cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пĕрремĕш Успенски
Кунçул
Пĕрремĕш Успенски те чăваш ялĕ иккенне ак çак тĕлтен пĕлме пулать :
Каçăсем
Категори:Зима районĕ Категори:Иркутск облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Сяберти-Яха
Сяберти-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Яру-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 69 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Авраам Линкольн
мини|Алпусни. Авраам Линкольн (Abraham Lincoln, Нарăс, 12 1809 Ходженвилл, штат Кентукки - Ака, 15 1865, Вашингтон — американ патшалăх ĕçченĕ, АПШ 16-мĕш президенчĕ (1861-1865), Республикан партинчен пĕрремĕшĕ, американ чурисене ирĕклĕхе кăлараканĕ, американ халăхĕн наци паттăрĕ.
Каçăсем
Категори:Истори
Категори:АПШ президенчĕсем Категори:Президентсен шучĕсем Категори:Америка ертӳçисен шучĕсем
Гуру (пĕлтерĕшсем)
Гуру:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Шехмань
Шехмань —Раççей территоринчи юханшыв. Липецк облаçĕ, Тамбов облаçĕ, Воронеж облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Матыра юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 89 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тын шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Матыра юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юпписен бассейнĕ Хопёр кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Липецк облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тамбов облаçĕн юханшывĕсем Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем
Ешĕл Васан районĕ
Ешĕл Айлăм райо́нĕ (Зеленодол районы) — Тутарстан Республикине (РФ) кĕрекен администрациллĕ-территориллĕ виçе тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Республикăн çурçĕр-анăçĕнче вырнаçнă, Хусанпа, Высокогорски, Тури Услон, Кайпăç районĕсемпе юнашар вырнаçнă, Чăваш Республикипе Мари Элпе чикĕ тытать.
Администраци центрĕ — Ешĕл Айлăм хула.
Паллă вырăнсем
Сĕвере тата Айшăра федераци шайĕнчи фестивальсене ирттереççĕ.
Аппăшĕпе йăмăкĕ (фильм, 2001)
Йӑмӑксем (Сёстры) — СТВ киностудире Сергей Бодров режиссёр 2001 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ.
Ешĕл Васан районĕ
Каçăсем
*
Ота-Вадегаёль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Асăрхавсем == ==
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Палеозой
мини|справа|250px|[[Девон тапхӑрӗнчи ҫутҫанталӑк]]
Палеозой эри, палеозой, PZ (πᾰλαιός — аваллӑ, ζωή — пурнӑҫ) — Ҫӗр планетан кун-ҫулӗнчи геологиллӗ эра, авалхи пурнӑҫӑн эри пек паллӑ. Фанерозой эонӗн пӗрремӗш эри. Неопротерозой эри хыҫҫӑн тата мезозой эринчен маларах пырать. 541,0 ± 1,0 миллион ҫул каялла пуҫланнӑ та 251,902 ± 0,024 млн ҫул каялла вӗҫленнӗ. Ҫапла вара, вӑл 289 млн ҫул патне тӑсӑлнӑ. 6 тапхӑра: кембрий, ордовик, силур, девон, карбон тата пермь ҫине пайланать.
Эра пуҫламӑшӗнче кӑнтӑр материксем пӗрлӗхлӗ Гондвана тенӗ суперконтинента кӗнӗ, вӗҫӗнче вара унӑн ҫумне ытти континентсем те ҫыпӑҫса ларсан, Пангея тенӗ суперконтинент пулса тӑнӑ.
Каҫӑсем
Категори: Палеозой Категори: Геологиллӗ эрасем
Гуру
Гу́ру́ (गुरू — тивĕçлĕ, аслă, пĕлтерешлĕ, йывăр, чăнлăхра çирĕпленнĕскер, пăркаланми, вĕрентевçĕ, ăста ) индуизмра тата буддизмра — ăс-хакăл вĕрентевçи. Пенджабри сикхизмра  — тĕн пĕрлĕхĕн титулĕ.
Гуру, çирĕп пĕлтерĕшпе, вĕрентĕве (чăн малтанах, Турă тĕлĕшпе, Брахман пирки) валеçекен вĕрентÿçĕ пулса тăрать, вăл вĕренекенĕсене ăс-хакăл енчен тăрантать.
Литература
Категори:Индуизм Категори:Буддизм Категори:Аштаварана Категори:Сикхизм Категори:Гуру Категори:Тĕн
Светлая (Сочур юппи)
Светлая  — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Сочур юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 129 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кеть юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Чулымран Кеть таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем
Сак
Сак - ансăр ларкăчлă темиçе çын валли сĕтел-пукан. Пӳлĕмре е урамра усă курма пулать, сĕвенчĕкпе е унсăрах пулать.
Вуламалли
Категори:Сĕтел-пукан Категори:Сак
Нюди-Ченчера-Яха
Нюди-Ченчера-Яха —Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ченчера-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 51 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Надым.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Ефремов Андрей Георгиевич
Ефремов Андрей Георгиевич  — (22.06.1908(9)-18.11.1941), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 03. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр тинĕс çулĕн тĕп управленин пар çĕмĕрен «Георгий Седов» параходăн капитанăн аслă пулăшаканĕ,.
Интята
Интята — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Сынь-Ега юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  128 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Эрлах (тăрăх)
Эрлах (Schwarzenburg (Bezirk)) — Швейцарири тăрăх. Тăрăх центрĕ — Эрлах хула.
Тăрăх Берн кантонне кĕрет.
Волбаш
Волбаш — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Масляная юханшыва юхса кĕрет. 12 юханшыв тăршшĕ км.
Эрлах (тăрăх)
Каçăсем
Категори:Берн (кантон)
Волбаш
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Геле
Геле — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Везер юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26,963 км, бассейн лаптăкĕ 163,476 км2.
Мочкан-Еган
Мочкан-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Аган юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  25 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Пальцевая
Пальцевая — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Ома юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 10 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Молотов — Риббентроп пакчĕ
мини|В. Молотов тата И. фон Риббентроп Тапӑнас мар ҫинчен Германипе Совет Союзӗ хушшинчи килӗшӳ (нем. Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt; тата Молотов - Риббентроп пакчӗ е, сайрарах, Гитлер — Сталин пакчӗ) — ҫӗршывсен пуҫлӑхӗсен хушшинчи, 1939 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн 23-мӗшӗнче Германипе Совет Союзӗн ют ҫӗршывсен ӗҫӗсен ӗҫлекен пуҫлӑхӗҫем алпуснӑ килӗшӳ. Ҫакӑн пек икӗ енлӗ Германипе патшалӑхсен хушшинчи килӗшсе документ алпуснипе (Польша, Аслӑ Британи, Франци, Литва, Латви, Эстони хыҫҫӑн, Турци умӗн) СССР хыҫалтан иккӗмӗш ҫӗршыв пулнӑ. Тапӑнас мар ҫинчен килӗшнине СССР тата Германи тӑмӑрӗ, Япони хушшинчи Халхин-Гол патӗнчи хирӗҫӳсен вӑхӑтӗнче ҫирӗплетнӗ.
Каҫӑсем
Категори:1939 çул, ССРП Категори:1939 çул Мускавра Категори:Совет-герман килĕшĕвĕсем (Виççĕмĕш райх) Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинчи килĕшӳсем Категори:Вячеслав Молотов 1939 Категори:1939 çулăн çурла уйăхĕ Категори:Килĕшӳсем, алфавитпа
Родиния
мини|справа|250px|Родинийе реконструкцилени (1,1 млрд ҫул каялла) Родиния (вырӑсла «Родина» е «родить») — протерозойра, докембрий эонӗнчи пулма пултарнӑ суперконтинент.
Каҫӑсем
Категори:Авалхи континентсем Категори:Суперконтинентсем
Тар (юханшыв)
Тар (Tar River) — АПШ территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв юханшыв Памлико (юханшыв)|Памлико юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 346 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:АПШ юханшывĕсем
Телец (фильм)
Телец (Телец) — Ленфильм киностудире Александр Сокуров режиссёр 2001 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ.
Иркутск облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Иркутск облаçĕнчи чăваш ялĕсем. Ку йыша Иркутск облаçĕнче вырнаçнă тата тĕрлĕ сăлтавсене пула «чăваш ялĕ» теме май пур ялсем кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Чăвашсем Категори:Иркутск облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Сухăр вĕлтĕрен
Сухăр вĕлтĕрен (чăвашсем ăна çавăн пекех Шăши вĕлтеренĕ теççĕ, Urtíca úrens) — пĕр çул ÿсекен курăкла ӳсентăран, ретĕнче тăрать. Чăвашсем пурнакан вырăнта тата çакнашкал вĕлтĕренсем (тĕссем) пур:
Фёдор I Иоаннович
мини|Фёдор I мини|М. М. Герасимов реконструкцийӗ
Фёдор I Иоаннович, тата Феодор Блаженный ятпа паллӑ, (31 ҫу 1557, Переславль-Залесский — 7 (17) кӑрлач 1598, Мускав) — пӗтӗм Руҫь патши тата 1584 ҫулхи 18 (28) пуш уйӑхран Мускав аслӑ кнеҫӗ, Иван IV тата арӑм-патша Анастасия Романовна Захарьина-Юрьеван виҫҫӗмӗш ывӑлӗ, Рюриковичсен династийӗн Мускав турачӗн юлашки пайташӗ.
Каҫӑсем
Категори:Истори Категори:Рюриковичсем, алфавитпа Категори:Вырăс патшисем Категори:Аслă Мускав кнеçĕсем
Пессук
Пессук тумалли чĕртавар сахăр кăшманĕ тата сахăр хăмăшĕ.
Пессукăн уйрăм палăрăмĕсем
Халăха апат-çимĕçпе тивĕçтерессисĕр пуçне, пессук консервсем, ача-пăча çимĕçĕсем тума,   биофармацевтика индустрине каять.
Асăрхавсем
Категори:Апат-çимĕç продукчĕсем Категори:Сахар индустрийĕ Категори:Сахăр
Сăнавçă
Кунсăр пуçне
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Трал
Трал — нумай пĕлтерĕшлĕ сăмах:
Очью
Очью — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Ижма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Асăрхавсем == ==
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ить-Ях
Ить-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Назым юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  79 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 164 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Ӑман
Ӑмансем (лат. Lumbricina), —
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Суперконтинент
мини|справа|250px|Суперконтинент [[Пангея пайланни]] Суперконтинент, мӑн материк — планетӑн пур пек лаптӑкӑшӗ типҫӗрпе хупланнӑ континент. Ҫапла вара, Ҫӗр ҫинче суперконтинент пулнӑ тапхӑрта типҫӗрӗн пысӑкӑш пайӗ чикӗ-хӗррисӗр лаптӑк йышӑнать, ку ҫутҫанталӑк улшӑнӑвӗсене тата пурнӑҫ аталанӑвӗ ҫине витӗм парать.
Каҫӑсем
Категори:Авалхи континентсем Категори:Суперконтинентсем
Арлав
Арлав меслечĕсем :
Винтертур
Винтертур (Winterthur) — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Арлав
Литература
* Категори:Ал ĕçĕ Категори:Пир-авăр Категори:Текстиль Категори:Пир-авăр индустрийĕ
Винтертур
Винтертур тăрăхне кĕрет. 100 000 çын ( 2007, раштав, 31) пурăнать. Официаллă код — 0230.
Каçăсем
Категори:Цюрих кантонĕн хулисем
Шаблон talk:Чăваш Ен кун-çулĕ
Шаблон:Чăваш Енĕн историйĕ пур. Viktor (сӳтсе явни) 21:22, 14 Ҫурла уйӑхӗн 2023 (UTC)
Турахуп
Турахуп — чĕлкĕмсене тураса тасатмалли хатĕр.
Бахыт-Компот
«Бахы́т-Компо́т» — совет тата раççей мусăк коллективĕ, ертӳçи — Вадим Степанцов.
Дискографи
Официаллă сайтăн версипе:
Каçăсем
Категори:СССР рок-групписем Категори:Раççей рок-групписем Категори:СССР панк-рок-групписем Категори:Раççей панк-рок-групписем Категори:Раççей альтер-рок групписем Категори:Бахыт-Компот Категори:Мускавăн мусăк ушкăнĕсем Категори:1980-мĕш çулсенчи мусăк ушкăнĕсем Категори:1990-мĕш çулсенчи мусăк ушкăнĕсем Категори:2000-мĕш çулсенчи мусăк ушкăнĕсем Категори:2010-мĕш çулсенчи мусăк ушкăнĕсем Категори:1989 çулта çуралнă мусăк ушкăнĕсем
Пăлхар-чăваш чĕлхе тата этнос вĕçе-вĕçлĕх теорийĕ
Пăлхар-чăваш чĕлхе тата этнос вĕçе-вĕçлĕх теорийĕ е пăлхар-чăваш чĕлхе тата этнос пĕрлĕх теорийĕ — чăвашсем Атăлçи Пăлхарти пăлхарсенчен, чăваш чĕлхи çав пăлхарсен чĕлхинчен тымарланса  тухнине çирĕплетекен вĕрентÿ (теори).
Ку теори Н. И. Ашмаринăн «Болгары и чуваши» кĕнеки (1902, Хусан) тухнă хыççăн çирĕппĕн ура çине тăнă. Анчах та вăл унтан та маларах пуçланнă тата халĕ те малалла аталанма пăрахмасть. Калас пулать, Н. И. Ашмарин хăй те каярахпа ку енĕпе тата икĕ статья пичетлесе кăларнă. Вĕсем çаксем:
Ашмаринччен пăлхар-чăваш вĕçе-вĕçлĕх пирки каланисем
В.Н. Татищев «История Российская с самых древнейших времён» ĕçĕнче (алçыру 1739-мĕш çул тĕлне хатĕрленĕ; 1-мĕш кăларăм 1768-мĕш çулта). Вăл каланисем: «Вниз по реке Волге чуваши, древние болгары, наполняли весь уезд Казанской и Симбирской»; «Чуваши, народ болгарской, около Казани»; «Вниз по Каме жили биляры, или болгары, и чолматы… ныне остатки их чуваша, которых и вниз по Волге довольно», «Оставшие болгарские народы чуваша»; «болгар волских сказует языка одного с венгерами и славян дунайских болгар от сих же произшедших».
Чех ăславçи П.И. Шафарик XIX ĕмĕрен 40-мĕш çулĕсенче пăлхарсемпе чăвашсене яр-уççăн çыхăнтарнă.
1863-мĕш çулта тутар ăславçă мулли Хусейн Фейзханов «Три надгробных болгарских надписи» статья пичетлесе кăларнă, пирвайхи хут Атăлçи Пăлхар эпиграфика палăкĕсен çырăвĕсене (эпитафисене) чăваш чĕлхи урлă ăнлантарнă.
Куравçă
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Пăлхар-чăваш чĕлхе тата этнос вĕçе-вĕçлĕх теорийĕ
Ашмаринччен пăлхар-чăваш вĕçе-вĕçлĕх пирки каланисем
Н. И. Ильминский те ку ыйтупа ятарлă статья çырнă. А. Н. Попов тивлечĕпе 1866-мĕш çулта «Именник болгарских князей» текенскерĕ пичетленсе тухсан А. А. Куник академик пичетре чăвашсем Атăлçи пăлхарсен юлашкисем тесе пĕлтернĕ, çавăн пекех вăл вĕсене Дунайçи тата Кубаньçи пăлхарсемпе те çыхăнтарнă. Венгр ăславçи Б. Мункачи 1887-1894-мĕш çулсенче венгр чĕлхинчи пăлхар-чăваш сăмахесем пирки виçĕ статья кун çути кăтартнă. Хусан университечĕн прахвиссăрĕ И. Н. Смирнов (1856-1904) хăйĕн «Черемисы» кĕнекинче (Хусан, 1889) мари чĕлхинчи чăваш сăмахĕсене тĕпчесе Атăлçи Пăлхар чĕлхи чăваш чĕлхине тĕл килнине тавçăрса илнĕ. Калас пулать, çак юлашкинчен асăннă ăславçă 1904-мĕш çулта Хусанта тухнă «Волжские болгары» кĕнекен авторĕ те. Унта та унăн çавнашкал пĕтĕмлетÿсемех. 1897-мĕш çул, финн ăславçи Х. Паасонен «Die Türkischen Lehnwörter im Morwinisсhen» ĕçĕнче пăлхар чĕлхин витĕмне палартнă, чăвашлăх пирки те каланă.
Гельбах
Гельбах — Германи территоринчи юханшыв. Рейнланд-Пфальц территорипе юхать. Юханшыв Лан (юханшыв)|Лан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39,7 км, бассейн лаптăкĕ 221,2 км2.
Пăлхар-чăваш чĕлхе тата этнос вĕçе-вĕçлĕх теорийĕ
Ашмаринччен пăлхар-чăваш вĕçе-вĕçлĕх пирки каланисем
Каласа пулать, маларах асăннă çынсем — пăлхар-чăваш ыйтăвĕпе ăславра çĕнĕ утăм тунăскерсем. Вĕсемсĕр пуçне ытти чылай çын пăлхар-чăваш çыхăну пирки, тĕпрен илсен, интуици шайĕнче тавçăрма пултарнă. Ашмаринчченех. Вăл шутра Й. Клапорт, И.Н. Березин тата ыттисем те.
Гельбах
Каçăсем
Категори:Рейнланд-Пфальц юханшывĕсем
Пăлхар-чăваш чĕлхе тата этнос вĕçе-вĕçлĕх теорийĕ
Чул юпа çырăвĕсем — чи хăватлă аргумент
Н. И. Ашмарин «Болгары и чуваши» кĕнекине çырнă чухнехи вăл пĕлнĕ тата усă курнă чул палăксен йышĕ — 93 (тăхăрвун виççĕ). Кĕнеке тухнă хыççăн чул палăксем татах та тупăннă, вĕсене те Ашмарин пĕлмен мар. Çапла вара вăл усă курнă чул палăксен йышне çывхартса тата çавракалатса 100 (çĕр) хисеппе палăртма пулать. Танлаштарма: Г. Юсупов усă курнă чул юпасен шучĕ 200-тен кăшт ытларах пулнă. Хальхи вăхăтра вара çав йыш 400 патнелле.
Асăрхавсем
Категори:Пăлхарсем Категори:Чăвашсем Категори:Атăлçи Пăлхар
Азот изотопĕсем
Азот изотопĕсем — тĕшĕнче тĕрлĕ шутлă нейтронлă азот хими элеменчĕн атомĕсемпе атом тĕшшин варианчĕсем
Каçăсем
Категори:Изотопсем
1-Сябута-Яха
1-Сябута-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Обь тинĕс тути юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Сегойдинка
Сегойдинка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Кеть юханшывăнн сылтăм çыранпе вăрринчен 420 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кеть юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Чулымран Кеть таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Хĕсметри чăвашсем
Хĕсметри чăвашсем — Ылтăн Уртан Пăлхар çĕрĕнче, Хусан ханлăхĕнче тата Раççей патшалăхĕнче XVI ĕмĕрĕн иккĕмĕш çууринче — XVIII ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче çар хĕсметĕнче тăнă чăвашсем.
Истори
Хусан халăхĕнчи хĕсметри чăвашсене те, хĕсметри тутарсене те касаксем (хусах) тенĕ. Ханлăхра вăрçă хĕçметĕнче ясакри чăвашсем, марисем тата кăнтăрти удмуртсем тăнă. Вăрçă тухсан виçĕ ясакран пĕрне хан çарне илнĕ. Харçăра хĕсметри тата ясакри чăвашсене кнеç çĕрпĕвĕсем тата турхансем ертсе пынă. Хĕсметри чăвашсене налукран тата ытти парăмлăхран хăтарнă.
1551 çулта Чăваш çĕршывĕ Вырăс патшалăхне кĕрсен хĕсметри тата ясакри чăвашсем дворянсен çарĕнчи полксен шышĕнче пулнă. Вăрçă пуçлансан чăвашсене вырăс çарне виçĕ ясакран (тĕрĕссипе 6 килтен) пĕр çынна илнĕ. XVII ĕмĕрти вырăс-турккă тата урăх вăрçасенче чăваш тата мари тĕкĕрчĕсене çапăçăва пĕрремĕш кĕртсе янă, дворянсен ушкăнĕсем иккĕмĕш çеç. Хĕсметри чăвашсем, чикĕ хуралçисем пулнă. Документсенче хĕсметри чăвашсене тăтăшах хĕсметри тутарсем тенĕ. Православи тĕнне йышăннă хĕсметри чăвашсене тĕне кĕнĕ çĕнĕ хĕсметçĕсем тенĕ.
Вырнаçни
1625 çулта хĕсметри чăвашсем çак уессенче пурăннă:
Пурĕпе 222 çын, йышне шута илмесĕр.
Асăрхавсем
Категори:Вырăс патшалăхĕн çарĕ Категори:Чăвашсем
Флис
Флис (fleece — сурăх тирĕ, ) — синтетикăлла трикотажла полиэстер пир, унран ăшă тумтир тăваççĕ. 1979-мĕш çулта Polartec компани ăслайланă.
<!--== История == Флис появился в Массачусетсе в 1979 году, когда компании Malden Mills (сейчас Polartec LLC) и Patagonia разработали Synchilla (синтетическая шиншилла). Это была новая, легкая, прочная ворсовая ткань, призванная имитировать, а в некоторых отношениях и превосходить шерсть. Генеральный директор Malden Mills Аарон Фойерштейн намеренно отказался патентовать полярный флис, позволив материалу производиться дёшево и широко многими поставщиками, что привело к быстрому и широкому признанию материала. Компания Malden Mills зарегистрировала PolarFleece в качестве торговой марки в Бюро по патентам и товарным знакам США 6 октября 1981 года.
Использование
Из флиса делают шапки, свитеры, куртки, обычно спортивные или туристические. Кофта или куртка из флиса часто служит средним элементом «трёхслойного» одеяния, используемого поклонниками альпинизма, экстремальных видов спорта (первый слой составляет термобельё, третий — куртка из «дышащей» ткани с мембраной). Флисовые куртки и толстовки носят в качестве самостоятельной одежды. Он может быть частично изготовлен из переработанных пластиковых бутылок, очень легкий, мягкий и легко стирается.
Характеристики
Легкая, теплая и мягкая ткань, флис обладает некоторыми хорошими качествами шерсти, но весит значительно меньше самых легких шерстяных тканей. Флис классифицируется по весу — в граммах на квадратный метр. Одежда из флиса традиционно бывает разной толщины: микро, 100, 200 и 300, причём 300 — самый толстый и наименее эластичный.
Он гидрофобен, удерживая менее 1 % своего веса в воде. Он сохраняет свои изоляционные качества даже во влажном состоянии. Его можно стирать в стиральной машине, и он быстро сохнет. Это хорошая альтернатива шерсти для тех, кто страдает аллергией или чувствителен к шерсти. Он также может быть изготовлен из переработанных полиэтилентерефталатных (ПЭТ) бутылок или даже из переработанного флиса.
Обычный полярный флис не является ветрозащитным и не впитывает влагу (хотя это часто рассматривается как преимущество, см. выше). Флис легко генерирует статическое электричество, что приводит к накоплению ворса, пыли и шерсти домашних животных. Он также подвержен повреждениям при высокотемпературной стирке, сушке в барабане или глажке в необычных условиях. Низкокачественный полиэфирный флис также подвержен скатыванию.-->
Безымянка (Медведица юппи)
Безымянка  —Раççей территоринчи юханшыв. Волгоград облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Медведица юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 74 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тын шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Медведица Терса кĕнинчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юпписен бассейнĕ Хопёрпа С.Донец юпписем хушшинче. Юханшыв бассейнĕ — Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Волгоград облаçĕн юханшывĕсем
Кремль çăлтăрĕсем
мини|Кремль çăлтăрĕсен пӗри Кремль çăлтăрĕсем — Мускав Кремлӗн башнисен шӗвӗр тӑррисем, вӗсене пилӗк вӗҫлӗ ҫӑлтӑрсемпе илемлетнӗ, 1930-мӗш ҫҫ. рубин кӗленчинчен туса Раҫҫей империйӗн герб ӑмӑрткайӑкӗсен вырӑнне улӑштарса Мускав Кремлӗн пилӗк —  Боровицк, Троица, Спасск, Никола тата Водовзвод башнисем ҫине туса лартнӑ.
1935 - 1937 ҫулсенче çăлтăрсене тӑватӑ башни ҫине ҫех лартнӑ пулнӑ (Водовзвод вӗсен шутне кӗмен) тата тӗслӗ чулсемпе инкрустацилленӗ. 1937 ҫулта вӗсене рубинпа улӑштарнӑ. Хальхи çăлтăрĕсене СССР халӑх ӳнерҫи Фёдор Фёдоровский ӳкерчӗкӗ тӑрӑх ӑсталанӑ.
Каҫӑсем
Категори:Çăлтăр евĕр символсем Категори:1935 çулта Раççее килнисем Категори:1937 çулта Раççее килнисем
Темза (юханшыв, Коннектикут)
Темза (Thames) — АПШ территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Атлантика океанĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Ветке енлĕхĕ
Истори
Ветке енлĕхне енлĕх тытăмлăхĕпе пĕрле 1780 çулхи авăнăн 11-мĕшĕнче ятлă Çӳлти Хутайĕпе Хусан кĕпĕрнин Ветке провинцинчен тата Сĕве тата Хусан провинцин пайĕсенчен туса хунă. Енлĕхĕн администрациллĕ центрĕ Хлынов хули рулса тăнă, çакна пула II Екатерина императрицăн ятарлă хутайĕпе хулана Ветке ят панă. Çаплах çĕнĕ хуласене — Глазов (унчен Глазово ял), Нолинск (унчен Ноли ял) тата Сарапул (унчен — дворец таврашăнчи ял) — никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей империн енлĕхĕсем Категори:Киров облаçĕн историйĕ Категори:1780 çулта йĕркеленĕ администрациллĕ виçесем Категори:Раççее 1780-мĕш çулсенче килнисем Категори:1796 çулта пăрахăçланă администрациллĕ виçесем Категори:Киров облаçĕ XVIII ĕмĕрте
Вятское наместничество
Мугалинка
Мугалинка — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв КАР/ОБЬ/1730/6/76    юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Альтамира (çĕр хăвăлĕ)
мини|справа|Альтамира. мини|Бизон. Альтамира (La cueva de Altamira) — Испанири чул тапхăрĕн çӳлти палеолитри, (Солютрей культури, полихромлă ӳнер çĕр хăвăлĕ). Сантильяна-дель-Марпа çывăх вырнаçнă Кантабринче, Сантандертан хĕвеланăçнелле 30 км. Кайри палеолитри (Мадлен культури, 15-8 пин çул пирĕн эрăччен) çĕр хăвăлĕ — 1985 çултан ЮНЕСКОн пĕтĕм тĕнчен еткерлĕхĕ.
Мĕнле курăнни
Çĕр хăвăлĕн тăршшĕ 270 м, вăл иккĕллĕ вăрăм тата çавра хăвăллăхсенчен тăрать. Тĕп çавра хăвăллăхĕн тăршшĕ 18 м, çӳллĕшĕ 2 м-тан 6 м-а çити. Пĕр вăхăт хушши çĕр хăвăлĕнче чĕрчунсемсĕр пуçне никам та пурăнман. Ӳкерчĕксем çинче бизонсемпе, лашасене, хир сыснисене, алă тупанĕ йĕрĕсене курма пулать. Вĕсене кăмрăкпа, охрапа, гематитпа тата урăх çутçанталăкри пур сăрăсемпе ӳкернĕ. Ӳкерчĕкĕсене ал пӳрнисемпе çех мар, авалхи çынсем юри тунă хатĕрсемпе те хайланă. Ӳкерчĕкĕсем тĕп хăвăллăхĕн маччипа стенисем çинче çех мар, ытти пур хăвăллăхсенче те вырнаçнă. Авалхи ӳнерçĕсем стенасен çутçанталăк тунă йĕрĕсене те виçĕ виçемлĕ курăнма усă курнă, тен, ку вĕсен тĕнĕ тĕнче куравĕпе çыхăннă пирки пулнă пуль тесе шутлаççĕ. Çавăн пек ӳкерчĕксем Скандинавипе çурçер Италин çĕр хăвăлĕсенче те пур.
Уçни
1879 археолог ĕçне юратнă Марселино Санс де Саутуола хăйĕн 9-çулти хĕрĕпе ăнсăртран ӳкерчĕклĕ çĕр хăвăлне тупнă.
1960-70-мĕш çулсенче çĕр хăвăлне питĕ нумай, кунне 1500 турист курма пынă. Çавăн пирки ӳкерчĕксем нӳрĕлсе кăвакарма пуçланă. Вара 1977 çĕр хăвăлне реставраци тума хупнă та çĕнĕрен 1982 çулта уçнă, анчах кунне 20 çын таран çех кĕме ирĕк панă. Çĕр хăвăлне кĕрсе курма виçĕ çула яхăн кĕтме тивнĕ. 2001 çулта çĕр хăвăлĕпе юнашар майлашнă Альтамира музей комплексĕнче Пысăк плафонăн паллă ӳнер лаптăкен копине, унсăр пуçне çĕр хăвăлĕн ытти хăш-пĕр ӳнер пайĕсене, чăн çĕр хăвăлне кĕрсе пăхмасăрах ӳкерчĕкĕсемпе паллашма майлă пулма уçнă. Альтамиран ӳкерчĕкесен ытти кописем Мадридри Наци археологи музейĕнче, Мюнхенри Нимĕç музейĕнче, Японире упранаççĕ.
Каçăсем
Категори:Çĕр хăвăлĕсем Категори:Пĕтĕм тĕнчери еткерлĕх, алфавитпа
Ошкавож
Ошкавож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Тури Одес юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Асăрхавсем == ==
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сӑваплӑ Евлали (Уотерхаус ӳкерчӗкӗ)
«Сӑваплӑ Евлали» (Saint Eulalia) — Британи ӳнерҫи Джон Уильям Уотерхаус 1885 ҫулта ӑсталанӑ сӑрӑ-ӳнер ӗҫӗ. Вӑл Христос тӗнӗн сӑваплӑ Мерида Евлалин Мерида хулинче пулса иртнӗ асаплӑ вилӗмне кӑтартать. Ӳнер ӗҫӗ Бритинчи Тейт галерейинче, Лондонра упранать.
Каласа пани
Ҫапла композицине суйласа илни — хӗрӗн кӗлеткине мал енче вырнаҫтарса ӳкерчӗкӗн тӗп вырӑнне пушӑ хӑварни — хӑйӗн тӗлне лектернӗ: ытти кӗлеткесене хыҫалти плана вырнаҫтарса, ӳнерҫӗ куракансене тӗмсӗлсе хӗрӗн ӳчӗ ҫине пӑхма хистет.
Ҫарамас ӳте ӳкерни Уотерхаусшӑн хӑюллӑ ҫӗнӗлӗх пулнӑ, ӳнер тишкерӗвӗсенчен тиркев илес хӑрушлӑх та пулнӑ, — анчах ӳнерҫӗ хӑйӗн ӗҫне питӗ ӑнлануллӑн та ҫепӗҫҫӗн туни ӑна тиркеврен хӑтарнӑ. Ӳкерчӗкре хӗре сӑнӑпа чиксе вӗлернӗ Рим ҫар ҫыннини, хӗре юпа ҫумне ҫыхнӑ вӗренсене курма пулать.
Халап тӑрӑх сӑваплӑ Евлалине Турӑ саван вырӑнне, унӑн ҫарамас ӳтне хуплама юр ҫутарнӑ; хурланнисен ушкӑнӗнчен ҫӳле вӗҫекен шурӑ кӑвакарчӑн, Евлалин уҫӑ тутисенчен унӑн чунӗ тӳпене вӗҫсе хӑпарнине пӗлтерет.
Каҫӑсем
Категори:Уотерхаус ӳкерчĕкĕсем Категори:Ӳкерчĕксем, алфавитпа Категори:Авалхи Рим культурăра тата ӳнерте Категори:1885 çулăн ӳкерчĕкĕсем Категори:Уотерхаус ӳкерчĕкĕсем
Мерида (Испани)
Мерида (Mérida) — Испани хули, Гвадиана юханшывӗ ҫинче вырнаҫнӑ, Эстремадура автономлӑ пӗрлӗхӗн тӗп хули. Халӑх шучӗ — 59 352 ҫын.
Тылă
Тылă — шалт-шалт тутарса кантăра е йĕтĕне тылламалли хатĕр.
Мерида (Испани)
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Испани хулисем
Тылă
Тылăсем, тĕпрен илсен, икĕ тĕрлĕ пулаççĕ — горизонталлисем тата чалăшшисем (ик ураллисем).
Асăрхавсем
Категори:Тылă Категори:Арлав Категори:Кантăр Категори:Йĕтĕн
Ефремов Андрей Яковлевич
Ефремов Андрей Яковлевич  — (26.08.1910(13)-05.01.1985), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Балти флочĕн сывлăш-çар вăйĕсен 10-мĕш авиаци бригадин 1-мĕш мина-торпеда авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, капитан.
Вопра
Вопра — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Тиксна юханшыва юхса кĕрет. 29 юханшыв тăршшĕ км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Курка (юханшыв)
Курка — Раççей территоринчи юханшыв. Иваново облаçĕ, Улатимĕр облаçĕ, Ярославль облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Нерль юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  81 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Нерль пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Хура Атăл юпписен бассейнĕ Мăкшăран Атăла кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Хура Атăл.
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн юханшывĕсем Категори:Улатимĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем
Теннесси (юханшыв)
Теннесси (Tennessee) — АПШ территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв юханшыв Огайо юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1470 км, бассейн лаптăкĕ 104000 км2.
Каçăсем
Категори:АПШ юханшывĕсем
Финельц
Финельц — (Vinelz) — Швейцарири коммуна, Берн кантонне кĕрет.
Эрлах тăрăхне кĕрет. 818 çын (2006) пурăнать. Официаллă код — 0502.
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
Венесуэла хулисен ят-йышĕ
Ку Венесуэла патшалӑхӗн халӑх шучӗпе 100 пин ҫын ытла хулисен ят-йышӗ: мини|Каракас
Категори:Венесуэла хулисем
Тишкеревçĕ
Тишкеревçĕ тени çаксене пĕлтерме пултарать:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Гондвана
мини|справа|250px|Триас тапхӑрӗ. (200 млн.ҫ. каялла)
Палеогеографинче Гондвана — кӑнтӑр ҫӗр чӑмӑрӗнчи авалхи суперконтинент, кунта кӗрекенсем — Африка, Кӑнтӑр Америка, Антарктида, Австрали, Ҫӗнӗ Зеланди, тата Арави, Мадагаскарпа Инди. Докембрий вӗҫенче (750—530 млн.ҫ. каялла) Родиния суперконтинент арканса пайланнинчен пулса тӑнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Авалхи континентсем Категори:Суперконтинентсем Категори:Палеозой Категори:Мезозой
Панова (Ом юппи)
Панова — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Ома юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 5 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 55 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Кăмăска
Кăмăска, çавăн пекех кăмăска кăмпи, е кăмăс, шăрка (шыв, шĕвек çинчи), пăнтăх, кăвакăш, нара, нараса, люляка, пусăх, кипек,  — вĕтĕр-шакăр кăмпасем (тĕпрен илсен, зиго- тата аскомицетсем), мицелийсем шултра  çимӗҫ ĕскерĕсемсĕрех çитĕнеççĕ.
Каçăсем
Категори:Кăмпасем Категори:Кăмăска Категори:Апат-çимĕç индустрийĕ
Шуйттан чури (Я. Г. Ухсай трагедийĕ)
Шуйттан чури  — 19-мĕш çул тĕлне Ухсай Яков Гаврилович  çырнă чăвашла трагеди.
Асăрхавсем
Категори:Яков Ухсай Категори:Чăваш литератури Категори:Паллă чăваш пьесисем Категори:Пьесăсем Категори:Трагедисем
Иуо-Юган
Иуо-Юган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ить-Ях юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  68 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Тура
Тура — çÿç-пуçа тирпейлемелли уйрăм çыннăн хатĕрĕ. Çавăн пекех чĕрчунсен çăмне тирпейлемелли турасем те пулаççĕ.
Çăлкуçсем
Категори:Йăлари япаласем Категори:Гигиена Категори:Çӳç Категори:Парикмахер ăсталăхĕ
Лавразия
мини|справа|250px|Лавразия тата Гондвана. Триас тапхӑрӗ. (200 млн.ҫ. каялла)
Лавразия — икӗ континентран ҫурҫӗрти, (кӑнтӑрта — Гондвана), пӗри, мезозой тапхӑрӗнче Пангея протоконтинент пайланса кайнинчен пулса тӑнӑ. Лавразине хальхи Евразипе Ҫурҫӗр Америка кӗнӗ, вӗсем вара хӑй вӑхӑтӗнче пӗр пӗринчен 135 - 200 млн.ҫ. каялла арканса уйӑрӑлнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Авалхи континентсем Категори:Суперконтинентсем Категори:Мезозой
Гельпе
Гельпе — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Морсбах (Вуппер  юппи)|Морсбах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 5,508 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Сегонды
Сегонды — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Чурбига юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 49 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 130 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем
Термо нуклонсар бомба
мини|Теллер-Улам схеми Термо-нуклонсар хӗҫпӑшал (водородлӑ бомба) — аркатакан вӑйӗ ҫӑмӑл элементсем йывăртараххисене куçнă чухнехи  нуклонсарсен синтезӗн реакцийӗн энергийĕпе усӑ курнинче никӗсленекен нуклонсар хӗҫпӑшал тӗсӗ (тӗслӗхрен, гелийӗн пӗр атомӗ дейтерийӗн икӗ атомӗнчен пулнӑ синтез вăхăтĕнче), —  ҫавӑн чухне нумай энерги тухать.
Каҫӑсем
Категори:Хĕçпăшал, алфавитпа Категори:Хӗҫ-пӑшал туни
Шăрка (пĕлтерĕшсем)
Шăрка:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Икĕ киллĕ вĕлтĕрен
Икĕ киллĕ вĕлтĕрен (Urtíca dióica) — нумай çул ÿсекен курăкла ÿсентăран, ретри  тĕс.
Чăвашсем пурнакан вырăнта тата çакнашкал вĕлтĕренсем (тĕссем) пур:
Тата «суккăр вĕлтĕрен» пур, анчах та вăл, чăннипе, вĕлтĕренсен шутне кĕмест.
Каçăсем
Категори:Вĕлтĕрен йышшисем Категори:Космополит-ӳсентăрансем Категори:Евразири флора Категори:Африкăри флора Категори:Пахча-çимĕçсем Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем Категори:Выльăх апачĕ Категори:Нитрофиллĕ ӳсентăрансем] Категори:Çумкурăксем] Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
2-Сябута-Яха
2-Сябута-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Обь тинĕс тути юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Нюча-Инучины
Нюча-Инучины —Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Инучины юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 29 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Надым.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Целль (Цюрих)
Целль — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Винтертур тăрăхне кĕрет. 4938 çын ( 2007, раштав, 31) пурăнать. Официаллă код — 0231.
Каçăсем
Категори:Цюрих кантонĕн хулисем
Мезозой
мини|справа|250px|Мезозой тапхӑрӗнче [[динозаврсем хӑйсене питӗ ирӗклӗ туйнӑ. Анчах пурă тапхăрĕн сиввисенче нумайӑшӗ вилсе пӗтеҫҫӗ.]]
Мезозой е мезозой эри, MZ (μέσος — вӑтам + ζωή — пурнӑҫ) — Ҫӗр планетан кун-ҫулӗнчи геологиллӗ эра, вӑл 251,902 ± 0,024 миллион ҫултан каялла 66,0 миллион ҫул патне каялла (пӗтӗмӗшле 186 миллион ҫул патне каялла) тӑсӑлнӑ. Ҫак эрӑна пӗрремӗш хут британи геологӗ Джон Филлипс 1841 ҫулта палӑртса уйӑрнӑ.
Мезозой палеозой хыҫҫӑн, кайнозойран маларах пынӑ. Ку виҫӗ эра пӗрле фанерозой эонне майлашӑнаҫҫӗ. Мезозой эри виҫӗ пая: триас, юра тата пурӑ тапхӑрсене пайланать.
Вуламалли
Категори:Мезозой Категори: Геологиллӗ эрасем
Евдокия (фильм)
Евдокия (Евдокия) — Горький ячĕллĕ киностудире Татьяна Лиознова режиссёр 1961 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:ССРП 1961 çулхи фильмĕсем Категори:ССРП мелодрама фильмĕсем Категори:М. Горький ячĕллĕ киностудин фильмĕсем Категори:Вера Панован хайлавĕсене экранизациленисем Категори:ССРП хура-шурă фильмĕсем
Кăкшăм (Етĕрне районĕ)
Кăкшăм, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Палёная Рассоха
Палёная Рассоха — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Зоижемская юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Кăкшăм (Етĕрне районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 514 çын, çав шутра 238 арçын, 276 хĕрарăм пурăннă.
Палёная Рассоха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Кăкшăм (Етĕрне районĕ)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Палёная Рассоха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Асăрхавсем == ==
Мăн Рысь
Мăн Рысь —Раççей территоринчи юханшыв. Волгоград облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Медведица юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 210 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тын шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Медведица Терса кĕнинчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юпписен бассейнĕ Хопёрпа С.Донец юпписем хушшинче. Юханшыв бассейнĕ — Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Волгоград облаçĕн юханшывĕсем
Ихлып-Ярт
Ихлып-Ярт — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Лооль-Ях юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  92 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Каракас
Каракас (Caracas) — Венесуэла патшалӑхӗн тӗп хули. Халӑх шучӗ — 	1 945 901 ҫын (2017).
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Венесуэла хулисем
Наркăмăшсем, е Пĕтĕм тĕнчери наркăмăшланисен историйĕ
Наркăмăшсем, е Пĕтĕм тĕнчери наркăмăшланисен историйĕ (Яды, или Всемирная история отравлений) — Мосфильм киностудире Карен Шахназаров режиссёр 2001 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем Категори:Раççей кинокамичĕсем Категори:2001 çулхи фильмсем Категори:Раççейĕн 2001 çулхи фильмĕсем Категори:Фильмсем — «Кинотавр» премин лауреачĕсем
Тихуана (юханшыв)
Тихуана (Río Tijuana) — АПШ территоринчи юханшыв. Калифорнитерриторипе юхать. Юханшыв Лăпкă океан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 195 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Калифорни юханшывĕсем
Кантăрла вĕлтĕрен
Кантăрла вĕлтĕрен (çавăн пекех Кантăр пек вĕлтĕрен, Кантăр евĕр вĕлтерен, Urtica cannabina) — нумай çул ÿсекен курăкла ÿсентăран, ретри  тĕс.
Чăвашсем пурнакан вырăнта тата çакнашкал вĕлтĕренсем (тĕссем) пур:
Тата «суккăр вĕлтĕрен» пур, анчах та вăл, чăннипе, вĕлтĕренсен шутне кĕмест.
Каçăсем
Категори:Вĕлтĕрен Категори:Космополит ӳсентăрансем Категори:Евразири флора Категори:Африкăри флора Категори:Пахчаçимĕçсем Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем Категори:Выльăх апачĕ Категори:Нитрофиллĕ ӳсентарансем] Категори:Çум ӳсентăрансем] Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Муглан-Еган
Муглан-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Аган юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  122 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Ворна
Ворна — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕн Нюксен районĕпе территорипе юхать. Городишна юханшыва юхса кĕрет. 21 юханшыв тăршшĕ км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Инкекçĕ
Инкекçĕ:
Первая Абкодняута
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Середкина
Середкина — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Кеть юханшывăнн сулахай çыранпе вăрринчен 1079 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кеть юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Чулымран Кеть таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем
Гугенотсем
мини|Гугенотсен хӗресӗ
Францире протестантизм пулса тӑни
Малтанах протестантсене гугенот тенӗ, «гуго» — швейцари ҫыннисене Францире мӑнкӑмӑллӑн кулса чӗнни. ӑнчах та Реформаци сарӑлнӑ май франци протестанӗсене те ҫапла чӗнме пуҫланӑ.
Кальвин вӗрентӗвӗ ытти тӗн юхӑмӗсенчен ытларах, уйрӑмах дворянсемпе пуянлӑх енчен вӑтам вырӑн йышӑнакан халӑх хушшинче сарӑлнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Истори Категори:Франци Категори:Гугенот вăрçисем Категори:Тĕн
Курав
Курав — экономика, ăслав, техника, культура, ÿнер тата ытти тĕлĕшĕнчи çитĕнÿсене халăха (публикăна)  кăтартакан вырăн тата тăвăм (ĕçпулăм).
Çавăн пекех
• 2
Литература
* Категори:Ӳнер
Мадаполам
Çемçерех мадаполама муслин теççĕ.
Литература
Категори:Трикотаж Категори:Мамăк пир-авăр Категори:Пир-авăр Категори:Текстиль Категори:Инди
Паннотия
мини|справа|250px|Паннотия арканни, тӗттӗм-кӗрен тӗсли Лаврентия, ҫутӑ-симӗсси Балтика (Северо-Восточная Европа), ҫутӑ-кӗренни Сибирь, сарри тата ҫутӑ-сенкер тӗсли прото-[[Гондвана. 550 млн. ҫул каялла.]]
Каҫӑсем
Категори:Авалхи континентсем Категори:Суперконтинентсем
Хетт чĕлхи
Хе́тт чĕлхи — индоевропа çемьин анатоли группине кĕрекен хетт халăхĕн чĕлхи. Чи авалхи çыруллă индоевропа чĕлхи шутланать. Кĕçĕн Азире сарăлнă. Хетт патшалăхĕн тĕп чĕлхи.
Текст тĕслĕхĕ
Авалхи хетт ритуалĕ :
Рассея
Рассея — 2005 çулта «Любэ» группа çырса кăларнă 8-мĕш студи альбомĕ. Мусăкантсем ансамблĕн 15-çул тултарнине чысласа çырнă, «По высокой траве» юрă хит-парадсенче мала тухнă.
Асăрхавсем
Категори:«Любэ» группăн альбомĕсем