cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лемка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Социологи
Социоло́ги (от socius — пĕрлĕхлĕ λóγος — вĕрентӳ) — наука о закономерностях становления и развития социаллă системăсен, пĕрлĕхсен, ушкăнсен, пайăрлăхсем пулса тăни, аталанса пынине тĕпчекен ăслăх.
Социологи тĕпчекен пулăм - çын пĕрлĕх аталанăвĕн социаллă ятарлă уйрăмлăхĕ.
Энтони Гидденс шухăшĕпе, социологи — «çынăн пĕрлĕхри пурнăçне, ушкăнсене тата çын пĕрлĕхне тĕпчекен ăсчах».
Социологин тĕп тĕллевĕ «социаллă хутшăнусен тытăмлăхне социаллă пĕрлĕ ĕç-пуçĕнче тĕпчесси» пулать.
Этем пĕрлĕхĕн ăнланăвĕ
Этем пĕрлĕхĕ — çутçанталăкран уйрăмлă, япала тĕнчипе тачă çыхăнуллă, пĕрмаях улшăнса тăракан система.
Çавăн пекех вулăр Этем пĕрлĕхĕ
Кун-çулĕ
Cоциологи Европăра социаллă шутлавăш йăлисенчен пуçланса кайнă. Çавăн пекех, социаллă шухăшсене аталанма авалхи Индипе авалхи Китай этеплĕх йăла-йĕрки те хутшăннă.
Микросоциологи
Микросоциологи умӗнчи тӑракан ҫивӗч ыйту ку — кашни ҫын уйрӑм индивид пулсан, пӗрлӗхлӗ пӗлтерӗшсем ҫинче никӗсленсе тӑракан индивидсен хушшинчи ҫыхӑнусем  епле ха пӗрлӗхлӗ пӗлтерӗшсем пулса тӑраяҫҫӗ ?
Теорине ӗҫлесе аталантарни: Макс Вебер (ӑнланакан социологи), Д. Хоманс, П. Блау (социаллӑ улӑштару теорийӗ), Д. Г. Мид (интеракционизм), А. Шюц (социаллӑ феноменологи), Г. Гарфинкель (этнометодологи). Ку ыйту ҫине ҫапла пӑхни М. Вебер шухӑшлавӗсенче никӗсленет.
Каçăсем
Категори:Социологи
Ту-160
Ту-160 (Ту-160М) (ÇАПУ классификацийĕпе — Blackjack) — раççейĕн, малтан — совет союзĕн сасăран хăвăртрах вĕçекен улшăнакан çунатлă чи пысăк стратегиллĕ самолёт бомбардировщик-ракетоносец.
Хусанти Туполевăн ОКБ пуçтарать. Унпа вĕçекенсем ăна «Шурă акăш» ят панă.
Модернизациленĕ Ту-160
Раççей инçе вĕçев авиаци çарпуçĕ Игорь Хворов каланипе, модернизациленĕ самолёт çунатлă ракетăсемсĕр пуçне авиабомбăпа тĕле пеме пултарать, космос спутникĕсем урлă çыхăну тытма пултарать. Çавăнпа та тĕл пеме лайăхлатнă пахалăхсем туянать.
Пурĕпе самолёт конструкцине, сери тĕслĕхĕсемпе танлаштарсан, темиçе вун улшăну кĕртнĕ.
Хальхи лару-тăру
thumb|right|300px|Ту-160 [[Энгельс (авиабаза)|Энгельс авиабазинче]]
Ӗçрисем
300px|thumb|Энгельс авиабазири парад йĕрки. Фонра — Ту-160
Каçăсем
Категори:СССР самолёчĕсем Категори:Раççей самолёчĕсем Категори:Стратегиллĕ бомба пăрахакан самолётсем Категори:Туполев самолёчĕсем
Лугавушка
Лугавушка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453171, ОКАТО кочĕ — 80248840005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
391
Вилнĕ
Категори:Çулсем
2012 çуллахи Олимп вăййисем
thumb|right|250px| XXX-мĕш Çуллахи Олимп вăййисем (Jeux Olymoiques d'été de 2012) Лондонра иртеççĕ. Вăйăсем утă уйăхĕн 27-мĕшĕнче пуçланса çурлан 12-мĕшĕнчен иртернĕ. Олимп вăййисене Лондон виççĕмĕш хутчен йышăнать. Унчен хула 1908 тата 1948 çулсенче Çуллахи Олимп вăййисене йышăннă.
Суйлав
2005 çулта çивĕч ăмăртура Лондон хули çĕнтернĕ. Тăххăр хула хушшинче (Гавана, Лейпциг, Лондон, Мадрид, Мускав, Париж, Рио-де-Жанейро, Стамбул, Çĕнĕ Йорк) Лондон нумайрах балл илнĕ.
Палли
thumb|right|250px|Венлок тата Мандевилль талисмансемТăваттă нумайкĕтеслĕ цифрăсем 2,0,1 тата 2 вăййă иртернĕ çула палăртаççĕ. Çӳлте вырнаçтарнă цифрасенче "London" тата пиллĕк Олимп ункисене ӳкернĕ. Палли тăваттă тĕслĕ пулать: кăвак, симĕс, сарă тата хĕрле-сарă. Официаллă Лондон олимп вăййисен паллине Wolff Olins дизайн-студи шутласа тунă (ку студи "Билайн" валли бренда та 2005 çулта хатĕрленĕ). Ăна Аслă Британин олимп комитечĕ 400 пин фунт стерлингĕ (2 миллион яхăн раççей тенки) тӳлесе илнĕ.
Талисмансем
XXX-мĕш Çуллахи олимп вăййисен талисмансем - Венлок тата Мандевилль. Венлок тата Мандевилль-шутласа кăларнă чĕрчунсем,"Олимп стадион туса илнĕ хыçăн юлнă хурçă тумлăмсем".
Олимп çурт-йĕрĕсем
thumb|right|420px|Лондонри Олимп стадионĕ thumb|right|270px|Уэмбли стадионĕ thumb|right|250px|Татьяна Петрова-Архипова Олимп çурчĕсене виççĕ вырăнта вырнаçтарнă:
Хутшăнакан патшалăхсем
XXX-мĕш Олимп вăййисенче 204 патшалăхран 10 500 спортсменсем хутшăнма килнĕ. Чи йышли - акăлчан, американ тата раççей спортсменсем.
Каçăсем
Категори:Олимп вăййисем Категори:2012 çуллахи Олимп вăййисем
Горелая (Чертала юппи)
Горелая — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чертала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Липача
Липача — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Пижма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Тат-Кучук
Тат-Кучук — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 112 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Менделевий
Менделеви — 101 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси 258.1; Md тесе паллă тăваççĕ(Mendelevium]), актиноидсен шутне кĕрет.
Маркова (Слободка юппи)
Маркова — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Слободка юханшывăн сулахай çыранĕпе, 19 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Менделевий
Истори
1958-мĕш çулта Альфред Гиорсо, Беруэлл Харви, Грегори Чоппин тата Стенли Томпсон 256Md (çурма аркану тапхăрĕ Т1/2 = 1,5 сехет) пулнин малтанхи йĕрĕсене палăртнă. Хальхи вăхăтра 247-252, 254-260 массăллă изотопсем пурри паллă. Вĕсем хушшинче нумайрах пурăнаканнисем: 256Md (электрон захвачĕ тата α-аркану, Т1/2 = 75 мин), 257Md (электрон захвачĕ тата α-аркану, Т1/2 = 5 сехет), 258Md (α-аркану, Т1/2 = 56 талăк), 260Md (Т1/2 = 32 талăк). Радиус иона Md+ = 0,117 нм, Md3+ = 0,0934 нм.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Актиноидсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем
Маркова (Слободка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
392
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ахаль шăнкăрч
Ахаль шăнкăрч (лат. Sturnus vulgaris) — шăнкăрч йышшисен Евразире анлӑ сарӑлнӑ юрлакан вӗҫен кайӑк, тата Кӑнтӑр Африкӑна, Ҫурҫӗр Америкӑна, Австралипе тата Ҫӗнӗ Зеландине пырса ӑнӑҫлӑ пурӑнать. Европара тӗплӗн пурӑнать, кӑнтӑра хӗл каҫма вӗҫсе каять. Ҫиелтен пӑхма (пысӑкӑшӗпе, сарӑ сӑмсипе тата тӗксӗм тӗкӗпе) кӑштах хура сӗлхене аса илтерет, анчах унтан уйрӑм, утса ҫурет, сиксе ҫӳремест.
Вуламалли
Михеев, А. В. Полевой определитель птичьих гнёзд. — М. : Просвещение, 1975. — 171 с.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Шăнкăрчсем Категори:Çурçĕр Америкăри вĕçен кайăксем Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:Африкăри вĕçен кайăксем Категори:Шăнкăрчсем Категори:Синантроплă тĕссем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Калаçакан вĕçен кайăксем
Мурзино (Новокиешкинский ял тăрăхĕ)
Мурзино  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 180 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453013, ОКАТО кочĕ — 80235845005.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Псков облаçĕн Пустошка районĕ
Пустошка районĕ, — Псков облаçĕн хĕвелтухăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Пустошка ятлă хулара вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 1 870 км2. Тĕп юханшывĕсем — Алоля, Уçа, Неведрянка.
Истори
Района 1927 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 11,7 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 5,7 пин патнелле. Пурĕ 243 ял-хула вырнаçнă.
Çул-йĕр
Район тăрăх Мускав — Рига чукун çулĕн пайĕ иртет.
Гнучий Пантелеймон Афанасьевич
Гнучий Пантелеймон Афанасьевич Гнучий Пантелеймон Панасович — (06.08.1925-31.10.1999), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 46-мĕш çарĕн 34-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 105-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн перевçи, гварди красноармеец.
Новый Калкаш
Новый Калкаш — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 247 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453171, ОКАТО кочĕ — 80248840006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
393
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Нидергёсген
Нидергёсген (Niedergösgen) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Гёсген тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 3879 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2495.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Чернов Юрий Николаевич
Ю́рий Никола́евич Черно́в (ака, 24, 1949, Куйбышев (халĕ — Самар)) — совет тата раççей театрпа кино актёрĕ. Раççей тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ, Раççей тава тивĕçлĕ артисчĕ (29.08.1994) тата Раççей халăх артисчĕ (10.01.2008).
Кун-çулĕ
Юрий Николаевич 1949 çулхи акан 24-мĕшĕнче Куйбышеве çуралнă. Мускаври цирк училищипе ГИТИС керменĕсенче вĕренсе тухнă.
Кинора пĕрремĕш 1968 çулта — «Тунтикунчен пурăнар-ха» фильмра аслă класра вĕренекен Сыромятников сăнарне вылять.
1969 çулта ăна Владимир Мотыль паллă «Белое солнце пустыни» совет боевикĕнче Петруха ролĕ çине çирĕплетнĕ, анчах та Юрий Николаевич цирка ĕçе каять.
Мускаври миниатюра театрĕнче, 1994 çултанпа Уйăх театрĕнче ĕçленĕ. 2004 çулта — «Паянкунхи пьеса шкулĕ» театрĕн актёрĕ.
1995 - 2000 çулсенче Истори урапи телевăйăна ертсе пынă.
2013 çултанпа – Сатира театрĕн актерĕ.
Асăрхавсем
Категори:СССР актёрĕсем Категори:Раççей актёрĕсем Категори:ГИТИСра вĕренсе тухнисем Категори:Самарта çуралнисем
Марневка
Марневка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 169 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Игол (Чертала юппи)
Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чертала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 49 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Культура
Этеплĕх (cultura — çĕр ĕçĕ (калчала), этеплĕх (вĕрентсе ӳстер), хисеплев (вырăна хур, чысла, итле)) — тĕрлĕ облаçсенче нумай пĕлтерĕшлĕ ăнлав. Культура тесе хăйне кăтартассипе (этеп, евĕрлĕ пуллăх), субъекцилĕхпе (субъекциллĕх, характер, хăнăху, ăсталăх тата пĕлӳ) çыхăннă çын ĕçлевĕн облаçне ăнланаççĕ. Культурyа культурологи ăслăх тĕпчет.
Каçăсем
Категори:Этеплĕх
diq:Portal:Zagon
394
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Словен чĕлхи
Словен чĕлхи-анас славян чĕлхисен ушканнĕ кĕрекен чĕлхе.
Лобань
Лобань — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кильмезь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 169 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Палладий
Туса илни тата усă курни
right|500px|thumb| Паллади кăларакан тĕп районсем Палладин пысăк çĕруправĕсем Уралта, Аляскăра, Австралинче, Колумбинче, Трансваальте, Канадăра вырнаçнă. Тĕнчипе 2007-мĕш çулта 267 тонна палладий сутнă, çав шутра Раççей 141-тонна, ЮАР - 86 тонна, АПШпа Канада - 31 тонна ыттисем - 9 тонна. 2007-мĕш çулта автомобиль промăçлăхĕ 107 тонна, электроника тума 40 тонна, хими промăçлăхĕ - 12 тонна пĕтĕрнĕ.
Асăрхавсем
Категори:Металсем Категори:Платина ушкăнĕ
Хура шăнкăрч
Хура шӑнкӑрч е Пӗр тӗслӗ шӑнкӑрч (лат. Sturnus unicolor) — шăнкăрч йышшисен юрлакан пысӑках мар вӗҫен кайӑк. Ҫиелтен пӑхма ахаль шӑнкӑрча аса илтерет, хӑшпӗр орнитологсем ӑна классифици тӑрӑх пӗр тӗсе кӗртеҫҫӗ. Анчах ытларӑхӑшӗсем хура шӑнкӑрча уйрӑм тӗсе кӗртсе палӑртаҫҫӗ.
Ареал
Европӑра Пиреней ҫурутравӗнче, Вӑтаҫӗр тинӗсӗн хӑшпӗр утравӗсенче тата Ҫурҫӗр Африкӑра пурӑнать.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Вĕçен кайăксен йăхĕсем Категори:Шăнкăрчсем Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:Европăри вĕçен кайăксем Категори:Африкăри вĕçен кайăксем Категори:1820 çулта çырнă чĕрчунсем
Говоров Владимир Леонидович
Говоров Владимир Леонидович — (18.10.1924-13.08.2006), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра СССР хӳтĕлев министрĕн çумĕ, СССР хӳтлĕх министерствин тĕп инспекторĕ, çар генералĕ.
395
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Покровка (Çтерлĕпуç районĕ)
Покровка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 30 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453156, ОКАТО кочĕ — 80249840002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Македон чĕлхи
Македо́н чĕлхи (македонски јазик) — кăнтăр славян чĕлхисенчен пĕри, чи çамрăк славян литература чĕлхи, ăна 1945 çулта кода кĕртнĕ. Полхар чĕлхипе пĕрле кăнтăр славян чĕлхисен хĕвелтухăç кĕçĕн ушкăнне кĕрет. Генетика енчен македон чĕлхи тепĕр кăнтăр славян чĕлхине — полхар — çывăх пулать; 1945 çулта литература чĕлхине йĕркеличчен чылай лингвист македон пуплевĕсене полхар челхин йышне кĕртнĕ. Пĕрремĕш грамматикине 1946 ç. Круме Кепески пичетленĕ. Çурçĕр Македони Республикин патшалăх чĕлхи шутланать.
396
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шубников генералăн корпусĕ
«Шубников генералăн корпусĕ» (Корпус генерала Шубникова) — Дамир Вятич-Бережных режиссёр 1980 çулта «Мосфильм» киностудинче Владимир Баскаковăн вăрçă повеçесем тăрăх ӳнерленĕ илемлĕ фильм.
Рольсенче
Эпизодсенче:
Каçăсем
Категори:Мосфильм Категори:Хура-шурă фильмсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем
Обергёсген
Обергёсген (Obergösgen) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Гёсген тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 2058 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2497.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Гонконг
[[Ӳкерчĕк:Hong_Kong_in_Chinese_2.svg|thumb|150px|香港]] left|250px| Ятарлă администрати́ла райо́н Гонко́нг Китайри ятарлă административлă район, Азири тата тĕнчери финанс центрĕсенчен пĕри.
Географи
right|thumb|200px|Гонконг картти
thumb|left|260px|Гонконг Виктори сăртĕнчен пăхсан Гонконг Гонконгпа Ланьтау утравĕсенчен, Коулун çурутравĕнчен, Çĕнĕ Территорисенчен тата 260 яхăн пĕчĕк утравсенчен тăрать.
Шывай кимми
Шывай кимми (submarine) — шыв айне анма (каялла хăпарма) тата шыв айĕнче чылай вăхăт хушши ĕçлеме пултаракан карап. Шывай киммин чи чаплă енĕ — вăрттăн çӳреме пултарни.
Карап конструкцийĕ
thumb|250px|right|Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнчи ДШК U-47thumb|250px|right|VICTORIA класĕллĕ шывай киммин схеми Шывай киммисен корпусне металран тăваççĕ, тумлам е сигарă евĕрлĕскер шыв тĕпĕнче чылай шыв пусăмне чăтса тăма пултарать. Шыв тарăнашне анма балласт цистернисене шыв тултараççĕ. Шыв айĕнче çӳле хăпарма е аяла анма тата шыв çине тухма горизонталь рулĕсем пулăшнипе балласт цистернисенчи шыва хĕссе чăмăртанă сывлăшпа е газпа (çăмăл сывлăшпа) тĕксе кăлараççĕ. Шывай киммисене шыв çинче куçса пыма атом энергиллĕ е дизеллĕ моторсем; шыв айĕнче — атомлă моторсем, электрика аккумуляторĕсем, пĕчĕк тарăнăшра — «шнорхель» меслечĕллĕ дизель моторĕсем.
Гонконг
Каçăсем
Категори:Аслă Британин колони пулнисем Категори:Çар порчĕсем Категори:Акăлчан чĕлхиллĕ патшалăхсемпе территорисем
Шывай кимми
Карап конструкцийĕ
Тĕрлĕ вăхăтра дизель вăйĕпе тарăна анса çӳремелли темиçе шывай кимми проекчĕсем хатĕрленĕ пулнă, анчахь та вĕсене пушархăрушăлахĕ тата шавлавĕ ытлашши пулнă пирки ĕçе кĕртмен.
Карапăн хĕçпăшалĕ
Шывай кимми çинче баллистика тата çунатлă ракетăсем, торпедăсем, минăсем, хирĕç тăмалли гидроакустика хатĕрĕсем, зенит-ракета комплексĕсем пулаççĕ.
Классификацийĕсем
right|thumb|250px|[[USS Virginia (SSN-774)|USS Virginia, «Вирджиния» класĕллĕ америкăн атомлă шывай кимми]]thumb|250px|«Biber» питĕ пĕчĕк шывай кимми [[Ӳкерчĕк:Biber 002.jpg|250px|]]
Паянкун çарлă сыхлавра тăракан шывай киммисен классификацийĕсем:
Шывай киммисен историйĕ
Пĕрремĕш шывай киммине голланд ăслăхçи Корнелиус ван Дреббель (1572—1633) Англи патши Джеймс валли Лондонра 1620 çулта ăсталанă, хыççăн Темза çинче унăн куçăмне тĕрĕслесе пăхнă.
Раççейре шывай киммине тăвас ĕçсемпе Аслă Петĕр астулра ларнă чух тăрмашнă. Анчах вăл вилсе кайсан, «вăрттăн карапăн» пуласлăхĕ пăчланать. Шывай киммине Америкăн Пĕрлешĕннĕ Штачĕсем хăйсен пăхăнманлăхĕшĕн кĕрешнĕ вăрçăра пĕрремĕш çапăçăва кĕртеççĕ. Бушнеллăн «Тимĕр шапи» британи флагманĕ çине тапăнма хатĕрленнĕ, анчах та акăлчансем çавна сиссе асăрханă, шывай кимми вара карапăн тĕпĕ çумне çыпăçтармасăрах минăна сирпĕтсе ярать.
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пуçламăш тĕлне тĕнчери пысăк патшалăхсен тинĕс флочĕсенче çакăн чухлĕ шывайкиммисем пулнă:
Вăрçа тапхăрĕнче шывай киммисем пурĕ 4330 транспорта пĕтĕмле 22,1 млн. рег. тоннă йывăрăшлĕ, 395 çар карапĕсене шыва путарнă, çав шутра: 75 шывай кимми, 17 авианосцев, 3 линкор, 122 эсминец тата 146 ытти карапсене пĕтернĕ. СССР ТÇФ шывай киммисем 328 транспорта шыва путарнă, 70 çар карапĕсене тата 14 пулăшу карапĕсене пĕтернĕ. 1123 шывай киммисем хăйсем пĕтнĕ.
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вĕçĕнче нимĕç конструкторĕсем шывай киммисене баллистикă ракетисемпе хĕçпăшаллантарас ĕçсене тума хатĕр пулнă.
Паянкунхи шывай киммисем
Халĕ шывай киммисен чылайăшĕ атомлă.
Вăрçă хыççăнхи пĕрремĕш хут шывай кимми 1971 çулхи раштав, 9 Инди-пакистан хирĕçӳ вăхăтĕнче пакистан дизель шывай кимми «Hangor» «Khukri» инди фрегат торпедăпа тапăнать. 1982 çулхи çӳ, 2 Англипе Аргентина хушшинчи Фолкленд вăрçинче акăлсансен атăмлă шывай кимми «Conqueror» аргентинăн «Генерал Бельграно» çăмăл крейсĕрне торпедăлать.
Халĕ шывай киммисем 33 патшалăх ТÇФ шутĕнче хĕсметре тăраççĕ.
ХХ ĕмĕрĕн вĕçĕнче ÇАПУ çĕршыв флочĕсен шутĕнче 217 шывай кимми (çав шутра ПЛАРБ — 23, ПЛА — 101). Хӳтĕлевлĕ доктрина йĕркипе Раççей Федерацийĕ хăйĕн флочĕсенче 90-100 виçе шывай кимми тытса тăрасшăн.
2004 çулта Раççейре Итали хушу ĕçĕпе S1000 проекта хатĕрлеме тытăннă.
Çавăн пекех
thumb|[[Батискаф «Триест»]]
Половинка (Чертала юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тазларово (Новокиешкинский ял тăрăхĕ)
Тазларово  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 49 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
397
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ниме (юханшыв)
Ниме — Германи территоринчи юханшыв. Анатри Саксони территорипе юхать. Юханшыв Везер юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12,38 км, бассейн лаптăкĕ 41 км2.
Каçăсем
Категори:Анат Саксони юханшывĕсем
Луи Армстронг
Луис Дэниел «Сэтчмо» Армстронг (Louis Daniel «Satchmo» Armstrong; 1901 çулхи утăн 6-мĕшĕ, Çĕнĕ Орлеан, Луизиана — 1971 çулхи утăн 6-мĕшĕ, Çĕнĕ Йорк) — американ джаз трубачĕ, вокалисчĕ тата ансамбль ертӳçи. XX ĕмĕрти паллă мусăкçă, Дюк Эллингтонпа, Чарли Паркерпа, Майлз Дэвиспа тата Джон Колтрейнпа пĕрле джаз аталанăвне чылай вăй хунă, пĕтĕм тĕнчере ăна халăх хушшинче сарассишĕн нумай тăрăшса ĕçленĕ.
Маэстро-джаз
thumb|200px|Играет Луи Армстронг
Суйласа илнĕ дискографи
thumb|200px|Луи Армстронгăн CD çине çырнă чи лайăх кăларăмĕсем
Каçăсем
Категори:АПШ джазменĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çурлан 4-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1901 çулта çуралнисем Категори:Утăн 6-мĕшĕнче вилнисем Категори:1971 çулта вилнисем Категори:АПШ трубачĕсем Категори:Джаз юрăçисем
Якут чĕлхи
Якут чĕлхи (саха тыла) — тĕрĕк чĕлхисен йышне кĕрекен, якут халăхĕн чĕлхи. Эвенк, монгол тата ытти чĕлхесемпе юнашар пулнă пирки фонетикăра, лексикăра тата грамматикăра ытти тĕрĕк чĕлхисенчем нумай уйрăмлăхсем аталаннă.
Пĕтĕмпе 456 пин патнелле ку чĕлхе çинче калаçать. Ытларах енĕпе ку чĕлхепе калаçакансем Якутинче пурăнаççĕ. Якутинче, сăмахран каласан, вăл вырăс чĕлхипе пĕрле патшалăх чĕлхи шутне кĕрет. Çавăн пекех якут чĕлхипе калаçакансем Амур тата Магадан облаçĕсенче, Сахалинра, Таймырта тата Эвенкире пур.
Каçăсем
Категори:Раççей чĕлхисем *
Маша (Кичменьга юппи)
Маша — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кичменьга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 141 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Архив ĕçлĕхĕ
Архив ĕçлĕхĕ —
Каçăсем
Категори:Ăслăлăх пайĕсем Категори:Архив ĕçлĕхĕ Категори:Архивсем
Говоров Михаил Прокофьевич
Говоров Михаил Прокофьевич — (8.11.1913(26.10)-20.01.1967), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 61-мĕш çарĕн 533-мĕш танксене пĕтерекен артиллери полкĕн командирĕ, майор.
Хура мăйлă шăнкăрч
Хура мӑйлӑ шӑнкӑрч (лат. Sturnus nigricollis) — шăнкăрч йышшисен юрлакан пысӑках мар вӗҫен кайӑк, кӑнтӑр-хӗвелтухӑҫ Китайпа Индокитай ҫӗршывӗсенче сарӑлнӑ. Ахаль тӗс, уҫӑ тӳремлӗхсенче — ҫеҫенхирсенче, курӑклӑ уйсенче, рис уйӑсӗнче, сайрарах лутра вӑрмансенче пурӑнать. Ҫын пурӑнакан вырӑна ҫӑмӑллӑн хӑнӑхать.
Хӑнӑхнӑ тӑрӑх Sturnus йӑхне кӗртеҫҫӗ, анчах хӑшпӗр авторсем ку тӗсе тата ула шăнкăрча, уйрӑм Gracupica йӑха кӗртеҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Азири вĕçен кайăксем Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:1807 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Шăнкăрчсем
Чегодаевка
Чегодаевка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 70 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453171, ОКАТО кочĕ — 80248840008.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Владивосток
Владивосток, — Лăпкă океан хĕрринче вырнаçнă Раççей хули. Кунта Тинĕс Енчи администрациĕ вырнаçнă. Хула ертӳçи — Николаев Владимир Викторович.
Истори
Китай çăлкуçĕсем палартнă тăрах ку вырăнта ĕлĕк-авалах çынсем йышлăн пурăннă. Кăна археологсем шыраса тупнă япаласем те палăртаççĕ.
Аслă Петĕр кӳлмекĕ çинчен Европăра 1852 çултанпа çеç пĕлме пуçланă.
Николай Муравьёв-Амурский бухтăра хӳтлĕх никĕслеме хушнă, ятне Владивосток панă. Ячĕ вырăс «владеть» тата «восток» сăмахĕсене пĕрлештерсе пулнă.
1860 çулхи çĕртме уйăхĕн 20 (çĕнĕ стиль тăрăх — утă уйăхĕн 2) Алексей Карлович Шефнер ертсе пыракан «Маньчжур» транспортчĕ бухтăра çар постне йĕркеленĕ.
1862 çулта çар постĕнчен порт туса хунă.
1863 çулта Владивостокра пĕрремĕш ача çуралнă. 1880 çулта хула шайне кĕртнĕ.
1883 çулхи пуш уйăхĕн 16 Александр III патша хулан пĕрремĕш гербне алă пусса çирĕплетнĕ.
Лобище
Лобище — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Ивкина юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Рим клубĕ
Рим клубĕ (РК) — Аурелио Печчеи 1968 çулта йĕркеленĕ тĕнчен политика, укçа-тенкĕ, этеплĕх тата ăслăлăх элитин элчисене çыхантарса тăракан халăхсен пĕрлешĕвĕ. Пĕрлĕх биосфера малашне аталанăвĕн тĕпчевĕсене ирттернĕ тата этемпе çутçанталăк хушшинчи ĕçсене çураçулăха ярас шухăшсене хыпарласа чылай ӳсĕм панă.
Тĕпчев ĕçĕсем
Рим клубĕ анлă ыйту тупсăмĕн тĕпчевĕсене, ытларах социаллă, хуçалăх облаçĕпе çыхăннисене, йĕркелет.
Пĕрлешӳ пайташĕсем
Рим клубĕнчи пайташлăх виçеллĕ (100 çын). Патшалăх ертӳлĕхĕнчи ĕç вырăнлĕ е патшалăхăн ĕç-пуçĕшĕн кĕрешекен официаллă çын РК пайташĕ пулма пултараймасть.
Рим клубĕн пайташĕсем Д. М. Гвишиани, Е. К. Федоров, Е. М. Примаков, А. А. Логунов, С.Капица, Ч. Айтматов академиксем шутланнă, чыслă пайташĕ вырăнне — М. С. Горбачева тата Б. Е. Патона йышăннă.
Каçăсем
Категори:Тĕнчери пĕрлешӳсем Категори:Футурологи
Марко Поло
thumb|right|200px|Марко Поло, XVI ĕмĕрти сăрăçă шухăшпа ӳкернĕ. Марко Поло (итал. Marco Polo), — Итали çулçӳревçи тата çыравçи. 1254 çулта пĕррисем каланă май Венеци хулинче, теприсем тăрăх — Курзолăра (халĕ Корчула хули, Хорвати) çуралнă. 1324 çулхи кăрлачăн 8-мĕшĕнче Венецире вилнĕ.
Пурнăçĕ
Ашшĕпе куккăшпе — Венеци купсисемпе — пĕрле çӳресе, Поло 1271-1275 çулсенче тинĕс тăрăх Пĕчĕк Азин кăнтăр-хĕвелтухăç тинĕс хĕррисене çитнĕ, унтан Çурçĕр Китай витĕр (Эрмен сăртлăхĕ, Месопотами, Иран сăртлăхĕ, Памир тата Кашгари урлă каçса) тухнă.
Монгол ханĕ Хубилай патĕнче хĕсметре тăнă май (1292 çулчен), Поло Китайра таçта та çитсе курнă. 1295 çулта Кăнтăр Китайран тухса Иран урлă тинĕспе Венецине таврăннă.
Псков облаçĕн Пушкин Сăрчĕн районĕ
Пушкин Сăрчĕн районĕ, — Псков облаçĕн варринче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ — Пушкин Сăрчĕ ятлă хула евĕрлĕ посёлок.
Марко Поло
Пурнăçĕ
Хăшĕсем каланă тăрăх, Генуйăна хирĕç иртнĕ вăрçăна хутшăннă. 1297 çул тĕлнелле Поло генуэзсен тыткăнне лекнĕ. Унăн çулçӳрев илĕртӳллĕ калавĕсене итлесе тыткăнри юлташĕ Рустичано венет диалекчĕпе (XIII ĕмĕрте — Италин илемлĕ проза чĕлхи) «Марко Поло кĕнеки» (1298) пичетленĕ. Çав кĕнеке Эрмени, Грузи, Иран, Китай, Монголи, Инди, Индонези тата ытти çĕршывсен географине, этнографине, историне тĕпченĕ чух паха çăлкуç шутланать; кĕнекере халăх тĕнĕсене, халапĕсене, юмахĕсене кăтарлса панă. Европа халăх чĕлхисене куçарнă кĕнеке XIV-XVI ĕмĕрсенче картографсен, çыравçăсен, тинĕс çӳревçисен (Х.Колумб, Л. Ариосто) ăс-хакăлне питĕ çивĕчлетнĕ.
Псков облаçĕн Пушкин Сăрчĕн районĕ
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 1 059 км2. Тĕп юханшывĕсем — Аслă тата унăн юпписем (Сороть, Исса, Шесть, Кудка).
Марко Поло
Каçăсем
Категори:Китайа çитнĕ çулçӳревçĕсем Категори:Монголие çитнĕ çулçӳревçĕсем Категори:Индие çитнĕ çулçӳревçĕсем Категори:Итали çулçӳревçисем Категори:Вăтам ĕмĕрлĕхсен çулçӳревçисем Категори:Венеци çулçӳревçисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:1254 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 8-мĕшĕнче вилнисем Категори:1324 çулта вилнисем Категори:Юань тапхăрĕн çыннисем
Псков облаçĕн Пушкин Сăрчĕн районĕ
Истори
Района 1927 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 11,2 пин çын пурăнать.
Культура
Пушкин Сăрчĕпе районĕ паллах А.С. Пушкинпа тачă çыхăннă.
Писер выççăлки
thumb|Писер çумĕнчи пĕве Писер, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи выççăлкă.
Вăрман çумĕнче вырнаçнă. Выççăлкăра 53 çын (2006) пурăнать. Пĕр урам — Шоссе урамĕ.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Чăваш АССР йышĕнчи Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пушăн 14-мĕшĕнче хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Выçăлккăна коллективизаци тапхăрĕнче йĕркеленĕ. "Хурăн çул" хуçалăх 1928 çулта чăмăртаннă. Выçăлккăна Макаркино ялĕнчен (халĕ Ярхуньушкăнь ял шутне кĕрет) куçса ларнă. Хутсем çине ял 1930 çултанпа çырăннă.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Первомайски (Патăрьел районĕ)
Первомайски, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7-мĕшĕччен Аслă Арапуç ятлă пулнă. Пăла юханшывĕн сулахай çыранĕнче вырнаçнă.
Ялта шкул, ача-пăча вулавăшĕ, ял вулавăшĕ, культура çурчĕ, Н.И. Кузьмин ячĕллĕ Аслă Арапуç халăх музейĕ, МТС, аптека пур.
Истори
Яла никĕслекенĕсем халĕ Вăрмар районне кĕрекен Арапуç ялĕнчен пулнă. Яла XVI ĕмĕрĕн вĕçĕнче-XVII ĕмĕр пуçламăшĕнче никĕсленĕ. Яла никĕсленĕ вăхăтра ку тăрăхра Именкасси, Тикеш, Нăрваш Шăхаль, Тури Чакă, Пăлапуç Пашьел, Пӳртлĕ ялĕсем ларнă.
Авал ял питĕ пысăк пулнă. Чĕмпĕр кĕпĕрнин астăвăм кĕнеки тăрăх 1868 çулта кунта 111 килте 333 арçын, 346 хĕрарăм пурăннă. 1911 çулхи перепись тăрăх вара кунта 248 килте 728 арçын, 709 хĕрарăм пурăннă. Хут пĕлекенсен кил-йышсен шучĕ 62 пулнă.
1920 çулхи утă уйăхĕн 30-мăшĕччен Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен пуçласа 1927-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Турхан вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн, салана Первомайски ята парсан, Первомайски районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта аптекăна 1937 çулта уçнă. 1937-1959 çулсенче район аптеки пулнă, каярахпа участок аптеки пулса тăнă.
Аптека пульницăна, фельдшер-аккушер пункчĕсене эмелсемпе тивĕçтерет.
Экономика
Каярахпа 4 цех йĕркеленĕ пулнă: упус, йывăç касакан, кирпĕч, рогожтĕрлекен цехсем.
1958 çулта пĕтернĕ. Ĕç хатĕрĕсене Шăхач йывăç комбинатне куçарнă.
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем Категори:Аслă Арапуç
Тауэр кĕперĕ
Та́уэр кĕперĕ (Tower Bridge) — Лондон варринчи Темза урлă каçмалли, Лондон Тауэрĕнчен инçе мар вырнаçнă уйрăлакан кĕпер. Хăш чухне ăна шывăн тури юхăмĕнче ларакан Лондон кĕперĕпе пăтраштараççĕ. 1894 çулта уçнă. Çаплах Лондонăн тата Британин символĕсенчен пĕрри шутланать.
Кун-çулĕ
1876 çулта çак проблемăна уçса пама комитет йĕркеленĕ. Конкурс енĕпе 50 ытла проекта пăхса тухнă. 1884 çулта вара жюри пайташĕ Г. Джонс сĕннĕ проекта йышăннă. Вăл 1997 çулта вилсен Джон Вольфе-Берри ĕçсене ертсе пынă.
1886 çулхи çĕртмен 21-мĕшĕнче кĕпере тума тытăннă та 8 çултан вĕçленĕ. 1894 çулхи çĕртмен 30-мĕшĕнче кĕпере Уэльс тикки Эдуард хăйĕн арăмĕпе, Александра еликпе пĕрле мăнаçлăн уçнă.
Каçăсем
Категори:Лондон кĕперĕсем Категори:Темза урлă кĕперсем Категори:Уйрăлакан кĕперсем
Николаев Владимир Викторович
thumb|Николаев Владимир ВикторовичВладимир Викторович Николаев — политик, Владивосток хулин ертӳçи. 1973 çулхи юпа уйăхĕн 10 Владивосток хулинче çуралнă. Юридици ăслăлăхĕсен кандидачĕ.
Авланнă, икĕ ывăл пăхса çитĕнтерет.
Пурнăçĕ
1996 çулта Пулă хуçалăх промышленноçĕн инçет хĕвелтухăç патшалăх университетне инженер-экнономист специальностьпе вĕренсе пĕтернĕ.
2001 çулта Партизанск хула çыннисем ăна Тинĕс Енĕн саккун тăвакан пухун депутачĕ вырăнне сĕннĕ. Сасăлавра уншăн 65% сасăланă.
2004 çулхи утă уйăхĕн 18 Владимир Николаева хула пуçлăхĕ вырăнне суйласа илнĕ.
Тагай (Чертала юппи)
Тагай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чертала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Укьяс
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Этинген
Этинген (Etingen) — Германин Саксони-Анхальт çĕрĕн коммуни.
Оре районне кĕрет. Эбисфельде-Кальфёрде тытăмлăхне пăхăнать. Халăх йышĕ — 512 çын (2006 çулхи раштавăн 31-мĕшĕ тĕлне). 16,93 км² лаптăкне йышăнать. Официаллă код —  15 3 62 036.
Каçăсем
Категори:Саксони-Анхальт хулисем
Темза
Те́мза (Thames, Thamesis) — Аслă Британин кăнтăрĕнчи юханшыв.
Тăршшĕ — 334 км, бассейн лапткĕ — 15,3 тыс. км².
Юпăсем
Темзăн 38 юпă.
Вĕсенчен паллăраххисем: Черн, Лич, Коул, Колн, Виндраш, Эвелоуд, Чаруэлл, Ок, Тейм, Пэнг, Кеннет, Лоддон, Коулн, Уэй, Моул, Брент, Уэндл, Эффра, Уэстборн, Флит, Рейвенсборн (Дептфорд-крик), Ли, Дарент, Ингреборн.
Çавăн пекех
Темза чăрмавĕсем
Хронологи
Хронологи:
Ковалёв Николай Анатольевич
Ковалёв Николай Анатольевич -(1986 çуллахи,юпа уйăхĕн 28-мĕшĕнче,Весёлый сали,Оренбург облаçĕ)-раççей спортсмен,фехтовальщик на саблях,XXX-мĕш Çуллахи Олимп вăййисемче бронза медалĕ çĕнтерсе илнĕ.
399 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Павлов Николай Спиридонович
1945-мĕш çулта кĕçĕн лейтенантсен курсне пĕтерет. Вăрçă хыççăн тăван ялне таврăнать. Слакпуçри К.В. Ивановăн музейĕн директорĕ, ял канашĕн председатĕлĕ, шкулта вĕрентекен пулса ĕçлет.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:1922 çулта çуралнисем Категори:1978 çулта вилнисем
Лоевка
Лоевка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Маялга
Маялга (Маевга) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 171 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сарт-Чишма
Сарт-Чишма — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 956 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453013, ОКАТО кочĕ — 80235845007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Шăлан выççăлки
Шăлан, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи выççăлкă. Пĕр урам — Шăлан урамĕ, 41 çын (2006) пурăнать.
Кун-çулĕ
1930 çултанпа Элĕк районне кĕнĕ. 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне кĕрет.
Выççăлкăна коллективизаци тапхăрĕнче, 1920-мĕш çулсен вĕçĕнче йĕркеленĕ.
Этимологи
Ӗлĕкрех çак вырăнта шăлан çырли йывăççисем нумай пулнă. Юнашар ялсенчен уйрăлса тухнă çынсем çав йывăçсене хăртса малтанхи пӳртсем лартнă.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
400 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Булаж
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Катовица
Катовица, — Польшăн кăнтар енче вырнаçнă хула. Катовица ячĕпе хула 1598 çултанпа паллă. Хулара Катовица воеводствин администрациĕ вырнаçнă.
Хула йышĕ
1970 çулта хулара 302 пин çын пурăннă. 2005 çулта халăх йышĕ 315 123 çын тарин çитнĕ.
Культура
Хулара университет (1968 çултанпа), Аслă экономика шкулĕ, Ӳнер академиĕ пур.
401
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Медянка (Тылая юппи)
Медянка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Тылай юханшывăн сулахай çыранĕпе, 27 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Республика (хаçат)
Республика», — Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн хаçачĕ.
Кун-çулĕ
1996 çулхи пушăн 8-мĕшĕнче тухма тытăннă. Ун чухне ун тиражĕ 9 пине çитнĕ пулнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал Категори:Чăвашла хаçат-журнал Категори:Паллă вăхăтра тухакан кăларăмсем
Улик-Елга
Улик-Елга — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 29 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452642, ОКАТО кочĕ — 80258820009.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Исаев Мансур Мустафаевич
Исаев Мансур Мустафаевич -(1986-çулхи авăн 23-мĕш,Кизилюрт,Дагестан)-раççей спортсмен,дзюдоисчĕ,XXX-мĕш Çуллахи Олимп вăййисемри чемпионĕ.
Биографи
Кизилюрт хулара çуралнă.Халĕ Челепи хулара пурăнать.
Каçăсем
Категори:Олимп вăййисем Категори:2012 çуллахи Олимп вăййисем
Лоллезка
Лоллезка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Пычас юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
402
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Арча (Чижапка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Курув
Курув (поляк. Kurów), — Польшăн ялĕ. Люблин воеводлăхĕн Курув гминĕ администрациĕ вырнаçнă. 2006 çулта кунта 2 800 çын патнелле пурăннă.
Ял Куровка юханшывĕ хĕрринче ларать.
Кун-çулĕ
Авал Курув вырăнĕнче çынсем XII ĕмĕрте пурăнма пуçланă.
Каçăсем
Категори:Польша ялĕсем
Псков облаçĕн Пыталово районĕ
Пыталово районĕ, — Псков облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Пыталово ятлă хулара вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 1 111 км2. Тĕп юханшывĕсем — Кир, Вяда, Трестянка, Кухва, Утроя, Лжа, Лада.
Истори
Района 1945 çулта йĕркеленĕ. 1918-1940 çулсенче район вăхăтлăха Латвине кĕнĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 14,4 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 7 пин патнелле. Пурĕ 305 ял-хула вырнаçнă.
Алжирпа Марокко хушшинчи чикӗ хирӗҫӗвӗ
Алжирпа Марокко хушшинчи чикӗ хирӗҫӗвӗ — 1963 ҫулхи кӗркунне Марокко па Алжир хушшинче пулса иртнӗ вӑрҫӑ хирӗҫӗвӗ.
Хирӗҫӳ пуҫламӑшӗн сӑлтавӗ
Колониллӗ тапхӑрта Алжир та, Марокко та Франци шутне кӗнӗ пулнӑ. Франци влаҫӗсем ҫак колонисен хушшинчи чикке темиҫе хут та улӑштарнӑ. 1956 ҫулта Марокко никама пӑхӑнман патшалӑх пулса тӑнӑ хыҫҫӑн 200 ҫухрӑм тӑршшӗ лаптӑк пирки Алжирпа тавлашу пуҫарнӑ. Лару-тӑру уйрӑмах Алжирӑн анӑҫ пайӗнчи Тиндуф провинцинче ҫивӗч тӑнӑ — кунта тимӗр тӑприн пысӑк лаптӑкӗ вырнаҫнӑ пулнӑ.
Хирӗҫӳ хронологийӗ
1963 ҫулхи кӗркунне патшалӑхсем хушшинчи чикӗри лару-тӑру ҫивӗчленсе ҫитнӗ, пысӑк ҫапӑҫусем пуҫланнӑ. 1963 ҫулхи юпа уйӑхӗн 14-мӗшӗнче Марокко ҫарӗсем Коломб-Бешар районӗнче тапӑнса кӗрсе Алжира 100 ҫухрӑма кӗрсе кайнӑ. Алжир енче ҫапӑҫма Куба хӑйӗн ҫарне янӑ, ӑна Кастро юлташӗ Эфихенио Амейхейрос ертсе пынӑ, ун йышӗнче танк ушкӑнӗсем, темиҫе артиллери расчечӗ тата пине яхӑн салтак пулнӑ.
1964 ҫулхи нарӑсӑн 11–18-мӗшӗсенче Африкӑри пӗрлӗхӗн организацин министрсен канашӗн черетсӗр сессие пуҫарнӑ. Унта ҫарсене хӑйсен пуҫламӑш вырӑнӗсене тавӑрмалли пирки йышӑннӑ. Мароккопа Алжир хушшинчи чикӗ малтанхилле пулса тӑнӑ.
1973 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 17-мӗшӗнче Алжир алӑ пуснӑ килӗшӗве ратификациленӗ, Марокко ҫак килӗшӗве 1989 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче ратификациленӗ.
Асăрхавсем
Категори:XX ĕмĕрти вăрçăсем Категори:Марокко вӑрҫисем Категори:1963 çул политикăра Категори:1963 çул Алжирта Категори:1963 çул Мароккăра Категори:Алжир вӑрҫисем Категори:Марокко вӑрҫисем Категори:Чикĕри хирĕçӳсем
Юл Бриннер
thumb|Юл БриннерЮл Бриннер (акăл. Yul Brynner), — кинопа театрĕн американ актёрĕ. 1915 çулхи утă уйăхĕн 7 Раççейри Владивосток хулинче çуралнă. 1985 çулхи юпа уйăхĕн 10 вилнĕ.
1957 çулта «Оскар» премине, 1985 çулта «Тони» театр парнине тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ
Юл Бриннер аслашшĕ Швейцарирен тухнăскер пулнă. 16 çулта Жюль Бринер тĕлĕнтермĕшсем шыраса çулçӳреве тухнă. Малтан вăл Японири Иокогама хулинче пурăнма шутланă. Унта вăл авланма та ĕлкĕрнĕ. Анчах та кайран хăйĕн мăшăрне пăрахса Владивосток хулине куçса кайнă. Владивостокра вăл Чингисхан йĕхне кĕрекен монгол хунĕн хĕрне качча илнĕ. Вĕсен çемьинче 6 ача çуралнă: виçĕ хĕр тата виçĕ ывăл. Борис ятлă ывăлĕ гимназире вĕреннĕ хыççăн Санкт-Петербургри университета вĕренме кĕнĕ, минерологине вĕренсе пĕтернĕ. Санкт-Петербургра вăл Владивостокри Дмитрий Благовидов тухтăр хĕрĕпе, Марусяпа, паллашнă. 1914 çулта пĕрлешнĕ, 1915 çулхи утă уйăхĕн 7 вĕсен ывăл çуралнă. Ачин ятне аслашшĕ ячĕпе панă — Юл.
Юла 4 çул çитсен ашшĕ Мускавра Екатерина Корнакова актрисăпа паллашса ăна юратса пăрахнă. Вăл ку вăхăтра Алексей Дикий пулас СССР халăх артисчĕн арăмĕ пулнă. Юл ашшĕ çемьене пăрахса Корнаковăпа Харбин хулине куçса кайнă. Раççейре революциллĕ пăлхавсем çĕкленнĕ пирки амăшĕ те Юлпа Верăна пĕрле илсе Харбин хулине куçнă. Кунта Верăпа Юлăн пултарулăхĕ паларма пуçланă. Юл килти театрта тĕрлĕ рольсене вылянă, Верăн сасси уçăмлă пулни палăрнă.
1934 çулта Юл çемьи Парижа куçса кайнă.
1943 çулта амăшĕ вилнĕ. 1943 çулхи авăнăн 6 вăл Вирджиния Гилмор актрисăна качча илнĕ.
Ӗçĕсем
1949 çулта вăл пĕрремĕш хут «Порт Нью-Йорк» кинокартинăра ӳкерĕннĕ.
Категори:АПШ актёрĕсем Категори:Пайăр çынсем:АПШ Категори:АПШ артисчĕсем
Ибракаево
Ибракаево — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 329 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453196, ОКАТО кочĕ — 80248845003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
403
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хӳре
мини|Йытӑ хӳри
Хӳре (лат. cauda) танлаштаруллӑ анатомире — сегментсине пайланӑ ӳт-пӗвӗн уйрӑмӗ, анус хыҫҫӑн вырнаҫнӑ пыршӑлӑхсӑр пайӗ. Хорда пур чӗрчунсене ҫех хӳреллӗ тесе палӑртаҫҫӗ.
Этемĕн хӳри
Этемĕн эмбрионӗн хӳри пур, анчах ытти пайсем аталаннӑ ҫемӗн унран ӳссе ҫитсе иртеҫҫӗ. Аталанман хӳре вӗҫӗ ӑйхă пулать. Хӑш чух хӳре атавизм пулса тулашра пулать.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсен анатомийĕ Категори:Çын анатомийĕ
Меньша
Меньша (Епиха) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарденьга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 62 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :