cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арамей чĕлхисем
Типологи пахалăхĕ
Арамай кĕске тексчĕсем паянкуна сахал упранса юлнă, çавăнпа çак арамеистикăн тĕпчев ыйтăвĕсем питĕ йывăр пыраççĕ. Кĕске текстсем чĕлхене палăртма, унăн фонетикипе морфологине, тĕпчеме май параççĕ, анчах та синтаксиспа сăмахсар янттине тĕпченĕ ĕçсенче пулăшу сахал параççĕ. Пысăк та пуян литературăна е иудей-арамей (Кивĕ Халалри Даниилпа Ездра кĕнекисен çуррине яхăн (икĕ талмуд, вĕсене тĕрлĕ диалектсемпе çырнă, Зогар кĕнеки, ăна çырнă вăхăта тăтăшах каярах тапхăра кăтартаççĕ, таргумсем тата галлах раввин литератури) чĕлхипе е сири (Библин Кивĕ тата Çĕнĕ Халалĕсен куçарăвĕсем, чылай христиан литератури, истори хроникисем, поэзи) чĕлхипе хайланă.
Каçăсем
Категори:Арамей челхисем Категори:Авалхи чĕлхесем Категори:Семит чĕлхисем
Канакша
Канакша (Тури Канакша) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Воезерка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 14 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 98 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Катăркас
мини|Йывӑҫӗ епле курӑнни. thumb|250px|Катăркас Катăркас (Crataégus) — ҫулҫине тӑкакан, сайра хутра ҫурри ялан симӗс ҫӳллӗ тӗм е пысӑках мар йывӑҫсен йӑхӗ, Кĕлчечек йышшисен (Rosaceae) йышне кӗрет. Çамрăк тураттисем унăн лайăх аталаннă йĕпсемпе пуян, çулçисем лаштака сарлака та, çунатлă та пулаççĕ. Çурма зонт е щит евĕрлĕ чечек пуххи шурă, шупка хĕрлĕ е хĕрлĕ тĕслĕ. Çимĕçĕ шар евĕрлĕ, çăмарта е груша евĕрли те пулать. Вăл — хĕрлĕ, хĕрлĕрех сарă, хăмăр е хура тĕслĕ, варри — шăмăллă. Катăркас вăрăран ĕрчет, хăшăн-пĕрин хунав тухать.
Ижбердино
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Катăркас
Сарăлни
Çурçĕр Америкăпа Евразин вăтам тăрăхĕнче те ӳсет. Çĕр чăмăрĕ çинче 200 тĕрлĕ катăркас ӳсет.
Усă курни
Илемлӗхӗшӗн ӳстереҫҫӗ тата эмель ӳсентӑранӗ. Ҫырлисене ҫиме юрать. Хăш-пĕр катăркасăн çимĕçне çиеççĕ, питĕ-нăкă вулли пысăках мар япаласем тума каять. Çырлине, чечекне тытнă е вĕсене вĕретнĕ шывра тĕрлĕ йӳçекле хутăшра çын сывлăхшен усăллă тĕрлĕ витамин нумай. Çав экстратпа тата настойпа чĕре тата юн тымар чирĕсенчен сипленме усă кураççĕ.
Юртик
Юртик — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Катăркас
Усă курни
Пыл паракан ӳсентӑран.
Каçăсем
Категори:Ӳсентăрансем Категори:Çырласем Категори:Эмел курăкĕсем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Юртик
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Горелик Евгений Илларионович
Горелик Евгений Илларионович — (27.11.1921-02.01.2006), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 18-мĕш сывлăш çарĕн 4-мĕш гварди бомблакан авиаци корпусĕн 15-мĕш гварди бомблакан авиаци дивизин 251-мĕш гварди бомблакан авиаци полкĕн эскадрилья штурманĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Аçтаха
Аçтаха, — усал-тĕсĕл. Çĕленрен пулать. Ытти халăх мифологиĕсенче те анлă тупăнать. Тĕслĕхрен, дракон.
Ячĕ авалхи иран халаплăхĕн никĕсĕнче тытăнать. Унти Ажи-Дахакаран ячĕ пулса кайнă. Чăваш мифологийĕнче Леш тĕнчепе Çут тĕнче хушшинчи вутлă çырма урлă хывнă каçмана сыхлать. Леш тĕнчене пурне те кĕртет, анчах каялла никама та кăлармасть - хăма каçмана хӳрипе çапать те Çут тĕнчене таврăнас текенни вутлă çырмана ӳкет.
Каçăсем
Категори:Чăваш халаплăхĕ Категори:Чăваш мифологиĕ
Балицкий Леонид Маркович
Балицкий Леонид Маркович (25.05.1917 (12)-04), 1-мĕш Украина фрончĕн 3-мĕш гварди танк çарĕн 7-мĕш гварди танк корпусĕн 56-мĕш гварди танк бригадин 424-мĕш танк батальонĕн танкăн механик-водителĕ, гварди аслă сержанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10.
Владимир (хула)
Этеплĕх тата ӳнерлĕх
thumb|[[Ылтăн хапха (Улатимĕр)|Ылтăн хапха]]
Тăванлă хуласем
Улатимĕр çак хуласемпе тăванлă çыхăну тытать :
Каçăсем
Категори:Раççей ылтăн кăшăлĕ Категори:Малтанхи тĕп хуласем Категори:Клязьма çинчи хуласем Категори:Авалхи Руçĕн хулисем
Фирово районĕ
thumb|Фирово районĕ Тверь облаçĕн картти çинче Фирово районĕ, — çурçĕр енче вырнаçнă Тверь облаçĕн районĕ. Район тĕпĕ Фирово хула евĕр паççулкăра вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 1 747 çх2.
Истори
Района 1935 çулта Тури Волоцкпа Бологое районсен пайĕсенчен йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта 11,1 пин çын (2006) пурăнать.
Районта пурĕ 105 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 5 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 2, ял тăрăхĕсем — 3.
Çул-йĕр
Район тăрăх Тверьпе Вышний Волочёка каяка автомобиль çулĕсем тата Октябрь чукун çулĕн пĕр туратти иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Мари Эл ялавĕ
250px|right|thumb|[[Мари Эл ялавĕ]] Мари Эл ялавĕ Мари Эл республикин патшалах символĕ шутланать. Ăна Республика парламенчĕ 2006 çулхи чӳк, 30 йышăннă.
Çырса кăтартни
Мари Эл Республикин патшалăх ялавĕ тăват кĕтеслĕ пир-авăр пусми пулать, анлашĕпе тăршшĕ 2:3 пек вырнаçнă, горизонталĕпе виçĕ ярăма уйăрнă: çӳлти — кăвак, вăтамми — шурă, аялти — тĕксĕм-хĕрлĕ, вĕсем хушшинчи татăçу 3:4:3. Шурă ярăм варринче тĕксĕм-хĕрлĕ çармăс хĕресĕ, пысăккăшĕпе вăл ялавăн 1/3 çӳллĕшне çитет.
Каçăсем
Категори:Раççей регионĕсен ялавĕсем
Drupal
Drupal, — PHP чĕлхи çинче çырнă сайта тытса тăмалли система. Сайт ăшлăхне упрамашкăн релятивлă даннăйсен базисене усă кураççĕ (MySQL, PostgreSQL ДБТТСсемпе ĕçлеме пултарать). Drupalа ирĕклĕ усă курма юрать, ăна GPL лицензипа сараççĕ.
Системăн кун-çулĕ
Системăна 2000 çулта Дрис Байтаерт çырма пуçланă. Системăн ячĕ голланд чĕлхинчи druppel (тумлам) сăмахĕнчен пулса кайнă.
Локализацисем
Друпал интерфейсне нумай чĕлхе çине куçарнă. 5-мĕш версин интерфейсне 33 чĕлхе (вĕсем пурте тулли мар) çинче тупма пулать. Чăвашла хальлĕхе куçарман. Интерфейс сăмахçаврăнăшĕсем системăн даннăсен базинче упранаççĕ. Çавăн пекех ннтерфейс сăмахçаврăнăшĕсене импортлама тата экспортлама po файлсем усă курăнаççĕ.
Малашне XLIFF формата усă курма пуçласшăн. Ку вăл gettext çыхăнăвне пăрахăçланине пĕлтермест, унпа та ĕçлеме пулĕ.
Хушăмсем
Drupal системăн чи лайăх енĕсем шутне вăл хушăмсемпе ĕçлеме пултарни кĕрет. Drupal валли нумай хушăмсем çырнă. Хушăмсене усă курса ку система çинче темĕн тĕрлĕ сайт та хатĕрлеме пулать.
Каçăсем
Категори:Сайта тытса тăмалли системăсем
«Кайна» çинчи пăлхавçăна айăплани (фильм)
«Кайна» çинчи пăлхавçăна айăплани (The Caine Mutiny Court-Martial) — АПШ кинофильмĕ. 13 çул тултарнă ачасен ашшĕ-амăшĕпе пăхма юрать. Фильма Герман Вук çыравçăн Пулитцер парнине тивĕçнĕ «„Кайна“ çинчи пăлхав» кĕнекепе хайланă.
Каçăсем
Категори:АПШ драма фильмĕсем Категори:Флот пирки фильмсем Категори:Саккун пирки фильмсем
Пугачёва, Алла Борисовна
250px|thumb|А́лла Бори́совна Пугачёва (2016)
А́лла Бори́совна Пугачёва (1949 çулхи ака, 15, Мускав) — совет тата раççей поп-юрăçи, продюсер. РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1980), РСФСР халах артисчĕ (1985), СССР халăх артисчĕ (1991), Раççей патшалăх парни лауреачĕ. Махачкала хулин чыслă гражданинĕ (2006). Юррисен чĕлхи-вырăсла.
Ырыа репертуарыгар нууччалыы, английскайдыы, немецтии, французтуу, ивриттии, финскэй, казах, Украинскай тылларынан 500- тэн тахса ырыа киирэр, онтон дискографията 19 студия альбомун аахта. Россия уонна урукку ССРС альбомнарын таһынан Японияҕа, Кореяҕа, Швецияҕа, Финляндияҕа, Германияҕа, Польшаҕа, Чехословакияҕа уонна Болгарияҕа таҕыстылар. Диискэ уопсай тираһа 250 мөл. экземплярынан тахсыбыта.
Алла Пугачева карьерата Илин уонна Хотугу Европа дойдуларыгар музыкальнай сценаҕа аан дойду ситиһиилэрин кытта кемускээбитэ. 1976 сылтан 1990- с сыллар саҕаланыыларыгар бүтүн Союзтааҕы музыкальнай хит- парадтар ыйытыыларын түмүгүнэн "сыл бастыҥ ырыаһытынан" билиниллибитэ.
2010 с. гастроллуур үлэ тохтоото, ол эрээри актыыбынай айар үлэттэн тэйбэтэ: үгүстүк концертарга, тэлэбиидэнньэлэргэ кыттыы, ону тэҥэ саҥа ырыалары таһаарар. Максим Галкины кэргэн ылбыта. Икки кыыс, уоллаах уонна үс сиэннээх.
Вӗреҫӗлен
Вӗреҫӗлен, — усал-тӗсӗл. Чӑвашсем вӗреҫӗлене качча тухман хӗрсем хӑйсен ачисене вӗлернӗ хыҫҫӑн ҫав ачисем пулса тӑраҫҫӗ имӗш. Вут-хӗлхем тӑкаҫҫӗ. Ҫав пӑрахнӑ ачасем вунҫичӗ-вунсакӑр ҫула ҫитнӗ хыҫҫӑн вара хӑй амӑшӗсем патне ереҫҫӗ. Ерсе лешӗсене виличчен хӗн кӑтартаҫҫӗ. Ҫав вилнӗ ачасен хӑй амӑшӗсем Ҫӗр ҫинче пурӑнни вӗсен чунӗсене лӑплантараймасть тет. Вӗреҫӗлентен хӑтӑлас тесен вӗсене вутлӑ кӗлпе сапма сӗннӗ. Чи лайӑхи вара киле сысна илсе кӗртмелле. Вара сысна вӗреҫӗлене туйсан тӳрех касма пуҫланӑ пек ҫуйӑхма пуҫлать. Виҫӗ хут сыснана курсассӑн вара вӗреҫӗлен урӑх ӗмӗрте те пымасть.
Халапсенче ҫавӑн пекех пит нумай ҫынсем вӗреҫӗлене курнине, вӗсем хӑй тумтирне улӑштарса ҫынсем патне кӗрсе кайнисене тупма пулать.
Канза (Вычера юппи)
Канза — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Вычера юханшывăн сылтăм çыранĕпе 48 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Капкăн (журнал)
Капкăн, — «Атăл-Волга» издательство çурчĕ кăларакан периодикăлла тухса тăракан журнал.
Журнал тиражĕ
1925 çулта журнал тиражĕ 6750 экземпляр пулнă, 1956 çулта – 13 000, 1965 çулта – 43 000, 1975 çулта 98 500 экземпляра çитнĕ. В.Яковлев-Тоймак журнала редакцилесе кăларса тăнă вăхăтра унăн тиражĕ 100 000 пин патнелле капашнă. 2008 çулхи кăрлачăн кăларăмĕн 1800 штук тиражĕпе тухнă.
Индексĕ 24608. Уйăхсерен тухать. Хакĕ ирĕклĕ. Раççей шайĕнче çырăнма май пур.
Пуçламăш утăмсем
1925 çулхи пуш уйăхĕн 16-мĕшĕнче чăвашсен сатирăпа юмор журналĕн — «Капкăнăн» 1-мĕш номерĕ кун çути курнă. «Капкăн» – «Канаш» хаçат çумĕнче тухса тăма тытăннă. Ăна çав вăхăтра Мускава вĕренме тухса кайиччен Н. Золотов алă пусса кăларнă. Ун хыççăн журнала А. Золотов, Г. Алентей, И. Павлов-Пинер, Р. Малютин тата ыттисем йĕркелесе пынă.
1925-1940 çулсенче, редакторсем тăтăшах улшăннă пулсан та, журналăн яваплă секретарĕ Иван Мучи (Иван Иванович Илларионов) «Капкăн» тилхепине хăй аллинчен пĕр самантлăха та вĕçертмен.
Вăрçă хыççăнхи тапхăрĕ
Вăрçă хыççăн «Капкăн» журнала çĕнĕрен кăларма 1956 çулта тин мехел çитереççĕ. Кулăш ăстисем тинех ирĕклĕн сывласа яраççĕ. Л. Агаков, С. Шавли, А. Кăлкан, Т. Иванов-Таçук, В. Енĕш, А. Галкин, П. Ялкир, С. Абаш, Н. Никитин, Н. Волков тата ыттисем те çĕнелнĕ «Капкăнăн» çывăх тусĕсем пулса тăраççĕ.
1966 çулта журнал хăйĕн «Капкăн» библиотекине кăларса тăма тытăннă. Унта паллă «Капкăнçăсен» паха хайлавĕсене пичетлеме пуçланă. Л. Агаков, С. Шавли, А. Кăлкан, В. Енĕш, Т. Иванов-Таçук, А. Галкин, Н. Волков, С. Абаш, Г. Луч, Л. Маяксем, Г. Мальцев тата ыттисен кĕнекисем те кулăша юратакансен библиотекисене самай пуянлатнă.
В.Яковлев-Тоймак журналист «Капкăн» журнала 1961-1972 çулсенче редакцилесе кăларса тăнă.
Унăн хыççăн «Капкăн» журнал редакторĕнче Григорий Лучпа Николай Максимов, Николай Иванов, Ю. Михайлов, Эдисон Патмар, Н. Краснов ĕçленĕ. Халĕ редактор ĕçĕсене Петĕр Çăлкуç туса пырать (2008).
2017 çулта журнал тухма пăрахнă.
Журнала пĕрмай çыракансем
Нимери пекех тар тăкнă журнал авторĕсем: Н. Евдокимов, М. Калай, В. Туртуш, А. Этмен... Вĕсем ял-хулара тĕл пулакан çитменлĕхсене вĕри çатма çинче ташласа сикекен пăрçа пекех сăнласа панă. Тăван çĕршыва ӳсĕм çулĕпе утма, халăх пурнăçне лайăхлатма пулăшассишĕн кĕрешнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал * Категори:1925 çулта уçăлнă пичет кăларăмĕсем Категори:2017 çулта хупăннă пичет кăларăмĕсем Категори:РФ сатира журналĕсем Категори:РСФСР журналĕсем Категори:ССРП журналĕсем, алфавитпа Категори:ССРП сатира журналĕсем Категори:Юмор журналĕсем
Юрман (Бачат юппи)
Юрман — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Бачат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Юшур
Юшур — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кильмезь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Голубиха (юханшыв)
Голубиха (чăвашла тӳррĕн куçарсан Сенкер пулать), — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн сулахай юппи.
Юшур
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Голубиха (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Скородум ял патĕнче вырнаçнă. Нелескино ялĕнчен пĕр çухрăм хĕвелтухăçнелле Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă патнелле, пысăккисем çук.
Голубиха ытларах пайĕпе хĕвеланăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Скородум, Долгуша, Кипрево, Дарьино, Смольки, Караваево, Ковригино, Оскордино.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Шер (департамент)
Шер (франц. Cher) — Франци варринче вырнаçнă, Тĕп региона кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 18. Администрациĕ Бурж хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 314,4 пин (1999) çын.
Селижар (пĕлтерĕшсем)
Селижар:
Шер (департамент)
Географи
Департамент лаптăкĕ 7 235 км² танлашать. Департамент сăртлă-туллă вырăнта вырнаçнă. Департамент тăрăх Орон, Сольдр, Йевр тата Шер юханшывсем юхаççĕ.
Департамент шутне 3 округ, 35 кантон тата 290 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Аверон — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. Малтанхи Берри провинцин çĕрĕсене йышăнать.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Сапыково
Сапыково — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 200 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453344, ОКАТО кочĕ — 80238820001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Андре Агасси
thumb|right|Андре Агасси Андре́ Кирк Ага́сси (Агасян) (Andre Kirk Agassi, 1970, ака, 29, Лас-Вегасра çуралнă) — американ эрмен этносĕнчен пулнă профессиллĕ теннисисчĕ, тĕнчери пĕрремĕш ракетки пулнă.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1970 çулта çуралнисем Категори:Ака, 29 çуралнисем Категори:АПШ теннисисчĕсем Категори:Олимп теннис чемпионĕсем Категори:АПШ Олимп чемпионĕсем Категори:1996 çулхи çуллахи Олимп вăййисен чемпионĕсем Категори:Дэвис Черкки çĕнтерӳçисем Категори:Австралин теннис Уçă чемпионачĕн пĕччен арçын çĕнтерӳçисем Категори:Франци теннис Уçă чемпионачĕн пĕччен арçын çĕнтерӳçисем Категори:Уимблдон теннис турнирĕн пĕччен арçын çĕнтерӳçисем Категори:АПШ теннис Уçă чемпионачĕн пĕччен арçын çĕнтерӳçисем
Вупăр
Вупăр, — усал-тĕсĕл. Нумай халапсенче вăл уйăха, хĕвеле çиет. Кунпа хĕвеле уйăх хуплани (хĕвел тĕттĕмленни), уйăх катăлнине ăнлантарнă.
Вупăр çынсене пусать теççĕ. Вупăр пуснă чухне çывăракан çын ни хускалма, ни сăмах калама пултараймасть. Вупăр, чăвашсем ĕненнĕ тăрăх, ватăлса-йӳтесе кайнă карчăксенчен пулать. Вĕсем халапсем тăрăх кашни каç çынсене пусаççĕ, пусмасан хăйсем вăйлă чирлеççĕ. Вупăр урăх ан килтĕр тесен чăвашсем хăйсене Вупăр пусни çинчен чĕрчуна каласа памалла пулнă. Пăшал па та пеме сĕннĕ.
Сасартăк вăрансан вупăр тарать. Вара пӳртре ют хура кушака, е урăх япалана тупсан ăна пăсмалла пулнă, кушака мĕнле те пулин сиен тумалла пулнă. Çав сиенсем вара вупăра çăврăннă çын çинче кайран тухнă. Тĕслĕхрен, кушак урине хуçсан выпăр çыннин ури хуçăлнă.
Ку сăнар ытти халăх мифологиĕсенче тĕл пулакан Упырьпе пĕр тан шутланать.
Вуламалли
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Вупкăн
Вупкăн, — ахăр усалсем йышне кĕрекен, çын пурнăçне пĕтерекен усал. Вупкăн ерсен çын мĕн чухлĕ ĕçлеместь, яланах чухăнра пурăнать. Вупкăна юмăç-вĕрӳçĕсем яраççĕ, тет. Вĕсенчен мĕнле хăтăласси çинчен халапсем каласа памаççĕ. Чеепе çеç вĕсенчен хăталма пулать теççĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Розанна Марани
Розанна Марани (1946 çулхи юпан 12-мĕшĕнче Имола хулинче, (Эмили-Романья, Итали çур.) — паллă итал журналисчĕ тата телеертӳçĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Розанна журналистика ĕç-пуçне 1973 çулхи чӳкĕн 18-мĕшĕнче пикенет, ун чухне вăл Газета делло Спорт хаçатра ĕçлет, Джианни Ривьерăпа куçа-куçăн калаçу ирттерет.
Розанна спорт журналистикине кĕнĕ (1976 ç.) пĕрремĕш хĕрарăм шутланать, çаплах вăл телекуравра пĕрремĕш спорт кăларăмĕсене хатĕрлет; Теленор де Италия (Ломбарди) каналĕнче футбол таврашĕнчи ĕç-хĕле сӳтсе явакан Спорт Бара йĕркелесе ертсе пырать.
Пайăр пурнăçĕ
Иккĕ хутчен качча тухнă. Пĕрремĕш упăшки - Перлуджи Апра, пĕрле 1966-1981 çулсене ирттернĕ, иккĕмĕш мăшăрĕ - Винченсо Челентано, вĕсем 1981 çулта пĕрлешнĕ те халиччен те пĕрле пурăнаççĕ.
Виçĕ ачана çуратса ӳстернĕ:
Парнесемпе чыславсем
5th Class / Knight: Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana: 2 June 1983
Каçăсем
Категори:1946 çулта çуралнисем Категори:Юпан 12-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Итали телеертӳçисем Категори:Итали журналисчĕсем Категори:Имолăра çуралнисем
Аляскăна сутни
Аляскăна сутни — Раççей империпе Çурçĕр-Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсен правительствисем хушшинчи ĕç-пуç, çакна пула 1867 çулта Раççей, 7,2 миллион доллар укçапа Çурçĕр Америкăри харпăр çĕрне (мĕнпур çĕр-шывĕн лаптăкĕ 1 518 800 км²) сутнă.
Каçăсем
Категори:Аляска историйĕ Категори:Политикăллă географи Категори:Раççей-американ хутшăнăвĕсем Категори:1867 çул
Пăлапуç Нурăс фельдшер пункчĕ
Пăлапуç Нурăс фельдшер пункчĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Пăлапуç Нурăс ялĕнче вырнаçнă фельдшер пункчĕ.
Истори
1965 çул таран уйрăм çын пӳртĕнче вырнаçнă пурнă, кайран вара ятарлă çурт хута кĕртнĕ.
Заведующисем
Заведующи вырăнĕнче Павлова Т.И., Львова М.И. ĕçленĕ.
Балмагамбетов Махаш
Балмагамбетов Махаш — ( 1914 - 29), Çеçĕнхир фрончĕн 7-мĕш çарĕн 73-мĕш гварди перевçĕсен дивизин уйрăм вĕренӳ батальонĕн 2-мĕш ротин отделени командирĕ, гварди сержанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22.
Селижар
Селижар, — Тверь облаçĕн Селижар районĕн тĕпĕ, хула евĕрлĕ посёлок. Хула Селижарпа Песочня юханшывсем Атăла юхса кĕнĕ вырăнта ларать. Твере çитме 189 çухрăм.
2006 çулта кунта 7,2 пин çын пурăннă.
Посёлок кун-çулĕ
Ку вырăна чи малтан 1504 çулта асăнса хăварнă. 1764 çулччен Троицки мăнастырĕн çĕрĕ пулнă. XIX ĕмĕр варринче суту-илӳ тумалли пысăк центр шутланнă. Каярах вара вăрман сутмалли вырăн пек паллă пулнă. 1916 çулта яла чукун çул çитнĕ. 1937 çулта ăна хула евĕр посёлок шайне хăпартнă.
1941 çулхи юпа уйăхĕн 2-мĕшĕпе 1942 çулхи кăрлачăн 15-мĕшĕ хушшинче нимĕçсен аллинче пулнă.
Экономика
Посёлокра кантăк тата консерва тăвакан заводсем, вăрман хуçалăхĕ, кантăр завочĕ, йывăç касакан предприяти, сĕт-çу завочĕ, çăкăр комбиначĕ пур.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн Селижар районĕ Категори:Тверь облаçĕн посёлокĕсем Категори:Тверь облаçри Селижар районĕн ял-хулисем
Вутăш
Вутăш вăрăм çӳçлĕ хĕр пек курăннă.
Вуламалли
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Пăлапуç Нурăс культура çурчĕ
Пăлапуç Нурăс культура çурчĕ, — Патăрьел районĕнчи Пăлапуç Нурăс ялĕнче вырнаçнă культура çурчĕ.
Истори
Ялта клуба 1930 çулта уçнă. Нумай вăхăт хушши кулак çуртне йышăннă.
Хальхи кирпĕч çуртне 1966 çулта уçнă, ятне колхоз культура çурчĕ çине улăштарнă. Самай вăхăт хушши культура çуртĕнче Терентьев Василий Терентьевич, Шулаев Олег Александрович (1980-1998) ĕçленĕ.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн культура керменĕсем
Аслă Кинел
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Кинел пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинел бассейнĕ Категори:Самар юпписем
Ильинка (юханшыв)
Ильинка, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Соболево ятлă пушă ял патĕнче вырнаçнă. Сельцо ял çывăхĕнче Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем сахал, пысăккисем çук.
Ильинка авкалана-авкалана малтан анăçалла юхать, Восчестниково ялтан иртсен вара çавăн пекех авкалана-авкалана кăтнăралла çул тытать. Ильински ял çывăхĕнче юханшыва пĕвеленĕ.
Ялсем
Юханшывăн çулхи юхăмĕнче виçĕ пушă ял вырнаçнă: Соболево, Çырлаллă (выр. Ягодное), Крестьяниха. Малалли юхăм тăрăх вырнаçнă ялсенче вара çынсем пурăнаççĕ: Фаладово, Ильински, Головино, Восчестниково, Пĕрремĕш Май, Сельцо.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Горелик Зиновий Самуилович
Горелик Зиновий Самуилович (Горелик Залман Самуилович ) — (19.11.1904(6)-14.12.1968), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 30. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 65-мĕш çарĕн 149-мĕш перевçĕсен дивизин 568-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçĕсен ротин командирĕ, аслă лейтенант.
Падияров Пётр Александрович
Падияров Пётр Александрович, — чăваш сăвăçи. 1893 çулта Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи Виçпӳрт Шăмăршă ялĕнче çуралнă. Хăçан вилни паллă мар.
Кун-çулĕ
Хусанти çар училищинче вĕреннĕ, Граждан вăрçине хутшăннă.
Пултарулăхĕ
327 йĕркерен тăракан «Аташса кайнă çын» поэма çырнă. Ку поэмăра вăл кашни кун ӳсĕр çӳрекен çын инкеке лекни çинчен каласа панă. Сăвăç поэмăра ваттисен сăмахĕсемпе анлă усă курса эрех ĕçĕссинчен пăрăнма хистенĕ. Ку поэмăн йĕркисем хальхи вăхатра та питĕ вырăнлă.
Мещер кӳлли
thumb|300px|Мещер кӳлли Мещер кӳлли, — Чулхулан Канавино районĕнче вырнаçнă кӳлĕ. Çутçанталăк палăкĕ.
Падияров Пётр Александрович
Пултарулăхĕ
Категори:Чăваш сăвăçисем
Мещер кӳлли
Кӳлĕ тăршшĕ 1,1 çухрăм, сарлакăшĕ — 200 метр. Чи тарăн вырăн 4,1 метрпа танлашать, вăтамран — 2,2 метр.
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн кӳллисем
Кемля
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ял администрацийĕн пуçлăхĕ — Кшникаткин Павел Андреевич.
Урамсем: Çĕнтерӳ 30 çул, Октябрь 50 çул, Çĕнтерӳ 50 çул, Пульницă пăр., Ванин, Гагарин, Горький, Анăç, Симĕс, Колхоз урамĕсем, Колхоз пăр., Комаров, Коммуна, Комсомол, Комсомол тăк., Кооператив тăк., Ленин, Ленин 1-мĕш тăк.,
Каçăсем
Категори:Мордва Республики Категори:Мордва Республикинчи Ичалкă районĕн ялĕсем
Язильница
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Карас (Тихманьга юппи)
Карас — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Тихманьга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 45 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Паймина Елизавета Леонтьевна
Паймина Елизавета Леонтьевна, — литературовед, филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ. 1923 çулта Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Треньел ялĕнче çуралнă. 1963 çулта Шупашкарта чĕри тапма чарăннă.
Кун-çулĕ
Чăваш педагогика институтне вĕренсе пĕтернĕ. Шкулта ачасене вĕрентнĕ.
Ӗçĕсем
Вăл çак кĕнекесене çырса кăларнă:
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Пĕрремĕш каччă (фильм)
Пĕрремĕш каччă
Высочина енĕ
Высочина (Vysočina) — Чехи республикин административлă пайĕ (енĕ), Богемин кăнтăр-тухăç тата кăштах Моравин кăнтăр-анăç çĕрĕсенче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Чехи енĕсем
Семено-Петровское
Семено-Петровское — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 346 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Иккĕмĕш Тĕрер
Иккĕмĕш Тĕрер, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Çĕрпӳ уесĕн Чурачăк вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Вирьялсем
Вирьялсем — тури чăвашсем, чăваш халăхĕн субэтносĕ[çăлкуç ăçтан?]. Чăваш халăхĕн несĕлĕсем — пăлхар тата сăвар йăхĕсем[çăлкуç ăçтан?] — монголсем[чăнах-и?] тĕксе пынипе Атăл тăрăх тăвалла-анăçалла куçса пынă.
Вирьял генезисĕ
Вирьялсене çаплах турисем теççĕ. Çак ят пулса тухнине çапла ăнлантарма пулать. Монголсем тапăнса киличчен чăвашсен икĕ тĕп этнотерритори массивĕ пулнă, анчах та ун чухне вĕсем Атăл юхнă тăрăхĕпе мар, сулахай тата сылтăм енĕпе вырнаçнипе, «тури» тата «хирти» е «чулман атăл» ушкăнĕсене уйрăлса тăнă. XVIII ĕмĕрти П. С. Паллас академикăн экспедицинче чăвашсен çак икĕ ушкăнне палартнă ĕнтĕ.
Диалект
Тĕп уйрăмлăхĕсем: фонетика енчен - [о] сасăпа усă курни (анатри диалектра çук), пусăм йĕрки сăмахра тĕл пулакан [ă, ĕ] вăйсăр уçă сасăпа килĕшсе тăни; морфологи енчен - нумайлăха -сам/-сем аффикспа палăртни; пару ӳкĕмне -йа/-йе формантпа пĕлтерни; синтаксис тĕлĕшĕнчен - аналитика конструкцийĕ вăйлăрах аталанни.
Вирьял тени тура пурăнакан халăх çĕр-шывĕ тенине пĕлтерет. Вир сăмах паян кун чăваш чĕлхинче ирĕклĕ сăмах мар, архаика сăмахĕ шутланать. Унăн йĕрне çӳç вирелле тăрать фразеологизмра курма пулать: вирелле - эппин çӳлелле.
Вирьял диалекчĕ ватă çырулăх чĕлхи шутланнă (XVII ĕмĕр — 1870). И.Я. Яковлев çутлăхçăн малтанхи шухăшĕпе килĕшӳллĕн вирьял диалекчĕн те литература чĕлхи шайĕнчех аталанмалла пулнă.
Чăваш чĕлхин ытти диалекчĕсем: анатри, мал ен е анат енчи (ку таранччен хутăш калаçу тесе хакланă). Чăваш диалекчĕсем пĕр-пĕрне çывăх тăраççĕ. Пур тăрăхра пурăнакан чăваш та пĕр-пĕринпе çăмăллăнах хутшăнма пултарать.
Халăх тум-тирĕ
Тĕпчевçĕсен пĕр ушкăнĕн версипе (Н. И. Гаген-Tорн тата ур.), хĕрарăм кĕпин пĕркевĕ вирьял чăвашĕсен те, туçи марисен те, пĕр пекех темелле.
Çăпатана вирьялсемпе туçи марисем пĕр пек тунă, анатрисемпе анат енчисем урăхларах тунă. Вирьялсем вăрăм хура пустав тăлана хулăммăн (финн-укăрсем евĕрех) сырнă пулнă (Анат енчисем хура е шурă тăлапа çӳренĕ, анатрисем вара - шурă тăлапа кăна).
Каçăсем
Категори:Чăвашсем Категори:Этнос ушкăнĕсем, алфавитпа
Алтай тăвĕсем
thumb|250px|[[Белуха — Алтайри чи çӳллĕ ту (4506 м)]] Алтай тăвĕсем — Çĕпĕрти чи çӳллĕ хырçăсен йĕрки, тарăн айлăмсемпе, юханшывсемпе, ту варринчи/хушшинчи котловансемпе пайланнă.
Тавралăхĕ
Алта́й тăвĕсем Çĕпĕрти чи çӳллĕ хырçăсен чăкраш йерки пулаççĕ, кунта тарăн айлăмсемпе юханшывсем, хырçăсене тусен шалти тата тусем хушшинчи шăтăксем (котловины) уйăраççĕ.
Алтай çĕр-пичĕн пахалăхлă уйрăмлăхĕ — тусем хушшинчи тĕрлĕ çӳллĕшри котловинăсем анлă сарални. Вĕсем широтные айлăмри грабенсенче вырнаçнă, тектоника енчен анса пыракан çĕрсем шутланаççĕ. Вĕсен шутĕнче Чуй, Курай, Абай çеçенхирĕсем, тусем хушшинчи Джулукуль, Бертек, Самоха, Уймăн, Кан котловинăсем. Хăшĕсем чылай çӳллĕ вырăнта вырнаçнă, çавăнпа та вĕсен тĕпĕсене авалхи пăрлăхсем хырса якатнă, урăххисем аялтарах (вăтам çӳлĕхрисем) вырнаçнă, вĕсенче авлтанах кӳлĕ шывĕсем тулнă.
Ту йĕрки темиçе уйрăма пайланать: Кăнтăр Алтай (Кăнтăр-Анăç), Кăнтăр-Тухăç Алтай тата Тухăç Алтай, Тĕп Алтай, Çурçĕрпе Çурçĕр-Тухăç Алтай, Çурçĕр-Анăç Алтай.
Каçăсем
Категори:Азири ту йĕркисем Категори:Раççей тăвĕсем Категори:Китай тăвĕсем Категори:Казахстан тăвĕсем Категори:Монголи тăвĕсем
Колюш
Колю́ш (Coluche, чăн ячĕ — Мише́ль Колюччи́ (Michel Colucci); юпа, 28 1944, Парис — çĕртме, 19 1986, Грас) — франци комикĕ, актёрĕ тата сценарисчĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1986 çулта çулла, Францин кăнтăр енче мотоциклпа çапăнса вилнĕ.
Астăвăм
2006 çултанпа артист Парисре юлашки çулсенче пурăннă çуртран инçе мар лапама Колюш ятне панă.
Ссылки
Категори:Артистсен суя ячĕсем Категори:Франци комикĕсем Категори:Автомобиль катастрофисенче вилнисем
«Паттăр-Анне» хисепĕ
«Паттăр-Анне» — Совет Союзĕнче нумай ачаллă амăшсене панă орденпа хисеп палли. Хисепе тата ордена СССР Аслă Канашĕн Президиумĕн Хутайĕпе 1944 утăн 8-мĕшĕнче йышăннă.
Каçăсем
Категори:Демографи политики Категори:Хĕрарăмсем Категори:«Анне мухтавĕ» хисеп Категори:Натализм Категори:СССР орденĕсем
Язинка
Язинка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пăлапуç Нурăс
Пăлапуç Нурăс, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. Ирçесем тата чăвашсем (кусем ытларах) пурăнаççĕ.
Тавралăхĕ
Ялта культура çурчĕ, фельдшер пункчĕ пур.
Истори
Авалхи документсенче Пăлапуç тата Нурăс ялĕсене уйрăммăн асăннă. Пĕри Шупашкар уесĕн Ишлей вулăсне кĕнĕ, тепри — Çĕрпӳ уесне. XVII ĕмĕрĕн 60-мĕш çулсенче пуçласа ку ялсем Чĕмпĕр уесне кĕме пуçланă.
XVIII-XIX ĕмĕрсенчи архив докуменчĕсенче ку ялсене асăнни çук.
Авал ял питĕ пысăк пулнă. Чĕмпĕр кĕпернийĕн астăвăм кĕнеки тăрăх 1868 çулта кунта 45 килте 136 арçын, 145 хĕрарăм пурăннă.
1920 çулхи утă уйăхĕн 31-мăшĕччен Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5-мĕшĕ хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен пуçласа 1927-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Мăрат вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Мăн Йĕпреç районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕнче Турхан районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7-мĕшĕ хыççăн Первомайски районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕнче хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет. .
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Ключевая (Берёзовая юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Балмат Василий Семёнович
Балмат Василий Семёнович — ( – ), Анăç фрончĕн 60-мĕш хутăш авиаци дивизин 54-мĕш çывăх бомблакан авиаци полкĕн звено командирĕ, лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ Указ дати -.
Луизианăна сутăн илни
Луизианăна сутăн илни — Пĕрлешĕннĕ Штатсем Çурçĕр Америкăри франци харпăр çĕрĕсене 1803 çулта сутăн илне ĕç-пуç.
1803 çулхи килĕшӳпе АПШ йышне кĕнĕ территорисенче халĕ çак штатсем вырнаçнă:
Каçăсем
Категори:Луизиана кун-çулĕ Категори:Политика географийĕ Категори:1803 çул
Обь
Тавралăхĕ
Юханшыв Алтайра Бийăпа Катунь пĕрлешĕннĕ тĕлтен пуçланать, Обь тăсăлăвĕ — 3650 çм (Иртыш çăлкуçĕнчен шутласан — 5410 çм). Çурçĕрте шыв Кар тинĕсне юхса тухса кӳлмек (Обь тути (кӳлмек)) тăвать (800 çм тăршшĕ).
Шыв-çĕр пĕрлĕхĕ
250px|right|thumb|[[Барнаул шыв вокзалĕ патĕнче]] Шыв-çĕрĕн лаптăкĕ — 2990 тыс. км². Çак кăтартăвĕпе юханшыв Раçсейре пĕрремĕш вырăнта. Çаплах Обь шыв куçарас енĕпе Раçсейри виççĕмĕш юханшыв пулать (Енисейпе Лена хыççăн).
Юханшывăн кăнтăр пайĕнче Çĕнĕ Çĕпĕр шывуправĕ пӳлсе тунă, Çĕнĕ Çĕпĕр ГЭСĕ ĕçлет. Пĕвене 1950 — 1961 çулсенче хăпартнă; ун чух нумай ял, Бердск хулин чылайăшĕ пĕве тĕпне лекнĕ. Обь тинĕсĕ (халĕ çапла ят хунă вырăнти çынсем) çĕнĕçĕпĕрсемшĕн кану вырăнĕ пулать, унăн çыранĕсенче санаторисемпе кану çурчĕсем лартнă. Юнашар çĕрсенчен те кунта канма килеççĕ.
XIX ĕмĕр вĕçĕнче Обь-Енисей каналĕ туса хунă, халĕ унпа усă курмаççĕ.
Юпписем
250px|thumb|right|Çĕнĕ Çĕпĕр шывуправĕ. Бердск сăмсахĕнчен пăхсан Обĕн паллă юпписем: Чарыш, Алей, Чумыш, Томь (Обь юппи), Чулым (Обь юппи), Кеть, Иртыш. Обь çине юхакан шывсем: Мăн Юкан (Юкан юхăм), Çăрттан.
Этимологи
Ненецсем юханшыва «Саля-ям» тенĕ, вăл «сăмсах юханшывĕ» пулать. Хантăсемпе мансисем ăна «Ас» теççĕ — «мăн юханшыв», селькупсем «Квай», «Еме», «Куай» тенĕ (мăн юханшыв). Вырăссем пĕрремĕш хут зырянсемпе пĕрле юханшыва аял енче çитнĕ. Йăрмак Çĕпĕре ярса иличчен Обь таврашĕ тенĕ.
Обь хулисем
Обь тăрăхĕн тĕп порчĕсемпе пристанĕсем: Барнаул юханшыв порчĕ, Çĕнĕ Çĕпĕр, Томск, Сургут, Лабытнанги, Павлодар, Омск, Тобольск, Тӳмен.
Вуламалли
Категори:Обь Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Бритвин Виктор Глебович
Виктор Глебович Бритвин - Чăваш Енпе Раççейĕн тава тивĕçлĕ ӳнерӳçипе ӳкерçи, ССРП ӳкерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ, тĕнче, вырăс тата чăваш çыравĕн капăрлату ӳкерчĕкĕсен хăйлавçи.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Виктор Глебович Бритвин 1955-мĕш çулта Шупашкарта, Глеб Васильевичпа Нина Фёдоровна Бритвинсен кил-йышĕнче çуралнă. Каярахпа унăн ашшĕ нумай çул хушши Шупашкарти электроаппарат завочĕн директорĕ пулса ĕçленĕ.
1962-1972-мĕш çулсенче Виктор Шупашкарти 22-мĕш шкулта вĕреннĕ.
1983-мĕш çулта вăл илемлĕх керменĕнчен ăнăçлăн вĕренсе тухать, тăван хулана таврăнать. Çав çулах Шупашкар илемлĕх вĕрентĕшĕнче вĕрентекен ĕçне кӳлĕнет. 1985-1988-мĕш çулсенче çавăнтах директор пулса ĕçлет, Чăваш кĕнеке издательствинче тата Мускав издательствисенче тĕрлĕ тематикăлла кĕнекесем капăрлатать.Тĕнчери тата пĕтĕм Раççейри «Кĕнеке ӳнерĕ» конкурсĕнче Бритвин питĕ хитре капăрлатнă Ю.Сементерĕн «Автан мĕншĕн авăтать?» кĕнеки диплом илме тивĕçнĕ. Вăл капăрлатнă кĕнекесем хушшинче чăвашпа вырăс халăхĕн тата тĕнче халăхĕсен халап-юмахлăхĕ: "Пин те пĕр каç", чăваш эпосĕ "Улăп", О.Уайльд юмахĕсем. М.Салтыков-Щедрин, Н.Лесков, Н.Гумилёв, М.Булгаков, О.Генри, М. Метерлинк хăйлавĕсем патне тунă ӳкерчĕксем пĕлтерĕшлĕ те хисеплĕ вырăнта тăраççĕ. Станок ӳкерĕвĕ: "Пĕлмен-курман выльăсем", "Куç ултавĕсем"," ӳнерӳ пӳлĕмĕ", "Кĕвĕ хатĕрĕсем", "Сĕве кăнтăрли" кăшăл çыххи; Унсăр пуçне "Итлени", "Тан-виçе ăсталăхĕ", "Анлă сутă", "Çул çуревçĕ", хула курăмĕсемпе çын сăнарĕсен пухăмĕсенче пысăк пултаруллăх кăтартнă.
2000-мĕш çулсенче ӳкерӳçĕ илемлĕ сăмахлăх хайлавĕсем çырма пуçлать: «Литература. Искусство. Культура» журналта пичетленет.
Еловка (Бирюля юппи)
Еловка — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Бирюля юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Муханиха
Муханиха  — Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ территорипе юхать. Камышевка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Узень. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Кĕçĕн тата Мăн Узень (бассейнсен раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем
Пакистан
Пакистан (پاکِستان, Pakistan) — Вăтам Азири патшалăх. Британи Империĕ вакланса кайнă хыççăн йĕркеленнĕ. Пакистан Афганистанпа, Китайпа, Индипе тата Иранпа юнашар вырнаçнă.
Административлӑ пайлану
Пакистан 7 провинци ҫине пайланать:
Провинцисем вара округсем ҫине пайланаҫҫӗ. Белуджистанра, сӑмахран, 30 округ.
Категори:Ази патшалăхĕсем Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Усал
Сăмахсартан :
Асăрхавсем
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ Категори:Усал
Гавриловка (Кугарчин районĕ)
Гавриловка  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 96 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453337, ОКАТО кочĕ — 80238825002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Оренбург облаçĕн Грачевка районĕ
Грачевка районĕ, — Оренбург облаçне кĕрекен район. 1928 çулта йĕркеленĕ. Лаптăкĕ 1,7 пин км2 танлашать. Пурĕ 16, 2 пин çын пурăнать. Администраци Грачевка салинче вырнаçнă.
Мордва Республикин Ардатов районĕ
Ардатов районĕ (Орданьбуе, мăкшă Ардатовань аймак, Ардатовский район Мордовии) — Мордва Республикин районĕ.
Оренбург облаçĕн Грачевка районĕ
Çутçанталăк
Категори:Оренбург облаçĕн районĕсем
Мордва Республикин Ардатов районĕ
Каçăсем
*
«Анне мухтавĕ» орденĕ
«Анне мухтавĕ» орден — СССР Аслă Канашĕн Президиумĕн 1944 çулхи утăн 8-мĕшĕнче Хутайĕпе йышăннă орден тата хисеп. Орден статутне СССР Аслă Канашĕн Президиумĕн тӳрлетӳсемпе хушмасене 1947 çулхи раштавăн 16-мĕшĕнче, 1973 çулхи çăвăн 28-мĕшĕнче тата 1980 çулхи çăвăн 28-мĕшĕнче кĕртнĕ.
Пиняев Иван Данилович
Пиняев Иван Данилович ( 1923, авăн, 14, Напольнăй сали, Пăрачкав районĕ, Чăваш АО — 1979, раштав, 18, Саранск хули, Мордва Республики) — ирçĕ сăвăçи, çыравçи, тăлмачĕ.
«Анне мухтавĕ» орденĕ
Каçăсем
Категори:Демографи политики Категори:Хĕрарăмсем Категори:СССР орденĕсем Категори:Натализм
Пиняев Иван Данилович
СССР ÇП пайташĕ (1951). Мордва Республикин тава тивĕçлĕ çыравçи (1968), Мордва Комсомолĕн премин лауреачĕ (1968).
Карза (Лепша юппи)
Карза (Кирза) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лепша юханшывăн сылтăм çыранĕпе 7 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Пиняев Иван Данилович
Биографи
1923 çулхи авăн уйăхĕн 14-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи Напольнăй салинче çуралнă.
Чăваш педагогика институтĕнче аслă пĕлӳ илнĕ. «Красная Чувашия» хаçат редакцийĕнче, Мордови Республикин ÇП яваплă секретарĕ пулса ĕçленĕ.
Карза (Лепша юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Пиняев Иван Данилович
Пултарулăх ĕçĕсем
Пурĕпе 20 кĕнеке çырса кăларнă. Шупашкарта «Родные просторы» (Тăван тавралăх) ятлă сăвăсен пуххине кăларнă.
Пĕрремĕш каччă (фильм, 1958)
«Пĕрремĕш каччă» (Первый парень) — Сергей Параджанов режиссёрăн Довженко ячĕллĕ киностудиире 1958 çулта ӳнерленĕ илемлĕ фильмĕ.
Сюжет
Сержант Данила, çартан тăван яла таврăнсан çамрăксене стадиона йыхравлать.
Юшка, унчен капайланса çӳрекенскер, ялти «пĕрремĕш каччă» пĕрремĕш футболист пулма ĕмĕтленет. Юратнă хĕрĕ Одарка Кучерявая унăн мăшăре пулма килĕшет.
Каçăсем
Категори:ССРП фильмĕсем Категори:Сергей Параджановăн фильмĕсем
Горелик Соломон Аронович
Горелик Соломон Аронович — (7.07.1913(24.06)-23.10.1941), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Кăнтăр-Анăç фронтăн 21-мĕш çарĕн 1-мĕш танк бригадин 1-мĕш танк полкĕн техника енĕпе танк ротин командирне пулăшаканĕ, воентехник 2-мĕш ранга.
Якшурка
Якшурка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Казанка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Карма (Икса юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Пижма (Вĕтке юппи)
Пижма, — Чулхула облаçĕпе Киров облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Нухрат Атăл шывĕн юппи.
Юханшыв тăршшĕ 305 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 14 660 çх2. Чӳк уйăхĕн варринче шăнса ларать те ака уйăхĕн иккĕмĕш çурринче пăртан тасалать. Ытларах юр шывĕпе тулать.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Пижма посёлокĕнчен кăнтăралла вырнаçнă шурлăхра вырнаçнă. Вĕтке шывĕпе пĕрлешес умĕн Советск хули хĕррипе иртет. Юханшыв юппийĕсем нумай, чи пысăккисем: Вичуган, Икра, Луговка, Курнуш (выр. Курнуж), Липĕче (выр. Липача), Пинал, Шайка (выр. Шайга), Кĕçĕн Вахтан, Шуй (выр. Шуйка), Альца, Лукшан (выр. Лукшанка), Кученер (выр. Кученерка), Юрика, Пует (выр. Пуетка), Унша (выр. Унжа), Юма, Ошма.
Ял-хуласем
Юханшыв хĕрринче çак ял-хуласем вырнаçнă (пысăккисем):
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Ака, 24
Уявсем
Мăн кун, Пĕтĕм тĕнчери çамрăксен пĕр шухăшлăх кунĕ.
Эрмен геноцичĕн инкекне лекнисен кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Управçăсем
Управçăсем, — чăваш мифологиĕ тăрăх çын пурнăçне, унăн пурлăхне, чунне упракан ырăсем.
Управçăсем
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Балтабанов Имангали Таукешевич
Балтабанов Имангали Таукешевич — (10-26), 1-мĕш Украина фрончĕн 21-мĕш çарĕн 120-мĕш перевçĕсен дивизин 289-мĕш перевçĕсен полкĕн пулемёт расчёчĕн командирĕ, сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 10.
Пует (юханшыв)
Пует (выр. Пуетка), — Чулхулапа Киров облаçĕ тăрăх юхакан юханшыв, Пижма шывĕн сулахай юппи. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Буреполом ялтан çурçĕр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă шурлăхра вырнаçнă. Буреполомран икĕ çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçнелле Пижма шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă ытла, пысăккисем çук.
Пует ытларах пайĕпе хĕвелтухăçнелле юхать, тавралăхĕ шурлăхлă пулнăран ун хĕрринче никам та пурăнмасть.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Карпысак (Буготак юппи)
Карпысак — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Буготак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тюлебай
Тюлебай — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 192 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453335, ОКАТО кочĕ — 80238805006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Алвеле
Алвеле (Напольное, Алвеле ), — Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи ял.
Истори
1927 çулччен Улатăр уесне кĕнĕ. Малтан Семёновски вулăсне кĕнĕ, кайран, 1924 çулхи ака уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн, Пăрачкав вулăсĕн шутĕнче пулнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Пăрачкав районне кĕнĕ. 1930 çулхи нарăсăн 14-мĕшĕ хыççăн яла Мордови АОн Ардатов районне куçарнă. 1934 çулхи ака уйăхĕн 28 хыççăн каллех Чăваш АОне куçарнă, Пăрачкав районне кĕме пуçланă. 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕ хыççăн Улатăр районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Пăрачкав районне кĕрет.
Мухтав орденĕ
Мухтав орденĕ — СССР вăрçă орденĕ, СССР АК Президиумĕн 8.11.1943 Хутайĕ I, II тата III степенĕсемлĕ Мухтав орденне йĕркеленĕ. Хĕрлĕ Çарĕн, çаплах авиацин ретри тата сержант йышĕнчи тата кĕçĕн лейтенант çар хисепĕнчи пайăр çынсене тивĕçтереççĕ. Пайăр ĕçшĕн кăна панă, çар чаçĕсене тивĕçтермен.
Асăрхавсем
Мухтав Категори:СССР орденĕсем
Ырăсем
Ырăсем, — чăваш мифологиĕ тăрах çут тĕнчере çынсем хушшинче çурекен хăватсем. Малтан вĕсем турăсемех пулнă, кайран вара вĕсем виççĕмĕш вырăна куçнă. Çавăнпа та вĕсене хăш-пĕр çухне «турă», «шульăш», «чĕм» тени тĕл пулать.
Ырăсем
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Развозжаев Леонид Михайлович
Леонид Михайлович Развозжаев (1973 çулхи çĕртме уйăхĕн 12-мĕшĕнче Ангарск хулинче çуралнă) — Раççейри политика ĕçченĕ, Илья Пономарёв Патдуми депутачĕн пулăшаканĕ, Сулахай фронт канашĕн пайташĕ.
Политика сăлтавĕсемпе хĕсĕрлени
2012 çулхи юпа уйăхĕн 17-мĕшĕнче Следстви комитечĕ ун çине суя уголовлă ĕç пуçарчĕ.
Икĕ кун иртсен Раççей ятарлă хĕсмечĕсем ăна Кейӳри (юнашар суверенлă патшалăхăн тĕп хулинчи) вăрланă та Раççее пытанса тавăрчĕç.
Публикациленĕ видеора вăл тет журналистсене :
Асăрхавсем
Категори:Раççей политикĕсем Категори:Репрессисем