cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ромашкин Валериан Фёдорович
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Валериан Ромашкин 1950 çулхи чӳкĕн 19-мĕшĕнче Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕнчи Анатри Тимĕрçен ялĕнче çĕр ĕçченĕн çемьинче çуралнă. Ялти шкулта виçĕ çул вĕреннĕ хыççăн çемьи çак районти Телешковкăна куçса кайнă. Асăнна ялта сакăр çуллă шкултан вĕренсе тухсан Çинкĕлте педучилищĕре пĕлӳ пухать.
1979 çулта Чĕмпĕрти И. Н. Яковлев ячĕллĕ патшалăх педагогика институтĕнчен вĕренсе тухать, тĕрлĕ шкулта ĕçлет.
1982 çулта Чăнлă районĕнчи çутĕç пайĕн методисчĕ пулса тăрать. Кунтан ăна ССКП райкомне ĕçе чĕнеççĕ. Унта инструктор, пай ертӳçи пулса ĕçлет. 1985 çулта Чăнлă районĕн хаçачĕн редакторĕн ĕçне кĕрет.
Осановка
Осановка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Молома юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Ромашкин Валериан Фёдорович
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1989 çулта облаçра тăван чĕлхепе "Канаш" хаçат пичетленме тытăнсан унăн тĕп редакторĕ пулать.
Кукашни ял тăрăхĕ
150px|right
Ромашкин Валериан Фёдорович
Асăрхавсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:1950 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 19-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Чĕмпĕр облаçĕнче çуралнисем
Кукашни ял тăрăхĕ
Кукашни ял тăрăхĕ — Сутчевское сельское поселение Чăваш Республикинчи Сĕнтĕрвăрри районĕн ял тăрăхĕ.
Осановка
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Кукашни ял тăрăхĕ
Администраци адресĕ: 429587, Кукашни ялĕ, Çĕнĕ урам, 15.
Телефон:        +783542 3-22-33
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Емельянова Светлана Юрьевна.
Тавралăхĕ
Ял тăрăхĕ районăн анăç пайĕнче, Çавалăн сылтăм çыранĕнче вырнаçнă.
Говоров Леонид Александрович
thumb|Говоров Леонид Александрович Леони́д Алекса́ндрович Го́воров (10 (нарăс, 22) 1897 — пуш, 19 1955, Мускав) — Совет Союзĕн Маршалĕ (1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ (кăрлач, 27 1945).
Кукашни ял тăрăхĕ
Ялсем
Ял тăрăхĕ Кукашни, Маклашки, Макаçкасси, Юрьевка, Пĕчченхыр ялĕсенчен тăрать.
Говоров Леонид Александрович
Вăрçă хыççăнхи тапхăр
110px|right|СССР маркки, 1977 çул
Кукашни ял тăрăхĕ
Каçăсем
.
Говоров Леонид Александрович
Каçăсем
Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннисем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:«Çĕнтерӳ» орден кавалерĕсем Категори:Суворов кавалерĕсем Категори:Кутузов кавалерĕсем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орден кавалерĕсем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:1897 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 22-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1955 çулта вилнисем Категори:Пушăн 19-мĕшĕнче вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:Яранск Категори:Чыс легион орден кавалерĕсем Категори:Çынсем:Ленинград фрончĕ Категори:ССКП пайташĕсем Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Кукашни ял тăрăхĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕ Категори:Чăваш Республикин ял тăрăхĕсем
Светлая (Ентала юппи)
Светлая — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Ентала юханшывăн сулахай çыранĕпе, 109 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Джош Дюамель
Джошуа Дэвид «Джош» Дюамель (Joshua David «Josh» Duhamel; 1972 çулхи чӳкĕн 14-мĕшĕ, Минот, АПШ çур.) — американ актёрĕ, малтан модель пулса ĕçленĕскер.
Фильмографи
Категори:«Эмми» Кун парнин лауреачĕсем
Цифра Тĕнчи
Цифра Тĕнчи — 2006 çулта йĕркеленĕ тӳлевсĕр хыпар онлайн-сервисĕ.
Проекта 2005 çулта Джо Фирмэйдж, ManyOne тĕп директорĕ, Бернард Hэшпа (президент) пĕрле хута янă.
Каçăсем
Категори:Энциклопедисем
Аспарух хан (фильм)
«Аспарух хан» (Хан Аспарух) — Людмил Стайков режиссёр (Болгари) 1981 çулта Евгени Константиновăн «Дрезговини» романĕ тăрăх ӳнерленĕ виçĕ сериллĕ (Совет Союзĕнче — икĕ сериллĕ) илемлĕ фильм. Сюжет никĕсне Аспарух ханăн пурнăçĕпе Пĕрремĕш Пăлхар патшалăхĕ çуралнине хунă.
Щёлково
Щёлково - Мускав облаçри обласри хула. 1925 çулта хула ячĕ пана. 150px|thumb|left|Кафедрал чиркӳ (Щёлково)
Аспарух хан (фильм)
Сюжет
Аспарух — Аслă Пăлхар ханĕн — Купратăн — пиллĕк ывăлĕнчен виççĕмĕшĕ.
Кубрат вилсен унăн ывăлĕсем уйрăлнă. Асли — Питпуян — ашшĕ вырăнĕнче юлнă, шăллĕсем тухса кайсан ăна хасарсем пăхăнтарнă. Иккĕмĕшĕ, Кăтра Паттăр, хăйĕн йăхĕпе Вăтам Атăлçине хăпарса Атăлçи Пăлхар патшалăха никĕсленĕ. Аспарух оногондур йăхĕсемпе Дунай лешьенне каçса кайнă.
Вырăнти çичĕ славян йăхĕпе килĕшӳ туса, Аспарух Висантирен Добруджăна 679 çулта Пĕрремĕш Пăлхар патшалăхне туса хунă. Висанти императорĕ Константин IV пăлхарсене пăхăнтарайманнипе 681 çулта Пăлхар патшалăхне йышăннă.
Пăлхар чĕлхин сăмахсарĕ
Пăлхар чĕлхин сăмахсарĕ. Халлĕхе кунашкал япала çук темелле. Анчах та ыйтăвне тахçанах лартнă.
Левитская Лия Сергеевна каланинчен (1966, диссертаци).
519
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бабанов Иван Дмитриевич
Бабанов Иван Дмитриевич — (-), Балти флочĕн 8-мĕш мина-торпеда авиаци дивизин 1-мĕш гварди мина-торпеда авиаци полкĕнзвено штурманĕ, гварди лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 05.
Пăлхар чĕлхин сăмахсарĕ
<Куçару:Атăлçи пăлхарсен эпитафийĕсем тахçанах тĕпчĕвçĕсене илĕртнĕ пулин те тата вĕсен чĕлхи хальхи чăваш чĕлхине çывăх пулнине йышăннă пулсан та, пирĕн паянхи кунчченех çав палăксен тиркевлĕ куçпа пăхнă тата  тĕрлĕн вуланакан вырăнсене  те шута илнĕ тулли сăмахсарĕ çук >
Берлин кинофестивалĕ
Берлин тĕнче кинофестивалĕ (Internationale Filmfestspiele Berlin, Берлинале) — Германире 1951 год çултанпа иртекен çулсеренхи тĕнче кинофестивалĕ. Тĕп парни — «Ылтăн упа» (упа — Берлинăн геральдă символĕ). Нарăс уйăхĕнче (анчах та 1978 çулчен çулла ирттернĕ), пĕрремĕш фестивальне 1951 çулта пухăннă.
Пăлхар чĕлхин сăмахсарĕ
Сăмахсарти статьясенче ак çакнашкал информаци пулма тивĕçлĕ теме пулать[çăлкуç кирлĕ]:
Берлин кинофестивалĕ
Каннă кинофестивалепе танлаштарсан, Берлиналере прогрессивлă геополитика кинематографĕ. Жюри пăхнипе фестиваль программине мĕнпур тĕнчери фильмсене, çав шутра малтан «Хĕвелтухăç Блокĕнче» тăнă патшалăхсен фильмĕсене хапăллăççĕ.
Пăлхар чĕлхин сăмахсарĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш чĕлхи Категори:Пăлхар чĕлхи
Берлин кинофестивалĕ
Премьерăсем Марлен-Дитрих-Плац, 1 адресĕпе вырнаçнă Берлинале керменĕнче иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Германи кинофестивалĕсем
Акшик
Истори
Малтан Шупашкар уесĕн Кĕчкей вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн вăл Октябрьски районне кĕнĕ. Октябрьски районне пĕтернĕ хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Шупка ял канашне, 1928-мĕш çулхи кăрлач уйăхĕн 28 мĕшĕнчен Утаçкасси ял канашне, 1954-мĕш çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕнчен Октябрьски ял канашне кĕрет. 1964-мĕш çулта Утаçкасси ялĕ Акшик ялпа пĕрлешет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Мăн Куганак
Мăн Куганак — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2535 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453149, ОКАТО кочĕ — 80249840001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Истори
18 ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринче Куганак ятпа никĕсленĕ. 18 ĕм. вĕçĕнче — 19 ĕмĕр пуçламăшĕнче Куганак шывң çинче ирçĕсем, тутарсем, чăвашсем тепĕр ял пуçарнипе ятне Мăн Вырăс Куганак панă.
1865 çул тĕлене кунта 167 килте пурĕпе 1238 çын пурăннă. Ялта вулăс правленине вырнаçтарнă пулнă, часавай туса лартнă. 1881 çулта чиркӳ çуртне хăпартнă, шкул, тимĕрç лаççи, 2 бакалей лавки ĕçленĕ.
20 ĕмĕрĕн пуçламăшĕнченпе — хальхи ячĕ.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Сарăту облаçĕ
right|300px
Сарăту облаçĕ (Саратовская Область)— Раççей Федерацин Европа пайĕн кăнтăр-тухăçĕнче, Анат Атăлçин çурçĕрĕнче вырнаçнă федераци субъекчĕ. Лаптăкĕ 100,2 пин тв.çм. Çĕрĕсем анăçран тухăмалла çити 575 çухрăм, çурçĕртен кăнтăра — 330 çухрăм сарăлса выртаççĕ. Атӑлҫи Федераци тӑрӑхӗнче йышне кӗртет.
Облаçе 1936 çулхи раштав, 5 Сарăту Енне улăштарса туса хунă.
Тавралăхĕ
Сарăту облаçĕ Раççей Федерацин Евроăри кăнтăр-тухăç çĕрĕнче, Анат Атăлçин çурçĕрĕнче, вырнаçнă. Анăçран тухăçалла 575 çм, çурçĕртен кăнтăралла — 330 çм территори.
Облаçри влаç
2005 çулхи пуш, 3 Сарăту облаç думи кĕпернеттĕр ĕç вырăнне Раççей Федерацийĕн Президенчĕ Владимир Путин сĕннипе Балаково АЭС-ĕн директорне Павел Ипатова лартнă. Ӗçе вăл официаллă 2005 çулхи ака, 3 кĕнĕ.
Маларах Сарăту облаçĕн кĕпернеттĕр ĕç вырăнне йышăннисем:
Облаç думин ертӳçи — Валерий Радаев (Пĕрлĕ Раççей, 2007 çулхи раштавăн 12-мĕшĕнче суйланă).
Çут çанталăк пурлăхĕ
Облаç гидроэнергопотенциалне Сарăту ГЭСĕ çулсерен вăтамран 5,4 млрд кВт·с электроэнерги тупăçлать.
Ял хуçалăхра уйрăмах ахаль тата кăнтăрти хура тăпраллă, анлă саралнă каштан тăприллĕ çĕрсем хаклă шутланаççĕ.
Облаç тĕплĕнех тенĕ пекех шывпа тулăх, Атăлпа чылай юханшывсăр пуçне çăлкуçсемпе çĕрай минерал шывĕ нумай.
Усăллă çĕрай управĕсем
Облаçре тупса тĕпченĕ 40 ытла пĕчĕк нефть тата газ (Степновское тата Урицкое уйрăмах калăплă) çĕрай управĕсем, ытти нумай пуян пуласлăхлă районсене тишкермен. Шыраса тĕпченĕ Озинкское пысăк çунăк сланец çĕрай управĕ, паха цемент чĕр таварĕ, фосфорит, çурт-йĕр тăвас, балласт тата кантăк хăйăрĕ, çурт-йĕр тумалли тăм тата чул управĕ нумай.
Халăх
Халăх-çын тăвăрлăхĕ: 26,2 çын/тв.çм. 2006 çулхи хыпарпа облаç халăх йышĕ 2608,3 пин çын (2625,7 — 2005). Хула халăхĕ ытларах: 73,7 %, ялти халăх 26,3 % çеç.
Украинсем
Украин ялĕсем Сарăту облаçĕн çĕрĕнче XVIII ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче çирĕпленеççĕ. В. Даль çырнипе Сарăту кĕпернин виççĕмĕш пайне украинсем йышăннă пулнă.
Çаплах пурăну вырăнĕсен виççĕмĕш пайне украинсем никĕслесе ят панă, тĕслĕхрен, район тĕпĕсем: Калининск хули (малтан - Баланда), Хĕрлĕ Кут хули, хеп Екатериновка, пос.Дергачи, чиркӳллĕ ялсем Самойловка, Романовка, урăх нумай пурăну вырăнĕсем. Сарăту облаçĕнче тăвар промăçласси Кĕçĕн Раççей хетьмăнлăхĕн Полтавăпа Харьков çĕрĕсенчен куçса килнĕ чумаксем аталантарса янă, вĕсемех çĕнĕ вырăнсенче, çав шутра Пукрав слободи (кайран Покровск хули, халĕ Атăлăн сулахай çыранĕнчи Сарăтăва хирĕç Энгельс хули), пурнăç никĕсне хунă.
1989 çулхи çыравпа облаçре 100 пинрен кăшт ытларах украин çынни пурăннă. 2002 çулта вара — 67,3 пин кăна. Çакă вара украинсем вырăссемпе хутăшса кайса хăйсен украинлăхне çухатнине кăтартать. Украинсем Польшăра, Словакире тата Канадара çеç вырăссемпе хутăшса каймаççĕ.
Хальхи самантра Фёдоровпа Самойлов районĕсенче украинсем халĕ те нумайрахăш шутланасçĕ. Сарăту облаçĕн 30% халăхăн украин кăк хушамачĕсем.
Тутарсем
Тутарсем пĕрçуммăн Сарӑту облаҫӗн Пасарлӑ Карабулак, Дергачи, Ершов, Петровск, Сарӑту 10 тутар, 19 хутăш ялĕсенче пурăнаççĕ. Тутар гимназийĕ (Сарӑтура, 1992), тутар ача-пăча сачĕ (Сарăту). Тутарсен наци-культура автономийĕ (1997 çултанпа), Тутар культура центрĕ, Атăлçи ислам центрĕ «Дава», культура-çутĕç пĕрлĕхĕ «Ислам йыхравĕ», облаçри тутар-пушкăрт культура-çутĕç пĕрлĕхĕ «Идель» ĕçлет. «Мăсăльман хыпарçи» (Сарăту), телекăларăм «Аллаху акбар» тухаççĕ. Пултарулăх ансамблĕ (Сафаровка, Дергачи районĕ) пур.
Программăпа куçарни
Тăлмач-программа тăлмачлани — текстсене пĕр этем чĕлхинчен теприн çине тăлмач-программи урлă тăлмачлакан процесс. Тата тăлмач-программа тăвас ятарлă ăслăх уйрăмне çавăн пек ят панă.
Тăлмач-программисемпе ĕçлемелли меслетсем
Тăлмач-программисемпе ĕçленĕ чух çакăн пек меслетсемпе усă кураççĕ:
Сарăту облаçĕ
Пушкăртсем
Пушкӑрт ялĕсем Сарăту çĕрĕнче XVIII ĕмĕртенпе пулни паллă. Вĕсем Камелик юханшыв айлăмĕнче вырнаçнă, çаванпа та кунти пушкăртсене камелик пушкăрчĕсем теççĕ. Çак пурăну вырăнĕсем каярах Самар кĕпернин Куçапай вулăсне кĕреççĕ. Халĕ самар пушкăрчĕсем ытларах Перелюба тата Пугачев районĕсенче пурăнаççĕ. Сарăту пушкăрчĕсен мăн асаттисем, самар пушкăрчĕсем пекех, Пушкăртăстанăн кăнтăр-тухăçĕнчен куçса килнĕ. Тăван чĕлхи — пушкăрт чĕлхи.
Программăпа куçарни
Тăлмач-программисемпе ĕçлемелли меслетсем
Акăлчан чĕлхинче çакăн пек терминсем уйрăлса тăраççĕ: machine translation, MT (тăлмач-программа пĕтĕмпех хăй тăлмачлать) тата machine-aided е machine-assisted translation (MAT). Иккĕшне те палăртмашкăн M(A)T çыраççĕ.
Сарăту облаçĕ
Чӑвашсем
Чӑвашсем Сарӑту ҫӗрӗнче XVIII ӗмӗртен пур. Сарӑту облаҫӗре икӗ чӑваш ялӗ пур: Ĕшнеуй та Шурту, хӑшӗ Пасарлӑ Карапулак районӗнче вырнаҫнӑ.
Программăпа куçарни
Тăлмачланин пахалăхĕ
Тăлмачланин пахалăхĕ кăк тексчĕн теминчен тата стайĕнчен килет. Ӳнер текста тăлмач-программипе тăлмачланин пахалăхĕ яланхилле начар. Техника текста тата официаллă-ĕçлĕ стайĕ текста тăлмачланин пахалăхĕ аванрах пулать.
Каçăсем
Категори:Онлайн-тăлмачсем Категори:Тăлмачлани *
Сарăту облаçĕ
Администрациллӗ пайлани
Облаç 38 района пайланать, вĕсенчен 20 - Сылтăм çыран енче, 18 — Сулахай çыран енче. Облаçре 1805 ял, посёлок, 18 хула (2005), 4 хула тӑрӑхӗсем. 2020 ҫулта Сарӑту облаҫӗнче ҫӗнӗ Администрацилӗ пайлани йышӑннӑ. Киввӗ Сарăту районĕ Сарăту хулипе ҫӗнӗ Гагарин районӗ хушшинче пайланӑ.
Культура
Сарăту облаçĕнчи музейсем: Сарăту облаçĕн тăван ен тĕпчев музейĕ, Сарăту А. Н. Радищев ячĕллĕ ӳнер музейĕ, Н.Г. Чернышевский музей-пӳрчĕ, К. Федин музей-пӳрчĕ, Балашов, Вольск, Петровск, Хвалынск, Энгельс тăван ен тĕпчев музейĕсем, Пугачёври В. И. Чапаев астăвăм музей-пӳрчĕ.
Облаçри театрсем: Балаков драма Е.А. Лебедев ячĕллĕ театрĕ, Балашов драма театрĕ, Вольск драма театрĕ, Сарăту академи драма И. А. Слонов ячĕллĕ театрĕ, Сарăту академи оперăпа балет театрĕ, Сарату академи çамрăк куравçă театрĕ, Пукане театрĕ «Теремок», Сарăту муниципаллă çĕнĕ драма театрĕ «Версия», Сарăту муниципаллă драма театрĕ «АТХ», Сарăту облаç оперетта театрĕ, Сарăту пластика драма театрĕ, Сарăту вырăс камит театрĕ
Промăçлăхĕ
Промăçлăх структуринче чи нумай пайли — хăват-çунăк япала комплексĕ (45,5 %), çаплах машинăтăваслăх (19,1 %), хими тата нефтехими (15,6 %), апат-çимĕç (9,2 %) промăçлăхĕ палăрать. Облаçре пысăк электростанцисем — Балаково АЭСĕ тата Сарăту ГЭСĕ — электрохăват тупăшлаççĕ, вĕсен суммă хăвачĕ 4000 МВт тата 1360 МВт. Çак электростанцисем Атăлçи регионĕн чĕрĕк пайне тата Раççейĕн 3 % электрохăватне тăваççĕ. Унсăр пуçне, хăватçăсен хулинче Балаковăра ТЭЦ-4 (465 МВт, 1532 Гкал/сех), Сарăтура  ТЭЦ-5 (440 МВт, 1260 Гкал/сех), ТЭЦ-2 (296 МВт, 1077 ГКал/сех), ГРЭС (54 МВт, 506 Гкал/сех) тата ТЭЦ-1 (22 МВт, 255 Гкал/сех), Энгельсре ТЭЦ-3 (202 МВт, 844 Гкал/сех) хăват парать.
Транспорт
Облаçре тĕрлĕ тĕслĕ транспорт ĕçлет. Автомобиль çулĕсен тăсăлăвĕ — 9940 км, хытă витĕмли — 9540 км (çав шутра 741 км федерации шайĕнчи автотрасса) (2000). Транспорт инфраструктуринче паллă вырăн чукун çул йышăнать, унăн пайне 90 % ытла япала- тата 40 % яхăн пассажир турттаракан транспорт.
Облаç территорипе пыракан чукун çул тăсăлăвĕ 2326 çм. Вĕсенчен чылайăшĕ Атăлçи чукун çулĕн (Сарăту уйрăмĕ) тата пĕчĕкреххи, облаçĕн анăçĕнчи Кăнтăр-Тухăç чукун çулĕ (Ртищево уйрăмĕ).
Атăл урлă каçма виççĕ автомобиль кĕперĕ ( Сарăту, Балаково тата Сарăтуран çурçĕрелле, виççĕмĕшĕ çăмăл тата маршрут хула транспорче валли çеç).
Золотов Василий Гордеевич
Василий Гордеевич Золотов (1874, акан 20-мĕшĕ, Синер ялĕ, Элĕк вулăсĕ, Етĕрне уесĕ, Хусан кĕперни (халĕ Чăваш Енĕн Элĕк районĕ) - 1919, Хумпуç Патăрьел ялĕ, Йĕпреç районĕ, Чăваш АССР)— шкул вĕрентӳçи, халăх çутĕç ĕçне йĕркелекенĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Василий Гордеевич 1874 çулхи акан 20-мĕшĕнче Хусан кĕпернине кĕрекен Етĕрне уесĕнчи Элĕк вулăсĕн Синер ялĕнче (халĕ Чăваш Енĕн Элĕк районĕ) çуралнă. Вăл Гордей Матвеевичпа Матрёна Ефимовнăн чи кĕçĕн ывăлĕ пулнă.
1889 çулта чи лайăх паллăсемпе Элĕкри икĕ класлă шкулран вĕренсе тухать. Ăна Чĕмпĕр хулине чăваш вĕрентӳçисен шкулне пĕлӳ пухма ăсатаççĕ. Ун чухне Чĕмпĕрте 6 çул веренмелле пулнă.
1892 çулта вĕренĕве ăнăçлă вĕçлет. Математикăпа физика вĕрентӳçĕ пулса Пăчăрлă Пашъел (халĕ Шăмăршă районĕ), кайран — Хумпуç Патăрьел (халĕ Йĕпреç районĕ) шкулĕнче ĕçлет. Кая юлса пынă шкула Василий Гордеевич мала кăларать. Вăл ертсе пынипе шкул пахчи ӳссе ларать. Хăй çемьесĕр пулнипе мĕнпур шалу укçине кĕнеке, шкул хатĕрĕ илме тăкаклать, Парисран та кĕнеке çырса туянать.
1 гектар лаптăклă шкул хуçалăхĕнче утар, икĕ пĕве тунă, пурçăн çипне тăвакан тутă нăррине те ĕрчетнĕ.
Пахча-çимĕç улми-çырлине Чулхула, Хусан, Санкт-Петербург, Парис ярмăрккисене кăтартма тăратнă, медальсене тивĕçнĕ. Пархатарлă ĕçшĕн Раççей патши çырса панă хисеп хутне те тивĕç пулнă. Кĕслепе, сĕрме купăспа чăваш юррисене шăрантарма юратнă.
Virgin Galactic
мини|Космос самолечӗ Scaled Composites SpaceShipTwo (варринчи фюзеляж), хӑйӗн White Knight Two тӗп карапӗпе, Калифорния, [[АПШ.]] Virgin Galactic — Virgin Group-а кӗрекен Америка компанийӗ, и планирующая организовывать туристические суборбитӑлла космос вӗҫевӗсем йӗркелеме тата ҫын тунӑ пысӑках мар спутниксене хатӗрленет. Малашлӑхра компани хӑйӗн клиенчӗсене орбита вӗҫевӗсене те сӗнме хатӗрленет.
Золотов Василий Гордеевич
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
45 çулти Василий Золотов граждан вăрçинчен таврăнсан çĕре кĕрет. Ăна Хумпуç Патăрьелри чиркӳ картине пытарнă.
Virgin Galactic
Вӗҫев хӑй — ҫӳле 16-километра ҫити хӑпарни, кайран SpaceShipTwo космолёт хӑвӑртлӑха ӳстерекен WhiteKnightTwo самолётран уйӑрӑлса малалли ҫула хӑйех каять. Вӗҫев вӑхӑчӗ — 2 сехет ҫурӑ, вӗсенчен йывӑрӑш ҫуккинче — 5-6 минут. Космолёт борчӗ пӗр харӑс сакӑр ҫына: икӗ пилотпа ултӑ пассажира илме пултарать.
520
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Virgin Galactic
Каҫӑсем
Категори:Компанисем, алфавитпа
Золотов Василий Гордеевич
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Акан 4-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1874 çулта çуралнисем Категори:1919 çулта вилнисем Категори:Чăваш Енре вилнисем
Мăн Ножевая
Мăн Ножевая — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Егол-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Роман (община, Тăнайçи Пăлхарĕ)
Роман (Община Роман) — Тăнайçи Пăлхарĕн общини. Врачан облаçне кĕрет. Халăх йышĕ — 7417 çын (çу, 15 2008).
Мастеркова
Мастерко́ва — вырăс хĕрарăм хушамачĕ, .
Симпыл
Хальхи тăвăмлăх
Сим пыл сăрин хаярлăхĕ — 5 - 16 %. Ĕçмене уртăш, имбирь, корица, гвоздика, хĕрлĕ пăрăç, шăлан çырли хушса яраççĕ.
Ворошилов
Ворошилов:
Симпыл
Хальхи тăвăмлăх
Çемçелĕх, пылаклăх (пылра фруктозăпа глюкоза пуррипе) ĕçмен пыл тути тата аромачĕ.
521
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ворошилов
Карапсем
Категори:Хушаматсем
Симпыл
Каçăсем
Категори:Алкоголь ĕçмисем Категори:Ферментленĕ ĕçмесем Категори:Пыл
Кузнецов, Анатолий
Кузнецо́в Анато́лий
Ферми Энрико
Энри́ко Фе́рми (Enrico Fermi, физика професси калаçăвĕнче: Ферми́; авăн, 29 1901, Рим — чӳк, 28 1954, Чикаго) — чаплă итал физикĕ, хальхи теорилле тата экспериментлă физикăн аталанăвне пысăк ӳсĕм кӳнĕскер, квант физикин никĕслевçисен пĕри. Деи Линчеи наци академин пайташĕ (1935), СССР ĂА ютçĕр корреспондент-пайташĕ (1929).
Каçăсем
Категори:Физиксем, алфавитпа Категори:XX ĕмĕрти физиксем Категори:Итали Физики-теоретики Италии Категори:АПШ физик-теоретикĕсем Категори:Нобель парнин лауреачĕсем, физика Категори:СССР ĂА корреспондент-пайташĕсем Категори:Лондонри патша пĕрлĕхĕн ютçĕр пайташĕсем Категори:АПШ наци ăслăх академин корреспондент-пайташĕсем тата пайташĕсем Категори:Маттеуччи медальне тивĕçнĕскерсем Категори:Макс Планк ячĕллĕ медале тивĕçнĕскерсем Категори:Хырăмлăх рак чирĕпе вилнĕскерсем Категори:Масонсем
Кевин Митник
Кевин Дэвид Митник (акӑлч. Kevin David Mitnick; 6 ҫурла 1963, Лос-Анджелес, Калифорни, АПШ) — хыпар хăрушсăрлăхĕ таврашӗн паллӑ пайташӗ. Компьютер хăрушсăрлăхĕн консультанчӗ, ҫыравҫӑ, малтан компьютер хакерӗ пулнӑ. XX ӗмӗр вӗҫӗнче ӑна тӗрлӗ компьютер тата коммуникаци таврашӗн ӗҫсенче саккуна пӑснӑ тесе айӑпланӑ.
Уйăх-1
«Уйăх-1» — Уйăха тата космос уçлăхне тĕпчекен планета хушшинчи совет станцийĕ.
522
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Покровка (Çтерлĕ районĕ)
Покровка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 507 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453156, ОКАТО кочĕ — 80249840002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Макао
Макао (Ятарлă административлă пай Макао), — Китайăн автономлă пайĕ. Малтан Португали колонийĕ пулнă. Официаллă чĕлхесем — португалипе китай чĕлхи.
Истори
Португалсем Кăнтăр Китай тинĕсне XVI ĕмĕрте лекнĕ. 1553 çулта вĕсем Макао çурутравĕнче тăма тата ку вырăнта суту-илӳ тума ирĕк илнĕ. 1557 çулта португалсем кунта пĕрремеш пурăнмалли вырăна никĕсленĕ, тĕрлĕ хӳтлĕхсем тума тытăннă. Вĕсем халĕ те сыхланса юлнă.
1849—1852 çулта иртнĕ Опиум вăрçи вăхăтĕнче португалсем пĕтĕм Макао çурутравне тата Тайпа утравне тытса илнĕ. 1864 çулта вĕсен аллине Колоан утравĕ лекнĕ. 1887 çулта Китайпа Португали пĕр-пĕринпе алă пусса Макао Португали аллине ĕмерлĕхех юлнине çирĕплетнĕ. 1928 çулта Китай ку килĕшĕве хăй енчен пăрахăçланă, Португали вара ку колонине тавăрасшан пулман.
1974 çулта Португалире демократиллĕ революци пулса иртет. Революци хыççăн Макао администраци, экономика тата укçа-тенкĕ енчен самай ирĕк илет. 1979 çулта Китайпа Португали пĕр-пĕринпе калаçма хатĕрри çинчен пелтереççĕ, çыхăнусем тытма пуçлаççĕ. Китай ку çĕре каялла тавăрасси пирки калаçу пуçланă. 1987 çулта вара Китайпа Португали ку ыйту тăрăх калаçса татăлнă — 1999 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче ку çĕр Китай аллине куçнă.
Каçăсем
Категори:Китай территоринчи ют патшалăхсен колонисем Категори:Китай хулисем
Çурçĕр Лебеда
'''Сев. Лебеда''' — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Лебеда юханшывăн сулахай çыранĕпе, 4 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Бабанский Юрий Васильевич
Бабанский Юрий Васильевич — ( 20-), Лăпкă океан чикĕ округĕн 57-мĕш В. Р. Менжинский ячĕллĕ чикĕ отрячĕн 2-мĕш «Нижне-Михайловская» чикĕ заставин отделени командирĕ, кĕçĕн сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 21.
Композитор
Кĕвĕçĕ е композитор — кĕвĕ теорийĕн палăртнă йĕркисем тăрăх кĕвĕ хывакан çын.
Компози́тор (compositor — пуçтаракан, хайлакан) — мусăк хайлавесен авторĕ; мусăк тăвакан çын. Çак термин 16-мĕш ĕмĕрте Италире саралнă, çавăнтанпа анăç европа мусăк культурин кулленхи пурнăçĕнче çуралнă профессиллĕ çыру йăли.
Асăрхавсем
Категори:Профессисем Категори:Мусăк профессисем  Категори:Композици (мусăк) Категори:XX ĕмĕрти композиторсем Категори:XX ĕмĕрти композиторсем
Анисимова-Поляна
Анисимова-Поляна — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 95 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452644, ОКАТО кочĕ — 80258855002.
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Мутафчиева Вера Петрова
Вера Петрова Мутафчиева (1929 çулхи пуш, 28 — 2009 çулхи авăн, 9, София, Полхари} — полхар çыравçи, сценарист тата историк, Петр Мутафчиев профессорăн хĕрĕ.
Илемлĕ пултарулăх ĕçĕсем
сборники эссе
Каçăсем
Категори:Полхар ĂА академикĕсем Категори:Полхар çыравçисем Категори:Полхар публицисчĕсем Категори:Полхар историкĕсем Категори:Османистсем
Осиновская
Осиновская — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Боровица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Хайредин общини
Хайредин (Община Хайредин) — Тăнайçи Пăлхарĕн общини. Врачан облаçне кĕрет. Халăх йышĕ — 5508 çын (çу, 15 2008).
Асăрхавсем
Категори:Хайредин общинин пурăнан вырăнĕсем
Симский
Симский — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 35 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453019, ОКАТО кочĕ — 80235875005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Сăпас районĕ (Тутарстан)
Сăпас районĕ — Тутарстанăн районĕ.
523
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Электромагнит (çĕклемелли хатĕр)
Çĕклекен электромагни́т —  стали, чукуна тата ытти хура метала пуçтарса çĕклемелли хатĕр. Кунашкал крансене хăйсене «магнитлă» теççĕ, вĕсемпе тĕрлĕ çĕрте усă кураççĕ.
Вуламалли
Категори:Крансем Категори:Электромагнит Категори:Электро
Клин (хула)
Клин — Мускав облаçĕнчи хула.Клин районĕн тĕп хули.
Кун-çулĕ
1317 çулта никĕсленĕ.
Халах йыше
Хулара 95,3 пин çын ( 2010 ) пурăнать.
Компанисем
200px|thumb|left|Клин соборĕ
Авар чĕлхи
Авар чĕлхи - авар халăхĕн чĕлхи Нах-дагестан çемьере авар-анди ушкăна кĕреть.Аварсен чĕлхи Дагестанра патшалах челхи шутланать.Яхăн 900 пин калаçаççĕ.
Категори:Дагестан халăхĕсем
Седка
Седка (Сетка) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 385 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 78 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Мăн Петряк
Мăн Петряк — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 81 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Саман
Саман, — улăмпа хутăш тунă хĕртмен кирпĕч. Самана пӳрт купалама усă кураççĕ. Ку йышши кирпĕче пирĕн эрăччен 5-4 пин çул каялла тума пуçланă. Саманпа сахал хутла çуртсем купалама пулать.
Çурта купаланă чухне ăна типменскерне усă кураççĕ.
Категори:Çурт хăпартнă чухне усă куракан материалсем
Ворошилов Климент Ефремович
thumb| Климе́нт Ефре́мович Вороши́лов (ака, 2 1881 — раштав, 2 1969}}) — совет çарпуçĕ, патшалăх тата парти ĕçтĕшĕ, Граждан вăрçине хутшăннăскер, Совет Союзĕн пĕрремĕш Маршалĕсенчен пĕри.
Граждан вăрçи
thumb|300px|left|Пĕрремĕш Юланут çарĕн командирĕсем [[РÇХÇ Уйри штабĕнче - Будённый, Егоров, Ворошилов тата урăх.]]
thumb|left|Ворошилов лăпкăлăх кăвакарчăнĕ, [[Бухарин Николай Иванович|Николай Бухаринăн кулăш ӳкерчĕкĕ (шаржĕ)]]
Хӳтĕлев наркомĕ
thumb|right|300px|Климент [[Ворошиловпа Илья Старинов.]]
Тислĕк
Тислĕк — ял хуçалăх чĕрчунĕсен экскрементсенчен тытăнса тăракан органика удобренийĕ. Ферментсемпе микробсем чĕрчунсен организмĕнчи фуража тата урăх çимĕçе çĕртнĕ хыççăн пулать. Хăйĕн шăрши тата консистенцийĕ пур.
Йышĕ
Улăм сарăмĕ çинчи чĕрĕ тислĕк (%)
Каçăсем
Категори:Органика удобренийĕсем Категори:Çурт-йĕр тумалли материалсем Категори:Биоçунак Категори:Экскрементсем
Ошланка
Ошланка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Уржумка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Молинара
Сарăлни
Çурçĕр Итали : 1 680 га (1998 ç).
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Березовка (Çтерлĕ районĕ)
Березовка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 10 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453156, ОКАТО кочĕ — 80249840003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Арча районĕ
Арча районĕ (Arça rayonı, Арча районы) Тутарстанăн çурçĕр-анăçĕнчи районĕ.
Район тĕпĕ: хула евĕр посёлок (хеп) Арча (Arça, Арча). Территорийĕ: 1843.7 тв. çм.
Халăхĕ
Йышĕ: 51 607 çын (çав шутра — 23930 арçын,  27677 хĕрарăм.
Хуçалăхĕ
Çирĕп ялхуçалăх районĕ. Сĕт-çу, аш-какай выльăх-чĕрлĕхне çитĕнтереççĕ, тырă (кĕр ырашĕ, çурхи тулă, пăрçа), паранка ӳстереççĕ. Пула ӳстерекен пысăк рыбхоз.
Çавăн пекех
Ялсем: Вăрăмçырма | Именкасси | Камай | Кинтер | Кишмет | Кулай | Кушлавăш | Камай | Меметхуçи | Пăрнаш | Тăлмач | Тевлеçер Хураçырма | Чăвашли | Арча | Шăхаль | Ямпах
Каçăсем
Категори:Администрациллĕ виçесем, алфавитпа Категори:Арча районĕ
Çухалнă чĕлхе
Çухалнă чĕлхе — тăван чĕлхе вырăнне хурса калаçакан çынсемсĕр чĕлхе.
Çавăн пекех
Категори:Социолингвистика
Катаратто
Катаратто - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Тоскана ( Итали ).
Авалхи тĕрĕк чĕлхи
Авалхи тĕрĕк чĕлхи тесе авалхи тапхăрти терĕк ушкăнĕнчи халăхĕсен никĕс чĕлхине палартаççĕ.
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем
Катаратто
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Каракалпак чĕлхи
thumb|left|290px|Каракалпак чĕлхи (хĕрли) Узбекистанра сарални Каракалпак чĕлхи (Қарақалпақ тили) — каракалпаксен чĕлхи, Каракалпаки автономлă республикин официаллă чĕлхи.
Диалекчĕсем
Яланах икĕ диалекта уйăраççĕ: çурçĕр-тухăç тата кăнтăр-тухăç. ÇаплахФергана айлăмĕнче пуплекен виççĕмĕшĕ пирки калаçусем пур.
Уçă сассисем
right|300px|Каракалпак чĕлхин уçă сасăсен йĕрки Уçă сасăсен килĕшӳ саккунĕ каракалпак чĕлхинче ытти тĕрĕк чĕлхесенчен вăйлăрах палăрнă:
Уçă мар сассисем
Каракалпак чĕлхинче 25 уçă мар фонемсем, вĕсенчен 4 (отмечены скобками) встречаются только в заимствованих.
Çырулăхĕ
1928 çулчен каракалпак чĕлхи арап алфавичĕ никĕсĕнче тытăнса тăнă. 1928 — 1940 çç. тапхăрта латтин графикипе усă курнă, хыççăн кириллицăна йышăннă. Узбекистан 1991 çулта ирĕклĕхе тухсан, латиница йĕркине таврăнма шутланă, халĕ ĕнтĕ Каракалпакире çав шая майĕпен куçса пыраççĕ.
Аяларах виçĕ алфавита ПТФА эквивалентлă палăртăвĕсемпе кăтартнă.
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем Категори:Узбекистан чĕлхисем
Ирçе чĕлхи
Ирçе чĕлхи (Эрзя чĕлхи), (э́рзянь кель) — финн-угор чĕлхисем патне кĕрекен чĕлхе. Ирçе чĕлхипе мăкшă чĕлхи тăван.
Ирçе чĕлхипе Мордовире 500 пин çын калаçать. Çавăн пекех ку чĕлхепе калаçакансем Чулхула, Пенза, Самар, Сарăту, Ăренпур, Чĕмпĕр облаçĕсенче, Чăваш Енре, Тутарстанра, Пушкăртстанра тĕл пулаççĕ.
ISO 639-2 тăрăх унăн кочĕ myv.
Çырулăхĕ
Ирçесен алфавичĕ вырăссен пĕрех, уйрăмлăх çук. Мордовинче ку чĕлхе официаллă чĕлхе шутланать.
Каçăсем
Категори:Ирçе чĕлхи Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Финн-угр чĕлхисем
Экскремент
Экскреме́нт (нумайлă хисепре экскрементсем) — тулаш хутлăха тухакан организм каяшĕ. Экскремент шутне тар, шăк, пăх, хăсăк, ăшран тухакан сывлăш кĕрет.
Çапла вара, хĕçĕкрех пĕлтерĕшпе, пăх-шăк текен хутлă сăмахпа та палăртма пулать.
Асăрхавсем
Excrement Heces Feko Экскременты
Бабахин Калистрат Иванович
Бабахин Калистрат Иванович — ( 02-22), 3-мĕш Беларуç фрончĕн 11-мĕш гварди çарĕн 26-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 30-мĕш гварди уйрăм сапёр батальонĕн отделени командирĕ, гварди сержанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Селен
Селен — периодикăллă системăри 34 атом номерлĕ хими элеменчĕ, Se (Selenium) символпа палăртаççĕ. Катăлакан, хуçнă вырăнта йăлтăртакан металмар элемент.
Истори
thumb|left|150px|Селен атомĕн схеми Элемента Й. Я. Берцелиус  1817-мĕш çулта уçнă.
Ячĕ пулни
Ячĕ грекла σελήνη — Уйăх сăмахран пулнă. Çутçанталăкра вĕсем Теллурпа пĕрле тĕл пулаççĕ, ун ячă вара Çĕрпе çыхăннă.
Хими пахалăхĕсем
Селенĕн икĕ тĕрлĕ оксид SeO2 тата SeO3:
Se8+8O2 → 8 SeO2. Вăл хытă полимер, унтан SeO2 газ пулать. SeO2 шывра ирĕлсен селен йӳçĕке (Н2SeO3) пулать.
Изотопĕсем
Çутçантлăкра селенăн 6 изотоп (74Se, 76Se, 77Se, 78Se, 80Se тата 82Se) пурри паллă, вĕсенчен пиллĕкĕшĕ стабиллă, пĕри вара(82Se) йĕкĕр бета-арану майĕпе саланать. Çурма аркану тапхăрĕ 9,7×1019 çул. Унсăр пуçне тата 65-94 массă числиллĕ 24 изотоп искуствăллă майпа тунă (тата 9 тĕш изомерĕ).
Селенăн хăшпĕр изотопĕсен çурма аркану тапхăрĕ:
Асăрхатарусем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металмаррисем Категори:Халькогенсем
Кивĕ Шешкел
Кивĕ Шешкел (Старое Серёжкино), — Тутарстанри Çарăмсан районне кĕрекен ял.
Халăх йышĕ ял тытăмĕ
Кунта чăвашсем пурăнаççĕ.
Кунçулĕ
Кивĕ Шешкеле тахçан авал çынсем Хусан çумĕнчен куçса килнĕ теççĕ. Малтан 3-4 кил çеç пулнă.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Çарăмсан районĕн ялĕсем Категори:Тутарстан
Фрейза
Фрейза - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Пьемонт ( Итали ).
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕ
Танк
Танк пулса тăни
left|thumb|Нимĕçсен тыткăнне лекнĕ акăлчансен ромбă схемиллĕ танкĕ (Mk IV пулас)
1919—1938 тапхăрти танкăсем
thumb|БТ-7 танкĕ [[десантпа]]thumb|Танк [[Т-26. 1941 çулхи çĕртме, 22 тĕлне РХХÇ 10 000 яхăн Т-26 шутланнă.]]
1939—1945 тапхăрĕнчи вăрçă танкĕсем
thumb|«Пантера»thumb|300px|«[[Шерман» (М4 «General Sherman») — АПШ çарĕн вăтам танкĕ. "Оверлорд çар ĕçĕ". 1944 год çулта Нормандие кĕнĕ чух танкĕ çине икĕ шнорхĕль лартнă. Пĕри — сывлăша çăтма, тепри тĕтĕм тухма.]]
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи танк-тăвас ĕçе малалла ыткăнтарать. 6 çул хушшинче танксем унченхи çирĕм çулхи ӳсĕм турĕç. Танксен чылайăшĕ снаряда хирĕçле броняпа, хăватлă вăрăп вуллă тупăсемпе (152 мм таран) хӳтĕленчĕç, вăрçă вĕçĕнче каçхи (тепловисăллă) тĕллевсем (вĕсемпе СССРта вăрçăчченех хăтланса пăхнă), танкăн радиофикацийĕ тивĕçе çитрĕ. Танксене çапăçура усă курмалли меслетсем çӳллĕ ӳсрĕç. Вăрçăн пĕрремĕш тапхăрĕсенче нимĕçсен çарпуçĕсем пĕтĕм тĕнчене танк пĕрлешӳллĕ вăйĕсем оперативлă тата стратегиллĕ хупăрлама тата вăрçăна хăвăрт выляса илме пултарнине кăтартнă.
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче танк-тăвакансен «тĕнчери ранк тапĕлĕнче» пĕрремĕш-иккĕмĕш вырăна совет тата нимĕç конструктăрĕсем тытса пынă. Нимĕç шкулĕ çине тăрсах броньă çирĕплетес тата кĕпçесене вăрăмлатас, приборсене (каçпа сăнамалли инфрахĕрлĕ хатĕрсем) лайăхлатас, машинăн ăшне хăтлăлатас тесе чылай ĕçленĕ, совет шкулĕ вара, ытларах технологилĕх тата нумай туса кăларас тĕллевпе тăрăшнă, тĕп тĕсĕллĕ танк (Т-34, КВ тата ИС) конструкцине кăшт çеç улăштарусене çав тери кирлĕ чух кăна кĕртнĕ. Совет танк шкулĕ çаплах артиллери хатĕрĕсемпе танксене тăнч тăвакан техникăн урăх тĕсĕсен ăнăçлă моделĕсене те хайланă. Америка шкулĕ, компоновкăпа технологилĕх енчен малтан ĕлкĕрсе пырайман пулсан та, вăрçа чарăннă тĕле темиçе уйрăм моделĕсене лайăх пахалахлă хурçăпа тарпа, çаплах радиофикациленĕ (пĕр танкра икĕ раци) ăсталаса çитернĕ. Чи ăнăçлă нимĕç танкĕсем Pz.IV (чылай шутлă), «Пантера» тата «Тигр» тата «Патша тигрĕ». Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче чи лайăх совет танкĕсем шутне вăтам танк Т-34 (тĕрлĕ варианчĕсенче, çав шутра кай варианчĕ Т-34-85 85 мм тупăн тĕрлĕ модификацийĕсемпе) тата йывăр танк ИС-2. Чи лайăх америка танкĕ — M4 Шерман, ăна СССР-а
Ленд-лизăпа чылай хисеп танк куçарнă.
Уйрăмах ăнăçсăр Хĕрлĕ Çаршăн бронетанк çухатăвĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин малтанхи уйăхĕсенче (çĕртме-чӳк, 1941) тата Курск çапăçăвĕнче (утă-çурла, 1943) шутланаççĕ. Çапла Курск-Белгород çапăçăвĕнче нимĕçсем 1280 танкпа штурм кĕпçи çухатнă, Хĕрлĕ Çар — 6064 виçе (Курск çапăçăвĕнчи бронетанк çухатăвĕсем), мĕншĕн тесен вермахтăн çĕнĕ конструкциллĕ танксем («Тигр» тата «Пантера») пулнă, ХÇ начар хӳлĕлевлĕ кивĕ çăмăл танксене (Т-60, Т-70) ĕçе кĕртнĕ пулнă.
Куçаракан пайĕ
Пур танкăсен те гусеницисене кустаракан движитель пур, унăн малтанхи тĕсне 1818 çулта француз Дюбоше патент илнĕ. Çавăн пек куçару пайĕн конструкцийĕ пула танк çăмăллăнах çулçăр темĕн тĕрлĕ çĕрсенче çӳреме пултарать.
Хурçăпа хӳтĕлени (броньăлани)
thumb|[[Т-54]]
thumb|Хальхи танкăсенче хӳтлев (броньă) листисем вертикале кĕтеслĕ çыпăçтарнă
Пайталлă хӳтлев
thumb|Грузи çарĕн Т-72 танкĕ. Çакса хунă динамикăллă хӳтлевĕ
Танкăн туппи
thumb|касăллă 105 мм танк туппи
Танкăсен классификацийĕ
Хальхи тапхăрта танкăсене икĕ ушкăна пайлаççĕ:
Акăлчанла
Категори:Танксем
Тупă
right|thumb|Джайван туппи — [[1720 ç. шăратса тунă, кустăрмаллă тупăсенчен тĕнчери чи пысăкки шутланать]] Тупă — Артиллери пăшалĕн тĕсĕ.
гаубицăпа тупă кĕпçин тĕслĕхлĕ чикки вулан 25 калибăр вăрăммăшĕ пулать. Кĕпçе тăршшĕ кĕпçин 25 калибăрĕнчен пĕчĕкрех пулсан, кĕпçе гаубица вырăнне кĕрет; чылайрах чух пулсан — тупă пулать.
Истори
thumb|right|320px|Боеприпасы для пушек XVIII века Пĕрремĕш тупăсене ("Fire lances") Китайра бамбукран туса хатĕрленĕ. Весем пирки 1132 çулта çырни пур. Мортарсем çинчен пĕрремĕш хут Монголсем Сун династийĕпе 1268-1279 çулсенче вăрçă чух асăннă.
Тупăсем пирки арапссен 4 алçырăвĕ (аль-Макхзун манускрипчĕсем) пур, пĕри Санкт-Петербургра упранать, иккĕшĕ – Париcра тата тăваттăмĕшĕ – Стамбулра. Çырăвĕсене 1320 çулта тĕкĕпе чĕрнĕ, вĕсенче кăтартнă йăтса çӳремелли тарăпа пемелли тупă хальхи тупăсенчен ытлах уйрăлу çук.
Дж. Партингтон çакăн пирки тĕрĕсех çырать: "«Испани артиллерии историйĕ арапсен артиллерии историйĕпе танлашать, çаплах арапсемех çулăмлă пăшала та Испание илсе килнĕ, унтан вăл Италине, Францине тата Германие лекнĕ»."
Каçăсем
Категори:Тупăсем Категори:Артиллери пăшалĕсем
Фалангина
Фалангина - шурă иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Имчаг
Имчаг — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 12 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452633, ОКАТО кочĕ — 80258855003.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Вуламалли
Сборник докладов/материалов: Мансуров И.С. , Коротаева Л.В. , ЧУВАШИ БАШКОРТОСТАНА: ЯЗЫК, ФОЛЬКЛОР, КУЛЬТУРА: Сб. науч. трудов / Отв. ред. И.С. Мансуров, зам. отв. ред. Л.В. Коротаева, ЧУВАШИ БАШКОРТОСТАНА: ЯЗЫК, ФОЛЬКЛОР, КУЛЬТУРА: Сб. науч. трудов / Отв. ред. И.С. Мансуров, зам. отв. ред. Л.В. Коротаева, Стерлитамакский филиал БашГУ, Стерлитамак, 2016, 1 - 100- Чувашский
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Аслă Тырново общини
Аслă Тырново (Община Велико Търново) — Тăнайçи Пăлхарĕн общини. Аслă Тырново облаçне кĕрет. Халăх йышĕ — 93 865 çын (21.07.05 ç. тлн.).
Аслă Тырново территорин лаптăкĕ— 885,345 км². Общинăра 3 хула (Аслă Тырново, Дебелец, Килифарево) тата 86 ял, администраци центрĕ — Аслă Тырново.
Политика лару-тăрăвĕ
Аслă Тырново общинин кмечĕ (мэрĕ) — Румен Рашев (ирĕклĕ кандидат).
Мĕслим районĕ
Района çырса кăтартни
Мĕслим посёлокĕ Ик шывĕ çинче, Хусантан кăнтăр-тухăçалла 319 çм вырнаçнă. Пĕкĕлме чукун çул станцине çитме çурçĕр-тухăçалла 110 çм каймалла. Автотрасса Мĕслим-Аçнак.
Халăх йышĕ 6,5 пин çын.
Çутĕç
Районта 16 вăта, 11 тĕп, 24 пуçламăш пĕрлĕ çутĕçлĕ шкул, 1 профиллĕ лицей, 1 коррекциллĕ шкул-интернат, 1 вăтам профессиллĕ-техника училищи.
Мăн Юнкуль
Мăн Юнкуль — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Ошлань
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Роща (Шаран районĕ)
Роща  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 12 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452644, ОКАТО кочĕ — 80258855004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Опытнăй (Çĕрпÿ районĕ)
Опытнăй (Опытный) — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Роща (Шаран районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Опытнăй (Çĕрпÿ районĕ)
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Нью-Орлеан
Нью-Орлеан, — Луизиана штатĕнче (АПШ) вырнаçнă хула.
Каçăсем
Категори:Луизиана хулисем * Категори:АПШ порчĕсем Категори:Миссисипи çинчи хуласем
Категори:Польдерсем
Категори:АПШ хулисем
526
Çуралнă
Çаплах вулăр: Категори: 526 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çаплах вулăр: Категори: 526 çулта вилнисем
Категори:Çулсем
Усть-Зиган
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Веспайоло
Веспайоло ( Vespaiolo ) - сайра итальян шурă иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Венето ( Итали ).
Сарăлни
Яхăн 400 гектарсемче кăна сарăлнă.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Селифантовица
Селифантовица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сылтăм çыранĕпе 102 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
527
Вилнĕ
Категори:Çулсем
The Carpenters
The Carpenters ― 1968 çулта Даунира йĕркеленнĕ американ поп-ушкăнĕ.
Каçăсем
Категори:АПШ рок-ушкăнĕсем Категори:Billboard Hot 100 Категори:Мусăк ушкăнĕсем 1970-х
Фантик
Фа́нтик («фант») — конихвата е урăх кондитер çимĕçне (карамель, ирис, чăмлам резинки) çавăрса хупланă хут. Материал вырăнне хутпа, полимерпе (яланхилле фольгăран), фольгапа усă кураççĕ.
Кунсăр пуçне, ăна коллекцилеççĕ, «фантик» вăййинче усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕркем Категори:Коллекцилени
Донгхой аэропорчĕ
Донгхой аэропорчĕ — (Донгхой варринчен 6 çм).
Аэропорт йышăнакан сывлăш карапĕсем: Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-30, Ан-32, Ан-74, Ил-18, Ил-76, Ту-134, Ту-154 (пур чух те мар), Як-40 тата 3-мĕш тата 4-мĕш класс сывлăш карапĕсем, çаплах вертолетсем.
Кун-çулĕ
Аэропорта 1933 çулта ĕçе кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Вьетнам аэропорчĕсем
Ирейкин Геннадий Григорьевич
Ирейкин Геннадий Григорьевич' — Раççей Паттăрĕ, штурман, чăваш.
Кунçулĕ пирки кĕскен
Г.Г.Ирейкин Чĕмпĕр облаçĕнчи Барыш районĕнчи Хура Çырма ялĕнче çуралнă. Халĕ ку ял çук. Ял пулнă тĕле унти çынсем паян "Каторга" текен вырăн пек пĕлеççĕ. Малашне Ирейкинсен килйышĕ çывăхри Акшуат ялне куçса кайнă. Тĕп тымарĕсем вара вĕсен — Барыш районĕнчи Емелей чăваш ялĕнче. Коллективизаци вăхăтĕнче вĕсене кунта, Хура Çырмана, кулак тесе хăваласа килнĕ пулнă. Куйбышеври авиаци институтĕнче вĕренсе тухнă, каярах СССР авиаци промăçлăхĕн летчик-испытательсен шкулнĕн штурмансен уйрăмне вĕçленĕ (1971).
Тури Татмăш
Тури Татмăш, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Ялта 125 çын (2006) пурăнать. Икĕ урам — Пушкин тата Лермонтов урамĕсем.
Ирейкин Геннадий Григорьевич
Кунçулĕ пирки кĕскен
Штурман-испытатель пулнă. 1978-мĕш çултан тĕп штурман, каярах Громов М.М. ячĕллĕ вĕçев тĕпчев институчĕн тĕпчев пилотаж центрĕн тĕп конструкторĕ.
Тури Татмăш
Кун-çулĕ
1917 çулчен Етĕрне уесĕн Асакасси вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Ирейкин Геннадий Григорьевич
Кунçулĕ пирки кĕскен
Ан-74, Ан-124, Ан-225, Як-40, Як-42, МиГ-21, Су-27, Су-30, Ту-160, Ту-22М тата ыт., пилотсăр «Буран» космос карапĕн пилотаж навигаци комплексĕсен тĕпчевĕсене хутшăннă. Ту-16 ЛЛ, Ил-7 ЛЛ опытлă двигательсен, тĕрлĕ йышши çăлакан тата десант системисен тĕпчевне хутшăннă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Раççей паттăрĕсем Категори:Чӳкĕн 26-мĕшĕ çуралнисем Категори:1940 çулта çуралнисем Категори:Чĕмпĕр облаçĕнче çуралнисем
Бабаченко Фёдор Захарович
Бабаченко Фёдор Захарович — (-1944), Çурçĕр-Анăç фронтăн 7-мĕш çарĕн 123-мĕш перевçĕсен дивизин 323-мĕш артиллери полкĕн артиллери дивизионĕн разведкин пуçлăхĕ, кĕçĕн лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 11.
Челомей Владимир Николаевич
Челомей Владимир Николаевич — механикăпа управлени енĕсен совет вăхăтĕнчи ăсчах, «НПО Машиностроение» никĕслекенĕ, талантлă ертӳç, профессор.
Пурнăçĕ
1914 çулхи çĕртме уйăхĕн 30-мĕшĕнче Седлец (Польша) хулинче çуралнă.