cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Русе
Экономика
thumb|right|300px|Каçхи панорама Маларах пĕлтертĕмĕр ĕнтĕ — Русе Болгарин Танай çинчи чи пысăк хули, чи пысăк промышленость центрĕ, чи пысăк порчĕ. Унта 170 пин çын пурăнать. Руçук çывăхĕнче Танай урлă хывнă икĕ хутлă пысăк кĕпер вырнаçнă. Ку кĕпер урлă Болгари Румынипе тата Раççейпе суту-илӳ тăвать. Ку кĕпер урлă чылай тавар, чылай пассажир куçса çӳрет.
Хулара машинсем тăвакан предприятисем нумай. Вĕсен шучĕ Пловдиврине çывăх. Савутсем хăйсен таварне ял хуçалăх, карапсем валли кăлараççĕ. Çавăн пекех кунта электроника йышши таварсем, йывăр машинсем хатĕрлеççĕ.
Машинсем пуçне Руçукра хими, пир-авăр, тутлă апат-çимĕç промышленоçĕ аталаннă. Иçĕм çырлипе кăшман ӳстересси енĕпе вара тĕп вырăн шутланать.
Политика
Куçук пуçлăхĕ (ăна вĕсем кмет теççĕ) — Божидар Иванов Йотов.
Каçăсем
Категори:Русе облаçĕнчи хуласем Категори:Танай çинчи хуласем
Сормук
Сормук — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Лутковая
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Лотошино районĕ
thumb|right|200pxЛотошино районĕ - Мускав облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă район.Район 1929 çулта никĕсленĕ.
Лутковая
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Лотошино районĕ
Лаптăкĕ
Лаптăкĕ 975 çм2 ( 40 % - вăрмансем ).
Лутковая
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Лотошино районĕ
Халăх йышĕ
Районта 17.7 пин çын пурăнать.
Исеккел (Пенза облаçĕ)
Исакай (Исикеево, Исәкәй ), — Пенза облаçĕнчи Çăрттанлă районне кĕрекен тутар ялĕ. Хăшпĕр хыпарсем тăрăх, унта халĕ те чăвашсем те пурăнаççĕ. Вăл Илем шывĕ хĕрринче ларать.
Кун-çулĕ
Ку таврана чăвашсем XVII ĕмĕр вĕçнелле куçса килсе ларнă. 1917 çулхи революциччен çак ял Сарăту кĕпернине кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Пенза облаçĕнчи Çăрттанлă районĕн ялĕсем
Луховицă районĕ
Луховицă районĕ - Мускав облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Луховицы. Район 1929 çулта никĕсленĕ.
Лаптăкĕ
Пĕтĕм лаптăкĕ 1 341 çм2 танлашать.
Халăх йышĕ
Районта 62.6 пин çын пурăнать.
Бажора Фёдор Максимович
Бажора Фёдор Максимович — (-), 3-мĕш Беларуç фрончĕн 31-мĕш çарĕн 220-мĕш перевçĕсен дивизин 376-мĕш перевçĕсен полкĕн батальон парторгĕ, кĕçĕн лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Мамăкла (Нурлат районĕ)
Мамăкла, — Тутарстанăн Нурлат районĕнчи чăваш ялĕ.
Каçăсем
Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырансем
Турхан (Çĕрпӳ районĕ)
Турхан, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкара çитме 54 км, райцентра — 17 км, чукун çул станцне — 16 км.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Латин чĕлхи
thumb|289px|[[:la:Lapis Niger|Lapis Niger (Хура чул) - латтин çырăвĕллĕ авалхи палăк]] Латтин чĕлхи (lingua latina), е латынь, — инди-европа чĕлхе çейин латтин-фалиск ушкăн пайĕн Итали чĕлхисем шутĕнчи чĕлхе.
Латтин чĕлхи инди-европа чĕлхисен чи авалхи çыру чĕлхисенчен пĕри шутланать.
Паянхи кунсенче латтин чĕлхи Ватиканăн, çаплах католици чиркĕвĕн официаллă чĕлхи пулать.
Европа чĕлхисенче латтинран кĕнĕ сăмахсем çав тери чылай (тĕслĕх: тĕнче лексики).
Латтин алфавичĕ хальхи чылай чĕлхен çырулăхĕн никĕсĕ пулса тăрать.
Истори
Латтин чĕлхи оскпа умпăр чĕлхисемпе пĕрле инди-европа çемьин итали туратне кĕрет. Авалхи Италире аталанса пынă çем латтин чĕлхи ытти итали чĕлхисене аяла хурса анăç Вăтаçĕр тинĕсĕ таврашĕнче мала тухать.
Урăх чĕлхесене сĕмлени
Римлĕнсем пирĕн эрăччен I ĕмĕрпе I ĕмĕрсенче герман йăхĕсене пăхăнтарасшăн кĕрешнĕ, анчах та çар ăнăçне тытайман пулин те, римлĕнсемпе германсем хуçалăлăхлă çыхăнусене чылай вăхăт тытса пынă — çак ĕçсене Рейнпа Танай тăрăхĕнчи рим колони-гарнизонĕсем урлă ирттернĕ. Çакна нимĕç хули ячĕсем кăтартаççĕ: Кёльн (ним. Köln, лат. colonia — пурăну вырăнĕ), Кобленц (ним. Koblenz, лат. confluentes — юхса пĕрлешекенсем, Кобленц Мозельпе Рейн пĕрлешĕннĕ çĕрте), Регенсбург (ним. Regensburg, лат. regina castra), Вена (лат. vindobona) тата ытисем те.
Британире латтин чĕлхин авал йĕрĕсем хула ячĕсенче сыхланса юлнă: -chester, -caster е -castle (лат. castra — çар лагерĕ тата castellum — хӳтлĕх), foss- (лат. fossa — канав, col(n) от лат. colonia — пурăну вырăнĕ: Манчестер (акăлч. Manchester), Ланкастер (акăлч. Lancaster), Ньюкасл (акăлч. Newcastle), Фосбрук (акăлч. Fossbrook), Линкольн (акăлч. Lincoln), Колчестер (акăлч. Colchester).
Вĕçлени
Чĕлхере 6 ӳкĕм:
Вырăс чĕлхинчи пекех, виçĕ (грамматика) нĕсĕл:
Сăпатлану
Латтин чĕлхин глаголĕсен 6 вăхăт хорми, 3 наклонени, 2 залог, 2 хисеп тата 3 сăпат.
Латтин глаголĕн вăхăчĕсем:
Тайăлусем:
Залог: Хисеп: Сăпат:
Кӑсӑклӑ фактсем
Çĕрĕсем çинче латынла чи анлă усă куракан çыравсем:
Каçăсем
Категори:Латтин чĕлхи Категори:Этеп чĕлхисем Категори:Ватикан чĕлхисем
Хура упа курăк
Хура упа курăк (лат. Matteuccia struthiopteris) тӗсӗ. — Упа курăк йышне кĕрекен ÿсентăран. Ку йăхран Чăвашра пĕр курăк кăна тĕл пулать. Ку тӗсе кĕрекен курăксем малтанласа Çурçĕр Америкăра ĕрченĕ тесе шутлаççĕ. Кайран вĕсем Çĕр чăмăрĕн çурçĕр çурмачăмăрĕнче пур çĕрте те анлăн сарăлнă.
Наркӑмӑшлӑ. Медицинӑра усӑ кураҫҫӗ.
Вуламалли
Категори:Еврази флори Категори:Çурçĕр Америка флори
Тиххăн Петĕркки
Тиххăн Петĕркки (чăн ячĕ Петров Пётр Тихонович; 1903, чӳк, 29, Теччĕ районĕ, Кăнна Кушки ялĕ — 1976, пуш, 26 Хусан), — чăваш çыравçи, драматургĕ.
ССРП ÇП пайташĕ (1965 ç.).
Шимваш
Шимваш — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Тиххăн Петĕркки
Пурнăçĕ
1903 çулхи чӳк уйăхĕн 29-мĕшĕнче Тутарстанăн Теччĕ районĕнчи Кăнна Кушки ялĕнче çуралнă.
Шимваш
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Тиххăн Петĕркки
Пурнăçĕ
Малтан пуçламăш шкултан, унтан икĕ класлă училищĕрен вĕренсе тухнă. 1919 çулта Теччĕри педагогика техникумне вĕренме кĕнĕ. 1924 çулта Чĕмпĕрти педагогика техникумĕ çумĕнчи кăтартуллă шкулта ĕçлеме тытăннă. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче фронтра çапăçнă, касăри салтакран пуçласа рота командирĕ таран ӳснĕ. Вăрçăра Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕĕпе тата икĕ медале тивĕçнĕ.
1946-1950 çулсенче Сенгилейри педагогика училищинче ĕçленĕ. Хусана пурăнма куçсан çутĕç пайĕнче, вăтам шкул директорĕ пулса ĕçленĕ.
1976 çулхи пуш уйăхĕн 26-мĕшĕнче Хусанта вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Тихăн Петĕркки «Трактор» ятлă малтанхи поэми Мускавра тухнă «Çĕнĕ çул» кĕнекере пичетленнĕ. Вăл калавсемпе повеçсене, пьесăсене, ăслăх-фантастика ĕçĕсене çырнă.
Паллăрах кĕнекисем:
Асăрхавсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чӳкĕн 29-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1903 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 26-мĕшĕнче вилнисем Категори:1976 çулта вилнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей драматургĕсем
657
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕмĕл
Истори
Этем кĕмĕлпе авалтанах паллашнă. Кĕмĕл, ылтăн пекех, çутçанталăкра хăйшăран тĕсĕпе тĕл пулать — ăна тăпраран шăратмасăрах тупнă. Çавăнпа ĕнтĕ кĕмĕл нумай халăх культурă йăлисенче ĕмĕрсем витĕр курăнать. Ассирипе Пайпăлта кĕмĕл таса металл вырăнĕнче пулса Уйăхăн символĕ шутланнă. Вăтам ĕмĕрсем тапхăрĕнче кĕмĕл тата унăн шăрантарнă хутăшĕсем алхимиксем таврашĕнче питĕ чыслă пулнă. XIII ĕмĕрĕн варринчен пуçласа кĕмĕл савăт-сапа тумалли йăлаллă материал пулса каять. Унсăр пуçне, кĕмĕлпе паянкуна çити те хыт укçа çапма усă кураççĕ.
Физикă-хими уйрăмлăхĕсем
Кĕмĕл, хими палли Ag, - шурă метал, çемçе те туптанакан. Кĕмĕлĕн çутă хирĕç хевтелĕхĕ 94%, шăрату температури — 964,5 Цельси градусĕ. Тачăлăхĕ — 10,5 г/см^3. Тап-таса кĕмĕле техникăра тата капăрлатакан ӳнерлĕхре çĕмçе пирки усă курмаççĕ. Савăт-сапа тата ювелир япалисене тунă чух халĕ кĕмĕлĕн пăхăрпа хутăш шăранăвĕ. Кĕмĕле хачăпа тата пăчкăпа касса ăсталама çăмăл, гравир тума ансат, тăсăлавлăхĕ çав тери мăнаç: металăн пĕр грамне 2 çухрăма туртса тăсма пулать. Кĕмĕл лаптакне 0.25 мм çинçелĕхчен туптанать.
Усă курни
thumb|Кĕмĕл укçа
Каçăсем
Категори:Паха йышши металсем Категори:Апата хушмаллисем
Тула гербĕ
rightТула гербĕ вырăнĕнче 1778 çулхи пуш уйăхĕн 8 йышăннă авалхи герб шутланать. Герб француз хулкканĕ евĕр. Сарлакăшĕ çӳллĕшĕ саккăр хăхăрмĕш пек килĕшсе тăрать. Герб ăнланăвĕ çакăн пек: хĕрлĕ тĕс çинче Андреевский хĕрес пек вырнаçтарнă икĕ кĕмĕл шпага хĕçĕ выртаççĕ. Вĕçĕсем вĕсен аялалла пăхаççĕ. Çавăн пекех кĕмĕл пăшал кĕпçи выртать. Çӳлте тата аялта икĕ ылтăт мăлатук выртаççĕ. Ку пĕтĕпех ку хулара чаплă хĕç-пăшал завочĕ пуррине кăтартать.
Юлашки хут герба вырăнти референдум тăрах 1997 çулхи нарăсăн 9 йышăннă. 1997 çулхи пуш уйăхĕн 13 ăна Тула облаçĕн юстици управлениĕнче регистрациленĕ. Регистрациленĕ номерĕ 1-мĕш.
Категори:Тула
Лондон (пĕлтерĕшсем)
Лондон:
Щёлково районĕ
thumb|right|200px Щёлково районĕ - Мускав облаçĕ хĕвелтухăç енче вырнаçнă район.Лаптăкĕ 691 çм2.Тĕп хули - Щёлково.
Халăх йышĕ
Районта 187.5 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Шанарпуç (Шупашкар районĕ)
Шанарпуç, Šanarpuş — Чăваш Енĕн Шупашкар районĕнчи ял.
Шанарпуç ялĕ XX ĕмĕрте
1917 çултанпа 1927 çулчен ял Шупашкар уесне кĕнĕ. 1918 çулхи нарăсăн 8-мĕшĕччен Кĕчкей вулăсне, кайран Елчĕк вулăсне кĕнĕ. 1926 çулхи утă уйăхĕн 20 хыççăн районсене туса хуриччен каллех Кĕчкей вулăсне кĕме пуçланă.
1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн пуçласа хальхи вăхăтчен ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Илем (юханшыв)
Илем — Пенза облаçĕнчи Çăрттанлă районĕн çĕрĕсем тăрăх юхакан шыв.
Старый Куюк
Старый Куюк — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 284 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452806, ОКАТО кочĕ — 80259835009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
658
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Спировка
Спировка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Куяново (Куяновский ял тăрăхĕ)
Куяново  — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4103 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452946, ОКАТО кочĕ — 80237812001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Бежецк районĕ
Бежецк районĕ, — Тверь облаçĕн çурçĕр-тухăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Бежецк хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 2 810 çх2. Кăнтăр тата анăç енче хутăш тата лăсăллă вăрмансем ӳсеççĕ. Ытларах енпе вăрмансенче чăрăш, ăвăс, хурăн ӳсет.
Халăх йышĕ
Районта 26,8 пин çын (2006) пурăнать.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 14 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 13.
Çул-йĕр
Районти çулсем тăрăх Вологда, Ленинград, Ярославль тата Мускав облаçĕсемпе çыхăнма пулать.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Люлл
Люлл — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Рузă районĕ
thumb|right|200px Рузă районĕ - Мускав облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă район.Лаптăкĕ 1 559 çм2.
Халăх йышĕ
Районта 64 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
659
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Куликал 1-мĕш
Куликал 1-мĕш — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Пахалăх
Пахалăх, мĕнле те пулсан япала унран кĕтекен енсене тивĕçтерни, вăл шутра:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Шенен Блан
250px|thumb|Шенен Блан Шенен Блан - ( Chenin blanc ) - франци шурă иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Луара айлăмĕ ( Франци ).
Пахалăх (экономика)
Пахалăх — Огвоздина В. Ю. вĕренткĕчĕпе килĕшуллĕн : продукцин ăна тивĕçлĕ палăрăмĕсемпе енĕсем, çав прдукцие туса кăларнă май майлашăнаканскерсем.
Шенен Блан
Ампелографи
Шенен Блан - авалхи сорчĕ.9-мĕш ĕмĕрчен Анжу тăрăхра чĕрĕ хуллисем ӳстернĕ.600 çул каялла Шенен Блан Луара айлăмра анлăн сарăлса кайнă.Шенен Блан питĕ "чĕрĕ" иçĕм сорчĕ.Чĕрĕ хуллисем вăйлă çилсем вĕсен те хуçăлмаççĕ.Шенен Блан ирех чечекленет те ирех çырлисем пиçеççĕ.Анчах пăнтăх чирсем ( милдью, оидиум тата "паха пăнтăхĕ" ) çăмăл çырлисене çапаççĕ.
Пахалăх (экономика)
Литература
Категори:Пахалăх Категори:Метрологи Категори:Проектлав Категори:Проектлани
Шенен Блан
Каçăсем
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Тутарла Кăнаш
Тутарла Кăнаш, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял. Кунта чăвашсем пурăнаççĕ. Ял ятне ăнсăртран "Тутар Кăнашĕ" теессрен асăрханмалла. Чăннипе, каларăмăр ĕнтĕ, Тутарла Кăнаш.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи вырăнсем
Шахов районĕ
thumb|right|200px Шахов районĕ - Мускав облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă район.Район 1929 çулта никĕсленĕ.Лаптăкĕ 1 211 çм2.
Базакин Николай Николаевич
Базакин Николай Николаевич — ( -), 3-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш çарĕн 63-мĕш перевçĕсен дивизин 346-мĕш перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, кĕçĕн лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Шатеневский Пичуг
Шатеневский Пичуг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 275 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
660
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хурама Тăвар
Хурама Тăвар , çавăн пекех Хурама Твар  теме те юрать,  — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. Фельдшер пункчĕпе клуб пур. Вăрман варринче вырнаçнă. Пĕчĕккĕ пулсан та виçĕ пайран тăрать.
Кунçулĕ
1926 çул вĕçĕнче Турхан, Çĕнъял, Çăл Атăк, Анат Тăрмăш ялĕсен çыннисем Кармала уçланкинче никĕсленĕ. Малтан 5 выçалкă йĕркеленĕ; Великий Октябрь, Поляков посёлокĕ, Сибиряков выçăлки, Лукьянов выçăлки, Калинин выçăлки. Великий Октябрь ялне Турханпа Çăл Атăк 13 çемье йĕркеленĕ. Поляков выçăлкине Поляковсен 2 çемьи, Сибиряков выçăлкине Сибиряковпа Анисимовсен çемьисем. Лукьянов выçăлкине Çĕнъял çĕр ĕçтешĕсем никĕсленĕ. Калинин выçăлкине Анат Тăрмăш çĕр ĕçтешĕсем Калиниа хисеплесе унăн ятне панă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
1927 çулчен Пăва уйесĕн Турхан вулăсĕн администрациĕ вырнаçнă. 1935 çулхи пуш уйăхĕн пĕрремĕшпе 1939 çулхи пуш уйăхĕн çиччĕмĕшчен Турхан районĕн администрациĕ вырнаçнă.
Сăнсем
350px|thumb|left|Хурама Тăвар 350px|thumb|left|Хурама Тăвар
Куликал 2-мĕш
Куликал 2-мĕш — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Шатура районĕ
Шатура районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Шатура (хула).
Юпа, 10
Уявсем
Тĕн: thumb|100px|Таса Петĕр, Крутицкий митрополичĕ
Пулăмсем
Çавăн пекех: Категори:Юпан 10-мĕшĕнче пулăмсем
Асăрхавсем
Категори:Кунсем Категори:Юпан 10-мĕшĕ
Шмельковка
Шмельковка — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 8 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452806, ОКАТО кочĕ — 80259835010.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Гонтарь Константин Михайлович
Гонтарь Константин Михайлович — (05.03.1921-22.05.2003), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 02. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Карели фрончĕн 14-мĕш çарĕн 14-мĕш перевçĕсен дивизин 95-мĕш перевçĕсен полкĕн батальон командирĕ, майор.
Британи
thumb|300px|[[Плимут (Англи)|Плимутри Британи статуйи]] Çак палăртусенче усă кураççĕ:
Çавăн пекех пăхăр
Brittany (disambiguation)
Рубин Хусан ФК
Каçăсем
Категори:Раççей футбол клубĕсем * Категори:Хусан спорчĕ Категори:СССР футбол клубĕсем
661
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Варанаси
Варанаси, — Индири Уттар Прадеш провинцинче вырнаçнă хула. Ганг юханшыв хĕрринче ларать. Хула Каши (авал), тата Бенерес (X-XII ĕмĕрсенче) ячĕсемпе паллă. Индири чи авалхи хуласенчен пĕри. Пирĕн эрăчен 7 ĕмĕрте никĕсленнĕ тесе шутлаççĕ. 1950 çулта Уттар Прадеш провинциĕ шутне кĕртнĕ.
Варанаси, мусульмансен Мекка евĕр, индуссен çветуй хули шутланать. Унăн хăйне евĕр, ыттисемпе пĕрпек мар, уйрăм культура аталаннă. Вăл темиçе пин çул хушшинче аталаннă. Хулара инди историĕн паллă юрăçисем, философĕсем, сăвăçисем çуралнă: Кабир, Мунши Премчанд, Прасад Джайшанкар, тата ыттисем.
Варанаси çавăн пекех Инди культурин тĕп хули пек паллă.
Халăх йышĕ
1968 çулта кунта 602 пин çын пурăннă.
Культура
thumb|1922 çулхи Варанаси хулиХулара пурĕ 1 500 храм ытла. Вĕсенчен шучĕнче Шивăн ылтăн храмĕ, Аурангзеб мечечĕ.
Пулса иртнисем
Категори:Инди хулисем
Стрельня
Стрельня — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Молома юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Кăнна Кушки
Кăнна Кушки (Кошки-Новотимбаево, Күшки-Яңа-Тимбай) — Тутарстанăн Теччĕ районĕнчи чăваш ялĕ. Кăнна шывĕ хĕрринче вырнаçнă. Кунта Яковлев Иван Яковлевич (1848-1930) çуралса ÿснĕ.
Тавралăх
Ялтан 4 çухрăмра Хулаш (хула вырăнĕ) пур. Çав вырăна пĕр вăхăт хушши Кăнна Кушки çыннисем уйрăлса тухса пурăннă, ялĕ те Хулаш ятлах пулнă; кайран çынсем каялла таврăнса Хулашкасси пуçарса янă. Кăнна Кушкипе Хулаш хушшинче Кĕçĕн Ур тата Аслă Ур çырмисем пур. Çаван пекех Иванскипе (12 кил, 18 çын) Маевка ялĕсем уйрăлса тухнă.
Ялпа юнашар 4 çăл пур, вĕсене тирпейленĕ. Вĕсем шутĕнче Макласапа Караска.
Кунçул
1593/94-мĕш çулсенче Çерпӳ уесĕнчи Кушкă вулăсĕнчи ясак хресченĕсем Тинпайпа Кизилпай Янышевсем юлташĕсемпе Хырла хĕррине куçса Тимпаел ялĕ никĕсленĕ.
1705 çулта Хырал хĕрринчи çĕрĕсен пăрахса Кăнна юханшывĕ хĕрринче çĕнĕ ял никĕсленнĕ. Çав çулах вырăс хресченĕсене Семен Макарьевпа юлташĕсене çав пушă ялта ясак уйăрса панă
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
1727 çулхи пĕрремеш ревизи вăхăтĕнче ялта 144 ясак хресченне палăртнă. 1762-мĕш çулта 199 арçын, 215 хĕрарăм.
Ялта ял тăрăхĕн çурчĕ, "Память Яковлева" ПСХК правленийĕ, вăтам шкул,фельдшер пункчĕ, клуб, И.Я. Яковлев музейĕ, ял вулавăшĕ, почта, часавай, сбербанк уйрăмĕ пур. Яла газпроводпа водопровод кĕртнĕ. Пӳрт çумĕнче 33 сотка çĕр лаптăкĕ.
Ялти урамсен, паллах официаллă ячĕсем пур. Çав вăхăтрах вĕсен кулленхи калаçусенче усă куракан ячĕсем пирки те калама пулать. Кĕтескас, Хулаш касси, Чечен кас.
Яковлев палăкĕ
2008 çулхи ака уйăхĕн 18-мĕшĕнче И.Я. Яковлев çуттатуртавçă çуралнăранпа 160 çул çитнипе ялта ун палăкĕ туса хучĕç. Скульпторĕ В. Нагорнов. Уçнă церемонинче Чăваш Енрен, Тутарстан Республикинчен, Чĕмпĕр облаçĕнчен сумлă çынсем килсе пухăнчĕç. .
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Теччĕ районĕн ялĕсем
Мунши Премчанд
мини|Мунши Премчанд
Пурнăçĕ
Мунши Премчанд Варанаси патĕнчи Ламахире çуралнă. Ашшĕ почта уйрăмĕнче клерк пулса ĕçленĕ. Çичĕ çӳла çитсессĕн унăн амăшĕ вилнĕ. Ашшĕ те нумаях пурăнман, Премчанд студент çулне çитсен çĕре кĕнĕ. Премчанд амаçӳрипе тата тăван ывăлĕсемпе юлнă.
Ачаранах Премчанд чухăнлăхпа паллашнă.
Пĕрремĕш хут авланнă çемье нумай тăсăлман. Иккĕмĕш хут Премчанд Шиварани Девине качча илнĕ.
Ӗçĕсем
Малтан Премчанд урду чĕлхи çинче Навабраи псевдонимĕпе çырнă. Анчах та британецсем унăн «Soz-e-Watan» романне конфискацилесен Премчанду ячĕпе хинди чĕлхи çинче çырма пуçланă. Пурĕ вăл 300 ытла калав, вунă ытла роман, икĕ пьеса çырнă.
Категори:Инди çыравçисем Категори:Çыравçăсем, алфавитпа
Мишель Пфайффер
Мише́ль Мари́ Пфа́йффер (Michelle Marie Pfeiffer; 29.4.1958,, Калифорни, АПШ çур.) — американ актриси тата продюсерĕ. «Ылтăн глобус» (1990) BAFTA (1990), «Кĕмĕл упа» (1993) премисен лауреачĕ, çаплах «Оскар» тата «Эмми» премисен номинанчĕ.
Çамрăклăх
Пфайффер Калифорни штатĕнчи Санта-Ана хулара çуралнă. Ашшĕн нидерланд, нимĕç тата айриш кăкĕсем, амăшĕн — швед тата швейцар кăкĕсем пулнă. Килйышра çаплах Рик пиччĕшĕ (1955 çур.) тата икĕ йăмăкĕ, Диди тата Лори (1965 çур.) çитĕннĕ, вĕсем те актрисăсем. Мишель çуралсанах çемье Мидуэй-Ситине куçса кайнă, каярах Фаунтин-Вэлли хулана, унта ĕнтĕ 1976 çулта Пфайффер аслă шкулта вĕренсе тухнă.
Çакăн хыççăн хĕр пĕр вахăт хушă «Вонз» супермаркетре кассир вырăнĕнче тăрăшнă, кайран Голден Вест колледжне вĕренме кĕнĕ, унта вăл Альфа-Дельта-Пи тăванлăхĕн пайташĕ пулнă, юриспруденцие алла илнĕ, суд стенографисчĕ пулма шухăшланă. 1978 çулта Пфайффер «Мисс Орэндж» хитрелĕх конкурсĕнче çĕнтернĕ те «Мисс Калифорни» конкурса хутшăннă, улттăмĕш вырăна тухнă. Сцена çинче ăмăртусенче хăйне пултаруллă кăтартнă хыççăн, хăйне валли агента тара тытнă — интервьюсене çӳреме тытăннă.
1993 çулхи кăрлач уйăхĕнче Пфайффер Дэвид Э. Келли сценариста тĕлпулнă. 1993 çулхи чӳкĕн 13-мĕшĕнче мăшăрланнă. Келлипе паллашичченех Пфайффер хĕрачана усрава илес пирки процесса пуçланă, 1993 çулхи пуш уйăхĕнче Клаудия Роуз хĕрача-пепкене килйыша кĕртнĕ. 1994 çулхи çурла уйăхĕнче Пфайффер Джон Генри ывăла çуратнă.
Пайăр çынсем
Мишель 1981 çулта Питер Хортона качча кайнă, унпа вăл Милтон Кацеласăн актёрсен курсĕсенче паллашнă. 1988 çулта уйрăлнă. 1989 - 1992 çулсенче Пфайффер Фишер Стивенпе тĕлпуллашнă. Çаплах «Опасные связи» фильмри коллегипе, Джон Малковичпе, туслă пулнă.
Каçăсем
Категори:BAFTA премин лауреачĕсем Категори:АПШ киноактрисисем Категори:1958 çулта çуралнисем Категори:Акан 29-мĕшĕнче çуралнисем
Шеньга (Юга юппи)
Шеньга (Шонга) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 162 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Чехов районĕ
thumb|right|200px Чехов районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Чехов.Лаптăкĕ 866 çм2.
Кун-çулĕ
Района 1954 çулта "Чеховский" ячĕ панă ( кивĕ ячĕ "Лопасневский" ).
Халăх йышĕ
Районта 111.1 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Хорнсор Мучикасси
Хорнсор Мучикасси (Хорнзор), — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Чехов районĕ
Хуçалăх
Ютçĕршыври компанисем районта хăвăн завочĕсем вырнаçнă :
Хорнсор Мучикасси
Тавралăхĕ
Ункă юханшыв çинче вырнаçнă. Шупашкара çитме 55 км, райцентра — 18 км, ч.ç. станцине — 16 км.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
Белый районĕ
Географи
Район лаптăкĕ 2 135 çх2.
Халăх йышĕ
Районта 7,3 пин çын (2006) пурăнать. Хала халăхĕ — 4 пин çын шутланать.
Районта пурĕ 160 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 7 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 6.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Талдом районĕ
Талдом районĕ - Мускав облаçĕн çурçĕр енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Талдом.Район 1929 çулта никĕсленĕ.Лаптăкĕ 1 427 çм2.
Халăх йышĕ
Районта 44.7 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
662
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Куликал 3-мĕш
Куликал 3-мĕш — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Чулпан (Янаул районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Редькино
Редькино — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 993 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452944, ОКАТО кочĕ — 80237812004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Редькино
Деверинская Александра Тимофеевна
Александра Тимофеевна Деверинская (1960 çулхи пушăн 19-мĕшĕ, Аслă Арапуç ялĕ,, Чăваш АССР çур.) - совет тĕнче шайĕнчи спорт ăсти, çăмăл атлетика спорчĕн тĕнче рекордсменĕ.
Кун-çулĕ
1960 çулхи пуш уйăхĕн 19-мĕшĕнче Патăрьел районĕнчи Аслă Арапуçĕнче çуралнă.
Первомайскинчи вăтам шкулта вĕреннĕ чухне çăмăл атлетикăпа кăсăкланнă.Чăваш патшалăх педагокика университетăн физвоспитани факультетĕнче Пуклаков Николай тренер патĕнче вĕреннĕ.
И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагокика университетне 1981 çулта пĕтернĕ. Раççей спортсменкисенчен пĕрремĕш тенче шайне тухнă.
Хальхи вăхăтра республикăн хăвăрт утассипе ĕçлекен спорт шкулĕн директорĕ.
Лебедев Герман Степанович
Герман Степанович Лебедев (11.5(28.4).1913, Салапай ялĕ, Шупашкар уесĕ, Хусан кĕпĕрни — 3.2.1980, Шупашкар, Чăваш АССР) — чăваш композиторĕ, мусăкçăсен пĕрлĕхĕн ĕçченĕ, Чăваш патшалăх юрăпа ташă академи ансамблĕ хормейстрĕ.
Çемье
Арăмĕ — Анастасия Львовна Мигуськина, юрăç, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ.
Пултарулăх ĕç-хĕлĕ
Г. С. Лебедев — Чăваш Енри чи паллă та халăх юратнă композиторсен пĕрри.
Паллă (тĕп) ĕçĕсем
Пултарулăхăн тĕп пайĕ — юрăсем; Герман Степанович 400 юрăна кĕвĕленĕ. В. Давыдов-Анатри, А. Алга, А. Эсхель, И. Ивник, И. Тукташ, П. Хузанкай, В. Урташ, Г. Ефимов, А. Катай, В. Веселов, Н. Ваçанка, Г. Харлампьев, И. Малагай, Н. Евстафьевй, А. Калкан, Уйăп Мишши, А. Лукин, П. Халапсин, Стихван Шавли, Гр. Краснов, А. Новиков, Г. Айхи, А. Пономарёв, П. Градов тата ытти поэтсен сăввисене кĕвĕленĕ.
Обработки
40 яхăн
Халăх юррисене çырни
150 яхăн
Хор тата вокал пултару ĕçĕсем
Чăваш патшалăхĕн юрăпа ташă ансамблĕ валли:
Симфони оркестрĕ валли
«Мăнаçлă марш», 1935 (пĕрремĕш выляни — Шупашкар, утă, 29 - 1935 ç., дирижёр С. Габер)
Вĕрсе каламалли йывăç инструменчĕсен квартечĕ
Чăваш халăх темисемпе прелюди тата фугăсем, 1935 (пĕрремĕш выляни — Шупашкар, утă, 29 - 1935 ç.)
Сĕрме купăс, виолончель тата фортепиано валли
«Колхоз хĕрĕсем», 1947
Фортепиано валли
Ача-пăча пьеси, 1934
Баян валли
Вокал-ташă сюитисем валли. «Чăваш ташши»
Спектакльсем валли
Пĕтĕм халăхăн чун кăмăлне Чăваш Енĕн гимнĕ пулса тăнă Илле Тукташ сăввисем çине кĕвĕленĕ «Тӑван ҫӗршыв» (Песня о Родине) юрăпа кĕрсе юлнă.
Астăвăм
Шупашкарта композитор пурăннă çурт çине (24 ç., К. Маркс урамĕ) астăвăм хăмине çыпăçтарнă. Г. Лебедев ятне Чăваш наци лицей-интерната панă (Шупашкар).
Каçăсем
Категори:ССРП композиторĕсем Категори:Чăваш композиторĕсем Категори:Акан 28-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1913 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 3-мĕшĕнче вилнисем Категори:1980 çулта вилнисем Категори:Шупашкарта вилнисем Категори:Чăваш Енре вилнисем
Чăрăш (Çĕрпӳ районĕ, Туçи)
Чăрăш, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Струговая
Струговая — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Чăрăш (Çĕрпӳ районĕ, Туçи)
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
Мангушная
Мангушная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Струговая
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мангушная
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Ступино районĕ
Ступино районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Ступино.Район 1929 çулта никĕсленĕ.Лаптăкĕ 1 696 çм2.
Халăх йышĕ
Районта 118.1 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Кăвакарчăн куçĕ
thumb|righ|250px
Кăвакарчăн куçĕ (Myosótis) — Хăяр курăк йышĕнчи ӳсентăрансен йăхĕ.
Ячĕ
Нумай европа чĕлхисенче тата хăшпĕр европа мар чĕлхесенче ячĕн пĕлтерĕшĕ пĕр пек : forget-me-not, Vergissmeinnicht, Niezapominajki, Forglem-mig-ej, vergeet-mij-nietje, No me olvides, Unutma beni, neforgesumino, 勿忘我, 물망초 (勿忘草, mul mang cho), Wasurenagusa, זכריני (Zichrini), (farâmusham nakon), Förgätmigej.
Сыхлакан статус
Раççейĕн Хĕрлĕ кĕнекине кĕртнĕ.
Тĕсĕсем
Йĕр вĕçĕнчи тăваткал скобкăра — Germplasm Resources Information Network — GRIN базăри таксон номерĕ
250px|Вĕт чечеклĕ кăваркарчăн куçĕ 250px|Альп кăваркарчăн куçĕ 250px|Вăрман кăваркарчăн куçĕ 250px|Хир кăваркарчăн куçĕ 250px|thumb|250px|Шурлăх кăваркарчăн куçĕ 250px|Пушă кăваркарчăн куçĕ
Каçăсем
Категори:Хăяр курăкĕ йышшисем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Базанов Пётр Васильевич
Базанов Пётр Васильевич — ( -), 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 10-мĕш истребитель авиаци корпусĕн 235-мĕш истребитель авиаци дивизин  3-мĕш гварди истребитель авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ çумĕ, гварди капитанĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 26.
Тутарстанри чăваш ялĕсем
Тутарстанри чăваш ялĕсем  — Тутар республикин территорийĕнче вырнаçнă чăваш ялĕсем. Хальхи Тутарстан Республики ăшĕнче историлле (авалтанхи, çĕнĕреххи) чăваш ялĕсен шучĕ 170 патнелле тесе шутлаççĕ (чăннипе ытларах та пулма пултатарать). Чылайăшĕ хутăш ялсем шутланаççĕ.
Тутарстанти чăваш ялĕсене ушкăнласа тухни
Тутарстан территорине Атăл тата Кама шывĕсем виçĕ пысăк пая пайлаççĕ. Çапла вара Тутарстанти чăваш ялĕсене те çак территорисене кура ушкăнласа тухма меллĕ.
Хусанçум тата Хусан лешекки тăрăхĕ
Хусан таврашĕнче хальхи вăхăтра, XXI ĕмĕрте, чăваш ялĕсем пачах та çук теме те пулать, анчах та вĕсем, çапах та, пур. Унашкаллисене шутласа тухма хăрах алăри пÿрнесем те çителĕклĕ. Пурте Ешĕл Васан районĕн Атăлăн çак енĕн пайĕнче вырнаçнă. Акă вĕсем: Новочувашски (59%), Ремплер (44%), Воронино (28%), Новопольски, Грузински. Хăлăпкасем ăшĕнче чăвашсен йышĕн шайне процентсемпе кăтартнă. Чăнлахшăн тата çакна каласа хăвармалла. Çак тăватă ялта нихçан та ачасене шкулта чăваш чĕлхине вĕрентсе курман пулас. Ăславçăсем унта тĕпчевсем ирттерме çÿремен, журналистсем те пыра-пыра кайман. Çавăнпа та вĕсенчи чăвашлăх шайне никам та тĕплĕн пĕлмест. Истори те чылай енчен тĕтреллĕ. Статистика кăтртăвĕсем çеç унта чăвашсем чăмăртанса компактлăн пурăннине систерсе тăраççĕ.
Вăтам ĕмĕрсенче ку тăрăхра чăваш ялĕсем пайтах пулнă. Анчах та ку статья ун пирки мар, хальхи вăхăт пирки.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Чăваш тĕнчи Категори:Чăвашсем
Хăяр курăк йышĕ
thumb|250px|Кăвакарчăн курăкĕ чечекре
Сайра тĕл пулакан тĕсĕсем
Раççей Хĕрлĕ Кĕнекине çак тĕссене кĕртнĕ:
Химиллĕ пахалăхĕсем
Хăяр курăк йышĕнчи ӳсентрансен нумайĕшĕн тымарĕсенче литосперма йӳçĕкĕ пур.
Медянка (Аксу районĕ)
Медянка, — Тутарстанăн Аксу районĕнчи чăваш ялĕ.
Кунçул
ХХ ĕмĕр пуçламăшĕнче никĕсленĕ. Тутарстанти Аксу районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Аксу (Аксубаево),«МЮД», Алексеевка, Анат Паланлӑ (Нижняя Баланда), Аслӑ Сӗнчел (Сунчелеево), Ахматка, Беловка, Васильевка, Емелькино, Ерепьел (Ерепкино), Илешни (Ильяшкино), Кӗҫӗн Акташ (Малый Акташ), Кӗҫӗн Сӗнчел (Малое Сунчелеево), Кивӗ Илтрекьел (Старое Ильдеряково), Кивӗ Киремет (Старая Киреметь), Кивӗ Мӑкшел (Старое Мокшино), Кивӗ Саврӑш (Старые Савруши), Кивӗ Тимушкел (Старое Тимошкино), Кивӗ Ӳсел (Старое Узеево), Котловка, Культура, Кӳшӳ (Кисы), Медянка, Меречен (Новое Мокшино), Носовка, Октябрь, Паланлӑ (Калиновка), Пионер, Пономаревка, Савкаҫ(Савгачево), Саврӑш (Савруши), Саврӑшпуҫ (Урмандеево), Сергеевский, Ҫӗмӗртлӗ (Черемушка), Ҫӗнӗ Аксу (Новое Аксубаево), Ҫӗнӗ Паланлӑ (Новая Баланда), Ҫӗнӗ Тимушкел (Новое Тимошкино), Ҫӗнӗ Хӑяслӑ (Новые Киязлы), Ҫӗньял (Новый Чувашский Адам), Ҫирӗклӗ (Сидулово-Ерыклы), Таркӑн (Тараханка), Тукмаклӑ (Новое Ильдеряково), Унтакшӑ (Старый Чувашский Адам), Фёдоровка Хӗрлӗшур (Нижние Савруши), Хырӑшне (Сосновка), Фёдоровский, Чӑваш Енрусьел (Чувашское Енорускино), Шуҫӑм (Заря), Щербень.
Çу, 7
Уявсем
Радио кунĕ
Шепшенга (Кичменьга юппи)
Шепшенга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кичменьга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 83 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Майков Евгений Иванович
Майков Евгений Иванович - генерал-лейтенант (1968). 1913 çулхи нарăсăн 19-мĕшĕнче Чĕмпĕр кĕпернинчи Чăнлă районĕнчи Çĕнĕ Улхаш ялĕнче çуралнă.
Кун-çулĕ
Ача çулĕсем Патăръел районĕнчи Çĕнĕ Ахпӳрт ялĕнче иртнĕ. 16 çултанпа пысăк стройкăсенче ĕçлет (Шатура, Мосстрой - 1928-1929). Кайран Магниткăра бетонщиксен бригадирĕнче ĕçлет.
1936-1941-мĕш çулсенче Уралти индустри институтĕнче вĕренет. Кайран Свердловск облаçĕнчи пысăк заводра- тĕп инженер. Вăрçă вăхăтĕнче - полк, бригада, дивизи тата корпус инженерĕ.
Вăрçă хыççăн Çар-политика академипе аспиратуринчен вĕренсе тухать. Çар ăслăлăхĕсен кандидачĕ ятне хӳтĕлет.
"Военно-инженерный журнал" редакцинче, Совет Çарĕн инженери çарĕсен штабĕнче ĕçлет.
1961 çултан çар-строительство органĕсен ертӳçи:округ командирĕн строительство енĕпе ĕçлекен çумĕ, пĕр тĕп управленин пуçлăхĕ. Генерал-майор званине 1962 çулта илет, генерал-лейтенанта - 1968 çулта.
1999 çулхи çĕртме уйăхĕн 9-мĕшĕнче вилет.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:1913 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 19-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1999 çулта вилнисем Категори:Çĕртмен 9-мĕшĕнче вилнисем Категори:Чăвашран тухнă генералсем
Чермĕш 1-мĕш
Чермĕш 1-мĕш — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
663
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Алга Александр Егорович
Алга Александр Егорович (çуралнă чухнехи хушамат Бачков, 1913 çулхи чӳк уйăхĕн 27-мĕшĕ, — 1977 çулхи çĕртмен 15-мĕшĕ?, ) — чăваш сăвăçи, прозăçи, драматургĕ, литература тăлмачĕ, тишкерӳçи.
Чăваш АССР халăх сăвăçĕ (1970). СССР ÇП пайташĕ (1938-па).
Пурнăçĕ
Малтан хăйĕн ялĕнче вĕреннĕ, ун хыççăн ăна ачасен çуртне куçарнă. Хусанти Чăваш техникумĕнче, И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш педагогика институтĕнче вĕреннĕ.
Аннене анне тееççĕ (фильм)
thumb|«Аннене анне тееççĕ» DVD хуплашки«Аннене анне тееççĕ» — 2008 çулта тухнă чăваш фильмĕ. Режисёрĕ Владимир Карсаков. 2008 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕнче Шупашкарти Гуманитари институчĕн вулав залĕнче «Аннене анне тееççĕ» кино куравĕ иртрĕ. Ӳнер тĕпчевçисем, литература тиркевçисем, журналистсемпе çыравçăсем, артистсем хутшăнчĕç. Фильма пысăк экран çинче кăтартрĕç. Жанр — мелодрама, драма.
Алга Александр Егорович
Пурнăçĕ
Красноармейски тата Çĕрпӳ районĕсенче ачасене чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ, Етĕрнери педагогика училищинче ĕçленĕ. 1939 çулта хĕсмете кайнă.
Аннене анне тееççĕ (фильм)
Сюжет
Кинори ĕçсем Патăрьел тăрăхĕнче пулса иртеççĕ. Кил хуçи Макçăм /Петр Садовников/ çурт-хуралтăна çĕнетес тесе Мускава “шапаша” çӳрет. Киле юлнă арăмĕпе амăшĕ хушшинче “вăрçă вучĕ” йăл илет. Калинук /Наталья Сергеева/ хунямăшне /Нина Яковлева/ тем тĕрлĕ терт-нуша кăтартать. Мунчана та хупса хурать, выçă та усрать, суккăрлатма та хăтланать... Упăшкипе иккĕшĕн хушшинчи хирĕçӳшĕн те ăнах айăплать... Хĕрне Янăна /Ольга Михайлова/ çылăхлă ĕçе явăçтарать: хырăм пăрахтарать... Усал акакан инкек вырса илекен тенĕ ваттисем. Калинукăн шăпи те синкерлĕ вĕçленет.
Алга Александр Егорович
Пурнăçĕ
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă, тăватă хут аманнă.
Аннене анне тееççĕ (фильм)
Кино тăваканĕсем
Фильма Аксар студи кăларнă.
Алга Александр Егорович
Пурнăçĕ
1977 çулхи çĕртме уйăхĕн 15-мĕшĕнче вилнĕ.
Аннене анне тееççĕ (фильм)
Каçăсем
Категори:Фильмсем, алфавитпа Категори:Чăваш фильмĕсем
Алга Александр Егорович
Пултарулăх ĕçĕсем
Пĕрремĕш сăввисем 1931 çулта «Утăм» альманахра кун çути курнă. Александр Алга пултарулăхĕ нумай енлĕ. Вăл сăвăсемпе поэмăсем, повеçсемпе роман çырнă.
Паллă кĕнекисем:
Ю. Збанацкин «Çеçпĕл» романне, В. Шекспирăн «Гамлет» трагедине, А. Пушкин, М. Лермонтов, Т. Шевченко, Н. Некрасов çыравçăсен ĕçĕсене чăвашла куçарнă.
Чыславсемпе парнесем
Литературăри пысăк çитĕнӳсемшĕн «Хисеп Палли», Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕсене тивĕçнĕ. 1970 çулта «чăваш халăх сăвăçи» ятне панă.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш халăх сăвăçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1913 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 27-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Çĕртмен 15-мĕшĕнче вилнисем Категори:1977 çулта вилнисем
Люберцă районĕ
thumb|right|200px Люберцă районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă район.Лаптăкĕ 132 çм2.
Цвейба Ахрик Сократович
Ахрик Сократович Цвейба — совет тата раççей футболисчĕ, хӳтĕлевçĕ. Спорт ăсти (маçтăрĕ) (1989), СССР, СНГ тата Раççей футбол ушкăнĕн футболисчĕ. Ахрик Цвейба 1966 çулхи авăн уйăхĕн 10-мĕшĕнче Гудаута хулинче çуралнă. 1992 çулта Украинăн футбол тĕп ушкăнĕнче те вылянă. 1990 çулхи тĕнчери тата 1992 çулхи Европа чемпионачĕсене хутшăннă.
Футбол карьери
Халĕ те ветерансен ăмăртăвĕсене хутшăнать.
Пĕрремĕш тренерĕ — Владимир Астамурович Шамба.
Липецк облаçĕ
Липецк облаçĕ, — Раççей облаçĕ. Тĕп хули Липецк шутланать.
Липецк облаçне 1954 çулхи кăрлачăн 6 туса хунă. Ун шутне Орёл, Тула, Рязань, Тамбов, Воронеж облаçĕсен çĕрĕсем кĕнĕ. Липецк облаçĕ Курск, Орёл, Тула, Рязань, Тамбов, Воронеж облаçĕсемпе юнашар вырнаçнă.
Облаçре 1600 ял вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Липецк облаçĕ
Можай районĕ (Мускав облаçĕ)
thumb|200px Можай районĕ - Мускав облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă район.
Лаптăкĕ
Район облаçра лаптăкĕпе иккĕмĕш вырăнĕ йышăнать - 2 599 çм2.
Халăх йышĕ
Районта 69.8 пин çын пурăнать.
Павлă районĕ
Павлă районĕ (Баулы районы), — Тутарстан Республикине кĕрекен (РФ) администрациллĕ-территориллĕ виçи тата муниципаллă йĕркеленĕвĕ (муниципаллă район). Тутарстанăн кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă районĕ.
Администраци центрĕ — Павлă хула.
Тавралăхĕ
Çурçĕр енчен Тутарстан Республикин Ютаçи районĕпе, тухăç енчен Пушкăртстан Республикипе, анăçра Пĕкĕлме районĕпе, кăнтăр енчен Ăренпур облаçĕпе чикĕ тытать.
Район хураçĕр тата карбонат тăпраллă.
Каçăсем
Категори:Тутарстан районĕсем Категори:Тутарстан
Гончар Иван Алексеевич
Гончар Иван Алексеевич Гончар Іван Олексійович — (21.09.1921-20.04.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 2-мĕш пĕтерекен авиаци корпусĕн 7-мĕш гварди пĕтерекен авиаци дивизин 89-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Смирнова Валентина Владимировна
РФ тава тивĕçлĕ артисчĕ, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ, Чăваш АССР халăх артисчĕ.
Биографи
1959 çулхи юпан 8-мĕшĕнче Чăваш АССР йышĕнчи Вăрнар районĕнчи Кӳлхĕрри ялĕнче çуралнă. Вăтам шкулта вĕренсе тухсанах мусăкçă профессине алла илес тенĕ.
Махня
Махня — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 211 км.
Смирнова Валентина Владимировна
Биографи
Шупашкарти Ф. П. Павлов ячĕллĕ мусăк вĕрентĕвĕшĕн вокал уйрăмĕнче (З.П. Селиванова класĕ) палăрса вĕренсе тухнă хыççăн Сарăтури Л. В. Собинов ячĕллĕ патшалăх консерваторинче (РФ тава тивĕçлĕ артисчĕ, А.А. Шевелева профессор класĕ) аслă пĕлӳ илнĕ.
Махня
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Смирнова Валентина Владимировна
Биографи
1991 çултанпа Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕнче ĕçлет.
Махня
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Смирнова Валентина Владимировна
Каçăсем
Категори:Чăваш артисчĕсем Категори:Чăваш халăх артисчĕсем Категори:Пайăр çынсем:Вăрнар районĕ Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш юрăçисем Категори:1959 çулта çуралнисем Категори:Юпан 8-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ
Махня
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
664
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чермĕш 2-мĕш
Чермĕш 2-мĕш — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Чăваш Менчи
Чăваш Менчи, — Тутарстанăн Нурлат районĕнчи чăваш ялĕ. Уксумлă юханшыв хĕрринче вырнаçнă.
Çавăн пекех Вăтам Менча, Çĕнĕ Менча, Пушкино тенисем пур, вĕсем пурте Чăваш Менчи шутне кĕреççĕ пулмалла.
Кун-çулĕ
Хуралту ялĕ çыннисем никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем
Иткинеево
Иткинеево — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 812 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452825, ОКАТО кочĕ — 80259840001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
665
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шепшенга (Шарженга юппи)
Шепшенга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 73 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Суводь
Суводь — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 50 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
666
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пермь облаçĕн Куеда районĕ
Куеда районĕ, — Пермь облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă район. Район администрацийĕ Куеда хула йышши посёлокра вырнаçнă.
Халăхĕ
Вăтамран пĕр тăваткал çухрăм çинче 14-15 çын пурăнать. районăн кăнтăр тата тĕп пайенче пĕр тăваткал çухрăм сине 25-30 çын килет.
Хула çыннисеннисен шучĕ 9,8 пин, ял çыннисен — 24,6 пин çын шутланать. Чи пысăк пурăнакан вырăнсенчен Куеда хула йышши посёлока, Мăн Уса яла (малтан район тĕп вырăнĕ пулнă) асăнма пулать. Çавăн пекех Мăн Гондырь, Бикбарда ялĕсем пысăк.
Районта ытларах енĕпе вырăссем пурăнаççĕ. Çавăн пекех ялсенче пушкăртсем, тутарсем, удмуртсем пурăнаççĕ. Тутарсемпе пушкăртсем ислам йĕркипе пурăнаççĕ, вырăссемпе украинсем — христиан тĕнĕпе.
Каçăсем
Категори:Пермь облаçĕн районĕсем
Иваново облаçĕн Кинешма районĕ
Кинешма районĕ — Иваново облаçĕн çурçĕр- хĕвелтухăç пайĕнче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Томилин Андрей Викторович. Телефон кочĕ +7 49331. thumb|250px Халăх йышĕ 23 426 человек (Кинешма хулинче — 93 пин)
Административла пайлану
2005- мĕш çулта 1 хула тата 6 ял тăрăхĕ çине пайланă:
Çарăмсан районĕ
Çарăмсан районĕ, — Тутарстанăн кăнтăр енче вырнаçнă районĕ. Район пуçлăхĕсем Çарăмсан салинче ĕçлеççĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстан районĕсем
Королёв Олег Петрович
Королёв Олег Петрович, — Липецк облаçĕн губернаторĕ. 1952 çулхи нарăсăн 23 Липецк облаçĕнчи Тербуны посёлокĕнче çуралнă.
1998 çултанпа Липецк облаçĕн пуçлăхĕ вырăнне йышăнать. Юлашки хут 2005 çулхи çу уйăхĕнче В.Путин сĕннĕ хыççăн облаçĕн депутатсен пухăвĕ унăн кандидатурипе килĕшсе ăна тепĕр пилĕк çуллаха Липецк облаçĕн ертӳçи вырăнĕнче хăварнă.
Мăсăльман чÿкĕ
Мăсăльман чÿкĕ ( Салат ) кашни мăсăльман вали Шариатпа хушнă тĕп ĕçĕ.
Королёв Олег Петрович
Авланнă, икĕ ача пур.
Мăсăльман чÿкĕ
Чÿк йĕрки
Шариатпа чÿк йĕрки çырнă çулĕ :
Категори:Ислам
Королёв Олег Петрович
Пурнăçĕ
Салтака кайса килсен Саратоври ял хуçалăх институтне вĕренме кĕнĕ. Ăна вăрман хуçăлăхĕн инженерĕ специальностьпе вĕренсе пĕтернĕ. 1995 çулта Воронежри аграри университечĕнче финанспа налук структурисен экономисчĕ специальноçе илнĕ.