cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Апаш Степан Павлович
Пултарулăх ĕçĕсем
Çыравçă 12 кĕнеке пичетлесе кăларнă:
Асăрхавсем
Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем
Бор айлăмĕ
thumb|right|Бор айлăмĕ, Плавец Град енчен сăнасан.
Бор айлăмĕ (Borská nížina) — анăç Словакири айлăм.
Категори:Словаки Категори:Словаки айлăмĕсем
Майгаза (Канканда юппи)
Майгаза (Канканда юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Канканда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Канканда юпписем
Кивĕ Тарашнур
Кивĕ Тарашнур, Kivĕ Tarašnur — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
120 (хисеп)
120 (çĕр çирĕм) — 119-па 121 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Сăтăрçă
Сатăрçă /сăтăрçак/, — çынна сăтăр тăвакан. "Темĕн тĕрлĕ сăтăр пур, курайман çын сăтăрне çитни çук" /Н.И. Ашмарин, 11 том, 285 стр./ Усал тăвакансен ячĕсене пĕрлештерсе калакан ят сăмахĕ.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Майское (Туймазă районĕ)
Майское  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 46 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452783, ОКАТО кочĕ — 80251815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Шамболь-Мюзиньи (эрехтăвакан лаптăк)
Шамболь-Мюзиньи (Chambolle-Musigny AOC) - Бургунди енче вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк.
Иçĕм лаптăкĕ
153 гектартан 61 гектарне Премье Крю (Premier Cru) категорие панă.
Иçĕм сорчĕ
Шаболь-Мюзиньи лаптăкра Пинă Нуар ÿстереççĕ.
Гран крю категори лаптăкĕсем
Чи паха иçĕм лаптăкĕсене Гран Крю категорие панă:
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди (эрехтăвакан ен)
Тĕмен облаçĕ
Тĕмен облаçĕ — Раççей Федерацин субъекчĕ, 1944 çулхи çурлан 14-мĕшĕнче никĕсленĕ. Тĕп хули — Тĕмен.
Географи
Тĕмен облаçĕн лаптăкĕ 1,4 млн çх² ытла, ку тĕлĕшĕпе вăл Раççейре 3-мĕш вырăн йышăнать.
Халăх йышĕ
Халăх шучĕпе Раççейре 11-мĕш вырăнта. 2006 çулта облаçре 3323,3 пин çын пурăннă. Халăх йышлăхĕ 2,3 çын/çм². Хулара 78,6 % халăх пурăнать.
Тĕмен чăвашĕсем
Тĕмен облаçĕнче 31 пин чăваш пурăнать. Кунта чăвашсен «Тăван» ассоциацийĕ общество пĕрлĕхĕ хастар ĕçлет. Вăл 1991 çулта чăмăртаннă.
Тĕмен тăрăхĕнче хальхи вăхăтра фольклор ушкăнĕсен шучĕ 20 яхăн. Вĕсенчен уйрăмах паллисем - Анат Тавтăри “Йăмра”, Канашри “Тантăш”, Тĕменри “Тăван”, Колесниково ялĕнчи “Чечек”...
Каçăсем
Категори:Тĕмен облаçĕ
Тĕмен
Тĕмен (Тюмень, Төмән, Цимке-тора) — Тĕмен облаçĕн тĕп хули.
Тавралăхĕ
Хула Анăç Çĕпĕрте, Турă шывĕ çинче вырнаçнă. Мускава çитме 2144 çухрăм. Çĕр лаптăкĕ 235 çм². Кунта Çĕпĕрвитĕр магистралĕн чукун çул çыххи, юханшыв порчĕ, тĕнче аэропорчĕ — «Рощино», вырăнти — «Плеханово» пур.
Климат
Климачĕ континенталлă, пĕрмай хăвăрт улшăнуллă çанталăк. Вăтам температура кăрлачра −17 °С (чи сивви −49 °С). Вăтам температура утăра +18 °С, чи шăрăххи +38 °С.
Истори
1586 çулхи утă, 29 Чимги-Тура (Чинги-Тура) карманĕ патĕнче, Фёдор Иванович патша хушнипе Тĕмен сыхлавне никĕсленĕ. Ун çинчен çапла çырнă: "«Лета 7093 (1586) посланы воеводы с Москвы Василие Борисов Сукин, да Иван Мясной, да письменный голова Данило Чулков с тремя сты человек, поставиша град Тюмень июля в 29 день, еже Чимги слых…»" Карман валли анлă сăмсаха суйласа илнĕ, анăç енчен — çырмасем, Тĕмен шывĕ, тухăç енче — Турă шывĕ.
Тĕмен Вăтам Азирен Атăлçине пыракан авалхи караван çулĕ çинче ларать. Вăл çулăн пайне «Тĕмен туртăмĕ» тенĕ, уншăн Кăнтăр Çĕпĕрти куçса çӳрекенсем пĕр-пĕринпе ĕмĕр-ĕмĕрĕпе кĕрешнĕ. Шыв çулĕсемпе Тĕмен хули Аякри Çурçĕр тата Инçе Тухăç çĕрĕсемпе çыхăнать. Малтан хулара хĕсмет çыннисем пурăнннă: боярсем, стрелецсем, казаксем. Кунтах 1605 çулта Çĕпĕрти пĕрремĕш Ям слободине никĕсленĕ.
XVIII ĕмĕр пуçламăшĕнче Тĕмен Раççей Çĕпĕрĕн Китайпа сутă-илӳ тумалли çыхăнăвĕн çыххи пулса тăнă. Хула хăй йышăннă çĕр лаптăкне анлăлатнă. Тимĕрçĕ ĕçĕ, чансем шăратас, сăран промыçлĕ ĕçĕ хăвăрт аталана тытăннă. XIX ĕмĕрте хулан аталану ярăмĕ пуçланать. Çак вырăнтан материк варрине пĕрремĕш çĕруçакансем тухса кайнă, Çĕпĕрти пĕрремĕш пăрахутсем кунтан шыва тухнă, Тĕменре пĕрремĕш православи храмĕсем уçăлнă, чукун çул, шыв пăрăхĕсем хунă, телеграфа ĕçе кĕртнĕ. Паянкунхи Тĕмен — пысăк промыçлă тĕпĕ, тĕпчев, культура тата спорт хули. Юлашки çулсенче хула питĕ хытă улшăнса кайнă. Çĕнĕ микрорайонсем, автомобиль çулĕсем, кĕперсем тунă, урамсене сарлăлатнă.
Каçăсем
Категори:XVI ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем Категори:Тура çинчи хуласем Категори:Тĕмен облаçĕн район центрĕсем Категори:РФ облаç центрĕсем Категори:1586 çул Раççейре
Вон-Романе (эрехтăвакан лаптăк)
Вон-Романе е Восне-Романе (Vosne-Romanee AOC) - Бургунди енре вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк.
Лаптăкĕ
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди (эрехтăвакан ен)
Гольмий
Каçăсем
Категори:Лантаноидсем
Çăлтăр тĕшĕ
Каçăсем
Категори:Астрофизика
Мускав облаçĕн Ленин районĕ
Ле́нин райо́нĕ — Мускав облаçĕн административлă-территори виçи тата муниципаллă йĕркелĕвĕ.
Административлă тĕпĕ — Видное хула.
Район пайланăвĕ
2006 çултанпа район шутне 14 муниципаллă йĕркелӳ (3 хула тăрăхĕпе 11 ял тăрăхĕ:
Халăх
Халăх йышĕ — 151,6 ( 2008 ), 131 ( 2002 ) пин çын.
Экономика
Район территоринче 3 чукун çулĕпе федерации шайĕнчи 7 автомобиль трасси (МУАÇ, Киев шосси, Варшава шосси, Кашира шосси) иртеççĕ. Районăн ăслăлăхпа хуçалăх потенциалĕ 13 пысăк промăçлăх тата 14 ял хуçалăх йĕркелĕвĕнчен, çаплах 3 пĕтĕр раççей шайĕнчи ăслăх-тĕпчев центрĕнчен, тытăнса тăрать.
Социаллă сфера
Районта — 29 школ, 22 этеплĕх керменĕ, 32 вулавăш, 6 пульницă.
Паллă вырăнсем
Ленин районĕнче 300 яхăн историвырăнĕпе архитектура палăкĕ, вĕсен хушшинче Горки Ленинские, Суханово, Валуево, Филимонки, Знаменское-Садки хăй евĕр кил йăви комплексĕсем.
Видново çĕрĕнче 2 мăнастăрьпе 27 православи храмĕ ĕçлет.Видное ырлăх ĕçĕн чун-чĕм тата администрац центрĕ Турă амăш вилнине асăну чиркĕвĕ шутланать.
Ивановка (Авăркас районĕ)
Ивановка — (Ивановка) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи халăх çыравĕпе килĕшӳллĕн чăвашсен пайĕ (91%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Толпасăна çитме: 14 çм , Мăйлăпукан ялне 2 çх, Белое Озеро станцине 15 çх.
Кюри Мария
Склодовская-Кюри Мари́я Саломеа (Marie Curie, Maria Salomea Skłodowska-Curie — Польшăра çуралнă паллă физик тата химик. Икĕ хут Нобель парнине илнĕ 1903- мĕш çулта физикăпа тата 1911-мĕш çулта химипе. Париспа Варшавăра Кюри институчĕсем йĕркеленĕ. Пьер Кюрин арăмĕ, унпа пĕрле радиоахастарлăх пулăмне тĕпченĕ. Упăшкипе пĕрле ради (radiāre) сăмахран тата полони Polōnia элементсем уçнă.
Ивановка (Авăркас районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Кюри Мария
Кун-çулĕ
left|100px
Склодовская Мария Варшавăра гимнази вĕрентекенĕн кил-йышĕнче çуралнă. Вăл ача чухнех аппăшĕ, каярах амăшĕ вилеççĕ. Шкулта питĕ тăрăшса вĕренет, çав вăхăтрах йĕркеллĕ çывăрмасăр тата вăхăтра апат çимесĕр. Çавăн пирки шкул пĕтернĕ хыççăн сывлăхне майлатмалла пулать. Мария малалла вĕренесшĕн пулнă, анчах Раççей империнче хĕрарăмвене аслă пĕлӳ илме питĕ нумай чăрмав пулнă. Мария хăйĕн аппăшĕпе, Брониславăпа, пĕр-пĕрин хыççăн вĕренесшĕн черетпе темçе çул гувернаткăра еçлеме килĕшеççĕ. Çавăнпа Бронислава Парисри медицина колледженче вĕреннĕ вăхăтра Мария темиçе çул гувернанткăра вăй хурать. 24 çулта Мария Сорбоннăна химипе физика вĕренме кĕрет, çав вăхăтра Бронислава ăна валли вĕренмешкĕн укçа ĕçлесе илет.
Склодовская Мария Сорбоннари пĕрремĕш хĕрарăм-вĕрентекен пулать. 1894-мĕш çулта вăл Пьер Кюрипе паллашать. Иккĕшĕ пĕрле вĕсем уран тăварĕсем кăларакан шевлесене тĕпчеме тытăнаççĕ. 1898-1902-мĕш çулсенче Парисри Ломон урамĕнчи сарайра 8 тонна уран тăпринчен 1/100 грамм çĕнĕ элемент - ради уйăраççĕ. 1903-мĕш çулта Пьерпа Мария Кюри радиаци пулăмне тĕпченĕшĕн Нобель парнине илеççĕ. Преми илнĕ вăхăтра вĕсем хăйсен лабораторине е институт тума шутлаççĕ. Ку ĕмĕт чылай каярах пурнăçа кĕрет. 1906-мĕш çулта, Пьер Кюри сарăмсăр вилнĕ хыççăн, Мария Парис университетĕнчи Пьер Кюрин кафедрине ертсе пыма тытăнать. 1910-мĕш çулта Андре Дебьернпа пĕрле таса ради металлне, унченхи пек хутшăнăвĕсене мар, уйăрма пултараççĕ. 1910-мĕш çул вĕçĕнче Мария Кюрине Франци Ăслăх Академин пайтшне суйлама сĕнеççĕ. Темиçе уйăх хушши пынă тавлашусем хыççăн унăн суйланма 1 сас çитмен. 1911-мĕш çулта МАрия Кюри химипе Нобель парине тивĕçет. Паянхи кунччен вăл пĕртен-пĕр хĕрарăм - икĕ хут Нобель парнин лауреачĕ.
Антоновка (Мелеуç районĕ)
Антоновка  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 455 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453863, ОКАТО кочĕ — 80241885001.
Кюри Мария
Кун-çулĕ
1-мĕш тĕнче вăрçи пуçланас умĕн Пастер институчĕпе Парис университечĕ радоиохастарлăх пулăмне тĕпчеме Ради институтне йĕркелеççĕ. Мария Кюрине фундаменталлă тĕпчевсен тата радиацине медицинăра усă курмалли пайĕн директорне лартаççĕ. Пĕрремĕш тĕнче вăрçи пуçлансан вăл хăйĕн укçипе куçса çӳремелли рентген аппарачĕсем туянса фронтри госпитальсем тăрăх çӳрет. Фронтра ку аппаратсене "пĕчĕк Кюри" ят панă. Çав вăхăтрах вăл çар медикĕсене рентген шевлисемпе усă курма вĕрентнĕ, сăмахран аманнисен ăшĕнче шрапнель катăкĕсене тупма. Вăрçă вăхăтĕнчи опытне вăл «Радиология и война», 1920 ç. монографинче пĕтĕмлетнĕ.
Юлашки çулĕсене вăл Ради институчĕнче вĕрентнĕ. thumb|right|Парисри Пантенори М. Кюри вилтăпри
Антоновка (Мелеуç районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Кюри Мария
Чысĕсем
Икĕ Нобель парнисĕр пуçне тата çаксене тивĕçнĕ Вăл тĕнчери 85 ăслăх ушкăнĕн пайташĕ пулнă, 20 хисеплĕ степень.
121 (хисеп)
121 (çĕр çирĕм пĕрре) — 120-пе 122 хушшинчи натураллă хисеп.
Кюри Мария
Каçăсем
Категори:Физикăпа Нобель парни лауреачĕсем Категори:Химипе Нобель парни лауреачĕсем Категори:Нобель парнине икĕ хут илнисем Категори:Польша физикĕсем Категори:Польша химикĕсем Категори:Франци физикĕсем Категори:Франци химикĕсем
121 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кюри Мария
Каçăсем
Категори:Хисеплĕ легион орденĕн кавалерĕсем Категори:Персонали:Радиобиологсем Категори:Санкт-Петербург ăслăх академин член-корреспонденчĕсем Категори:РĂА член-корреспондентсем (1917—1925) Категори:ССРС ĂА член-корреспондентсем Категори:ССРС ĂА хисеплĕ пайташĕсем Категори:Банкнотçинчи персонăсем Категори:Хими элементне вĕсен ятне панă çынсем Категори:Маттеуччи медальне илнисем Категори:Лейкемирен вилнисем Категори:Парижри Пантеонра пытарнисем
Ăрăмçă
Ăрăмçа (ăрăмçă, ăрăмчăк) — кĕлмĕç. Пуласлăха пĕлекен. Юмăç. /Ырă, ырăм кирлĕ пуласлăх, тупăшлăх, чĕрĕлӳ ăнланусене пĕлтерекен сăмахран/. Чăваш ăнланăвĕнче ырă ĕç тăвакан, ырлăх яракан юмăç, ырă тухатмăш. ''Ăрăмчăк эпи карчăкĕ ăрăмларĕ, ачи чиперех çуралчĕ. Арăмçă старик вăрлăха кĕлĕ туса тĕтĕмлерĕ /тĕтĕрчĕ/, тыр-пул лайăх пулчĕ''.
Хальхи вăхăтра ăрăмçăсем, хисепрен тухнă.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ Чувашская мифология
Егор-Вань-Шор
Егор-Вань-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 44 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
122 (хисеп)
122 (çĕр çирĕм иккĕ) — 121-пе 123 хушшинчи натураллă хисеп.
Караул (Перĕм Ен)
Караул  (Каравыл) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Шермейка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 15 çын, çав шутра 3 арçын тата 12 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 24 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 21 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Алос-Кортон (эрехтăвакан лаптăк)
Алос-Кортон - Бургунди енре вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк.
Иçĕм лаптăкĕ
127 гектар çинче Пинă Нуарпа (95 % яхăн) Шардоне сорта ӳстереççĕ. 15 иçĕм лаптăкне (37 га) премье Крю категорие кĕртнĕ.
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди (эрехтăвакан ен)
Советологи
Советоло́ги е кремнологи — СССР-а комплекслă тĕпчекен АПШ тата Хĕвеланăç Европăри ăслăлăх тĕпчевĕсен тĕлĕ.
Асăрхавсем
Категори:ССРП Категори:Политологи Категори:Сивлек вăрçă
Бархатов
Ба́рхатов — вырăс хушамачĕ.
Категори:Хушаматсем
Комета тĕшĕ
Ядро — кометăн хытă пайĕ, унăн хапи пысăках мар. Активлă кометăн тĕшĕ тавра, Хĕвел патне çывхарнă чух, кома пулса каять.
Çăмăл акăлчан Википедийĕ
Кун-çулĕ
2006 ç. утă, 26 çăмăл акăлчан Википединчи статья йышĕ 10 пине çитет, 2010 ç. çĕртме, 19 унта 62 411 статья, 170 000 ытла страница тата 2,5 мильон тӳрлетӳ.
Çак уйрăм пулни тавлашусем хускатнă — уйрăм «çамăл акăлчан» чĕлхи çук. Википедире хутшăнакансем йышăннипе çак проектри ĕçсене тăсма шутланă.
Каçăсем
Çăмăл акăлчан Категори:Акăлчан энциклопедисем Категори:2004 çулта килнисем
123 (хисеп)
123 (çĕр çирĕм виççĕ) — 122-пе 124 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Пĕтнĕ сезон (фильм, 1968)
«Пĕтнĕ сезон» (Мёртвый сезон) — иккĕ сериллĕ 1968 çулта Савва Кулиш режиссёр хайланă илемлĕ совет детектив фильмĕ.
Çав. пекех
Категори:ССРП драма фильмĕсем Категори:Ленфильм Категори:ССРП детектив фильмĕсем Категори:Савва Кулиш фильмĕсем Категори:Шпионсем пирки фильмсем Категори:1968 çулхи ССРП фильмĕсем
Беларуç
Беларуç (Беларусь, Белоруссия/Беларусь) — хĕвелтухăç енчи Европăн патшалăхĕ. Малтан Совет Союзĕн Социализм Республикисен шутне кĕнĕ. Çӳрçĕрте Литвăпа, Латвипе тата Раççей Патшалăхĕпе юнашар вырнаçнă, хĕвеланăç енче — Польшăпа, кăнтăрта — Украинăпа юнашар.
Тĕп хули — Минск. 2002 çулта унта 10.350 (10 миллион та 350 пин) çын пурăннă.
Администрациллĕ пайлану
Беларуç республики 6 облаçпе пĕр хуларан (Минск хули) тытăнса тăрать.
Облаçсем
Кашни облаç районсене пайланать
Халăхĕ
Унта ĕлĕк еврейсем нумай пурăннă.
Новоград
right|thumb|Новоград
Новоград (Novohrad, Nógrad)) — Словакин историллĕ облаçĕ, венгр Ноград комитачĕн çурçĕр пайĕнче вырнаçнă. Хальхи Лученец, Полтар территорине тата Вельки Кртиш, Зволен тата Детва районĕсен пайĕсене йышăнать.
Каçăсем
Категори:Словакин историллĕ облаçĕсем
Беларуç
Экономики
Унта белорус тенки çӳреть.
Унта трактор МТЗ, МАЗ, мотоцикл минск, плита гефест, компрессор Атлант, насос зубр, телевизор Рубин, электродсем, шăрпăк тăваççĕ.
Каçăсем
Категори:Европăри патшалăхсем Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Абашев Владимир Никифорович
Абашев Владимир Никифорович (1931 çулхи çĕртмен 15-мĕшĕ, Кӳлхĕрри ялĕ, Вăрнар районĕ, Чăваш АССР çур.), — литература тишкеревçи, филологи ăслăхĕсен кандидачĕ.
Пурнăçĕ
1931 çулхи çĕртме уйăхĕн 15 Чăваш АССР кĕрекен Вăрнар районĕнчи Кӳлхĕрри ялĕнче çуралнă.
Калинин педучилищинче, чăваш патшалăх педагогика институчĕнче вĕреннĕ. Аспирантурăра пĕлӳ пухнă. Чăваш патшалăх педагогика институчĕнче, А.М.Горький ячĕллĕ литература иститутĕнче вĕрентнĕ. «Тăван Атăл» журналăн редакторĕ пулса тăрăшнă. Литератупа тишкерĕвлĕ статьясене çырнă.
Ĕçĕсем
Пичетленнĕ кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем:Вăрнар районĕ Категори:Ăсчахсем, алфавитпа Категори:СССР ăсчахсем Категори:Раççей ăсчахĕсем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Çĕртмен 15-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1931 çулта çуралнисем Категори:Литература тишкеревçисем
Энтлебух (Люцерн)
Энтлебух (Entlebuch LU) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
3381 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1002.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Тури Мучар
Тури Мучар, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 213 çын, çав шутра 96 арçын, 117 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Кĕçĕн Арша
Кĕçĕн Арша — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Арша юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Арша юпписем
Кĕлмĕç
Кĕлмĕç, — авалхи чăваш тĕнне, йăла-йĕркери кĕлĕсене пĕлекен. /"Кĕлĕ ăсти" сăмаха пĕлтерет/. Мăчавар, юмçă, пĕлӳçĕ. Христос тĕнне йышăнсан кĕлмĕçсене шутран кăларнă. Килти ватăсем авалхи йăласене пăхăнса пурнăçа тытса пынăран кăна кĕлмĕç çинчен калакан ăнланусем халăхра сыхланса юлнă.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Еджыд-Ю
Еджыд-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кĕçĕн Сыня юханшывăн сылтăм çыранĕпе 17 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Лученец
right|thumb|250px|Таса Мари костёлĕ
Лу́ченец (Lučenec, Lizenz, Losonc) — Словакин варринчи хула. Халăхĕ 28 пине яхăн.
Истори
Лученец (венгăрлă, Лошонц) пĕрремĕш 1128 çулта паллă пулнă, анчах та XV ĕмĕрченех пысăках мар пурăну вырăнĕ шутланнă. 1451 çулта хула шайне куçать. Çăв çул хула çумĕнче Янош Хуньяди тата Ян Йискра çарпуçсем çапăсаççĕ, Искра çĕнтерет.
XVI ĕмĕрте хулана турккăсем хупăрласа илеççĕ. 1544 çулта вĕсем ăна çĕнтерсе илеççĕ те 40 çул хушши Лученец  Осман империн филяков санджакне кĕрет. 1575 çулта хулана «çынсăр» теççĕ.
1828 çулта Лученецре 3000 çын пурăннă, 216 кил тата 229 ăста лаççи пулнă. 1849 çулта венгр революционерĕсем вырăс çарĕн офицерĕсене вĕлереççĕ. Çакăншăн тавăрса Граббе дивизийĕ хулана çулăма парать.
1867 çулта хулара заводсем лартаççĕ, индустриализаци пуçланать.
Австро-Венгри хули Лученец чехословак венгри çарĕсен çапăçу вырăнĕ пулса тăрать. Венгрсен каялла чакма тивет, кăшт каярах арбитраж тăрăх хула Чехословаки шутне кĕрет. 1938 Венгри хулана каллех оккупацилет. 14.01.1945 Лученец совет тата румын çарĕсем ирĕке кăлараççĕ.
Паллă вырăнĕсем
thumb|200px|Лученец
Каçăсем
Категори:Словакин хулисем
124 (хисеп)
124 (çĕр çирĕм тăваттă) — 123-пе 125 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Çĕнĕ Нарыш
Çĕнĕ Нарыш — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 174 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452783, ОКАТО кочĕ — 80251815004.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Лезгинка (халăх ташши)
Лезгинка - Кавказ халăхĕсен ташши. чечен, авар, нухай, черкес, лезгин тата Кавказри ытти халăх хушшинче анлăн сарăлнă ташă.
Асăрхавсем
Категори:Дагестан Категори:Кавказ Категори:Халăх ташшисем Категори:Ташăсем
Эпи
мини|справа|Çĕнĕ паллашу. К. Лемох ĕçĕ, 1885 Эпи, — йывăр çынсене ача çуратма пулăшакан. Эпи карчăкĕ, эпи арăм, эпи аппа. Авал ачасене ытларах мунчара е пӳртре çуратнă. Эпи арăмĕ /карчăкĕ/ çав вăхăтра йывăрланнă арăмпа юнашарах пулнă, çак кунсенче кирлĕ-пĕлнĕ таран ăна пулăшнă. Ача çуралсан кăвапине каснă, хыçне илнĕ. Виçĕ кунран кукамăшĕпе пĕрле ачине çунă, ят хунă. Килти йĕрĕхе чӳк тунă. Христос тĕнне йышăнсан ачана çиччĕмĕш кунра чиркӳре ят хурса тĕне кĕртеççĕ. Эпи карчăкĕ ача çураттарнă, çуратмалли арăмсен хушшинче пысăк хисепре пулнă. Ăна ялтан-яла лашапа илсе çӳренĕ.
Каçăсем
Категори:Акушерлĕх Категори:Профессисем
Конаревка
Конаревка — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 125 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453863, ОКАТО кочĕ — 80241885002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Пагеев Вячеслав Николаевич
Вячеслав Николаевич Пагеев — чăваш суккăр сăвăçи, пĕрремĕш ушкăн инваличĕ.
2010 çулта унăн тухнă.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Суккăрсем
Торсай
Торсай — чăвашсен XVIII ĕмĕрти паттăрĕ.
Пурнăçĕ
Торсай хальхи Элĕк районĕнчи Урмай ялĕнче çуралса ӳснĕ. Çитĕнсе çитсен, ăна вăйпа тĕне кĕртнĕ пулас, анчах халăха ирĕксĕрленипе килĕшмен, пусмăрçăсене хирĕç кĕрешме пăрахман. Вăл Саваскейпе пĕрле Элĕк патĕнчи çапăçăва хутшăннă, халăхăн йăла-йĕркине, хăйĕн чун-чĕрине упраса хăварасшăн кĕрешнĕ.
Вуламалли
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш паттăрĕсем
125 (хисеп)
125 (çĕр çирĕм пиллĕк) — 124-па 126 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Низовское (Перĕм Ен)
Низовское  (Низовское) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Шермейка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 21 çын, çав шутра 11 арçын тата 10 хĕрарăм пулнă.
Барда ялĕн варринчен 18 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Çилĕм
Çилĕм — тĕрлĕ материалтан тунă япаласане пĕр-пĕринпе çыпăçтарса пĕрлештерме пултаракан япалалăх.
Çĕртме, 15
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Николаевка (Авăркас районĕ)
Николаевка — (Николаевка) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи халăх çыравĕпе килĕшӳллĕн чăвашсен пайĕ (90%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Толпасăна çитме: 16 çм , Мăйлăпукан ялне 4 çх, Белое Озеро станцине 145 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Мăчавар
Мăчавар (мăчавур, мучавар) — авалхи йăла-йĕркесене пĕлекен кĕлмĕç, пĕлӳçĕ. Иран чĕлхинче "муджевар", сăваплă çын. Кĕлмĕç /жрец/ тенине пĕлтерет.
Пурнăçри, халăхри ырлăха ыйтакан. Çамрăксене пил паракан.
Каçăсем
Категори:Юмăçсем Категори:Мăчаварсем Категори:Йăласем тата ритуалсем Категори:Чăваш халаплăхĕ Жречество
Саваскей
Пурнăçĕ
Çитĕнсе çитсен, ăна вăйпа тĕне кĕртнĕ пулас, анчах халăха ирĕксĕрленипе килĕшмен, пусмăрçăсене хирĕç кĕрешме пăрахман. 1768 çулхи утă уйахĕн 13-мĕшĕнче Элĕк уесĕн хулинчен, Кăрмăшран, Еремей Иванов-Рожановский кĕлĕ вулама килсе çитнĕ. Хăйпе пĕрле вăл Н.Ушков ятлă салтака, Кăрмăш чиновникне В.Шуваева илсе килнĕ. Еремей Иванов-Рожановский вара Элĕкре ĕçлекен, чиркӳре тĕне кĕнĕ Янтуван ятлă чăваша тата Н.Ушаковпа тата В.Шуваевпа пĕрле Урмая ярать, ытти çынсене хăй патне кĕлĕ вулама илсе килме хушать.
Урмайсем уйра ĕçленĕ. Килнĕ çынсем вара вĕсене ĕç пăрахса Элĕкри чиркĕве кайма хушнă:"'С немалою трудностию соединяя их, объявили им, что приехали для забиранию их к слушанию надлежащего учения в селе Аликово'." Анчах та уйра ĕçлекенсем хресченсем чиркĕве кайма килĕшмен, тарма тытăннă. Чиркӳ çыннисем вунпилĕк çынна вăйпа тытса ирĕсĕрлесех, хĕне-хĕне Элĕк еннелле илсе кайнă. Çав хушăра ял çыннисене пулăшма Саваскейпа Торсай чупса çитнĕ. Вĕсемпе пĕрле тата пилĕк хресчен чупса пынă. Вара вĕсем хуларан килнисене чышса сирпĕтеççĕ те ял çыннисене ирĕке кăлараççĕ. килнĕ. Çапăçу пуçланнине пĕлсе, çакăнта Еремей Иванов-Рожановский хăй те чупса килет. Унпа пĕрле Элĕкри икĕ пачăшкă, тиаккăн, тиачук, Хĕрлĕ Чутай тиаккăнĕпе ун майлă çынсем çăкăнта пуçтарăнаççĕ. Чăн-чăн çапăçу пуçланса каять.
Саваскейпа Торсай ертсе пынă пăлхану пысăк пулмасан та, çакна пĕлтерет: халăх хăйĕн йăла-йĕркине, хăйĕн чун-чĕрине упраса хăварасшăн кĕрешнĕ. Çак çапăçу çинчен В.Д. Дмитриев "История Чувашии XVIII века" кĕнекинче питĕ тĕплĕн çырса кăтартнă.
Саваскейпа Торсай шăпи малалла мĕнле пулни паллă мар.
Вуламалли
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш паттăрĕсем
Хендрикс Джими
Джи́ми Хе́ндрикс (Jimi Hendrix; çурăлнă чух Джонни Аллен Хендрикс, Johnny Allen Hendrix; кайран Джеймс Ма́ршалл Хе́ндрикс çине куçарнă (James Marshall Hendrix; чӳк, 27 1942, Сиэтл, Вашингтон, АПШ — авăн, 18 1970, Лондон, Англи) — американ гитарисчĕ, юрăç тата композитор. Рок кун-çулĕнчи чи хăюллă та ăслайлă виртуозĕ.
Хендрикса пурнăçĕнчех феномен тата гений тенĕ. Вăл электрогитара сасси мелĕн вĕçĕмсĕр çăлкуçне уçнă. Хендрикс çĕнĕлĕхĕсем пирки асăнсан, тиркевçĕсем вăл электрогитарăн диапазонĕпе сăмахсарне анлăлатнă тата рок-мусăкăн сăн-питне улăштарнă. Хендрикс мусăккипе Стиви Рэй Вон, Фредди Меркьюри, Эрик Клэптон, Пит Таунсенд, Пол Маккартни, Брайан Ино , Брайан Мэй, Зак Вайлд , Энтони Кидис тата урăх паллă мусăкçăсем тĕлĕнсе савăннă.
Каçăсем
* Категори:АПШ гитарисчĕсем Категори:Аслă Британи гитарисчĕсем Категори:Сиэтлре çуралнисем Категори:Психоделика рока вылякансем Категори:Чӳкĕн 27-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1942 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 18-мĕшĕнче вилнисем Категори:1970 çулта вилнисем Категори:Лондонра вилнисем
Меняды
Меняды — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Сюнь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
126 (хисеп)
126 (çĕр çирĕм улттă) — 125-пе 127 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Айдын (ил)
thumb|right|290px Айдын (туркк.: Aydın), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Айдын ятлă. Илте çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 7 922 km².
Категори:Турци илĕсем
Елец (Усы юппи)
Елец — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 489 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 70 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чӳк (уяв)
Чӳк, — çулталăкри халăхпа пĕрле ирттерекен кĕлĕсем, уявсем.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш халаплăхĕ Категори:Чăваш уявĕсем
Геополитика
Вырăс
Раççей авторĕсем «геополитика» термина 1920-мĕш çулсенче евразийства юхăм ĕçченĕсем ĕçе кĕртме тытăнаççĕ. 1920-мĕш çулсен вĕçĕнче унпа пĕтĕм СССР-та усă курма пуçлаççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Геополитика Категори:Политика философийĕ Категори:Философи шкулĕсем Категори:Политика теорисем
Хурамалăх
Хурамалăх, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 86 км, Етĕрнерен - 20 км, чукун çул станцинчен 61 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 259 çын, çав шутра 122 арçын, 137 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Аксарай (ил)
Категори:Турци илĕсем
Кьянти (эрехтăвакан тăрăх)
Кун-çулĕ
1716 çулта Козимо III херцăк пĕрремĕш хут Кьянти эрехне епле тумалли саккуна çырнă. 1968 çулта Кьянти DOC категорие, 1994 çулта - DOCG категорие панă.
Иçĕм сорчĕсем
Кьянти эрехне тума хĕрлĕ (Санджовезе - 70 %, Маммоло е Канайоло-15 %) тата шурă (Треббьяно-5 %, Мальвази-5 %) иçĕм сорчĕсемпе усă кураççĕ. 2006 çултанпа шурă иçĕм сорчĕсемпе усă курма юрамасть. Вĕсен вырăнне Каберне совиньона усă курма ирĕк панă.
Кьянти лаптăкĕсем
thumb|left|330px|Кьянти лаптăкĕсем Кьянти тăрăхĕ саккăр эрехтăвакан лаптăка пайланă:
Эрех тăвакан паллă хуçалăхсем
Antinori, Frescobaldi, Felsina.
Категори:Итали эрехĕсем Категори:Италири эрехтăвакан тăрăхсем Категори:Тоскана
127 (хисеп)
127 (çĕр çирĕм çиччĕ) — 126-па 128 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Озерки (Мелеуç районĕ)
Озерки  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 100 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453863, ОКАТО кочĕ — 80241885003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Пелакор
Пелакор — (Белогорский) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. =Кун-çулĕ== 1927-1928 çулсенче хуçалăхсем Пишкайăнран куçса Путаш‚ Николаевка‚ Пелакор паççулкасем йĕркеленĕ. .
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (100%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 25 çм , Пишкайăн ялне - 5 Белое Озеро станцине 9 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Ноград (комитат)
Ноград (Nógrád; Novograd; Neograd) — Венгри патшалăхĕн çурçĕрĕнчи историллĕ комитачĕ. Халĕ çак территорин пĕр пайĕ Венгри Республикин Ноград медьйине, тепĕр пайĕ Словакин Банскобистрица енĕн çĕрне кĕрет. Словак пайĕ халиччен те официаллă мар Новоград ятлă. Ноград комитачĕн административлă тĕпĕ Балашшадьярмат хула (XVIII ĕмĕрте — Лошонц (Лученец)).
Кун-çулĕ
200px|thumb|Ноград комитачĕн гербĕ
Административлă пайĕсем
XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче комитата çак тăрăхсем кĕнĕ:
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Венгри патшалăхĕн комитачĕсем Категори:Словакин историйĕ
Гави (эрехтăвакан тăрăх)
Гави (Gavi DOCG) - Пьемонт облаçĕнче (Итали) вырнаçнă эрехтăвакан тăрăх. 1998 çулта категорие панă.
Каçăсем
Категори:Итали эрехĕсем Категори:Пьемонт
Амасья (ил)
thumb|right|290px Амасья (туркк.: Amasya), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Амасья ятлă. Илте 365 231 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 5 731 km².
Категори:Турци илĕсем
128 (хисеп)
128 (çĕр çирĕм саккăр) — 127-пе 129 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Соаве (эрехтăвакан тăрăх)
Соаве (Soave) - Венето облаçĕнче (Итали) вырнаçнă эрехтăвакан тăрăх.
Иçĕм сорчĕсем
Тĕп иçĕм сорчĕ - Гарганега. Çаплах Треббьяно, Пинă Блан е Шардоне хушма пулать (чи нумаййи - 30 % ).
Иçĕм тухăçлăхĕ 70 - 98 гл/га.
Эрех тĕсĕсем
Соаве - пылаксăр шурă эрех.
Каçăсем
Категори:Итали эрехĕсем Категори:Венето
Шабарка
Шабарка (Шабарка) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Шермейка ял тăрăхне кĕрет.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 229 çын шутланнă.
Бархатов Василий Алексеевич
Васи́лий Алексе́евич Ба́рхатов — Раççейри чи çамрăк театр режиссёрĕ. 26 çул тĕлнелле Василий Бархатов вуннă ытла опера, вĕсенчен — пиллĕккĕшне Мари театрĕнче. Унăн «Братья Карамазовы» оперине «Ылтăн Питлĕх 2009» чысланă.
Шабарка
Барда ялĕн варринчен 19 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Бархатов Василий Алексеевич
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1983 çулхи утăн 29-мĕшĕнче Мускавра çуралнă. 2005 çулта ГИТИС-ăн мусăк театрĕн факультетĕнчи мусăк театрĕн режиссурăпа актер ăсталăхĕн кафедринче (Р. Я. Немчинская ăста лаççи) пĕлӳ илнĕ.
Геликон-Опера театрĕ
2004 — «Дневник исчезнувшего» Леош Яначекăн (режиссер тата сăрăç-лартакан);
Каçăсем
Категори:Опера режиссёрĕсем Категори:«Ылтăн питлĕх» парне лауреачĕсем
Чĕрĕп тĕтрере çӳрени
«Чĕрĕп тĕтрере çӳрени» (Ёжик в тумане) — Юрий Норштейнăн 1975 çулта «Союзмультфильм» студире хайланă этеплĕ мультипликаци фильмĕ.
Сюжет
Каçхине Чĕрĕп Упа çури патне çăлтăр шутлама хăнана çӳренĕ. Вĕсем вара пĕрене çинче чей ĕçсе çăлтăрлă тӳпепе килленсе ларнă. Тӳпе пӳрт тăрри çинчех, кăмака мăрьи çийĕнчех çакăнса тăнă. Мăрьен сылтăм енчи çăлтăрсем Упа çурин, сулахайрисем — Чĕрĕп çурин — пулнă.
Каçăсем
Категори:ССРП мультфильмĕсем Категори:1975 çулăн мультфильмĕсем Категори:«Союзмультфильм» студин мультфильмĕсем
Фрунзе (Туймаçи районĕ)
Фрунзе  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 215 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452784, ОКАТО кочĕ — 80251815005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Кĕçĕн Бадажи
Кĕçĕн Бадажи — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Бадажи юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Бадажи юпписем
Монтепульчано
Монтепульчано - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Ампелографи
Монтепульчано - пысăк тухăçлă сорчĕ. Монтепульчано хулипе çыхăну çук.
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Тĕшмĕшçĕ
Тĕшмĕшçĕ, — асамлă çын. Тĕшмĕш пĕлмен, курăнман тĕнче çинчен /леш тĕнче çинчен/ калакан вĕрентӳ. Авалхи тĕрĕк чĕлхинче "тĕш" сăмахпа ыйăха, тĕлĕке /тĕшмĕрет/, ĕмĕтри е шухăшри курăма палăртнă.
Чăваш сăмахлăхĕнче, ăнланăвĕнче — тĕшмĕшçĕ пулас пулăмăн, сиктерĕвĕн е улшăнăвăн пуçламăшне пĕлекенĕ. Асам майĕпе тухатса çав пулăма сиктерсе кăлараканĕ. Халăхра тĕшмĕшçĕсем çав асамлă тухатусене темиçе майпа /17 таран/ тăваççĕ тенĕ.
Тĕслĕхрен: сăмах /кĕлĕ/ каласа, вĕрсе-сурса, шыв сапса, куç пăвса, япала пăрахса, çил тăрăх, усен-тăран урлă тата ыт. те.
Вăхăт иртнĕçемĕн тĕшмĕш йăли, тĕшмĕшçĕсем пурнăçран тухса пыраççĕ.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Кӳлхĕрри (Вăрнар районĕ)
Кӳлхĕрри, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Авогадро саккунĕ
Авога́дро саккунĕ — пĕр тан температурăллă тата пусăмлă газсен тан калăпăшсенче молекулисен шучĕсем те тан иккенне çирĕплетекен саккун.
Каçăсем
Категори:Хими саккунĕсем тата танлăхĕсем Категори:Термодинамика Авогадро Категори:Физикăлла хими Категори:Япалалăх шутлавлăхĕ Категори:Амедео Авогадро
Енганэ-Яга
Енганэ-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лек-Елец юханшывăн сылтăм çыранĕпе 38 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
129 (хисеп)
129 (çĕр çирĕм тăххăр) — 128-па 130 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Анкара (ил)
thumb|right|290px
Анкара (Ankara), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Анкара ятлă. Илте 4 007 860 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 25 615 км2.
Категори:Турци илĕсем
Кӳлхĕрри
Кӳлхĕрри, — Чăваш Енре вырнаçнă темиçе ял ячĕ. Ячĕ кӳлĕ хĕрринче вырнаçнине пĕлтерет.
Категори:Чăваш Енри ялсем
Апăс
Апăс, — кĕлĕ йĕркине тытса пыракан. Кĕлĕ сăмахне пĕлекен. /"Апăс" — тутар, араб чĕлхинчен кĕнĕ сăмах. Абыз, хафиз — коран кĕнекинчи кĕлĕсене пăхмасăр калама пĕлекен/. Чăваш чĕлхинче кĕлмĕçе, мăчавара, юмăçа тата тухатмăша пĕлтерет.
''Чӳкри кĕлĕсене апăс каласа тăчĕ. Çӳлти Турăна, ырă усалсене, вилнисене пăтăпа, çăмартапа, вучаха шӳрпе сапса чӳклерĕ, Кĕлĕ хыççăн халăхпа пĕрле чӳклеме апатне çирĕ.''
Тутарстан тăрăхĕнчи чăвашсем юмăçа та "апăс" тесе калаççĕ. Апăс карчăк, апăс старик.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Яракасси
Яракасси (Яровойкасы), — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 133 çын, çав шутра 63 арçын, 70 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Ашапатман карчăкĕ
Ашапатман карчăкĕ (старикĕ) — 1. юмăç, эпи. 2. юмахри асамçă сăнарĕ. /Мухамед арăмĕн Айша, хĕрĕн Фатима ячĕсенчен, сăмахĕсенчен пулса кайнă/.
Чăваш халăх пурнăçĕнче юмăçсем — сăтăр тăвакан, чире хăвалакан сăваплă паттăр, пурне те пĕлекен юмахри юмăç.
Бароло (эрехтăвакан тăрăх)
Бароло ( Barolo DOCG ) - Пьемонт облаçра (Итали) вырнаçнă эрехтăвакан тăрăх. Бароло тăрăхра Неббиоло сортран хĕрлĕ пылаксăр эрехĕсем тăваççĕ.
Категори:Пьемонт Категори:Итали эрехĕсем
Регина (иçĕм сорчĕ)
Регина - шурă апатлану иçĕм сорчĕ. Регина Италире анлăн сарăлнă сорчĕ - яхăн 19 000 гектарсем йышăнать.Пысăк лаптăкĕсем Турцире тата Испанире пур. Категори:Иçĕм сорчĕсем
Абдулла (Мечет районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Ай юханшыв çинчи пурăнан вырăнсем Категори:Мечет районĕ
Месел
Меселька — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Куганак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Максим Горький проспекчĕ (Шупашкар)
Максим Горький проспекчĕ — Чăваш Республикинчи Шупашкарăн çурçĕр-анăçĕнче вырнаçнă урам.
Этимологи
Ятне Максим Горький çыравçăна чысласа панă.
Каçăсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
130 (хисеп)
130 (çĕр вăтăр) — 129-па 131 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Тури Туçа фельдшер-аккушер пункчĕ
Тури Туçа фельдшер-аккушер пункчĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Тури Туçа ялĕнче вырнаçнă фельдшер-аккушер пункчĕ.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн фельдшер пункчĕсем
Ромос
Ромос (Romoos) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Казахстан
Касакстан (Qazaqstan) — Азире вырнаçнă патшалăх. Раççейпе, Китайпа, Кăркăсстанпе, Туркменистанпа, Ӳспекстанпа çуммăн вырнаçнă.
Çĕр пичĕ
Касакстанăн чылай пайĕ тӳремлĕ вырăн, мальенпе кăнтăр-мальенче çеç сăртсемпе тусем курăнаççĕ. Кăркăсстанпе чикеленнĕ вырăнти сăртсен çӳллĕшĕ тинĕс шайĕнчен 5 000 метра çитет. Касакстанăн çурçĕр пайĕ Анăçри Çĕпĕр тӳремне йышăнать.
Çанталăк
Çанталăкĕ кунта çирĕп континентлă тăрать. Кăрлач уйăхĕнчи вăтам температура — −19 °C пуçласа −4 °C таран, утă уйăхĕнче — +19 °C пуçласа +26 °C таран. Çулла сывлăш +49 °C таран хĕрме, хĕлле −50 °C таран чакма пултарать.
Шыв-шур
Тĕп юханшывсем — Уралпа Эмба (Каспи тинĕсне юхса кĕреççĕ), Сырдарья (Арал тинĕсне юхса кĕрет), Или (Балхаша юхса кĕрет), Тобол, Иртыш, Ишим (вĕсем çурçĕрелле юхса Çурçĕр Пăрлă океана юхса кĕреççĕ).
Халăх йышĕ
1999 çулхи çырав тăрăх Касахстанра 14 953 пин çын, 131 тĕрлĕ халăх пурăннă. Казахсем халăх йышĕнче 53,4% шутланаççĕ, вырăссем — 1/3 пайĕ таран. Çавăн пекех нумайăн украинсем, нимĕçсем, тутарсем, корейсем пурăнаççĕ.
Хуласем
Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа Категори:Патшалăхсем — ПНО пайташĕсем
Эсперанто Википедийĕ
Эсперанто Википедийĕ (Vikipedio en Esperanto) — Википедин эсперанто чĕлхиллĕ уйрăмĕ. Ăна 2001 çулхи чӳк уйăхĕнче уçнă. 2011 çулхи нарăс, 21 тĕлне уйрăмра 140 000 ытла статья пулнă; çапла вара уйрăм 26-мĕш вырăнта шутланать.
Кун-çулĕ
Эсперанто уйрăмне эсперанто-юхăмĕн хастарĕ, Чак Смит (Chuck Smith), АПШ гражданинĕ, ун чухне Роттердамра, Тĕнчери эсперанто ассоциацинче (UEA) ырă кăмăлпа ĕçлекенскер, пуçарса янă. Проекта Википедие йĕркелекенсенчен пĕри, эсперанто чĕлхине пĕлекенскер, Брайон Виббер (Brion Vibber) пулăшма пуçланă. Тепĕртакран проектра ĕçлеме тепĕр эсперантçă, Джимми Уэйлсăн (Jimmy Wales) тусĕ, Арно Лагранж (Arno Lagrange) тытăнать, вăл Википедире стюард пулнă, халĕ вăл эсперанто Википединче бюрократ тата администратор статусĕпе тăрăшать.
2008 çулхи чӳкĕн 18-мĕшĕнче уйрăмра статьясене тĕрĕслев механизмне хута янă.
Эсперанто Википедин уйрăмлăхĕсем
thumb|Пĕтĕм тĕнчери эсперанто конгресĕнче, [[Роттердам 2008]]
Асăрхавсем
Эсперанто Категори:Эсперанто Категори:2001 çулта уçăлнисем
Edycje językowe Wikipedii
Анталья (ил)
Категори:Турци илĕсем
Antalya
Ташлăкӳл
Ташлăкӳл — (Ташлыкуль) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. Ялта “Çеçпĕл” халăх ансамблĕ тата ун çумĕнче пĕчĕккисен “Тăри” ушкăнĕ пур =Кун-çулĕ==
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (92%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 9 çм , Кепеç ялне - 5 Белое Озеро станцине 24 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Вĕрӳçĕ
Вĕруçĕ, — юмăç, тухатмăш /вĕрет, "Сывлăша вĕрсе кăларать" ăнлануран пулнă сăмах тесе шутлаççĕ/.
Вĕрет-сурать вĕрӳçĕ, вут пуççипе хăмсарать. Вут çунтарса, юм-юмласа чирлĕ çынна сыватать. Шывпа сапса пĕрĕхсе шыв усалне хăвалать. Япаласем пăрахса ылхануна пĕтерет. Кĕлĕ туса çын кăмăлне вăй кĕртет.
Вĕрӳçĕсем ытларах мĕнрен те пулин хăраса чирленĕ çынсене сипленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш халаплăхĕ Категори:Чăваш мифологиĕ
Кĕçĕн Карзя
Кĕçĕн Карзя — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Ока юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем]] Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ока юпписем
Шермеинск
Шермеинск (Шермеинск) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Шермейка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 6 çын, çав шутра 2 арçын тата 4 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 13 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 21 км майлă вырнаçнă.
Ардахан (ил)
thumb|right|290px Ардахан (туркк.: Ardahan), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Ардахан ятлă. Илте 133 756 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 5 495 km².
Категори:Турци илĕсем
Парциаллă пусăм
Парциаллă пусăм (partialis «пайĕннчи»,  «пай») — газссен хутăшĕнчи уйрăм газăн вăл асăннă калăпăшра хăй çеç пулсан сăнанакан  пусăм. Газссен хутăшĕн пĕтĕмĕшле пусăмĕ уйрăм газсен парциаллă пусăмĕсен суммипе тан.
Баррик
Каçăсем
Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Парциаллă пусăм
Асăрхавсем
Категори:Физикăлла хими Категори:Хими технологийĕ Категори:Дайвинг Категори:Термодинамика Категори:Авиаци Категори:Пусăм
Чапай (Туймаçи районĕ)
Чапай — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 60 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452784, ОКАТО кочĕ — 80251815006.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Якурушкăнь
Якурушкăнь, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Шупашкара çитме 87 км, райцентра үтьт — 23 км, ч.-ç. станцине — 56 км.
Кун-çулĕ
1931 çулта «Парижская коммуна» колхоза туса хунă.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Университет урамĕ (Шупашкар)
Этимологи
Урамăн пуçламăшĕнче ЧГУ-н çĕнĕ çуртне туса лартнă.
Юнашар урамсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
Куç пăвакан
Куç пăвакан, — асамçă. Куç вăйĕпе çыннăн ăс-пуçне пăтратса унăн умне /пуçне/ тем тĕрлĕ курăмсем яракан. Ăсран пăсăлнă çынна чиртен сыватакан е курайман çынна куç пăвса хăратса ăсран пăсакан, тăнран кăларакан. Хальхи пек каласан гипнотизер, экстрасенс.
Ензырейшор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Куç пăвакан
Хăйне йĕркеллĕ тытакан, ăс-тăнпа пурăнакан çынна куç пăвакансем çĕнтереймеççĕ, вĕсене пăхăнтараймаççĕ.
Ензырейшор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Куç пăвакан
Категори:Чăваш мифологиĕ
Киремет пуçĕ
Киремет пуçĕ (сыхчи, хуралçи, хуçи), — авалхи тĕне пăхăнса киремет вырăнне, кĕлĕ вырăнне пăхса пурăннă çын.
Ырă киремет — ырăсене асăнса кĕлĕ туса чӳклемелли вырăн.
Хаяр киремет — усалсене асăнса ылхан ямалли е ылханран тӳнтерле кĕлĕ туса, хура тĕслĕ выльăх-чĕрлĕхе, кайăк-кĕшĕке чӳклемелли вырăн.
Кашни киреметĕн хăйĕн хуçи, сыхчи пулнă. Вăл киремет лаптăкне пăхса, тасатса пурăннă. Унăн çурчĕ, хурал пӳрчĕ киремет тулашĕнче кăнтăр-хĕвел анăç енче ларнă.
XVIII ĕмĕрсенче Христос тĕнне пăхăнакансем киремет çурт-йĕрĕсене, лаптăкĕнчи юпа кӳлеписене çунтара-çунтара янă. Киремете пăхакансене хăратнă, вĕсене ятран-сумран кăларнă.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ Категори:Чăваш тĕнĕ
Тури Туçа аптека пункчĕ
Тури Туçа аптека пункчĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Тури Туçа ялĕнче вырнаçнă аптека пункчĕ. Аптека номерĕ 91. 1965 çулта уçнă. Медицина препарачĕсемпе тата эмелсемпе участок пульницине, фельдшер пунктне, халăха тивĕçтерет.
Аптека заведующиĕ — Фролова Любовь Ивановна.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн аптека пункчĕсем
Вольхузен
Вольхузен (Wolhusen) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.