cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Головинский Гай Петрович
Головинский Гай Петрович (Головенский Гай Петрович ) Головінський Гай Петрович — (22.03.1926-08.04.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 43-мĕш çарĕн 126-мĕш перевçĕсен дивизин 690-мĕш перевçĕсен полкĕн отделени командирĕ, кĕçĕн сержант.
497
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бабак Демид Иванович
Бабак Демид Иванович — (1911-01), Çеçĕнхир фрончĕн 53-мĕш çарĕн 252-мĕш перевçĕсен дивизин 924-мĕш перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17.
Мулаккасси Мăрат
Мулаккасси Мăрат   — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Ăшăлла пайăркалав
Ăшăлла пайăркалав — ĕскерсем хăйсен шалти энергийĕ шучĕпе салатакан электромагнитла пайăркалав. температури 0 К капран пысăкрах ĕскерсем салатаççĕ, шăпах çавăнпа вăл пайăркалава «ăшăлла» тесе ят панă. <!--Имеет сплошной спектр, расположение и интенсивность максимума которого зависят от температуры тела. При остывании последний смещается в длинноволновую часть спектра.
, в спектре начинается экспоненциальный завал.
В случае, если излучение находится в термодинамическом равновесии с веществом, то такое излучение называется равновесным. Спектр такого излучения эквивалентен спектру абсолютно чёрного тела и описывается законом Планка. Однако в общем случае тепловое излучение не находится в термодинамическом равновесии с веществом, таким образом более горячее тело остывает, а более холодное наоборот нагревается. Спектр такого излучения определяется законом Кирхгофа.
Энергетическая светимость тела
Энергетическая светимость тела R_T — физическая величина, являющаяся функцией температуры и численно равная энергии, испускаемой телом в единицу времени с единицы площади поверхности по всем направлениям и по всему спектру частот.
Спектральная плотность энергетической светимости
Спектральная плотность энергетической светимости  — функция частоты и температуры, характеризующая распределение энергии излучения по всему спектру частот (или длин волн): Аналогичную функцию можно написать и через длину волны: Можно доказать, что спектральная плотность энергетической светимости, выраженная через частоту и длину волны, связаны соотношением
Отражающая способность тела
Отражающая способность тела —  — функция частоты и температуры, показывающая, какая часть энергии электромагнитного излучения, падающего на тело, отражается от него в области частот d\omega вблизи \omega: где d\Phi'' — поток энергии, отражающейся от тела, d\Phi — поток энергии, падающий на тело в области d\omega вблизи \omega.
Абсолютно чёрное тело
Абсолютно чёрное тело — это физическая абстракция (модель), под которой понимают тело, полностью поглощающее всё падающее на него электромагнитное излучение. Для абсолютно чёрного тела
Серое тело
Серое тело — это такое тело, коэффициент поглощения которого не зависит от частоты, а зависит только от температуры:
Объёмная плотность энергии излучения
Объёмная плотность энергии излучения — U_T — функция температуры, численно равная энергии электромагнитного излучения в единице объёма по всему спектру частот.
Спектральная плотность энергии
Спектральная плотность энергии —  — функция частоты и температуры, связанная с объёмной плотностью излучения формулой Следует отметить, что спектральная плотность энергетической светимости для абсолютно чёрного тела связана со спектральной плотностью энергии следующим соотношением:
Каçăсем
Категори:Ăшă Категори:Электромагнитла пайăркалав Категори:Энерги Категори:Пайăркалав
Геном
Гено́м — органисăмăн пур генсен пĕрлĕхĕ; унăн пĕтĕм хромосомлă пуххи.
Истори
«Геном» термина усă курма 1920 çулта Ганс Винклер сĕннĕ.
Каçăсем
Категори:Генетика
Новоюзеево
Новоюзеево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 136 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452645, ОКАТО кочĕ — 80258840003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Нимĕç чĕлхи
Нимĕç чĕлхи (ним., çапла илтĕнет: ; deutsche Sprache, илтĕнет: ) — нимĕçсен, австрисен, лихтенштейнсен тата чылай швейцарсен тăван чĕлхи, хĕвеланăç герман ушкăнне кĕрекен индо-европа чĕлхи. Германипе Австрире патшалăх чĕлхи шутланать. Çавăн пекех Швейцарире тата Люксембургра тĕп чĕлхесем йышне кĕрет.
Литература чĕлхине Мартин Лютер хатĕрленĕ. Вăл библине нимĕçле куçарнă. Библине çырнă чухне вăл пĕтĕм нимĕç диалекчĕсемпе усă курнă, çавăнпа та унăн ку çырăвĕ нимĕç чĕлхин никĕсĕ пулса юлнă. Китай, арап, хинди, акăлчан, испан, бенгал, португал, вырăс тата япун чĕлхисем хыççăн тĕнчере калаçакансемпе чи йышлă чĕлхе шутланать. Нимĕç чĕлхи интернетре усă курнипе тăваттăмĕш вырăна (акăлчан, вырăс тата япун) йышăнать. Çаплах нимĕç чĕлхи — Европа Пĕрлешĕвĕ Европĕрлешӳ чĕлхисем пе темиçе тĕнчери урăх организацисен официаллă тата ĕçри чĕлхе пулать.
Индоевропа çемьинчи герман чĕлхисен анăç кĕçĕн группине кĕрет. Çурулăхăн никĕсне латин алфавитне, умлаутсене (ä, ö, ü) пĕлтерекен 3 графема тата эсцет лигатурине (ß) хушса, хунă. Авалранхи çыру палăкĕсене VIII ĕмĕрте хăварна теççĕ.
Нимĕç чĕлхи прагерман чĕлхи кăкĕнчен тухнă, лешĕ вара, хăй майĕпе, праиндоевропа чĕлхинчен уйрăлса кайнăскер пулать. Хупă сасăсем иккĕмĕшле куçăннă хыççăн чĕлхен фонетикăпа морфологи системисем улшăнни ăна тăванла герман чĕлхисенчен уйăрса янă. Вăтам ĕмĕрсенче тури нимĕç, унăн хыççăн — ирхи тури нимĕç фонетикипе морфологи, лексика йĕркеленчĕкĕпе синтаксис аталанса пыраççĕ. Хальхи нимĕç чĕлхин — унăн кунçулĕ XVII ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнчен пуçланнă темелле —тепĕр ячĕ тури нимĕç чĕлхи. Ăна ура çине тăратма Мартин Лютерăн Библийĕ, Иоганн Вольфганг фон Гёте, Фридрих Готлиб Клопшток тата Иоганн Кристоф Готтшед çыравçăсен пултарулăхĕ, Иоганн Кристоф Аделунг, Гримм тăвансен тата Конрад Дуден лингвистика ĕçĕсем хăватлă ӳсĕм панă.
Хальхи литература нимĕç чĕлхин никĕсне тури нимĕç диалекчĕсене хунă. Унсăр пуçне уйрăмла нимĕç диалекчĕсем (сăмахран, анатри нимĕç е алеманн) пур, вĕсем хăйсен уйрăмлăхне упраса пыраççĕ. Австрипе Швейцарире хăйсен диалект никĕсĕпе йĕркеленнĕ нимĕç чĕлхин варианчĕсем пур, вĕсем фонетикăпа грамматика енчен хăйне евĕрлĕ йĕркеленчĕклĕ.
Диалектсем
Нимĕç чĕлхин диалектсем нумай. Вĕсем пĕр-пĕринчен самай уйрăлса тăнăран тĕрлĕ диалектпа калаçакансем пĕр-пĕрне ăнланмаççĕ. Диалектсен шучĕ пысăк пулнин сăлтавĕ çак çĕрсен историйĕнчен пырать. Романпа славян чĕлхисен ушкăнĕсемпе танлаштарсан герман ушкăнне кĕрекен чĕлхесен çĕрĕсем çинче мĕн авалтан уйрăммăн аталанма тăрăшнă. Ку паллах пĕр чĕлхене аталанма пулашман — тĕрлĕ çĕрсенче нимĕç чĕлхи тĕрлĕрен аталаннă май хальхи Германири диалектсен шучĕ питĕ пысăк. Малтан Германине пĕрлештерни те пĕр чĕлхе тупасси патне илсе çитереймен.
Алевтина Сергеева-Зинкина
Алевтина Сергеева-Зинкина  - опера артисчĕ, сопрано. Мускав патшалăх П.И.Чайковский ячĕллĕ консерваторинче вĕреннĕ. 1975 çултанпа - Чăваш патшалăх оперăпа балет театăрĕн солисчĕ. Репертуарĕ: Татьяна ("Евгений Онегин"), Лиза ("Пиковая дама"), Иоланта ("Иоланта"), Ярославна ("Князь Игорь"), Маргарита ("Фауст"), Недда ("Паяцы"),  Чио-Чио-сан в одноименной опере Д.Пуччини, Леонора  ("Трубадур"), Лиза ("Пиковая дама"), Тоска ("Тоска"), Нарспи ("Нарспи"), Сарби  ("Шывармань").
Нимĕç чĕлхи
Çырулăхĕ
Нимĕç алфавитĕнче 26 мăшăр латин саспаллипе (пĕчĕк тата пысăк) усă кураççĕ ; буквы, обозначающие умлаутланă сасăсене палăртакан саспаллисене (ä, ö, ü) тата ß (эсцет) лигатура алфавит йышне кĕртмен. Алфавит майĕпе ä, ö, ü сортланă чухне вĕсене a, o, u уйăрмаççĕ; умлаутпа кăна уйăрăлса тăракан сăмахсене майлаштарнă чухне умлаутлă сăмаха каярах лартаççĕ; ß паллăпа тăсăллă уçă сасăсемпе дифтонгсем хыççăн усă кураççĕ и приравнивается к сочетанию ss. Анчах та Однако при перечислении немецких букв буквы ä, ö, ü нимĕç саспаллисене a, o и u саспаллисемпе юнашар мар, ят-йышăн вĕçĕнче, лартаççĕ. Сăмахсарсенче нимĕç сăмахĕсене умлаута шута илмесĕр вырнаçтарнă.
Алевтина Сергеева-Зинкина
Чысăсем
Категори:Çынсем, алфавитпаКатегори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш Енĕн халăх артисчĕсемКатегори:Раççей Федерацийĕн тава тивĕçлĕ артисчĕсем
Нимĕç чĕлхи
Çырулăхĕ
Латиницăна нимĕç чĕлхине кĕртиччен çырура рунăсемпе усă курнă, вĕсене герман çĕрĕсене христианланă хыççăн пĕтĕмпех пăрахăçланă. XX ĕмĕрчен официаллă готика шрифчĕпе (çав шутра урăх çĕршывсенче кăларнă сăмахсарсенче) усă курнă.
Çаплах ятарлă готика алçыру шрифчĕпе фрактура (шкулсенче 1941 çулчен вĕрентнĕ) пулнă. Антиквапа малтан официаллă мар XIX ĕмĕртенпе усă курнă, 1918 çулхи ноябрь революцийĕ хыççăн официаллă кĕртнĕ. Нацистсем хуçаланнă чухне готика шрифтне каялла тавăрнă, пĕр вăхăт унпа официаллă çырнă, анчах та тепĕртакран нацистсен пропаганди готика шрифчĕсене хĕстерме тытăннă, вĕсенче Еврейсен тăваткал çырăвĕн йĕрленчĕкĕсене асăрханă имĕш. . Халĕ вĕсене декарацилле илемлетме е кĕнекесене пичетлеме усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Германи чĕлхисем Категори:Австрин чĕлхисем Категори:Бельги чĕлхисем Категори:Лихтенштайн чĕлхисем Категори:Люксембург чĕлхисем Категори:Швейцари чĕлхисем
Восточный (Çтерлĕ районĕ)
Восточный  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 28 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453151, ОКАТО кочĕ — 80249836003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Анатолий Канюка
Анатолий Канюка - тенор, опера артисчĕ, Раççей халăх артисчĕ, Чăваш халăх артисчĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Инçет Тухăç патшалăх ӳнер институтĕнче вĕреннĕ. 1975 çултанпа - Чăваш патшалăх оперăпа балет театăрĕн солисчĕ. Педагогика ĕçĕсене туса пырать.
Репертуарĕнче: Альфред ("Травиата"), герцог Мантуанский ("Риголетто"), Ленский ("Евгений Онегин"), Хозе (Кармен), Каварадосси ("Тоска"), Лыков ("Царская невеста"), Манрико ("Трубадур"), Водемон ("Иоланта"), [[Отелло ("Отелло"), Сетнер ("Нарспи") тата ыттисем те.
Пермь]], Сарăту, Хусан, Ĕпхӳ, Самар оперă театăрĕсенче чылай тĕп партисене юрласа вылянă. "ТЮРКСОЙ Оперă Йăла Кунĕсем" (Турккă Республики, Çурçĕр Кипр) VI-мĕш фестивалĕнче Чăваш республикин ӳнер элчи пулнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш патшалăхĕн оперăпа балет театрĕ Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш артисчĕсем Категори:Раççей халăх артисчĕсем Категори:Чăваш Енĕн халăх артисчĕсем
Сарăту
Сарăту (Саратов) — Раççейĕн кăнтăр-тухăç европа пайĕнчи шĕкĕр хула, Сарăту облаçĕн административлă тĕпĕ. Волгоград шывуправĕн сылтăм çыранĕнче, Волгоградпа Самартан пĕр тан хушăра, вырнаçнă.
Пуçлăхĕ
Михаил Исаев
Кун-çулĕ
Сыхлав турулĕ пек 1590 çулта никĕсленĕ. XVIII ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче пулăпа тăвар куçаракан вырăнĕ, сутă-илӳ тĕпĕ, XIX ĕмĕртенпе — тырă сутă-илӳ тĕпĕ шутланнă. 1780 çултанпа кĕперне хули. XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче — Атăлçин пысăк тата паха хули. Университета 1909 çулта уçнă.
1930-мĕш çулсенчи индустриализаци тапхăрĕнче пысăк машинăтăвакан, вăрçа хыççăн — хӳтĕлев профиллĕ прибортăвакан тата радиоэлектронлă заводсене ĕçе янă. Хула паллă ăслăлăх тата ĕçтăвакан тĕп пулса тăрать.
Тăванлă хуласем
Сарăтун тăванлă хулисем:
Халăх
Хулара пĕрмай пурăнакан халăх 01.01.2008 тĕлне — 836,1 пин çын. Энгельспа тата урăх пурăну вырăнĕсемпе 1,19 млн. çынлă агломераци туса хурать (2007).
right|300px|thumb|ссылка=Special:FilePath/Saratov_Population.png
thumb|Рельеф
Сывлăха упрасси
right|250px|thumb|Сарăту Бальнеологи лечебници
Вăтам пĕлӳ шкулсем
Гимназисемпе лицейсем
Музейсем
thumb|left|150px|Радищев музей пухăвĕнчи керамика thumb|150px|У входа в [[Çĕнтерӳ паркĕ (Сарăту)|Çĕнтерӳ паркĕ]]
Цирк
thumb|Сарăту циркĕ
Спорт
Клубсем
Каçăсем
Категори:Атăл çинчи хуласем
Нерсма
Нерсма — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Суна №3798 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Çын геномĕ
280px|right|thumb|Çын [[кариотипне графикпа çырса кăтартни.]] Çын геномĕ — Homo sapiens биологи биологи (тĕс)|тĕсĕн геномĕ. Тĕрлĕ хромосом пур тĕслĕхĕ 3 миллиарда яхăн ДНК нуклеотид тĕпĕсен мăшăрĕнчен тытăнса тăрать, вĕсенчен, шутласа хунипе, 20000–25000 яхăн ген пулать.
Каçăсем
Категори:Генетика
Шĕмшеш ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăхĕн 19 ялĕсенче 2289 çын (2006) пурăнать. Администрацийĕ Шĕмшеш ялĕнче вырнаçнă. Район тĕпне çитме 11 çухрăм.
Çутçанталăк
Чылайрахăшĕпе вăрман тăприллĕ сăрă çĕр, вĕсем районăн 85% таран территорине йышăнаççĕ. Халĕ пур çĕре тенĕ пекех сухаласа усă кураççĕ.
Ял тăрăхĕнче климат вăтам континентлă. Хĕлле сивĕ, çилсем вĕреççĕ, çуллв ăшă. Хĕллехи вăтам температура — -12,9 °C тан, çуллахи — +18,3 °C. Палăртса юлнă чи сивĕ температура — -44 °C, чи ăшши — +37 °C.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Элĕк районĕнчи муниципалитетсем
Пуçанасем (фильм)
«Пуçанасем (Уик-энд)», — 2011 çулта «Орион» студи кăларнă чăвашла фильмĕ, романтикăллă камит.
Фильм çинчен кĕскен
Хĕрсене кăмăллакан Ваня канмалли кунсене вăрманти илемлĕ вырăнта вырнаçнă, хăй аллипе туса лартнă фазендăна Сергей юлташĕ паллаштарнă çамрăк хĕрпе, Аленăпа, ирттерме пысăк кăмăлпа пырса çитет. Унта пурăнакан ашшĕне, Василий Ивановича, ывăлĕн çакăн пек хăтланкаларăшĕсем йăлăхтармаллипех йăлăхтарса çитернĕ. Унăн сăмахĕсене итлеменнине кура Василий Иванович ывăлĕн меслечĕпе усă курса çак хĕре хăй çавăрса яма шутлать... Фильма курнă май Иванăн тепĕр юлташĕпе, поэт-композиторпа, Б.Г.-па, кунти вăрмана куç пек сыхлакан отставкăри лесникпа Лаврентийпе унăн мăшăрĕпе Анастасийăпа, паллă Чăваш Патшалăх Канашĕн депутачĕпе, Аленăн тепĕр икĕ тусĕпе те паллашатпăр... Алена та вăрттăн шухăшсемпе килнине туйса илĕпĕр.
Каçăсем
Категори:Чăваш фильмĕсем Категори:Чăвашла фильмсем
Борован общини
Борован (Община Борован) — Тăнай Пăлхарĕн общини. Врачан облаçне кĕрет.
Халăх йышĕ, община тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕ — 6144 çын (çу, 15 2008 тĕлне).
Асăрхавсем
Категори:Врачан облаçĕн общинисем
Головкин Алексей Иванович
Головкин Алексей Иванович — (30.03.1919-27.12.1983), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 40-мĕш çарĕн 253-мĕш перевçĕсен дивизин 346-мĕш уйрăм разведка ротин разведчикĕ, аслă краснофлотец.
499
Пулăмсем
Вавилон
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Рип (Залесская Лала юппи)
Рип (Мăн Рип) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Залесская Лала юханшывăн сылтăм çыранĕпе 15 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Апас
Апас, — Тутарстанăн Апас районĕн тĕпĕ, хула евĕр паççулкă. Хусантан 109 çухрăмра Сĕве юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, паççулкă тытăмĕ
2005 çулта кунта 4,9 пин çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Аппас районĕ
Сейшел утравĕсем
right|150px right|200px Сейшел республики (Repiblik Sesel, République des Seychelles, Republic of Seychelles) — утравла патшалăх, Инди океанĕн анăç пайĕнче, экватортан кăнтăралла, африка материкăнчен 1600 çм иайлă тухăçалла, Мадагаскартан çурçĕр-тухăçалла вырнаçнă. Юнашар кăнтăрта Маврикипе Реюньон, кăнтăр-анăçра Коморсем тата Мальдивсем.
Çĕршывăн лаптăкĕ — 450 çм² яхăн. Чи пысăк утравĕ — Маэ (142 çм²). Ун çинче патшалăхăн тĕп хули — Виктори тата тĕнче аэропорчĕ — вырнаçнă.Урăх мăн утравĕсем — Силуэт, Праслин, Ла Диг. Вак коралл утравĕ чылай.
Истори
Сейшел утравĕсене португалсем 1502 çулта уçнă. Çав вăхăтра архипелаг çинче çын пурăнман. Тепĕр икĕ çĕр çул хушши кунта пиратсем çеç кану вырăнне тупнă.
Пĕрремĕш пурăну вырăнсене францисем Маэ тата Праслен утравĕсем çинче йĕркеленĕ. Вĕсем 1756 çултанпа корица, гвоздика (тикĕт курăкĕ) тата ваниль ӳстерсе тупăшланă. Çавăн чухнех ĕнтĕ утравсене Франци финансă министăрĕ — Моро де Сешелл — ятне панă.
Франци колонисчĕсем Сейшел утравĕсем çине Мадагаскартан тата Тухăç Африкăран чура турттарса пынă. 1794 çулта архипелага Британи туртса илет, британсем утравсене XIX ĕмĕрĕн варринчен пуçласа (1835 çулта чуралăха пăрахăçланă хыççăн) индисене куçарать, вĕсем кунта сутă-илӳпе е кокос плантацисенче ĕçленĕ.
1840 çулта утравсене Маврики британи колони çумне çыпăçтарнă, унтан вара китайсем куçса килнĕ. 1903 çулта Сейшелсем Британин кăшăллă уйрăм колони шайне куçать. Çав тапхăртах утравсене Аравирен те пурăнма куçаççĕ.
Купăс
Купăс (хуткупăс) — чĕлхеллĕ клавишлă-сывлăш пусăмлĕ икĕ клавиатурăллă кĕвĕ хатĕрĕ. Сулахай клавиатури аккомпанемент валли: пĕр тӳмине пуснипе бас е тулли аккорд янăрать. Сылтăм клавиатури кĕвĕ шăратать.
Сейшел утравĕсем
Истори
1976, çĕртмере Британи Сейшелсене ирĕклĕх туянтарать. Суйлав ирттернĕ май çĕршывăн парламентĕнче Демократиллĕ парти чылай вырăн çĕнтерсе илет. 1977, çĕртмере хĕçпăшаллă улшăну вĕçленĕвĕпе тарăма марксистсем —Сейшел утравĕсен Прогрессивлă Фрончĕ ятпа — ярса илеççĕ. Республикăра пĕрпартиллĕ йĕркелĕхпе тытăнса тăрать, ялхуçалăх çĕрĕсене харпăрçăсенчен туртса илнĕ, колхозсене пуçарса янă.
Купăс
Истори
Чăн тĕрĕссипех хăш çĕр-шыра ал купăсне туса хатĕреленине пĕлтерекен хыпара тупма çук. Пурин те шухăшĕпе купăса Германире XIX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче шутласа кăларнă. Çапах та урăх хыпар та пур. Сăмахран, академик Мирекпе килĕшӳллĕ, пĕрремĕш купăса Санкт-Петербургра 1783 çулта чех инженерĕ Франтишек Киршник ăсталать. Çак ыйту çине урăхла пăхакансем те пур.
Сейшел утравĕсем
Истори
1977 çултанпа Сейшелсемпе пĕр улшăнмасăр ПФ пуçлăхĕ Франс-Альбер Рене ертсе пырать. 1993 çулта нумайпартиллĕ йĕркелĕхе куçаççĕ, ПФ тарăмлăха çухатать. 2001 çулта маркс вĕреннтĕвĕнчен хăтăлнă Прогрессивлă Фронт каллех тытса пыракан парти пулса тарать.
Халăхĕ
Йышĕ — 82,2 пин çын (2008, утă).
Купăс
Каçăсем
Категори:Кĕвĕ хатĕрĕсем Категори:Купăссем
Сейшел утравĕсем
Этеплĕхĕ
Тĕп статья: Сейшел этеплĕхĕ Сейшел Утравĕсен этеплĕхĕнче утравпа хуçаланнă францисепе акăлчансен, çаплах Африкăран, Индирен, Мадагаскартан куçса килнисен сĕмĕ те сисĕнет.
Сейшелре матриархат йалипе пурăнаççĕ. Хĕрарăм хăйех кил хуçалăхне тытса пырать, ачисене пурнăçа кĕртет. Арçын укçа тупăçлать пулин те, унăн кулленхи пурнăçри ролĕ иккĕмĕш шайра.
Каçăсем
* Seychelles Nation Online
* Категори:Франци чĕлхиллĕ çĕршывсем
Шалти энерги
Шалти эне́рги — термодинамикăлла тытăмăн тулли энергийĕн пуçлав тытăмĕн суйлавĕнчен килмен пайĕ тĕлĕшпе  татти-сыпписĕр талккăшсен физикинче, термодинамикăра тата статистикăлла физикăра йышăннă термин; ку энерги пăхса тухакан тĕллевчĕк шайĕнче улшăнма та пултарать.
Асăрхавсем
Категори:Энерги Категори:Термодинамикăлла потенциалсем
Кульцав ял тăрăхĕ
Администраци адресӗ: Кульцав, Администраци урамĕ, 3.
Телефон: +7(83537)4-14-18.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — 	 Васильев Анатолий Павлович.
Данилов-Чалтун Максим Николаевич
Данилов-Чалтун Максим Николаевич (1894, кăрлач, 18, Пушкăрт Республики, Çтерлĕ районĕ, Усăллă ялĕ — 1944, пуш, 2, çар госпиталĕ) — чăваш прозăçи.
Кульцав ял тăрăхĕ
Тавралăхĕ
Районăн кăнтăр пайĕнче вырнаçнă. Ял тăрăхĕ витĕр Кĕçĕн Çавал тата Кушлавăш шывĕсем юхаççĕ.
Данилов-Чалтун Максим Николаевич
СССР ÇП пайташĕ (1934-па).
Кульцав ял тăрăхĕ
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсемпе вырăссем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1006 (1.1.2007 çул) çын.
Данилов-Чалтун Максим Николаевич
Пурнăçĕ
1894 çулхи кăрлачăн 18-мĕшĕнче Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнчи Узылы ялĕнче çуралнă.
Кульцав ял тăрăхĕ
Пурăнан вырăнсем
Кульцав, Алманчăк, Кивĕ Мĕлĕш, Упнер разъезчĕ, Çĕнĕ Хирпуç ялĕсенчен тăрать.
Данилов-Чалтун Максим Николаевич
Пурнăçĕ
Томскри совпартшкулĕнче вĕреннĕ. Кемĕр педагогика техникумĕнче чăваш челхине вĕрентнĕ. 1934 çултанпа Чăваш АССР ÇП правлени председателĕн çумĕ пулса ĕçленĕ. Çаплах «Канаш» хаçат редакцин тата Чăвашрадиовĕн литература ĕçтешĕ пулса тăрăшнă.
Кульцав ял тăрăхĕ
Кун-çулĕ
2006-мăш çулччен Кивĕ Мĕлĕш ял администраципе Кульцав ял администраци пулнă. 01.01.2006 пĕрлештернĕ.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
Данилов-Чалтун Максим Николаевич
Пултарулăх ĕçĕсем
Максим Николаевичăн пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем
Çеçпĕл ял тăрăхĕ
Çеçпĕл ял тăрăхĕ — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи муниципалитет. Тĕп ялĕ - Çеçпĕл. Тăрăхра тăватă ял.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Иванова Светлана Леонидовна.
Ялсем
Ял тăрăхне кĕрекен ялсем:
Организацисем
Çеçпĕл ял тăрăхĕнче çак организацисем пур:
Каçăсем
Категори:Администрациллĕ виçесем, алфавитпа Категори:Канаш районĕн ял тăрăхĕсем Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем
Нуреево
Нуреево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 338 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452633, ОКАТО кочĕ — 80258845001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Елле-Кулан-Игай
Елле-Кулан-Игай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кулан-Игай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Ханкенди
Ханкенди (Xankəndi) — Азербайджан Республикинчи эрменсемпе оккупациленӗ хула. Хальхи халӑх йышӗ — 53 400 ҫын.
Эрменипе — йышăнман Туçи Хурапах Республикин тĕп хули Степанакерт.
Каçăсем
Категори:Азербайджан хулисем
mzn:خان‌کندی (مشگین‌شهر)
Арăслан (Кивĕ Муса ял тăрăхĕ)
Арăслан — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 199 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453005, ОКАТО кочĕ — 80235870004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Баян
Кĕвĕ хатĕрĕн хаклахĕ
Баянпа ташă-юрă кĕввисене (ытти хатĕрсемпе вара вăл хăй хевтиллĕ тутă сас çуратать) шăратаççĕ.
Баян сассин анлăшĕ пуян та паха; вăл хăй тĕллĕн те, ансамбльре е оркестăрта кĕвве ирĕлтерме пултарать.
Баян сасси унăн металл пластинкăллă ”чĕлхисем” (хĕлĕхĕсем) ”мех” сывлăш пĕрхĕнĕвĕ тĕкнипе янăрама тытăнаççĕ.
Баяна чăрăшран е букран хатĕрлесе тăваççĕ. Халĕ электронлă баянсем тума пуçларĕç, вĕсем, пĕр суймасăрах, тулли оркестăр евĕр кĕвĕ шăратаççĕ.
Каçăсем
Категори:Кĕвĕ хатĕрĕсем Категори:Купăссем
Чухăнсен сасси
Чухăнсен сасси, — 1918 çулхи авăн уйăхĕн 26 пуçласа 1919 çулхи çурла уйăхĕн 8 чăваш чĕлхе çинче тухса тăнă хаçат. вăл граждан вăрçи вăхăтĕнче хĕрлĕ çарăн политикăллă хаçат пулнă. Тиражĕ малтан 5 пин пулнă, кайран 10 пине ӳснĕ. Юлашки 133 номерĕ 1919 çӳлхи çурла уйăхĕн 8 пичĕтленсе тухнă.
Пичĕтленме малтан (1918, авăн, 26) Хусанта пичĕтленнĕ. 1919 çулхи кăрлачăн 25 Ĕпхӳре, Колчак тапăнса пынă вăхăтра (пуш-çу уйăхĕсенче) Бугурусланта тата Сызраньте пичĕтленнĕ. 1919 çулхи çу уйăхĕн 22-мĕшĕнчен — Çĕмпĕрте.
Малтан хĕрлĕ çарăн 5 пайĕнче сарнă, 1919 çулхи çу уйăхĕнче вара фронт хаçачĕ шутланнă.
Хаçăтра Ахах Иван Евграфовичăн сăввисем, калавĕсем пичĕтленнĕ.
Категори:Чăваш Енĕн периодикăллă пичет кăларăмĕсем
Çурла, 8
Вилнĕ
Категори:Кунсем
500 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Реликт
Рели́кт ( «юлашки») — пĕр-пĕр регионăн ÿсентăран, кăмпа, чĕрчун тĕнчинче унчченхи геологилле тапхăрсенчи флора тата фауна юлашки пек биологилле тĕс. Реликт вăл — ĕлĕхин паянхи палăрăмĕ. Реликтсем, тĕпрен илсен, палеоэндемиксем пулса тăраççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Эволюцилле биологи Категори:Биогеографи Категори:Реликтсем
Низяна
Низяна — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Снигиревка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Николаев Георгий Николаевич
Георгий Николаевич Николаев (çĕртмен 25-мĕшĕ, 1931, Танăш ялĕ, Красноармейски районĕ, Чăваш АССР) — чăвашсен текстильпе ĕçлекен паллă ӳнерçи, Шупашкарти мамăк-хут комбиначĕн тĕрчĕсене капăрлатаканĕсенчен пĕрри. Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнерçи.
Кун-çулĕ
Георгий Николаев çĕр ĕçтешĕсен çемьинче çуралнă. Ашшĕ, Н. Е. Ефремов (1900—1937) «Хĕрлĕ сухаçă» колхозăн пĕрремĕш председателĕ пулнă. 1940—1947 çç. Николаев Трак районĕнчи Кĕçĕн Шетмĕри çиччĕ çул вĕренмелли шкулта пĕлӳ пухнă, вăрçă вăхăтĕнче колхозра вăй хунă. 1947 ç. тылра тăрăшса ĕçленĕшĕн пĕрремĕш медале тивĕçет.
1948—1949 çç. Шупашкарти ӳнер училищинче вĕреннĕ. 1951 ç. Совет Çарне чĕннĕ. Тинĕс-çар авиацинче Порккала-Удд базинче (Финлянди), Офицерсен çуртĕнче ӳнер студинче хĕсметре тăнă. 1956 ç. çартан таврăнсан Шупашкарти сĕтел-пукан фабрики çумĕнчи «Кооператор» артелĕн тетте цехне ĕçе кĕрет. Ӳнер училищинче вĕренет. 1958 ç. çĕртме уйăхĕнче ССКП Шупашкар хула комитечĕн экономика шкулне пĕлӳ пухма кĕрет.
1958-1992 çç. Г.Н. Николаев çăмăл промăçлăхăн çĕр-шыври пысăк предприятисен пĕрремнче — Шупашкарти мамăк-хут комбинатĕнче - тăрăшать. Капăрлатакан ӳнерçĕ вырăнĕнче ĕçлеме пуçлать, кайран текстиль ӳкерчĕкне илемлетес ĕçе куçать.
1958—1959 çç. пĕрле ĕслекенсемпе Мăн Иваново мануфактуринче стажировкăра пулса килет.
Рудас
Рудас — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Пушма юханшывăн сылтăм çыранĕпе 108 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Казадаевка
Казадаевка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 87 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453151, ОКАТО кочĕ — 80249836004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Чиркей Сайичĕ
Чиркей Сайичĕ (ЧIикIаса СагIид афанди) — Раççейри шафиит турсăмахçи, Дагестан мăсăльманĕсен лидерĕ, икĕ тарикат шихĕ.
1937 çулхи юпа уйăхĕн 21-мĕшĕнче çуралнă. 2012 çулхи авăн уйăхĕн 28-мĕшĕнче хăйĕн тăван ялĕнче ваххабит террорисчĕсемпе сирпĕтсе вĕлернĕ.
Рубидий
Изотопĕсем
Рубиди — периодикăллă системăри 37 атом номерлĕ хими элеменчĕ, Rb (Rubidium) символпа палăртаççĕ, çемçе сĕлтĕ металлĕ, кĕмĕл тĕслĕ шурăскер. CAS-номер: 7440-17-7. Химилле питĕ хастар пулнипе çутçанталăкра ытти элементсемпе çыхăнса кăна тĕл пулать. Сывлăшра кислородпа питĕ хăвăрт реакцие кĕрет. Шывпа питĕ хăвăрт çыхăнать.
Вуламалли
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Сĕлтĕ металлĕсем Категори:Çав тери хăрушăллă япаласем
Еланова Мария Ивановна
Мария Ивановна Еланова (1963, нарăс, 3, Вăрнар районĕ, Чăваш АССР) - опера артисчĕ, сопрано.
Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ (1995), Чăваш Республикин халăх артисчĕ (1997), Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ (2008).
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1963 çулхи нарăсăн 3-мĕшĕнче Вăрнар районĕнче (Чăваш АССР) çуралнă.
Чулхулари М. И. Глинкă ячĕллĕ патшалăх консерваторинче вĕренсе тухнă. 1991 çултанпа - Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕн солисчĕ.
М. Еланова "Тĕрĕк Оперин Йăла Кунĕсем" (Турккă Республики, Çурçĕр Кипр) VI-мĕш фестивалĕнче Чăваш республикин ӳнер элчи пулнă. Çĕркаç ама патши ролĕпе ("Асамлă флейтă") Анкара (Турци) хулин опера театрĕн сцени çинче пултарулăхне кăтартнă. Темиçе хутчен те ăна Венăри Гизи Хеллерĕн паллă кĕвĕ салонĕнче юрлама чĕннĕ, Петĕр Дворски (Чехи, Словаки) фестивалĕн коцертĕсене хутшăннă.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1963 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 3-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш юрăçисем Категори:Раççей юрăçисем
Категори:Чăваш артисчĕсем
Сĕм çĕрлехи çĕр хăвăлĕнчи негрсен çапăçăвĕ
«Сĕм çĕрлехи çĕр хăвăлĕнчи негрсен çапăçăвĕ» (« Combat de nègres dans une cave, pendant la nuit ») — Казимир Малевичăн «Хура тăваткалччен» 18 çул малтан ӳкернĕ хап-хура карттин. Авторĕ — Альфонс Алле хăрантсус юморист çыравçи.
Категори:Ӳнер хайлавĕсем
Хусан кĕпĕрни
thumb|200px|Хусан кĕпĕрни гербĕ Хусан кĕпĕрнине 1708 çулта Пётр I хутайĕпе туса хунă. Малтан Хусан кĕперни Чулхулапа Аçтăрхана çити сарăлса выртнă. Унăн çĕрĕсене Атăлăн сылтăмпа сулахай енчи çĕрĕсем кĕнĕ. Хусан, Сĕве, Пенза, Чĕмпĕр, Ĕпхӳ, Аçтăрхан тата ытти вăйпутлăхсенчен тытăнса тăнă. Вăйпутлăхсене 1719 çултан пуçласа провинцисем теме пуçланă. XVIII ĕмĕрте Хусан кĕпернинчен çĕнĕ тăватă кĕпĕрнене - Чулхула, Пенза, Чĕмпĕр, Аçтăрхан - уйăрнă.
Администрациллĕ пайлану
1781 çулта Хусан кĕпĕрнинчен Хусан енлĕхне туса хунă. 1796 çулта вара каллех кĕпĕрне ятне панă. Ку вăхăтра кĕпĕрнене çак уессем кĕнĕ: Хусан уесĕ, Арча уесĕ, Чикмĕ уесĕ, Лайăш уесĕ, Маматăш уесĕ, Сĕве уесĕ, Сăпас уесĕ, Теччĕ уесĕ, Царевококшайск уесĕ, Çĕрпӳ уесĕ, Шупашкар уесĕ, Чистай уесĕ, Етĕрне уесĕ.
1795 çулта Арча, Сăпас тата Теччĕ уесĕсем çухалнă, 1802 çулта вара вĕсене каллех туса хунă.
Çапла, 1802 çултанпа кĕпĕрнене пĕтеричченех 12 уес пулнă:
Валентина Смирнова
Валентина Смирнова  - опера артисчĕ, сопрано, Чăваш халăх артисчĕ.
Дворов Николай Михайлович
Дворов Николай Михайлович, (1940 çулта Тутарстанăн Пăва районĕнчи Элшел салинче çур.) — чăваш сăвăçĕ.
Валентина Смирнова
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Сарă ту патшалăх Л.Собинов ячĕллĕ консерваторинче вĕренсе тухнă. 1990 çултанпа - Чăваш патшалăх оперăпа балет театăрĕн солисчĕ. Репертуарĕ: Татьяна ("Евгений Онегин"), Иоланта ("Иоланта"), Дездемона "Отелло"), Виолетта ("Травиата"), Маргарита ("Фауст"), Лейла ("Искатели жемчуга"), Нарспи ("Нарспи"), Розалинда ("Летучая мышь"), Саффи ("Цыганский барон"), Ганна Главари ("Веселая вдова"), Сильва ("Сильва"), Марица ("Марица"). Концертсене ирттерет, педагог пулса ĕçлет.
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш халăх артисчĕсем
Дворов Николай Михайлович
Раççей Федераци ÇП тата Чăваш Енĕн ÇП пайташĕ (2001).
Пурнăçĕ
1940 çулта Тутарстанăн Пăва районĕнчи Элшел салинче çуралнă.
Юлашки çулсенче шкулсенче ачасене вĕрентĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:СССР сăвăçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:1940 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 10-мĕшĕнче çуралнисем
Краснодар
Краснода́р (Краснодар) — Краснодар Енĕн (1867) тĕп хули, Кубань шĕкĕр хули.
Халăх йышĕ, хула тытăмĕ
thumb|300px|Краснодар Йышĕ — 709 пин çын (2007).
Кун-çулĕ
thumb|220px|Театрал лапамĕ.
Этеплĕх
thumb|220px|Кĕвĕ театăрĕ.
Паллă вырăнсем
thumb|250px|[[Шухов турулĕ. Краснодар.]]
Каçăсем
* Категори:Краснодар Ен
Бяла-Слатина общини
Бяла-Слатина (Община Бяла Слатина) — Тăнай Пăлхарĕн общини. Врачан облаçне кĕрет. Халăх йышĕ — 29 619 çын (çу, 15, 2008).
Администраци центрĕ — Бяла-Слатина хула.
Каçăсем
Категори:Врачан облаçĕн общинисем
Бахча (Шаран районĕ)
Бахча  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 54 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452633, ОКАТО кочĕ — 80258845002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Еллек-Ях
Еллек-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 97 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
501 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Никулинка
Никулинка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Авăн, 26
Уявсем
Европăри чĕлхесен кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Нурăс ял тăрăхĕ
Калинино ял тăрăхĕ  — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Нурăс, Ленин урамĕ, 12.
Телефон: +7(83537)6-03-71.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — 	 Иванова Людмила Николаевна.
Тавралăхĕ
Ял тăрăхĕ витĕр Мăн Çавал шывĕ юхать. Шупашкар- Çĕмĕрле, Етĕрне-Вăрнар тата Нурăс-Канаш çулĕсем иртеççĕ.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсемпе вырăссем пурăнаççĕ.
Пурăну вырăнĕсем
Нурăс, Мачамăш, Шăхаль, Кивьял Нурăс, Услапа, Хăмăш, Кӳлхĕрри та Çĕнъял ялĕсенчен тăрать.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
Воронеж фрончĕ
Воронеж фро́нчĕ — Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнчи Хĕрлĕ Çарăн операци пĕрлешĕвĕ. Воронежа хӳтĕленĕ Брянск фрончĕн çар чаçĕсенчен 1942 çулхи утăн 7-мĕшĕнче йĕркеленĕ. 1943 çулхи юпан 20-мĕшĕнче Воронеж фронтне 1-мĕш Украина фрончĕ ят панă.
Фронт ĕçĕсем
1943 çулхи кăрлач уйăхĕнче Воронеж фрончĕ Острогож-Россошань операцине, кăрлач-нарăс уйăхĕсенче Брянск фрончĕпе пĕрле — Воронеж-Касторна операцине, нарăс-пуш уйăхĕсенче — Харьков тапăну операцине ăнăçлă иртернĕ, çав çапăçусенче Курск, Харьков, Льгов хуласене тăшманран хăтарнă. Пушăн 16-мĕшĕнче (урăх хыпарсемпе пушăн 14-мĕшĕнче) фронт çарĕсем Харьков хăварнă та (Харьков хӳтĕлев операцийĕ), Сумы хулинчен тухăç енче, Белгородран çурçĕрелле, Север Донецĕ тăрăх, Чӳкуйе çити çирĕпленсе, нимĕç-фашист çарĕсене чарса лартнă.
Курск çапăçавĕнче Воронеж фрончĕ, Хирти фронтпа пĕрле тăшмана Белгород-Харьков операцинче çĕмĕрсе тăкать. Авăн — юпа уйăхĕсенче фронт çарĕсем, Тăнăвар çапăçавĕ тапхăрĕнче, Сумă-Прилук операцине хутшăннă, Тăнăвара каçса Кейӳрен çурçĕр тата кăнтăр енчи операци валли кирлĕ плацдармсене ярса илнĕ, çак ĕнтĕ Кейӳ хулине ирĕке кăларма тата Сылтăм çыранри Украинăн территорине тăшманран тасатма çул уçнă. Юпан 20-мĕшĕнче Воронеж фронтне 1-мĕш Украина фрончĕ ята панă. Çак ячĕпех фронт Берлина илсе, Прагăна ирĕке кăларса Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине вĕçлет.
Фронт йышĕ
Малтанах фронта кĕнĕ: малашне:
Беллинсгаузен Фаддей Фаддеевич
Фаддей Беллинсгаузен Фабиан Готлиб Тадеус фон Беллинсгаузен|200px|left
Воронеж фрончĕ
Каçăсем
Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче Категори:Беларуç Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче
Беллинсгаузен Фаддей Фаддеевич
200px|thumb|Кроншдатри [[Шредер Иван Николаевич|Шредера хайланă Белинсгаузен палăкĕ ]] Фадде́й Фадде́евич Беллинсга́узен (çуралнă чухне Фабиан Готтлиб Таддеус фон Беллинсгаузен (Fabian Gottlieb Thaddeus von Bellingshausen); 1778 çулхи авăнăн 9 (20),  Эзель утравĕ  — 1852 çулхи кăрлачăн 13 (25)-мĕшĕ , Кронштадт) — раççей тинĕс тĕпчекенĕ, Антарктидăна уçакансенчен пĕри. Беллингсгаузен остзей нимĕç  дворян  йăхĕнчен тухнă.
1819—1821 çулсенче кăнтăр тинĕссене янă тĕнче тавра антарктика экспедицине ертсе пынă]. Вăл «Восток» тата Михаил Лазарев ертсе пыракан «Мирный» шлюпсенчен тăнă. 1819-мĕш çулхи çĕртмен 4-мĕшĕнче Кронштадран тухса экспдици чӳкăн 2-мĕшĕнче Рио-де-Жанейрона çитнĕ. Унтан Беллинсгаузен кăнтăралла кайса Куком уçнă Кăнтăр Георги утравĕнчен иртсен 56° к. ш патĕнче маркиз де Траверсен виçĕ утравне уçать. Каярах Кăнтăа Сандвич утравĕсене сăнаса 59° к. ш хĕвелтухăçнелле каять. Икĕ хут çитме май уриччен кăнтăралла кайса 69° к. ш. çитет. 1820-мĕш çулхи кăрлачăн 16 (28)-мĕшĕнче экспедици хальхи Беллинсгаузен шельф пăрлăхĕ патĕнче Антактидăна уçать, 69° 21' 28" к. ш. тата 2° 14' 50" ха. д координтасенче материк патне çывăха пырса. Кăрачăн 21-мĕшĕнче (нарăс, 2) экспедици пайташĕсем каллех çыран кураççĕ, нарăсăн 5-6-мĕшĕнче çыран патнех çитеççĕ. Каярах шлюпсем уйрăлса маларах никам та çӳремен Инди тата Кăнтăр океанăн сарлакăшĕпе Австралинчи Джексон портне, халĕ Сидней. Австарлинчен шлюпсем Лăпкă океана кайсе темиçе утравпа атолл уçаççĕ (Восток, Симонов, Михайлов, Суворов тата ытти те), темиçе утрав çинче пулаççĕ (Аслă Князь Александр утравĕсем) те Джесон портне таврăнаççĕ. 1820-мĕш çулхи чӳк уйăхĕнче экспедици каллех кăнтăр тинĕсене каять, 54° к. ш. патĕнче Маккуори утрав çинче пулнă хыççăн малтан кăнтăралла, каярах хĕвелтухăçнелле каять. 1821--мĕш çулхи кăрлач уйăхĕнче 70° к. ш. и 75° ха. Беллинсгаузен пăр патне çитнипе çурçĕрелле каймалла пулать. Çав уйăхрах 68° тата 69° к. ш. хушшинче Петр I утравĕ тата Александр I утравĕсене уçать, Çĕнĕ Шотланди утравĕсем тавра çаврăнса тата нумай утрав уçать. 1820-мĕш çулхи çĕртмен 24-мĕшĕнче (çурла, 5) уйăхĕнче 751 кун хыççăн экспедици Кронштада таврăнать.
Астăвăм
200 px|right|thumb 200 px|right|thumb|[[Почта марки|Почта маркисем СССР, 1950 çул]] right|180 px|thumb|Пĕрремĕш вырăс антарктика экспедицине халаланă [[Астăвăм укçи 1994 çул]]
Каçăсем
Категори:Антарктика тĕпчевçисем Категори:Раççей империн адмиралĕсем Категори:Тинĕс кадет корпусне пĕтернисем Категори:Кронштадтра пытарнисем
Головкин Василий Степанович
Головкин Василий Степанович — (21.01.1921-19.02.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 43-мĕш çарĕн 26-мĕш перевçĕсен дивизин 312-мĕш перевçĕсен полкĕн автоматчиксен взвочĕн командирĕ, лейтенант.
Елена Галкина
Елена Галкина - опера артисчĕ, меццо-сопрано, Чăваш республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Шупашкарти Ф .П. Павлов ячĕллĕ кĕвĕ училищинчен вĕренсе тухнă. 1975 çултанпа – хор артисчĕ, ???? çултанпа Чăваш патшалăх оперăпа балет театăрĕн солисчĕ. Репертуарĕ: Катька ("Хлеб ты мой"), Дуняша ("Царская невеста"), Ольга ("Евгений Онегин"), Зибель ("Фауст"), Чагак ("Шывармань"), Богатая дама ("Портрет"), Азучена ("Трубадур").
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш артисчĕсем Категори:Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ артисчĕсем
502 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Киндзмараули
Киндзмараули - паллă хĕрлĕ çурхи пылак эрехĕ.Киндзмараули Саперави иçĕм сортран Алазан айлăмра (Кахети енĕ,Грузи) тăваççĕ.Киндзмараули эрехĕ 1942 çултан тума пуçланă.
Каçăсем
Категори:Грузи эрехĕсем Категори:Грузи
Раштав, 19
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Франций
Франций — периодикăллă системăри 87 атом номерлĕ хими элеменчĕ,  Fr (Francium) символпа палăртаççĕ, радиохастар сĕлтĕ металлĕ. CAS-номер: 7440-73-5.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Сĕлтĕ металлĕсем Категори:Радиохастар элементсем
Бабак Олег Яковлевич (Cовет Союзĕн Паттăрĕ)
Бабак Олег Яковлевич (Cовет Союзĕн Паттăрĕ) — ( 25-07), СССР ШĔМ шалти çарсен 21-мĕш ятарлă тĕллевлĕ бригадăн рота командирĕн политка пайĕпе ĕçлекен çӳмĕ, лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17.
Сĕрме купăс
right|200px Сĕрме купăс — хĕлĕхлĕ-сĕрмеллĕ кĕвĕ хатĕрĕ. 2-3-4 хĕлхемлĕ. Квинта йĕркиллĕ (g, d1,a1,e2). XVI ĕмĕрĕн варринче çуралнă, унăн мал сăнарĕ-ĕмĕлки виола шутланать.
Сĕрме купăс тытăмĕ
thumb|right|200px|Сĕрме купăс
Чаплă сĕрме купăсçăсем
right|thumb|[[:es:Juventino Rosas|Хувентино Розас]]
Волхов фрончĕ
Каçăсем
Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче
Ильтуган
Ильтуган — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 465 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453005, ОКАТО кочĕ — 80235870005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Михаил Мокшанов
Михаил Мокшанов  - опера артисчĕ, бас, Чăваш халăх артисчĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Сарăту патшалăх Л.Собинов ячĕллĕ консерваторинче вĕренсе тухнă. 1991 çултанпа - Чăваш патшалăх оперăпа балет театăрĕн солисчĕ. Репертуарĕ: Король Рене ("Иоланта"), Гремин ("Евгений Онегин"), Сурин ("Пиковая дама"), Бартоло ("Севильский цирюльник"), Малюта ("Царская невеста"), Спарафучильо ("Риголетто"), Зупан ("Цыганский барон") тата ыттисем те.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш халăх артисчĕсем
Русаниха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Русаниха
Кармаскалы (Çтерлĕ районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Эльшел ял тăрăхĕ
Эльшел ял тăрăхĕ — Тутар Республикин Пăва районĕнчи муниципалитет. Административлă тĕпĕ - Эльшел. Тăрăхĕнче тăватă ял.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Константинов Григорий Робертович.
Ялсем
Ял тăрăхне кĕрекен ялсем:
Кĕперсем
Категори:Тутарстанри Пăва районĕн ял тăрăхĕсем
Çеçпел ял тăрăхĕ
Сеспельское сельское поселение
Душкин Алексей Николаевич
Алексе́й Никола́евич Ду́шкин (1903-мĕш  çулти раштав  уйăхĕн 11 (24)-мĕшĕ, Харьков кĕпĕрни, Александровка сали — 1977-мĕш çулти юпа уйăхĕн 8-мĕшĕ, Мускав) — паллă совет архитекторĕ,  виçĕ хут Сталин премийĕн лауреачĕ (1941, 1946, 1949-мĕш çулсем).
Кун-çулĕ
Касак çемьинче çуралса ӳснĕ. Граждан вăрçине пула пуçламăш образовани илеймен. Çапах та 1919-мĕш çулта Харьковри технологи институтне вĕренме кĕнĕ. Унта 2 çул (1923 — 1925 çç.) хими факультетĕнче вĕреннĕ, кайран А. Н. Бекетов патĕнче, архитектура факультетĕнче вĕренсе пĕтернĕ (1925 — 1930 çç.).
Алексей Николаевич конструктивизм енĕпе нумайрах ĕçленĕ, Веснин пиччĕшсен ĕçĕсемпе интересленнĕ.
1933 — 1932-мĕш çулсенче И. А. Фомин мастерскойĕнче архитектор пулса ĕçленĕ. Çак çуртсен архитектурин конкурсĕсене хутшăннă: Совет Керменĕ(Дворец Советов) (1931 — 1932), Радио Керменĕ (1933), Маркс — Энгельс — Ленин Институчĕ.
Мускаври метро станцийĕсен проекчĕсене те тунă — «Кропоткинский» (Я. Г. Лихтенбергпа пĕрле, 1935-мĕш çулта; 1941-мĕшĕнче Сталин премийĕне тивĕçнĕ), «Революци Площачĕ» (1938), «Маяковский» (1938), «Автозаводский» (1943; 1946-мĕшĕнче Сталин премине тивĕçнĕ), «Новослободский» (1952). Симферопольри тата Сочири чукун çул вокзалĕсене тунă (1951 тата 1952-мĕш çулсенче). Çаплах Мускаври Хĕрлĕ алăксем патĕнчи Транспорт тăвакан министерство çуртне (1947—1953; 1949-мĕш çулта Сталин премине илнĕ) тата Лубянский площадьри «Детский мир» универмага (1953—1957) проектировать тунă.
Метропроектăн, Метростройăн (1941—1943) тата Наркоматăн Тĕп архитектурнăй мастерскойĕн (1943-мĕш çултан СССР çулĕсен министерстви) тĕп архитекторĕ. 1947—1974-мĕш çулсенче Мускаври архитектура институтĕнче вĕрентнĕ.
Каçăсем
Категори:Архитектура
Враца общини
Враца (Община Враца) — Тăнай Пăлхарĕн общини. Врачан облаçне кĕрет. Халăх йышĕ — 83 860 çын (на çу, 15, 2008).
Администраци центрĕ — Враца хула.
Асăрхавсем
Категори:Врачан облаçĕн общинисем
503 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Явăш ял тăрăхĕ (Вăрнар районĕ)
Мăн Явăш ял тăрăхĕ  — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Мăн Явăш, Коммуналлă урам, 9.
Телефон: +7(83537)3-52-72.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — 	 Васильев Андрей Анатольевич.
Тавралăхĕ
Районăн çурçĕр-хĕвелтухăç пайĕнче Мăн Çавалпа Услантăр юханшывĕсем хушшинче вырнаçнă. Абсолютлă паллĕсем 85,9м çурçĕрте, 158,0 м таран кăнтăр пайĕнче.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1313 (1.1.2007 çул) çын.
Ночная Черняница
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Мăн Явăш ял тăрăхĕ (Вăрнар районĕ)
Пурăну вырăнĕсем
Мăн Явăш, Уйкас Явăш, Çĕньял Явăш, Талхир ялĕсенчен тăрать. Пĕтĕмĕшлĕ лаптăкĕ 3285,42 га.
Ночная Черняница
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мăн Явăш ял тăрăхĕ (Вăрнар районĕ)
Паллă çыннисем
Таймасов Леонид Александрович
Ночная Черняница
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Мăн Явăш ял тăрăхĕ (Вăрнар районĕ)
Паллă çыннисем
Аршуткина Ольга Ивановна
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
Гамма-пайăркалав
Га́мма-пайăркалав (гамма-пайăркисем, '''
Çавăн пекех
• 2
Литература
Категори:Радиологи Категори:Нуклонсар физики Категори:Радиоактивлăх Категори:Электромагнитла пайăркалав Категори:Радиобиологи *
504 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шурă (Кубань юппи)
Шурă — Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар Енĕ, Адыгей территорипе юхать. Юханшыв Краснодар шыв усравĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 273 км, бассейн лаптăкĕ 5990 км2.
Каçăсем
Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Адыгей юханшывĕсем
Пуш, 15
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Ăренпур облаçĕ
Ӑренпур облаҫӗ (Оренбургская область) - Раҫҫей Федерацийӗн субъекчӗ. Центрĕ Ăренпур хулинче вырнаҫнӑ. Атӑлҫи федераци тăрăхĕнче йышне кӗрет.