cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гесь Григорий Иванович
Гесь Григорий Иванович Гесь Григорій Іванович — (7.04.1916(25.03)-07.01.1968), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 324-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 176-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн авиаци эскадрильин командирĕ, гварди капитанĕ.
Викторов Иван Викторович
Викторов Иван Викторович (Хурамал Туçа ялĕ, Çĕрпӳ район ĕ, Хусан кĕперни - 1944 çул, Борисов хули, Минск облаҫӗ, Беларуҫ, нимĕç концлагерĕ) — чăваш сăвăçи, драматургĕ.
СССР ÇП пайташĕ (1934 çул).
Пурнăçĕ
1901 çулхи авăн уйăхĕн 14-мĕшĕнче халĕ Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районне кĕрекен Хурамал Туçа ялĕнче çуралнă.
1912-1914 çулсенче кÿршĕри Шĕнерпуç (Сĕнтĕрвăрри районĕ) шкулĕнче вĕреннĕ. Хыççăн Çĕрпÿри иккĕ сыпăклă шкулта пĕлӳ илнĕ.
Хусанти вĕрентекенсен семинариĕнче, А.М. Горький ячĕллĕ литература институчĕнче вĕреннĕ. Çĕрпӳ хулин шкулĕнче ачасене вĕрентнĕ, Центриздатăн чăваш секциĕнче редактор пулса, «Чăваш хресченĕ» хаçатра редакцин яваплă секретарĕ пулса ĕçленĕ.
Мускавра пурăнакан чăваш çыравçисен организацине ертсе пынă, сăвăсемпе пьесăсем, критикăлла статьясене çырнă.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пуçлансанах И.В. Викторов фронта тухса каять. Тăван çěршыва юратса хăйне шеллемесěр И.Викторович алла пăшал тытса нимěç фашисчěсене хирěç çапăçнă.
Фашистсене хирěç пыракан аслă кěрешÿре, 1944 çулта вăл заданирен отряда таврăнайман, ăна тăшман салтакĕсем ярса илнĕ те Борисов хулинчи концлагере хупса лартнă. Унтан И.В.Викторов тарма тăрать, анчах фашистсем ăна хăваласа çитеççě, хытă асаплантарса вěлереççě.
Пултарулăх ĕçĕсем
Вăл пěчěклех маттур ача пулса ÿснě: суха тунă, чěп куç çутипе кěнеке вуланă, сăвă хайланă. Пуçěнче çутă ěмěтсем калăпланă, мěн ачаран тăван тавралăх илемěпе киленнě.
1926-мěш çулхине, Литература институтĕнче вěренсе тухсан Иван Викторов сăвăсен пуххине — «Ялти кěвěсене» — пичетленĕ. Унтан «Çырмара» пьесăна хайланă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:ССРП драматургĕсем Категори:Авăнăн 14-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1901 çулта çуралнисем Категори:1944 çулта вилнисем
Черёмушка ( Журавлиха юппи)
Черёмушка — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕ территорипе юхать. Журавлиха юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Иргиз пуçĕнчен Сулак шывуправенччĕн. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Иргиз бассейнĕ
Вишневка (Чышма районĕ)
Вишневка  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 89 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452164, ОКАТО кочĕ — 80257840003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Илехова
Илехова — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кузюг юханшывăн сулахай çыранĕпе, 49 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
205
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вăтам Çавал
Вăтам Çавал — Мăн Çавалăн сылтăм юппи. Устье реки находится в 138 км по правому берегу реки Большого Цивиля. Юханшыв Вăрнар районĕн çĕрĕ тăрăх кăнтăртан çурçĕрелле юхать, Нурăс çумĕнче Мăн Çавалпа пĕрлешет. Вăрăмăшĕ 19,9 çухрăм.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем] :
Юпписем
Юханшывăн чи пысăк юпписем: Ирар, Тимать, Çарăклă
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Ирзек
Ирзек — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Лумпун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Саксони (федераллă çĕр)
Ăслăлăх
Университетсем Лейпцигра, Фрайбергра, Дрездента тата Хемницра ĕçлеççĕ.
Регионĕсем
Саксони пайĕсем — Sächsisches Elbland, Leipziger Tieflandsbucht, Рудаллă тусем, Саксонси Швейцарийĕ, Фогтланд тата Тури Лужица.
Каçăсем
Категори:Саксони районĕсем Категори:Германи федераллă çĕрĕсем
Сулахай Мег-Тыг-Еган
Сулахай Мег-Тыг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сылтăм Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Мечетлино
Мечетлино — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 754 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452482, ОКАТО кочĕ — 80247840001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Никитино (Кармаскали районĕ)
Никитино  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 124 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453004, ОКАТО кочĕ — 80235805004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Ирюк
Ирюк — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Шошма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
206
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мерчендайзер
Мерчендайзер - специалист продвижения продукции в розничных сетях торговли. Основной задачей мерчендайзер является поддержка положительного имиджа компании, слежение за выгодным расположением продукции компании на полках торговых точек и за тем, чтобы продукция всегда была в наличии в продаже. Мерчендайзер обеспечивает магазины рекламой и сувернирной продукцией компании.
Ильина (Лехта юппи)
Ильина — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Лехта юханшывăн сылтăм çыранĕпе 18 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ирçел
Ирçел - (Верхние Тимерсяны) Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕнчи чăваш ялĕ. Аслă Накаткинран 30 çухрăмра вырнаçнă.
Истори
Яла ирçесем никĕсленĕ. Хăш вăхăтра чăваш ялĕ пулса кайни паллă мар. Вулăс тĕпĕ пулнă.
207
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1923
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Первомайский (Чышма районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Гетман Андрей Лаврентьевич
Гетман Андрей Лаврентьевич Гетьман Андрій Лаврентійович — (5.10.1903(22.09)-08.04.1987), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 07. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра СССР ДОСААФ Тĕп комитечĕн председатĕлĕ, çар генералĕ.
Хемниц
Хемниц) (Chemnitz, Kamjenica) — Германи федераллă çĕрĕн Саксонин хули.
Этимологи
Кемниц ятне Цвиккауэр-Мульде (Zwickauer Mulde) юханшывăн юппи ячĕпе панă. Chemnitz лужица сербĕсен чĕлхинчи сăмах, «чуллăрах юханшыв». Чех чĕлхинче хула Saská Kamenice ятапа паллă, вăл «Саксон чуллăрах юханшывĕ» тени пулать.
1953 - 1990 çулсенче хула Karl-Marx-Stadt (Карл-Маркс-Штадт), Карл Маркс философ, историк тата революционер ятне йышăннă.
Кун-çулĕ
thumb|left|Карл Маркс палăкĕ (тăрăхла ячĕ «Башка» thumb|left|250px|Кивĕ тата çĕнĕ ратушă. 1308 çулчен Кемниц импери хули шутланнă. Вăтам ĕмĕрсенчех вăл экономика центрĕ пулнă, уйрăмах XIV ĕмĕрте шурату привилегине тивĕçсе илнипе.
XVIII ĕмĕрĕн вĕçĕнче Кемниц Германире чи пысăк промăçлăх центрĕсенчен пĕрри пулса тăрать. Хулари халăх йышĕ питĕ ӳссе кайнă, хулана «Саксон Манчестерĕ» е «хăрăмлă Кемниц» витлевсем çыпăçнă.
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вĕçенче анкăл-американ самолёчĕсем хулана бомбăланă. 1945 çулхи пушăн 5-мĕшĕнче хулана хытă аркатнă.
Чумаш
Чумаш, Чумаши, 1923-мĕш çуллчен Вăрманкас Чумаш — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 тарин Çĕрпӳ уесĕн Чурачăк вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурлан 16-мĕшĕнче Красноармейски районне кĕнĕ. 1944 çулхи пушăн 6-мĕшĕнче яла Чурачăк районне кĕртнĕ, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕнче ял Красноармейски районне кĕнĕ. 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче яла Çĕрпӳ районне кĕртнĕ, 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен Шурка ял канашне, 1928 çулхи юпа уйăхĕн 28-мĕшĕнчен Именккасси ял канашне, 1944 çулхи пуш уйăхĕн 3-мĕшĕнчен Еншик Чуллă ял канашне, 1960 çулхи кăрлач уйăхĕн 11-мĕшĕнчен Именккасси ял канашне, 2004 çулхи чӳк уйăхĕн 24-мĕшĕнчен Еншик Чуллă ял канашне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Белобородов Афанасий Павлантьевич
Афанасий Павлантьевич Белобородов — (1903—1990) — совет çарпуçĕ, иккĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕ, Витебска нимĕç оккупанчĕсенчен ирĕке кăларнă 43-мĕш çар ертӳçи, çар генералĕ.
Кун-çулĕ
Афанасий Павлантьевич Белобородов 1903 çулхи кăрлачăн 18 (31)-мĕшĕнче Акинино ялĕнче, халĕ Иркут облаçĕнче, çĕр ĕçтеш çемйинче çуралнă. 1919—1920 çулсенче партизан ушкăнĕнче Инçет Тухăçра çапăçнă. Хĕрлĕ Çарта 1923 çулта хĕсмете кĕнĕ. Пехота шкулĕнче 1926 çулта вĕреннĕ, кайран, 1929 çулта вăрçă политики курсĕсенче пĕлӳ пухнă. 1936 çулта Фрунзе ячĕллĕ Çар Академинче вĕренсе тухнă. 1929 çулхи КТЧÇ çинчи çапăçусене хутшăннă. ПКП(б) пайташĕ (1926).
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче 1941 çулхи юпа уйăхĕнчен пуçласа. Мускав çапăçăвĕнче палăрнă 78-мĕш (каярах 9-мĕш гварди) стрелоксен дивизийĕн командирĕ. 1942 çулхи юпа уйăхĕнчен пуçласа стрелоксен корпусĕн командирĕ, 1944, çу — Белорусси çар операцине хутшăннă («Багратион» операцийĕ — 1944, çĕртме), Витебск хулине ирĕке кăларнă 43-мĕш çарăн çарпуçĕ. Çак çарпах вăл Литвана ирĕке кăларнă тата Тухăç-Прусси операцине хутшăнать. Японине хирĕç вăрçăра 1945 çулхи çурлара 1-мĕш Хĕрлĕ Ялавлă çара ертсе пынă.
Петренко
Петре́нко
Белобородов Афанасий Павлантьевич
Кун-çулĕ
Вăрçă хыççăн «Выстрел» курсĕсен пуçлăхĕ пулса ĕçленĕ, 1955 çулта Воронеж вăрçă тăрăхĕн çарпуçĕ, 1957 çулта СССР Хӳтлев министерствин кадрсен Тĕп тытăмлăхĕн пуçлăхĕ. 1963 çулта Мускав çар округĕн ертӳçи. 1968 çултанпа СССР Хӳтлев министерствин явăплă ĕç вырăнĕнче. СССР Аслă Канашĕн 3-мĕш тата 7-мĕш чĕнĕвĕсен депутачĕ. Витебскăн чыслă гражданинĕ.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:Çар генералĕсем (СССР) Категори:Икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орденĕн кавалерĕсем Категори:Суворов орденĕн кавалерĕсем Категори:Кутузов орденĕн кавалерĕсем Категори:Раççей империнче çуралнисем Категори:1903 çулта çуралнисем Категори:1990 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 1-мĕшĕнче вилнисем Категори:Витебскăн чыслă гражданĕсем
Дрезден банкĕ
Дрезднер банк (Dresdner Bank), Германин банк концернĕ.
1872 çулхи чӳк, 12 Дрезден хулинче йĕркеленĕ. Халĕ тĕп ертӳлĕхĕ Франкфурт-Майн-çинчи хулара. Тĕнчери 60 çĕршывра ĕçлет. 2001 çултанпа Allianz Group пайĕ пулса тăрать, унăн банк ĕç пулăшăвĕсен тĕпĕ шутланать.
2008 çулхи çурла, 31 Commerzbank Дрезднер банкăн 60 процент пуххине харпăрлать.
Каçăсем
Категори:Германи банкĕсем
Dresdner Bank
Commerzbank
Коммерцбанк (Commerzbank) (fwb: CBKG) — Германин банк концернĕ.
Харпăрçисемпе ертӳçисем
thumb|Банкăн [[Франкфуртри штаб-хваттерĕ.]]
Ĕçлĕхĕ
Раççейре банк аллинче Промсвязьбанкăн 15,3 % акци пуххи.
Каçăсем
Категори:Германи банкĕсем
208
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ахуново (Мечетлино ял канашĕ)
Ахуново  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 750 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452482, ОКАТО кочĕ — 80247840002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Суны Еган
Суны Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 76 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Нахой (юханшыв)
Нахой (Юханшыв)  — Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ территорипе юхать. Мăн Караман юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 48 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Караман пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Караман бассейнĕ
Ксыл-Чишма ял тăрăхĕ
Телефон:         +7(83532)67896
Тавралăхĕ
Районăн кăнтăр-хĕвелтухăç пайĕнче вырнаçнă. Ксыл-Чишма ялĕнчен çурçĕртерех питĕ хитре Çирĕклĕ кӳлĕ вырнаçнă. Çĕнĕ Чаткас ялĕ çумĕнче те питĕ тикĕс çыранлă çаврака кӳлĕ пур. Вĕсене ятарлă сыхлакан çутçанталăк лаптăкĕсен шутне кĕртнĕ. Ксыл-Чишма ялĕнчен кăнтăрарах Пӳле (юханшыв) юхать. Ун урлă тунă пĕве тăрăх "А151 çул-Яманчурел" çул иртет. Çултан кăнтăрарах вăрман вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсемпе мишерсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Ксыл-Чишма, Начар Упи, Хырлă Хăва Участки ялĕсенчен тăрать.
Организацисем
Пуçламăш шкул, çыхăну уйрăмĕ, çемье врачĕн офисĕ, фельдшер пункчĕ, клуб (кашни ялта), ял вулавăшĕ (кашни ялта), аптека, лавкасем. Ксыл-Чишма ялĕнче мечет пур.
Муромцев Николай Васильевич
Николай Васильевич Муромцев Пăва уесĕнчи Ишлĕ (хальхи Тутарстанăн Çĕпрел районĕ) ялĕнче 1898-мĕш çулта çуралнă.
Каçăсем
Муромцев6н кун-çулĕ cap.ru çинче
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:1898 çулта çуралнисем
1924
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Истопенька
Истопенька — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Меньша юханшывăн сулахай çыранĕпе, 10 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
209
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сморотин
Сморотин — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Тени ял тăрăхне кĕрет.
Ялта пĕр урам- Партизан урамĕ, 96 çын пурăнать.
Кун-çулĕ
Сморотин ялĕ 1929 çулта пуçланса кайнă. Пĕрремĕш килсене Кирилл Козловпа и Николай Васильев çемйисем лартнă. Ял ятне юнашар çырмара нумай тискер хурлăхан ӳснĕ пирки Сморотин панă (хурлăхан вырăсла смородина). 1929 çултанпа Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районĕ шутне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Çĕнĕ Алексеевка (Кармаскалă районĕ)
Çĕнĕ Алексеевка — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнчи пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 7 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453004, ОКАТО кочĕ — 80235805005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Чăваш чĕлхин историйĕ
Чăваш чĕлхин историйĕ — чăваш чĕлхи хăш вăхăтсенче еплерех пулни тата çавна йĕрлесе тухни. Паллах, нихăш чĕлхе те пĕлĕтрен йăтăнса анмасть. Хуть те мĕнле тарăн аваллăха пăхса тухсан та, яланах татах та авалраххи пур. Чăваш чĕлхине вара хăçăн тĕнчере «чăваш» сăмах çуралать, çав вăхăтран пăхса тухни вырăнлă.
Пётр Яковлевич Яковлев чĕхеçĕ çырнинчен :
<Куçару: Юлашки вунçуллăхсенче А. Рона-Таш сĕннĕ периодизаци çирĕпленнĕ. <...>
1.Пăлхар диалекчĕсем — диал. тенинчен
2.Ирхи авалхи пăлхар – çавр. 463 ç.;
3.Кайранхи авалхи пăлхар:
I. 463–650 çç.;
II. 650 ç. пуçласа VIII–IX ĕмĕрсемччен;
III. VIII–IX ĕмĕрсенчен 1235 ç. таран
4. Ирхи вăта пăлхар – 1235–1430 çç.
5. Кайранхи вăта пăлхар – 1430–1551 çç.
Петряево
Петряево — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 284 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452164, ОКАТО кочĕ — 80257840005.
Чăваш чĕлхин историйĕ
6. Çĕнĕ пăлхар е чăваш:
Гетман Иван Иванович
Гетман Иван Иванович Гетьман Іван Іванович — (5.06.1913(23.05)-27.01.1943 (хыпарсăр çухалнă)), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 03. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Главсевморпуть «Георгий Седов» пăрçĕмĕрен парахутăн кочегарĕ, —.
Петряево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Чăваш чĕлхин историйĕ
– вăта чăваш – 1870 ç. таран;
Петряево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Чăваш чĕлхин историйĕ
– кайранхи чăваш – 1917 ç. таран
7. Хальхи чăваш – 1917 ç. таран
Кун пирки тĕплĕнрех çакăнта: Рона-Таш А. Проблемы периодизации и источники истории чувашского языка // Проблемы исторической лексикологии чувашского языка. – Чебоксары, 1980. – С. 3–13. (Труды / ЧНИИ; вып. 97).}}
Лия Сергеевна Левитская çак ыйтусем çине еплерех пăхнине сăнар (1966, диссертаци).
<Куçару: «Авалхи чăваш чĕлхи» (VI–IX ĕмĕрсем). <...> «Авалхи чăваш» тесе эпир пăлхар чĕлхин ĕмĕрĕчченхи палăкĕсенче сыхланнă тăрăма калатпăр (тĕпрен илсен, венгр чĕлхинче йышăннисем тата Дунайçи пăлхар глосĕсем).>
<Куçару: «Кивĕ чăваш чĕлхи» (IX–XIII ĕмĕрсем). <...> «Кивĕ чăваш» тесе эпир XIII–XIV ĕмĕрсенчи пăлхар эпитафийĕсен чĕлхине калатпăр. Анчах та чăваш чĕлхи йĕркеленнĕ чухне ун чухнех темиçе компонент хутшăннă, вăл шутра пăлхар (тата пăлхар мар) евĕрлĕ калаçу чĕлхисем.>
Çавăн пекех, Чăваш чĕлхин историне еплерех периодлассине Н. И. Егоров çырса кăтартни те кăсăклă.
<Кĕскен куçарса ăнлантарни: Н. И. Егоров Андраш Рона-Таш çулĕсемпех пырать, анчах кунта хăйĕн уйрăмлăхĕсем те пур>
<Куçару: Чăваш чĕлхин фонетикăлла тытăмĕн (чăн малтанах уçă сасăсен) аталанăвĕн историне А. В. Дыбо çак тапхăрсем çине пайлать: авалхи чăваш (пăлхар), вăтам чăваш (Атăлçи Пăлхар) тата чăваш (çĕнĕ чăваш) хăй. Пĕрремĕш тапхăра чăваш чĕлхин авалхи несĕлĕ ытти тĕрĕк чĕлхисненчен уйрăлнинчен пуçласа вăл Атăлçие килнĕчченхи вăхăт кĕрет, — хальхи эрă пуçланнинчен XV ĕмĕр таран. Иккĕмĕш тапхăр: IX ĕмĕртен XIV—XV ĕмĕрсемччен, тен,  XIV ĕмĕр вĕçĕччен. Виççĕмĕш тапхăр: XV ĕмĕртен паянхи кунчченех [14, с. 224].>
Ку цитатăра кăтартнă çăлкуç ([14, с. 224]) ак çакна пĕлтерет: Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Пратюркский язык-основа. Картина мира пратюркского этноса по данным языка / отв. ред. Э.Р. Тенишев, А.В. Дыбо. М.: Наука, 2006. 908 с. // с.224.
210
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мулдашев Эрнст Рифгатович
Унсăр пуçне, эзотерика кĕнекисен авторĕ пулнипе палла тухнă, хаçатсенче мистика темисемпе чылай статья пичетленĕ, авалхи цивилизацисене тĕпчес тĕллевпе Крита, Икĕпата тата Тибета кайса çӳренĕ экспедицисем пирки каласа паракан нумай фильмра çапăннă.
Пайăр пурнăçĕ
Арăмĕ — Татьяна Мулдашева.
Ăслăх публикацисем
Категори:Пайăр çынсем:Нью-эйдж Категори:Пушкăрт патшалăх медицина университечĕн вĕрентӳçисем Категори:РФ халăх депутачĕсем Категори:Раççей çыравçисем, алфавитпа Категори:Тибете çӳренисем Категори:Куç тухтăрĕсем Категори:ССРП спорт туризмĕн чемпионĕсем
Аджи Мурад Эскендерович
Мура́д Эскенде́рович Аджи́ев (1994 çултанпа Мурад Аджи суя ятпа пичетленет; раштавăн 9-мĕшĕ, 1944, Мускав çур.) — çыравçă, публицист, фолк-хистори жанрĕнче ĕçлет «Фолк-хистори» терминпа Аджиевăн çак хайлавĕсене асăнаççĕ: «Отдельного упоминания заслуживают произведения в жанре фолк-хистори Мурада Аджи (М. Э. Аджиева)…», унта хăйне евĕрлĕ ăслăх евĕр По отношению к сочинениям Аджиева или к его гипотезе термины «лженаука (лжеистория)», «псевдонаука (псевдоистория)», «квазинаука (квазиистория)», «паранаука» и аналогичные применяются в следующих работах:
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк халăхĕсен тĕпчевçисем Категори:Кăпчак халăхĕн тĕпчевçисем
Хурамал Туçа
'''Хирлеппуç Хурамал Туçа, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Истори
Малтан Шупашкар уесĕн Энĕшпуç вулăсне кĕнĕ пулнă, 1926 çулхи юпа уйăхĕн 27 хыççăн 1927 çулчен Çĕрпӳ уесĕн Воскресенск вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрмар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Октябрьски районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Çĕрпӳ районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
Нăрваш-Шăхаль ял тăрăхĕ
Нăрваш-Шăхаль ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Патăрьел районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Нăрваш Шăхаль ялӗ.
Телефон:         +7:(83532)68040
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Айкин Николай Михайлович.
Тавралăхĕ
Районăн кăнтăр пайĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Нăрваш Шăхаль, Вăрманхĕрри Шăхаль, Ясная Поляна ялĕсенчен тăрать.
Каçăсем
Категори: Чӑваш Республикин Патӑрьел районӗ
Суслы (юханшыв)
Суслы  — Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ территорипе юхать. Мăн Караман юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Караман бассейнĕ
Кусепеево
Кусепеево — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 258 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452482, ОКАТО кочĕ — 80247840003.
Роман (пĕлтерĕшсем)
Рома́н:
Кусепеево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Роман (пĕлтерĕшсем)
Чиркӳ ĕçлевçисем
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем Категори:Роман
Кусепеево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
1925
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕнеке
thumb|350px|[[Давид Тенирс. Натюрморт]] Кĕнеке, — этемлĕх культурин çитĕнĕвĕсен чи пахаллă пайсенче пĕри, нумай ĕмĕр хушшинче çынсен информацине пухса сыхласа хăварма пулăшакан япала. Çырăва кĕнекесенче нумай чухне йĕркелесе çыраççĕ. Татăшах кĕнекене ӳкерчĕксемпе капăрлатаççĕ.
Кĕнеке — темиçе пĕлтерĕшлĕ термин: kъniga праславян сăмахĕ авалхи пăлхар (чăваш) чĕлхинчен пулса тухать, темелле; авалхи пăлхар-чăваш-kenege, кун кĕнеки, йĕкене кунсерен çырни; дунай-болгар *küiniv; уйгур kuin, kuinbitig) Китай чĕлхи kΏüen — свиток (Фасмер пăхăр).
Кĕнеке тытăмĕ
Кĕнеке тĕсне илсен (энциклопеди, сăмахсар, вĕренӳ кĕнеки, монографи т. ыт.), унăн тытăмĕ улшăнма пултарать, çапах та яланхилле унта çак пайсем пур: thumb|[[Сегерс Геркулес|Геркулес Сегерс. Кĕнекесем. 1615 тата 1630 çç. хушшинче.]]
Аваллăх
Аваллăхра кĕнекесем вырăнне свитоксем, пергаментсем, е ытти манăçа тухнă çыру япалисене усă курнă. Вăтам ĕмĕрсен пуçламăшĕнче Европăра алçырăвлă кĕнекесем сарăлнă. Кĕнеке кăларасси Европăра кĕнеке пичетлессине (1440-мĕш) шутласа кăларнăранпа вăйлă аталантарса кайнă. Пĕрремĕш пичĕтленсе тухнă кĕнекесене инкунабулсем тенĕ.
Свитоксем
thumb|left|[[Фоппа Винченцо|Винченцо Фоппа. Яш Цицерон кĕнекепе]]
Вăта ĕмĕрсем
180px|thumb|Кивĕ кĕнекесем
Хальхи самана
thumb|200px|Кĕнеке палăкĕ. [[Берлин]]
Управ
thumb|right|160px| [[Шпицвег Карл|Карл Шпицвегăн «Кĕнеке хурчĕ» ӳкерчĕк]]
Кĕнекесен классификацийĕ
Тĕнчере кĕнекесен классификацисен темиçе системи пур: ББК, УДК, ISBN.
Кăсăклă фактсем
Тĕнчере чи пысăк кĕнеке — Гигас кодексĕ (Codex Gigas), XIII ĕмĕрĕн пуçламăшĕнчи çав тери пысăк алçыравлă пухăм (640 (624) страница, хуплашка калăпăшĕ — 92 см çӳллĕш, 50 см анлăшĕ; хулăмĕш — 22 см, йывăрăш — 75 кг).
Тенчере чи пĕчĕк кĕнеке — "Хамелеон" А.П.Чехова размером 0,9 х 0,9 мм. Унта кашни 30 страницăра 11 йĕрке, 3 сăрăллă капăрлату. Кĕнекене А.И.Коненко 1996 ç. Омск хулинче пичетлесе пуçтарнă.
211
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Истобница
Истобница — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Искубаш
Искубаш — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Шия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
Кивĕалексеевка
Кивĕалексеевка — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 17 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453004, ОКАТО кочĕ — 80235805006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Ичма (Юга юппи)
Ичма — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 82 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Разград облаçĕ
Ра́зград о́блаçĕ (Област Разград) — Пăлхарин çурçĕр-тухăçĕнчи облаç.
Администраци центрĕ — Разград хула.
Территори лаптăкĕ — 2637 км².
Гетц Борис Гаврилович
Гетц Борис Гаврилович — (10.12.1925-2002), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 3-мĕш гварди танк çарĕн 7-мĕш гварди танк корпусĕн 54-мĕш гварди танк бригадин перевçĕсен батальонĕн пулемёт перевçи, сержант.
Чăваш Республикин Министрсен Кабинечĕ
Чăваш Республики Министăрсен кабинечĕ — Чăваш Республикин ĕç тăвакан влаçĕн аслă органĕ. Чăваш Республикин патшалăх влаçĕн яланхи ĕçлекен коллегиллĕ ĕç тăвакан аслă органĕ пулать. Юридици пайăр правиллĕ, Чăваш Республикин герб пичечĕ пур. Чăваш Республики министерствисен, патшалăх комитечĕсен тата ĕç тăвакан урăх органсен ĕçлĕхне йĕркелет.
Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕн пуçлăхĕ — И.Б. Моторин.
Право ĕç-пуçĕн никĕсĕ
Чăваш Республикин Министăрсен кабинечĕ хăйĕн ĕç-пуçне Раççей Федераци Конституцине, федераци саккунĕсене, Раççей Федераци Президенчĕн хушăвĕсене тата Раççей Федерацин норма правиллĕ урăх акчĕсене, Чăваш Республикин Конституцине, Чăваш Республикин саккунĕсене, Чăваш Республики Президенчĕн хушавĕсене тата Чăваш Республикин норма право акчĕсене пăхăнса тытса пырать.
Чăваш Республикин Министăрсен кабинечĕ хăйĕн ĕç-пуçĕнче çак принципсене пăхăнса ĕçлет:
Министрсен кабинечĕн йышĕ
Чăваш Республикин Министăрсен кабинечĕ шутне Чăваш Республикин Министăрсен кабинечĕн Ертӳçи, Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕн Ертӳçи çумĕсем (виçĕ пĕрремĕш çумĕ), Чăваш Республикин министрĕсем, Чăваш Республики Президенчĕн Администрацийĕн ертӳçи, Раççей Федераци Президенчĕ çумĕнчи Чăваш Республикин пур енлĕ элчи кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен Категори:Чăваш Республикин ĕçтăвакан влаç органĕсем
Танельта-Еган
Танельта-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Репьевка (Ибрагимовский сельсовет)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
212
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пĕчĕк Супар
Пĕчĕк Супар, Малые Собары — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 тарин Çĕрпӳ уесĕн Чурачăк вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурлан 16-мĕшĕнче Красноармейски районне кĕнĕ. 1944 çулхи пушăн 6-мĕшĕнче яла Чурачăк районне кĕртнĕ, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕнче ял Красноармейски районне кĕнĕ. 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче яла Çĕрпӳ районне кĕртнĕ, 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен Тĕрер ял канашне, 1951 çулхи авăн уйăхĕн 4-мĕшĕнчен Еншик Чуллă ял канашне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Чăваш Тетелĕ
Чăваш интернечĕ е Чăваш тетелĕ (Чăвашнет) — интернетри чăваш чĕлхеллĕ сайтсем.
Чăваш тетелне Чăваш Патшалăх чĕлхипе йĕркелесе янă. Унта чăвашсем тата чăваш этносĕ çинчен кĕртсе панă.
Енчен те Чăвашла çырнă интернет сайтсем пур пулсан, вĕсене вара тĕрлĕ йышши çĕр-шывран та тупма пулать. Чăваш интернетне пĕтĕм тĕнче шайĕн сайтне кăна мар, паллах тĕрлĕ тĕслĕ интернетăн сервиссем, чăваш чĕлхипе калаçма тата усă курма, чĕваш чĕлхиллĕ мультимедийлă хатĕрсене кама та пулсан куçарса е сыхласа хăварма пулать. Тĕрлĕрен чăваш чĕлхиллĕ интернетпа пĕтĕм тĕнче шайĕнчи чăвашла калаçакан çынсем усă кураççĕ.
Сайт уçасшăн пулсан хостингпа домен кирлĕ, тӳлемесĕр хостинг рекламапа кăна пулать, сайчĕ килти хостинг çинче пулсан та интернетпа çутăшăн тӳлемелле.
Сайтне хостинг çинче ftp клиентпа я Подключение к удаленному рабочему столу-па вырăнаçтараççĕ.
Cайчĕ html файлпа php скриптран тăма пултарать.
Докуменчĕ, тексчĕ UTF-8 пулмалла:
HTML 4.01
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8">
HTML 5
<meta charset="utf-8">
XHTML
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
Ячĕ
thumb|«Чăваштет» ят сайтăн офлайн [[янравĕнче (2006 çул, çуркунне)]]
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш чăваш этем тетел-пĕрлĕхĕ 2005 çулта «Чăваш халăх сайчĕн» канашĕнче чăмăртанать.
Вырăс чĕлхиллĕ Одноклассники.ru, В Контакте социаллă эрешĕсем йĕркеленнĕ хыççăн çĕнĕ чăваш тетелри этем пĕрлĕхĕсем çуралаççĕ. Сăмахран, Одноклассники.ru порталĕнче «Чăваш Ен – пирĕн тăван ен», «Аякри чăвашсем», «Тутарстан чăвашĕсем», «Елчек Ен», mail.ru — «Элĕк районĕ», ушкăнсем чăмăртаннă.
Аудитори
Чăваш Тетелĕн пĕтĕмĕшле пулма пултаракан аудиторийĕ 2 млн. çынна яхăн шутланать.
Архивсем
Чăваш чĕлхипе çырнă публикацисене «Чăваш Ен архивĕсем» сайтра тупма пулать.
Массăллă хыпар хатĕрĕсем
Чăваш офлайн хаçачĕсен чылайрахăшĕн онлайн-версисем  пур.
Чăваш Республикин муниципаллă ял-хуçалăх районĕсен официаллă сайчĕсенче çĕнĕ хыпарсене HTML форматпа, çаплах район хаçачĕсен хыпарĕсене PDF форматпа вырнаçтараççĕ. Хăшпĕр районсен хаçачĕсен харпăр сайчĕсем пур.
Мĕнпур тĕнчери Викимедиа уçлăхĕнче Викихыпар чăваш уйрăмне уçас ĕç пырать.
Тетел пурлăхĕсем
Çак уйрăмра Чăваш Тетелĕн пысăк информаци ресурсĕсем пирки каласа кăтартнă.
Чăваш Википедийĕ
Чăваш Википедин администраторĕ статусне виçĕ хутшăнакана тивĕçтернĕ :
Чăваш Википедине чылай статья çырса кĕртнĕскерсем:
Чăваш Викикĕнеки
Викикĕнекере» чăваш чĕлхипе вĕрентӳ кĕнекисене çыраççĕ. Сайтăн халлĕхе администратор çук.
Хальхи саманта Чăваш Викикĕнеке сайтĕнче çак ĕçсене хайлаççĕ:
Чăваш Викихыпарĕ
Викихыпар чăваш уйрăмĕ (Викихыпар) халлĕхе Викиинкубаторта.
Чăваш Вулавăшĕ
Вулавăшăн чăваш уйрăмĕн тĕп страницисене тума пуçланă.
«Chuvash.org» домен зони сайчĕсем
thumb|350px|Chuvash.org пĕрлĕхĕн ялавĕ «Chuvash.org» домен зонин пуçламăш сайтне 2005 çулхи çурла уйăхĕнче Николай Плотников хута янă.
«CAP.ru» домен зонин сайчĕсем
«CAP.ru» домен зони йышне Чăваш Республикин патшалăх тата муниципаллă влаç органĕсен, Чăваш Республикин наци радиовĕн, çаплах Чăваш Республики влаçĕн органĕсен «CAP.ru» официаллă порталĕнче вырнаçтарнă республикăри патшалăх, муниципаллă тата этем пĕрлĕхĕн ытти органĕсен сайчĕсем кĕреççĕ.
Чăваш Республики «CAP.ru» официаллă порталĕн сайчĕсен прогамма никĕсĕ — «Информационная система «Портал органов исполнительной власти» Чувашской Республики», ăна «Интернет-Сервис» ООО хайланă IntraTools® пакечĕпе çирĕплетнĕ.
«CAP.ru» домен зонине кĕрекен хăшпĕр сайтсем урăх ăшлăхăн тытăмлăх системисемпе ĕçлеççĕ. Сăмахран, Чăваш Республикин наци библиотекин сайчĕ.
CAP аббревиатурин этимологийĕ пирки тĕп-тĕрĕс чăнлăх çук. Çакна пула Чăваш Тетелне хутшăнакансем аббревиатура генезисĕн виçĕ версине сĕннĕ:
Тетел-инçекурав
Чăвашла ннлайн-инçекурав кăларăмĕсене ГТРК «Чувашия» эфира ярать.
Тетел-радио
Чăваш Тетелĕнчи чăвашла онлайн-радикалаçу:
Тиркев
Чăваш Республикин влаç органĕсен «CAP.ru» официаллă порталне Раççей Федераци Конституцине пăснăшăн (19-мĕш статьян 2-мĕш пайĕ, пункта 2 статьи 26-мĕш статьян 2-мĕш пайĕ, 68-мĕш статьян 2-мĕшпе 3-мĕш пайĕсем), Чăваш Республикин Конституцин 8-мĕш статьине , Чăваш Республикин «Чăваш Республикин чĕлхисем пирки» саккунне пăснăшăн хытă тиркеççĕ.
Тиркевĕн тупсăмĕ Чăваш Республикинче влаç органĕсен ĕç-хĕлĕ пирки информацие чăваш чĕлхипе тивĕçтерменни граждан правине хĕстерни шутланать, мĕншĕн тесен патшалăх тата муниципаллă влаç органĕсем хыпара вырăсла кăна пĕлтереççĕ. Сăмахран, Чăваш Республикин «Чăваш Республикинчи чĕлхесем пирки» Саккунăн 9-мĕш статьипе килĕшӳллĕ Чăваш Республикин саккунĕсене официаллă чăвашла тата вырăсла пичетлеме тивĕç, анчах та влаç органĕсен сайчĕсенче саккунсен вырăсла тексчĕсене кăна кăтартнă.
Чăвашла çырнă текстсем çуккин пĕр сăлтавĕ — Чăваш Республики влаçĕн органĕсен официаллă порталĕпе «CAP.ru» домен зонин программа хатĕрлĕхĕ (Ăшлăхăн тытăмлăх системи) çителĕксĕрри — вăл Юникода тытса пыраймасть. Çакна пула:
Чăваш Республикин «ĕçтăвком влаçĕн органĕсен парталĕн» информаци системинче усă куракан сайтăн интерфейсне суйласа илме пултараймасть.
Локализаци
Чăваш Тетелĕн онлайн этем пĕрлĕхĕн ĕçченĕсем çине тăнипе програма хатĕрĕсене акăлчан чĕлхирен чăвашла куçараççĕ. 2007 çулхи утă уйăхĕнче И. В. Алексеев, Г. А. Дегтярёв çырнă «К вопросу о создании компьютерной терминологии на чувашском языке» статья пичетрен тухрĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен Категори:Тетел Категори:Чăвашсем
Аван-и (хаçат)
«Аван-и» (кĕскен, А-И") — чăваш çамрăкĕсен Шупашкарта 1990 - 1994 çулсенче тухса тăнă контркультура хаçачĕ. "Чăвашъен" хаçатăн 1993 çулхи рейтингĕпе, "Аван-и" Чăваш Енре чи нумай цитатăланакан тата чи нумай тавлаштаран хаçат пулнă.
Тиражĕ тĕрлĕ вăхăтра 5-25 пин экземпляр пулнă. Укçапа сапланма май çуккипе хупăннă.
Хаçатăн дизайнĕпе калăплас ĕç-пуçне Ион Шеремет йĕркелесе пынă, бильд-редакторĕн ĕçне Геннадий Орков туса пынă.
Кунçул
Малтан икĕ эрнере пĕр хут, каярах эрнере пĕрре тухса тăнă, хăйне чăваш çамрăкĕсен хаçачĕ пек палартнă. Йĕркелевçĕ тата кăлараканĕ Борис Чиндыков çыравçă пулнă, патшалăхран ирĕклĕ хаçат шутланнă. Авторĕсем хушшинче Атнер Хусанкай, Владимир Степанов, Владимир Корсаков, Мăрчак Кули, Ула Тимĕр тата ыттисем пулнă.
"Аван-и" хаçата тăтăшах латин шрифчĕпе усă курнăшăн тата "порнографишĕн" тапăннă.
Асăрхавсем
Категори:Чăвашла хаçат-журнал Категори:Периодикăллă кăларăмсем
1926
Вилнĕ
Категори:Çулсем
213
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ална
Ална  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Семенычевка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Мещегарово
Мещегарово  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 639 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452495, ОКАТО кочĕ — 80247845001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Кивĕ Янбек
Кивĕ Янбек — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 89 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453004, ОКАТО кочĕ — 80235805007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Калапырь
Калапырь — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Лехта юханшывăн сылтăм çыранĕпе 129 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ичатка
Ичатка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Орловица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кара-Якупово
Кара-Якупово — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 520 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452160, ОКАТО кочĕ — 80257845001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Чарăну палли
Чарăну палли (вырăс чĕлхинчи "знак препинпния" тенине калькăласа тунă термин) — çырулăх элеменчĕ, ăна текстра, пуплерĕшре, сăмахçаврăнăшĕсенче тĕрлĕ сăлтавсемпе  усă кураççĕ. Çырулăхăн саспалли текен элеменчĕсемпе танлаштарсан, чарăну паллисем çырура пулăшу функцийĕсене пурнăçлаççĕ.
2006-мĕш çулта вырăс орфографийĕн тата пунктуацийĕн йĕркевĕсен çĕнĕ редакцийĕ тухнă. Унпа килĕшÿллĕн хăшпĕр терминсене епле усă курас ыйтăва уçăмлатнă. Чарăну паллисем вĕсем — пунктуаци паллисем. Çапла вара саспалли мар орфографилле паллăсем пунктуаци паллисен (чарăну паллисен) шутне кĕмеççĕ.Вăл шутра — кĕскетес тĕллевпе усă курнă чухнехи пăнчă, дефис, чалăш йĕр, пусăм палли). Чăваш чĕлхи — урăх чĕлхе. Çапах та 2006-мĕш çулта вырăс чĕлхи тĕлĕшпе кĕртнĕ терминологи уçăмлăхĕсене шута илме тивет.
Чарăну паллисен тĕсĕсем
Хальхи чылай çырулăхра чарăну паллисене çакăн валли усă кураççĕ:
Чарăну паллисен шутне кĕмен паллăсемпе усă курасси
Чарăну паллисем хушшинче мăшăрлисем тĕл пулаççĕ: пĕр-пĕр пуплев пайне палăртма усă курнă икĕ пăркăч, хăлăпка, чĕрнешке.
Çырулăхри хăшпĕр паллăсем пĕр харăсах пунктуаци палли пек те, орфографи палли пек те çуреме пултараççĕ. Акă, пăнчă палли, пуплерĕш вĕçĕнче усă курнă чухне чарăну палли шутланать, сăмаха кĕскетнĕ чухне вара — орфографи палли.
Чăваш чĕлхинче
Чăваш чĕлхинчи чарăну паллисем вырăс çырулăхĕнчен кĕнĕ.
Асăрхавсем
Категори:Типографика Категори:Чарăну паллисем Категори:Пунктуацт
214
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Телег-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Арккасси
Арккасси, — Чăваш Енĕн Шупашкар районне кĕрекен ял.
Истори
Архив хучĕсенче яла чи малтан XVII ĕмĕр вĕçĕнче асăннă. Пĕрремĕш çурта 1686 çулта лартнă. Ял таврашĕнче 4 çырма-лапă пулнă. Пĕр çырми – Ялкуй. Ялĕ те вара Ялка ятлă çынран пуçланса кайнă. Ял арçын ячĕнчен пуçланнă пирки Арккасси пулса тăнă. Ар сăмах арçын тенине пĕлтерет. 1898 çулта ялта пурĕ 54 кил пулнă.
Ял вĕçĕнче 12 çил арманĕ ларнă. Кăкшăм çинче çăм арманĕсем, пĕвесем, утар тытакансем пулнă.
1930 çулта колхоз йĕркеленĕ. Унăн ячĕ Опчумар (çывăхри виçĕ ялăн – Оппукасси, Чумкасси, Арккасси — малтанхи сыпăкĕсене пĕрлештерсе) пулнă. Пĕрремĕш председатель – Н.Н.Чеберов. Колхоз тунă çĕре ялти активист М.В.Васильев коммунист хастар хутшăннă. Вăл нумай пурăнайман, ир вилнĕ.
Урам ячĕсем сыхланса юлнă: Тури, Сăртри, Леш айкки, Лапри.
Арккасси ялĕ центр пулнă. Кунта ял совечĕ, колхоз правленийĕ, сывлăх çурчĕ, 4 çул вĕренмелли шкул, выльăх-чĕрлĕх, чăх-чĕп фермисем пулнă.
Вăрçăра вилнисене асăнса лартнă палăк ял халăхĕшĕн пысăк пĕлтерĕшлĕ. Ăна 1966 çулта ака уйăхĕнче А.П. Петровпа Г.И. Иванов туса лартнă. Вĕсем ăна тăвассишĕн пĕр пус укçа илмесĕр ĕçленĕ. Вĕсене вăл вăхăтра шкулта ĕçленĕ В.М. Михайлов хавхалантарса пынă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Гетьман Семён Григорьевич
Гетьман Семён Григорьевич Гетьман Семен Григорович — (28.01.1903(15)-30.08.1985), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 04. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Анăç фронтăн 11-мĕш хутăш авиаци дивизин 4-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн командирĕ, майор.
Райффайзенбанк
Райффайзенбанк — раççейĕн сутă-илӳ (коммерци) пысăк банкĕсенчен пĕри. Тулли ячĕ — Хупăнчăк акционерлă обществи «Райффайзенбанк». Штаб-хватттерĕ — Мускавра.
Кун-çулĕ
1996 çулта йĕркелесе янă. Раççей Импэксбанкĕпе пĕрлешиччен «Райффайзенбанк Австри» ячĕпе паллă пулнă.
2006 çул пуçламăшĕнче банк Импэксбанка туянать; харпăрласанах Raiffeisen çакна пĕлтерет: вăл Раçсейри чи пысăк ютçĕр банк ушкăнĕ пулса тăрать. Пĕрлешĕннĕ банк хăйĕн ĕç-хĕлне 2007 çулхи чӳкĕн 26-мĕшĕнче пуçлать.
Харпăрçисемпе ертӳçисем
Правлени ертӳçи — Йоханн Йонах.
Ӗçлĕхĕ
Банк компанисене, халăха темĕн тĕрлĕ пулăшу парать. Банкăн Раççейре 52 филиалĕпе 1 элчĕлĕх.
Ӗçтĕшсен йышĕ 2006 çулхи раштавăн 31-мĕшĕ тĕлне — 2595 çын. «Райффайзенбанк Австри» активĕсем 2007 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлнелле 226,4 млрд тенкĕ (2006, кăрлач, 1 — 135,1 млрд тенкĕ), капиталĕ — 17,8 млрд тенкĕ (14,7 млрд тенкĕ), таса тупăшĕ — 3,7 млрд тенкĕ (2,3 млрд тенкĕ).
Каçăсем
Категори:Раççей банкĕсем
Ром
thumb|150px|Ром кĕленчи Ром - (фр.-"rhum",исп._"ron",анк.-"rum")- хаяр алкоголь ĕçми. Ром валли чĕртаварсем : пылак хăмăшăн сĕтекĕ (Бразилинче кашаса ĕçми тăваççĕ) тата сахăр тунин каяшĕ - меласса. Паян 90 % рома мелассаран тăваççĕ. Чылайрахăш рома Кариб тинĕсĕ таврашĕнчи çĕр-шывсемче (Куба, Тринидад тата Тобаго, Барбадос, Пуэрто-Рико (АПШ), Мартиника тата Ямайка) хатĕрлеççĕ.
Этимологи
Ром ячĕ ăçтан килнĕ пирки нумай шухăш пур:
Технологи
thumb|Пылак хăмăшĕ Мелассăна çĕпрепе 2-12 кун хушши йӳçтереççĕ. 10 градуса хăпарнă кăрчамана пăслантарса тасатаççĕ. Тухнă тĕссĕр 60-70 градуслă спирта шывпа хутăшьарсан шурă ром пулать.
Тĕрлĕ ром ĕçмисем
Рома тĕнчере тăваттă мелпе тăваççĕ:
Хуçалăхсем
Ром тăвакан чи пысăк çĕршывсем:
Каçăсем
Категори:Хăватлă алкоголь ĕçмисем Категори:Пиратсен çимисем тата ĕçми
1927
Вилнĕ
Категори:Çулсем