cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жемайт Википедийĕ
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Литва чĕлхи Категори:Литва культури Категори:2006 çулта уçăлнисем
Новый Двор Кролевски
Авал Новый Двор Кролевски вырăнĕнче çынсем XII ĕмĕрте пурăнма пуçланă.
Категори:Польша ялĕсем
Планета
Планета (грек. astèr planétes — çĕтсе çӳрекен çăлтăр) — çăлтăр тавра орбитăпа çаврăнакан пысăк йывăрăшлă тӳпери кĕлеткесем, вĕсен ăшĕнче термотĕшĕллĕ реакцисем пулса иртмеççĕ.
thumb|right|300px|Планета Юпитер
Истори
Ӗлĕк-авалах тӳпере çăлтăр евĕр пилĕк çутăллă япала тупнă, вĕсем вара кунран-куна куçса çӳренĕ: Меркури, Венера, Марс, Юпитер, Сатурн. Çапах çакна каламалла: пысăк çутăллă япаласем — Хĕвелпе Уйăх та— çăлтăрсеннипе танлаштарсан хăйсен вырăнĕсене улăштарсах тăраççĕ.
XVI ĕмĕрчен пур планета Çĕр тавра çаврăнаççĕ тесе шутланă. Николай Коперник хăйĕн ĕçĕсенче Уйăх çех Çĕр тавра, планетăсем Хĕвел тавра çаврăннине кăтартать. Çапла вăл Хĕвелпе Уйăха планетăсен картинчен кăларать.
1995 çулта Çĕртен 50 çутă çул инçе вырнаçнă Хĕвелтен аякри пĕрремĕш планетăна тупса палăртнă.
Халĕ космослăх уçлăхĕнче планетăсен шучĕ икçĕртен ытла.
Каçăсем
Категори:Планетăсем Категори:Планета ĕвĕрлĕ япаласем Категори:Астрономи объекты
1804
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пятомбойю
Пятомбойю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колвавис юханшывăн сылтăм çыранĕпе 22 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 70 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Пуш, 9
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Мăн Чăтлăх районĕ
Административлă тĕпĕ — Мăн Чăтлăх чиркӳ ялĕ.
Тавралăхĕ
Район çĕрĕн лаптăкĕ— 2534 км². Мăн Чăтлăх муниципаллă районĕ Самар облаçĕн Алексеевски, Нефтегорски, Атăл, Красноармейски, Пестравски, Мăн Чернигов районĕсемпе тата Оренбург облаçĕпе чикĕ тытать.
Мăн Чăтлăх муниципаллă районăн территорийĕ кăнтăр çеçенхир йăрăмне кĕрет.
Чĕр минерал базинче çĕрай управĕсем: нефть, тăм, хăйăр, керамзит, чул тăвар, çунăк сланец.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Районта 20,8 пин çын (2008 çулхи кăрлач, 1 тĕлне) пурăннă. Пурĕпе 33 ял.
Кун-çулĕ
Района 1928 çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн районĕсем
Ăрсиел
Ăрсиел, — Самар облаçĕн Похвиçнĕ районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1757-мĕш çулта Чĕмпĕр тата Саккам чăвашĕсем никĕсленĕ. Ял ячĕ, ахăртнех, Рыскандей Юмаев текенскерпе (1762-мĕш çулта ăна асăнни пур) çыхăннă. 19-мĕш ĕмĕрте тата 20-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче Пăхăрăслан уесĕн Çтуххаль вуласĕнче шутланса танă (Малтан Ĕренпур, кайран Самар кĕпĕрнийĕсенче). Пурăнакансем – чăвашсем тата тутарсем (1928-мĕш çулта – 50%; уйрăм Алькино яла уйрăлса тухнă), до 1860-мĕш çулсемччен — патшалăх хресченĕсем. 1894-мĕш çулта хутла вĕренмелли шкул уçăлнă.
Ялта ĕлĕкренпех тĕне кĕмен чăвашсем пурăннă. ( 18-мĕш ĕмĕр варринче – 100%, каярахпа 19-мĕш ĕмĕр вĕçĕччен – 19-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче – 58%, 20-мĕш ĕмĕр вĕсĕнче –  40% яхăн, 130 кил). 1870 мĕш çулсенче хăшпĕрисем ислама куçнă пуль теççĕ. 1905-мĕш çулта çавсем мичĕт уçма ыйтса çыру та çырнă иккен. 1908-мĕш çулта Ăрсиелти тата 22 тĕне кĕмен чăваш ислама куçма кăмăл тунă тет. Ислама тухнă чăвашсен тăхăмĕсем паянхи кун та ялтах пурăнаççĕ. Анчах та вĕсене хальхи вăхăтра "мăссăльмансем" теме çук теес пулать. Тĕне кĕмен шутланакансем, чăн та, пур. Кулленхи уявсем: çĕнĕ çул, çăварни чупни, мункун, çимĕк, вăйă, акатуй, кĕр сăри....
Ыр-хаяр тĕнĕн элеменчĕсем те сыхланса юлнă:хывни, сĕрен, юпа... Çавăн пекех ислам паллисем те пур(хайăр пани). Халах йышĕ: 1763 – 325 çын.; 1781 – 269; 1795 – 327 çын.; 1817 – 190 арçын.; 1824 – 196; 1830 – 214 арçын; 1840 – 528 арçын; 1857 – 685; 1870 – 952; 1884 – 1097; 1897 – 2041; 1910 – 1720; 1928 – 1789; 1992 – 1039; 2002 – 933 çын.
Пĕр тĕлте тата  çапла калани пур: 1757-мĕш çулхи çурла уйăхĕн 12-мĕшĕнче  Заит Абдуллин старшина  ертсе пыракан турхансем тата Рысай Ляковпа 20 чăваш килĕшӳ туса хайхисем  Хусан уесĕнчи Аксу ялĕнчен куçса килнĕ:
Пикшик
Пикшик, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытамĕ
Çаран, Сад, Хĕвел, Коллектив, Чечек урамĕсем.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Шупашкар уесĕн Тукаш вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Калмаково (Петровский ял тăрăхĕ)
Калмаково  — Пушкăрт Республикин Ишимпай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 32 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453230, ОКАТО кочĕ — 80231855005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимпай районĕ
Волосница (Летка юппи)
Волосница — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Летка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ай-Кыс-Еган
Ай-Кыс-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кыс-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 45 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Мулля
Мулля- Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕн паçулкă. "Чăваш вăрманĕ" наци паркĕн территоринче, Пасна юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 21 çын, çав шутра 12 арçын, 9 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1930-мĕш çултан Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Патăрьел районне, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мешĕнче Шăмăршă районне кĕрет.
1930-мĕш çултан Шăмăршă ял канашне, 1946 çулхи утă уйăхĕн 15-мĕшĕ хыççăн Баскак ял канашнĕ кĕнĕ.
Халĕ Шăмăршă ял тăрăхне кĕрет.
Паллă вырăнсем
1942-мĕш çулта авиакатастрофăра вилнĕ штурмăна Павел Федорович Прусакова асăнса лартнă палăк пур
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
1805
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кожа (Бия юппи)
Кожа (Бия юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Бия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 63 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Бия юпписем
Сафарово (Сафаровский сельсовет, Учала районĕ)
Сафарово  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1596 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453720, ОКАТО кочĕ — 80253870001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Сенĕк Иван Герасимович
Кели Григорий Ивановичăн ашшĕ.
Пурнăçĕ
1886 çулта халĕ Чăваш Енĕн Елчĕк районне керекен Çĕн Тĕмер ялĕнче çуралнă.
Хусанта вĕрентекенсене хатĕрлекен семинарире вĕреннĕ. Ачасене вĕрентнĕ. Октябрь революцийĕ хыççăн партипе совет аппаратĕнче ĕçленĕ. Самар Ен ĕçтăвкомăн чăваш секцийĕнче вăй хунă.
1941 çулта Самар хулинче вилнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш Енре çуралнисем Категори:1886 çулта çуралнисем Категори:1941 çулта вилнисем Категори:Самарта вилнисем Категори:Пайăр çынсем:Елчĕк районĕ
Вăтам шкул
Вăтам шкул – пĕтĕмĕшле тулли пĕлӳ паракан шкул. Ку йышши шкулсăр пуçне тата пуçламăш тата тĕп шкулсем пулаççĕ. Нумай чухне виçĕ йышши шкул та пĕр вĕренӳ учреждени йыше кĕреççĕ. Пĕтĕмĕшле вĕсене вăтам шкул теççĕ.
Виски
Виски(whisky, whiskey) - салат пăттинчен уйăрса кăларнă хаяр алкоголь ĕçми. Виски сахалтан та 40 градуслă хаяр тата сахалтан та виççĕ çул пичкере усранă ĕçме.
Вискитăвакан паллă çĕршывсем: Аслă Британи (Шотланди енĕ),Ирланди,АПШ,Япони тата Канада.
Технологи
miniatur|350px|right|Юхтармалли куб Вискине тăвас утăмсем:
Шотланд вискийĕ
250px|thumb|right|Famous Grouse
Вискитăвакан тăрăхсем
Шотланди енĕ тăваттă вискитăвакан тăрăха пайланать: Lowland (Тӳремлĕх), Speyside (Спейсайд), Hidhland (Сăртлăх) тата Isles (Утравсем). Хăш пĕррисем тата пиллĕккĕмĕш тăрăхĕ пур теççĕ - Campbeltown (Кампбелтаун).
Кашни тăрăхран виски хăйĕн тутипе, хăйĕн стилĕпе уйрăлса тăрать:
Виски классификацийĕ
2005 çултан Шотланд вискийĕ çĕнĕ классификаципе тухаççĕ :
Виски тата бурбон АПШ-чен
Америкăри виски виççĕ уйрăм йышсене пайлама пулать :
Канад вискийĕ
30 яхăн ял хуçалăх виски тăваççĕ. Чи пысăккисем :
Франци вискийĕ
Франци тĕнчере виски суту-илӳ ĕçпе пĕрремĕш вырăн йышăнать.Францире чи сайра виски тăваççĕ - хура тулăран : "EDDU" ( Distillerie des Menhirs ).
Раççейри виски
Раççей вискине Ставрополь Енĕнче Прасковейское савучĕ тăвать.
Окситани
Оксита́ни:
Окситания
Енĕш
Енĕш, — темиçе пĕлтерĕшлĕ сăмах.
1806
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Энĕш
Мăн Энĕш, — Энĕшĕн сулахай юппи. Юханшыв тăршшĕ 30, 3 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 188,9 км2. Энĕше Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи Куснар ялĕ патĕнче юхса кĕрет.
Юханшыв хĕрринче ларакан ялсем:
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Питтикасси
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Шупашкар уесĕн Сунтăрь вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Николаева Юлия Фёдоровна
Николаева Юлия Фёдоровна, — чăваш çыравçи. 1926 çулхи юпа уйăхĕн 3-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи Муркар ялĕнче çуралнă.
1999 çултанпа Чăваш Енĕн тата РФ ÇП пайташĕ.
Пурнаçĕ
Сĕнтĕрвăрри вăрман техникумĕнче, Йошкор-Ола вăрман хуçалăх институтĕнче пĕлӳ пухнă. Вăрман хуралçи, Вăрнар районĕнчи Нурăс вăрман хуçалăхĕн инженерĕ пулнă.
Пултарулăхĕ
Унăн çак кĕнекесем тухнă:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Раççей çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш прозăçисем Категори:1926 çулта çуралнисем Категори:Юпан 3-мĕшĕнче çуралнисем
Пуш, 11
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Хĕл (Арчимбольдо карччынĕ)
thumb|222px|Санкт-Петербургри хĕл
Хĕл (çавăн пекех Хĕлле теме пулать, l’Inverno) — итальян ÿнерçин Джузеппе Арчимбольдон (Giuseppe Arcimboldo; 1527—1593) карччынĕ,  1573-мĕш çулта çуллă сăрăпа пир çинче çырнă. Луврта упранать. Хапи — 76 × 64 см.
Хĕл – кĕркуннепе çуркунне хушшинчи тапхăр. Виçĕ уйăхран тăрать: çĕр чăмăрĕн çурçĕр пайĕнче – раштав, кăрлач тата нарăс, кăнтăр пайĕнче – çĕртме, утă, çурла.
Астрономи тĕлĕшĕнчен пирĕн тăрăхра хĕл раштавăн 22-мĕшĕнчен пуçласа пуш уйăхĕн 21-мĕшĕччен пырать.
Каçăсем
Категори:Ӳнер Категори:Сăрлавӳнер Категори:Итали
Рогозина (Сандивей юппи)
Рогозина — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сандивей юханшывăн сулахай çыранĕпе, 79 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 49 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Шолохов Михаил Александрович
thumb|300px|Вырăс çыравçи Михаил Александрович Шолохов Шолохов Михаил Александрович, вырăс совет çыравçи. 1905 çулхи çу уйăхĕн 24-мĕшĕнче Ростов облаçĕнче çуралнă. 1984 çулхи нарăсăн 21-мĕшĕнче вилнĕ.
1965 çулта «Тихий Дон» (Лăпкă Дон) романĕшĕн литературăри Нобель премине тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
Ашшĕ — Александр Михайлович Шолохов (1865—1925), Кисан кĕпернийĕнче çуралнă. Амăшĕ — Анастасия Даниловна Черникова (1871—1942) — хресчен хĕрĕ. Михаил Шолохов Ростов облаçĕнчи Вёшенски казаксен станицинчи Кружилин хуторĕнче çуралнă.
Малтан пĕрремĕш тĕнче вăрçи, кайран граждан вăрçи пуçланса кайнă пирки пуçламăш тăватă класа кăна вĕренсе тухнă. 15 çул çитсен хăй ирĕкĕпе Хĕрлĕ Çара çырăннă. 1922 çулта большевиксем пĕтĕм влаçа хăйсен аллине илнĕ хыççăн Мускава çитнĕ. Кунта вăл «Молодая гвардия» (Çамрăк гварди) литература ушкăнĕн ĕçне хутшăннă, выçă ларас мар тесе грузчик, каменщик пулнă, тĕрлĕ ĕçсене тунă. 1923 çулта «Юношеская правда» (Çамрăксен чăнлăхĕ) хаçатра унăн пĕрремĕш фельетонĕ пичетленсе тухнă. 1924 çулта вăл хаçатрах унăн пĕрремĕш калавĕ тухнă. 1924 çулхи çуллахи уйăхсенче вал хăйĕн тăван çĕрне таврăнать. Кунта унăн пĕтĕм малаллахи пурнăçĕ иртет.
Ӗçĕсем
Унăн чи паллă ĕçĕсем: «Тихий Дон» (Лăпкă Дон), «Поднятая целина», «Они сражались за Родину» (Вĕсем тăван çершывшăн çапăçнă, çырса пĕтереймен) романĕсем.
Чăвашла
Унăн ĕçĕсене нумай çыравçă чăвашла куçарнă.
Каçăсем
Категори:Вырăс çыравçисем
Категори:Нобель парни лауреачĕсем
Сĕве (пĕлтерĕшсем)
Сĕве:
Муркар
Муркар, — Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи ял.
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Куславкка районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Куславкка районне кĕрет.
Паллă çынсем
Категори:Куславкка районĕнчи пурăнан вырăнсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Хапхаçă (футбол)
right|thumb|250px|Хапхана вĕçекен пӳскене хапхаçă тытать ([[Леманн Йенс (футболист)|Йенс Леманн, Германи)]]
Лекма (Летка юппи)
Лекма — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Летка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39 км.
Хапхаçă (футбол)
Хапхаçă (Голкипер, goalkeeper) — хапхана хӳтĕлекен вылявçă. Унăн тĕп ĕçĕ — хирĕçле вылякан команда вылявçисене хăйĕн хапхине гол кĕрттермелле мар. Ытларах хăйĕн хапхи çумĕнче вылять.
Лекма (Летка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Хапхаçă (футбол)
Чи лайăх хапхаçăсем, МФФИИС версипе
Категори:Футбол Категори:Футбол терминологийĕ
Лекма (Летка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Хапхаçă (футбол)
Чи лайăх хапхаçăсем, МФФИИС версипе
Portero (fútbol) حارس مرمى (كرة قدم) গোলরক্ষক Diwaller-pal (mell-droad) Porter (futbol) Fotbalový brankář Målmand (fodbold) Torwart Τερματοφύλακας Goalkeeper (association football) Guardameta (fútbol) Väravavaht (jalgpall) Atezain (futbola) Maalivahti (jalkapallo) Gardien de but (football) Nogometni vratar Portiere (calcio) ゴールキーパー (サッカー) მეკარე (ფეხბურთი) Vārtsargs (futbols) गोलरक्षक (फुटबॉल) Penjaga gol (bola sepak) Gowlkiper (futbol) Doelman (voetbal) Portar (fotbal) Fudbalski golman Голман у фудбалу Fotbollsmålvakt Kaleci (futbol) Воротар (футбол) Thủ môn (bóng đá) Keeper
Лекма (Летка юппи)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гаусельм Файдит
Гаусельм Файдит (Gaucelm Faidit, çăвăн пекех Ансельм ятпа паллă) — Прованс тăрăхĕн трубадурĕ. Хăçан çуралнипе вилни паллă мар, 1172—1203 çулсем хушшинче пурăннă тесе шутлаççĕ.
Кун-çулĕ
Гаусельм çураласса Лимузенри пуянах мар кил-йышра çуралнă. Ку тăрăхра унччен вăйăç пулман, çавăнпа та вăл хулари чи пĕрремĕш комедиант, чи пĕрремĕш жонглёр шутланать. Çапла май тĕрлĕ хулапа ял хушшинче юрласа çӳресе ăна паллама пуçлаççĕ, ячĕ ытти çĕрсене сарăлать. Чапĕ тухнă хыççăн ăна чылай Европа патшисем хăйĕн патне чĕннĕ. Сăмахран, вăл Арăслан чĕреллĕ Ричард патĕнче хăйĕн пултарулăхне кăтартнă. Хăйĕн паллă сăввине (Арăслан чĕреллĕ Ричардăн вилĕмĕ пирки) унта пулнă хыççăн çырнă.
Пултарулăхĕ
Чылай сăввинче эротика курăнать. Пурĕ 65 хайлав сыхланса юлнă.
Çак сăвăсене асăнма пулать:
Категори:Франци сăвăçисем Категори:Окситани сăвăçисем Категори:Вăтам ĕмĕр сăвăçисем Категори:Трубадурсем
Тувинсем
Туви́нсем (тăван ячĕ — тыва, тыва кижи, нум. хисеп — тывалар; кив. ячĕсем: урянхайсем, уранхайсем, сойонсем, танну-тувинсем ) — Тăва (Тувы) республикинче пурăнакан тĕрĕк халăхĕ.
Каçăсем
Категори:Çĕпĕр халăхĕсем Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Монголи халăхĕсем Категори:Китай халăхĕсем Категори:Раççей халăхĕсем Категори:Тувинсем
1807
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Африкаанс Википедийĕ
Африкаанс Википедийĕ (Afrikaanse Wikipedia) — Википедин африкаанс чĕлхиллĕ уйрăмĕ.
Уйрăма 2001 çулхи чӳкĕн 16-мĕшĕнче йĕркелесе янă, хронологипе вунпĕрремĕш шутланать.
Африкаансе уйрăмĕ Африка чĕлхисен Википедисен хушшинче пĕрремĕш 10 000 статьяран иртсе каять. Каярах пĕрремĕш вырăна Африка чĕлхисем хушшинче суахили уйрăмĕ тухать.
2009 çулхи чӳкĕн 4-мĕшĕнче тĕп пичĕн ĕлкине улăштарнă.
1 2023 тĕлне африкаанс уйрăмĕнче  NaN статьяs пулнă, вăл 84-меш вырăна йышăннă. NaN хутшăнаканs, весенчен юлашки 30 кун хушшинче мĕн те пулин тунă,  NaN хутшăнаканs администратор статусне тивĕçнĕ. Тӳрлетӳсен пĕтем шучĕ çитет. Чĕлхепе калаçакансем КАРта тата Намибире пурăнаççĕ.
Каçăсем
Африкаанс Африкаанс
Тимашевка
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимпай районĕ
Сехет (пĕлтерĕшсем)
Сехет:
1808
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Первый Май
Первый Май — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 225 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453720, ОКАТО кочĕ — 80253870004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Питтукасси
Питтукасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Çамрăксен, Кӳлĕ, Питтукас,	Сад урамĕсем.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Шупашкар уесĕн Шупашкар вуласне кĕнĕ.
Пуш, 13
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Кожушка
Кожушка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Кожа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мăн Чернигов районĕ
Мăн Чернигов районĕ — Самар облаçĕн административлă виçи.
Административлă тĕпĕ — Мăн Чернигов чиркӳ ялĕ.
Тавралăхĕ
Район çĕрĕн лаптăкĕ— 2980 км². Мăн Чернигов муниципаллă районĕ Самар облаçĕн Мăн Чăтлăх, Пестравски районĕсемпе, Ăренпур облаçĕпе, Сарăту облаçĕпе, Казахстанпа чикĕ тытать.
Паллă шывĕ — Мăн Иргиз.
Мăн Чернигов муниципаллă районăн территорийĕ кăнтăр çеçенхир йăрăмне кĕрет.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта 19,10 пин çын (2008 çулхи кăрлач, 1 тĕлне) пурăннă. Пурĕпе 34 ял.
Кун-çулĕ
Района 1935 çулта туса хунă. Ăна Петĕр I хушăвĕпе никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн районĕсем
Çирĕклĕ (юханшыв)
Çирĕклĕ, — Чăваш Енри юханшыв, Пăла юханшывĕн сулахай юппи.
Çирĕклĕ хĕрринче Тĕмер ялĕ вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Водка
Эрех — пылакран йӳçĕтсе юхтаракан япала, ректификăланă этил спиртне ятарласа хатĕрленĕ шывпа хутăштарнă, çак шывпа спирта кăмрăкпа е модифициленĕ крахмалпа тасатса сăрăхтарнă хаяр спирт ĕçми. Кăштах тĕрлĕ тутă шăршăллă хушмасене яма юрать. Халĕ нумай çĕр-шывра тăваççĕ. Водкăра спирт шучĕ, яланхилле, калăпăшĕпе 40 % тата ытларах. Тĕслĕхрен, Европĕрлешĕвĕн патшалăхĕсенче ĕсмесенче этил спирчĕн шучĕ калăпăшĕпе 37,5 % кая пулмалла мар. Раççейре, ĕçлевлĕ ГОСТ-па, водкăн хаярлăхĕ çапла кирлĕ: 40,0 % — 45,0 %; 50,0 % е 56,0 %.
Ай-Охогр-Игол
Ай-Охогр-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Охогр-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Канаш (Шăмăршă районĕ)
Канаш- Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕн паççулкă. Тутарстанăн Çĕпрел районĕн территорийĕн ăшĕнче, Чăнлă юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă паçулкă-анклав.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 50 çын, çав шутра 26 арçын, 24 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1931-мĕш çултан Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăрьел районне, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 Шăмăршă районне кĕрет.
1931-мĕш çултан Пуянкасси ял канашне кĕнĕ. . Халĕ Шăмăршă ял тăрăхне кĕрет.
Çĕнĕ Атлашево
Çĕнĕ Атлаш, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Коккинаки Владимир Константинович
Владимир Константинович Коккинаки — вĕçевçĕ-тĕпчевçĕ, икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕ (1938, 1957), СССР тава тивĕçлĕ вĕçевçĕ-тĕпчевçи (1959), авиаци генерал-майорĕ (1943). Владимир Константинович 1904 çулхи çĕртме уйăхĕн 12-мĕшĕнче Новороссийск хулинче çуралнă. 1985 çулхи кăрлачăн 7-мĕшĕнче Мускавра унăн чĕри тапма чарăннă.
Пурнăçĕнчи ĕçĕсем
Коккинаки 22 тĕнчери рекордсене пурнăçа кĕртнĕ.
Çĕнĕ тĕслĕ самолетсене тĕпчекенсен пуçлăхĕ (1941-1945) пулса ĕçленĕ. Тĕнчери авиаци федерацийĕн вице-президенчĕ (1961), президент, 1968 çулхи раштав уйăхĕнчен — хисеплĕ президенчĕ.
Хисепĕсем
Категори:Вĕçевçĕ-тĕпчевçĕсем Категори:СССР Категори:Иккĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Вĕçевçĕсем Категори:СССР вĕçевçисем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин вĕçевçисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннисем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕн кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орденĕн кавалерĕсем Категори:Октябрь Революци орденĕн кавалерĕсем
Рогозин-Вож
Рогозин-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Рогозин юханшывăн сылтăм çыранĕпе 25 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Сехет (вăхăт)
Сехет (палăртăвĕ: сех, h) — вăхăт виçи. Сехет СИ виçи шутланмасть темелле, анчах та унпа СИри пĕрчĕсемпе пĕрлех усă кураççĕ, мĕншĕн тесен вăл СИри çеккунтпа тÿреммĕн çыхăннă. Хальхи ăнлантарупа, 1 сехет 3600 çеккунтпа е 60 минутпа тан пулать.
Асăрхавсем
Категори:Вăхăт виçисем
Мутница (Летка юппи)
Мутница — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Летка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Свинцов Юрий Анатольевич
Юрий Анатольевич Свинцов — балетмейстер, Чăваш АССР халăх артисчĕ. Чӑваш Енре балет ӳнерне аталантарма пуҫлакансенчен пӗри.
Биографи
Юрий Анатольевич 1946 çулхи ҫурла уйӑхӗн 12-мӗшӗнче çуралнă.
1966 çулта Юрий Анатольевич Ленинградри А. Ч. Ваганова ячӗллӗ академи хореографи училищинче вӗренсе тухнӑ.
2008 ҫултанпа Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕн балетмейстерĕ пулса тӑрӑшать.
Каçăсем
Категори:Чăваш халăх артисчĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1946 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 12-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ
Амалăх
Амалăх (uterus) — анатомире: ама чĕрчунăн  репродукци тытăмĕн вăтам уйрăмĕ,  служит для дозревания оплодотворённых яйцеклеток, метаморфоз зародыша и изгнания вовне плода (родов детёныша или откладывания яйца, личинки). Бывает парным (к примеру, у сумчатых млекопитающих).
Асăрхавсем
Категори:Арама органĕсем Категори:Чĕрчунсем
Тĕмер çыхăну агенстви
Тĕмер çыхăну агенстви, — 1931-1941 çулсенче Тĕмер ялĕнче ĕçленĕ çыхăну агенстви. Çыхăну агенствине 1931 çулхи çĕртме уйăхĕн 25-мĕшĕнче уçнă. Тĕмер, Çирĕклĕ Шăхаль, Элпуç, Кармал, Мучар ялĕсене çыхăнтарнă. 1941 çулта Кӳлпуç çыхăну уйрăмне туса хунă хыççăн хупнă.
Çыхăну агенствинче Крылов, В.В. Полиевтов ĕçленĕ.
Категори:Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ
Шартым
Шартым — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 67 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453720, ОКАТО кочĕ — 80253870005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Гумерово (Петровский ял тăрăхĕ)
Гумерово  — Пушкăрт Республикин Ишимпай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 401 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453231, ОКАТО кочĕ — 80231855011.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимпай районĕ
Вăрманхĕрри (Похвиçнĕ районĕ)
Вăрманхĕрри (Чекалинка)— Самар облаçĕн Похвиçнĕ районĕнчи ял.
Похвиçнĕ районĕнчи чăваш ялĕсен "Вирьял" текен ушкăнне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
1810
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Козлачиха
Козлачиха — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Бехтемир юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Пĕчĕк Пӳкасси
Пĕчĕк Пӳкасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Никонов Андрей Никонович
Никонов Андрей Никонович (1918 ç, Амалăх ялĕ, халĕ Тăвай районĕ, Чăваш Ен — Шупашкар хули, Чăваш АССР), — чăваш çыравçи.
Пурнăçĕ
1918 çулта Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи Амалăх ялĕнче çуралнă.
Шатра чирĕ хыççăн виçĕ çулта чухнех сĕм суккăр пулса юлнă. Куç курманнисен шкулĕнче вĕреннĕ. Малалла ятарлă кĕвĕ училищинче вĕреннĕ. Кайран шкулсенче ачасене юрлама вĕрентнĕ, хор ушкăнне ертсе пынă.
1983 çулта Шупашкарта вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Çак кĕнекесене кăларнă:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:1918 çулта çуралнисем Категори:1983 çулта вилнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Пуш, 14
Уявсем
Пи хисепĕн кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Рогозин-Шор
Рогозин-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Рогозин юханшывăн сулахай çыранĕпе, 4 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Шурчанов Валентин Сергеевич
Биографи
1947 çулхи кăрлачăн 19=мĕшĕнче Чăваш АССР йышне кĕрекен Канаш районĕнчи Кивĕ Шелттем ялĕнче çуралнă. Ашшĕ шкулта вĕрентнĕ, амăшĕ колхозра вăйне хунă.
Вĕренни тата ĕçе пикенни
1964 çулта Шупашкарта энергетика техникумĕнче вĕренсе тухнă, çарти хĕсметре Сахалинта тăнă. 1975 çулта Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университетĕнче диплом илнĕ, 1982 çулта Горькири Парти аслă шкулĕнче, 2005 çулта РФ Президенчĕ çумĕнчи Раççей патшалăх хĕсмечĕн академинче пĕлӳ илнĕ.
Шупашкарти мамăк-хут комбинатĕнче, Владивостокри «Горсвет» предприятинче электромонтёр вырăнĕнче ĕçленĕ, Владивостокскри «Отделстрой» трестĕнче механик-энергетик тивĕçне пурнăçланă. 1968 çултанпа — Канашри автодетальсен савутĕнче инженер вырăнĕнче ĕçленĕ. 1972 çултанпа — Чăваш патшалăх университетĕнче комсомол комитечĕн секретарĕ, партком секретарĕн çумĕ.
Чăваш Енре
1975 çултанпа — Чăваш обкомĕн Калинин райкомĕн уйрăм ертӳçи, кайран каллех университетре партком секретарĕн çумĕ пулса тăнă. Каярахпа ССКП Чăваш обкомĕн пĕрремĕш секретарĕн инструкторĕ тата пулăшаканĕ.
1986 çултанпа — Чăваш АССР Çĕмĕрле хула комитечĕн секретарĕ. 1987 çултанпа — ССКП ТК парти ĕçне организацилекен уйрăмĕн инструкторĕ. 1988 çултанпа — ССКП Чăваш обкомĕн секретарь, кайран иккĕмĕш секретарĕ.
1990 çултаăна Чăваш АССР халăх депутатне суйланă. 1990 çултанпа — Чăваш республикин ССКП комитечĕн пĕрремĕш секретарĕ. 1990—1991 çулсенче — ССКП Тĕп контроль комиссин пайташĕ.
ССКП салатса ярсан 1991 çулта кĕркунне Атăл республикисен экономикăра пĕрле ĕçлемелли «Мăн Атăл» ассоциацин Чăваш Енри элчи пулса тăнă.
1992 çулта Валентин Сергеевича Чăваш Енĕн коммунисчĕсен пĕрлешĕвĕн сопредседателĕ пулма суйланă, вошедшего в КПРФ. 1993 çулхи авăн уйăхĕнче во время РСФСР Аслă Канашне салатса ярсан Б. Ельцинăн 1400 №-лĕ Хутайне тата çакăн хыççăн Канашсен Çуртне вăйпа ткртса илнĕшĕн сивленĕ.
1994 çулхи çĕртме уйăхĕнче Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн депутатне суйланă, тепĕртакран унăн председателĕ пулса тăнă.
1997 тата 2015 çулсенче Чăваш Республикин пуçлăхне суйланă компанисенче кĕрешнĕ, унта вăл «влаç партин» кандидачĕсен — Николай Фёдоровпа Михаил Игнатьевăн — тĕп тупăшуçи шутланнă. Экспертсем коммунист тапаçланнине шута илмен. 2015 çулхи авăн уйăхĕнче Шурчанов чăваш халăхне суйлакавçăсен ят-йышĕсене массăлла фальсификациленĕ пирки хыпарланă (суйлакан çынсен йышĕ республикăра пурăнакансенчен ытларах пулнă).
Коммунистсен пичетĕнче
1998 çултанпа «Советская Россия» хаçатра Чăваш Енри корреспонденчĕ пулса ĕçленĕ.
2005 çулхи нарăсăн 21-мĕшĕнче «Правда» хаçатăн тĕп редакторĕ пулма лартнă, çак поста вăл 2009 çулхи пуш уйăхĕччен пурнăçланă.
Çемье
Çемьере пурăнать, ывăла çитĕнтернĕ.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енре çуралнисем Категори:РФКП пайташĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:«Правда» хаçатăн тĕп редакторĕсем Категори:Раççей Федерацин Патшалăх Думин V чĕнĕвĕн депутачĕсем Категори:Раççей Федерацин Патшалăх Думин III чĕнĕвĕн депутачĕсем Категори:Раççей Федерацин Патшалăх Думин пĕр мандатлă тăрăхĕсен депутачĕсем Категори:ССКП Чăваш обкомĕн пĕрремĕш секретарĕсем Категори:РФ Федераци Канашĕн пайташĕсем (1996—2000) Категори:Чăваш Енĕн политикĕсем Категори:ССКП Чăваш обкомĕ
Патша
200px|right|thumb|III Казимир (Яна Матейко) Патша – çĕршыва ертсе пыракан çын. Чăваш чĕлхине перс чĕлхинчен кĕнĕ тесе шутлаççĕ: падишах.
Патша — 1547 çултан (Хаяр Йăван) пуçласа 1721 çулчен (ун чухне Аслă Петĕр вырăс патшине «Мĕнпур Раççей императорĕ» теме пуçланă) Вырăс патшалăхĕнче монархсен тĕп титулĕ.
Каҫӑсем
Категори:Титулсем Категори:Патшасем
Нестериха (Летка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Тĕмер (Елчĕк районĕ)
Тĕмер (Новое Тинчурино) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял. Ял Çирĕклĕ юханшывăн икĕ айăккинче вырнаçнă. Ял тăрăхĕнче икĕ кӳлĕ, пĕве пур. Елчĕкрен 15 çухрăмра ларать. Шупашкара çити 140 çухрăм, Канаша çити 60 çухрăм. 2004 çулта яла газ кĕртнĕ.
Ялта 2004 çул пуçламăшĕнче 315 килте 921 çын пурăннă.
XVIII ĕмĕрте хăпартнă чиркӳ пирĕн кунсемченех упранса юлнă. Ялта лавкка, шкул, фельдшер пункчĕ, культура çурчĕ, вулавăш пур.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 659 çын, çав шутра 323 арçын, 336 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1921 çулхи чӳк уйăхĕн 19-мĕшчен Тетюш уесĕн Курнавăш вулăсне, каярах вара 1927-мĕш çулченПатăръел уесĕн Курнавăш вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Кĕçĕн Елчĕк районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19 хыççăн Елчĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Елчĕк районне кĕрет.
Ял епле пулни çинчен çапла калани пур. Яла Тăвай районĕнчи Тĕмер ялĕн çыннисем куçса килсе никĕсленĕ теççĕ. Истори хучĕсенче ял çинчен çапла çырса хăварнă: «Новое Тинчурино (Тимерево), Степной тож (Тюмерли) при реке Ерыкле».
XVIII ĕмĕрте кунта Турăн Хĕрес Воздвижени чиркĕвне купаласа лартнă хыççăн яла Воздвиженски теме пуçланă. Тĕмер ят çармăсла «юманлăх» пек куçарăнать.
Архив хучĕсем тăрах 1710 çулта ялта 32 хуçалăх пулнă. 1721 çулта хуçалăхсен шучĕ 23 танлашнă, пурĕ 127 çын пурăннă.
Тăван Çĕршыв Аслă вăрçине ялтан 253 çын хутшăннă, вĕсенче 106-шĕ каялла таврăнман.
Каçăсем
Категори:Елчĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем
Пранькка
Пранька, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Тĕмер ял вулавăшĕ
Тĕмер ял вулавăшĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Тĕмер ялĕнче вырнаçнă вулавăш. Тĕмер ялĕнчи çынсене кĕнекесемпе тивĕçтерет.
Пурĕ 620 çын вулама килнĕ, вĕсем пурĕ 8475 хут вулавăша килсе кайнă. Вулавăшра пурĕ 6478 кĕнеке упранать, вĕсенчен 1488 кĕнеке чăваш чĕлхи çинче. Алла 12064 кĕнеке панă, вĕсенчен 4340 кĕнеке — чăваш чĕлхи çинче.
Истори
Ял вулавăшне 1924 çултанпа ĕçленкен вулавăш çурчĕ çинче йĕркеленĕ. Пурĕ вал вăхатра 40 кĕнеке вулавăшра упраннă.
Вăрçă вăхăтĕнче çурта ăшăтма май çук пирки кĕнекесене чиркӳ çуртне куçарнă пулнă. 1948 çул валли ял клубĕпе вулавăш валли уйрăм çурт хăпартнă. Ку вăхатра вулавăшра 400 кĕнеке ытла упраннă, вулама ытларах енĕпе ачасем çӳренĕ.
1962 çултанпа вулавăш заведующийĕ Л.Г. Германова (Фёдорова) пулнă. Вулавăш шкулпа, ял клубĕпе тачă çыхăну тытма пуçланă. Колхоз ĕçченĕсем валли кĕнекесене ĕç вырăннех илсе çитернĕ.
1989 çултанпа вулавăш заведующийĕ — А.А. Иванова. Вăл ЧРКПУ пĕтернĕ.
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн вулавăшĕсем
Саваньен
thumb|250px|right|"Сарă эрехĕ" - Vin Jaune Саваньен - ( Savagnen ) - шурă иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Саваньен Европара питĕ сайра иçĕм сорчĕ - 1 000 гектарсемче кăна ӳстереççĕ.Юра эрехтăвакан енре ( Хĕвеланăç Франци ) Саваньен - тĕп шурă иçĕм сорчĕ.Кунта паха "сарă эрехсем" ( Vin Jaune )тăваççĕ : эрех юман пичкере çĕпре сий айĕнче ) чи сахал 6 çул усравлаççĕ.Кивĕ пичкесем Бургундирен туянаççĕ.Пулнă ылтăн-сарă тĕслĕ, 13-14 % хаярлăхлă эрехĕ питĕ кăмăллă техĕмлĕ : вăрман мăйăрĕ, шăратнă миндаль мăйăрĕ тата çемçе мускат мăйăрĕ шăршиллĕ.
Паха эрехсем
Чи паха, чи хаклă "сарă эрехсем" Юра ене кĕрекен Шато Шалон тăрăхра тăваççĕ."Сарă эрехсене" 0.62 литр калăпăшлă  кĕленчесене ярса сутаççĕ.Кĕленчесем "Клавлен" ( Clavelen ) ячĕпе паллă.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Тӳпе (пĕлтерĕшсем)
Тӳпе сăмахăн пĕлтерĕшĕсем:
Курск (мусăк ушкăнĕ)
«Курск» — финсен 2007 çулта йĕркеленĕ вырăсла юрлакан концептуллă дум-метал ушкăнĕ. Ушкăнра: вокалист Эркки Сеппянен, малтан Sentenced ушкăнра ĕçленĕ Сами Лопакка, параппанçă тата продюсер Хийли Хийлесмаа (вăлах Apocalyptica, The 69 Eyes, HIM, Lordi, Moonspell, Sentenced ушкăнсен продюсерĕ), басист Яска Юля-Раутио. Стилĕпе пĕр пекреххи италсен Dark Lunacy метал ушкăнĕ.
Каçăсем
Категори:Вырăсла дум-метал-ушкăнĕсем Категори:Финляндин дум-метал-ушкăнĕсем
1812
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вăта Энĕш
Вăта Энĕш — Чăваш Енри юханшыв, Энĕшĕн сылтăм юппи. Славаш ялĕ патĕнче пуçланать те Куславкка районĕнчи Куснар ялĕнче аяларах Енĕше юхса кĕрет. Кĕçĕн Енĕш ун ăшне юхса кĕрет.
Саруй, Урнар, Карăк Çырми, Пысăк Енккасси, Вăтакас, Çӳлти Кинчер, Çĕнĕ Кинчер ялĕсемпе юнашар юхать.
Патшалăх шыв реестрăрĕнчен :
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Курама (Учала районĕ)
Курама  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 601 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453710, ОКАТО кочĕ — 80253884006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Сайраново (Сайрановский ял тăрăхĕ, Ишимбайский районĕ)
Сайраново  — Пушкăрт Республикин Ишимпай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 363 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453225, ОКАТО кочĕ — 80231860001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимпай районĕ
Ай-Парака-Еган
Ай-Парака-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Парака-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Технеций
Истори
Менделеев Д.И. ăна периодикалла законпа килĕшӳллĕн эка-марганец тесе пулассине каланă. 1937 çулта уçнă.
Ячĕ пулни
τεχνητός — искусствелла.
Çутçанталăкра тĕл пулни
Уран рудинче питĕ сахал шайра, 5 г 1 кг уран çине тĕл пулать.
Асăрхавсем
Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем
Пуш, 16
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Хапхаçă (фильм)
«Хапхаçă» — илемлĕ фильмсен ячĕсем:
Хотьково
200px|thumb|left|Пукрав мунастирĕн Святтуй хапхисем Хотьково - Мускав облаçри хула.1308 çулта никĕсленĕ.1862 çулта Хотьково урлă Мускав-Ярославль чукун çулĕ хунă.Хула ятне 1949 çулта панă.Сергиев Посадпа Хотьково хушши 8 çухрăм.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн хулисем
Роман-Йоль
Роман-Йоль (Роман-Ёль) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Кочмес юханшывăн сылтăм çыранĕпе 51 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Кок (Садра юппи)
Кок (Садра юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Садра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
I-мĕш Пуян (авар хаканĕ)
Пуян I — аварсен пĕрремĕш каганĕ, 562 — 602 çулсенче патшалăха тытса тăнă, Авар хаканлăхне никĕслекенĕ.
Кун-çулĕ
Категори:Авар хаканлăхĕ Категори:Болгари историйĕ Категори:Венгри историйĕ Категори:Румыни историйĕ Категори:Украина историйĕ
Конго Республики
Пысăк юханшывĕсем: Квилу тата Конго.
Административла пайлану
280px|left
Патшалăх 12 департаментран тăрать вĕсем шутĕнче тĕп хули Браззавиль тата Пуэнт-Нуар хула.
Каçăсем
Категори:Тинĕс патне тухакан çĕршывсем Категори:Унитарлă патшалăхсем Категори:Франци чĕлхиллĕ патшалăхсем Категори:Тĕп Африка Категори:Франци колони пулнă патшалăхсем
1813
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Алеманн Википедийĕ
Кун-çулĕ
2003 çулхи чӳкĕн 12-мĕшĕнче эльзас диалекчĕпе хайланă Википедин уйрăмĕ уçăлнă. Тепĕр çултан ăна хастарлăх начаррине пула мĕнпур алеманн диалекчĕсене хушăнтарас тесе анлăлатнă. 2004 çулта мĕнпур алеманн диалекчĕсене Википедире пĕрлĕ als префиксĕпе (кодпа) палăртма йышăннă.
Википедин çак уйрăмне хутшăнакасем Германире, Швейцарире, Австрире, Францире, Лихтенштейнра тата темиçе çын Италире (вĕсем Вальзер пуплевĕпе калаçаççĕ) пурăнаççĕ.
Уйрăмăн кочĕ
als кода усăва кĕртнĕ пулнă, çавăнпа 2003 çулта эльзас диалекчĕ валли код пулман. ISO 639-3 хăшпĕр алеманн диалекчĕсем валли тăваттă код уйăрса панă:
Тăванлă проектсем
Википедисĕр пуçне, Алеманн пуплевĕпе als:wp йышĕнче уйрăм ятлă уçлăхсене ĕçе янă:
Салапай
Салапай, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Уй, Космонавтсен, Медицина, Толстов, Хурăн, Березка, 	Вега, Атăл, Ылтăн кăшăл, Чапаевец урамĕсем.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Козьмодемьян уесĕн Сунтăрь вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Энĕш (юханшыв)
Энĕш, — Чăваш Енри юханшыв. Çĕрпӳ тата Куславкка районĕсем тăрăх юхать, Куславккаран çӳлĕрех Атăла юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60,7 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 904 км2.
Чи пысăк юпписем: Мăн Энĕш, Вăта Энĕш, Кĕçĕн Энĕш.
Пĕрлехи хыпарсем
Аслă Куснар çывăхĕнче Пысăк Энĕше Вăтам Энĕшпе (Виртен) пĕрле юхса кĕреççĕ. Виçĕ юханшыв пĕрлешнĕ хыççăн ĕлĕк-авал Енĕш (Пысăк Энĕш) самаях тулли шывлă пулнă пулмалла. Куснарти ватă çынсем каласа хăварнипе, юханшыв çывăхĕнче ашшĕ-амăшĕ ачине асăрхаттарса каланă:"Шыва ан кĕр, ан иш, путса вилен!" тесе кăшкăрнине час-часах илтме пулнă. Каярахпа ял çыннисем « Куснар» юханшывне « Аниш», тата каярах – «Энĕш» теме пуçланă. Вара ытти ялсене те çав ят сарăлнă.
Çулсем иртнĕ май армансен шучĕ ӳссех пынă. 1913 çулта пирĕн вулăсра арман хуçисем тата армана тара илнĕ хуçа (арендатор) шучĕ 14 çынна çитнĕ.
Ялсем
Енĕш хĕрринче вырнаçнă ялсем: Тавăшкасси, Энĕшкасси, Шĕнер Ишек, Энĕшхĕрри, Туçа, Хурамал, Улмалуй, Пишенкасси, Эплес, Куснар, Кĕçен Карач, Çатрăк, Елчĕк, Варасăр, Тĕмшер.
Шри-Ланка
Шри-Ланка́ (श्री लङ्का,, официаллă ячĕ Демократиллĕ Социаллă Шри-Ланка Республики, 1972 çулчен Цейло́н ятпа палăртнă) — Кăнтăр Азири патшалăх.
Халăх йышĕ
Шри-Ланкара яхăн 20.3 млн. çын ( 2009 ) пурăнать : сингалсем - 75 %, тамилсем - 18 %.
Каçăсем
Категори:Шри-Ланка Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Монгол Википедийĕ
Монго́л Википе́дийĕ (Монгол Википедиа) — Википедин монгол чĕлхиллĕ уйрăмĕ, 2004 çулхи нарăсăн 28-мĕшĕнче уçăлнă. 1 2023 тĕлне монгол уйрăмĕнче  mn:Тусгай:Statistics NaN undefineds шутланнă, хутшăнакансен йышĕ пысăках мар — 90 çына яхăн (çурла, 2011 çул).
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Монгол чĕлхи Категори:2004 çулта килнисем
Андык
Андык — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Лумпун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
1814
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тĕмер вăтам шкулĕ
Тĕмер вăтам шкулĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Тĕмер ялĕнче вырнаçнă вăтам шкул.
2003-2004 вĕренӳ çулĕнче 118 ача вĕреннĕ, 18 вĕрентекен ĕçленĕ. Пурĕ 9 тулли колмплектлă клас пулнă.
Шкулта 14 кабинет, столовăй, спортзал, мастерской пур. Шкулăн çавăн пекех 5 гектар çĕр пур. Шкул вулавăшĕнче пурĕ 5614 кĕнеке упранать.
Истори
1879 çулта чăвашсен пуçламăш училищине уçнă. Училищĕне уçма уесри вĕрентекенсен канашĕн тата халăх училищисен инспекторĕ ирĕк панипе земство пухăвĕ уçнă. Пĕрремĕш вĕрентекенсем шутĕнче Н.Г. Григорьев, А.И. Веселова пулнă. Саккун предметне ял пупĕ вĕрентнĕ. Вăл шкула çывăхри 8 ялти ачасем çӳренĕ: Çирĕклĕ Шăхаль, Хĕрлĕçыр, Хăвăлçырма, Кӳлпуç, Мучар, Элпуç, Кармал, Тармăш ялĕсенчен. 1897/98 çулсенче училищĕре 125 арçын ача, 13 хĕрача вĕреннĕ. 1898/99 вĕренӳ çулĕнче 49 арçын ача, 7 хĕрача вĕреннĕ. Веренекенсен шучĕ чакни юнашар ялсенче шкулсем уçнипе çыхăннă.
1920-мĕш çулсенче, хута вĕрентес ĕçе пикеннĕ вăхăтра, икĕ класлă шкул туса хунă. Шкул ачисен шучĕ ӳçнине пула 1934 тата 1965 çулсенче тата икĕ çурт хута кĕртнĕ. 1975 çултанпа ачасем икĕ хутлă кирпĕч çуртра вĕренеççĕ.
Шкултан вĕренсе тухнă паллă çынсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн шкулĕсем
Кĕçĕн Енĕш
Кĕçĕн Энĕш, — Чăваш Енри юханшыв .. Вăта Енĕше Çĕнĕ Кинчер ялĕ патĕнче юхса кĕрет. Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи Энĕшпуç сала çывăхĕнчи вăрмансенче пуçланать.
Юханшыв тăршшĕ 27,7 çухрăм.
Юханшыв хĕрринчи ялсем: Энĕшпуç, Кĕçĕн Чак, Чĕкету, Çĕнĕ Кинчер.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Шăл туни
Шăл туни (Gingiva) — ку вӑл йӑлмака виткӗҫ, ҫӳлти янах шӑммин альвеолярти хунавне тата аялти янах шӑммин альвеолярти пайне витсе тӑрать тата мӑйӗ енӗпе шӑлӗсене ҫыртать. Клиникӑпа физиологи енчен пӑхсан, деснӑра шӑлсем хушшинче (десна) чӗчӗ, хӗрлӗ десна е вунӑ край (ирӗклӗ чаҫ), альвеолярнӑй десна (ҫирӗплетнӗ пайӗ), куҫакан десна пур.
Ҫыхмалли десна аппарачӗ
Прижечнӑй облаҫӗнчи (шӑла циркулярпа ҫыхӑнтарнин) десна никӗсӗ шутне коллаген волотонӗ нумай кӗрет. Ҫыхӑну аппарачӗ ҫакӑн пек тачӑ пулни ӑна шӑл ҫумне тачӑ выртма тата чӑмламалли пусӑма пӗр тикӗс пайлама пулӑшать.
Асăрхавсем
Категори:Çăвар хăвăлĕ Категори:Анатоми
Сарапакасси
Сарапакасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Первомай, Октябрь, Тури, Вăтам, Анатри, Кӳлĕ, Çырма, Уй, Юханшыв, Кĕтес, Хĕвел, Чечек, Сад, Коллектив, Мир, Туслăх урамĕсем.