cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хантă чĕлхи
Хантă чĕлхи (кивелнĕ ячĕ остя́к) — хантă халăхĕн — Анăç Çĕпĕрĕн çурçĕрĕнче, Обьпе (унăн вăтам тата анат юхăмĕнче) Иртышăн бассейнĕнче пурăнакан аборигенсен чĕлхи. 2002 çулхи халăх çыравĕпе, хантăсен йышĕ 28,7 пин çын. Ытларахăшĕ Хантă-Мансипе (анăç районĕсемсĕр пуçне, унта мансисем пурăнаççĕ) Ямал-Ненец автономи тăрăхĕсенче (25,9 пин çын), ыттисем — Томь облаçĕн çурçĕр-тухăçĕнче пурăнаççĕ. Хантăсен йышĕ XX ĕмĕр тăсăлăвĕпе тăнăç пулать, анчах та хантă чĕлхине тăван  мар тесе калакан хантăсен шучĕ сахалланса пырать: 1959 çулта 19 410 çын хушшинче вĕсем 77 % пулаççĕ, 1970 — 68,9 % (21 138 çынтан), 1989 вара — 60,5 %. Вырăс чĕлхине пĕлекен (пĕрремĕш е иккĕмĕш тăван чĕлхе вырăнĕнче) хантă йышĕ ӳссе пырать: 70,3 % 1959 çулта, 89,4 % — 1989.
Диалектсем
Хантă чĕлхи питĕ вак диалект уйрăмĕсемпе палăрать. Çапах та, икĕ диалект (пуплев) ушкăнне уйăраççĕ:çурçĕр тата кăнтăр пайсенчен тытăнса тăракан анăç (хăй хантă чĕлхисем), тухăç (е кантык,çапла тухăç хантăсем хăйсене палăртаççĕ). Территорипе хутшăнса кайнă калаçусемпе диалектсем пĕр-пĕринпе çывăх, анчах аякри диалект континуумĕсем анланмалламар уйрăлса тăраççĕ.
Çырулăхĕ
Хантă çырулăх вариантне тăвас пĕрремĕш ĕçсем 1868 çулта пуçланнă, ун чухне берёзов-обдор диалекчĕпе Матфей евангелине куçарнă. Латиница никĕсĕпе 1930-мĕш çулсенче обдор тата казым диалекчĕсене хатĕрленĕ, 1937 çулта кириллицăна куçарнă. Чĕлхен пĕрлĕ литература вариантне йĕркелесе яман; халĕ тăватă диалектăн çырулăх пур. Хантă чĕлхине пуçламăш классенче вĕрентеççĕ. Хантă чĕлхипе хаçатсем пичетленеççĕ.
Пĕтĕмĕшле 4 диалект валли хантă чĕлхин алфавичĕ (2000 çултанпа):
Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Укăр чĕлхисем
Первый Амбал
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Аçăм Çырми ял тăрăхĕ
Аçăм Çырми ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресĕ: Аçăм Çырми, Колхоз урамĕ, 1.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Петров Олег Валентинович.
Тавралăхĕ
Районăн çурçĕр-хĕвеланăç пайĕнче варринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
2140 Чăваш пурăнать.
Пурăнан вырăнсем
Аçăм Çырми, Тăвальушкăнь Ялтăра, Юпшик, Чăрăшкас Хирлеп, Авăр Çырми, Мăн Хирлеп, Йăлтăм, Пайăк, Малтикас Ялтăра, Кăмпал, Уйкас Ялтăра, Мăн Хирлеп ялĕсенчен тăрать.
Кун-çулĕ
Нурăс-Çĕмĕрле автомобиль çулĕ хĕрринче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
Шĕмшеш (Элĕк районĕ)
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялта 293 çын (2006) пурăнать. Икĕ урам: Коммуна тата Фёдоров урамĕсем.
Кун-çулĕ
1927 çулччен Етĕрне уесĕн Шăмат вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн Советски районне, 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕ хыççăн каллех Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕ хыççăн Етĕрне районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Украин чĕлхи
Украин чĕлхи (тăван ят: українська мова), — Инди-европа чĕлхисен тухăç славян ушкăнне кĕрекен чĕлхе. Çыруллăхĕ кириллица çинче никĕсленет.
Истори
Истори тĕлĕшĕнчен, вырăспа белорус чĕлхисем пекех, украин чĕлхи авалхи вырăс чĕлхинчен пулса кайнă. Хăй чĕлхи XII—XIV ĕмĕрсенче никĕсленсе çитнĕ тесе шутлаççĕ.
Демографи
Украин чĕлхи çинчен калаçакансен йышĕ 41 млн. патнелле çитет тесе шутлаççĕ. Украинăн патшалăх чĕлхи шутланать.
Çавăн пекех вăл чĕлхе çинче калаçакансем Раççейре, Польшăра (1,5 млн. çын патнелле), Канадăра, Словакинче (100 пин патнелле), Белоруссире йышлă пурăнаççĕ.
Диалектсем
Литература чĕлхи киев-полтава диалекчĕ çинче никĕсленет.
Категори:Славян чĕлхисем
461
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Рерих
Каçăсем
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Шевченко районĕ (Киев)
Шевченко районĕ — Киев хулин пайĕ.
Кун-çулĕ
Шевченко районне УССР ТĔК йышăннипе 1937 çулта туса хунă. 2001 çулхи юпа уйăхĕнче район çумне Радянпа Ватă Киев районĕсене хушнă.
Район историйĕ Киевпа тачă çыхăннă.
Ватă Киев Тăвĕ Патшалăх тĕвĕленĕвĕ пулнă. Çакăнта ĕнтĕ Андрей апостол хĕрес лартнă, кунтах Сăваплă Улатимĕр Тĕне суйланă, хăйĕн Ярослав ывăлĕпе Всеволод мăнукĕн патшалăхĕн никĕсне тĕпленĕ. Шевченко районĕн çĕрĕ авалхи Киев Руçĕн центрĕ шутланнă. Ылтăн Хапха витĕр Богдан Хмельницкий 1648 çулта касак патшалăхне тăвас ĕмĕтпе Софие кайнă. Ун пирки Софи соборĕнче вăл Киев иерархĕпе пĕрле, Сильвестр Косив митрополитпа пĕлтернĕ.
Кунта Тĕп Рада тата Софи (Богдан Хмельницкий) лапамĕ, унта Универсалсем пирки пĕлтернĕ, Павел Скоропадский хетьмана суйланă, Киев Руçĕн, Раççейĕн, Украинăн кун-çулĕпе çыхăннă паллă пулăмсем иртнĕ.
Богдан Хмельницкий лапамĕнче советсене хирĕçле манифестацимпе митингсене чылай çын пуçтарăннă.
Район территоринче тĕнчери 50 патшалăхăн элчелĕхĕ вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Киев Категори:Киев районĕсем
Холосей районĕ
Холосей районĕ — Киев хулин пайĕ.
Каçăсем
Категори:Киев Категори:Киев районĕсем
Сунтал (пĕлтерĕшсем)
Сунтал:
Элекушкăнь
Элекушкăнь — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Элекушкăнь ялĕнче 91 çын (2006) пурăнать. Пĕр урам- Афанасьев урамĕ.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Шăмат вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне кĕрет. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Абдулла (Кармаскалă районĕ)
Абдуллино  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 117 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453001, ОКАТО кочĕ — 80235865002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
МПУн географи факультечĕ
Географи факультечĕ — Мускав патшалăх университечĕн факультечĕ.
Укăр чĕлхисем
[[Ӳкерчĕк:Uralic-Yukaghir(Rus).png|thumb|300px|Географическое распространение юкагирских, финно-угорских и самодийских языков|
]] Укăр челхисем — Раççейпе Венгрире сарăлнă чĕлхе ушкăнĕ. финн-укăр турачĕн урал чĕлхисем.
МПУн географи факультечĕ
Каçăсем
Категори:МПУ факультечĕсем
Канайоло
Канайоло - итальян хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Вăтам Итали.
Авăр Çырми
Авăр Çырми, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Хирлеп хĕрринче вырнаçнă.
Канайоло
Сарăлни
Канайоло Тоскана облаçра сарăлнă.Чилайăш Канайоло Кьянти эрехĕ тăвакан усă кураççĕ.
Укăр чĕлхисем
Классификаци
Укăр чĕлхисен шутне кĕреççĕ:
Авăр Çырми
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
Канайоло
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Укăр чĕлхисем
Каçăсем
Категори:Финн-укăр чĕлхисем
Фотоаппарат
мини|
Фотоаппарат (фотографи аппарачӗ, фотокамера) — хусканусӑр ӳкерчӗксене регистрацлемелли (фотографисене туса илес) хатӗр. Ӳкерчӗк фотоаппаратра фотохими меслечӗпе ҫутта туякан фотоматериал ҫине ҫутӑ тивнипе ҫырӑнать. Ҫавӑ мелпе туса илнӗ курӑнми ӳкерчӗк лаборатори ӗҫӗ хыҫҫӑн курӑнакан пулать. Цифрӑллӑ фотоаппаратра фотофиксаци фотоэлектричество улшӑнса оптика ӳкерчӗкӗ электричество сигналӗ пулса тӑнинчен пулать, унӑн ҫинчен цифра панăлăхӗсем энергирен пӑхӑнман информаци пухакан хатӗр ҫинче упранса юлаҫҫӗ.
Бага
Бага ( Baga ) - португал хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Байрада тăрăхра - тĕп сорчĕ ( 90 % ытла ).
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Коммунист (фильм)
«Коммунист» (Коммунист) — Юлий Райзман режиссёр 1957 çулта ӳнерленĕ илемлĕ фильм.
Сюжет
Василий Губанов — коммунист, совет çурт-йĕр тăвăмĕсене хутшăннăскер. Фильм унăн пурнăçĕ пирки каласа кăтартать.
U-96
Герман шывай киммисем
Грасиано
Грасиано - испан хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Очигава Софья Альбертовна
Очигава Софья Альбертовна - (1987 çулхи утă уйăхĕн 7-мĕшĕ,Одинцово хули, Мускав облаçĕ, СССР çур.)- раççей спортсменĕ, боксёр-хĕрарăм. 2012 çуллахи Олимп вăййисенче кĕмĕл медале çĕнтерсе илнĕ.
Елеççей лавкки
Елиеççей лавкки:
Очигава Софья Альбертовна
Тренерсем: Лисицин В.В., Артёмов А.А.,Чеботарёв.
Елеççей лавкки
Елеççей стайле евĕрех Жорж Борман лавкки (Харьков).
Очигава Софья Альбертовна
Биографи
Софья Одинцово хулинче çуралнă. Амăшĕ - осетин хĕрарăм, ашшĕ - грузин. Пысăк спортри çулне Софья кикбоксинг ăмăртăвĕнче пуçланă: 2001 çулта вăл Раççей чемпионĕ ятне тивĕçнĕ.
Каçăсем
Категори:Олимп вăййисем Категори:2012 çуллахи Олимп вăййисем
Ачуга
Ачуга — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Leica 250 Reporter
мини|Leica 250 Reporter
Мельниченко Андрей Игоревич
Андрей Игоревич Мельниченко — Раççей усламçи. 1972 çулхи пуш уйăхĕн 8-мĕшĕнче Белорусинчи Гомель хулинче физик-тĕпчевçĕ çемйинче çуралнă.
Ĕрĕкмен
Рождественка  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 155 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452635, ОКАТО кочĕ — 80258830019.
Мельниченко Андрей Игоревич
Forbes журнал версийĕ тăрах 2018 çулта унăн пурлăхĕ $15,5 млрдпа танлашнă.
Ĕрĕкмен
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Мельниченко Андрей Игоревич
Кун-çулĕ
Республикăри физика олимпиадинче çĕнтернĕ хыççăн МПУ çумĕнчи 18-мĕш номерлĕ физикăпа математика шкул-интернатĕнче вĕреннĕ. МПУ-ĕн физика факультетĕнче пĕлӳ пухнă.
Leica 250 Reporter
Leica 250 Reporter — 10 метра ҫити перфорациллӗ 35-мм киноҫурхах валли пӗчӗк форматлӑ инҫет виҫевлӗ фотоаппарат.
Мельниченко Андрей Игоревич
Кун-çулĕ
1991 çултанпа услам ĕçĕсемпе тăрмашланнă — турфирма уçнă, оргтехникăпа сутă-илӳ тунă, валютăна улăштарнă.
Leica 250 Reporter
Leica Camera нимӗҫ компанийӗ 1930-мӗш ҫулсенче кӑларнӑ.
Мельниченко Андрей Игоревич
Кун-çулĕ
Хăй каланă тăрăх, валютăпа хăтланнă тапхăрта $50 пине яхăн услам пуçтарнă.
Leica 250 Reporter
Прототипне Leica II фотоаппарата никӗс вырӑнне илсе хатӗрлесе кӑларнӑ, «Reporter II» сериллӗ моделӗ вара Leica III конструкцийӗнче никӗсленет. Тӗп уйрӑмлӑхӗ — перфорациллӗ 35-мм киноҫурхахне стандартлӑ мар, ятарлӑ кассетасенче (савут палли KOOBF) вырнаҫтарнӑ пулнӑ. 24×36 мм пысӑкӑш 250 кадр ӳкерсе илме пулнӑ.
Мельниченко Андрей Игоревич
Кун-çулĕ
1993 çулхи пуш уйăхĕнче аслă курсра вĕренекен Андрей Мельниченко юлташĕсемпе пĕрле МДМ ятлă финансăпа кредит компанине йĕркеленĕ.
Leica 250 Reporter
Пӗтӗмпе 1000 экз.-тан сахалрах кӑларнӑ.
Мельниченко Андрей Игоревич
Кун-çулĕ
Хальхи вăхăтра МДМ ушкăнĕн 50 % акци пуххи ун аллинче, çавăнта çак холдингсем кĕреççĕ: ОАО «Таганрог металлурги завочĕн», ОАО «Кузнецк ферросплавĕсем», ОАО «Волгоградри трактор завочĕн», ОАО «Волгоградри мотор завочĕн», ОАО «Пичет кăларăвĕн çурчĕ «Век информации»» акцийĕсен пысăк пуххисем.
Leica 250 Reporter
Вуламалли
Категори:Фотоаппаратсем
Мельниченко Андрей Игоревич
Каçăсем
Категори:Раççей усламçисем Категори:Пушăн 8-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1972 çулта çуралнисем Категори:Раççей миллиардерĕсем Категори:ЕвроХим Категори:СУЭК
Шаламов Варлам Тихонович
Ачалăх, çамрăклăх
Варлам Шаламов 1907 çулта, çĕртме, 18 (утă, 1) Вологдăра турă ĕç çынни çемйинче çуралнă. Ашшĕ малутăмлă шутлă çын шутланнă. Амăшĕ вĕрентӳçĕ пулса ĕçленĕ. 1914 çулта гимназие вĕренме кĕнĕ, вĕренĕве революции хыççăн вĕçленĕ. 1923 çулта Мускава килнĕ, Кунцевăра сăран тăвакан савутра ĕçленĕ. 1926 — 1929 çулсенче МПУ-н совет прави факультетĕнче вĕреннĕ.
Пултарулăхĕ, культурă пулăмĕсенче хутшăнни
1932 ç. Шаламов Мускава таврăнать, Мускав хаçат-журналĕсенче ĕçĕсемпе пичетленме тытăнать. Темиçе калав кăларать. Пысăк ĕçĕ — «Три смерти доктора Аустино» калавĕ — «Октябрь» журналра (1936).
1951 ç. Ирĕке тухсан Шаламов литературă ĕçĕ-хĕлĕпе вăй хурать. Çыравçă «Колымские рассказы» 1954 — 1973 çулсенче шăратать. Уйрăм кăларăмпа калавсем Лондонра 1978 çулта тухаççĕ. СССР-та 1988—90 çулсенче çута тухаççĕ. Çыравçă хăй ĕçне 6 кĕнекене пайлать: «Колымские рассказы», «Левый берег», «Артист лопаты», «Очерки преступного мира», «Воскрешение лиственницы» и «Перчатка, или КР-2». Вăл Б. Л. Пастернакпа тĕл пулса калаçать. Каярахпа, Б. Пастернак Нобель премине илме килĕшмесен, вĕсен ĕмĕр сукмаккисем уйрăлса каяççĕ. «Колымские тетради» (1937—1956) сăвă пуххине туптать. 1956 ç. Шаламов Мускавра, малтан Гоголь бульварĕнче, 1950-мĕш çулсем вĕçĕнче — çыравçăсен йывăç çуртĕнче Хорошĕв шоссейĕнче (д. 10), с 1972 ç. — Васильевской урамĕнче (д. 2, корпус 6) пурăнать. «Юность», «Знамя», «Москва» журналсенче ĕçĕсене тĕнчене кĕртет, нумай Н. Я. Мандельштампа, А. И. Солженицынпа (тепĕртакран вĕсен калаçăвĕ сӳтсе-явмалли тавлашăва куçать) калаçать; франци чĕлхи специалисчĕ В. Н. Клюева профессор (Арбат урамĕ, 35) патне хăнана çӳрет. Прозăра та, сăвăсенче те (сборник «Огниво», 1961, «Шелест листьев», 1964, «Дорога и судьба», 1967, тата ыттисем те), Шаламов сталин лагерĕсенчи асап пурнăçа кăтартать, çаплах тата Мускав çинчен те (сăвăсен пуххи «Московские облака», 1972) çырать. 1960-мĕш çулсенче А. Галичпа паллашать. 1953 — 1979 Шаламов Инвалидсемпе ват çынсен çуртне пурăнма куçсан, ĕç-хĕл çырăвĕсене пухса пырать, вĕсене халиччен те тишкерсе çутта кăларса пыраççĕ.
Репресси
Кăрлач, 19 1929 г. Шаламова арĕсленĕ за участие в работе подпольной университетской типографии и виçĕ çуллăха лагере хупнă. Вишер лагерĕнче (Çурçĕр Урал) явап вăхăтне тӳснĕ.
Кăрлачра, 1937 ç. Шаламова каллех «революцине хирĕçле троцки енлĕ шухăш-ĕçшĕн» тытса хупнă. 5 çулллăха лагере янă, Колымара çак вăхăта тăсса тӳснĕ. 22 июня 1943 г. тепĕр хут сутласа советсене хирĕçле калаçнăшăн 10 çуллăха лартнă.
1951 ç. Шаламов лагерĕнчен ирĕке тухать, анчах Мускава таврăнаймасть. 1953 ç. Колымара фельдшер пулса ĕçлет.
Кайран Калинин облаçĕнче, Мускав тулашĕнче пурăнать. Йывăр пурнăçа пула çемйи саланать, сывлăхĕ начарланать. 1956 çулта (реабилитаци хыççăн) Мускава таврăнать.
Юлашки çулĕсем
Хăйĕн юлашки 3 çулне чирпе асапланнă Шаламов Литфондăн Инвалидсемпе ватăсен çурчĕнче (Тушинăра) ирттернĕ. Çыравçă 1982 çулхи кăрлач, 17 çут тĕнчерен уйрăлать. Мускаври Кунцево çăвинче çĕре пытарнă. Юлашки çула ăсатма 150 çын пынă. А. Морозов тата Ф. Сучков Шаламовăн сăввисене сасăпа вуланă.
Каçăсем
Категори:Вологдăра çуралнисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Вырăс çыравçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Вырăс сăвăçисем Категори:1930—1956 репрессине лекнисем
Николаевка (Çтерлĕ районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Николаевка (Стерлитамакский район)
463
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Слипенчук Михаил Викторович
Михаил Викторович Слипенчук, — инвестицисемпе ĕçлекен Раççей усламçи. 1965 çулхи кăрлачăн 20-мĕшĕнче Алтай Енĕн Рубцовск хулинче Виктор Слипенчук çыравçăн кил-йышĕнче çуралнă.
Каçăсем
Категори:Раççей усламçисем
Тухтăр
Каçăсем
Категори:Медицина профессийĕсем Категори:Профессисем
Пинă Гри
thumb|right|200px|Пинă Гри Пинă Гри е Сăрă Пинă ( Pinot Gris ),( Pinot Grigio ) - паллă шурă иçĕм сочĕ.
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Елеççей лавкки (Мускав)
Елеççей лавкки е 14-мĕш №-лĕ çурт, Тĕвер урамĕ (Мускав) — Мускавăн ХVIII ĕмĕрти кун-çулпа этеплĕх палăкĕ.
Кун-çулĕ
thumb|300px|Тĕвер урамĕнчи 14-мĕш №-лĕ çурчĕ
Вуламалли
Категори:Мускав кун-çулĕ Категори:Мускав çурчĕсем
Волосова Любовь Михайловна
Волосова Любовь Михайловна - (1982 çулхи çĕртме уйăхĕн 16-мĕшĕ, Таштып ялĕ, Хакаси СССР) - раççей спортсменĕ, кĕрешӳçĕ, 2012 çуллахи Олимп вăййисенче бронза медале çĕнтерсе илнĕ.
Каçăсем
Категори:Олимп вăййисем Категори:2012 çуллахи Олимп вăййисем
Пино блан
thumb|250px|right|Пино блан Пино блан ( Pinot blanc ) е Шурă Пинă - паллă шурă иçĕм сорчĕ.
Ампелографи
Пино блан хĕрлĕ иçĕм сорчĕпе ( Пинă Нуар ) тата шурă сорчĕпе ( Пинă Гри ) Пинă ушкăна кĕрет.
Сарăлни
Тĕнчере Пино блан яхăн 15 000 гектарсем вырнаçса ӳсет :
Пертюг
Пертюг (Грязный Пертюг) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кипшенга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 51 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Чăваш плато
Чăва́ш плато́ — Атăлçум çӳллĕшĕн çурçĕр пайĕ, Сăр шывĕнчен тухăç еннелле, Чăваш Енĕнче вырнаçнă. Çӳллĕшĕ 227 м таран. Çырмасемпе ишĕлсе пĕтнĕ. Плато тăрăхĕпе Çавал шывĕ юхать. Улăхсемпе çырмасен айкисенче сарлака çулçăллă вăрмансем ешереççĕ.
Çĕр-пичĕ
Чăваш плато Кĕçĕнпе Вăтам Аниш, Аря, Сăкăт вĕсен юпписем, çавăн пекех чылайçырмасемпе касăлса сĕвек сăртлăхсемпе пайланать. Çырмасен тăсăлăвĕ ткмиçе çĕр метртан пуçласа 3,5 – 5,0 çм çитет. Çырма тарăннăшĕ — 3,0 – 6,0 м. Хăшпĕр уйрăм çырмисен юхса кĕнĕ çĕртри тарăннăшĕ 20 – 22 м, сайра тата тарăнрах, пулать. Юханшывсен айламĕсем хĕсĕк тӳрем улăхĕсемпе палăраççĕ.Чи анли – 1,5 çм çитиех Кубня çумĕнчи. Юханшывĕ çумĕнчи çĕрсем лаптак, вырăнĕпе шурлăхлă çĕр пичĕллĕ. Айламсен айккисем сакăлта, шыв кайнă чух арканса кайма пултараççĕ, вырăнĕсемпе анса тата шуçса кайнисем курăнаççĕ.
Геологи
Чăваш плато территорийĕ Вырăс платформин тухăç енче вырнаçнă, çӳлти перьмĕн тата тăваттăмĕш çул-ӳсĕмĕнчи аяла ӳкнĕ сăрт-ту чул-тăприпе купаланнă. Пермь системин минералĕсем тутар сийĕн аялтипе çӳлти пайĕсенче тупăнаççĕ. Пĕрремĕшĕ карбонатлă-терригенлă пулса тухнисемпе – акшарсемпе, доломитсемпе палăрса тăрать. Çӳлти тутар сийĕнче ытларах хăйăрлăхсем; хăйăрсем, алевролитсем, мергельсем акшарсем тухаççĕ.
Техноген ĕç пулăмĕсем пусăмĕ
Çутçанталăк пулăмĕсемсĕр пуçне, эрози ĕçĕсене аталанса пыма техноген витĕмĕсем – тăпра çĕрĕсене агротехникăна кирлĕ тивĕçӳсене тытса пыманни, ӳсен-тăран пĕркевне тĕп туни, йĕркелемесĕр выльăха улăхсене çитерсе çӳрени. Çавăнпа юхан шывсен çыранĕсенче те, çаплах шыв уйăракан çĕртре те çырмасем касса пĕтернĕ.
Çĕр-тăпра эрозийĕ
Категори:Чăваш Ен Категори:Платтăсем
Термен Лев Сергеевич
Лев Сергеевич Термен — вырăс инженерĕ, кăсăкла кĕвĕ инструментне — терменвокса (1920) — шутласа тăваканĕ. Лев Сергеевич 1896 çулхи çурла, 28 кунĕнче, Санкт-Петербургра çуралнă, 1993 çулхи чӳк уйăхĕн 3-мĕшĕнче Мускавра çĕре кĕнĕ.
Кун-çулĕ
Лев Термен нимĕç тата франци (францилле ăрат хушаматне Theremin тесе палăртнă) тымарĕллĕ дворян православи çемьинче çуралнă. Амăшĕ — Евгения Антоновна тата ашшĕ — паллă юрист Сергей Эмильевич. Лева пĕлӳ пама укçа шеллемен. Пуласлăхра çак ăна питĕ пулăшнă.
Карьера пуçламăшĕ
1927 — 1938 çулсенче Термен АПШ-ра совет разведкин резиденчĕ пулса официаллă сутă-илӳ енĕпе ĕçленĕ. Çав вăхăтрах Синг-Синг тата Алькатрас тĕрмисем валли вăл сигнализациленĕ хӳтĕлев туса панă. Каярахпа Термена Мускава чĕнсе илнĕ те репрессиленĕ: 10 çул хушши вăл Туполев конструктор бюровĕнче шарашкăра ĕçленĕ. Чаплă конструкторпа Лев Сергеевич Гулагра тĕлпулнă — Термен ун чухне Туполевăн бригадирĕ пулнă.
Нью-Йоркра пурăннă чух Альберт Эйнштейнпа паллă пулнă. Паллă физик Термен патне хваттере кĕнĕ пулнă. Термен каласа кăтартнă тăрăх, Эйнштейн пĕрмаях сĕрме купăспа аппаланатчĕ тет, вара йăлăхтарса çитерчĕ те кăларса ямалла пулчĕ тет.
Революци тапхăрĕсенче Ленинпа туслă пулнă (Лев Сергеевич асăннă май, большевиксем хаваслăрах пурăннă, çавăнпа вĕсем патне кайнă пулнă. Вăл политикăна хутшăнман, техникăпа тăрмашма юратнă), анчах та партине кĕмен. Владимир Ильича вăл кĕрепех тесе шантарнă, вара 1991 çулта тин панă сăмаха пурнăçлама тӳр килнĕ. Çав çулах ĕнтĕ КПСС та, СССР та арканса кайнă.
Американ тапхăрĕ
1928 ç. Термен, совет гражданинĕ, АПШ-на пурăнма куçать. АПШ-на çитсенех вăл терменвокспа хăйĕн сыхлав сигнализацин системине патентлать те çак хатĕрсене туса кăларма правине RCA (Radio Corporation of America) компанине сутса ярать.
1931 — 1938 çç. Термен Teletouch Inc. директорĕ пулса тăрăшать. Ун чухнех вăл Синг-Синг тата Алькатрас тĕрмисене валли сыхлав сигнализацине туса парать.
Кĕçех Лев Термен Çĕнĕ Йоркра питĕ паллă çын пулса тăрать. Унăн студине Джордж Гершвин, Морис Равель, Яша Хейфец, Иегуди Менухин, Чарли Чаплин, Альберт Эйнштейн пырса кураççĕ.
Çаплах вăл Джон Рокфеллер финансă магначĕпе, АПШ пулас президенчĕпе Дуайт Эйзенхауэрпа паллашать.
Чи паха оркестрсемпе Лев Термен Америкăпа Европăра концертсемпе çӳрет. Терменвокс тумалли ĕçсем тĕрлĕ çĕр-шывран пуçтарăнаççĕ.
Талантлă балерина тата АПШ-ра паллă хӳхĕм хура ӳтлĕ Лавиния Вильямс хĕрарăм, Термен аппарачĕ умĕнче ташăсене кăтартать. Вăл унăн арăмĕ пулать (пĕрремĕш арăмĕпе Лев уйрăлать).
Репрессисемпе парнесем
1938 çулта Термена Мускава чĕнсе илеççĕ.
Юлашки çулĕсем
Лев Сергеевич пенсине тухсан та, ĕçе пăрахман — МПУ-ĕн физика факультетĕнче инженер вырăнĕнче ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей ăслайĕсем Категори:Ăслайсем, алфавит тăрăх Категори:Мусăк конструкторĕсемпе ăслайĕсем Категори:Санкт-Петербург консерваторинче вĕренсе тухнăскерсем Категори:Сталин парни лауреачĕсем Категори:СССР разведчикĕсем Категори:СССР-та репрессиленĕскерсем Категори:Вырăс инженерĕсем
Соколовка (Шаран районĕ)
Соколовка  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 40 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452635, ОКАТО кочĕ — 80258830020.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Малтикас Ялтăра
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Паллă çыннисем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Матьецовка
Матьецовка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Фёдоровка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Элĕк районĕ
Чăваш Енĕн хĕвеланăç еннерех вырнаçнă. Район администрациĕ Шупашкартан 67 çухрăмра ларакан Элĕк чиркӳ ялĕнче.
Район администрацин пуçлăхĕ (вăхăтлăха) — Никитина Л.М. Район пуçлăхĕ/ Район депутачĕсен пухăвĕн ертӳçи — Волков Э. К.
Тавралăхĕ
Çурçĕр енче район Муркашпа Етĕрне, хĕвеланăç енче Хĕрлĕ Чутай, кăнтăр енче Çĕмĕрлепе Вăрнар, хĕвелтухăç енче Красноармейски çĕрĕпе юнашар вырнаçнă. Çурçĕртен кăнтăралла район 18 çухрăма тăсăлать, хĕвеланăç енчен хĕвелтухăç енне — 25 çухрăма. Çĕр лаптăкĕ — 554,1 км2.
464
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Элĕк районĕ
Тавралăхĕ
Элĕк районĕн çĕрĕ-шывĕ Чăваш плато никĕсĕнче ларать, çĕр пичĕ çырма-çатраллă, эрозиллĕ.
Юханшывсем
Юханшыв эрешĕнче Сăрăн сылтăм юппи Вылă тата Мăн Çавалăн сулахай юпписем — Хирлеп, Апаçырмапа Сурăм. Шывсен çыранĕсем таткаланчăк, чанкă çыранлă. Çырмасене пур ялта тенĕ пекех пĕвеленĕ, пĕвесенче пулă ĕрчет.
Кӳлĕ, пĕве
Тени ял тăрăхĕнче Тени кӳлĕ пур.
Район тытăмĕ, халăх йышĕ, чĕлхе диалекчĕ
1999 çулхи кăрлач 1-мĕшĕ тĕлне районта 22,1 пин çын пурăннă. Ытларах пайĕпе чăвашсем (98%) пурăнаççĕ.
Халăх йышлăхĕ — 42,5 çын пĕр 1çм2 çине. Пĕр ялта вăтамран 205 çын пурăнать.
Элĕк чăвашĕсем чăваш чĕлхин "-ке" диалекчĕпе калаçаççĕ.
Ял тăрăхĕсем
thumb|Элĕк районĕн ял тăрăхĕсем Район 12 ял тăрăхне пайланать. Пурĕпе район йышне 177 ял (чиркӳллĕ ял (сала), выçăлкă, паçулкă) кĕрет.
Район кунçулĕ
Район территорине кĕрекен ялсем революциччен тĕрлĕ çулсенче Хусан кĕпернипе Чĕмпĕр кĕпернисенчи Етĕрне, Кăрмăш, уесĕнчи Ассакасси, Аттай, Хучаш, Шăмат, Çулавăç, Элĕк, Чăваш Сурăм вулăсĕсене кĕнĕ.
Археологи ĕçĕсем
Район çĕрĕнче фатьян тата апаш этеплĕхĕпе çыхăннă авалхи çынсен пурăну вырăнĕсене тупса тĕпченĕ. Археологсем Ураскилт, Тавăт, Тури Вылă ялĕсем патĕнче ĕçленĕ. 1956 çулта Ураскилт çумĕнче икĕ Улăп тăприне, Тавăт патĕнче 3 Улăп тăприне тĕпченĕ.
Çакнашкалах Улăп тăприсем Мартынкасси (Кмакуç), Татмăш (Яшплат), Тури Юлăш (Шуйттан-ту), Йăлкăш (Улăп тăпри), Лупашка (Улăп), Ярхуньушкăнь (Полуй тĕмески), Янкурас, Лупашка, Шураç, Шĕнтреш (Тĕмеске), Прашушкăнь, Ямаш, Урпаш, Какаç патĕнче пурине палăртнă.
Хулашсем
Изванка (хула çучĕ) Синер, Шурăмпуç, Мучикасси (кивĕ хула), Урпашри карман çучĕ (хула çучĕ), Пĕчĕк Йăлкăш (хула çучĕ), Тури Хурасан (Карман-ту), Тури Вылă, Ураскилт, Кармал Тени
АПШ президенчĕсен ят-йышĕ
* АПШ АПШ
Элĕк районĕ
Элĕк районĕ вăрçă-харçă тапхăрĕнче
Афганистан хирĕçĕвĕнче 145 çын пулнă. Урăх хĕрӳ тапхăрлă çĕрсенче 204 ентеш хутшăннă.
Çутçанталăк
Çĕр айĕнчи пуянлăхсем районта çуккипе пĕрех. Кирпĕч тумашкăн суглиноксем кăлараççĕ, тата карбонатлă породăсем хăш пĕр çĕртре тупма пулать.
Чылайрахăшĕпе вăрман тăприллĕ сăрă çĕр, вĕсем районăн 85% таран территорине йышăнаççĕ. Халĕ пур çĕре тенĕ пекех сухаласа усă кураççĕ.
Район климачĕ вăтам континентлă. Хĕлĕсем вăрăм та сивĕ, çилĕллĕ, çăвĕсем ăшă. Хĕллехи вăтам температура — -12,9 °C тан, çуллахи — +18,3 °C. Палăртса юлнă чи сивĕ температура — -44 °C, чи ăшши — +37 °C.
Вăрмансенче юман, каврăç, вĕрене, хурăн, ăвăс, çăка йывăçĕ ӳсет; çаплах — хыр, çемçе чăрăш, кедр, чăрăш, тирек ешерет. Аял сийĕнче — шĕшкĕ, хăмла çырли тĕми, çĕмĕрт, шăлан. Курăксем: серте, хăях тата урăххисем те.
Промăçлăх
Промăçлăх аталанăвĕ çителĕксĕр, механика юсав предприятисем тата ялхуçалăх пурлăх предприятисем. Район тĕпĕнче тумтир-пушмак çĕлеççĕ, юсаççĕ. Çăкăр-кукăль, кондитер пылакĕсене, улма-çырла упранчăкĕсене пĕçереççĕ, алкогольсăр шĕвек тăваççĕ.
Ял хуçалăхĕ
Хуçалăхăн тĕп пайĕ — ял хуçалăхĕ. Çĕр ĕçлев лаптăкĕ 46,6 пин га, çав шутра ана-пусă — 36,1 пин га. Ӳсентăран ĕçлĕхĕнче — тырă, çĕрулми, выльăх-чĕрлĕх апатне туса илеççĕ. Выльăх-чĕрлĕх ĕç-пуçĕнче— какай-сĕт вылăх-чĕрлĕхне ӳстересси, утар ĕçлĕхĕ.
Вăрман хуçалăхĕ
Районăн вăрманлăхĕ нумаях мар, пур лаптăкĕн 6% яхăн пайĕнче ял хуçалăх тыр-пулне, пахча-çимĕçне акса-лартса илеççĕ.
Банк, финансă ĕçĕсем
thumb|Раççей Перекет банкĕн Элĕкри уйрăмĕ. Элĕк районĕнче Раççей Перекет банкĕпе Раççей ял хуçалăх банкĕ ĕçлет.
Çыхăну
thumb|Элĕк районĕн çыхăну уйрăмĕ
Çутĕç, культура
thumb|Культура керменĕ Элĕкре литературăпа тăван ен тĕпчев музейĕ, районăн культура керменĕ ырă сунса кĕтеççĕ.
Халĕ районта ... вăтам шкул ачасене пĕлӳ параççĕ.
Элĕкре Халăх театрĕ ĕçлет.
Чăваш чĕлхипе "Пурнăç çулĕпе" хаçат эрнере 2 хут тухса тăрать.
Элĕк районĕнче питĕр кинематографисчĕсем илемле фильм ӳкерме килнĕ
Спорт
thumb|Физкультурăпа спорт комплексĕ‎
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн районĕсем
Бычинская
Бычинская — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Махня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыша кĕриччен]].
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Юрактау (Çтерлĕ районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Адвокатовка
Адвокатовка — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453001, ОКАТО кочĕ — 80235865003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Пилопи
Пилопи — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 377 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Василевский Александр Михайлович
Алекса́ндр Миха́йлович Василе́вский (авăн, 30 1895 — раштав, 5 1977) — паллă совет çарпуçĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ (1943). Хӳтĕлев министрĕ (1949-1950), Генштаб пуçлăхĕ (1942-1945, 1946-1948) пулнă.
Каçăсем
Категори:Çарпуçсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Авăнăн 30-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1895 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 5-мĕшĕнче вилнисем Категори:1977 çулта вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннисем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:СССР вăрçă ведомстви пуçлăхĕсем Категори:Иккĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:СССР министрĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:ССКП ТК пайташĕсем Категори:РÇХÇ хĕсметĕнчи патша офицерĕсем Категори:Çынсем:Вичуга Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Головач Яков Павлович
Головач Яков Павлович Головач Яків Павлович — (09.12.1923-23.03.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăнакан çарĕн 220-мĕш уйрăм танк бригадин рота командирĕ, аслă лейтенант.
Адлер
Адлер — Хура тинĕс хĕрринчи курорт, Сочи хулари Адлер районĕнчи микрорайон, унăн историллĕ вырăнĕ. Хулара çак ятлă аэропорт, чукун çул чарăнăвĕ пур.
Истори
Авал Мзымта юханшыв тинĕсе юхса кĕнĕ çĕртре абхазсен Лиешпо ятлă ял пулнă. XII ĕмĕрте ку вырăнта юнашар ĕлĕк Генуя çыннисен факторийĕ вырнаçнă. Хальхи пурăну вырăнĕн кун-çулĕ 1837 çулхи çĕртме уйăхĕн 18-мĕшĕнче, Мзымта çинче вырăссем Таса Сывлăх хӳтлĕхне никĕсленĕренпе пуçланать.
Категори:Сочи
Якуб Колас
Ача-пăча валли
Вĕренӳ литературине хатĕрлесе кăларнă:
Куçару ĕçĕсем
Беларус чĕлхине А. С. Пушкинăн «Полтава» поэмине, Т. Шевченкăн, П. Тычинăн, А. Мицкевичăн, Рабиндранат Тагорăн хăшпĕр ĕçĕсене куçарнă.
Астăвăм
thumb|250px|left|[[Якуб Колас палăкĕ, Минск]] Беларуçире Я. Коласăн литература-мемориал музейĕ ĕçлет.
Я. Колас ятне тĕрлĕ вахăтра урамсене, лапамсене (çав шутра Минскăн тĕп лапамне), йеркелĕвсене (тĕслĕхрен, Якуб Колас ячĕллĕ наци академи драма театрĕ, Наци патшалăх гуманитари лицейĕ тата унăн филиалĕсем).
Сăвăç сăнарне палăксенче хăварнă.
Каçăсем
Категори:Беларуç çыравçисем Категори:Беларуç сăвăçĕсем Категори:Белоруси ССР халăх сăвăçĕсем Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР сăвăçĕсем Категори:XX ĕмĕрти сăвăçсем Категори:Соцреалист-çыравçăсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:Якуб Колас Категори:Беларуç
Тăнăвар
Тăнăвар (Днепр, Дняпро, Дніпро), кивĕ вырăсла Славутич — Европăри юханшыв, Раççей, Беларуç тата Украина çĕрĕсем витĕр юхать.
Шывран хăват илекен хатĕрсем (Гидроэлектростанцисем)
thumb|[[ДнепроГЭС çине Хортица утравĕнчен пăхни]] thumb|left|Днепр [[Керменчӳк патĕнче]]
Шыв çинчи хуласем
thumb|right|350px|Днепр [[Кейӳре. Гидропаркран анаталла пăхсан]] Анаталла:
Юпписем
thumb|450px|Украинăн çутçанталăк шыв управĕсен картти|ссылка=Special:FilePath/Map_rivers_ukraine.jpg
Каçăсем
*
Старотурбеево
Старотурбеево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 141 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452638, ОКАТО кочĕ — 80258830021.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Тат чĕлхи
Тат чĕлхи — татсен, туçи еврейĕсен тата эрмен-татсен диалект ушкăнĕ. Иран чĕлхисен кăнтăр-анăç кĕçĕн ушкăнне кĕрет. Азербайджанпа Раççейре (Кăнтăр Дагестан) сарăлнă. Калаçакансен йышĕ Раççейре 3 пине яхăн çын (2002 ç., çырав). Азербайджанра калаçакансен йышне палăртман.
Ячĕсен варианчĕсем — «зуһун тати», «парси», «фарси» е вырăн ячĕпе, тĕслĕхрен «лахыджы» — Лахыдж пурăнан вырăн ятĕнчен. Азербайджанри Апшерон, Кубин, Дивичи, Хызин, Сиазань, Исмаил тата Шемахин районĕсенче; Раççейре — Кăнтăр Дагестанра вырнаçнă.
thumb|300px|Тат челхин ареалĕ (сарă)
Иран мар халăхĕсен диалекчĕсем
Татсемсĕр пуçне, тат чĕлхипе Кавказ лешьенчи иран мар пурăнан халăхăн уйрăм ушкăнĕсем — эрменсем тата туçи еврейĕсем — тат чĕлхин хăй диалекчĕсем йĕркеленсе кайнă.
Эрмен диалекчĕ. XV ĕмĕртенпе вырăнти эрмен халăхĕн пайĕ, йĕри-тавра мăсăльман халăх культурин сĕмĕ айне пулса тат чĕлхине куçса пынă. Пач урăхла версипе, Сасанидсен тапхăрĕнчи Иранри миафизит общининчен куçса килнĕ перссем, 100 çула яхăн пурăнса мĕнпур енĕпе эрменленнĕ — чĕлхерен пуçласа антропологи тĕсне çити.
Тат чĕлхиллĕ эрменсен диалектĕнче — хăйсене вĕсем «parskeren» («персисем») теççĕ — карланкă тата эмфатика сассисем, эрмен фонологи, лексика, грамматика тата калька субстрачĕ те пур, çавăн пекех перс кăк сăмахĕсенче перс чĕлхинче çук «тж», «ц», «тз» эрмен аффрикачĕ пур, çакна эрмен субстрачĕн е адстрачĕн семĕ теме пулать. Хальхи вахăтра вĕсен пĕтĕмпех эрмен хăйăстăнĕ, эрмен ячĕсемпе хушамачĕсем. 1980-мĕш çулсен вĕçне çитичченех çак диалектпа Азербайджан ССР кĕрекен Исмаилли районĕн ялĕсенче калаçнă. Халĕ Раççейре тата Эрменире (Дпреван) пурăнаççĕ. Халĕ çак диалекта çухалнă теме те пулать — ватă çынсем куллен çеç усă кураççĕ.
Туçи еврейĕсен диалекчĕ. Еврей диалекчĕ (ăна «джухури» тенĕ) ытти еврей чĕлхисем — идиш, ладино, киврули т. ыт. — пекех йĕркеленсе пынă. Культурипе чылай хушă уйăрăлса пурăннипе туçи еврейĕсен диалекчĕ самаях улшăннă, çавна пула тат чĕлхипе калаçакансем тата «еврей» диалекчепе пуплекенсем пĕр-пĕрне, йывăр пулин те, ăнланаççĕ. Лексикинче арамей тата авалхи еврей чĕлхисенчен куçнă сăмах чылай. Азербайджан Республикин çурçĕр районĕсенче (Губа х.) Дербент районĕнче (Кăнтăр Дагестан, Раççей) саралнă. 1929 çулченхи çырулăхĕ еврей алфавичĕн никĕсĕнче пулнă, 1929 çулта — латин йĕркине куçнă, 1938 çулта вырăс алфавичĕпе усă кураççĕ.
Дагестан Республикин 1994 ç. Конституципе «тат чĕлхи» ятлă туçи еврей диалекчĕ республикăри литература чĕлхисенчен пĕрри шутланать, пуçламăш тата вăтам шкулта вĕрентеççĕ; кăштах вĕрентӳ тата илемлĕ литературине пичетлеççĕ, «Ватан» хаçат тухать. Çапла пулин те, диалект пĕтсе пырать (еврейсем Израиле куçса каяççĕ, туçи еврейĕсем ерипен вырăсланса пыраççĕ).
Мăсăльман-тат чĕлхи
Вăтам ĕмĕрсенче Ширвани Хагани перс графикине усă курса тат чĕлхипе темиçе сăвă çырнă.
1928 çулчен татсем-мăсăльмансем тат калаçăвне çырма перс чĕлхипе усă курнă.
Каярахпа мăсăльман-тат чĕлхи çырусăр пулса тăрать. Кавказ лешьене Раççей империйĕ хăй йышне кĕртиччен татсем çырура фарсипе кăна усă курнă, мăсăльман татсен калаçу диалекчĕпе Апшеронра усă курнă. Азербайджан латиницин никĕсĕпе йĕркеленĕ çырулăхпа сайра усă курнă.
Туçи-еврей чĕлхин çырăвĕн тапхăрĕсем
1928 çулчен туçи еврейĕсем тат челхишĕн юрăхлă авалхи еврей алфавичĕпе усă курнă. 1928—1938 çулсенче латин алфавичĕпе, 1938 çултанпа — вырăс графикин никĕсепе тунă алфавитпа усă курнă:
Азербайджанра тат чĕлхинче (тат чĕлхиллĕ мĕнпур конфессиллĕ халăх валли) 1990-мĕш çулсен пуçламăшĕнче азербайджан латиниципе усă кураççĕ.
Мусăк
Хальхи азербайджан эстрадинче профессиллĕ туçи-еврей чĕлхипе юрă шăрантаракан сайра. Вĕсенчен пĕрри — Аян Бабакишиева юрăç. Она спела песни на слова Д. Раханаева и Ш. Агарунова. Унăн «Дюл е песе (Нигаранам)» юрри Азербайджанри хит-парадсене лекнĕ. Альбомне туçи-еврей юррисене кĕртнĕ.
Тат-мăсăльман фольклорĕпе юрă сахал хайланă.
Тат чĕлхипе хайлакан çыравçăсем
Ширвани Хагани тата Низами Гянджеви перс сăвăçисен чĕлхинче мăсăльман-тат йĕрĕсене асăрхама пулать, Хагани хайланă хăшпĕр сăввинче тат-мăсăльман чĕлхин кивĕ варианчĕн фарси лексикографисем пур.
Татла та, вырăсла та дагестан çыравçисем — Хизгил Авшалумов, Миши Бахшиев тата ур. — çырнă. Туçи-еврей "джухури" чĕлхипе Кавказ тата Израиль литературинче хастар усă кураççĕ.
Илемлĕ литературăра асăнни
Тат чĕлхи çинчен Виктори Токаревăн Зануда калавĕнче асăннă : Кăштах юрату пирки пуплесен, Женька туслăх çине куçрĕ. Вăл Люçăна хăйĕн татсен чĕлхине вĕреннĕ тусĕ пирки каласа пачĕ. Çак чĕлхене татсем хăйсем тата Женькăн тусĕ пĕлет, урăх никам та.
Каçăсем
Категори:Иран чĕлхисем Категори:Азербайджан чĕлхисем Категори:Еврей чĕлхисем Категори:Дагестан чĕлхисем
Бельское (Çтерлĕ районĕ)
Бельское  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1186 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453119, ОКАТО кочĕ — 80249812004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Ершепуç ял тăрăхĕ
Телефон: +7(83537)4-42-39.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Музяков Евгений Иванович.
Тавралăхĕ
Районăн кăнтăр-хĕвеланăç пайĕнче вырнаçнă. Пысăк пайĕ вăрман айĕнче. Вăрманта Ситель, Хăйăрлă, Хура Хырла юханшывĕсем юхаççĕ, вĕсем пĕрлешсен Кĕçĕн Çавал ятпа паллă. Кĕçĕн Çавал юханшывĕ çинче Вăрнар районне таса ĕçмелли шывпа тивĕçтерме шывуправĕ тунă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1939 (2006 çул) çын.
Пурăну вырăнĕсем
Утьăккасси, Ершепуç, Кӳстӳмĕр, Хура Çырма, Кушлавăш, Авăр уй ялĕсенчен тăрать.
Кун-çулĕ
Йĕпреç-Вăрнар çулĕ хĕрринче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
465
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Доктор (пĕлтерĕшсем)
До́ктор (doctor, «вĕрентевçĕ» ) çаксене пĕлтерме пултарать:
Асăрхавсем
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Мойсио Арто
Арто Мойсио — финн, чĕлхе тĕпчевçи. Турку университетĕнче ĕçлет. Атăлçи чĕлхесене, вĕсен çыхăнăвĕсене тĕпчет. Йорма Луутоненпе Эдуард Фоминпа пĕрле 2007 çулта чăвашла-финла сăмахсарне кăларнĕ.
Варка-Игай
Варка-Игай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Лонтын-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Мелетка
Мелетка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Скворцов
Скворцов - вырăсла (скворец) - шăнкăрч сăсахран пулнă хушамат. Вырăссем, белоруссем хушшинче анлă сарăлнă.
Унсăр пуçне
Категори:Хушаматсем
466
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бабаджанян Амазасп Хачатурович
Бабаджанян Амазасп Хачатурович — (-), 1-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш танк çарĕн 20-мĕш гварди механизăмланă бригадăн командирĕ, гварди полковникĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26.
Каçăсем
Категори:Новодевичье çăвинче пытарнисем
Пилюжок
Пилюжок — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кичменьга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 148 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Головачёв Семён Дмитриевич
Головачёв Семён Дмитриевич Головачов Семен Дмитрович — (15.02.1910.(2)-21.11.1974), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра СССР вĕçевçĕ-тĕпчевçи, полковник.
Чувашева Татьяна
Татьяна Чувашева - ӳнерçĕ, Раççей пултарулăх Пĕрлĕхĕн пайташĕ, Тĕнче Ӳнерçисен Федерацин пайташĕ.
Кун-çулĕ
Мускавра çуралнă, çавăнтах пурăнать. Ача çулĕсенче ЗИЛ ЭК (этеплĕх керменĕ) çумĕнчи ӳнер студине çӳренĕ (1988-1989), каярахпа Мускав Томский ячĕллĕ вăтам ӳнер шкулĕнче (1989) (тепĕртакран ăна Мускав патшалăх В.И.Суриков ячĕллĕ академиллĕ ӳнер институчĕ (МПАӲИ) çумĕнчи Мускав Томский ячĕллĕ ӳнер лицейĕ (МӲЛ) шайне куçараççĕ) ăсталăхне ӳстерет.
1995 çулта Татьяна Лицейре Л.П. Беседновăн ăсталăхне (вĕрентӳçисем: Крылов С.В., Марков В.Г.) вĕренет, "Çуркунне" тата "Август" пейзажĕсемшĕн "питĕ лайăх" паллă илет. Диплом комиссин мухтавĕпе тата хĕрлĕ дипломпа вăл экзамен тытмасăрах Суриков институтне вĕренме кĕрет.
Татьяна Чувашева Андрей Рогов упăшкипе пиллĕк ача ӳстерет.
Каçăсем
Категори:Ӳнерçĕсем
Водь чĕлхи
Во́дь чĕлхи (водь: vaďďa ceeli) — сахал йышлă РФ Ленинград облаçĕн Кингисепп районĕнче пурăнан водь йăхĕн чĕлхи.
Çенĕ водь алфавичĕ
Водь алфавичĕ
Вуламалли
Категори:Финн-аталçи чĕлхисем Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Пĕтекен чĕлхесем
Слипенчук Виктор Трифонович
Виктор Трифонович Слипенчук (авăн, 22, 1941, Черниговка, Тинĕсçум Ен) — вырăс поэчĕ тата прозăçи.
Урум чĕлхи
Урум чĕлхи, — кăпчак ушкăнне кĕрекен грек-урумсен чĕлхи. Ку чĕлхе урумсем нумай пурăннă вырăнта саралнă: Донецкпа Запорожье облаçĕсенче. Çавăн пекех пĕчĕк ентешлĕх Грецире пур.
Слипенчук Виктор Трифонович
1982 çултанпа СССР ÇП пайташĕ.
Урум чĕлхи
Урум чĕлхи 4 диалект çине пайланать.
Ахромеев Сергей Фёдорович
Серге́й Фёдорович Ахроме́ев (çу, 5 1923 — çурла, 24 1991) — совет патшалăх тата вăрçă ĕçтĕшĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ (1982), Совет Союзĕн Маршалĕ (1983).
Урум чĕлхи
Кун-çулĕ
Халĕ ку чĕлхепе калаçакансем Çурçĕр Азовçумра пурăнаççĕ. Вĕсене унта 1778 çулта Раççей правительстви Крымран куçарнă.
Слипенчук Виктор Трифонович
Биографи
1941 çулхи авăн уйăхĕн 22-мешĕнче Тинĕсçум Енĕнчи Черниговка ялĕнче çуралнă.
Ахромеев Сергей Фёдорович
Кун-çулĕ
Мордва Республикинчи Торпи районĕн Винтрей яленче çуралнă.
Урум чĕлхи
Кун-çулĕ
Урум чĕлхи кăпчак чĕлхинчен пулса кайнă. Крым тутарĕсен чĕлхине çывăх, çавна май ăна унăн диалекчĕ вырăнне те хураççĕ. Теприсем вара ăна уйрăм чĕлхе тесе шутлаççĕ.
Çыруллăх
Урум чĕлхиллĕ текстсене кăштах грек алфавичĕпе çырса хăварнă. 1927-1937 çулсем хушшинче латиница çинче никĕсленекен çыруллах йĕркеленĕ. Букварь кăларнă, шкулта вĕрентнĕ. 1937 çул хыççăн вара çыруллăхне пĕтерсе лартнă.
Слипенчук Виктор Трифонович
Пултарулăх ĕçĕсем
Хăйĕн пĕрремĕш сăввине 14 çула çитсен пичетленĕ.
Виктор Слипенчук пурĕ 11 ытла кĕнеке пичетлесе кăларнă. «Зинзивер» ятлă романĕ тăрăх «Роман без ремарок» ятлă пьеса çырнă, спектакль лартнă. Вал спектакле Нацисен патшалăх театрĕнче лартаççĕ.
Урум чĕлхи
Çыруллăх
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем
Слипенчук Виктор Трифонович
Поэзи
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Авăнăн 22-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1941 çулта çуралнисем Категори:Тинĕсçум Енре çуралнисем Категори:ОмПАУ вĕренсе тухнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Вырăс çыравçисем
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Барнаул Категори:Пайăр çынсем:Мускав Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Вырăс çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Барнаул çыравçисем Категори:Новгород çыравçисем Категори:Мускав çыравçисем Категори:XX ĕмĕрти раççей çыравçисем
Чувашев
Чувашев — чăваш халăх ятĕнчен тухнă хушамат (хушма ят).
Калий
Кали — периодикăллă системăри 19 атом номерлĕ хими элеменчĕ, K ((Kalium) символпа палăртаççĕ, çемçе сĕлтĕ металлĕ, кĕмĕл тĕслĕ шурăскер. CAS-номер]]: 7440-09-7. Химилле питĕ хастар пулнипе çутçанталăкра ытти элементсемпе çыхăнса кăна тĕл пулать. Сывлăшра кислородпа питĕ хăвăрт реакцие кĕрет. Шывпа питĕ хăвăрт çыхăнать.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Сĕлтĕ металлĕсем Категори:Çав тери хăрушăллă япаласем
Керменчӳк
Керменчӳк (Кременчу́к) — Украинăн хули, Полтава облаçĕн Керменчӳк районĕн администраци центрĕ.
Тавралăхĕ
Хула Автозавод тата Крюков районĕсенчен тытăнса тăрать. Тăнăвар çинче вырнаçнă.
Истори
thumb|left|300px|Керменчӳк
Хуçалăхĕ
thumb|300px|Днепр Керменчӳк — Полтава облаçĕн промăçлăхлă пысăк тĕпĕ.
Хулари савутсем: КрАЗ, Керменчӳк нефте тирпейлекен савут (Укртатнафта компани), Çулĕç машинисен савучĕ, Крюковри вагон тăвакан савут, Урапа савучĕ тата урăххисем.
Хула пысăк чукун çул çыхăнăвĕ шутланать, Тăнăвар çинче пысăк порт пур.
Урумсем
Урумсем (Ουρούμ, урум; Urum, Urum) — экзоэтноним, — тĕрĕк чĕлхипе калаçакан грексене палăртмалли термин.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Грексем Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Украина халăхĕсем Категори:Грузи халăхĕсем Категори:Сочи халăхĕсем Категори:Украинăри грексем
Карламанбаш
Карламанбаш — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 231 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453001, ОКАТО кочĕ — 80235865004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики: