cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лыхны
Кун-çулĕ
XX ĕмĕрте Лыхны тӳремĕнче абхазсем пĕрле пухăнса нумай хут хăйсен патшалăхĕн ирĕклĕхĕ çинчен калаçнă, халăха хăпартнă. Уйрăмах 1931 тата 1989 çулсенче.
Ӗлĕкхи йăласене паян кун та упраса кашни çул юпа уйăхĕнче тыр-пул уявне ирттереççĕ, юланутпа çӳрессипе ăмăртаççĕ, юрă-ташăпа савăнаççĕ, ăстаçăсем хăйсем хатĕрленĕ япалисене кăтартаççĕ, апат-çимĕçсемпе апатлантараççĕ.
Историллĕ Лыхны 9 посёлокран (абх. аҳабла) тытăнса тăрать:
Кăсăк фактсем
thumb|Грузин-абхаз вăрçин инкеке лекнисен астăвăм палăкĕ Лыхны — Абхазири чи пысăк чиркӳ ялĕ.
Каçăсем
Категори:Абхазири пурăнан вырăнсем
Совет Союзĕн Паттăрĕсен ят-йышĕ (Бабаджанян — Балебин)
Ку списокра «Б» сас паллинчен пуçланакан пĕтĕм Совет Союзĕн Паттăрне асăннă (мĕнпурĕ 983 çын, вĕсенчен 12-шĕ 2 хут, пĕрре — виçĕ хут тата пĕрре — тватă хут.). Списокра ССРС Аслă Канашĕн чыс паракан указĕсен даттисем, мĕнле çар, çар званипе йышанакан должность (Совет Союзĕн Паттăрĕ чысне илме тăратнă вăхăтра), пурăннă çулсене çинчен каланă.
Каçăсем
Баленко
73
Пулнисем
Хань тата Хунну:
Вилнĕ
70er
Архангельск районĕ
Арха́нгел райо́нĕ (Архангел районы) — Пушкăрт Республикин муниципаллă районĕ. Администраци центрĕ — Архангельское.
Тавралăхĕ
Муниципаллă район республикăн варринче, Ĕпхӳрен кăнтăр-тухăçнелле вырнаçнă, унăн территори лаптăкĕ 2422 çм². Район çĕрне «Карламан—Белорецк» чукун çулĕ тата «Ĕпхӳ—Белорецк» автоçул иртет.
Кун-çулĕ
Архангел районне 1930 çулхи çурлан 20-мĕшĕнче туса хунă, ун чухне ПРТĔК Президиумĕн йышăнăвĕпе, Пушкăрт Автономи Республикинчи кантонсен пайланăвне пăрахăçланă та 48 район йĕркеленĕ.
Пурăнан халăх
Районта 19 829 çын (2010) пурăнать, çав шутра пушкăртсем (46 %), тутарсем (9,2 %).
Арх-Латыш ял канашĕнче пĕр çĕрте латышсем пурăнаççĕ.
Асăрхавсем
*
Уппсала
Уппса́ла (Упсала; Uppsala, ) — ватă университет хули, Уппланд провинцири Уппсала ленĕн административлă тĕпĕ, Стокгольмран çурçĕр-анăçалла 66 çм, тӳремре, Фюрис шывĕ хĕрринче вырнаçнă. 1719 çулччен Уппсалăра патшалăхăн паллă пухăвĕсем, швеци патшисен коронацине ирттернĕ.
Чаплă куравĕсем
thumb| [[Уппсалăн кафедраллă соборĕ.]] thumb|250px|Уппсалăн патша карманĕ.
Каçăсем
Категори:Швеци хулисем Категори:Уппсала
Йăвашкел (Тутарстан)
Йăвашкел (Ивашкино), — Тутарстанри Çарăмсан районне кĕрекен ял.
Халăх йышĕ ял тытăмĕ
Кунта чăвашсем пурăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Çарăмсан районĕн ялĕсем Категори:Тутарстан
Иванов Герольд Константинович
Герольд Константинович Иванов  (1941, авăн, 1, Начар Упи ялĕ, Патăрьел районĕ, Чăваш АССР) — реаниматолог (1999), медицина ăслăхĕсен тухтăрĕ
Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ медицина ĕçченĕ (1999).
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1941 çулхи авăн, 1-мĕшĕнче Патăрьел районĕнчи Упире çуралнă. Хусанти медицина институтĕнче 1968 çулта вĕренсе тухнă. Шупашкар районĕнчи тĕп пульницинче хирург пулса тăрăшнă, кайран Перĕм облаçĕнчи Керчев участок пульницинче тĕп тухтăр вырăнĕнче ĕçленĕ (1968-1971). Йĕпреç район пульницинче тĕп тухтăр (1971-1972), Республикăри кардиологи пульницинче хирург тата анастезиолог-реаниматор (1972-1978), реанимаци уйрăмĕн пуçлăхĕ (1978-1987). 1987 çултан Республикăри кардиологи пульницинче врач-ординатор-анастезиолог.
Ăслăх ĕçĕсем
50 ытла ăслăх ĕçĕпе 2 ăслай хатĕрленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Ăсчахсем, алфавитпа Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:1941 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 1-мĕшĕнче çуралнисем
Новотайняшево
Новотайняшево — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 20 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452222, ОКАТО кочĕ — 80256845005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Кубер Педи
Кубер Педи, — Кăнтăр Австралире вырнаçнă пĕчĕк хула. Аделаидăран 846 çухрăмра çурçĕрелле вырнаçнă. Хула çавăн пекех опал чулĕсен тĕнче тĕп хули ятпа та паллă. Ку ята çывăхра чи пысăк опалсен вырăнĕ пулнă пирки панă.
Вырăнти халăхсен чĕлхи çинчен куçарсан 'Кубер Педи' шурă çын шăтăкĕ, шырă çын çĕр айĕнче пек куçать.
Çанталăкĕ кунта питĕ япăх пулнă пирки çынсем çĕр айĕнчи пурлăхсене кăларнă хыççăн юлнă шăтăксенче пурăнаççĕ. Çĕр айĕнче çăвасем, чиркӳсем те вырнаçнă. Вĕсене курма кунта нумай çулçӳревçĕ килсе каять.
Категори:Австрали хулисем
Юнко-Шор (Адзьва юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Азваж
Азваж — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Рубка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Нухрат Атăл бассейнĕ
Звезда ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ
Звезда ял тăрăхĕ — Самар облаçĕнчи Пĕçен районне кĕрекен муниципаллă йĕркелĕвĕ.
Администрациллĕ тытăмлăхĕ
Звезда ял тăрăхне кĕрет:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн ял тăрăхĕсем Категори:Самар облаçĕн Пĕçен районĕ
Базилевский (Хура Атăл районĕ)
Базилевский  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 52 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452382, ОКАТО кочĕ — 80234812003.
Текерлӗксем
Текерлӗксем (лат. Vanellus) — Шăхран йышшисен (Charadriidae) вӗҫен кайӑксен йӑхӗ. Текерлӗксем уҫӑ вырӑнсенче: кӳлӗсемпе, юханшыв хӗррисенче тата шурлӑхлӑ вырӑнсенче пурӑнаҫҫӗ. Текерлӗксем питӗ шавлӑ кайӑксем.
Базилевский (Хура Атăл районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
74
Пулнисем
Китай:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
70er
Малти Пукаш
Малти Пукаш, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
У. Чебоксарский с 17. Вол. Покровская с 17. Р-н Мариинско-Посадский с 1.10.27, Октябрьский с 17.3.39, Мариинско-Посадский с 14.7.59, Цивильский с 20.12.62, Мариинско-Посадский с 14.3.65. Сельсов. Ильменкасинский с 1.10.27, Исмелевский с 1.10.28, Октябрьский с 17.3.39. 1917 çулчен Хусан кĕпернин Шупашкар уесĕн Кĕчкей вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн вăл Октябрьски районне кĕнĕ. Октябрьски районне пĕтернĕ хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Илеменкасси ял канашне, 1928 çулхи юпа уйăхĕн 1 Ĕсмел ял канашне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн Октябрьски ял каншне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Тури Норманди
Тури Норманди (Haute-Normandie, Ĥâote-Normaundie) — Францин çурçĕрĕнчи регион:  Анат Нормандипе пĕрле пĕр ятлă истори облаçĕ шутланать. Тĕп хули — Руан. Халăх йышĕ — 1,805 млн çын (13-мĕш вырăнта регионсем хушшинче).
Тавралăхĕ
Территори лаптăкĕ 12 318км2. Региона Эр тата Тинĕсçум Сена кĕреççĕ. Çĕр витĕр Сена, Эр, Вёль шывсем юхаççĕ.
Каçăсем
* Категори:Францире пулнă регионсем (2015-чен) Категори:Францире 1956 çулта килнисем Категори:Нормандири тахçанхи территорисем
Борлен Борис Леонтьевич
Борлен Борис Леонтьевич (чăн-чăн хушамачĕ Тихонов, 20.12.1934, Кивĕ Арланкасси ялĕ, Кĕçĕн Елчĕк районĕнчи (халь Елчĕк районĕ), Чăваш АССР — 12.5.2013, Шупашкар, Чăваш Республики) — Чăваш сăвăçи, прозăçи, педагог, журналист.
Василий Митта ячĕллĕ парне лауреачĕ (1999), РФ ÇП тата Чăваш Енĕн ПÇÇП пайташĕ (2002). РСФСР халăха çутта кăларас ĕçĕнче палăрнăскер (1980).
Пурнăçĕ
1934 çулта раштав, 20-мĕшĕнче Чăваш АССРăн Кĕçĕн Елчĕк районĕнчи (халь Елчĕк районĕ) Кивĕ Арланкасси ялĕнче çуралнă.
Чăваш педагогика институтне вĕренсе пĕтернĕ. Пушкăрт Республикин шкулĕнсенче ачасене вĕрентнĕ, «Хыпар» хаçатăн Пушкăрт Республикири хăйсен корреспонденчĕ пулнă. Хусанта тухакан «Сувар» хаçăт редакторĕн çумĕ пулнă.
2013-мĕш çулта çу, 12-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Ĕçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1934 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 21-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2013 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 12-мĕшĕнче вилнисем Категори:Пайăр çынсем:Елчĕк районĕ
Хобарт
Хобарт, — Тасмани штачĕн тĕп хули.
Хулана Хобарт колони секретарĕн ятне панă.
Халăх йышĕ
1835 çулхи перепись тăрăх хулара 13 826 çын пурăннă. Пĕтĕм Тасмани утравĕ çинче вăл вăхăтра 36 505 çын пурăннă
Географи
Хула Дервент юханшыв тинĕсе юхса кĕнĕ вырăнта вырнаçнă.
Категори:Австрали хулисем
1642
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1642 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1642 çулта вилнисем
Асăрхавсем
Категори:Çулсем
Днепровка (Мияки районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Куй-Игол
Куй-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сарт-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Пысăк Урта
Пысăк Урта (Мăн Урта, Атăл Урти, Улуг Улус) — тутар ханлăхĕ, Ылтăн Уртааран 1430-мĕш çулсенче арканăвĕн (Хусан, Крым, Нухай уртисем уйрăлсан) юлашки. Танпа Атăл, Анат Атăлçи тата Çурçĕр Кавказ çеçенхирĕсем хушшинчи çĕрсем. Тĕп хули Сарай-Пĕрке (Çĕнĕ Сарай) пулнă. Патшалăха никĕслекенĕ хан Сейид Ахмед, Тăхтамăш ывалĕ, Чингисханăн несĕлĕ пулнă.
Вуламалли
Категори:Çухалнă патшалăхсем Категори:Ылтăн Урта
Норман чĕлхи
Норман чĕлхи — роман чĕлхисен ойль чĕлхисенчен пĕри.
Асăрхавсем
Категори:Роман чĕлхисем Категори:Европа чĕлхисем Категори:Франци чĕлхисем
Элмен Сунар
Элмен Сунар ,  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕнчи пурăнан вырăнсем
Шумер чĕлхи
мини|Лагаш патша патне ҫырнӑ ҫыру (п. эрч. 2400 ҫ.) Шумер чĕлхи — пирĕн эрăччен тăваттăмĕш пинçуллăхра Кăнтăр Месопотамире пурăннă авалхи шумерсен чĕлхи. Пирĕн эрăччен 2000 ç. шумер чĕлхине пуплеврен аккад чĕлхи ылмаштарать пулин те, унпа таса, литургиллĕ тата ăслăх чĕлхи вырăнне хурса пирĕн эрă пуçланичченех усă кураççĕ.
Истори
Шумер чĕлхин аталанăвĕнче пилĕк тапхăра палăртаççĕ:
Çырулăхĕ
Чĕлхере савăл çырулăхĕпе усă курнă. Çырулăхĕ сăмахлă-сыпăклă. Никĕсĕнче ӳкерчĕк паллисем (пиктограммăсем) выртаççĕ, çак идеограммăсем сăмаха мар, ассоциативлă çыхăннă темиçе пĕлертĕве (концепта) кăтараççĕ.
Грамматикăна пахалани
Шумер чĕлхи — агглютинативлă чĕлхе, сăмаха çыхăнуллă уйрăм суффикссемпе морфемсенчен тытăнса тăрать. Синтаксис енĕпе чĕлхене эргативлисен шутне кĕртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Çывăх Тухăçри авалхи чĕлхесем Категори:Авалхи Месопотамири чĕлхесем Категори:Евразири изолятсем Категори:Шумер
Калмычиха
Калмычиха — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
1643
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Юнь-Яга
Юнь-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. БАР/ПЕЧОРА/754/467/44 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 67 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Баккали районĕ
Бакали райо́нĕ (Баҡалы районы) — Пушкăртстанăн муниципаллă районĕ. Администраци центрĕ — Бакали чиркӳ ялĕ, Ĕпхӳрен 173 çм, Туймаçирен 75 çм вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Бакали районне 1930 çулхи çурлан 20-мĕшĕнче туса хунă, ун чухне ПРТĔК Президиумĕн йышăнăвĕпе, Пушкăрт Автономи Республикинчи кантонсен пайланăвне пăрахăçланă та 48 район йĕркеленĕ.
Тĕн
Районта мăсăльмансемпе православисем пурăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстан районĕсем Категори:Пушкăртстанăн Бакали районĕ
Купино ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Купино ял тăрăхĕ — Самар облаçĕнчи Пĕçен районне кĕрекен муниципаллă йĕркелĕвĕ.
Администраци центрĕ — Купино чӳркӳ ялĕ.
Администрациллĕ тытăмлăхĕ
Купино ял тăрăхне кĕрет:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн ял тăрăхĕсем Категори:Самар облаçĕн Пĕçен районĕ
Таш-Елга (Резяповский сельсовет)
Таш-Елга  — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452221, ОКАТО кочĕ — 80256845006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Аллаук
Аллаук — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
Уэйлс Джимми Донал
thumb|right|Уэйлс Джимми Донал
Джи́мми До́нал Уэ́йлс, çаплах Джи́мбо ятпа паллă, (Jimmy Donal «Jimbo» Wales; çурла, 7 1966, Хантсвилл, Алабама) — американ тетел-усламçи, вики концепцийĕн идеологĕ, Википедие никĕслекенĕ.
Каçăсем
* Категори:Çурлан 7-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1966 çулта çуралнисем Категори:Алабамăра çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Википеди кун-çулĕ
Раштав чăрăшки
Раштав чăрăшки, — Раççейре, ССРП йышĕнче пулнă çĕршывсенче Раштава савăнса уявламашкăн пӳлĕмре, урамра лартмалли тĕпĕнчен каснă чăрăш йывăçĕ.
Турцире, Анăç Европăра, Çурçĕр Америкăра тата ыттисенче (тĕнчери нумай çĕршывсенче) чăрăш — Раштав уявĕн (Раштав чăрăшĕ) атрибучĕ. Йăла йĕркипе, лăсăллă йывăçа (ытларах енĕпе хыр е чăрăш) гирляндăсемпе, кантăк е пластик теттесемпе, çуртасемпе тата канхветсемпе ерешленĕ. Уяв вăхăтĕнче чăрăша пӳрте е урама лартаççĕ. Чăвашла Çĕнĕ Çул чăрăшне тата уявне хальхи саманара "ёлка" тесе чĕнеççĕ.
Уявăн кун-çулĕ
thumb|200px|Çĕнĕ ÇУл чăрăшне илемлетни, [[XIX ĕмĕрти нимĕç кĕнекинчи капăрлату]] Йывăçсене капăрлатасси Икĕпатри фараонсен тапхăрĕнченех килет. Ун чухне унта пальмăсене илемлетнĕ. Пирĕн эрăра Европăра Раштавра чăрăшкана панулмисем, чĕртнĕ çуртасем çакса капăрлатма тытăннă.
Европăна йывăçсене капăрлатасси Аттил вăхăтĕнче хунсен йăлинчен, Çĕпĕртен-Тухăçран куçнă.
Пĕр версипе, пĕрремĕш Раштав чăрăшкине Селеста хула лапамĕнче Эльзасра 1521 çулта капăрлатнă. Çакăнпа Латви килĕшмест — унти çынсем пĕрремĕш Раштав чăрăшкине Ригăра, Ратуша лапаменче 1510 çулта илемлетсе лартнă теççĕ.
Раççее Раштава уявлас йăлана Германирен Пётр I илсе килнĕ; Раççейре пĕрремĕш хут çак уява, патша хушăвĕпе, 1700 çулта ирттернĕ. Тĕплĕнех Раштава раштав чăрăшĕпе уявлас йала XIX ĕмĕрĕн варринчен пуçласа çирĕпленсе каять. Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнче Синод ăна нимĕçсен йăла-йĕрки тесе раштав чăрăшĕпе усă курма чарать.
СССР тапхăрĕнче, 1920-мĕш çулсенче «тĕн тĕшмĕшлĕхĕ» тесе раштав чăрăшне лартма чарнă, 1936 çул умĕнче кăна каллех, анчах урăхлатса Çĕнĕ Çул тĕлне лартса илемлетме, ирĕк панă.
Чăрăша капăрлатни
thumb|right|150px|Çĕнĕ Çул чăрăшĕ çинчи чăмăр
Уявăн уйрăмлăхĕсем
Тĕнчен шĕкĕр (Çĕнĕ Йорк, Лондон, Парис, Мускав) тата ытти хуласенче те Çĕнĕ Çул йывăçĕсене паллă лапамсенче е çулçӳревçĕсем пулакан вырăнсенче лартаççĕ.
Çĕнĕ Çул Чăрăш уявĕ вăхăтĕнче ачасемшĕн концерт кăтартаççĕ. Кремльте ачасем вали 1935 çул тĕлнелле пĕрремĕш хут иртернĕ, çавăн чух ĕнтĕ (чиркӳ йăлисене пăсса) официаллă уяв туса хунă. Унчен çак куна «тĕн тĕшмĕшĕ тесе» уявлама чарнă пулнă.
Малтанах патшалăх çĕнĕ çул чăрăш уявне суйласа илнĕ ачасен ушкăнĕшĕн ирттернĕ. Тепĕртакран пĕтĕм Раççейре Çĕнĕ Çул умĕн тата çак уяв хыççăн та (шкул ачисен хĕллехи кану кунĕсенче) ача-пăчасене темĕн тĕрлĕ хаваслă концертсемпе савăнтараççĕ, Хĕл Мучипе Юрпике пĕрле чăрăш тавра чупса выляççĕ, юрлаççĕ, ташлаççĕ, пылаклă парнесем туянаççĕ.
Телекурав эрине куçнă май Çĕнĕ Çул чăрăшĕ тесе уявлă телекăларăмсене калаççĕ. thumb|260px|||Çĕнĕ Çул чăрăшĕ тавра ача евĕр пирĕштишсем. [[2007]]
Раштав чăрăшки, экологи
Раштав уявĕ вăхăтĕнче пĕтĕм тĕнчипе темиçе милион чăрăша тискерле касса хăртаççĕ, çак савăк выляв планетăн экологине пысăк сиен кӳрет. Çавăнпа çакăн пек ĕçĕ-хĕлсене хирĕç çирĕп чараксем лартаççĕ, управ йĕркисене тытса пыраççĕ:
Асăрхавсем
Категори:Уявсем Категори:Чăрăш
Каçăсем
Категори:Çĕнĕ Çул
Аккад чĕлхи
Аккад чĕлхи (транслит. акк. lišānum akkadītum, Аккад хула ячĕпе), е ассири-вавилон чĕлхи, — авалхи семит чĕлхисенчен пĕри,
Каçăсем
Категори:Семит чĕлхисем Категори:Çывăх Тухăçри авалхи чĕлхесем Категори:Авалхи Месопотамири чĕлхесем
76
Пулăмсем
Китай:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
70er
Фон Нейман автомачĕ
фон Нейманăн шакмакла автомачĕ — ун умĕнче тăракан тĕллевсене пурнăçлама малтан кирлĕ чухлĕ хăйĕн копийĕсене тăваткан, кайран тин лартнă тĕллевсене пурнăçлакан математика автомачĕ.
Асăрхавсем
Категори:Шакмакла автоматсем
Талвир Алексей Филиппович
Талвир Алексей Филиппович (Башкиров, 1909, пуш, 21, Патăръел ч. ялĕ, Патăрьел районĕ — 1979, авăн, 9, Шупашкар, Чăваш АССР) - чăваш çыравçи.
Кун-çулĕ
1909 çулхи пуш уйăхĕн 21-мĕшĕнче Патăръел ялĕнче çуралнă. 1928-мĕш çулта Мускава тухса кайнă, СССР халăхĕсен тĕп издательствинче ĕçленĕ. Кайран Мускав патшалăх университетне вĕренме кĕнĕ.
1940 çултан вăрçă пуçланичен ВЛКСМ ТК инструкторĕ пулнă. Вăрçăра взвод командирĕ, рота политрукĕ, кайран 'Комсомольская правда" хаçатăн корреспонденчĕ пулнă.
Вăрçă хыççăн "Коммунизм Ялавĕ" хаçатăн вырăнти (Патăрьелĕнчи) корреспонденчĕ. 1954-1958-мĕш çулсенче ЧАССР ÇП прравлени председателĕ.
1958-мĕш çултан литература ĕçĕпе кăна аппаланнă. 1979-мĕш çулхи авăнăн 9-мĕшĕнче вилнĕ.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕн кавалерĕсем Категори:Халăхсен туслăхĕ орденĕн кавалерĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Пушăн 21-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1909 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 9-мĕшĕнче вилнисем Категори:1979 çулта вилнисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:СССР çыравçисем
Раштав (уяв)
Христос Раштавĕ —
Раштав Евангелисенче
Евангели тарăх Иисус Христос Август тытăмĕн тапхăрĕнче иудейсен Вифлеем хулинче Иосиф Кăшăлçă Назарет платникĕпе унăн усравĕнче çитĕннĕ Мари (Турă амăшĕ тата Приснодевы) çемйинче çуралнă (ӳтĕленнĕ). Вĕсем Вифлеем халăх çыравне килнĕ пулнă. Хăна çуртĕнче вырăн çуккипе çемйен выльăха ахăр çутçанталăкра пытантармалли сăрт хăвăлĕнче çĕр каçма тивнĕ. Христос çуралнă самантра ту хăвăлĕ çийĕн тӳпере çăлтăр хăпарнă. Çăлтăрăн тӳпери вырăнĕпе çак пулăм пирки виçĕ ăсчах пĕлнĕ. Пĕрремĕш Çĕр çине аннă Турра саламлама кĕтӳçсем пынă, вĕсене çак хыпара ангел, кайран ăсчахсем пĕлтернĕ. Ăсчахсем Христоса парнесем — ылтăн, ладан тата смирнă — илсе пынă.
Христос çурални çинчен пĕлсен, Иудейăн патши Ирăт 2 çулченхи ачасене çапса вĕлерме хушать, анчах та Христос вилĕмрен асамлăн çăлăнать. Çапах Иосифăн çемйин Икĕпата тухса тарма тивет, унта вăл Ирăт патша виличчен пурăнать.
Каçăсем
Категори:Раштав
Линилле куçару
Линилле куçару — линилле хисеп функцине (тĕрĕсрех, y=kx евĕрлĕ функцие) аргументсен пĕтĕмĕшлерех йышĕ тата пĕлтерĕшсем тĕлĕшпе анлăлатни.
Линилле оператор (трансформаци) векторла уçлăха хăйĕн çинех куçарнин уйрăм тĕслĕхĕ пулать
Литература
Категори:Линилле алгебра Категори:Операторсен теорийĕ
Post Office Protocol
POP3 (Post Office Protocol Version 3 — почта уйрăмĕн протоколĕ, 3-мĕш верси) электронлă почта йышăнмалли протокол.
Протоколăн малтанхи версийĕсем (POP, POP2) кивелнĕ.
POP3 протоколăн стандарчĕсене RFC 1939 çирĕплетнĕ.
Макарьевка ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Васильевка ял тăрăхĕ — Самар облаçĕнчи Пĕçен районне кĕрекен муниципаллă йĕркелĕвĕ.
Администрациллĕ тытăмлăхĕ
Макарьевка ял тăрăхне кĕрет:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн ял тăрăхĕсем Категори:Самар облаçĕн Пĕçен районĕ
1645
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Куй-Пэтэ-Еган
Куй-Пэтэ-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Мăн Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 61 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Акрел
Акрел, — Тутарстанри Çарăмсан районне кĕрекен ял.
Халăх йышĕ ял тытăмĕ
Кунта чăвашсем пурăнаççĕ.
Ял ятне тĕрĕс çырасси
Ял ятне çырнă чухне хăшĕсем час-часах çемçĕлĕх палли (Ьь) лартаççĕ. Чăваш çырулăхĕн йĕркисемпе килĕшӳллĕн, çакă çав тери пысăк йăнăш шутланать. Çемçĕлĕх паллине сăмаха вырăсла транскрипцилесе панă чухне çеç çырма пулать — [Акре́ль].
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Çарăмсан районĕн ялĕсем Категори:Тутарстан
Çурçĕр Арамаçи
Çурçĕр Арамаçи — географи облаçĕ, Арамаçи умĕ, Мăн Арамаçи хырçи айăккин çурçĕр пайĕ (Азербайджан шутне кĕрекен тухăç пайĕсĕр), кăнтăр айăккин анăç пайĕ Псоу шывне çитиччен.
Кăштах Арамаçи федераллă округĕпе тан пулать.
Çурçĕр Арамаçире Раççей Федерацин субъекчĕсем вырнаçнă:
Каçăсем
Çурçĕр Арамаçи
Хурăнсур
Хурăнсур - Чăваш Респбликин Вăрнар тăрăхне кĕрекен ял. Район центрĕнчен 12, Шупашкартан 100 çухрăмра вырнаçнă.
Истори
XVI ĕмĕрте йĕркеленсе кайнă. Яла пуçсласа яраканĕ - Качей улпут. Кунта 236 хуçалăх (1989), 761 çын пурăнать. Хурăнсăр ялĕ Çĕрпелпе (Янгорчино) пĕрлешсех ларнă. Çавна май ялти пĕтĕм инфраструктура тĕп ялпа çыхăннă. Хурăнсурта клуб кăна пур.
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
77
Пулăмсем
Китай:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
70er
Натальино ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ
Натальино ял тăрăхĕ — Самар облаçĕнчи Пĕçен районне кĕрекен муниципаллă йĕркелĕвĕ.
Администраци центрĕ — Натальино чӳркӳ ялĕ.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн ял тăрăхĕсем Категори:Самар облаçĕн Пĕçен районĕ
Кашкарово (Миякибашевский сельсовет)
Кашкарово — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 72 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452096, ОКАТО кочĕ — 80244845007.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Пурăнакан вырăнăн чăн-чăвашла вырăнти ячĕ пулма пултарать. Анчах та ăна тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалла пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
1646
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Дунайска Стреда районĕ
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕпе:
Конфесси йышĕпе:
Категори:Трнава енĕ
Элменкасси
Элменкасси,  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Мăн Çавал юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Байки-Юнусово
Байки-Юнусово — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 438 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452386, ОКАТО кочĕ — 80234812005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
1647
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Филипповка (Чекмакуш районĕ)
Филипповка  — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 0 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452211, ОКАТО кочĕ — 80256845007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Галанта районĕ
Галанта районĕ — Словакин Трнава енĕнчи районĕ.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕпе:
Конфесси йышĕпе:
Каçăсем
Категори:Трнава енĕ
Кивĕ Тукай
Кивĕ Тукай Старое Тогаево — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Тури Упакасси
Тури Упакасси , — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Кивĕ Тукай
Кунçулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Шупашкар уесĕн Кĕчкей вулăсне кĕнĕ.
Тури Упакасси
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Шупашкар уесĕн Шешмер вулăсне кĕнĕ.
Кивĕ Тукай
Кунçулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн вăл Октябрьски районне кĕнĕ. Октябрьски районне пĕтернĕ хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет.
Тури Упакасси
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Кивĕ Тукай
Кунçулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Ĕсмел ял канашне, 1928 çулхи юпа, [1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн Октябрьски ял каншне кĕрет.
Иль-де-Франс (регион)
Иль-де-Франс (Île-de-France, «Франци утравĕ») — Францин истори облаçĕ ] тата Парис бассейнĕ варринчи, Сена, Марна, Уаза юханшывсем хушшинчи регион. Иль-де-Франс (тĕпĕ — Парисре) — франци патшалăхĕн тĕшши.
Кивĕ Тукай
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕнчи пурăнан вырăнсем
Иль-де-Франс (регион)
Тавралăхĕ
Регион Иль-де-Франс шутне Парис тата унăн çывăх хулаçумĕ кĕрет.
Кун-çулĕ
Региона 1976 çулта йĕркеленĕ.
Каçăсем
*
Ольгино ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Ольгино ял тăрăхĕ — Самар облаçĕнчи Пĕçен районне кĕрекен муниципаллă йĕркелĕвĕ.
Администраци центрĕ — Васильевка чӳркӳ ялĕ.
Администрациллĕ тытăмлăхĕ
Ольгино ял тăрăхне кĕрет:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн ял тăрăхĕсем Категори:Самар облаçĕн Пĕçен районĕ
Юн-Яга (Колва юппи)
Юн-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 417 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 49 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Кивĕ Арланкасси (Елчĕк районĕ)
Кивĕ Арланкасси, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял. Ял Елчĕкрен 23 çухрăмра ларать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2004 çулта ялта 94 хуçалăхра 277 çын пурăннă.
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 185 çын, çав шутра 88 арçын, 97 хĕрарăм пурăннă. Ялта клуб, лавкка, фельдшер пункчĕ, Энтепе вăтам шкулĕн пуçламăш классенче вĕренекенсем валли шкул çурчĕ пур.
Кун-çулĕ
Халапсем тăрăх ял ячĕ Арлан сăмахран пулса кайнă. Яла XVII ĕмĕрте Елчĕк районĕнчи Кушка ялĕнчен куçса килнĕ çынсем никĕсленĕ. 1710 çулта кунта 10 кил, 1723 çулта 17 кил пулнă. 1896 çулта 40 килте 245 çын пурăннă.
1921 çулхи чӳк уйăхĕн 17-мĕшĕнче Пăва уесне, кайран вара, уессене пĕтериччен, Патăръел уесне кĕнĕ. 1918 çулчен Тимбаево вулăсне, кайран вара 1927 çул тарин Шăмалак вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Кĕçĕн Елчĕк районне, 1935 çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕ хыççăн Елчĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пушăн 14-мĕшĕнче хальхи вăхăт таран Елчĕк районне кĕрет.
Кул-Еган
Кул-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Охогр-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 59 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Кивĕ Арланкасси (Елчĕк районĕ)
Кун-çулĕ
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине ялтан 82 çын тухса кайнă, вĕсенчен 45-ĕшĕ вăрçăра пуçне хунă.
Кул-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Кивĕ Арланкасси (Елчĕк районĕ)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Çтаппаньял
Кунçул
1927-мĕш çулта Аслăял çыннисем никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ Категори:Чĕмпĕр облаçĕнчи Барыш районĕн ялĕсем
78
Пулăмсем
Перси: Китай:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Максимовка (Мияки районĕ)
Максимовка  — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452096, ОКАТО кочĕ — 80244845008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
1648
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кашкаир
Кашкаир — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кармала (Накыз юппи)
Кармала (Накыз юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Накыз юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Альца
Альца — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Пижма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Будников Александр Михайлович
Будников Александр Михайлович, — сăвăç, прозаик. 1947 çулхи чӳкĕн 8 Чулхула облаçĕн Пильна районĕнчи Медяны ялĕнче çуралнă. 1997 çултанпа Чăваш Енĕн тата Раççейĕн ÇП членĕ шутланать.
Пурнăçĕ
Шупашкар ӳнер училищинче тата Чăваш педагогика институчĕнче вĕреннĕ. Çĕмĕрле ӳнер шкулĕнче ачасене вĕрентнĕ, ерешлекен ӳкерӳçĕ пулса ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Пичĕтленсе тухнă кĕнекисем:
Категори:Чăваш Ен çыравçисем
Юн-Яга (Лемва юппи)
Юн-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лемва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 7 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 153 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Юпшик Ялтăра
Юпшик,  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Уравăш юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2013 çулта яла асфальт çулĕ кĕртме тытăннă.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Глоговец районĕ
Глоговец районĕ — Словакин Трнава енĕнчи районĕ.
Переволоки ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Переволоки ял тăрăхĕ — Самар облаçĕнчи Пĕçен районне кĕрекен муниципаллă йĕркелĕвĕ.
Глоговец районĕ
Статистика хыпарĕсем (2001)
Конфесси йышĕпе:
Переволоки ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Администраци центрĕ — Переволоки чӳркӳ ялĕ.
Администрациллĕ тытăмлăхĕ
Переволоки ял тăрăхне кĕрет:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн ял тăрăхĕсем Категори:Самар облаçĕн Пĕçен районĕ
1649
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хуратул
thumb|right|267px|Хура тул чечекĕ thumb|267px|Хура тул кĕрпи Хура тул – хура тул йышне кĕрекен ӳсентăран, кĕрпе культури. Хура тултан хура тул кĕрпи тăваççĕ.
Историйĕ
Хура тула çын 6 пин çул каялла кăнтăр-хĕвелтухăç Азире акса тума пуçланă. Кайран пĕчĕккĕн пĕтĕм тĕнчипех сарăлнă.
Тĕсĕсем
Ахаль хура тул – пирĕн пата Грецинчен çакланнă. Шăпах ăна кĕрпе тума усă кураççĕ. Тутар хура тулĕ – вăл Çĕпĕрте ирĕклĕ майпа ĕрчет. Сивĕрен хăраса каймасть. Хăш чухне ăна выльăхсем валли те акса тăваççĕ.
Сортсем
Категори:Ӳсентăрансем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Кĕрпе
thumb|Хура тул Кĕрпе – тĕрлĕ культурăсен тĕшшисене вĕтерсе е вĕтетмесĕр хатĕрленĕ апат-çимĕç продукчĕ. Кĕрпене ытларах кĕрпе кульурисенчен (вир, хура тул, шурă тул, кукуруза), тĕшĕ культурисенчен (урпа, тулă, сĕлĕ) тата пăрçа йышшисенчен (пăрçа, ясмăк) тăваççĕ. Кĕрпене авăртнă чухне тĕшше çиелти хуппинчен уйăрасси тата вĕтетесси тĕп вырăнта тăрать. Кĕрперен пăтă тата яшка пĕçереççĕ.
Элшей районĕ
Элшей райо́нĕ (Әлшәй районы) — Пушкăрт Республикин муниципаллă районĕ. Администраци центрĕ — Раевский чиркӳ ялĕ.
Каçăсем
*
Ăслăлăх
Zenzia Siyensiya Ştiinţă සයන්ස් Shkenctari
Австрали хулисем
right|Австрали картти Австрали çыннисенчен ытларахăшĕ — 85% е 16 млн. çын патнелле, хуласенче пурăнать. Хула çыннисен ытларахăшĕ (12 миллиона яхăн) 5 пысăк хулара пурăнать: Сидней, Мельбурн, Брисбен, Перт тата Аделаида. Тата 14 хулари халăх йышĕ 100 пинрен иртет.
Австралин писăк хулисем тата агломерацийĕсем
* Австрали
Эйнштейн, Альберт
thumb|right|200px|Альберт Эйнштейн [[1930-мĕш çулта]] Альбе́рт Эйнште́йн (Albert Einstein; 14 пуш 1879, Ульм, Германи империйĕ — 18 ака 1955, Принстон, АПШ) — физик-теоретик, Нобель парнин лауреачĕ (1921), пĕрлĕх ĕçлевçи, гуманист. Вăл Германире (1879—1893, 1914—1933), Швейцарире (1893—1914) тата АПШра (1933—1955) пурăннă.
Каҫӑсем
Категори:Альберт Эйнштейн Категори:Физиксем, алфавитпа
Новосурметово
Новосурметово — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 21 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452221, ОКАТО кочĕ — 80256845010.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Астакасси (Сĕнтĕрвăрри районĕ)
Астакасси , — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Астакасси ял канашне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
2010 çулта вилнисем
Ака
Ака, 10:
Нарăс
Нарăс, 8:
Категори:2010 çулта вилнисем
2010 Lists of deaths by year 2010
1650
Вилнĕ
Категори:Çулсем
87
Пулăмсем
Хань тата Хунну:
Вилнĕ
Юлю —çурçĕр Хунну шаньюйĕ: 84 — 87 çç. Сяньбисем ăна тыткăна илсе тирне сӳнĕ.
Категори:Çулсем
80er
Песочное ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Песочное ял тăрăхĕ — Самар облаçĕнчи Пĕçен районне кĕрекен муниципаллă йĕркелĕвĕ.
Администраци центрĕ — Песочное чӳркӳ ялĕ.
Администрациллĕ тытăмлăхĕ
Песочное ял тăрăхне кĕрет:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн ял тăрăхĕсем Категори:Самар облаçĕн Пĕçен районĕ
Пĕрлĕх ăслăхĕсем
Пĕрлĕх (социаллă) ăслăхĕсем —
Ăслăх классификаци йĕрки (кодсем)
*
Аскиш
Аскиш — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 78 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452386, ОКАТО кочĕ — 80234812006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Ярра (юханшыв)
Ярра (Yarra River) — Австрали территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Порт-Филлип (кӳлмек юппи) юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 242 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Австрали юханшывĕсем
88
Пулăмсем
Китай: Хунну:
1651
Вилнĕ
Категори:Çулсем
88
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кул-Игол
Кул-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Колик-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Преполовенка ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Преполовенка ял тăрăхĕ — Самар облаçĕнчи Пĕçен районне кĕрекен муниципаллă йĕркелĕвĕ.
Кул-Игол
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
88
Вилнĕ
80er
Преполовенка ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Администраци центрĕ — Преполовенка чӳркӳ ялĕ.
Кул-Игол
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Преполовенка ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Администрациллĕ тытăмлăхĕ
Преполовенка ял тăрăхне кĕрет:
Кул-Игол
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Преполовенка ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн ял тăрăхĕсем Категори:Самар облаçĕн Пĕçен районĕ
Новый Мир (Мияки районĕ)
Новый Мир  — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 350 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452096, ОКАТО кочĕ — 80244845010.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Тутар Сăкăчĕ
Тутар Сăкăчĕ (Татар Согыты), — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи мишер ялĕ. Ялта вăтам шкул, ял вулавăшĕ, клуб, фельдшер пункчĕ, почта, СХПК "Тат.Сугутский" пур.
Истори
1600-мĕш çулсен пуçламăшăнче Хырла заска йĕрне сыхлама килнĕ хĕсмет тутарăсем никĕсленĕ. 1882 çулта ялта мектебе уçăлнă. 1913 çулта ялти 3 мечетре те медресесем пулнă. 1868-мĕш çулта ялта 165 кил пулнĕ, вĕсенче 494 арçынпа 490 хĕрарĕм пурăннă. 1911-мĕш çулта ялта 353 кил, вĕсенче 976 прçын, 960 хăрарăм пулнă. Малтан Чĕмпĕр кĕпернин Пăва уесĕн Шăнкăртам вулăсне кĕнĕ. 1920 çулхи çĕртме уйăхĕн 25 хыççăн Пăва кантонне кĕртнĕ. 1921 çулхи чӳк уйăхĕн 17-пе 1927 çулчен Патăръел уесне кĕнĕ. 1918-мĕш çулччен Тимпаел вулăсне кĕнĕ, кайран Шăмалак вулăсне кĕме пуçланă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19 хыççăн Патăръел районне, 1939 çулхи нарăс уйăхĕн 22 хыççăн Чкаловски районне, 1957-мĕш çулхи чӳк уйăхĕн 20 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Комура
Комура — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Сурень юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
1652
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пулхăр рунисем
thumb|270px|132 пăлхар рунисем Пăлхар рунисем — протопăлхарсен (прапăлхарсен) авалхи çырулăхĕ. Рунăсене сылтамран сулахайалла çырнă.
Кун-çулĕ
thumb|400px|Протопăлхарсемпе çыхăннă 132 паллă (П. Добрев) VI - X ĕмĕрсенче (кириллицăпа пĕрлех) усă курнă.
Тĕрĕк теорийĕ
=== Тухăç-иран теорийĕ ===
Каçăсем
Категори:Аслă Пăлхар Категори:Çырулăх Категори:Тĕрĕк халăхĕсен çырулăхĕ Категори:Рунăсем
Бурнаевский Валентин Григорьевич
Бурнаевский Валентин Григорьевич — маринист, çыравçӑ, прозă ӑсти. 1927 çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче Куйбышев облаçĕн (халӗ Самар облаҫӗ) Кушкă районĕнчи Ваҫлавкка ялĕнче çуралнă – 2007 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 21-мӗшӗнче Ч ӑваш Республикинчи Шупашкар хулинче вилнӗ.
Пурнăçĕ
1944-1950 çулсенче флотра хĕсметре тӑнӑ. Саппаса тухнă хыççăн, 1952-1961 çулсенче Чăваш кĕнеке издательствин тĕрĕслевçи (корректорĕ) пулса ĕçлĕнĕ.
1962 çултанпа СССР ÇП пайташĕ шутланать.
А. М. Горький ячĕпе хисепленсе тăракан литература институчĕнче вĕреннĕ. «Ялав» журнал редакцийĕн литература ĕçченĕ пулнă.
Ĕçĕсем
Пичĕтленсе тухнă кĕнекисем:
Чылавсем
Чӑваш Республикин культурӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (1997)
Вуламалли
Сементер, Ю. Пичетлĕ хут : Валентин Бурнаевский çуралнăранпа 85 çул çитнĕ май / Ю. Сементер // Тӑван Атӑл. – 2012. – № 11. – С. 64-68 : фот.
Бурнаевский Валентин Григорьевич // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 49-50.
Тимуков, А. Н. Бурнаевский Валентин Григорьевич / А. Н. Тимуков // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1808 Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 265.]
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем
Юсъель
Юсъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сылтăм çыранĕпе 145 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Шĕнер Ишек
Шĕнер Ишек,  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Мăн Çавал юханшывĕ хĕрринче, вăрманпа юнашар вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕнчи пурăнан вырăнсем
Андура
Андура — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Кишкиль юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ишельел
Ишельел (Ишалькино), — Тутарстанри Чистай районне кĕрекен ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Кунта чăвашсем (41%) тата тутарсем (49%, ытларахăшĕ — крешшĕнсем, православи тĕнне кĕнисем) пурăнаççĕ. Пĕтĕмĕшле йыш: 288 çын (2010).
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Чистай районĕн ялĕсем Категори:Тутарстан
Старосурметово
Старосурметово — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 14 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452221, ОКАТО кочĕ — 80256845008.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
89
Пулăмсем
Хань тата Хунну:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Прибой ял тăрăхĕ (Самар облаçĕ)
Прибой ял тăрăхĕ — Самар облаçĕнчи Пĕçен районне кĕрекен муниципаллă йĕркелĕвĕ.
Администраци центрĕ — Прибой чӳркӳ ялĕ.
Администрациллĕ тытăмлăхĕ
ял тăрăхне кĕрет:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн ял тăрăхĕсем Категори:Самар облаçĕн Пĕçен районĕ
1653
Çуралнă
Çаплах вулăр: Категори:1653 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шумер
Шумер — пирĕн эрăчченхи IV— III пинçуллăхсенче Кăнтăр Икĕшывлăхăн кăнтăр-тухăçĕнче аталаннă авалхи этемлĕхĕн тĕнчи.
Чĕлхе
Шумер чĕлхин тытăмĕ агглютинативлă.
Çырулăхĕ
thumbnail|right|Савăл çыруллĕ татăк
Авалхи паллă çырулăх йĕрки — шумер çырулăхĕ, аталаннă çем савăл çырулăхĕ пулса тăрать. Савăл çырулăхĕ — çыру йĕрки, хăмăш патакĕпе (стилпа) нӳрлĕ тăм таблици çине паллăсем лартаççĕ. Савăл çырулăхĕ Икшывхушшинче сарăлнă, пирĕн эрăччен I ĕмĕрчен Çывăх Тухăçри авалхи патшалăхсен тĕп çырулăхĕ пулать.
Шумерсем
Шумерсем — Кăнтăр Икшывхушши çĕрĕнче (хальхи Иракăн Евфратпа Тигр хушшинче) этемлĕх историйĕн шурăмпуç тапхăрĕнче пурăннă халăх.
Шумерсем хайланисем: савăл çырулăхĕ, урапа, савăт çаври, хĕртнĕ кирпĕч, уй-хир шăварăвĕн йĕрки.
Истори
Шумерсем чĕлхипе те, юнĕпе те, культурипе те Çурçĕр Мессопотамире хăйсемпе тан вăхăтрах е каярах вырнаçăннă семит йăхĕсемпе ют пулнă. Асамлăрах грамматикăллă шумер чĕлхи хальхи чăваш чĕлхипе пĕр тăванлă шутланать.