cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Урал (Кармаскали районĕ)
Урал  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 266 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453010, ОКАТО кочĕ — 80235830008.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Глухов Дмитрий Андреевич
Глухов Дмитрий Андреевич — (7.11.1906 (25.10) - 11.11.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Хура тинĕс флочĕн 1-мĕш хураллакан катерсен дивизионĕн командирĕ, 3-мĕш рангри капитан.
Комужа
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Псков облаçĕн Новоржев районĕ
Новоржев районĕ, — Псков облаçĕн варринче вырнаçнă район. Район тĕпĕ Новоржев хулара вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 1 682 км2. Тĕп юханшывĕсем — Льста, Сороть.
Истори
Района 1927 çулхи çурлан 1-мĕшĕ йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 11,6 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 4 пин патнелле. Пурĕ 65 ял-хула вырнаçнă.
Çул-йĕр
Район урлă Псков — Аслă Лука автомобиль çулĕ иртет.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
332
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сăвар-Элтти
Сăвар-Элтти (Элççи) — ... Унăн ашшĕ Пурăшпик пулнă.
Вуламалли
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Биккулово (Шаран районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Кăрлач, 11
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Кĕçĕн Толкай (юханшыв)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Хыпар (кăларавăш çурчĕ)
«Хыпар» издательство çурчĕ, — Чăваш Енри массăллă информаци хатĕрĕсен секторĕн йĕркелĕмĕ.
«Хыпар» кăларавăшлăх çурчĕн ятарлă сайчĕ «Hypar.ru».
Андреев Владимир Васильевич
Владимир Васильевич Андреев - (1966 çулхи авăн 7-мĕшĕнче, Яманчурел, Елчĕк районĕ, Чăваш АССР) - чăваш спортсменĕ, çăмăл атлетçă, Олимп вăййисен чемпионĕ.
Çитĕнĕвĕсем
Пысăк çитĕнĕвĕсем спортлă çӳрев ăмăртусемче (хушă 10 тата 20 çухрăм) кăтартнă:
Хыпар
Хыпар, — систерни, пĕлтерни, мĕн те пулин пулса иртнĕ çĕнĕлĕх çинчен каласа паракан пĕлтерӳ. Сăмахĕ арап чĕлхинчен пулса тăрать. Турккă чĕлхинче те пур: haber.
Асанкасси (пĕлтерĕшĕсем)
Асанкасси, — Чăваш Енри темиçе ял ячĕ.
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Анатри Шĕвĕш
Анатри Шĕвĕш — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. 31 çын пурăнать. Ялта пĕр урам- Союз.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Лунданка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
333
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тримбах (Золотурн)
Тримбах (Trimbach SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Гёсген тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 2929 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2500.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Учуган-Асаново
Учуган-Асаново — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 293 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453193, ОКАТО кочĕ — 80248815006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Рабат
thumb|300px|[[Мухаммед V мавзолейĕ (1971).]] Рабат (الرباط — Ар-Рибат, çирĕплетнĕ монастырь тенине пĕлтерет, танлаштар Арбат — Марокко патшалăхĕн тĕп хули, унăн культура тата индустри центрĕ. Бу-Регрег юханшывĕн тепĕр çыранĕнче Сале хули вырнаçнă, вĕсем пĕрле тĕп хула агломерацине кĕреççĕ.  thumb|200px|[[Хасан Минаречĕ]] thumb|265px|[[Касба Удайя карман.]] thumb|265px|[[Шелла карманĕн ишĕлчĕкĕсем]]
Каçăсем
Категори:Африка тĕп хулисем Категори:Марокко хулисем Категори:ООН пайташĕсен тĕп хулисем Категори:Миллионер хуласем алфавитпа
Çамрăксен хаçачĕ
Çамрăксен хаçачĕ», — «Хыпар» издательство çурчĕнче тухакан хаçат.
Пĕрлехи хыпарсем
Йĕркелевçĕсем:
Тираж - 11 пине яхăн экземпляр.
«Хыпар» Издательство çурчĕн хӳттинче 1996 çулхи кăрлачăн 20-мĕшĕнче тухма пуçланă.
Тĕп редактор − Т.Г.Вашуркина
Истори
Чăваш çамрӑкĕсен хаçачĕ малтан та пулнӑ-ха. Яш-кӗрӗм валли уйрӑм кӑларӑм пичетлеме «Канаш» (хальхи «Хыпар») хаҫатра ӗҫлекенсем 1919-1920 ҫулсенчех палӑртнӑ. Анчах вӗсен ӗмӗчӗ 1925 ҫулхи раштавӑн 12-мӗшӗнче ҫеҫ пурнăçланнă, «Çамрăк хресчен» хаҫатӑн пӗрремӗш номерӗ тухнӑ. Унччен «Канаш» хаҫатра «Ҫамрӑксен кӗтесси» рубрика кӑларса тӑнӑ. «Ҫамрӑк хресченӗн» пӗрремӗш редакторӗ Дмитрий Исаев пулнӑ, унта Николай Шелепи, Петӗр Хусанкай, Митта Ваçлейĕ, Виктор Рзай пичетленнӗ. Хаҫатӑн малтанхи номерӗсем 1500 экземплярпа саланнӑ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пуçлансан хаçат тухма чарăннă. 1952 çулта çеç «Çамрăк коммунист» ятпа çĕнĕрен чĕрĕлсе тăнă. Вăл икĕ чĕлхепе пичетленнĕ: вырăсла та, чăвашла та. 1966 ҫулта хаҫатӑн чӑвашла вариантне кӑларма чарнӑ. Ҫакна «Пионер сасси» тухма пуҫланипе ҫыхӑнтарнӑ.
1996 ҫулччен чӑваш ҫамрӑкӗсен хӑйсен хаҫачӗ пулман. Малтанах «Ҫамрӑксен хаҫачӗ», «Ҫамрӑк хресчен» пекех, «Хыпар» ҫумӗнче ҫулталӑк тухса тӑнӑ, 1997 ҫултан ҫырӑнтарма пуҫланӑ. Унӑн пĕрмĕш тиражӗ - 10 пин. Унтан 15, 19 пине ҫитнӗ. Хальхи вăхăтра редактор тивĕçĕсене Алина Ивановна Изман пурнăçласа пырать.
Паян кун хаçатри рубрикăсем: «Юратупа наркăмăш» (çамрăк хĕрсен чун ыратăвĕ çинчен çырнă çырăвĕсем пичетленсе тухаççĕ), «Специалистпа канашлатпăр» (тухтăрсем çынсене канăçсăрлантаракан ыйтусем çине хурав параççĕ), «Сирĕн валли», "Пĕр çын шăпи", "Çамрăксен хаçатĕнчен пулăшу ыйтаççĕ, "Тăлăх нуши тăхăр сыпăклă", "Хĕн-хур айĕнче", "Шăнкăрав йĕрĕпе".
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал Категори:Чăвашла хаçат-журнал Категори:Паллă вăхăтра тухакан кăларăмсем
Глухов Иван Тихонович
Глухов Иван Тихонович — (22.04.1912(9)-04.06.1983), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 51-мĕш çарĕн 267-мĕш перевçĕсен дивизин 848-мĕш перевçĕсен полкĕн рота старшини, старшина.
Урсаево
Урсаево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 111 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452634, ОКАТО кочĕ — 80258805010.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Консарка
Консарка — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
Кабакуш
Кабакуш — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 635 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453189, ОКАТО кочĕ — 80248818001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Алкукасси
Алкукасси — Элĕк районĕнчи ял. Кунта 41 (2006) çын пурнать. Ялта пĕр урам- Кăнтăр урамĕ.
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
334
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чăнкă (Игол юппи)
Крутая — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Скирсем
Скирсем (Skiren, Sciren) — готсен ушкăнне кĕрекен герман йăхĕ.
Кун-çулĕ
Малтан вĕсем Балтика тинĕсĕ хĕрринче тата Висла тăрăх пурăннă. II ĕмĕр вĕçнелле ругсемпе тата герулсемпе пĕрлешсе Хура тинĕс еннелле куçнă. 454 çул патнелле Вăта Танайпа хальхи Моравинче вĕсем тĕл пулма пуçланă. 457—471 çулсем хушшинче вĕсем остготсемпе çапăçнă. Çапăçусем вĕсен майлă пулман — остготсем вĕсене пĕтернĕ. Юлнисем вара ругсемпе свевсем хушшинче пăтрашăнса пĕтнĕ. Одоакр çарĕнче те вĕсем пунă тесе шутлаççĕ.
Сăвăç
Сăвăç е поэт — căвă жанрĕсенче хевтелекен литератор.
Поэзипе прозăна уйăрайман тĕрлĕ культурăра сăвăçа ăслайçă вырăнне хурса мăн статус параççĕ; унăн вичкĕн сăвăç пултарулахĕ пур, çак вара ăна çутçанталăкри питĕ вăйлă пахалăх парать. Çакнашкаллисен шутне европа культури кĕрет.
Каçăсем
Категори:Поэзи Сăвăçсем
Берклий
Беркли — 97 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси 247,0703; Bk тесе паллă тăваççĕ(Berkelium), актиноидсен шутне кĕрет.
Истори
left|200x100px|60-дюймлă циклотрон 1949-мĕш çулта Беркли хулинчи КАлифорни университетĕнчи (АПШ) радиаци лабораторинче америци-241 изотопа циклотронра хăвăртлатнă альфа-пайăркасемпе персе С. Томпсон, Г. Сиборг, А. Гиорсо туса илнĕ:
24195Am + 42He → 24397Bk + 210n.
97 элемента тума тăрăшнă, çавнах туса илнĕ. Ӗçсем питĕ ăнса пулнă. Америци-241 нумайрах пулнă пулсан, маларах та тума пултарнă. Химилле уйăрса илме ион хромотографине усă курнă.
Ячĕ пулни
Беркли терби 65Tb аналогĕ, вăл вара хăйĕн ятне Швецири Иттербю ялĕнчен илнĕ. Çавăна элемента уçнă хула ячĕпе Беркли ят панă.
Туса илни
Берклин 9 изотопне тупнă. Вĕсем 243 рен 251 атом массиллĕ пулаççĕ. 249Bk (çурма аркану тапхăрĕ 314 кун) ядерла реакторта нумай мар шайра пухăнать.
Вениамин (Пуцек-Григорович)
Митрополит Вениамин (тĕнчере Василий Григорьевич Пуцек-Григорович; 1706, Лохвица — 1785, çĕртме, 21 Çичкӳлĕ пушхирĕ) — Вырăс православи чиркĕвĕн епископĕ, Хусан тата Сĕве митрополичĕ.
Биографи
1706 çулта Кĕçĕн Раççейри касак çарĕсен Лубен полкĕнчи унтер-офицер çемьинче çуралнă.
Киеври хакал академинче вĕренсе тухнă. 1733 çулта Хусан хакал семинарине вĕрентме ĕçе кĕнĕ.
1740 çулта монах пулма çӳçе каснă.
1741 çултанпа — семинари префекчĕ.
Каçăсем
Категори:Вырăс православи чиркĕвĕн епископĕсем Категори:Вырăс православи чиркĕвĕн архиепископĕсем Категори:Киев хакал академинче вĕренсе тухнисем Категори:Хусан хакал семинарин ректорĕсем
335
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Копаниха
Копаниха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Мăн Кумена юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Ґ
Ґ ґ, G̀ — кириллица саспаллийĕ. Украин чĕлхинче усă кураççĕ. Белорус чĕлхинче те пулма пултарать, çапах официаллă мар.
Малтан кг иксаспаллилĕх /диграф/ усă курнăччĕ. XIX ĕмĕрте Ґ кĕртнĕ. 1933 вырăслатнă май саспаллине кăларса янă. Гласность тапхăрĕнче 1990 çулта Ґ саспаллине каллех кĕртнĕччĕ.
Кочĕсем
HTML кочĕсем: &#1168; е &#x490; (пысăк), тата &#1169; е &#x491; (пĕчĕк).
Шарипкул
Шарипкул — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 405 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453010, ОКАТО кочĕ — 80235830009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Челси Лондон ФК
Че́лси (Chelsea F.C.) — Лондонри англи футбол клубĕ. Клуба лондон Челси район ятне панă, стадионĕ — Стэмфорд Бридж.
Истори
Футбол клубне 1905 çулта никĕсленĕ, ăна Акăлчан Футбол Лигин иккĕмĕш дивизионне 1905 çулхи çĕртме уйăхĕн 1-мĕшĕнче илнĕ. Кил стадионĕ — Стэмфорд Бридж, 1877 çулта хута янă, «Челси» ушкăна валли ятарласа туса хунă.
Халĕ клубăн хуçи раççей усламçи Роман Абрамович. «Челси» фанĕсем çакна пула футбол вăййи вăхăтĕнче хутран-ситрен «Калинка-малинка» юрлаççĕ.
2007 çулхи авăн, 20 Моуринью ĕçрен тухнине клуб официаллă пĕлтерчĕ: «Паян „Челси“ ФК тата Жозе Моуринью пĕрле ĕçлес килĕшĕвне хăйсен кăмăлĕпех çурчĕç».
Халĕ тĕп тренер пулса бразили çынни — Луис Фелипе Сколари вăй хурать, унчен вăл Бразилин тата Португалин пуху футбол ушкăнĕн тĕп тренерĕ пулса ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Англин футбол клубĕсем Категори:Лондон
Уялово
Уялово — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 177 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452634, ОКАТО кочĕ — 80258805011.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Ляменьга
Ляменьга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 154 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Мартаза
Мартаза  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Тури Мартаза, Вăтам Мартаза тата Нӳрлĕ Мартаза пĕрлешсен Мартаза юханшыв ĕпуçланать.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Перная (Катыльга юппи)
Перная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Катыльга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Новый Мир (Çтерлĕпуç районĕ)
Новый Мир  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 30 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453189, ОКАТО кочĕ — 80248818002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Чăваш сăвăçисен ят-йышĕ
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Сăвăçсем
Галкин Александр Алексеевич
Галкин Александр Алексеевич (1928 çулхи нарăсăн 2-мĕшĕ, Чăваш Ен, Элĕк районĕ, Чулкаç ялĕ — 2002 çул, Шупашкар) — чăваш сăвăçи, прозăçи, тăлмачĕ
Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ĕçтешĕ (1977), Чăваш Республикин халăх сăвăçи (1997), СССР ÇП айташĕ (1963).
Пурнăçĕ
1928 çулхи нарăсăн 2-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Чулкаç ялĕнче çуралнă. 1948 çулта Калининăри педагогика училищинче, 1953 çулта Чăваш педагогика институтĕнче вĕренсе тухнă.
Чăваш кĕнеке издательствинче редактор пулса, «Тăван Атăл» журналта тĕп редакторĕн ĕç вырăнĕнче, «Капкăн» журналăн литература уйрăмĕн ертӳçи пулса ĕçленĕ.
Çыравçă 2002 çулта Шупашкарта вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Хăйĕн литература енчи пултарулăхне Аленксандр Галкин нумай енчен кăтартнă. Сăвăсем, поэмăсем, калавсем, юптарусем çырнă. Çавăн пекех нумай куçарнă. Ачасем валли те нумай хайланă.
Александр Галкинăн пĕтĕмпе 30 кĕнеке пичетленсе тухнă: Вĕсенчен вырăсла 5 кĕнеке, тутарла 1 кĕнеке тухнă.
Ун сăввисем çине Ф. Лукин, Г. Лебедев, Г. Хирбю, А. Асламас тата ытти композиторсем икçĕре яхăн юрă хывнă, çав шутра. «Шупашкар каçĕсем», «Кăвак чечексем», «Санпа кăна», «Сурăмпала Выла хушшинче», «Аннене», «Çĕмĕртсем ларсассăн çеçкене», «Мĕн кирлĕ-ши».
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:Совет çыравçисем Категори:Совет сăвăçисем Категори:Совет тăлмачĕсем Категори:Чăваш халăх сăвăçисем Категори:Нарăсăн 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1928 çулта çуралнисем Категори:2002 çулта вилнисем Категори:Акан 9-мĕшĕнче вилнисем
Иванов Сергей Валерьевич
Иванов Сергей Валерьевич - спортсмен, Раççей Федерацин велоспорт енĕпе 5-хут чемпионĕ.
Кун-çулĕ
1975 çулхи пуш уйăхĕн 5-мĕншĕнче Йĕпреç районĕнчи Костёр ялĕнче çуралнă. Ачаранах велоспортпа тăрмашнă. Пĕрремĕш тренерĕ - Н.Бибкова. Чăваш педагогика институтне пĕтернĕ. Пекинти Олимпиадăна хутшăннă. Халĕ "Катюша" командинче.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Спортсменсем Категори:Чăваш спортсменĕсем Категори:Пушăн 5-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1975 çулта çуралнисем
336
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Турхан ял тăрăхĕ (Çĕмĕрле районĕ)
Администраци адресӗ: Турхан ялӗ.
Телефон:         +7:(83536)60417
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Надеев Виктор Николаевич.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1124 (2008)çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Турхан, Çĕнкас, Пĕренеш, Чартакан, Мисчĕ, Мулкачкасси ялĕсенчен тăрать.
Кун-çулĕ
1917 çултанпа Кăрмăш уесне кĕнĕ. 1920 çулхи авăнăн 7-мĕшĕнчен 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕнĕ. 1917 çултан Атикасси вулăсне, 1926 çулхи авăн уйăхĕн 14 пуçласа 1927 çулчен Хутар вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Вăрнар районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Çĕмĕрле районне кĕнĕ.
Организацисем
Турхан ялĕнче: Пĕренеш Мулкачкасси
Каçăсем
Категори:Çĕмĕрле районĕн муниципаллă йĕркеленĕвĕсем
Категори:Чӑваш Республикин Çĕмĕрле районӗ
Глухов Фёдор Дмитриевич
Глухов Фёдор Дмитриевич — (1906 - 06.10.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 37-мĕш çарĕн 62-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 184-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн пулемёт расчёчĕн командирĕ, гварди сержанчĕ.
Драматурги
Драматурги (δραματουργία «драма ĕçĕсене хайлани е лартни») — драма хайлавĕн майлаштарăвĕ, а çаплах çак хайлавăн сюжетпа сăнар концепцийĕн теорийĕ.
Драматурги тесе уйрăм çыравçăн, патшалăхăн е халăхăн, тапхăрăн драма хайлавĕсен пĕрлепухăмне калаççĕ.
Каçăсем
Категори:Литература Категори:Профессисем Категори:Драматурги
Катхиявари
мини|Катхиявари Катхиявари — хӗвеланӑҫ Индири Катхиявар ҫурутравӗн лаша ӑрачӗ. Чи пысӑк уйрӑмлӑхӗсенчен пӗри - шалалла кукӑрӑлса кӗрекен хӑлхисем.
Каҫӑсем
Категори:Лаша ăрачĕсем
Локощенко Александр Михайлович
Александр Михайлович Локощенко (5.11.1938, Чулхула, ССРП) — совет тата раççей ăсчахĕ, механик, физика-математика ăслăхĕсен кандидачĕ (1986), профессор (1992), МПУ механика институчĕн директор çумĕ (2001—2015), лаборатори ертӳçи (2003-па).
Биографи
Авиаци инженерĕсен çемьинче çуралнă. Ашшĕ — Локощенко М. А. (1906—1983), амăшĕ — Потиха Л. И. (1909—1989).
1942 çултанпа Мускавра пурăнать.
Каçăсем
Категори:ССРП ăсчахĕсем Категори:МПУ механика-математика факультечен вĕрентӳçисем Категори:МПУ Механика институчĕн ĕçтешĕсем Категори:РСФСР патшалăх премин лауреачĕсем Категори:Раççей çутçанталăк ăслăхĕсен академин академикĕсем
Копотяги
Копотяги — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Ивкина юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
337
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чебачья (Качарма юппи)
Чебачья — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Качарма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 61 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Раевка (Çтерлĕпуç районĕ)
Раевка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 49 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453189, ОКАТО кочĕ — 80248818003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Гордеев Денис Викторович
Гордеев Денис Викторович, — чăваш прозăçи, сăвăçĕ, тăлмаче, журналист. 1938 çулхи çĕртме уйăхĕн 4 Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи Асанкасси ялĕнче çуралнă.
ССРП ÇП пайташĕ (1978). 2000 çулта Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ятне тивĕçлĕ пулнă, К. Турхан ячĕллĕ премиĕн лауриачĕ пулнă.
Биографи
1938 çулхи çĕртме уйăхĕн 4 Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи Асанкасси ялĕнче çуралнă. Чăваш педагогика институтĕнче тата Чулхулари аслă парти шкулĕнче вĕренсе тухнă.
1974—1976 çулсенче Чăваш кĕнеке издательствин директорĕ, 1976—1980 çулсенче «Коммунизм ялавĕ (хаçат)Коммунизм ялавĕ» хаçатăн культура уйрăмĕн ертӳçи пулса ĕçленĕ. «Тăван Атăл» журнал редакциĕнче, Чăваш АССРĕн ÇП литература консультанчĕ пулса ĕçленĕ. ССРП литфончĕн чăваш уйрăмĕн директорĕ пулнă.
Ӗçĕсем
Унăн пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем
Антонова Светлана Сергеевна
Светлана Сергеевна Антонова — театрпа кино раççей актриси.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Мускавра 1979 çулта çуралнă. Ача чухне 8 çул хушши ишевпе хăтланнă. 2001 çулта Б. Щукин ячĕллĕ училищĕре (Ю. Шлыков курсĕ) вĕренсе тухнă. 2001 çултанпа Сатира театрĕн актриси. Сăрăç тата фотограф.
Пайăр пурнăçĕ тата çемье
Уйрăлнă. Упăшка пулнăскер — Олег Долин актёр, Вероника Долинăн ывăлĕ. Хĕрĕ - Маша.
Аппăшĕ — Наталия Антонова актриса.
Каçăсем
Категори:Борис Щукин ячĕллĕ театр институтĕнче веренсе тухнисем
Чупай (Шаран районĕ)
Чупай — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 206 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452630, ОКАТО кочĕ — 80258805007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Скворцов Юрий Илларионович
Скворцов Юрий Илларионович, (1932 çул, кăрлачăн 11 Чăваш АССР Хурăнкас ялĕ, Муркаш районĕ, Чăваш АССР, — 1977 çул, çурлан 11-мĕшĕ, Шупашкар, Чăваш АССР, РСФСР, СССР) — чăваш прозăçи, сăвăçĕ, куçаруçи.
СССР ÇП пайташĕ (1964).
Кунçул
1932 çул, кăрлачăн 11-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи Хурăнкас ялĕнче çуралнă. Анчах та унăн ачалăхĕ тата ÿсмек тапхăрĕ, тĕпрен илсен, хальхи Патăрьел районне кĕрекен Первомайски (Аслă Арапуç) ялĕнче иртнĕ. Вăл вăхăтра ку ял райцентр шутланнă, Юрий Скворцов ашшĕне (Скворцов Илларион Титович, 1899-?) вăл яла «пуçлăхра» ĕçлеме янă пулнă. Вăл КПСС Первомайски райкомĕнче 1942-1952-мĕш çулсенче ялхуçалăх пайĕн тата шутаилÿ секторĕн ертÿçисенче ĕçленĕ.
Аслă Арапуçне киличчен Скворцовсен килйышĕ ытларах Çĕрпÿ районенче пурăннă темелле, ку каллех килйыш пуçĕн ĕçĕ-хĕлĕпе çыхăннă.
Вырăнти вăтам шкула пĕтерсен Юрий Скворцов Хусанти авиаци институтне вĕренме кайса вырнаçнă. Унта вăл мĕн чухлĕ пулни паллă мар. Хусантан Шупашкарти пединститута куçса килнĕ.
1956 çулта Чăваш патшалăх педагогика институтĕнчен вĕренсе тухнă, 1956-1965 çулсенче чăваш кĕнеке издательствинче, «Тăван Атăл» журналра ĕçленĕ.
1977 çулхи çурла уйăхĕн 11-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн пĕрремĕш сăвви 1953 çулта «Ялав» журнала вырнаçтарнă.
Чăвашла ĕнчĕ, серб, венгер, марий çыравçисен, вырăссен Сергей Есенинăн тата беларуссен Янка Купала сăввисене куçарнă. Унăн литература пултарулăхне тĕпченĕ ĕçсем илемлĕ философи йышне кĕртеççĕ.
«Телейлĕ пурнăç юрри», «Манаймастăп сана», «Чун савăнать», «Савнă ялӑмра», «Пурçăн тутăр», «Куккук» юрă сăввисен авторĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:Раштавăн 11-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1932 çулта çуралнисем Категори:Чăваш Енре çуралнисем Категори:Çурлан 11-мĕшĕнче вилнисем Категори:1977 çулта вилнисем Категори:Чăваш Енре вилнисем
Маймонга
Маймонга (Мойманга, Монманга) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кичменьга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 30 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сарамак
Сарамак (çавăн пекех Сарă, icterus) — [юн]]па тĕртĕмре билирубин шучĕ ӳснипе тирпе куç оболочки сарамакла сарални.
Гемолиз сарамакĕ
right|thumb|200px|Пĕвер çитменлĕхлĕ чирлĕ çыннăн сарамакĕ
Никольский Николай Васильевич
Николай Васильевич Никольский (1878 çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕ, Купăрля ялĕ (халĕ Чăваш Енри Муркаш районĕ) - 1961 çулхи чӳк уйăхĕн 2-мĕшĕнче), — Хыпарăн никĕслевçи, чăваш чĕлхи тĕпчевçи, истори ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор
Сарамак
Механика сарамакĕ
Механика сарамакĕ - патологи синдромĕ, обусловленный нарушением оттока жёлчи из жёлчных протоков.
Никольский Николай Васильевич
XVIII ĕмĕрти чăваш çырулăхĕн палăкĕсене тĕпчекенĕ. Лексикографи ыйтăвĕсемпе те ĕçленĕ.
Сарамак
Лаборатори тĕрĕслевĕсем
Нимле терĕслев те сарамакăн вариантне палртма пултараймасть, анчах та пĕвере тĕрĕслемелли тĕрлĕ комбинаци пур, вĕсем чирĕн тĕпне тупма пулăшаççĕ.
Никольский Николай Васильевич
Ҫемье
1878 çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕнче хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. Ашшӗ Василий Никитич Никитин (каярах Никольский) вӗреннӗ ҫын пулнӑ, аякри кӗпӗрнесенче мишавайра ӗҫлесе пурӑннӑ. Вӑл вырӑс хӗрне качча илнӗ. Василий Никитичӑн сывлӑхӗ хавшасан арӑмӗпе тӑван яла таврӑннӑ. Вӑл вӑхӑтра Николайсӑр пуҫне ҫемьере тепӗр икӗ ывӑлпа икӗ хӗр пулнӑ. Ашшӗ-амӑшӗ ачисене вӗрентме тӑрӑшнӑ. Аслӑ ывӑлӗ Зосим Чӗмпӗрти чӑваш шкулне тата Хусанти учительсен семинарине пӗтернӗ, вӗрентекенре ӗҫленӗ. Кӗҫӗн ывӑлӗ Валерий Шупашкарти тӗн училищинче, Киеври ҫарпа инженери училищинче ӑс пухнӑ. Хӗрӗсем Елизаветӑпа Серафима та тивӗҫлӗ пӗлӳ илнӗ. Николай вара Шӑматри земство училищи- не пӗтернӗ хыҫҫӑн, ашшӗ хистенипе-тӗр, Шупашкарти тӗн училищине кӗнӗ. Пилӗк ҫул унта вӗреннӗ хыҫҫӑн Хусанти тӗн семинарийӗнче тепӗр 6 ҫул пӗлӳ илнӗ. Шӑпах ҫак вӑхӑтра вӑл историпе, этнографипе кӑсӑкланма тытӑннӑ. Кунта унӑн ырӑ вӗрентекенӗн Василий Магницкин тӳпи пысӑк. Служба вӗҫленӗ хыҫҫӑн вӑл Шӑмата пурӑнма куҫнӑ. Каникул вӑхӑтӗнче Никольский хӑйӗн пиччӗшӗсемпе ӑш пиллӗ мучи пат-не час-часах кайса ҫӳренӗ. «В.К.Магницкий археологи, этнографи, тавралӑх историйӗ пирки каласа пама юрататчӗ. Юмах-халап пуҫтарма, Улӑп тӑприсене тӗпчеме хушатчӗ», — аса илнӗ ун пирки Николай Никольский.
Сарамак
Каçăсем
Категори:Çын чирĕн симптомĕсем
Никольский Николай Васильевич
Ҫемье
1899 ҫулта семинарие вӑл I рязрядпа вӗҫленӗ, ку пӗтӗмӗшле пӗлӳ (математикӑсӑр пуҫне) тата тӗн дисциплинисене аван вӗреннине пӗлтернӗ. Ҫавӑн пекех француз тата тутар чӗлхисене пӗлнӗ, «семинари студенчӗ» ята тивӗҫнӗ.
Академи
Ашшӗпе амӑшӗ Николай ялти пачӑшка ӗҫе кӗрессе ӗмӗтленнӗ. Анчах ӑслӑлӑхпа кӑсӑкланнӑ ҫамрӑк аслӑ пӗлӳ илессишӗн ҫуннӑ. Ҫӑвӗпех вӑл Хусанти тӗн академине кӗрес тесе хатӗрленнӗ. Экзаменсене ӑнӑҫлӑ парсан тутар ушкӑнӗнчи миссионер уйрӑмӗн стипендиачӗ пулса тӑнӑ.
Авалхи вӗрентӳ заведенийӗнче Синодра (академие ҫапла каланӑ)чиркӳпе тӗн, гражданла истори, миссионерлӑх, анӑҫ, тухӑҫ тата вилнӗ чӗлхесем енӗпе паллӑ профессорсем ӗҫленӗ. Н.И.Ильминский преподаватель вӗрентӗвне кура Николь- скин кӗлӗсене чӑвашла куҫарас шухӑш амаланнӑ. Вӑл чӑваш этнографине, тӗне кӗртес историне ҫине тӑрса вӗреннӗ. Анлӑ тавра курӑмлӑ студент академире панӑ пӗлӳпе кӑна ҫырлахман, Хусан университечӗн профессорӗсен лекцийӗсене итлеме ҫӳренӗ. Уншӑн И.Н.Смирнов, Н.Н.Фирсов, К.В.Харлампович, Н.Ф.Катанов лекцийӗсем уйрӑмах кӑсӑклӑ пулнӑ.
Вӗренӳ ҫулӗсенче Никольский чӑваш чӗлхи вӗрентӗвӗн никӗсне хываканӗпе Н.И.Ашмаринпа туслашнӑ. Ун чухне вӑл чӑваш чӗлхине, фольклорне, тӗрӗксен филологине ҫине тӑрса шӗкӗлченӗ. Вӗсен туслӑхӗ 30 ҫул ытла пынӑ.
Канаш (Пелепей районĕ)
Канаш ' — Пушкăрт Республикинчи Пелепей районĕн чăваш ялĕ.
Никольский Николай Васильевич
Академи
Академие Никольский 1903 ҫулта вӗҫленӗ, историпе этнографи тӗлӗшпе япӑх мар пӗлӳ илнӗ. Тепӗр икӗ чӗлхе — нимӗҫле тата арабла — вӗреннӗ. Академи канашӗ ӑна тӗн енӗпе кандидат тата магистр степеньне панӑ, «Чӑвашсене тӗне кӗртесси» ӗҫне вырӑс чиркӗвӗн историйӗнче чи лайӑххи тесе йышӑннӑ.
Канаш (Пелепей районĕ)
Тавралăхĕ
Район центрне — Пелепее — çитме: 30 çм,
Никольский Николай Васильевич
Пур халӑх та пӗр тан
Никольский тӗн академийӗ ҫумӗнчи миссионерсен курсӗнче ӑс пухакансене «чӑваш чӗлхи тата унпа кӳршӗллӗ предметсем» (истори, этнографи) вӗрентнӗ. Унта монгол, тутар, чӑваш уйрӑмӗсем пулнӑ, миссионерсем 2 ҫул вӗреннӗ. Ҫав вӑхӑтрах вӑл Хусанти учительсем хатӗрлекен семинарире преподаватель, библиотекарь пулса ӗҫленӗ. 1910 ҫулта ҫулла семинари вӗренекенӗсен хушшинче революционерла «хумсем» ҫӗкленнӗ. Политика тӗлӗшӗнчен шан- чӑкран тухнишӗн Никольские ӗҫрен кӑлар- ни те пулнӑ.
Канаш (Пелепей районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне ялта 46 çын пурăннă. Халăх йышĕн динамики:
Никольский Николай Васильевич
Пур халӑх та пӗр тан
Хусанти тӗн семинарийӗ 1907 ҫулта ӑна чӑваш чӗлхи учительне ӗҫе илнӗ. Тепӗр темиҫе ҫултан вӑл тӗн енӗпе магистр дис- сертацине хӳтӗленӗ.
Канаш (Пелепей районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пелепей районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Сурăмварри
Сурăмварри — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Никольский Николай Васильевич
Пур халӑх та пӗр тан
Никольский педагог 1903-1917 ҫулсенче Хусан кӗпӗрнинчи шкулсене пӗрлеш- терсе тӑракан канашӑн членӗ, секре- тарӗ пулнӑ. Вӑл пулас учительсене экза- мен тыттарнӑ. Вак халӑхсене ҫутта кӑларас енӗпе специалист пулнӑ май вӗрентӳ округӗн управленийӗ унпа канашланӑ. Н.И.Ильминский вӗрентӗвне ырлаканскер чӑвашлӑха, Атӑлҫи тӑрӑхӗнчи ытти халӑ- ха ҫӗклес, Раҫҫейри пур халӑхпа пӗр тан тӑвас тесе тӑрӑшнӑ. Ҫав юхӑмӑн хастарӗсем тӗн кӗнекисене тата брошюрӑсене хӑй- сен чӗлхине куҫарнӑ. Никольский право- слави миссионерӗсен обществин куҫару комиссийӗпе ӗҫлеме тытӑннӑ. Каярах унта ӗҫ йӗркелӳҫине, секретаре вырнаҫнӑ. Ҫав комисси чӑваш шкулӗсем валли кӗнеке- сем кӑларнӑ.
Сурăмварри
Ялта 173 çын пурнать. Виçĕ урам - Ф.Энгельс, К. Маркс, тата Ахлуткин урамĕсем.
Никольский Николай Васильевич
«Хыпар»
1905 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Никольский Хусан кӗпӗрнаттӑрӗнчен «Хыпар» ятпа чӑвашла хаҫат кӑлармашкӑн ирӗк ыйтма икӗ хутчен кайнӑ. Ҫапла тепӗр ҫулхине кӑрлачӑн 5-мӗшӗнче министерствӑран свидетельство илнӗ. Мӗн ҫырма палӑртнӑ-ха хаҫатра? ӗҫ ҫыннине пырса тивекен саккунсем, Раҫҫейри тата чикӗ леш енчи пулӑмсем, вырӑс тата ытти халӑхӑн пурнӑҫӗ, ял хуҫалӑхӗ, килти хушма хуҫалӑх, общество пурнӑҫӗ, шкулсем, ҫӗнӗ кӗнекесем ҫинчен... Никольский редактор-издатель пулса 22 номер алӑ пуснӑ.
Палӑртмалла: чӑваш хаҫатне Н.Никольский ҫӑмӑл мар вӑхӑтра, патша самани хӗсӗрленӗ тапхӑрта, кун ҫути кӑтартнӑ. Ку ҫеҫ те мар, унта ӗҫлемешкӗн вун-вун журналиста, писателе, драматурга явӑҫтарнӑ.
Каярахпа вӗсен ячӗсем тӑван литературӑра ҫырӑнса юлнӑ. «Хыпар» страницисенче чӑвашсен литература чӗлхи аталанса пынӑ. Никольский ӑна чӗрӗ, халӑха ҫывӑх тӑвассишӗн тӑрӑшнӑ. Редакци нумай- нумай кӗнекене чӑвашла куҫарса халӑха тӗттӗмлӗхрен кӑларнӑ.
«Хыпарӑн» та, унӑн никӗслевҫин те кун-ҫулӗ такӑр пулман. Хаҫата хупнӑ, Никольские арестленӗ... 1920 ҫулта Никольские «монархист», «миссионер», «националист- шовинист» тесе «Хыпар» никӗслевҫи теме те чарнӑ. Ҫапах та вӑл пуҫарнӑ ӗҫ харама кайман, паянхи кун яваплӑ ҫак тивӗҫе эпир, чӑваш журналисчӗсем, малалла тӑсатпӑр.
1907 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 4-мӗшӗнче Николай Никольский священник хӗрӗпе Александра Яснитскаяпа венчет тӑнӑ. 54 ҫул ҫума-ҫумӑн пурӑнса арӑмӗ упӑшкине пулӑшса пынӑ. Александра вырӑс хӗрӗ пулсан та чӑвашла калаҫма часах вӗреннӗ, пирӗн юрӑсене юратнӑ.
Наука
Педагогикӑра, куҫарупа издательство, общество ӗҫӗнче тӑрӑшнӑ пулсан та Никольский хӑйӗн тӗп тивӗҫне наукӑра курнӑ. Студент чухнех (1900 ҫултан пуҫласа) вӑл ялсене тухса ҫӳресе, библиотекӑра, архивра ларса историпе, этнографипе, фольклорпа нумай материал пухнӑ. Питӗрти Вырӑс музейне чӑвашсен этнографийӗпе ҫыхӑннӑ 205 япала пухса панӑ. Корреспондентсем, хӑйӗн вӗренекенӗсемпе студентсем ӑна ку ӗҫре нумай пулӑшнӑ. Н.В.Никольский 271 томран тӑракан питӗ пуян эткерлӗх пухнӑ, вӗсенчен 226-шӗ 1943 ҫултанпа Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институтӗнче упранать.
Никольский кун ҫути кӑтартнӑ програм- мӑсемпе брошюрӑсене, рецензисемпе статьясене тивӗҫлӗ хак панӑ. Хусан университечӗ ҫумӗнчи археологи, историпе этно- графи обществи ӑна ӑста тӗпчевҫӗ вырӑнне хурса хакланӑ, хӑйӗн йышне илнӗ. Наукӑри малашнехи унӑн ӗҫӗ тӳрремӗнех ҫав обществӑпа ҫыхӑннӑ.
1917 ҫулхи пуш уйӑхӗн варринче Атӑлҫи халӑхӗн интеллигенцийӗ Хусан университетне пухӑннӑ. Унта вак халӑхсен союзне йӗркеленӗ. Унӑн председательне Никольские суйланӑ. Пурӗ съездра 500 ҫын хутшӑннӑ.
Каярахпа Н.Никольский ытларах аслӑ шкулта педагогика ӗҫӗнче тӑрӑшнӑ. Палӑртмалла: вӑл — Чӑвашра профессор ятне тивӗҫнӗ пӗрремӗш ҫын. Пирӗн халӑх валли пысӑк квалификациллӗ специалистсем хатӗрлессинче те унӑн тӳпи пысӑк.
Тивӗҫлӗ канӑва тухсан 1931-1940 ҫулсенче вӑл чӑвашсен, тутарсен, ирҫесен, ҫармӑссен гуманитари наукисен тӗпчев институчӗсен ӗҫне штатра тӑман сотрудник пулса хутшӑннӑ.
Халӑх медицини
Никольский пултарулӑхӗ тӗрлӗ енлӗ, вы- шкайсӑр анлӑ. Вӑл кӑсӑкланнӑ тепӗр ен — халӑх медицини. Ку туртӑм ӑҫтан ҫуралнине тӑванӗсем те ӑнланман. Мускавра тухса тӑракан журналта унӑн статйи те пичетленнӗ. Ку темӑпа ҫыхӑннӑ тӗп ӗҫӗ вара — «Чӑвашсен халӑх медицини» кӗнеке. Вӑл 1929 ҫулта Шупашкарта тухнӑ. Темпе те кӑсӑкланакан этнограф, паллах, хресчен сывлӑхне сых- лас ыйтуран пӑрӑнайман. Вӗрӳ-сурупа, ку- рӑкпа сипленни епле ан кӑсӑклантартӑр-ха? Профессор органсене, тӗрлӗ амака, ачасен, хӗрарӑмсен чирӗсенчен сиплемелли мелсе- не ҫырса кӑтартнӑ. Купӑрляри пахчан пысӑк пайӗнче Николай Васильевич эмел курӑкӗсем ӳстернӗ. Тӑванӗсем пӗлтернӗ тӑрӑх, унта 300-е яхӑн тӗрлӗ курӑк ҫитӗннӗ. Пирӗ- нтен кам та пулин 30-50 тӗсне калаять-ши? Никольский вӗсен вырӑсла-чӑвашла ятне кӑна мар, курӑк мӗнрен пулӑшнине те ӑн- лантарма пултарнӑ.мини|Никольский тивӗҫлӗ канура
30-мӗш ҫулсенче вӑл кашни ҫулла Купӑрляна килнӗ. Ял ҫыннисем каланӑ тӑрӑх, ӑна кунта вун-вун ҫын чӑтӑмсӑр кӗтнӗ. Хусанта пурӑннӑ чухне те вӑл пӗлӗшӗсене тӗрлӗ чир-чӗртен сипленмелли рецепт панӑ. Унӑн килӗнчен ҫын татӑлман: чӑвашӗ, вырӑсӗ, ҫармӑсӗ килсе тӑнӑ. 50-мӗш ҫулсенче Никольский «Чӑвашсен халӑх медицини» кӗнекине ҫӗнетнӗ, анчах вӑл пичетленсе тухайман, ал ҫырӑвӗсем те ҫухалнӑ. Ҫавӑн пекех профессор вилнӗ хыҫҫӑн пахчана никам та пӑхса тӑман.
Кам вӑл Никольский? Ҫапла, вӑл такам та: вак халӑхсем валли пӗлӳ ҫурчӗсем уҫаканӗ те, педагог, ҫутта кӑларакан, чӗлхеҫӗ, музыка пӗлӳҫи, чӑваш литературин никӗслевҫисенчен пӗри, журналист, куҫаруҫӑ, тавра пӗлӳҫӗ, статистик...
1961 çулхи чӳк уйăхĕн 2-мĕшĕнче Николай Васильевич, чире пула вырӑнпа выртаканскер, «Юмахсем» ятлӑ ҫӗнӗ кӗнеке тытнӑ, ӑна час-часах уҫкаланӑ. Чӳк уйӑхӗн 2-мӗшӗнче ирхине вӑл мӗнле тӗлӗк курнине каланӑ: «Уйӑх ҫинче тӑратӑп пек, сылтӑм алла, ҫӗр чӑмӑрне портфель евӗр». Юлашкинчен: «Эпӗ кахал пулнӑ тесе никам та калаймӗ», — тенӗ те шӑппӑн вилнӗ. Чӑнах та, вӑл ӗмӗрӗпех ырми-канми тӑрӑшнӑ, питӗ нумай ӗҫ тунӑ. Вӗсем паянхи куншӑн та хӑйсен пӗлтерӗшне ҫухатмаҫҫӗ.
Николай Никольский ячӗ нихӑҫан та манӑҫмӗ. Унӑн ячӗпе Шупашкарта проспект, професси колледжӗ хисепленеҫҫӗ. Унсӑр пуҫне ЧР Журналистсен премийӗ пур.
Ал çырăвĕсем
Икĕ алçырăвĕ те ЧНТИ архивĕнче упранать.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Чăваш чĕлхин тĕпчевçисем Категори:Чăваш историкĕсем Категори:Чăваш этнографĕсем Категори:Чăваш историкĕсем Категори:Мари историкĕсем Категори:Чăваш этнографĕсем Категори:Чăваш фольклорисчĕсем Категори:Чăваш лексиографĕсем Категори:1878 çулта çуралнисем Категори:1961 çулта вилнисем Категори:Хаçат редакторĕсем
Первомайски ял тăрăхĕ (Улатăр районĕ)
Первомайски ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Улатăр районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Первомайски паççулки.
Телефон:         +7:(83531)64024
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Устимов Владимир Ильич
Тавралăхĕ
Районăн хĕвелтухăç пайĕнче, вăрман варринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Халăх йышĕ — 966 çын (2006). Вĕсенчен чăвашсем 53%, вырăссем 32% ,  тутарсем  11% ,  мордва 3%,  çармăссем тата ыттисем 1%
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Первомайски паççулкинчен тăрать.
Кун-çулĕ
Первомайский паççулкине 1928-1932-мĕш çулсенче Люля-Сăр чукун çулĕн 24 çухрăмĕнче ĕçпе тӳрлетекен п/я 34/1 колони пек никĕсленĕ. Çавăнпа ăна халĕ те нумайăшĕ 23 ятпа пĕлĕт. Колони вăрман каснă тата трепел кăларнă. 1949-мĕш çулта паççулкара Первомайски леспромхозĕ тата Драничнынче вĕренмелли опытла лесхоз туса хураççĕ. 1955-мĕш çулхи авăн уйăхĕн 22-мăшăнче Первомайски паççулкин канашне çирĕплетеççĕ. Пĕрремĕш председатĕлĕ Елховский А.И. 1954-мĕш çулта пуçламăш шкул уçнă, 1963-мĕш çулта - участок пульници, 1967-мĕш çулта - вăтам шкул. 1964-мĕш çулта колоние пĕтереççĕ.
Каçăсем
Категори: Чӑваш Республикин Улатăр районӗ
Нӳрлĕ Черновка
Нӳрлĕ Черновка  — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕ территорипе юхать. Черновка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Белоруси патшалăхĕн гимнĕ
«Мы, беларусы...» — Белоруси патшалăх гимнĕ (бел: Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь), — Белоруси патшалăхлăх паллисен пĕри. Кĕввине 1955 çулта Белоруси ССРшăн Нестор Соколовский çырнăччĕ. Сăмахĕсене М. Климкович çырнăччĕ. 2002 çулта тексчĕ çĕнĕлтернĕ. Сăмахĕсене В. Каризна Раççей, Ленин, коммунист партийĕ сăмахсене кăларса ярса тӳрлетнĕ.
Сăмахĕсем
''Сăмахĕсем М. Климковичпа В. Каризнăн''
''Кĕвви Н. Соколовскийĕн''
Мы, беларусы — мірныя людзі,
Сэрцам адданыя роднай зямлі,
Шчыра сябруем, сілы гартуем
Мы ў працавітай, вольнай сям’і.
Слаўся, зямлі нашай светлае імя,
Слаўся, народаў братэрскі саюз!
Наша любімая маці-Радзіма,
Вечна жыві і квітней, Беларусь!
Разам з братамі мужна вякамі
Мы баранілі родны парог,
У бітвах за волю, бітвах за долю
Свой здабывалі сцяг перамог!
Дружба народаў — сіла народаў —
Наш запаветны, сонечны шлях.
Горда ж узвіся ў ясныя высі,
Сцяг пераможны — радасці сцяг!
Урăх çĕртре кăтартни
Категори:Патшалăх гимнĕсем Категори:Белоруси
Касаксем
Касаксем — XV ĕмĕрте литва-крым чикĕ çĕрĕсенче (Днепр тăрăхĕ) йĕркеленнĕ кăнтăр вырăс тата украин субэтносĕсем.
Историре палăртни
right|thumb|350px|left|«Запорож касакĕсем турккă султанĕ патне çыру çыраççĕ» [[Илья Репин|И. Репин, 1880]]
Касак çарĕсем XX ĕмĕр пуçне
1916 çулта пур касак шучĕ 4,4 млн. çын пулнă.
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи пуçламăш тĕлне вунпĕр касак çарĕ пулнă.
Раççей Империйĕ аркансан, граждан вăрçи тапхăрĕнче касаксем темиçе патшалах йĕркеленĕ: thumb|320px|Владимиров. Яик касакĕсем харçăра. thumb||320px|[[Вырăс-япун вăрçи пуçламăшĕнчи вырăс плакачĕ: Маньчжурипе Порт-Артура хӳтĕлекен касак, 1904 çул.]]
çаплах
320px|right|thumb|Касаксем – шурă хӳтĕлевçĕсем (гвардейсем)
Раççей касакĕсен пĕрлĕхĕ
Раççей касакĕсен Пĕрлĕхне 1990 çулхи çĕртме, 28—30 Мускаври Мăн касак çавракăшне йĕркеленĕ. Унтах Устава, Атамансен канашне тата Атаман ертӳлĕхне ĕçлĕхе кĕртнĕ. Пĕрремĕш Атаман пулма Александр Мартынова суйланă. Ертӳлĕхе Атамансăр пуçне атаманăн 2 çумĕ, кошевой атаман тата 8 çар старшинисем кĕреççĕ.
1990 çулхи юпа, 29 — раштав, 1 Краснодар хулинче иртнĕ атамансен Мăн канашĕнче «Раççей касаклăхĕн Декларацине» йышăннă, ялав, паллăсене тата харçă атаманĕн статутне йышăннă.
1990 çулхи юпа, 7—10 Ставрополь хулинче касаксен Пĕрлĕхĕн II Мăн çавракăшĕ (съезд) ĕçлет. Мăн çавракăш Раççее Çурçĕр Казахстана, Кăнтăр Осетине тата ытти «авалхи вырăс» территорисене тавăрас шухăша янравланă, Раççей шутĕнче касак республикисене йĕркелес ĕмĕте çирĕплетнĕ.
Хальхи Касак çарĕсем
Хăйсене касак тесе Раççейре тата çывăх çĕрсенче 7 млн. çын йышăнать.
1980 - мĕш —1990 - мĕш çулсенче çĕнетсе икĕ вунлăха яхăн касак çарĕ йĕркелесе хунă. Вĕсем Раççей касакĕсен Пĕрлĕхĕ (Тан касак çарĕсĕр пуçне) шутне кĕреççĕ.
Касак республикисем
1991 çулхи кĕркунне СССР арканнă тапхăрта суверенитет парачĕсем анлă иртнĕ СССР чух касаксем те темиçе республика йĕркелеме пикеннĕ:
1991 çулхи юпа, 20 Раççей Кăнтăрĕн касаклăхĕн Пĕрлĕхĕ чĕннипе Çĕнĕ Черкас хулинче ирттернĕ Мăн çавракăш канашĕнче çак пур республикăна Раççей Кăнтăрĕн Касак Республикисен Пĕрлĕхне пухса, пулас Çĕнĕ Пĕрлĕхлĕ Патшалăхра (ÇПП) пĕрлĕх республики статусне йышăнса, тĕп хулине Çĕнĕ Черкаса тăвас тĕллев палăртса хунă.
Каçăсем
, ,
Категори:Кавалери Категори:Касаклăх Категори:Раççей историйĕ Категори:Раççей империйĕн хĕçпăшаллă çарĕсем
338
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Аксак (Кармаскалă районĕ)
Аксак — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 10 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453020, ОКАТО кочĕ — 80235835002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Глушко Михаил Филиппович
Глушко Михаил Филиппович Глушко Михайло Пилипович — (29.05.1920-08.09.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 60-мĕш çарĕн 121-мĕш перевçĕсен дивизин 574-мĕш перевçĕсен полкĕн автоматчиксен взвочĕн командирĕ, кĕçĕн лейтенант.
Йăр (математика)
Йăр (е джет, jet) — функцин (е касăлăвăн) пĕр-пĕр пăнчăри пĕр-пĕр хисеп таранчченхи харпăр тăхăмĕсемпе туллин тата пĕртен-пĕр тĕрлĕн палăрăнакан тытăм. Сăмахран, f функцин нуль пăнчăри  k-йăрĕ пĕртен-пĕр майпа ак çакнашкал (k+1) чухлĕ пайташлă умлăн-хыçлăнлăхпа   паларăнать:
Лев Троцкий
Levas Trockis León Trotsky Lev Davidovici Troţki लीयो ट्रोट्स्की Leon Trotsky லியோன் ட்ரொட்ஸ்கி
Казаки (повеç)
"Касаксем" повеç — Лев Толстойăн пĕрремĕш çыру пултарулăхĕн хăтланăвĕ.