cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аллельсем
Алле́льсем (ἀλλήλων — пĕр-пĕрне, хире-хирĕçле) — гомологи хромосомăсен пĕр пек пайĕсенче (локуссенче) пĕр генăн пĕр йĕрĕн альтернаци варианчĕсене палăртакан тĕрлĕ формисем. В Диплоидлă организмра пĕр генăн иккĕ пĕр пек аллель пулма пултарать, кун чухне организм гомозиготлă шутланать, е иккĕ тĕрлĕ аллель, ку вара гетерозиготлă организм шутлаанть. «Аллель» термина В. Иогансен (1909 ç.) сĕннĕ
Вуламалли
Категори:Генетика генеалогийĕ
Дорнек (тăрăх)
Дорнек (Dorneck (Bezirk)) — Швейцарири тăрăх. Тăрăх центрĕ — Дорнах хула.
Çĕнĕ Шуртан
Çĕнĕ Шуртан, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Кунçулĕ
Ку яла хальхи Йĕпреç районĕнчи Ирçе Çармăс (ун чухне ăна Шуртан е Кĕçĕн Хурамал тенĕ) хресченĕсем никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Ния-Ю (Мăн Усы юппи)
Ния-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 13 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 59 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Тенеяль
Тенеяль, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 287 çын, çав шутра 142 арçын, 145 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1927 çулчен ял Çĕрпӳ уесĕн Тăвай вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрмар районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Тăвай районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăтчен Тăвай районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Аншарлиçĕсем
«Аншарлăçсем» (Самогонщики) — 1961 çулта «Мосфильм» киностудире Леонид Гайдай режиссёр ӳнерленĕ совет камитлă-шаркурни илемлĕ кĕске фильм. Çак фильм «Камитлă фильмсен пуххине» (Мосфильм, 1961) кĕрет, унта çаплах («Чужой бумажник», «Водяной», «Большие неприятности») пур.
Сюжет
Вăрманти пысăках мар пураллă пӳртре виç тус — Хăравçă, Балбес тата Пулнăçке — сутмашкăн аншарли юхтараççĕ. Ĕçĕ ăнса пырать-ха. Аншарлине сахăр татки çине сăрăхтарса Барбос йытта параççĕ. Йытă, çаксем çине кӳренсе, тулли кĕленчесене ӳпĕнтерсе, аншарли юхтармалли аппаратран спираль евĕр пăрăхне тăпăлтарать те вăрмана тухса тарать. Виççĕшĕ те йытăна хăваласа чупаççĕ. Юлашкинчен, пурĕ те пĕрле милици уйрăмне çитеççĕ, унта вĕсене ареслеççĕ.
Каçăсем
Категори:1961 çулти ССРП кĕске фильмĕсем Категори:«Мосфильм» студин кĕске фильмĕсем Категори:ССРП шаркурни фильмĕсем Категори:ССРП кĕске фильмĕсем Категори:ССРП кинокамичĕсем Категори:1961 çулхи кинокамитсем Категори:Вырăсла кĕске фильмсем Категори:Леонид Гайдай фильмĕсем Категори:Йытăсем пирки фильмсем
Вилянга (Лонкас-Еган юппи)
Вилянга — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Лонкас-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
При Юматово
при Юматово — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 684 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450571, ОКАТО кочĕ — 80252880004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Чăваш митрополийĕ
Кун-çулĕ
Сăваплă синодăн 2012 çулхи юпан 4-мĕшĕнчи йышăнавĕпе туса хунă.
Улатăр епархийĕ
Территори: Чувашской Республикин Улатăр, Патăрьел, Йĕпреç, Пăрачкав тата Шăмаршă районĕсем.
Тытса пыракан архиерей — епископ Феодор (Белков) (2012 çулхи раштавăн 2-мĕшĕ)
Канаш епархийĕ
Территори: Чăваш Республикин Канаш, Куславка, Комсомольски, Красноармейски, Вăрмар, Елчĕк, Тăвай районĕсем.
Тытса пвракан архиерей — епископ Стефан (Гордеев) (2012 çулхи юпан 4-мĕшĕ)
Шупашкар епархийĕ
Территори: Чăваш Республикин Шупашкар, Элĕк, Вăрнар, Хĕрлĕ Чутай, Сĕнтĕрвăрри, Муркаш, Çĕрпӳ, Çĕмĕрле тата Етĕрне районĕсем.
Тытса пыракан архиерей — митрополит Варнава (Кедров) (1976 çулхи чӳкĕн 30-мĕшĕ)
Каçăсем
Категори:Вырăс православи чиркĕвĕн митрополисем Категори:2012 çулта уçăлнă
Таяпа (пĕлтерĕшсем)
Таяпа:
Çĕнĕ Юнтапа
Çĕнĕ Юнтапа, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Ахтупай Валентин Степанович
1939 çултанпа СССР ÇП членĕ шутланать. Тăван çĕршыв вăрçин орденне (1 степеньлĕ), медальсене тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ
Шупашкарти пĕрремĕш типографи çумĕнчи ФЗО шкулĕнче, Мускаври журналистика институчĕнче вĕреннĕ. Шупашкарти пĕрремĕш типографиĕн техника редакторĕ, Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ, «Хĕрлĕ Чăваш Ен» хаçат редакциĕн литература ĕçченĕ вырăнĕнче ĕçленĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
Кĕнекисем
Категори:Чăваш сăвăçисем
Бром
Бром — Элементсен периодикăллă системин 35-мĕш элеменчĕ, атăм йывăрăшĕ 79,904, галоген, лайăх мар шăршăллă йывăр хĕрлĕ-хăмăр шĕвек.
Физиологи витĕм кӳни
left|80px
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Галогенсем Категори:Металмаррисем Категори:Питĕ хăрашуллă япаласем
Пĕчĕк шăна кайăкĕ
Пĕчĕк шăна кайăкĕ (лат. Ficedula parva) - çерçинчен самаях пĕчĕк кайăк. thumb|200px|left|Пĕчĕк шăна кайăкĕ Çăмартисем (5-6) сăрă е симĕс кĕренрех тĕслĕ, хăмăр пăнчăсемлĕ. Йăвине мăкран йывăç çурăкĕсенче, хăвăлĕсенче тăвать. Чĕпписем йăвана икĕ эрнерен пăрахса тухса каяççĕ.
Пирĕн тăрăха вĕсен йышĕ чаксах пынăран, ку кайăка Чăваш Республикин Хĕрлĕ кĕнекине кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăпар шăна кайăкĕсем Категори:1764 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем
Нойвож
Нойвож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Нойю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 15 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Нарăс, 2
Уявсем
Сăвăр кунĕ — АПШпа Канадăра
Пулса иртнĕ
right|120px|Ишĕлнĕ Икĕпат кĕперĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Çӳлти Вăрманъял
Çӳлти Вăрманъял, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Зеевен (Золотурн)
Зеевен  (Seewen SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
1019 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ’’2480’’.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Ишкар
Ишкар — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 617 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452281, ОКАТО кочĕ — 80230840001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Çĕнĕ Ахпӳрт ял тăрăхĕ
Çĕнĕ Ахпӳрт ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Патăрьел районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресĕ: Çĕнĕ Ахпӳрт ялĕ.
Телефон:     тел.:(83532)66639
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Тукмаков Валентин Петрович.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Халăх йышĕ — 2570 çын.
Ялсем
Ял тăрăхĕнче çак ялсем вырнаçнă:
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Патăрьел районĕ Категори:Чăваш Республики
Википеди
Википе́ди (Wikipedia, илтĕнет:, е ), — тĕрлĕ чĕлхеллĕ, ирĕклĕ универсал онлайн энциклопеди. «Вики» технологийĕпе ĕçлет. Ăна «Викимедиа» тупăшсăр фончĕ тытса тăрать. Ячĕ «вики» (сайтсене тумалли технологи) тата «энциклопеди» сăмахсенчен пулса тухать.
Халлĕхе Википедире 13 миллион ытла статья. Вĕсене хăй ирĕкĕпе ĕçлекенсем ( Википедиçăсем )пĕрле çыраççĕ. Çак статьясене кирек кам та улăштарма пултарать.
Википеди проектне хутшăнакансене википедăçсем теме пулать.
Википедине 2001 çулта кăрлач уйăхĕн 15-мĕшĕнче Джимми Уэйлспа Ларри Сэнгер пуçарнă.
Википедин чылай пахалăхĕсенчен пĕри — информацине тăван чĕлхепе çырса кăтартма май парасси, халăх культурипе çыхăнтарасси.
Çĕнтерӳ çулĕ
Çĕнтерӳ çулĕ (Путь победы) – Вăрнар районĕнче тухса тăракан хаçат. Пĕрремĕш хут 1930-мĕш çулхи ноябрĕн пĕрремĕшĕнче кун çути курнă. Хаçат чăвашла эрнере икĕ хут – юн кун тата шăмат кун – тухса тăрать.
Википеди
Кун-çулĕ
thumb|left|Википеди малтан урăх [[Нупеди энциклопеди проектĕнчен тапранса кайнă.]] thumb|right|Graph of the article count for the English Wikipedia, from January 10, 2001, to September 9, 2007 (the date of the two-millionth article)
Çĕнтерӳ çулĕ
Редакци почта адресĕ: 429220, Вăрнар поселокĕ, Совет урамĕ, 15-мĕш çурт, 2-мĕш хут.
Википеди
Кун-çулĕ
1999 çултах Everything2 веб-проект кашни проекта кĕрекен çыннах хыпар пуххине тăвас ĕçе хутшăнма май панă, çапах та çак проекта пуçаракансем унтан çантăк энциклопеди пуласса шутламан. Çавăнпа та Википедин мăн аслашшĕ Нупеди- акăлчан чĕлхипе çырнă энциклопеди проекчĕ- шутланать. Унта эпир информаципе ирĕклĕн усă курма пултаратпăр. Нупеди валли статьясем ăсчахсемпе академиксем хатĕрленĕ. Проекта пуçаракансем Лоуренс Сэнгер - тĕп редактор, проект йĕркелӳçи- тата Джимми Уэйлс (ун чухне Bomis компани директорĕ пулнă).
Çĕнтерӳ çулĕ
Типографи почта адресĕ: 429220, Вăрнар поселокĕ, Коммуналлă урам, 4-мĕш çурт. Электронлă почта: print@vurnar.cap.ru
Википеди
Кун-çулĕ
... Википедири хыпар йышĕ ӳссе пынă, унăн паллăхĕ майĕпен сарăлнă. 2003 çулти çĕртме, 20 Фонд Викимедиа — коммерциллĕ мар Википеди валли укçа-тенкĕ пуçтаракан йĕркеленӳлĕхе туса хунă. Çак Фонд пулăшăвĕпе Википеди принципĕпе ĕçлекен урăх онлайн-проектсене хута янă.
Çĕнтерӳ çулĕ
Учредительсем:
Википеди
Кун-çулĕ
2004 утă уйăхĕнче акăлчан уйрăмĕнче 0,3 млн статья пухăннă; 2005 çулти акара — 0,5 млн ытла, 2008 çулти авăн уйăхĕнче — 2,5 млн ытла. Статьясен хисеп шучĕпе — нимĕç уйрăмĕ, вĕсен 2008 авăнĕ тĕлне 0,8 млн ытла статья пухăннă. Татах 21 уйрăмра 100 пин ытла статья, вĕсенче вырăс Википедийĕ (статья кулленхи шучĕ — ). Виçĕ теçетке уйрăмра 20 000 — 100 000 статья. Пурĕпе 80 Википеди уйрăмĕнче 10 000 ытла статья, 80 яхăн Википеди уйрăмĕнче 1000 — 10 000 статья.
Çĕнтерӳ çулĕ
Рубрикăсем
Хаçатри рубрикăсем:
Википеди
Редакци моделĕ
thumb|Википедистсем статьяри улшăнусене икĕ версин хĕрлĕ тĕспе палăртнă уйрăмлăхĕпе кураççĕ.
Çĕнтерӳ çулĕ
Редакци ĕçченĕсем
Редакцире тăрăшăкансем:
Википеди
Статьясене çырасси
Википедин шалу çинчи авторсемпе редакторсем çук, пур хыпара тупăçламасăрах хутшăнакансем (википеди́стам) хăйсемех хушаççĕ те, çĕнетеççĕ те. Хастар хутшăнакан кăмăл пулсан администратор пулса тăма пултарать, çак ...
Çĕнтерӳ çулĕ
Кĕперсем
Категори:Массăллă хыпар хатĕрĕсем Категори:Чăвашла тухакан хаçатсем Категори:Чăваш хаçат-журналĕсем Категори:Раççей хаçачĕсем
Филимонов Даниил Филимонович
Даниил Филимонович Филимонов (1855, раштав, 10, Чиркӳллĕ Ямаш ялĕ, Çĕрпӳ уесĕ Хусан кĕперни (халĕ Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕ) — 1938, çу, 11, Чиркӳллĕ Ямаш ялĕ, Çĕрпӳ районĕ Чăваш АССР) — чиркӳ ĕçлевçи, çыравçă, тăлмач.
Википеди
Статьясене çырасси
Википедире хăйĕн ĕçне çырса кăтартнă пулсан автор каялла тавăрмалла мар пур лицензине GNU FDL лицензи йĕркине кĕртет. Çакăн чух При этом строго соблюдаются неимущественные авторские права. Тĕплĕнрех Википеди:Автор прависем.
Филимонов Даниил Филимонович
Кунçул
Даниил Филимонов 1855 çулхи раштавăн 10-мĕшĕнче Хусан кĕпернинче Çĕрпӳ уесне (Халĕ Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕ) кĕрекен Чиркӳллĕ Ямаш ялĕнче çуралнă. 1867–1871 çулсенче Чурачăкри земство шкулĕнче, унтан Хапăс (Вăрнар районĕ) шкулĕсенче М. Дмитриев патĕнче вĕренет. Хăйĕн вĕрентӳçи сĕннипе 1872 çулта Хусанти учительсен семинарине ăс пухма кĕрет. 1875 çултанпа И. Я. Яковлев Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче ĕçлеме пуçлать. Унта тĕрлĕ предметсем (арифметика, историпе географи тата музыка) вĕрентнĕ, администратор ĕçĕсене те туса пынă.
1882 çулхи çĕртме уйăхĕн вĕçĕнче Даниила сăваплăх санне парса Кавал чиркĕвне (Чăваш Республикин Вăрмар районĕ) ĕçлеме яраççĕ. Юпа уйăхĕн вĕçĕнче Мăнçырма прихучĕн чиркĕвне куçараççĕ. Унта 12 çула яхăн ĕçленĕ.
1899 çулхи юпа уйăхĕнче Самар епархине тухса каять. 1914 çулта ăна протоиерей санне параççĕ. 1924 çулхи кăрлач уйăхĕн 19-мĕшĕнче Синод Филимонова Шупашкар епископĕ тата Чăваш епархин викарийĕ ĕçĕ вырăнне лартнă. 1929 çулта архиепископ санне тивĕçет.
Википеди
Статьясене сӳтсе явни
Википеди — çавăн пекех хăй тĕслĕ сӳтсе явмалли вырăн. Çыракансем хушшинчи тĕрлĕ шухăшсене ятарласа хунă страницăсенче сӳтсе яваççĕ. Кирек епле статьян та хăйĕн сӳтӳ-яву страници пур. Унта кашни çын канашлăва хутшăнма, статьяна кĕртнĕ материал пирки хăйĕн шухăш-туйăмне калама пултарать.
Филимонов Даниил Филимонович
Кунçул
Д. Ф. Филимонов 1938 çулхи çăвăн 11-мĕшĕнче тăван ялĕнче çĕре кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕренсе тухнисем Категори:1855 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 10-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1938 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 11-мĕшĕнче вилнисем Категори:Н.И.Ильминскийĕн педагогика системи Категори:Чăвашран тухнă епископсем
Википеди
Википедие тиркени
right|thumb|[[John Seigenthaler Sr. has described Wikipedia as «a flawed and irresponsible research tool.» ]]
Акăлчан Википедийĕ
Акăлчан Википедине 2001 çулхи кăрлач, 15 уçăлнă. Ку Википедин тĕнчери чи ватă (иккĕмĕшĕ 2001 çулхи пушăн 17-мĕшĕнче уçăлнă нимĕç Википедийĕ пулнă) тата пысăк уйрăмĕ
Нимĕç Википедийĕ
2001 çулхи пушăн 16-мĕшĕнче уçăлнă. Пĕрремĕш статьяна пушăн 17-мĕшĕнче кĕртнĕ.
Поляк Википедийĕ
Çак кунсенче Польшăри Сăлупуç (пол. Słubice) хулинче вырăнти «Коллегиум Полоникум» ăслăлăхпа дидактика лапамĕн директорĕн пуçарăвĕпе Википедине халалланă пĕрремĕш палăк уçăлнă
Чăваш Википедийĕ
Чăваш уйрăмĕ 2004 çулта, чӳкĕн 22-мĕшĕнче| уçăлнă. 2021 çулăн ҫу уйăхĕн 24-мĕшĕнче пирĕн уйрăмра 45 896 ытла статья.
Каçăсем
Категори:Викимедиа проекчĕсем Категори:2001 çулта пулса тухнисем Категори:Викиологизмсем Категори:Веб 2.0 Категори:Универсаллă энциклопедисем Категори:Онлайн-энциклопедисем Категори:Вики Категори:Викимедиа проекчĕсем Категори:Ирĕклĕ энциклопедисем 2001 15 *
Ушаков адмирал (фильм)
«Адмира́л Ушако́в» (Адмирал Ушаков) — чаплă вырăс флотпуçĕ Фёдор Фёдорович Ушаков адмиралĕн (1744—1817) кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ пирки совет илемлĕ истори-биографи фильмĕ.
Ылтăн тĕпек
Ылтăн тĕпек (лат. Regulus regulus) - чи пĕчĕк кайăксенчен пĕри, 5-6 грамм таять. Чăрăшлăхсене юратать. Çăмартисем (8-18) шурăрах е сарăрах, хĕрлĕ хăмăр пăнчăсемлĕ. Ами чĕпписене 13-16 кун хушши пусса ларать. Тарăн карççинка пек йăви чĕпписемшĕн тăвăр пулать, хăш чухне вĕсем унтан тухса ӳкеççĕ, анчах та хăйсемех чакаланса хăпараççĕ чăрăш çине. Ами çу каçа икĕ хутчен чĕпĕ кăларать. Ку кайăксем ниçта та вĕçсе каймаççĕ. Хĕлле ытларах чухне çерçисемпе пĕрле вĕçсе çӳренине курма пулать. Чăвашра вĕсен йышĕ çителĕклĕ.
Ушаков адмирал (фильм)
1953 çулта паллă режиссёр Михаил Ромм тĕп ролĕнче Иван Переверзев актёра çапса илнĕ кинодилогин пĕрремĕш пайĕ. Фильмра раççей флочĕ Хура тинĕсре тĕрекленни пирки каласа парать. Малалли — «Карапсем бастионсене штурмлаççĕ» фильм.
Ылтăн тĕпек
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Ылтăн тĕпек йышшисем Категори:Евразири вĕçен кайăксем
Ушаков адмирал (фильм)
Фильм кун-çулĕ
Фильма совет ТÇФ çарпуçлăхĕ хистенипе (Н. Г. Кузнецов) Ф. Ф. Ушакова адмирал раççей флочĕн кун-çулĕнче тарăн йĕр хăварнине кăтартма пуçарнă, мĕншĕн тесен флот ертӳлĕхĕн тĕп орденне Ушаков ятне çирĕплетнĕ хыççăн Совет Союзĕнче нумай ыйту хускатнă. Ӳнер ĕçĕсене Белгород-Днестровский карманра ирттернĕ.
Çак фильмра Владимир Этуш тата Готлиб Ронинсон (титрсенче кăтартман) актёрсем пĕрремĕш хут кинематографра палăрнă.
Каçăсем
Категори:ССРП фильмĕсем Категори:Мосфильм Категори:Биографи фильмĕсем
Тĕнчери кинологи федерацийĕ
Тĕнчери кинологи федерацийĕ (FCI) (Fédération Cynologique Internationale) — ăратлă йытă ĕрчетеслĕхе тата кинологие аталантарас тата хӳтĕлес тĕллевпе йĕркеленĕ Тĕнчери кинологи федерацисен ассоциацийĕ. Тюэн (Thuin) хулинче (Бельги) вырнаçнă. 2009 çулхи авăн уйăхĕ тĕлнелле федерацине 83 патшалăхăн наци кинологи федерацийĕ кĕнĕ, çав шутра Раççей кинологи федерацийĕ (РКФ).
ТКФ пĕрремĕш ăстрăм 1911 çулхи çăвăн 22-мĕшĕнче йĕркеленĕ, анчах та Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи пуçланнипе саланнă. Çĕнĕрен 1921 çулта туса хунă.
Каçăсем
Категори:Кинологи йĕркелĕвĕсем
Хокодзь
Ходкость — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей, Краснодар Ен территорипе юхать. Курджипс юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Курджипс юпписем
Атăл (пĕлтерĕшсем)
Атăл:
Зара (юрăç)
За́ра (чăн ячĕ Зарифа Пашаевна Мгоян; утă, 26 1983, Ленинград, РСФСР) — курд-езид халăхĕнчен тухнă эстрада юрăçĕ тата актриса.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Çăлтăрсен фабрики Категори:Курдсем Категори:Езидсем Категори:Христианлăха йышăннисем
Воложка (Нухрат Атăл юппи)
Воложка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
1992-мĕш çулта Самар облаçĕнче чăвашсем пурăнакан 61 сала, 22 ял, 63 паççулкă тата 3 чукун çул пункчĕ пулнă теме пулать. Тепĕр енчен, çаксене тĕп-тĕрĕс тупса палăртнă хисепсем теме те çук пулĕ.
Сергиевски районĕ
left|thumb|250px|left|Таркăн Этелек урамĕ
Вуламалли
Категори:Самар чăвашĕсем Категори:Чăвашсем
Хурçă пакчĕ
Герман-итал пĕрлешӳпе туслăх килĕшĕвĕ (алă пуснă вăхăт — çу, 22 1939 ç., вырăн — Берлин; урăх ячĕ «Хурçă пакчĕ»; иккĕмĕш ячĕ Адольф Гитлер Германипе Муссолини Итали хушшинчи килĕшĕве пăсма май çуккине пĕлтерет) — Германипе Италин тĕнчери килĕшĕвĕ (пакт), Коминтерна хирĕçле Пактăн ĕç-пӳса тата иккĕ енчен пĕр-пĕрин умĕнчи тăрăм тивĕçĕсене пурнăçламаллăххине çирĕплетме çырнă.
Килĕшӳ хучĕ çине ютçĕр министрĕсем алă пуснă: Иоахимом фон Риббентропом тата Галеаццо Чиано.
Каçăсем
Категори:Виççĕмĕш райхăн тĕнчери килĕшĕвĕсем Категори:Италин тĕнчери килĕшĕвĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин килĕшĕвĕсем Категори:1939 çул Категори:Çăвăн 22-мĕшĕнчи пулăмсем Категори:Вăрçă полити блокĕсем
Аслă Микушкел
Аслă Микушкел — Самар облаçĕн Исаклă районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн Исаклă районĕ
Уптино
Уптино — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 232 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450580, ОКАТО кочĕ — 80252880003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Сĕлхе йышшисем
Сĕлхе йышшисем – çерçирен пысăкрах, яланах сиксе çӳрекен кайăксем. Вĕсем вăрмансене тата чăтлăхсене кăмăлаççĕ, хăшĕсем тусем çинче, тундрăра, пушхирсенче, тинĕс хĕрринче тĕл пулаççĕ. Хурт-кăпшанкă, моллюск – вĕсен тĕп апачĕ. Ку йыша 400 яхăн кайăк кĕрет, пирĕн республикăра 11 тĕсĕ тĕл пулать.
Асăрхавсем
Категори:Çерçи евĕрлисем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Çĕнĕ Акчура
Тавралăхĕ
Шупашкара çитмешкĕн 60 км, райцентра — 24 км, чукун çул станцине — 30 км
Кун-çулĕ
1912 çулта Айтар ялĕнчен куçса килнĕ чăвашсем никĕсленĕ. 1920 çулхи нарăсăн 23-мĕшĕнче вулавăш уçнă, пушăн 15-мĕшĕнче хута вĕрентекен шкула уçнă.
1927 çулччен Çĕрпӳ уесĕн Воскресенск вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Çĕрпӳ районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Октябрьски районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Çĕрпӳ районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
Нойю
Нойю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 368 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 49 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Гемпен (Золотурн)
Гемпен (Gempen SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Нойю
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Гемпен (Золотурн)
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Воя (Нухрат Атăл юппи)
Воя — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 174 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Мăн Боровая (Лонкас-Еган юппи)
Мăн Боровая — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Лонкас-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Çатăрка Çырми
Çатăрка Çырми, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял. Вăта юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Сула
Сула — чи пысăк лимфа органĕ. Вăл лаптакланнă çаврашка евĕрлĕ, пар евĕрлĕскер, вар-хырăмăн сулахай çӳл енче, хырăмăн хыçĕнче вырнаçнă. Сула чĕрчуннăн чи кирлĕ органĕ шутланмасть, çуралнă чух пулмасан та, е хирурги енĕпе ăна касса кăларсан та органисăм хăйĕн вăйне те, аталанăвне те çухатмасть.
Вăл диафрагмăпа, хырăмлăх парĕпе, мăн пыршăпа сулахай пӳре çумĕнчех.
Функцисем
Варти пепке аталанăвĕн малтанхи стадисенче сула ют тăвакан органсенчен пĕрри шутланать. Тăххăрмĕш уйăх патнелле варта аталаннă чухне эритроцитсене, çаплах лейкоцитсене тăвас функцие гранулоцитарного ряда берет на себя шăмă мими, сула çакăнтанпа лимфоцитсене тата моноцитсене тăвать. Юнăн хăшпĕр чирĕсенче, çапах та, сулара каллех юн тăваканнисем чĕрĕлеççĕ, хăшпĕр сĕт ĕмекенсен вăл юн тăвакан орган ĕçне пурнăç тăршшипех туса пырать.
Çитĕннĕ çын суллин темиçе функци те пур. Ретикул-ендотелиал системи пайĕ пулнипе вăл пĕтнĕ юн клеткисене тата тромбоцитсене фагоцитилет (аркатать), çаплах гемоглобинран билирубин тата гемосидерин тăвать. Гемоглобинăн парĕ пур, сула – организм парĕсен чи пуян усравĕ. Лимфа евĕр орган рулнипе сула лимфоцитсене куçаракан пĕрремĕш çăлкуçĕ пулать, уйрăмах яш-çамрăк çулĕсенче. Унсăр пуçне вăл бактерисен, ахаллисен тата ют пĕрчĕсен фильтрĕ пек ĕçлет, çаплах антикĕлеткесене тăвать; суласăр çынсене, уйрăмах пĕчĕк ачасене, питĕ хăвăрт нумай бактери инфекцисем ереççĕ. Юлашкинчен, сула юн çаврăнăш органĕ те пулать, вăл эритроцит резервуарĕ шутланать, питĕ кирлĕ чухне эритроцитсем юн юххине тухаççĕ.
Анатоми
Сула тем тĕрлĕ тĕртĕмрен тытăнса тăрать. Эмбрионра чухне вăл вăтам тĕвĕ çулçинчен – мезодермăран аталанса пырать. Малтанхи темиçе мезенхима клеткисем сулара пурнăç тăршшипех юлаççĕ, ыттисем вара лимфă евĕрлĕ тата ретикул-ендотел клеткисене куçаççĕ. Сула пульпи (çемçи) ытларах юлашкисенчен тăрать, лимфă евĕрлĕ клеткăсем лимфă евĕрлĕ ушкăнсене пĕрлешеççĕ. Сула витĕр чылай юн чупать, хăй вăл тĕксĕм хăмăр. Унсăр пуçне, вăл хырăмăн серозлă витлĕхĕ çумне тачă эластикăллă-фибрăллă капсулăпа тата яка мышцăллă пайрăмĕсемпе витĕннĕ. Капсула вара сула кĕлеткин ăшнелле чĕрĕксене уйăракан трабекулăсемпе кĕрсе каять.
Сула витĕр юна каялла çаврăнса илсе килекен венă системипе (вăл вар-хырăм пыршин тракчĕнчен пĕвер патне çимĕçпе пуянланнă юна илсе пырать) пысăк юн унки çаврăнăшăвĕпе çуммăнах çыхăннă.
Вăлта
thumb|300px|Вăлтапа пулă тытакансем
Вăлта — çекĕл /вырăсла удочка/. Вăлт-ултала сăмахран. Качаллă çекĕле çиппе патак çине çакнă пулă тытмалли ĕç хатĕрĕ. Чи малтанхи пулă тытмалли хатĕр вăлта пулнă тĕççĕ. Ун пирки археологсем те, ăсчахсем те çирĕплетсех калаççĕ.
Сула
Физиологи
Гален сулана «вăрттăнлăхлă» орган тенĕ. Паллă, авалхи грексемпе римлянсем ăмăртса чупакан çынсен хăвăртлăхне хăпартас шутпа суллине касса кăларнă. Сула функцийĕсене тĕплĕн тĕпчесе пĕтермен. Чылай вăхăт хушши ăна эндокринлă железа тенĕ. Сула секреторлă ĕссене хутшăнни пирки тĕрĕс тĕплĕ тĕпчевсем çук, çавăнпа çак теорие пăрахăçлама тиврĕ, çапах та ăна юлашки вăхăтра каллех сӳтсе-явма тытăнчĕç.
Вăлта
Вăлтан аври — йӳнчи, çиппи—хĕлĕхĕ, путăшĕ, вăлти-ăманĕ, путаркăçĕ-тăхланĕ пур. Вăлтан аврине ытларах чухне йывăçран тăваççĕ. Халĕ промышленность вăлта аврине тума пластик усă курать. Çавăн пекех йӳнчине тимĕртен те шăмăран та хăш-пĕр чухне тăваççĕ.
Сула
Физиологи
Халĕ тĕпчевсем сула пуç мимин гормонĕсене йĕркелесе ĕçлеттерет теççĕ.
Çитĕннĕ çын суллин темиçе функци.
Вăлта
Вăлтин — çекĕлĕ, кучанĕ, çĕрри-унки пур, çекĕлĕ çинче - чĕмĕ, качи, шăлĕ. Вăлта хĕлĕхне çĕрри витĕр тăхăнтартса çыхаççĕ. Вăлта çине ăман е урăх илĕртмĕш лартса пулă тытаççĕ. Пулăçсем паянхи кун та вăлтапа усă кураççĕ. Вăлтапа кимĕ çинчен, çыран хĕрринчен, хĕлле пăр шăтарса пулă тытаççĕ.
Категори:Пулă тытмалли ĕç хатĕрĕсем
Сула
Сулан чирĕсем
Сулан урисем явăнса кайсан (заворот), унăн юн çаврăнăшĕ пăсăлать, вара ăна хирурги енĕпе сиплеççĕ.
Аталану пăрăнăвĕсем
Çуралнă чухнех сула çукки те пур. Çаплах ĕнтĕ унăн пысăккăшĕ, виçи те, форми те, строении, тĕрлĕ пулма пултарать, тĕслĕхрен, хушма чĕрĕкĕсем. Сахал мар хушма суласем те пулаççĕ. Сулана тытса тăракан çыхăсем начаррипе вăл хырăм тăрăх куçма пултарать; хĕрарăмсен çак куçса çӳрекен сула часрах тĕл пулать.
Каçăсем
Категори:Лимфă йĕрки
Авалхи тĕнче
Авалхи тĕнче, — пирĕн эрăчен 3500 çултанпа пуçласа пирĕн эрăн 476 çул таран тăсăлнă истори тапхăрĕ.
Чăвашсем
Пăлхар йăхĕн тăхăмĕсем ытти тĕрĕк йăхĕсемпе пĕрле Вăтам Азинчен тухнă. Çак пысăк лаптăк çинче пирĕн эрăчченхи 3-мĕш пинçуллăхра тĕрĕк чĕлхеллĕ (халĕ вăл чĕлхене кăк тĕрĕк чĕлхи теççĕ) халăх несĕлĕсем — тĕрĕксем пурăннă.
Хунсен пĕрремĕш династийĕ пирĕн эрăччен 1764 çулта никĕсленнĕ. Хунну сăмах китайла Вуннă тенине пĕлтерет, грекла гунны тесе вуланать. Хуннсем куçса çӳрекен халăх пулнă. Хунсемпе юнашар монгол, тунгус, маньчжур, финн- угор, иран чĕлхеллĕ, индоевропа йăхĕсем çӳренĕ. Вĕсене пирĕн эраччен III—II ĕмĕрсенче хуннсем пăхăнтарнă. Вăл вăхăтра Чешинче патша Туман пулнă. Тĕрĕксем хушшинче кыпчак, огуз тата огур йăхĕсем пулнă. Огур (пăлхарсемпе суварсем) Хунну патшалăхĕн анăç енче тăнă.
Хуннсене китай чĕлхипе культури витĕм кӳни паллă. Чăваш чĕлхи ĕлĕххи хуннсен хăйсене пăлхар текен ушкăн чĕлхинчен пĕр пĕччен сыхланса юлнă чĕлхе шутланать.
Каçăсем
* Категори:Истори
Туртуш Вениамин Иванович
Туртуш Вениамин Иванович, — чăваш сăвăçи. 1912 çулта Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи Кавал ялĕнче çуралнă. 1943 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Пурнăçĕ
Шупашкарти педагогика техникумĕнче вĕреннĕ. Кайран ачасене шкулта вĕрентнĕ.
Ӗçĕсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем
Кĕçĕн Микушкел
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Урамĕсем:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн Исаклă районĕ
Ашман (Эльшей районĕ)
Ашман — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 12 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452281, ОКАТО кочĕ — 80230840002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Юматово (Юматовский сельсовет)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Мутная (Лонкас-Еган юппи)
Мутная — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Лонкас-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Холодная (Киша юппи)
Холодная (Киша юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей, Краснодар Ен территорипе юхать. Киша юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем
Анат Татмăш (Канаш районĕ)
Анат Татмăш, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Хĕрлĕ Уçланкă
Хĕрлĕ Уçланкă — Краснодар Енне кĕрекен (Раççей) Сочи хулин Адлер районĕнчи хула евĕр паççулкă. Хĕрлĕ Уçланкă паççулкă тăрăхĕн центрĕ.
Тавралăхĕ
Мзымта юханшывăн вăтам юхăмĕнче, Хура тинĕс çыранĕнчен 39 çм вырнаçнă. Адлерпа тата Сочи хулин аэропорчĕпе хальхи автотрассапа çыхăнать. Вертодром пур. Хĕрлĕ Уçланкă, Олимп стадионĕпе пĕрлех, 2014 хĕллехи Олимп вăййисене йышăнать.
Кун-çулĕ
Авалхи вăхăтранах кунта туçи абхаз йăхĕсен пĕррин — малтан садзсен, кайран медозюйсен е медовейсен — ялĕ пулнă. Ф.Ф. Торнау каланипе, 1835 çулта çакăнти паççулкă Арткуадж ятпа паллă пулнă, садзсен Аредба ăрачĕ пурăннă.
1864 çулта медозюйсен ялне Кбааде ('Гунба ăрачĕн уçланки') тенĕ. 1869 çулта Хĕрлĕ Уçланкă пурăнан вырăна туса хунă та, 1878 çулта кунта Вăта Раççейрен, Ставрополь Енрен тата Эстонирен — вырăссем, грексем, эстонсем куçса килеççĕ.
1864 çулхи çăвăн 21-мĕшĕнче çак тĕлте вырăс çарĕсен тăваттă пайĕ пĕрлешĕнеççĕ: П. Х. Граббе генерал-майорăн Кĕçĕн Лаба ушкăнĕ, П. Н. Шатилов генерал-майорăн Псхува ушкăнĕ, В. А. Гейман генерал-майорăн Дахов ушкăнĕ тата Д. И. Святополк-Мирский генерал-лейтенантăн Ачипсухва ушкăнĕ. Аслă çарпуçĕ Михаил Николаевич аслă кнеç ертсе пынипе Кавказ вăрçи вĕçленнине асăнса парад тата молебен ирттернĕ. Çак пулăмсене чыласа аслă кнеç Михаил Николаевич, çар ушкăнĕсен командирĕсем ыйтнипе çак вырăна патша çемьине хисеплесе Романовск теме йышăннă.
1878 çулта кунта Ставрополь енчен турккă пусмăрĕнчен тарнă грексем çитнĕ, анчах та вĕсем кунта тĕпленсе пурăнайман. 36 грек çемьи Псеашхо ту хысакĕ урлă каçса çĕнĕ çĕр шырама кайнă та çак айлăма курнă. Ун чухне кĕркунне пулнă, пур çĕрте те папоротник кĕрелсе ларнă. Çапла вара грексем çак вырăна Хĕрлĕ Уçланкă ят панă, чиркӳ туса лартнă, шкул уçнă.
1898 çулта кунта патшан ятарлă комиссине янă. Комиссире А. И. Воейков, Ф. И. Пастернацкий профессорсем, М. В. Сергеев инженер тата Патшалăх канашĕн пайташĕ Н. С. Абаза ĕçленĕ.
1920-меш çулсен вĕçĕнченпе пурăнан вырăн Хĕрлĕ уçланкă ятлă.
Хула евĕр паççулкă статусĕнче — 1950 çултанпа.
2010 çулхи раштавăн 3-мĕшĕнче раççей-итали патшалăхсем хушшинчи калаçусен пĕр раундĕнче паççулкăра Итали премьер-министрĕпе С. Берлусконипе Раççей президенчĕ Д. А. Медведев тĕл пулнă.
Тăванлисем
🇫🇷 Лез-Уш, Тури Савойя, Франци
Вуламалли
right|thumb|Хĕрлĕ Уçланкăри туçи йĕлтĕр курорчĕ (Сочири XXII хĕллехи Олимп вăййисем, 2011 ç. марккă)
Каçасем
Категори:Адлер районĕ Категори:Краснодар Енĕн хула евĕр паççулкисем Категори:Раççей туçи йĕлтĕр курорчĕсем Категори:2014 хĕллехи Олимп вăййисен спорт çурт-йĕрĕсем
Гнилуха (Нухрат Атăл юппи)
Гнилуха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Кăвак пĕсехе
thumb|250px|Кăвак пĕсехе Кăвак пĕсехе (лат. Luscinia svecica) - çерçирен пĕчĕкрех вĕçен кайăк.
Çăмартисем (4-7) сăрă симĕс тĕслĕ, хăмăр пăнчăсемлĕ. Шыв хĕрринчи хăвалăхсене килĕштерет. Йăвине çĕр тĕмески çинче тăвать. Амине йăвара ларнă чухне алла та илме пулать. Аçи ама йăвара ларнă чухне çеç юрлать. Ку икĕ эрне пырать. Апата çĕр çинче сиксе пуçтарать. Апачĕ хурт-кăпшанкăран тăрать. Çырласем пиçсен вĕсемпе те апатланать.
Йышĕ вĕсен çителĕклĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Шăпчăксем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Вĕçен кайăксем
Тĕнче пĕтни
Тĕнче пĕтни — прогнозланă е шухăшра çуралнă пур çыннăн, цивилизацин, мĕнпур этемлĕхĕн, Çĕрĕн е мĕнпур Çут Тĕнчен пурнăçĕ пăчланать текен хăрушлăха пĕлтеркен сарăлнă тĕн фразеологизмĕ. Вырăнлă каласан — мĕнпур пурнăçа пĕтерни. Татах тĕрĕсрех — пĕтĕм тĕнче пĕтни, мĕншĕн тесен «çутă вĕçĕмсĕр».
Асăрхавсем
Категори:Эсхатологи Категори:Вăхăт
Svieta pabėnga Край на света Weltuntergang End time Tempofiniĝo Fin de los Tiempos (hipótesis) fa:آخرالزمان Fin du monde אחרית הימים Ultime dies Akhir zaman Heimsendir Fine del mondo 終わりの時 마지막 날 Pasaulio pabaiga Laika beigas Eindtijd Koniec świata Sfârșitul lumii Koniec sveta Ahir zaman Кінець світу
Нумгора-Ю
Нумгора-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Хоседа-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 159 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Атăл (хунсен çулпуçĕ)
мини|справа|Аттил, [[Эжен Делакруа ĕçĕн пайĕ]]
Аттил (Attila, Ἀττήλας, 453 çулта вилнĕ) — хунсен ĕмпĕвĕ, Рейнпа Çурçĕр Хуратинĕсçумĕ хушшинчи çĕрсенчи йăхсен патши. Вăл 395 çулăн пуçламăшĕнче çуралнă пулас. 453 çулхи пушăн 15-мĕшĕнче вилет.
Аттил çĕре кĕрсен пĕр ĕмĕр иртсен гот историкĕ Иордан хунсен çулпуçĕ пирки çапла асăннă: «Пĕтĕм хунсене пăхăнтаракан тата чаплăхĕпе варварсем хушшинче мĕнпур Скифири йăхсен çав тери ăмсануллă патши.» Хунсен çулпуçĕ пирки астăвăм ĕмĕрсем тăршшипе герман эпосĕнче упранса пынă, скандинав сагисене те куçнă. Халăхсен Аслă куçăмĕ тапхăрĕнчи германсен малтанхи юмахĕсенче, варвар аслă ертӳçисем хушшинче Аттилăна пĕрремĕш вырăна, герман патшисен умне, тăратнă.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Çакна балкар тĕпчевçи И.М.Мизиев хăйĕн "История Карачаево-балкарского народа" кĕнекинче палăртать:"'В придунайских степях, на территории бывшей Малой Скифии гунны образовали свое новое государство во главе с легендарным вождем Аттилой, имя которого ученые возводят к тюркскому слову 'Ата' — отец," — çырать вăл. — "На протяженни всего V века Аттила вел в Европе самую активную политику, удерживая под своей властью множество европейских племен и народов, и никто не мог ему перечить в решении сложных международных вопросов этого времени'."
Ят тĕшне уйăрса палăртни
Анăç тюркологсем шутланă тăрăх, Аттил ячĕ (е ИтилЬ) паллă патшан кăпчаксенче, огузсенче тата ытти халăхсенче юлнă ячĕ, Атăл (хыçалти — хытă) - пăлхарсенче, хасарсенче, чăвашсенче юлнă ячĕ. Хасарсен тĕп хули Итиль пулнă. Анчах та Кийӳ çырăвĕнче ăна хыçалти хытăллă варианчĕпе çирĕплетнĕ —АTYL.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Юркăнсем Категори:Висанти империйĕ Категори:Çулпуçсем Категори:Пайăр çынсем:Висанти Категори:Хунсем Категори:Авалхи Римĕн тăшманĕсем
Нумизматика
Нумизматика (νόμισμα, nomisma — укçа), — укçа çапса кăларас тата укçа алран-ала куçнине тĕпчекен историне пулăшакан дисциплина. Укçа пуçсăр çаплах слитоксене, тата ытти палăксене (укçа штампелĕсене, документсене) тĕпчеççĕ.
Чăваш Енре
2001 çулта Чăваш Енте ялти çĕр ĕçчен çĕр чавнă чухне авалхи пăхăр укçа тупнă. Çак укçана V-VI ĕмĕрсенче авалхи хăватлă Сăкăт патшалăхĕнче çапса кăларнă. Ун пек укçасем тĕнчери каталогсенче тупăнман. Укçан халапне арамей чĕлхипе çырнă. Çакă Атăл çине куçса килнĕ пăлхарсем хушшинче сăкăтран тухнă йăхсем те пулнине палăртнă.
Каçăсем
* Категори:Пулăшуллă истори дисциплинисем Категори:Монетăсене коллекцилени
Вутхӳре
Каçăсем
Категори:Сĕлхе йышшисем Категори:Вутхӳресем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Африкăн вĕçен кайăкĕсем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем
Юматовского Сельхозтехникума
Юматовского Сельхозтехникума — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 353 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Чессу
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Шурă юпписем
Арнеис
thumb|150px|right|Арнеис эрехĕ Арнеис ( Arneis ) - авалхи шурă иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Пьемонт облаçĕ ( Итали ).
Ампелографи
Арнеис сортран çăмăл, "çӳхĕ", типĕ курăксем техĕмлĕ, çемçе йӳçĕ туттилĕ эрехсем тăваççĕ.
Сарăлни
Чи паха, паллă эрехсем Пьемонтри эрехтăвакан тăрăхсемче тăваççĕ :
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Варен-Еган (Лунг-Еган юппи)
Варен-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Лунг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 131 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Горевка (Нухрат Атăл юппи)
Горевка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çирĕклĕвăрри
Кун-çулĕ
1910-мĕш çулта Хушăлкаран куçса кайнисем (5 çухрăмра) Зириклы-Тамак паççулккине пуçарса янă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (99%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 44 çм, Хушăлка ялне 3 çх, Аксаково станцине 28 çх.
Каçăсем
Категори:Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Нэлыня-Вож (Мăн Нерцета юппи)
Нэлыня-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. 35 Мăн Нерцет юханшывăн сулахай çыранĕпе, км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Чĕмпĕр кĕпĕрни
Чĕмпĕр кĕпĕрни, — хальхи Чĕмпĕр облаçĕн, Чăваш Енĕн çĕрĕсем çинче вырнаçнă кĕпĕрне. Çурçĕр енче Хусан кĕпĕрни, тухăç енче Самар кĕпĕрни (вĕсене Атăл уйăрнă), кăнтăр енче Сарăту кĕпĕрни, анăç енче Чулхулапа Пенза кĕпĕрнисем юнашар вырнаçнă пулнă.
Лымарев Александр Андреевич
Александр Андреевич Лымарев (кăрлач, 18 1983 çур.) — раççей кинопа театр актёрĕ.
Канада
Канада (Canada ; Canada ) — Çурçĕр Америкăри патшалăх, территории шучĕпе тĕнчере иккĕмĕш (Раççей хыççăн) вырăнта шутланать.
Чĕмпĕр кĕпĕрни
Халăхсем
Кĕпĕрнере чăвашсем, вырăссем, тутарсем, ирçĕсемпе мăкшăсем пурăннă. Ирçĕсемпе мăкшăсем пĕтĕм халăх йышĕнчен 1/9-мĕш пайĕ, чăвашсем 1/11-мĕш пайĕ, тутарсемпе мишерсем — 1/12 пайĕ.
Лымарев Александр Андреевич
Кун-çулĕ
Саша 1983 çулхи кăрлачăн 18-мĕшĕнче Мускавра çуралнă. Пиллĕк çултанах степ ташшипе хăтланнă. Унăн пĕрремĕш верентӳçи ват кукаçи — РСФСР халăх артисчĕ Сергей Александрович Русанов.
Чĕмпĕр кĕпĕрни
Культура
1898 çулта кĕпĕрнере 944 вĕренӳ шкулĕ шутланнă. Вĕсен шутĕнче арçын ачасем валли 4 вăтам шкул, хĕрачасем валли 3 вăтам шкул, 5 хулари училищи, 3 уесри училище, 3 ăс-хакăл училищи, вĕрентекенсен семинарийĕ, чăваш вĕрентекенĕсен шкулĕ, 7 ал-ĕç училищи, 914 пуçламăш шкул пулнă. Пурĕ 39 221 арçын ача, 11 156 хĕрача вĕреннĕ. Ялсенче 853 училище пулнă.
Лымарев Александр Андреевич
Кун-çулĕ
В. И. Кирсанов канашĕпе, Александр 15 çултанпа тимлĕнех театр училищине кĕме хатĕрленме тытăнать. Гуманитари колледжран вĕренсе тухсан вăл Тĕнчери славян институчĕн актёр факультетне, Ю. М. Авшаровăн курсне пĕлӳ пухма кĕрет. 1-мĕш курса вĕçлесен Александра Родион Овчинников ăна Б. Щукин ячĕллĕ театр училищине хăйĕн курсне чĕнет.
Канада
Тавралăхĕ
Çĕрĕсем Атлантика, Лăпкă тата Çурçĕр Пăрлă океан шывĕсем çине тухаççĕ, кăнтăрпа çурçĕр-анăçра АПШ-па чикĕ тытать.
Лымарев Александр Андреевич
Пуларулăх ĕçĕ-хĕлĕ
2003 çулта, тăваттăмĕш курсра вĕренекенскер, Александр Леонид Марягин режиссёрăн «Здравствуй, столица!» фильмĕнче Сева Мокшин тĕп рольне сăнарлать. Çав çултах Александр Лымарев криминаллă «Медовый месяц» мелодрамăра тĕп роле вылять. Ăнчах та çамрăк актёр 2004 çулта РЕН-ТВ телеканалра «Солдаты» сериалта Михаил Медведев салтака выляса паллă пулать. 2006 çулта украин режиссёрĕн Александра Кириенкăн «Сăрă тӳпе» фильмĕнче Марк Задуха Киев кĕпернетĕрĕн ывăлĕн тĕп рольне вылять. 2007 çултанпа Александр А. Арбузов пьесипе хатĕрленĕ «Ватă Арбатăн юмахĕсем» спекталĕнче вылять, 2009 çултанпа «Самая, самая» пьесинче тăрăшать. А. Лымарев «Барин, пора жениться» спектакльте хевтелет. Кунсăр пуçне вăл фотографипе, компьютерпа тата графикăпа кăсăкланать.
Чĕмпĕр кĕпĕрни
Истори
thumb|right|215px|Чĕмпĕр çĕр ĕçченĕсем вăрманта ([[1878)]] Чĕмпĕр кĕпĕрни — Чĕмпĕр енлĕхĕн 1796 çулта туса хунă администрациллĕ-территориллĕ йĕркелĕвĕ. Совет влаçĕ тапхăрĕнче, ССРП экономикăна районланă чухне, 1943 çулхи кăрлач, 19 ятне Ульяновск облаçне куçарнă.
Каçăсем
Категори:Раççей кĕпĕрнисем
Лымарев Александр Андреевич
Каçăсем
Категори:Раççей актёрĕсем Категори:Мускавра çуралнисем Категори:1983 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 18-мĕшĕнче çуралнисем
Хĕрлĕ Байрак
Хĕрлĕ-Байрак — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 71 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452281, ОКАТО кочĕ — 80230840003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Канада
Политика тытăмĕ
Парламентлă система, федераллă конституциллĕ монархи.
Канада икĕ чĕлхеллĕ тĕрлĕ культурăллă çĕршыв, акăлчан тата франци чĕлхисем официаллă статусне федераци шайĕнче çирĕплетнĕ. Технологи енчен аталаннă Канадăна нумай отраслĕллĕ экономикă никĕслет. Çутçанталăкĕн управĕсемпе пуян çĕршыв сутă-илӳпе хăйĕн хăватне хăпартать, АПШ-па тачă çыхăну тытать. Канада паянкун франци чĕлхиллĕ Квебек тата акăлчан чĕлхиллĕ 9 провинцисенчен («акăлчанлă Канада») тытăнса тăрать. Акăлчан чĕлхиллĕ провинцисем хушшинче тухăçри Нью-Брансуик çеç пĕртен-пĕр официаллă икĕ чĕлхеллĕ провинци шутланать.
Истори
Канада британи виçĕ колонийĕсен пĕрлĕхĕнчен пуçланса кайнă (Çĕнĕ Франци тапхăрĕнче вĕсем франци колонийĕсем пулнă). Çак конфедераци шутне ун чухне 10 провинципе 3 территори кĕнĕ. Канада хăйĕн ирĕклĕхне Пĕрлешĕннĕ Патшалăхран 1867 — 1982 çулсем хушшинче лăпкă калаçса çĕнтерсе илнĕ.
Экономика
Ввп динамики 1992-2009 ҫулсенче, 1992 ҫул шайӗнчи процентсенче Пысӑк саккӑрсем.
Канада халӑх чунне пысӑк тупӑш кӳрекен тӗнчери чи пуян ҫӗршывсенчен пӗри шутланать тата экономика пӗр-пӗринпе килӗштерсе ӗҫлессине, аталанӑвне (ОЭР) тата Пысӑк семерка организацийӗн членӗ пулса тӑрать.
Иртнӗ ӗмӗрте ял хуҫалӑх промышленноҫне тата пулӑшу ӗҫӗсен секторне туса илекен производство ӳсӗмӗ ытларах ял хуҫалӑх промышленноҫне тата хула тулашне туса хунӑ.
Ытти аталаннӑ ҫӗршывсенчи пекех, канадӑри экономикӑра пулӑшу сферисем ытларах, унта ӗҫлекен каникулсенчен виҫӗ пайне яхӑн пайне йышӑннӑ. 2010 ҫулта канадӑра пулӑшу ӗҫӗсен сферинче 39% йышӑннӑ, промышленноҫ производствин сферинче — 10% тата 1% ял хуҫалӑхӗнче (пӗтӗм халӑх йышӗнчен). Канадӑри статистика статистикинче 1960 ҫулта палӑртнӑ тӑрӑх, 1940 ҫулта Канадӑри ял хуҫалӑхӗнче ӗҫлекен хӑй валли тата ытти тӑхӑр ҫын валли ҫителӗклӗ апат-ҫимӗҫ лартнӑ, 1960 ҫулта вара вӑл хӑй валли тата ҫирӗм икӗ ҫын валли ҫителӗклӗ апат-ҫимӗҫ тунӑ. 2010 ҫулта Канадӑри пӗр ял хуҫалӑх ӗҫченӗ 100 ҫынна тӑрантарнӑ, вӑл шутра хӑйне те.
Хӑйӗн чӗр секторӗ питӗ кирлӗ пулнӑран аталаннӑ ҫӗршывсем хушшинче Канада шутланать, унта вӑрман хатӗрлесси тата нефть промышленноҫӗ чи пӗлтерӗшлӗ отрасль шутланать.
Канадӑн экономики хутӑшса каять; Неeritage Foundation индексӗ АПШРАН сахалрах экономика ирӗклӗхӗн степенӗ, анчах та хӗвеланӑҫ европӑри ҫӗршывсенчен чылай пысӑкрах.
Асăрхавсем
Категори:Çурçĕр Америкăри патшалăхсем
Пулма пултараймасть!
«Пулма пултараймасть!» (Тайна, покрытая лаком) — Леонид Гайдай 1975 çулта ӳнерленĕ совет кинофильмĕ.