cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Левицкий (Мишки районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Улатимĕр облаçĕн Мурăм районĕ
Мурăм районĕ — Улатимĕр облаçĕн (Раççей) хĕвелтухăçĕнчи муниципаллă йĕркеленӳ.
Администраци центрĕ — Мурăм хула (района кĕмест).
Пуçлăхĕ — Горбунова Надежда Ивановна.
Тавралăхĕ
Лаптăкĕ 1 050 км² (16-мĕш вырăнта облаçре).
Паллă юханшывсем — Хура Атăл, Ушна, Мотра.
Халăх
1941 çулта Чулхула, Иваново тата Мускав облаçĕсен чиккисем улăштарнă хыççăн, Мурăм районĕ, Хура Атăлăн сылтăм енчи çĕрĕсене çухатса, Улатимĕр облаçĕн йышне кĕрет. Çĕнĕ чикĕсенче район питĕ нумай çынлă шутланнă.
Феликс Кляйн
Феликс Кляйн (Felix Christian Klein; 1849–1925) — нимĕç математикĕ.
Улатимĕр облаçĕн Мурăм районĕ
Администраци тытăмлăхĕ
Район шутне 2 ял тăрăхĕ кĕрет:
Феликс Кляйн
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Феликс Кляйн Дюссельдорфра, чиновник çемйинче çуралнă. Дюссельдорфри гимназирен ăнăçлă вĕренсе тухса, Бонн университетĕнче математикăпа физика пĕлĕвĕсене пухнă. Малтан унăн физикăра ĕçлес шухăш пулнă. Çав вăхăтра Юлиус Плюккер Боннра математикăпа экспериментлă физика уйрăмне ертсе пынă, Кляйн унăн ассистенчĕ пулса тăрать. Çапах та пулин Плюккерăн тĕп кăсăкĕ геометри пулнă. Вăл ертсе пынипе Кляйн 1868 çулта ăслăлăх тухтăр тивĕçне илет.
Улатимĕр облаçĕн Мурăм районĕ
Администраци тытăмлăхĕ
Пурĕпе районта 90 пурăну вырăнĕ.
Феликс Кляйн
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1868: Плюккер çĕре кĕрет. Кляйн Германи тăрăх çӳрет, Клебшпа тата урăх вăйлă математиксемпе паллашать. Ăна уйрăмахСофус Лин ăс-тăн хевтелĕхĕ илĕртет.
Ăслăлăх ĕçлĕхĕ
thumb| Феликс Кляйн |right
Вуламалли
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1849 çулта çуралнисем Категори:Акан 25-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1925 çулта вилнисем Категори:Çĕртмен 22-мĕшĕнче вилнисем Категори:Математиксем, алфавитпа Категори:Германи математикĕсем Категори:XIX ĕмĕрти математиксем Категори:XX ĕмĕрти математиксем Категори:Математика историкĕсем Категори:Геометрсем
Кистенлĕпуç
Кистенлĕпуç (Кистенли-Ивановка) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1783-мĕш çулта Кистенлĕ ялĕнчен уйрăлса никĕсленĕ. Вырăсла ятне Иван Филиппова асăнса панă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (96%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 66 çм , Çĕнĕ Михайловка салине - 17 çх, Приютово станцине 22 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Ушна (юханшыв)
Ушна — Улатимĕр облаçĕн юханшывĕ, Хура Атăлăн сылтăм юппи.
Ушна Бутылицă паççулки патĕнче пуçланать те кăнтăр-тухăçалла Улатимĕр облаçĕпе юхса Хура Атăла 71 м çӳллĕшĕнче кĕрет. Вăта тайлăкĕ 0,324 м/çм.
Юханшывра паха пулă ĕрчет.
Паллă юписем: Вариха, Костянка, Колпь, Морозилка, Марс, Кестромка, Тетрух, Важель, Ванчуг, Эдон.
Каçăсем
Шыв çӳревçисен энциклопедийĕ
Категори:Хура Атăл юписем Категори:Улатимĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Кисан облаçĕн юханшывĕсем
Терякле
Терякле — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Мендим юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Саперави
thumb|right|200px|Саперави Саперави - грузи иçĕм хĕрлĕ сорчĕ.Саперави ячĕ "сăрă" паллăртать.Тăван енĕ : Алазан айлăмĕ ( Кахети енĕ, Грузи ).
Ампелографи
Саперави сиввĕ тата шăрăх тӳсекен сорчĕ.Анчах филлоксера чирĕ Саперави тымарсене çăмăл çапса пĕтерет.Çырлисем авăн-юпа уйăхсемче пиçеççĕ.Саперави сортран хĕп-хĕрлĕ тĕслĕ эрехсем пулать.Кагор эрех тăвакансем Саперави те усă кураççĕ.
Паха эрехĕсем
Саперави сортран Грузире паллă эрехсем тăваççĕ : "Саперави" тата "Макузани" (пылаксăр), "Киндзмараули" ( çурхи пылак ).
Категори:Иçĕм сорчĕсем Категори:Грузи эрехĕсем
Айдахо
Айдахо (Айтăхо, CVLa: «Idaho», Ajtăho, Ităho; акăлчанла Idaho) — Америкăн лăпкă океан енчи çурçĕр хĕвеланăç тăрăхĕнче вырнаçнă штат. Штатăн тĕп, çав хушăрах чи пысăк хули — Бойсе. АПШ федерацийĕпе 1890 çулта 43-мĕш штат пулса пĕрлешнĕ.
Штата рессурс енчен пуян пулнине кура Мерчен штат тесе чĕнеççĕ. Çĕр-шывăн девизĕ "Вĕçĕм пултăр".
Истори
Археологсем Айтăхора çĕр айĕнчен Америкăри хальччен пĕлнĕ чи авалхи çĕмрен йĕпписене тат ытти пурлăха кăларса этем ку çĕрте 14 500 çул каяллах пурăннине палăртнă. Çĕр-шывăн çурçĕр енче Нез Пĕрс, кăнтăр енче Шошшон тĕп халăхсем пурăннă.
1846 çулта АПШна саккунлăн куçиччен Айтăхо çĕрĕшĕн Америкăпа Бриттани тупăшнă. Малтанах Айтăхо çĕрне Орегон, Вашингтон, Дакота штачĕсем пайланă. 1863 çулта йĕркеленĕ Айтăхо Лаптăкне хальхи Aйтăхо, Монтана, тата Вайоминг штатсем кĕнĕ. 1860 çулта паянхи Айтăхо çĕрĕнче пĕрмĕш общинăсем йĕркеленнĕ.
Юлашки çулченче Айтăхора ăслă технологи промышленноçĕ вăйлă аталанма тапратнă. Авалхи халăхăн йăла-йĕркине сыхлакан пĕрлешӳсен ĕçĕ штата туристсене илĕртет.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 216 632 км2.
Айтăхо пĕр енче Канадăпа чикĕленет. Айтăхо çĕрĕ этем пăсман лаптăксемпе пуян. Рокки тăвĕ айĕнче лараканскер, штат рессурспа пуян, çĕрĕн-шывĕ илемлĕхĕпе илĕртет. The"Штатра юрпа витĕннĕ ту хырçисем, хăвăрт юханшывсем, канăçлă кӳлĕсем, чăнкă каньонсем пур. Снейк Юханшывĕ Аслă Каньонран тарăн Хеллс Каньонĕпе каять. Шошшон шывсикки Ниагара шывсиккинчен çӳллĕрех.
Каçăсем
Категори:Айдахо Категори:АПШ штачĕсем
Генал-Дон
Генал-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Гизель-Дон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат-Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн отсутствует .Сăр
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Гизель-Дон юпписем
Банат
250px|thumb|Европа картти çине ӳкернĕ Банатăн çĕрĕ Банат (Баншаг) (Banat, Банат, Bánság) — Серби, Румыни тата Венгри хушшинче пайланнă историллĕ облаç. Çурçĕр енче чикки Муреш хĕррипе, анăç енче Тиса хĕррипе, кăнтăр енче — Дунай хĕррипе иртнĕ. Тухăç енчи чикки вырăнĕнче Карпат тăвĕсем пулнă. Лаптăкĕ калăпăшĕпе хальхи Бельги патшалăхĕн лаптăкне çывăх.
Банатăн румын пайĕ
Банатăн румын пайĕ анăç енче айлăмра вырнаçнă, вăл венгрсен Пусти евĕр. Çурçĕр-тухăçĕнче сăртлă, кăнтăрта вăта çӳллĕ тусем лараççĕ. Банатăн экономикăпа культура центрĕ Тимишоара хули шутланать.
Банатăн серб пайĕ
Серб пайĕ лаптак айлăмра вырнаçнă.
1918 çулта, Австро-Венгри аркансан, Банат, Банат, Бачка тата Баранья провинции шутĕнче, Серби çумне хутшăннă. 1945 çулчен Банатăн серб пайĕнче нимĕçсен пысăк колонийĕ пулнă. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи çулĕсенче нимĕçсен оккупаци влаçĕсем сербсен Банатне ăна Германи шутне кĕртес тата нимĕç мар пурăнан халăхне кăларса пырас тĕллевпе автономие парнеленĕ. Вăрçă хыççăн чылай нимĕçĕ Банатран тухса кайнă, серб Баначĕ уйрăм администраци виçи шайне çухатать — унăн чылайăш территорине Воеводина автономии облаçне кĕртнĕ.
Банатăн венгр пайĕ
Венгр пайне çак регионăн çурçĕр енĕ кĕрет, вăл Венгрин Чонград медьине кĕрет. Венгрсемсĕр пуçне, унта нумаях мар сербсен сахалрахăшĕ (сăмахран, Дескре (Deszk), Сёрегре (Szőreg) пурăнать.
Асăрхавсем
* Категори:Балкан историллĕ тăрăхĕсем Категори:Серби географийĕ Категори:Румыни географийĕ Категори:Венгри географийĕ
Сулахай Кечь-Пель
Сулахай Кёчь-Пель — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кечь-Пель юханшывăн сулахай çыранĕпе, 44 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
.an
.an, - Нидерландин Антиль утравĕсен тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Нидерландин Антиль утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Турăх
Турăх — юçĕхнĕ сĕт[чăнах-и?], чăвашсем хатĕрлекен апат-çимĕç.
Хатĕрлесси
Çунса тухнă кăмакана чӳлмекпе сĕт лартмалла, хĕреличчен пĕçермалле те кăларса сивĕтмелле. Пĕçернĕ тата сивĕннĕ сĕте йӳçĕтме пулать.
Турăха хăй халлĕн, çĕрулмипе, пăтăсемпе тата ытти апатсемпе çиме параççĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш апат-çимĕçĕ
Категори:Йӳçĕхнĕ сĕт ĕçмисем Категори:Чăваш кухни
Торăпкасси
Торăпкасси — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял, Тавăт ял тăрăхне кĕрет.
Тавралăхĕ
Пурăну вырăнĕ Элĕк районĕнче чи çӳллĕ вырăнта (тинĕс шайĕнчен 204 м) вырнаçнă.
Топономика
Ашвар,
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ял пĕр урамлă — Урицкий урамĕ. Ял урлă асфальт çулĕ иртсе каять. Ялта 108 (2006) çын пурăнать.
Иртнĕ ĕмĕрсенчи хыпарсем
1897 çулта ялта 105 арçынпа 109 хĕрарăм, 1907 çулта — 249 çын, 1926 çулта — 52 кил, 265 çын пурăннă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Варнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Халăхра çӳрекен халапсем тăрăх авал 5 Мĕлĕш пĕр ял пулнă, кайран саланса кайнă та Хуравар, Хитекушкăнь, Хирлеппуç, Торăпкасси, Çĕнушкăнь, Павлушкăнь ялĕсем пулса кайнă. Çавăнпа та асăннă ялсем çумне калаçура та, хутсем çинче те Мĕлĕш сăмах — ят хушнине курма пулать.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем Категори:Хирлеп юханшыв тăрăхĕ
Африка
Лаптăкĕ — 30 065 000 çм², е Çĕр çинчи 20,3 % пайĕ. Африкăра 800 млн. яхăн çын пурăнать.
Иккӗмӗш материк Еврази хыҫҫӑн тӳремре Вӑтаҫӗр тинӗспе, Ҫурҫӗр — хӗвелтухӑҫ енчен, Атлантика океанӗпе анӑҫ енчен тата кӑнтӑр енчен Инди океанӗпе ҫӑвӑнать. Африкӑра Ҫавӑн пекех Африка материкӗнчен тата ҫыран хӗрринчи утравсенчен тӑракан ҫуттӑн пӗр пайне калаҫҫӗ. Африка лаптӑкӗ утравсемсӗр пуҫне 29,2 млн млн кумпа танлашать, утравсемпе — 30,3 млн млн яхӑн[3] 12, ҫапла Вара ҫӗр ҫийӗнчи пӗтӗмӗшле лаптӑкӑн 6 проценчӗ тата типӗ ҫӗр ҫийӗн 20,4% чухлӗ. Африкӑра 55 патшалӑх вырнаҫнӑ.
Африкӑра миллиард ытла ҫын пурӑнать. Африка этемлӗх сăпки шутланать: шӑпах ҫакӑнта чи авалхи гоминидсен тата вӗсен пӗр шухӑшлӑ асаттесен чи авалхи йӑлисене, Ҫав шутра сахелантропсен, Avstralopitecus africanus, A.afarensis, Homo erectus, H. habilis тата H. ergaster.
Африка континенчӗ урлă экватор каҫать, кунта климат зони нумай; ку вӑл ҫурҫӗрти субтропик климатӗнчен пуҫласа субтропи енӗпе кӑнтӑрти пӗртен-пӗр континент. Пӗрмаях хупӑрласа илнипе тата шӑварӑнса тӑнӑран — ҫавӑн пекех ту — сӑртлӑ тытӑмсемпе шывлӑ горизонт евӗр-климата хӑй тытӑмлӑн йӗркелесе пынипе ниҫта та, ҫырансемсӗр пуҫне, урӑх никам та сӑнаманпа пӗрех.
Хĕрринчи вырăнсем
Ҫурҫӗр — Бланко сăмсахĕ (Бен-Секка, Рас-Энгела, Эль-Абъяд) [https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=ru&pagename=Бен-Секка_(мыс)&params=37_20_28_N_9_44_48_E_scale:1000000_region:TN_type:isle 37°20′28″ с. ш. 9°44′48″ в. д.]
Хӗвеланӑҫ — Альмади сăмсахĕ [https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=ru&pagename=Альмади&params=14.7408_N_17.53_W_scale:1000000_region:SN_type:isle 14°44′27″ с. ш. 17°31′48″ з. д.]
Хӗвелтухӑҫ- Рас-Хафун сăмсахĕ [https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=ru&pagename=Рас-Хафун&params=10_27_00_N_51_24_00_E 10°27′00″ с. ш. 51°24′00″ в. д.]
Ятсем пулса кайни
Чи малтан "афри" сӑмахпа авалхи Карфаген ҫыннисем хуларан инҫех мар пурӑнакан ҫынсене палăртнӑ. Ҫак ят Финикири afar ("тусан") тенине пӗлтерет. Римлянсем Карфагена ҫӗнсе илнӗ хыҫҫӑн Африкӑри провинцие (лат) тенӗ. Africa). Каярахпа Африкӑна ҫак континентӑн паллӑ регионӗсем те, каярахпа континентрисем хӑйсем те чӗнме пуҫланӑ. Тепӗр теорипе, "афри" халӑх ячӗ берберски ifri-мӗш, "ҫӗр хӑвӑлӗ", ҫӗр хӑвӑлӗнче пурӑнакансем пирки каланӑ. Каярахпа ҫак вырӑнта мăсăльман провинцийӗ ифрик провинцийӗ те ҫак тымара хӑйӗн ятӗнче упраса хӑварнӑ.
Топонимран тухнӑ ытти версисем те пур.
Историчченхи тапхӑр.
Мезозой эри пуçламăшĕнче — Африка ун чухне пĕрлĕ Пангея континента кĕнĕ — тата триас тапхăрĕн вĕçĕнче çак регионта тероподсемпе ахаллĕ кайăк-кĕшĕк хуçаланнă. Ирттернĕ археологи ĕçĕсем триас тапхăрĕн вĕçĕнче материкăн кăнтăрĕнче, çурçĕртипе танлаштарсан, чĕрчун нумайрах пурăннине кăтартаççĕ.
Ҫын пулса кайни
Африка этемĕн тӑван ҫӗршывĕ шутланать. Кунта авалхи Homo йышĕн шăммисене тупнă. Ҫав йышăн сакӑр тӗсĕнчен пӗр тĕсĕ кăна — 1000 яхăн ӑслӑ-тӑнлӑ ҫын — сыхланса юлнă, 100 000 ҫул каялла Африка территоринче сарăлнă. Африкӑран вара ҫынсем Азие (60 — 40 пин ҫул каялла), унтан Европӑна (40 пин ҫул каялла), Австралипе Америкӑна (35 -15 пин ҫул каялла) куҫса кайнӑ. Этемлӗхӗн авалхи ӗҫ-хӗлӗн йӗрӗсене Сири çесенхирхирĕнче тупнă, вĕсем Эфиопире тупнӑ авалхи япаласенчен пӗр хут ҫурӑ хушă тенӗ пекех аслăрах.
Гобире тупнӑ, пирӗн эрӑчченхи 150 пин çул каялла тунă керамика савӑчӗсем, тавлашуллӑ шутланаҫҫӗ.
Африка чул ӗмӗрӗн тапхӑрӗнче.
Археологсем тупнă питĕ авалхи япаласем (пирĕн эрăччен 13-мĕш пинçуллăх) Африкăра тырпула тирпеленине кăтартаççĕ. Сахарăра (пушхир пулса кайиччен) выльăх-чĕрлĕхе ĕрчетме пирĕн эрăччен 7500 çул тĕлнелле, Нил таврашĕнче ял хуçалăхне йĕркелеме пирĕн эрăччен 6-мĕш пинçуллăхра, тытăннă.
Ун чухне пулăхлă пулнă Сахарăра пулăçсем, сунарçăсем чылай пурăннă, çакна археологи артефакчĕсем кăтартаççĕ. Мĕнпур Сахарăра (хальхи Алжир, Ливи, Икĕпат, Чад тата ур.) пирĕн эрăччен 6000 çул — VII ĕмĕр тапхăрпа палăртнă нумай петроглиф тата чул касса çырнисене тупнă. Çурçĕр Африкăри чи паллă палăк — Тассилин-Аджер платовĕ.
Сахӑр палӑкӗсен ушкӑнӗсӗр пуҫне живопиҫӗ те ҫавӑн пекех ЮАРТА та тӗл пулать (авалхи ӳкерчӗксене пирӗн эрӑчченхи 25-мӗш пин ҫуллӑх хушса параҫҫӗ).
Лингвистика хыпарĕсем ҫакна кӑтартса параҫҫӗ: банта чĕлхипе калаçакан этноссем (коса, зулу тата ур.) кӑнтӑр-хӗвеланӑҫ еннелле куҫнӑ, унта вĕсем койса йăхӗсене (бушменсем, готтоттсем тата ур.) хӗссе пынӑ. Банта йăхĕсем пурăннă вырăнсенче Африкăри тропикра ӳсекен тӗштырӑ культурине, ҫав шутра маниоку тата ямс, тупса палӑртнӑ.
Хăшпĕр этнос ушкӑнӗсем халĕ те (сӑмахран, бушменсем), темиҫе пин ҫул каярах хӑйсен мӑн аслашшӗсем пурăннă пекех, сунара çӳреççĕ, çутçанталăкри çимĕçе пуçтараççĕ.
Патшалăх ячĕсем улшăнни
Африкăри патшалăхсем ирĕклĕхшĕн кĕрешнĕ тапхăрта нумайăшĕ тĕрлĕ сăлтава пула (сецесси, пĕрлешĕнни, режима улăштарни е суверенитета илни) хăйсен ятне улăштарнă. Африка евĕрлĕхне кăтартас тĕллевпе Африкăри харпăр ятсене (патшалăхсен, пайăр çынсен) африканизациленĕ.
Политика пайланăвĕ
Африкӑра 55 ҫӗршыв тата палламан патшалӑхсем хӑйсене тӗрӗслесе пӑхнӑ. Вӗсенчен нумайӑшӗ европӑри патшалӑхсен колонийӗсем нумай вӑхӑт хушши пулнӑ тата XX ӗмӗрти 50-60-мӗш ҫулсенче кӑна никама пӑхӑнманлӑх тупнӑ. Унччен Египет (c922), Эфиопи (вӑтам Ӗмӗрсенчен Пуҫласа), Либерия (1847 ҫултан пуҫласа) тата КӐНТӐР (1910 ҫултанпа) ҫеҫ пӑхӑнман; КӐНТӐР тата Кӑнтӑр Родезире (Зимбабве) XX ӗмӗрӗн 80-90-мӗш ҫулӗччен апартеид режимӗ, дискриминаци халӑхӗн тымарӗ упранса юлнӑ. Хальхи вӑхӑтра африка ҫӗршывӗсенче нумай ҫӗршывра режимсем, халӑхпа ҫыхӑннӑ дискриминацисем тытса тӑраҫҫӗ. Тӗпчев организацийӗ Freedom House пӗлтернӗ тӑрӑх, юлашки ҫулсенче африкӑри нумай ҫӗршывсенче (сӑмахран, Нигерире, Мавритранире, Сенгалта, Конго (Киншас) тата Экваториллӗ Гвинейӑра) авторитаризм еннелле демократилле ҫитӗнӳсенчен пӑрӑнасси йӑлана кӗнӗ.
Халăхĕ
Кунта икĕ раса халăхĕ тĕл пулать: негр евĕрлисем — Сахарăран кăнтăралла, европа евĕрлисем — çурçĕр Африкăра (арабсем) тата КАР (бурсемпе акăлчан-кăнтăрафриканецсем). Африкăра пурĕ 56 çĕршыв. Вĕсенчен чылайăшĕ Европа патшалахĕсен колонисем пулнă, ирĕклĕхе XX ĕмĕрти 50-60-мĕш çулсенче çеç çĕнтерсе илнĕ.
Унчен ирĕклĕхе Египет (1922), Эфиопи (1941), Либери (1847) тата Кăнтăр Африка Республики (1910) тухнă пулнă. Континентăн çурçĕрĕнче Испани çĕрĕсем — Сеута, Мелилья. Кунта ислам, христианлăх (католиксем, протестантсем, православсем, монофизитсем) тĕнĕсем сарăлнă.
Африкăри чи анлă сарăлнă чĕлхесем шутне араб, акăлчан, франци, суахили, конго, фульбе чĕлхисем кĕреççĕ.
Климачĕ
Африка — планета çинчи чи шӑрӑх материк. Ҫакӑн сӑлтавӗ — материкӑн географи структуринче: Африкӑн мĕнпур çĕрĕ шӑрӑх ҫанталӑкра (субтропик шучӗпе) тата материк урлă экватор йӗрӗ каҫать. Шӑпах Африкӑра Ҫӗр ҫинче чи шӑрӑх вырӑн - Даллол.
Гвиней кӳлмекӗ вăта Африка ҫыранĕнчи районӗсем экваторăн пиҫиххи ярăмне кӗреҫҫӗ, унта ҫулталӑк тăршшипех чылай нӳрĕк ӳкет, ҫулталӑк вӑхӑчĕ улӑшăнмасть те. Экватор ярăмĕнчен ҫурҫӗрелле те, кӑнтӑралла та субэкватор ярамĕсем вырнаҫнӑ. Çулла нӳрӗк сывлӑш массисем (ҫумӑр сезонĕ) хуҫаланаҫҫӗ, хӗлле вара тропикри типӗ пассатсем (типӗ сезон) вĕреççĕ. Субэкватор ярăмӗсен ҫурҫӗр тата кӑнтӑр енчи тропик тӑрӑхӗсем вырнаҫнӑ. Вӗсенче нӳрĕк сахаллине пула вĕри температура тăрать, ҫакӑ вара пушхир патнелле илсе пырать.
Ҫурҫӗр енче Сахар пушхирӗ, кӑнтӑр енче — Калахар пушхирӗ, кӑнтӑр-хӗвеланӑҫ енче Намиб пушхирӗ вырнаҫнӑ. Материкӑн ҫурҫӗр тата кӑнтӑр вӗҫӗнче — субтропик тăрăхĕсем.
Асăрхавсем
Категори:Африка
Ли Ди
Ли Ди (, 1100 çул патне, Хэян - 1197 çул хыççăн), — китай ÿнерçи.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Ли Ди 1174-1197 Кăнтăр Сун династин патшисен кермен ÿнерçи пулнă. Кайфынти тата Ханьчжоу патшалăх академисен пайташĕ; Юхуа юань 26 ÿнерçисенчен пĕри.
Ли Ди реализи меслечĕн майĕпе ÿкернĕ çутçанталăк сăнарĕсен авторĕ. Тата вăл хăйĕн çырласемпе çимĕçсене, чечексемпе бамбук, чĕрчунсемпе кайăксене капăр мелпе сăнарланипе паллă. Унăн хăшпĕр ĕçĕсем хăй вăхăтĕнчи сăвăçсен хайлавĕсен кĕнекисене илемлетнĕ. Ли Ди пултарулăх хайлавĕсене чи Пекин, Шанхай, Тайбэй, Токио, Бостон тата ыт. те пысăк ÿнер музейĕсенче курма пулать.
Вуламалли
Категори:Ӳнер Категори:Ӳкерçĕсем, патшалăхсемпе Категори:Китай ӳкерçисем
Казарма 1325 км
Казарма 1325 км — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи пурăнан вырăнĕ. Трун ял тăрăхне кĕрет.
.ao
.ao, - Анголăн тĕп интернет домĕнĕ
Казарма 1325 км
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 0 çын, çав шутра 0 арçын тата 0 хĕрарăм пулнă.
.ao
Категори:Нидерландин Антиль утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Урняк (Туймаçи районĕ)
Урняк  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 10 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452791, ОКАТО кочĕ — 80251845006.
Казарма 1325 км
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 10 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Урняк (Туймаçи районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
.ar
Категори:Аргентина Категори:Интернет доменĕсем
Чкалов
Чка́лов:
Илларионов Степан Илларионович
Илларионов Степан Илларионович (1904, чӳк, 27, Кивçурт Енĕш ялĕ, Хусан кĕперни - 1944, утă, 27, Галыни ялĕ, Бешенкович районĕ, Витебск облаçĕ) - Совет Союзĕн Паттăрĕ, Тăван çĕршыва хӳтĕлесе пуçне хунăскер.
Кун-çулĕ
Тăван çĕршыва хаяр тăшман тапăнсан Степана тӳрех вăрçăна илсе каяççĕ. Хăйĕн хăюлăхне вăл Беловетечи ялĕ патĕнче кăтартать. Нимĕç пулемёчĕ чыхăнса кайсах çулăмпа вĕрет, пирĕн ентеш хăрамасăрах ăна гранатăсем персе ярса илет. Пулемета тăшман çинелле çавăрса ăшалама тытăнать. Çапăçура маттăр пулнăшăн ăна Хĕрлĕ Çăлтăр орденне тивĕçтереççĕ.
1944-мĕш çулхи утă уйăхĕн 25-мĕшĕнче Витебск облаçĕнчи Сиротин районĕнчи Балбетча патĕнче Илларионов роти Анăç Двина юханшывĕ урлă каçнă чухне 4 нимĕç салтакĕпе çапăçать. Виççĕшне вĕлерет, тăваттăмĕшĕ тарать. Юханшыв урлă плацдарм йышăнма каçакан юлташĕсене пулăшать. Юханшыв урлă каçнă 7 салтак каялла чакма шутламаççĕ. Илларионов ертсе пынипе вĕсем нимĕç траншейине кĕрсе кайса тăшман пулемечĕпех 15 фашиста пĕтереççĕ. Тăшмана хăваласа Залужье ялĕ патне çитсе ăна ярса илеççĕ, кунта вара хăраман салтаксем хăйсен полкне юханшыв урлă каçма вырăн тупаççĕ.
Çак çапăçура Илларионов аманнă пулсан та çапăçу хирĕнчен тухмасть. Çак хастарлăхшăн ăна Совет Союзĕн Паттăрĕ ятне параççĕ.
С.И. Илларионов 1944-мĕш çулхи утăн 27-мĕшĕнче Витебск облаçен Бешенкович районĕнчи Галыни ялĕ патĕнче çапăçура вилет.
Каçăсем
Йĕпреç районĕнчи Пăкăянти пĕтĕмĕшле пĕлу паракан тĕп шкулăн тавра пĕлÿ музейĕн сайчĕ
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Чăваш Енри Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:Чӳкĕн 21-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1904 çулта çуралнисем Категори:Утăн 27-мĕшĕнче вилнисем Категори:1944 çулта вилнисем
Ял трибуни (хаçат)
«Ял трибуни» («Сельская трибуна») — Куйбышев облаçĕнче чăвашла тухнă обществăллă-политкăллă хаçат. Никĕслевçисем — КПСС Сергиевск райкомĕ тата ĕç çынни депутачĕсен район Канашĕ.
Кун-çулĕ
1962 çулхи çу уйăхĕн 5-мĕшчен эрнере виçĕ хутчен кăларнă. Малалла вырăсла кăна тухма пуçланă.
Хальхи вăхăтра ятпа паллă.
Каçăсем
Категори:Вырăсла тухакан хаçат-журнал Категори:Самар облаçĕн Серкĕски районĕ Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал
Ăхпуç
Ахпуç (Кожай-Икские Вершины) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1785–86-мĕш çулсенче Пелепей (30 çын) хулипе Кожай-Андреево ялĕнчен (131çын) уйрăлса тухнă çынсем никĕсленĕ. .
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (88%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 28 çм, [Çĕнĕ Михайловка]] салине - 7 çх.
Каçăсем
Категори:Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Хӗрлӗ ҫӗр шапи
Хӗрлӗ ҫӗр шапи  (лат. Schismaderma carens) — ҫӗр шаписен нумай йышлӑ амфибийӗ, Хӗрлӗ шапасен йӑхне кӗрет.
Тибиль
Тибиль — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Юг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Хӗрлӗ ҫӗр шапи
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Ҫӗр шаписем Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:Ҫӗр шаписем Категори:Африкăри çĕрти-шыврисем Категори:1814 çулта çырнисем
Тибиль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Янташ (тăрăх палли)
Янташ - пĕр тăрăхра е пĕр енре пурăнакан çынсем хăйсене ыттисенчен уйăрма пулăшакан ăнлав. Литература чĕлхинче çак ăнлавпах ентеш сăмах çӳрет.
Киев авиаци институчĕ
Наци авиаци университечĕ — Украинăн аслă пĕлӳ паракан вĕренӳ керменĕ. Киев хулинче вырнаçнă
Университетăн тытăмĕ
НАУ шутне ăстаçă хатĕрлекен 16 институт, 6 ăслăлăх-тĕпчев институчĕ, 24 факультет тата 100 ытла кафедрă кĕрет. Университетра 50 пин ытла çын вĕренет. Факультетсемпе ăслăлăх-тĕпчев тĕпĕсенче Украинăн НĂА 15 академикĕпе пайташ-корреспонденчĕ, 270 ăслăлăх тухтăрĕ, профессор тата 900 ытла ăслăлăх кандидачĕ, доцент ĕçлет.
Университетăн территорийĕ 72 га, вĕренӳ çурчĕсен лаптăкĕ – 140 пин м². Вĕренӳ ĕç-хĕлĕнче 75 самолета тата вертолета тата, 42 авиаци двигательне, 3 комплекслă авиаци тренажерне, 240 борт системине, моделлĕ стенд, 6000 ытла хальхи компьютера уса кĕртеççĕ. Ăслăлăх-техника вулавăшĕнчи кĕнеке шучĕ — 2,6 млн. ытла экземпляр.
Студентсен хули – 11 общежити, столовая 1000 вырăна, телка-кафе, медицина тĕпĕ, хальхи диагностика сиплев хатĕрĕ, профилактори, Этеплĕхпе ӳнерлĕх тĕпĕ, залĕ 1500 вырăнлă, Спортпа сывлăх тĕпĕ, яхт-клуб тата авиамодель тăвас тата дельтапланерисăм кĕтесĕ.
Университет çумĕнче авиаци музейне йĕркеленĕ. Сиське жопе турлетата шпиливили
Кун-çулĕ
Институтăн çăлкуçĕ XIX çĕрçуллăх вĕçĕнче Киев политехникĕсем йĕркеленĕ авиаци курсĕсенчен тапма пуçлать.
Университет кун-çулĕ 1933 çулта пуçланать. СССР халăх комиссарĕсен канашĕ йышăнăвĕпе Киев политехника институчĕн авиаци факультечĕн никĕсĕпе Киев авиаци институтне пуçарнă.
Малашне ячĕ улшăнать: Киев граждан сывлăш флот институчĕ (1947 çул), Киев граждан авиаци инженерĕсен институчĕ (1965), Киев тĕнче граждан авиацийĕн университечĕ (1994) тата 2000 çулта Наци авиаци университечĕ.
70 çул хушшинче вĕренӳ керменĕнче 70000 çӳллĕ квалифициллĕ ăстаçăна хатĕрленĕ.
Çăвăн пекех пăхăр
Категори:Киевăн университечĕсем
.at
.at, - Австри тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Австри Категори:Интернет доменĕсем
Мамак
Мамак - аттен амăшĕ (тури чăвашсен калаçăвĕсенче). Литературăра чăваш чĕлхинче асанне тени сарăлнă.
Каçăсем
Категори:Тăванлă хутшăнусем
.au
.au, - Австрали тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Австрали Категори:Интернет доменĕсем
Лепешкино
Лепешкино — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 292 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452353, ОКАТО кочĕ — 80243810006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Иллинойс (штат)
Иллинойс, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Спрингфилд (Иллинойс) хулинче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Иллинойс Категори:АПШ штачĕсем
Нарăс, 3
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Качикасси
Качикасси, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 83 км, Етĕрнерен - 26 км, чукун çул станцинчен 83 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 82 çын, çав шутра 42 арçын, 40 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Ăсан Уçăпĕ
Ăсан Уçăпĕ (паспортра: Алексеев Осип Алексеевич, 1944 çулхи нарăсăн 3, Санькасси ялĕ, Красноармейски районĕ, Чăваш АССР çур.), — чăваш прозăçи. Çыравçăсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1999), журналистсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1974)
Коммунизм ялавĕн парнин лауреачĕ, Нестор Янкас ячĕллĕ парне лауреачĕ, Пётр Маркин ячĕллĕ парне лауреачĕ.
Шупашкарти «Трак ен» ентешлĕх правленин секретарĕ (1990-па).
Пурнăçĕ
1944 çулхи нарăсăн 3 Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи Санькасси ялĕнче çуралнă.
Чăваш педагогика институчĕнче, Горькири аслă парти шкулĕнче вĕреннĕ. Шкулта ачасене ăс панă. Çавăн пекех «Коммунизм ялавĕ» хаçатра, «Капкăн» тата «Çил çунат» журналсенче ĕçленĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Нарăсăн 3-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1944 çулта çуралнисем
Серафимовка (Туймаçи районĕ)
Серафимовка  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 193 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452780, ОКАТО кочĕ — 80251847002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Айова
Истори
Айовăра Французсем куçса киличчен пурăннă 17 халăхран паянхи кун Мескваксем (акăлчанла: Meskwaki) кăна пурăнаççĕ. Европă çулçуревçисем Айовăна ешĕл, пулăхлă пек курнă пулин те, çĕр-шыв вăрмансăрлăхĕ ялхуçалăх аталанатарассине шантарман. Пĕрмĕш Америккансем Айовă çĕр-шывне Илиной, Интиянă, Мисури штачĕсенчен 1833 çулта куçса килнĕ. 1835 çулта Айовăн вăтам лаптăкне тĕпчеcе карттă ӳкерес экспедицие янă нумай драгун çеçенхирĕн утланнă çынран та çӳллĕ курăкĕнче çухалнă. 1846-мĕш çулта Айовă çĕр-шывĕ АПШ-cене хутшăнать. 1867-мĕш çулта Айовăна Чикагопа Çурçĕр-хĕвеланăç чукун çулĕ çитет. Айовă урлă малалла хывнă чукун çулсем штат хуçалахĕпе, пурнăç йĕркине тĕпрен улăштараççĕ. Граждан вăрçине Айовăн вуннăран кашни ултă арçынĕ хутшăннă. Пĕрремĕш Тĕнче Вăрçи хыççăн вăрçă вăхăтĕнчи субсидие пĕтернипе Айовăн чылай фермăрла хуçалăхĕ арканнă, 1940 çулччен вăй илеймен. 1980 çултанпа ялхуçалăхĕ пушшех ишет, штат çыннисен ытларахăшĕ хулана куçса индустрилле производствăра вăй хурать; Айовă энерги, этанол, дизель тăвассипе палăрать.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 145 743 км2.
Каçăсем
* Official State of Iowa Website * Iowa News. * USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Iowa * U.S. Census Bureau * Iowa Code online at Iowa General Assembly * Iowa Newspapers * Midwest Regional Climate Center (climate statistics) * Iowa State Facts * State Symbols * Office of Governor and Lt. Governor * Iowa Department of Natural Resources * Iowa Quick Facts
Категори:Айова
II-мĕш Василий (Виcанти императорĕ)
Василий II-мĕш (хушма ячĕ Пăлхарсемпе çапăçакан, Вулгарокто́н), — Византи императорĕ, II-мĕш Романăн ывăлĕ, VIII-мĕш Константинпа (кахал пулнăскер патшалăх ĕçне хутшăнман) пĕрле астул тытакан I-мĕш Иоанн Цемисхий хыççăн астул çине ларнăскер. 958 е 956 çулта çуралнă, 1025 çулта вилнĕ.
Император вырăнне йышăнма мĕн ачаранах хатĕрленнĕ, анчах та астул çине Иоанн вилнĕ хыççăн 17-19 çул хыççăн (976 çулхи кăрлач уйăхĕнче) çеç ларнă.
Вăрçăсем
Историнче вăрçăсене пула палăрса юлнă. Унăн III-мĕш Оттон императорпа, Беневентри лангобард герцогĕсемпе, славянсемпе, уйрăмах пăлхарсемпе çапăçнă. Юлашнисемпе питĕ вăйлă та юнлă çапăçнă. Икĕ енĕ те хăйĕн тискерлĕхне кăтартнă. Пĕррехинче II Василий 15 пин пăлхара тыткăна илнĕ. Кашни çĕр çынтан пĕрне куçне шăтармасăр хăварса пурне те ирĕке янă. Ку, тата ытти ĕçĕсене пула ăна Пăлхарсемпе çапăçакан ята панă. Пăлхара вăл Дунай таранах тытса илнĕ. 1022 çулта Ивери (Грузин анăç енĕ) патшипе çапăçса ăна çĕнтернĕ.
Вырăс историйĕнче вăл çавăн пекех Владимир кнеçĕн кĕрĕвĕ пек паллă.
Ытти ĕçĕсем
Пысăк çĕр тытакансене лайăхрах тытас тесе тата укçа-тенкĕ ытларах пуçтарас тесе аллиленги кĕртнĕ — ун тăрăх пысăк çĕр тытаканĕсем хăйсен çĕрĕçченĕсемшĕн яваплă пулнă. Çĕрĕçченĕ налука тӳлеймен пулсан, уншăн пысăк çĕр тытаканĕ налука парса татмалла пулнă.
Çемье
Варçăсене самай хутшăннине пула ахаль пурнăçпа ытла интересленмен. Вăл вăхăтри патшасемпе танлаштарсан нумай çул пурăннă пулсан та (вăл вăхăтра 69 е 67 çул пурăнни — сĕм ватлăха пĕлтернĕ), авланман. Аякра çуратнă ачисем çинчен, е çыхăнăвĕсем çинчен нимĕн те паллă мар. Унсăр пуçсăр VIII-мĕш Константин хĕрĕсене те качча парайман. Василий вилнĕ вăхăта Зойăпа Феодора та ача çуратакан çулсенчен иртнĕ, Евдокия вара маларах мăнастыре кайнă. Çавна пула вăл вилсен Македони динайстийĕ сӳнсе ларнă, империйĕнче вара граждан вăрçисем пе пăлхавсем пуçланнă.
Каҫӑсем
Категори:Византи императорĕсем Категори:Македони династийĕ
Бизяр (ял)
Бизяр  — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Трун ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 34 çын, çав шутра 16 арçын тата 18 хĕрарăм пулнă.
Асатте тата кукаçи
Асатте - аттен ашшĕ. Диалектсенче маçак тени те сарăлнă. Анчах литературăлла форма çапах та асатте шутланать.
Бизяр (ял)
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 49 çын шутланнă.
Асатте тата кукаçи
Кукаçи - аннен ашшĕ.
Каçăсем
Категори:Тăванлăх
Бизяр (ял)
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
.aw
.aw, - Аруба тĕп интернет домĕнĕ
Хицкирх
Хицкирх (Hitzkirch) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
2234 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1030’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Солдат.ru
Солдат.ru — вăрçă историне, тĕпрен илсен Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине тĕпчекен сайт.
Сайтпа канашлура шырав ĕçĕсене тата вăрçăра вилнĕ салтаксене астăвасси е хыпарсăр çухалнă салтаксен шăпине палăртассине тимлĕн пăхса тухаççĕ. Сайта Архангельскри патшалăхăн "Шырав" социаллă астăвăм центрĕн директорĕ Игорь Иванович Ивлев 2000-мĕш çулта хута янă.
Кун-çулĕ
Сайта хута яма АО "Артелеком" тата «WEB-артиль» (Архангельск тĕтелти реклама студийĕ пулăшнă . 2000-мĕш çулти çу уйăхĕн тăххăрмĕшĕнче уçнă.
Сайт çинчен
2012 çул вĕçне сайтăн тăп уйрăмĕсенче çакăн пек материалсем тупма пулать:
Форумра 2011 çулăн пуçламăшĕнче 14600 çын регистрациленĕ. Форумăн тĕп уйрăмĕсем çак ыйтусемпе çыхăннă:
Сайт ертӳçисемпе форума хутшăнакансем астăвăм данныйсен базине кĕресине чаракланине хĕрӳллĕ хирĕçлеççĕ.
Каçăсем
Категори:Рунет Категори:Истори сайчĕсем Категори:Вăрçă историйĕ * Категори:2000 çулта уçăлнă сайтсем
.az
.az, - Азербайджан тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Азербайджан Категори:Интернет доменĕсем
Адайком-Дон
Адайком-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Ардон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Сулахай Лагорта
Сулахай Лагорта — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лагорта юханшывăн сулахай çыранĕпе, 15 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Адайком-Дон
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшыв бассейнĕ — Каçпи тинĕсĕн бассейнĕн юханшывĕсем, Атăлпа Терек юханшывсем хушши
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем
Сулахай Лагорта
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Адайком-Дон
Каçăсем
Категори:Ардон юпписем
Сулахай Лагорта
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Квакав
Квакав — (Косяковка) Пушкăрт Республикинчи Çтерлĕ районĕн чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1850-мĕш çулта 12 çуртра Левашов подполковникăн 75 хреçченĕ пурăннă. 1858-мĕш çулта Левашов хăйĕн çĕрĕн пĕр пайне Етĕрнепе Шупашкар уесĕсенчи чăвашсене сутать.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (68%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Çтерлĕне çитме: 29 çм , Косяково станцине 1 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
.ba
.ba, - Босни тата Херцеговина тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Босни тата Херцеговина Категори:Интернет доменĕсем
Тиманка
Тиманка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Дёма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Дюздже (ил)
thumb|right|290px Дюздже (туркк.: Düzce), — Турци илĕсен пĕри. Çĕршывăн анăçĕнче, тинĕс хĕрринче вырнаçнă. Тĕпхули çакăн пекех Дюздже ятлă. Илте 314 266 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 1 065 km².
Категори:Турци илĕсем
The Washington Times
2005 çулхи пуш уйăхĕнче хаçатăн 103 000 яхăн пĕрмай çырăнакан.
Каçăсем
Категори:Пĕрлешӳ чиркĕвĕ Washington Times Washington Times
Воклюз
Воклюз (франц. Vaucluse) — Францин кăнтăр енче вырнаçнă, Прованс—Альп—Сенкер çыран регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 84. Администрациĕ Амьен хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 499,7 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 3 567 км² танлашать. Департаментăн хĕвеланăç енчи чиккипе юнашар Рона, кăнтар енчи чикки енче Дюранс юхать.
Департамент шутне 3 округ, 24 кантон тата 154 коммуна кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Зонгулдак (ил)
thumb|right|290px Зонгулдак (туркк.: Zonguldak), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Зонгулдак ятлă. Илте 615 599 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 3 481 km².
Категори:Турци илĕсем
Кукамай тата асанне
Кукамай - аннен амăшĕ
Асанне — аттен амăшĕ (диалектсенче тата калаçусенче мамак тени те пур, анчах литератÿрăлла форма пурпĕрех асанне).
Каçăсем
Nənə Â-phô おばあさん Avia Oma Grootmoeder Бабушка Әби Баба (родина)
Иванов Алексей Иванович (Совет Союзĕн Паттăрĕ)
Иванов Алексей Иванович- Совет Союзĕн Паттăрĕ, сержант, 507-мĕш танксене пĕтерекен артиллери полкĕн тĕллекенĕ. 1923-мĕш çулта Вăрнар районĕнчи Кивĕ Сăръел ялĕнче çуралнă.
Кун-çулĕ
1941-мĕш çулта Вăрнарти зооветеринари техникумне пĕтернĕ. Шăхасан районĕнче зоотехник пулса ĕçленĕ. Çарта 1942-мĕш çултан. 1-мĕш Белорус фронтĕнче 1943-мĕш çулхи çу уйăхĕнчен. Çапăсенче ăсталăхĕ ӳснĕ, вăл батарейăри чи лайăх тĕллекенсен шутне кĕнĕ. Днепр урлă каçнă çапусемшăн "Хастралăхшăн" медале тивĕçнĕ. 1944-мĕш çулхине Украинăри пĕр çапăçура кăна вăл тăшманăн 6 танкĕпе 80 салтакĕпе офицера пĕтернĕ. Хĕрлĕ Çăлтăр орден илме тивĕçлĕ пулнă.
1945-мĕш çулхи хĕллĕ 5-мĕш тапăнакан армин штурм ушкăнĕнче пулнă (кăрлач, 17-нарăс, 4). Польшăпа Германи çĕрĕнче тăшманăн хулисене илнĕ чухне хăюллăхпа паттăрлăх кăтарнă. Вăл тăшмана тылтан пырса кĕрсе темиçĕ туппипе, 2 пулемет тата 40 яхăн тăшмана пĕтернĕ. Хулана пĕрремĕш пырса кĕнĕ. Тепĕр кун Ландсберг хули патĕнче каллех тăшмана тылтан пырса тустарнă. Иванов расчёчĕ Одер урлă чи малтан каçнă, ыттисене малалла кайма майсем туса панă. Пĕр талăк хушшинче ташманăн 6 контратакине сирнĕ, Иванов çак çăпăçура 1 штурм орудипе 2 танка пĕтернĕ. Аманнă пулсан та пехота çитиччен çăпăçура тухман. Одер плацдарăмĕнче пынă хĕрӳ çапуçусенче йывăр аманнă, ăна нарăçăн 1-мĕшĕнче госпитале ăсатнă. Хăçан тата ăçта вилни тĕппипех паллă мар. Çак çапăçусемшĕн ăна Совет Союзăн Паттăрĕ ятне панă (вилнĕ хыççăн).
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Чăваш Ен Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:1923 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 31-мĕшĕнче вилнисем Категори:1945 çулта вилнисем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орден кавалерĕсем
Кукаçи
Кукаçи - аннен ашшĕ.
Питонсем
Питонсем (лат. Pythonidae) — наркӑмӑшсӑр ҫӗленсен йышӗ. Хальхи вӑхӑтра 9 йӑх тата 41 тӗс пур. Питонсем — Python (чӑн питонсем) йӫхӗн пайташӗсем.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Шуса çӳрекенсен йышĕсем Категори:Питонсем
Çĕнĕ Килмет
Çĕнĕ Килмет — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 179 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452350, ОКАТО кочĕ — 80243810007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
.be
.be, - Бельги патшалăхĕн тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Бельги Категори:Интернет доменĕсем
.bd
Категори:Бангладеш Категори:Интернет доменĕсем
Çĕнĕ Гэмпшир
Нью-Гэмпшир, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Конкорд (Нью-Гэмпшир) хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 24 239 км2.
Асăрхавсем
Категори:Нью-Гэмпшир Категори:АПШ штачĕсем
Йозгат (ил)
Каçăсем
Yozgat
Категори:Турци илĕсем
Кĕсел
Пĕр-пĕринчен уйăрас тесе, улма çырларна тунине час-часах кĕсел мар, киççел теççĕ.
Аккала саами
Аккала саами, — саами чĕлхисен пĕри. Унпа Раççейри Кола çурутравĕнчи A´kkel тата Ču´kksuâl саами ялĕсенче калаçнă. Малтан вăл килдин саамин диалекчĕ шутланнă. Хальхи вăхăтри тĕпчевсем тăрăх аккала саами уйрăм чĕлхе шутланать. Скольт саами чĕлхипе çывăх. Чĕлхен ISO кочĕ smi e sia.
Кĕсел
Крахмал усă курни
Кĕсел хатĕрленĕ чух крахмалпа çапла усă курмалла: çĕрулми крахмалне вĕретсе сивĕтнĕ шывра е çырла сĕткенĕнче, е сивĕ сĕтре ирĕлтермелле, ала витĕр сĕрмелле, кĕсел хатĕрлемелли сĕткене пĕр тикĕс ярса, хăвăрт пăтратмалла. Кĕсел кирлĕ таран çăралса çитсен, çăра кĕселе вăйсăр çунакан вут çинче 5-6 минут вĕретсе илмелле, вăтам çăра кĕселе вĕреме кĕриччен кăна ăшăтмалла. Кĕселе ытлашши ăшăтма юрамасть. Ун пек чух вăл тăсăлма пуçлать, кайран шĕвелме тытăнать.
Аккала саами
Юлашки аккала саамилле калаçакан Марья Серьгина 2003 çулхи раштав уйăхĕн 29-мĕшĕнче вилнĕ. Çакăнпа чĕлхе çухалнă.
Кĕсел
Ярса пани
Кĕселсене сивĕлле, хăй халлĕн тата пудингсемпе запеканкăсем çине ярса параççĕ.
Литература
Категори:Пылак апатсем
Аккала саами
Категори:Саами чĕлхисем Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Çухалнă чĕлхесем
Йытпырши
Йытпырши (Convolvulus) — çемьине кĕрекен курăксемпе тĕмĕсен ăрачĕ.
Тĕссем
thumb|left|150 px|Йытпыршин диаграммăпа [[чечек формули]]
Ăрат шутне 250 яхăн тĕс кĕрет.
Каçăсем
Категори:Йытпырши йышшисем Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем
Есаул (ял)
Есаул  — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи чиркӳ ялĕ. Трун ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 317 çын, çав шутра 164 арçын тата 153 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 342 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Кивĕ Туймаçи
Кивĕ Туймаçи — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1285 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452750, ОКАТО кочĕ — 80450000000.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Фессали
Фессали, — Элладăн çурçĕр-хĕвелтухăç енчи историллĕ тăрăх. Халĕ Грецин административлă облаçĕ.
Ӗлĕк-авал
Фессали тăрăхне Гестиотида, Пеласги, Тессалиотида, Фтиотида, Магнеси, Долопи, Эта тата Мелида облаçĕсем кĕнĕ, пеласгисем кунта пурăннă.
Пирĕн эрăччен 344 çулта Македони патши II-мĕш Филипп Фессалине хăй аллине туртса илнĕ. 148 çулта ку вырăна римлянсем çĕнтерсе илнĕ. 1393 çулта турккăсем тытса илнĕ. 1833 çулта пĕр пайĕ Грецине куçнă, ыттисем вара 1881 çулта çеç Грецине куçнă, Трикалапа Ларисса номĕсене йĕркеленĕ.
Хальхи вăхăтра
Хальхи вăхăтра ку пысăк ял хуçалăх районĕ. Унти пысăк хуласем: Волос, Ларисса тата Трикала.
2005 çулта кунта 760 714 çын пурăннă. Лаптăкĕ 14 037 км²
Каçăсем
Категори:Балкан историллĕ тăрăхĕсем Категори:Греци историллĕ тăрăхĕсем Категори:Греци переферийисем Категори:Греци географийĕ
Пичче
Пичче - калаканинчен аслăрах, пĕр вар-юнтан тухнă арçын е арçын ача. Çавăн пекех ку ăнлавпа ашшĕн шăллĕне те палăртаççĕ.
Каçăсем
Категори:Тăванла хутшăнусем
Брат
Смирнов Николай Валерьевич
Кун-çулĕ
1967-мĕш çулта Муркаш районĕнчи Кашмаш ялĕнче çуралнă. Пиллĕк çула çитсен ашшĕ-амăшĕпе пĕрле Шупашкар хулинче пурăнма куçнă. 3-мĕш шкул вĕренсе тухсан 8-мĕш ПТУ-на вĕренме кĕнĕ. Вĕренĕве вĕçлемесĕрех Шупашкарти агрегат савутне ĕçлеме кайнă.
1986-мĕш çулта хĕсмете кайнă. Туркестан вăрçă тăрăхĕнче, Ашхабадра, пулеметчик вăрçă ăстаçлăхне алла илет. 1987 çулхи çуркунне Афганистана куçараççĕ. Разведбатри пулемёт уйрăмĕн командирĕ пулма çирĕплетнĕ. Хастаррăн, ăста пĕлсе, çапăçнă.
1988 çулĕн вĕçĕнче çартан таврăнса агрегат савутне ĕçе кĕнĕ.
1994-мĕш çулта контрктпа Таджикистанри Мускав чикĕ çар отрядне контракт çырса хĕсмете тăнă. Унта десант-штурм маневр ушкăнĕнче уйрăм командирĕ вырăнне йышăннă.
1994 çулхи çурла уйăхĕн 18-мĕшĕнче чикĕ хуралçисем çине Таджикистан ислами тĕкĕрçисемпе афган моджахечĕсем тапăннă. Тăшман пенĕ вăхăтрах Смирнов сылтăм флангри салтаксене пулăшма куçнă. Çав кун вăл меллĕ вырăн йышăнса темиçе тăшмана пĕтернĕ, пулемет расчетне аркатнă. Вырăнне вăхăтра ылмаштарса вăл чи йывăр вырăнсене хӳтĕленĕ. Унăн пăшалĕ çулăм пĕрхĕнтернине пула аманнă 2 десантника тыла ăсатма май панă, вилмелле аваннă Токарев лейтенанта та илсе кайма май панă.
Тăшман пĕтĕм хĕçпăшалне ун çине тĕлленĕ. Николай йывăр аманнă пулсан та çапăçу хирĕнчен тухман, виличченех пулеметне алран яман.
Шăлтăрма
thumb|250px|right|Куçакан тата куçман блоксенчен тăракан система thumb|250px|right|Блоксенчен тунă 4 системăн схеми thumb|Блок корабль çинче Шăлтăрма е шалтăрма (çавăн пекех: блок) — вăйа йĕркелеме пулăшакан ансат механизм. Тиевсене çĕкленĕ чухне тĕнĕлне çирĕплетнĕ, вăл çӳлелле те, аялалла та holi yo ser diana y tu куçмасть. Блок тĕнĕл тавра çаврăнакан валаклă кустăрма евĕрлĕ. Валак трос, сăнчăр, вĕрен çӳреме кирлĕ.
Куçман блока йывăр мар тиевсене йăтма е вайа урăх енчен хума усă кураççĕ.
Блок пĕртанлăхĕн йĕрки:
~F=fmg, где
F — тулаш вăй, m — тиев масси, g — йывăрлăх вайĕн хăвăртланавĕ, f — блокри хирĕç тăнин коэффициенчĕ (сăнчăрсемшĕн 1.05 яхăн, вĕренсемшĕн — 1.1). Хирĕç тăни пулмасан тиеве йăтма тиев йывăрăшĕ чухлĕ вăй кирлĕ.
Куçакан блокăн тĕнĕлĕ ирĕк, ăна вăйа улăштарма усă кураççĕ.
Вăй икĕ хут сахалрах кирлĕ, анчах хутлăхĕ иккĕ хут ӳсет.
Каçăсем
Категори:Ансат механизмсем Категори:Такелаж Категори:Ĕç япалисем
.bf
.bf, - Буркина Фасо патшалăхĕн тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Буркина Фасо Категори:Интернет доменĕсем
Кайсери (ил)
thumb|right|290px Кайсери (туркк.: Kayseri), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Кайсери ятлă. Илте 1 060 432 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 17 116 km².
Категори:Турци илĕсем
Тирлян
Тирлян — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Шонгау (Люцерн)
Шонгау (Schongau LU) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
811 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1041’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
.bg
.bg, - Болгарин тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Болгари Категори:Интернет доменĕсем
Чăваш Енĕн Чурачăк районĕ
Чăваш Енĕн Чурачăк районĕ, — Чăваш Енĕн 1944-1959 çултанпа пулнă район. Администраци Чурачăк салинче вырнаçнă пулнă.
1944 çулхи нарăсăн 15 йышăннă. Ку район шутне Çĕрпӳ, Красноармейски тата Шăхасан районĕсене кĕрекен ялсене кĕртнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 района пĕтернĕ. Пĕтернĕ хыççăн ялсен ытларахăш пайĕ Çĕрпӳ районне, ыттисем Канашпа Красноармейски районĕсене куçнă.
Категори:Чăваш Енĕн малтанхи районĕсем
Аппа
Аппа - калаканнинчен аслăрах хĕр. Ку сăмаха калаканни хăйĕнчен аслăрах хĕрарăмсене хисеплесе чĕнме те усă курма пултарать.
Симӗс питон
Симӗс питон е Йывӑҫ питонӗ (лат. Morelia viridis) — питонсен (Pythonidae) йышӗн тӗсӗ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Суя ураллисем Категори:Австралири шуса çӳрекенсем Категори:Çĕнĕ Гвинейри шуса çӳрекенсем Категори:1872 çулта çырнă чĕрчунсем
Шăллăм
Шăллăм - калаканнинчен çамрăкрах, пĕр юн-вартан пулнă ар. Хăш чухне шӳтлев сĕмĕпе ют арçын ачасене, кĕçĕнреххисене, йăпатса çывăхлатма та усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Тăванлă хутшăнусем
Чкалов Валерий Павлович
Вале́рий Па́влович Чка́лов (1904–1938) — совет вĕçевçĕ-тĕпчевçĕ, комбриг, Совет Союзĕн Паттăрĕ. 1937 çулта Çурçĕр полюсĕ урлă пĕр канмасăр Мускавран Ванкувера (Вашингтон штачĕ, АПШ) вĕçсе çитне самолёт экипажĕн командирĕ.
Несĕлĕ
thumb|Раççей почтă маркки, 2004 thumb|Раççей Банкĕн паллă вак укçи, 2004