cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Амальрик Леонид Алексеевич
Пурнăçĕ
Леонид Амальрикĕн нумайĕш лентисене ӳкернĕ çĕрте унăн арăмĕ, Надежда Михайловна Привалова, пулăшнă.
Ĕçĕсем
Категори:Вырăс мультипликаторĕсем
Медицина
Медицина, — çын организмĕнче пулса иртекен чипер, е патологиллĕ пулăмсене, тĕрлĕ чирсене тĕпчекен, çынсен сывлăхне упраса çирĕплетекен ăслăх, ăслăхлă е практикăллă ĕçсем.
Классикăллă медицинăна тата альтернативлă медицинăна уйăраççĕ. Альтернативлă медицина — йăлана кĕнĕ медицина ĕçĕсем çинче никĕçленмен методсем. Ăна çавăн пекех псевдомедицина, квазимедецина, а çынсене улталани тесе калаççĕ. Альтернативлă медецина шутне уринотерапи, хиропрактика, хилерство, йĕппе чикни, фитотерапи, Китай медицини, гамеопати, тата ыттисем кĕреççĕ.
Терапи  - ҫак процес вӑл пӗр-пӗр чиртен сывални, чирсенчен е курӑксенчен сывални, патологи тӑрӑмӗнчен тухнисенчен е пурнӑҫ йӗркине пӑсни, пурнӑҫри пӑснӑ ӗҫсене йӗркене кӗртни тата сывални, сывлӑха ҫирӗплетни пулса тӑрать.
Этимологи
Медицина сăмахĕ латин (сиплев ӳнерĕ) сăмах çаврăнăшĕнчен тытăнса тăрать, унăн  (сиплетĕп) глагол тымарĕ пекех.
Энергетика медицини
Энергетика медицини — альтернативлӑ медицина тата псевдонауксем, паллӑ е паллӑ мар хальхи наукӑпа (ҫав шутра эзотерика) усӑ курса энерги диагностика, сиплев тата тӗрлӗ чирсене профилактика тӑвас тӗллевпе ҫын ҫине витӗм кӳрессине палӑртаканскерсем. Энергетика медицини-анлӑ термин — вӑл тӗрлӗ меслетсене пӗрлештерет, сӑмахран, акупунктура, акупрессура, лазер, ҫутӑ, магнит терапийӗ, органика энергийӗн терапийӗ в. Энергипе пирамид, вибраци медицини, нумай виҫеллӗ медицина, алӑсем, ци-терапи, полярность терапийӗ, Рэка, карма диагностикӗ, космоэнергетика, чун-чӗре тӗллевӗ, кӗлӗ, медитаци, Тантра, Янтарь.
Каçăсем
* Категори:Сывлăха сыхлани Категори:Сывлăх
Татăк (пуплев пайĕ)
Татăк, — сĕнӳ пайĕсене е пĕтĕм сĕнĕвĕн мĕнле те пулин сĕм паракан пуплев пайĕ. Татăк — пулăшав пĕлтерĕшлĕ сăмах, унăн хайĕн пĕлтерĕшĕ çук. Татăксем нимĕнле ыйтура та тăмаççĕ, çавăнпа сĕнӳ пайĕ пулмаççĕ. Сĕнӳре татăк ытларах хăйпе çыхăнакан сăмах çумĕнче тăрать (сахал мар, ан кай, пĕлме çук, чи вăйлă, килчĕ çеç). Хăш-пĕр сăмахсем çумĕнче иккĕ е виççĕ татăк пулма пултарать (вăл çеç-и, илтĕн-çке-ха, канмалли кун мар-çке-ха).
Татăксене тĕрлĕ енчен пăхса ушкăнлама пулать. Тĕслĕхрен, предложенири позицие шута илсен татăксем виççĕ тĕрлĕ пулаççĕ:
Чĕлхе тĕпчевçисем татăксене пĕлтерĕшĕсене кура çакăн пек ушкăнлаççĕ:
Вуламалли
Категори:Пуплев пайĕсем
.pe
.pe, - Перу патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Перу Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Белый Ключ (Уршак юппи)
Белый Ключ — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Уршак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
.pg
.pg, - Папуа Çĕнĕ Гвинейи патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Папуа Çĕнĕ Гвинейи Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.ph
Каçăсем
Категори:Филиппин Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Бугульчан
Бугульчан — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 606 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Джефри Чосер
Пурнӑҫӗ
Ашшĕ патша керменне эрех илсе пырса тăнă, çавна пулах вăл çамрăклах (17 çулта) патшалăх керменне лекнĕ. 1359 çулта вăл Францине хирĕç похода кайнă, тыткăна лекнĕ. Патша ăна укçа тӳлесе тыткăнран çăлнă, хăйĕн камердинерĕ туса хунă. Каярахпа хăйĕн хĕç-пăшал йăтса çӳрекенни вырăнне хăпартнă. Ку вăхăтра вăл тупма пултарнă çыравçăсен ĕçĕсемпе паллашма ĕлкĕрнĕ, хăй те çырма пуçланă.
Каҫӑсем
Категори:Акăлчан сăвăçисем
.pk
.pk, - Пакистан патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Пакистан Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.pl
.pl, - Польша патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Польша Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Карамала (Уршак юппи)
Карамала — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Уршак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Çĕртме, 3
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Гурыёль
Гурыёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Кыдрымъю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гришин Иван Григорьевич
Гришин Иван Григорьевич — (14.07.1921-20.10.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 46-мĕш çарĕн 236-мĕш перевçĕсен дивизин 509-мĕш перевçĕсен полкĕн батальон командирĕ, капитан.
.pn
Каçăсем
Категори:Питкэрн утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Анновка (Куюргаза районĕ)
Анновка  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 5 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
.pm
.pm, - Сен-Пьер тата Микелон патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Сен-Пьер тата Микелон Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Анновка (Куюргаза районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Пуплев пайĕ
Пуплев пайĕсем, — сăмахсен лексикăпа грамматика ушкăнĕсем. Пĕр ушкăна кĕрекен сăмахсен пĕлтерĕшĕ, морфологи паллисемпе грамматика категорийĕсем, улшăнаслăхĕ тата синтаксис функцийĕсем пĕр пек пулаççĕ.
Чăваш чĕлхинче 11 пуплев пайĕ: япала ячĕ, паллă ячĕ, хисеп ячĕ, ылмаш, глагол, ĕçхĕлтеш, евĕрлев сăмахĕ, хыçсăмах, союз, татăк тата чĕвĕ. Чăваш чĕлхинчи сăмахсем хăш пуплев пайне кĕресси, пĕтĕмĕшле илсен, контекстран килет теме пулать, çакна, тĕслĕхрен, лайăх, тĕрлĕ, вăйлă йышши сăмахсем аван çирĕплетсе параççĕ. Пуплерĕшри вырăнне шута илсе япала ятне ăнлантарнă чухне вĕсене — паллă ячĕ, глаголпа çыхăннă чухне ĕçхĕлтеш тесе калаççĕ. Çапах та кашни сăмаха харпăр пуплев пайĕпе çыхăнтарас йăла-йĕрке (традици) пур.
Чĕлхери тулли пĕлтерĕшлĕ сăмахсем тулли мар пĕлтерĕшлисенчен уйрăлса тăраççĕ:
Тулли мар пĕлтерĕшлĕ сăмахсене урăхла пулăшу сăмахĕсем теççĕ, вĕсем йышлах мар. Ку ушкăна кĕрекен сăмахсен уйрăмлăхĕсем:
Каçăсем
Категори:Пуплев пайĕсем
.pr
Каçăсем
Категори:Пуэрто Рико Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.ps
Каçăсем
Категори:Палестина Категори:Интернет доменĕсем
סיומת אינטרנט Toppdomän
Гыркасаёль
Гыркасаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мăн Сойю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
.pt
.pt, - Португали патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Португали Категори:Интернет доменĕсем
Хрусталь
Хруста́ль (κρύσταλλος — пăр) —  24 % сахал мар тăхлан йӳçекĕллĕ (PbO) (е барий йӳçекĕллĕ (BaO)) кантăкăн уйрăм тĕсĕ.
Асархавсем
*
Малинин Александр Николаевич
Алекса́ндр Никола́евич Мали́нин (1988-чен Вы́гузов хушаматлă ; 1958, чӳк, 16, Екатеринбург) — совет тата раççей юрăçи, РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ, РФ халăх артисчĕ, Украина халăх артисчĕ.
.py
.py, - Парагвай патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Парагвай Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Кизяк (Уршак юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Гришин Иван Тихонович
Гришин Иван Тихонович — (15.12.1901(2)-20.06.1951), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Беларуç фрончĕн 49-мĕш çарĕн командующийĕ, генерал-лейтенант.
.qa
.qa, - Катар патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Катар Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.pw
.pw, - Палау патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Палау Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Юрмаш (Усолка юппи)
Юрмаш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Усолка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Евĕрлев сăмахĕ
Евĕрлев сăмахĕ, — çутçанталăкри сас-чĕве, шăв-шава, тĕрлĕ сăнлăхпа хусканăва евĕрлесе кăтартакан сăмах. Тĕслĕхрен, çерçи чĕвĕлтетни пире чим-чим!, хур кайăксен сасси ''кикак! кикак!'' евĕрлĕ илтĕнет, эпир вĕсене çапла çыратпăр та.
Евĕрлев сăмахĕсем чăваш чĕлхинче питĕ нумай, вĕсен сасă тытăмĕ те тĕрлĕрен: пĕр сасăллисем те, нумай сасăллисем те пур (а-а-а, ӳ-ӳ-ӳ, ян, шан, шапт, вĕлт, чăнкăр, шаятăр тата ыттисем те).
Сасăпа морфологи тытăмне шута илсе евĕрлев сăмахĕсем икĕ ушкăна уйăраççĕ:
Евĕрлев сăмахĕсене Н.И. Ашмарин проффесор нумай тĕпченĕ.
Каçăсем
Категори:Пуплев пайĕсем
Джеймс Нокс Полк
мини|справа|Джеймс Нокс Полк, 1849 Джеймс Нокс Полк (James Knox Polk) Паинвиль, Çурçĕр Каролина штачĕ, Чӳк, 2 1795 - Нэшвилл, Вирджини штачĕ Çĕртме, 15 1849 — пуш, 4 1845 - пуш, 4 1849-мĕш çулсенчи АПШн вунпĕрмĕш президенчĕ.
Унăн президентлăхĕ АПШ -сен Луизиана туянăвĕн вăхăтĕнчен çĕнĕ пысăк çĕр лаптăкĕсем тытса илнипе палăртуллă: Америкăпа Мексика хушшинчи вăрçă вăхăтĕнче Нью-Мексико тата Калифорнине çĕнтерсе илнĕ, Аслă Британи вара Орегона Американа парать. Çапла май, АПШсем иккĕмĕш океан çине тухса пысăк Лăпкă океан çĕршывĕ пулса тăраççĕ.
Хальхи историксенчен нумайăшĕ Полка АПШ-н чи пултаруллă президенчĕсен вуннăш шутне кĕртет.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:АПШ президенчĕсем Категори:Президентсен шучĕсем Категори:Америка ертӳçисен шучĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Истори
.re
.re, - Реюньон патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Реюньон Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Гырксаёль
Гырксаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мăн Ляга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
.ru
.ru, - Раççей патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Граубюнден
Граубю́нден е Гризо́н (Graubünden, Grigioni (Grisun), Grischun, Grisons) — Швейцариин кăнтăр-аңăç енчи кантон. Администраци центрĕ — Кур хула. 193 920 çын пурăнать (14-мĕш вырăнти кантон; 2012 ç. хыпарĕсем).
.ru
Каçăсем
Категори:Раççей Категори:Интернет доменĕсем
סיומת אינטרנט Toppdomän
Граубюнден
Географи
Лаптăкĕ — 7105 км² (кантонсем хушшинче 1-мĕш вырăнта).
Кун-çулĕ
Рим тĕнчене тытса тăнă тапхăрта Граубюнден Рецин пайĕ шутланнă. Халăхсен куçăвĕ çак çĕре кăштах çеç çапăннă; чĕлхе те, вырăнти халăх та упранса юлнă. VI ĕмĕрте Реция франксен аллине лекнĕ; Аслă Карл астулра чухне темиçе графлăха вакланнă, Х ĕмĕрте Алемания çумне хушăннă, майĕпен нумай тĕнче тата хакал облаçĕсене пайланнă, вĕсенчен чи пысăкки Кур епископлăхĕ пулнă. Кур хулана тата çĕрĕçтеш общинисене панă льготăсене пула патшалăх демократи енĕпе аталанма тытăннă.
Граубюнден кантонĕ политика йĕркеленĕвĕ статусне Вăтам ĕмĕрсенче виç лигă пĕрлешĕвĕ евĕр — общинăсем, феодал çĕрĕсем тата урăх вак çĕрсем пуçтарăннипе пулса тăнă. XIV ĕмĕрте Петĕр епископ свет влаçне Австрие парасшăн тăнă, анчах та общинăсем хирĕç тăнă, вĕсем пĕрлешĕннĕ (Gotteshausbund) те кĕçех епископпа пĕрле влаçа тытма тытăннă. XV ĕмĕрте çак пĕрлешӳ тепĕр ик урăххипе - Тури, е Сăрă (Graue Bund), тата Вунпĕрлĕх (Zehngerichtenbund) - пĕр пулнă.
Администрациллĕ пайланăвĕ
Кантон 11 тăрăха пайланать:
Пурăнан халăх тата чĕлхесем
Граубюнден нумай чĕлхеллĕ кантон шутланать. Нимĕç тата итал (тĕрĕсрех галл-итал чĕлхин ломбард калаçăвĕ). Унтах Швейцарин тăваттăмĕш наци чĕлхи — романш чĕлхипе усă кураççĕ.
Чаплă вырăнсем
Кантонра Швейцарири пĕртен-пĕр Наци Паркĕ вырнаçнă. Кантонра çаплах паллă Давос курорт пур.
.rw
.rw, - Руанда патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
.ro
.ro, - Румыни патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
.rw
Каçăсем
Категори:Руанда Категори:Интернет доменĕсем
.ro
Каçăсем
Toppdomän
.rw
Каçăсем
Toppdomän
Ковалевка (Куюркаçи районĕ)
Ковалевка  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 90 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Бальза (Куюркаçи районĕ)
Бальза  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 150 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Мамбеткул
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Услы (Уязы №2448 юппи)
Услы — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Уязы №2448 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Çăваçсем
Çăваçсем — Вăтам ĕмĕрсенче Вăтам Атăл тăрăхĕнче пурăннă пуль тесе шутлакан гипотезăлла авалхи халăх е социум. Чăваш халăхĕн çав ятпа çӳренĕ тăрăмĕ-конфессионимĕ (ку каллех гипотеза шайĕнче).Çавăнпа пĕрлех ку концепцие гипотеза шайĕнчен пĕтĕмĕшле йышăннă чăнлăх шайнелле хăпарать темешкĕн те май пур. Çак сăмах ислам тĕнне куçмасăр авалхи йăласемпе пурнакан пăлхарсене пĕлтернĕ, бесерман текен ăнлава хирĕçле (оппозицире) тăнă.
.sb
.sb, - Соломон утравĕсен тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Соломон утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Çăваçсем
Сăмах пулăвĕн никĕслевĕсем
"Тезаврус Лингве Чувашорум" словарьти "Çу" ("Çăв") сăмахăн малтанхи кăк пĕлтерĕшĕ глагол сĕмĕллĕ пулсан, унран аффикссем пулăшнипе иккĕмĕшле-виççĕмĕшле сăмахсем çуралма пултараççĕ: Çăв > Çăва > Çăваç. Танлаштарса пăхар: Пăр- "крутить, бурить" > Пăра "бур, буравчик" ; Çыр- "писать" > Çыра "плотницкий инструмент, приспособление для выполнения для оставления меток на дереве"; Вĕр- "дуть" > Вĕре "страстный". Ку тĕслĕхсенче -а аффикс майĕпе глаголтан япала ячĕ пулнă (субстантиваци пулăмĕ урлă теме май пур).
СССР Ăслав академийĕн пайташ-корреспонденчĕ Н.И.Ашмарин профессор, "чăваш" сăмахăн маларахри пулма пултарас формисем пирки шута кайса, çапла каланă:
<Куçару: Мĕнпурĕ пире ак мĕн патне илсе пырать: "чăваш" сăмаха ĕлĕк чăвашсем хальхинчен урăхларах, — черетлесе тухакан формăсенчен пĕринпе, — каланă: ćуаć, ćуаз, ćы̆ваć или ćы̆вас [çуаç, çуас, çăваç, çăвас]; асăннă хапасенчен тахашĕнчен  ăна çармăссем хăйсен чувашизмсемпе пуян чĕлхине йышăннă.>
Кун пиркиех Ашмарин 1925-мĕш çулта М.П.Петров (Тинехпи) патне янă çырура та калать. Çапла вара, паллă тĕпчевçĕ "çăваç" сăмаха, фонетикăлла тĕшмĕртӳ çинче никĕсленсе, тавçăрса илнĕ. Çавăн пекех вăл, авă, çармăссем хăйсен халĕ тутарсене палăртакан "суас" сăмахне те çак "çăваç" формăранах илнине те палăртать. Юлашки тезиса (çармăссен "суас" сăмахĕ "çаваç" формăран тухнă пирки) филологи ăславĕсен докторĕ Н.И.Егоров профессор та çирĕплетет:
<Куçару: Мари чĕлхинчи суас (сӳ'ӓ'с, ш'́'ӓ'ш'́', 'с'ӓ'с) этноним — чăваш чĕлхинчен илнĕскер. Çак мари этнонимĕн диалектла формисем куçкĕрет унăн кивĕ янравне кăтартаççĕ: çăваç "язычник" — авалхи тĕрĕк чĕлхинчи йагъычи «жертвоприноситель», йагъ- «приносить жертву». Ку сăмаха авалхи тĕрĕк чĕлхинчи йогъчи («участник поминального обряда, плакальщик», йогь «поминальный обряд») сăмахпа пăтраштарма кирлĕ мар, унтан чăваш чĕлхинчи çăва «могила» сăмах пырать. Ылтăн Урта тапхăрĕнче Вăтам Атăл тăрăхне этнос тата чĕлхе тĕлĕшĕнчен ула-чăла халăх килсе тулнă (монголсем, тĕрĕк-кыпчаксем, тĕрĕк-огузсем, иран чĕлхиллĕ перссем тата таджиксем, армянсем, славянсем, финн-угорсем ...), вĕсенчен ытларах пайĕ исламланнă. Вырăнти яллă тĕлсенчи пăлхар-чăваш халăхĕ, традицилле ыр-хаяр ĕненĕвĕсене тытса пыраканскер, хăйне çăваç тенĕ.>
Кунта çу (çăв) тенин чи авалхи тымарĕсене (праформисене) ăçта шырамаллине кăтартнă. Авалхи тĕрĕк чĕлхин сăмахсарне пăхсан татах та уçăмлăнрах курăнать: jaγ - III приносить жертву; jaγїљ (рел.) – жертвенное приношение у доисламских тюрок, jaγїљlїγ (рел.) – жертвенный, jaγїљlїq (рел.) – жертвенное место; jоγ  – I поминальный обряд, jоγčї (парн.) – участники поминального обряда, jоγlа – устраивать поминки, оплакивать.
<Куçару: çапла вара, 14-мĕш ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурри тĕлне тĕн вырăнти пăлхар-чăвашсене тата килсе ернĕ Ылттăн Урта çыннисене уйăракан тĕп паллă пулса тăнă. Çак паллăпа килĕшӳллĕн вырăнти пăлхар-чăвашсене çăваç тенĕ те çармăссем çакна этноним пек йышăннă. Ылттăн Урта тымарĕллисем — бесермен (араб чĕлхинчи муслиман тенинчен). Чăваш этноним Хусан ханлахĕ вăхăтĕнче çирĕпленсе çитет.14-мĕш ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринче Вăтам Атăлçие килнĕ кыпчаксем "çăваç" (чӳклевçĕ) термина каллех этноним пек йышăннă, вара кыпчак (тутар) фонетикин çеммипе "чăваш" теме пуçланă. Ĕнтĕ унтан чăвашсемпе ыттисем те çапла калама пуçланă.>
Икĕ ăславçă каланисече чăннипе  пĕртен-пĕр уйрăмлăх çеç. Н.И. Егоров "çăваç"-ран "чăваш" пулса тăма кыпчаксен витĕмĕ кирлĕ пулнă тесе шутлать пулсан, Н.И.Ашмарин вара ку кирлех те пулман тет. Н.И.Егоров А.П.Хусанкайпа пĕрле мĕн каланипе паллашар тата:
<Куçару: Чăваш Енĕн çурçĕр енче, Атăл çумĕнче, Хусан таврашĕнче, Кама çумĕнче Атăлçи Пăлхар варринчен ирĕксĕр тарса килнисем çĕнĕ этноса — чăваш халăхне — консолидациленеççĕ. Пăлхар-чăваш чĕлхин тăвăмла шайĕсен материалла уйрăмлăхĕсем Ылттăн Урта тапхăрĕнче пăлхарсем, кыпчаксем тата ытти компонентсем пĕрлешнине, тĕн уйрăмлăхĕсем сыхланнине кăтартаççĕ (чăваш "чӳклевçĕ" тата бесермян "мăссăльман" этнонимсене танлаштарăр).>
"Çăваç" ыйтăвне малалла аталантаракансем хушшинче çавăн пекех — филологи ăславĕсен докторĕ В.Г.Родионов профессор:
Пăлхарсен пĕр пайĕ Хусан еннелле, тепĕр пайĕ Сĕве тăрăх анаталла вăрмансене тарса хăтăлаççĕ. Çав тапхăртан пуçласа "пăлхар" сăмах ерипен манăçа тухать. Ислам тĕнне йышăннă пăлхарсем "пĕсĕрмен", йышăнманнисем "чăваш" ("çăваç") ятпа çӳреме пуçлаççĕ.
Вырăс çăлкуçĕсенче (çырсапыравĕсенче) "худые болгары" тата "бесерман" ăнлавсем пурри, Анчăккассин 1927-мĕш çулчченхи Çĕтĕк Çăваç ячĕ те сăмах пулăвĕн никĕслевĕсен шутнех кĕреççĕ.
"Сăваç" сăмах пирки пирĕн ытти саманаташсем мĕн шавлани пирки
Истори ыйтăвĕсене çутатакан кĕнекесенче чăвашсем мĕнле пулса кайни пирки тĕрлĕрен вулама пулать. Эпир сăварсен‚ пăлхарсен‚ гунсен йăхĕсем. Мĕншĕн юлашки 300-400 çул çеç чăваш тенине тĕл пулатпăр? Хуравĕ‚ ман шутпа‚ çакăнта: чăваш тени хăй вăхăтĕнче халăх ячĕ пулман. Вăл – халăхăн тĕн палли. Авалхи асаттемĕрсен пĕр пайĕ ислам тĕнне йышăнсан йăла-йĕркесем те улшăннă. Вĕсене ĕлĕххи пек çăвана пытарма пултарайман. Çапла мусульман халăхĕн йĕркипе масарсем йĕркеленнĕ. Ĕлеххи тĕнпех пурăнакансене çăваçсем теме пуçланă. Кайран чăвашсем пулса кайнă. Çапла тĕн палли халăх ячĕ пулса тăнă.
Ултияр (Олег Михайлович) каланинче пĕр саманта асăрхас пулать. Мĕншĕн тесен (Н.И.Егоров сăмахĕсене аса илĕр) "çăваç" тенине, тулаш енчен пĕр пек пулсан та, чăннипе "çăва" сăмахпах çыхăннă тесе çирĕплетмех май çук. "Çăва" тата "çăваç" авлхи тĕрĕк чĕлхинчи тĕрлĕ тымарсенчен йĕрленсе пыма пултараççĕ.
"Экспедицисене тухса çӳресе çăваç пулса тăтăм", тет тата И.А.Дмитриев (Трер)
Çармăс чĕлхинче мăн кĕрĕве палăртакан кăсăклă сăмах пур: савуш, çäӳç, çавуç, сагуш “дружка, шафер, распорядитель в свадебном обряде” < чăв. *çавăç (Расянен). Çавна май Лингофорумри пĕр сайтçă çапла ыйтать : çăваç тата çавăç тенисем омонимлах илтĕннине кура чăваш чĕлхинчен çавăç сăмах тухса ӳкмен-ши?
"Çăваç" концепцине критиклеме хăтланни
В.Д.Димитриев мĕн каланине итлесе пăхар:
<Куçару: Ĕнтĕ каплă пулса тăнă чăваш филологĕсем те чăваш сăмах унпа пĕр янравлă тата чӳклевçĕне имĕш пĕлтерекен çăва "могила" сăмахран тухнă теме пуçларĕç.>
Кунта нихăш филолога та ятран асăнман. Енчен те филологи ăславĕсен докторне Н.И.Егорова илес пулсан, вăл, куртăмăр ĕнтĕ, "çăва" тата "çăваç" сăмахсене тӳррĕн çыхăнтармасть — хăяккăн çеç. "Çăва" сăмах хăй тĕллĕн чӳклевçĕне пĕлтерме пултараймасть, — вăл -ç аффикс хушăнсан çеç çав пĕлтерĕше йышăнать.
Кунашкал калани пур пулин те, В. Д. Димитриев суварист пулман :
Чăваш Иван Хĕвечи калани :
Теприсем (К. Малышев калашле, кулас килет), «чăваш» ята «çăваç» ятпа, виле пытармалли вырăнпа, çыхăнтарнине илтсен кулма мар, йĕрес килет
Кăштах "альтернативлă" текен версисем пирки
Чăннипе каласан альтернативлă текен версисем валли вырăн сахаллансах пырать. Мĕншĕн тесен чараксем пур. Калăпăр, унашкал версисем çармăс чĕлхинче "суас" сăмах тата унăн фонетикăлла варианчĕсем пуррине, ытти факторсене шута илмешкĕн тивĕç. "Çăваç" концепцийĕ авалхи тĕрĕк чĕлхинчи йагъ- "чӳклес" тымартан шăтса тухать терĕмĕр. Çавна май халлĕхе асăннă тымарпа çывăх, анчах çапах та кăшт урăхларах праформăсемпе  çыхăннă версисене (Г.В.Юсупов, М.Р.Федотов, М.Фасмер каланисене) асра тытма пулать. Анчах вĕсенче те темĕн чухлĕ кăлтăк пур.
Каçăсем
Категори:Чăвашсем Категори:Авалхи халăхсем Категори:Истори Категори:Чăваш Енĕн историйĕ
Гришин Иван Трифонович
Гришин Иван Трифонович Гришин Іван Трифонович — (1919-12.11.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 57-мĕш çарĕн 74-мĕш перевçĕсен дивизин 78-мĕш перевçĕсен полкĕн батальон командирĕн çумĕ, капитан.
Демэёль
Демэёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Когель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
.sc
.sc, - Сейшел утравĕсен тĕп интернет доменĕ.
Демэёль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
.sc
Каçăсем
Категори:Сейшел утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Демэёль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
.sc
Каçăсем
Toppdomän
.sa
Каçăсем
Категори:Сауди Арави Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.sg
.sg, - Сингапур патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Сингапур Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Уязы (Уязы №2448 юппи)
Уязы — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Уязы №2448 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
.sd
.sd, - Судан патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Судан Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.sh
.sh, - Çвятуй Елена утравĕн интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Çвятуй Елена утравĕ Категори:Интернет доменĕсем
Идяш (Чермасан юппи)
Идяш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Чермасан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Çĕнĕ Мураптал
Çĕнĕ Мураптал — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1406 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Идяш (Чермасан юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Çĕнĕ Мураптал
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Çурла, 23
Уявсем
Украина ялавĕн кунĕ (2004)
Пулса иртнĕ
right|90px|Молотов-Риббентроп пакчĕ çине алă пусни
Вилнĕ
Категори:Кунсем
.si
.si, - Словени патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Словени Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Джебол
Джебол — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Çурçĕр Мылва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сергеев Леонид Павлович
Раççей Федерацийĕн тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ (2002), Чăваш Республикин (1990) тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ. Чăваш Енĕн Патшалăх премин лауреачĕ (1992), Чăваш Енĕн Ăслăхпа ӳнер наци академийĕн Н. И. Ашмарин ячĕллĕ премин лауреачĕ (2002). 2000 çулта Раççей Федерацийĕн профессиллĕ аслă пĕлĕвĕн хисеплĕ ĕçченĕ ятне панă
Пурнăçĕ
1929 çулхи çĕртме уйăхĕн 3 Муркаш районĕнчи Çурлатăри ялĕнче çуралнă.
1950 çулта Чăваш патшалăх пединститучĕн филологи факультетĕнче, 1964 çулта чăваш чăлхипе литература кафедрин аспирантуринче пĕлӳ илнĕ. Диплома алла илсен шулта ачасене вĕрентнĕ, шкул директорĕ, районти çутĕç пайĕн пуçлăхĕ пулса тăрăшнă.
Тепĕртакран ăслăх ĕçне кĕрсе кайнă. Пĕр вăхăт Ăслăх тĕпчевĕсен институчĕн (халĕ ЧПГĂИ) чĕлхе пайне, вун икĕ çул (1972-1984) РСФСР Çутĕç министерствин Наци шкулĕсен ăслăх тĕпчев институчĕн Шупашкарти лабораторине ертсе пынă.
1984—1991 çулсенче педагогика институчĕн пуçламăш вĕрентӳ кафедрин тата чăвашпа вырăс чĕлхисен кафедрин пуçлăхĕ пулнă. Халĕ — педуниверситетăн чăваш чĕлхи кафедрин профессорĕ.
«Чăваш чĕлхин Вăрмар калаçăвĕ» темăпа кандидат диссертацине (1965), «Чăваш чĕлхин диалект системи (Диалектологи атласĕ)» темăпа тухтăр диссертацине (1973) хӳтĕленĕ. 300 ытла ăслăх, вĕренӳ, вĕрентӳпе меслетлĕх ĕçĕсен авторĕ. Ăслăх шыравĕсен тĕп теми — тĕрлĕ вырăнти чăвашсен калаçу уйрăмлăхĕсене тĕпчесси. Унăн ĕçĕсене В.М. Жирмунский, М.Ш. Ширалиев (Баку) академиксем, Ш.Ш. Сарыбаев профессор (Алма-Ата) тата диалектологипе паллă ытти ăсчахсем питĕ çӳллĕ хакланă.
Леонид Павлович чăваш лексикографине те чылай пуянлатнă: «Чăваш чĕлхин тӳнтер словарьне», «Чĕлхе терминĕсен ăнлантаруллă словарьне», тĕрлĕ йышши фразеологи, синонимсемпе антонимсен тата орфографи словарĕсене пичетлесе кăларнă.
Ача пахчинчен пуçласа аслă шкул таранах Леонид Сергеев пухса хатĕрленĕ вĕренӳ кĕнекисемпе усă кураççĕ. Аслă шкулсем валли кăна 9 вĕренӳ кĕнеки пичетлесе кăларнă, вĕсенчен пĕри — «Чăваш чĕлхи» (ăна çырма В.И.Котлеев хутшăннă) Чăваш Республикин Патшалăх премине илме тивĕç пулнă.
Леонид Сергеев гуманитари ăслăхĕсен институчĕн ăслăх канашĕн пайташĕ. Аспирантсене ăслăх ĕçĕ-хĕлне кĕртес енĕпе чылайвăй хунă.
2021 çулхи кăрлачăн 29-мĕшĕнче Сергей Павлович Шупашкар хулара вилсе кайнă.
Каçăсем
Категори:Филологсем, алфавитпа Категори:Чăваш чĕлхи тĕпчевçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1929 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 3-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2021 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 21-мĕшĕнче вилнисем
Калмашка (Чермасан юппи)
Калмашка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Чермасан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Хĕрлĕ Маяк (Куюркаçи районĕ)
Хĕрлĕ Маяк  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 136 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Гришин Сергей Владимирович (Совет Союзĕн Паттăрĕ)
Гришин Сергей Владимирович — (18.03.1917(5)-25.06.1994), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 07. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Смулен облаçĕ тата Беларуç ССРĕ территоринчи партизан ĕçне хутшăнаканĕ, «Тринадцати» партизан отрячĕн командирĕ, лейтенант.
Е (саспалли)
Ее, — кириллица алфавичĕ çинче никĕсленекен алфавитсен, чăваш алфавитĕнчи çиччĕмĕш саспалли. Унăн ячĕ — е, ăна йе теççĕ. Вырăс çырулăхĕнчен илнĕ. Кивĕ чăваш çырулăх палăкĕсенчех пур.
Çавăн пекех латиница çинче никĕсленнĕ алфавитра та пур.
Чăваш чĕлхинче икĕ тĕрлĕ пулать: пĕрмĕш буквинче пулсан йе, икемĕшĕнчен тытăнса е.
Ее сас палли чăваш сăмахĕсен пур позицисенче те тĕл пулать:
Категори:Саспаллисем
.sk
.sk, - Словаки патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Toppdomän
Ӑ
Ӑӑ, — чӑваш алфавитӗнчи иккӗмӗш сас палли. Унӑн ячӗ — «ӑ». Кивӗ чӑваш çырулӑх палӑкӗсенче тӗл пулмасть. Хальхи чӑваш çырулӑхне И.Я. Яковлев кӗртнӗ (1873).
Категори:Саспаллисем Категори:Анлăлатнă кириллица саспаллисем
.sm
.sm, - Сан Марино патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Сан Марино Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Каргалы (Чермасан юппи)
Каргалы — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Чермасан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Альбула (тăрăх)
Альбула (Albula (Bezirk)) — Швейцарири тăрăх. Тăрăх Граубюнден кантонне кĕрет. Лаптăкĕ — 723,05 км². 8678 çын пурăнать. Официаллă код — 1821.
.sl
.sl, - Сьерра Леоне патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Сьерра Леоне Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Цинга
Цинга́
Каçăсем
Категори:Гиповитаминозсем Категори:Çăвар чир-амакĕсем Категори:Шăлсем
Саспалли
Саспалли, — сасăн палли, пĕр-пĕр алфавита кĕрекен паллă, графема. Алфавитсем ытларах пайĕпе 50 саспаллирен ытла тăмаççĕ. Ытларах пайĕпе пуплеври сасăсене палăртать. Çавăн пекех пĕр сасах тĕрлĕ евĕрлĕ сасспаллипе çырма пултараççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Саспаллисем
.sn
.sn, - Сенегал патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Сенегал Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Хĕрлĕ-Маяк
Хĕрлĕ-Маяк — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 36 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Уильям Шекспир
Уи́льям Шекспи́р (William Shakespeare ; 26 (тĕне кĕртни), Стратфорд-Эйвон-çинче, Англи — 23 , çавăнтах) — анкăл сăвăçи тата драматургĕ, акăлчан чĕлхинче питĕ аслă çыравçи тата тĕнчере чи лайăх драматургсенчен пĕрри шутланать. Тăтăшах Англи наци сăвăçи теççĕ. Паянкуна çитнĕ хайлавĕсем, урăх авторсемпе çырнисемпе пĕрле: 38 пьеса, 154 сонета, 4 поэма тата 3 эпитафи. Шекспирăн пьесисене мĕнпур паллă чĕлхесене куçарнă, вĕсене урăх драматургсен ĕçĕсенчен ытларах лартаççĕ.
Шекспир Стратфорд-Эйвон-çинче хулара çуралса ӳснĕ. 18 çулта вăл Энн Хатауэй хĕре качча илнĕ, виççĕ ачана: Сюзанн хĕрĕпе Хемнетпа Джудит йĕкĕреше çуратнă. карьери 1585 тата 1592 çулсем хушшинче, Лондона пурăнма куçсан, пуçланнă.
Каçăсем
(файл меток KMZ для Google Earth)
Категори:Акăлчан сăвăçисем
.st
.st, - Сан Томе тата Принсипи патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
.sr
.sr, - Суринаме патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
.st
Каçăсем
Категори:Сан Томе тата Принсипи Категори:Интернет доменĕсем
.sr
Каçăсем
Категори:Суринаме Категори:Интернет доменĕсем
.st
Каçăсем
Toppdomän
.sr
Каçăсем
Toppdomän
.sv
Каçăсем
Категори:Сальвадор Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.sy
.sy, - Сири патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Сири Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Альвашайн
Альвашайн (Alvaschein) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Дзёля-Каменка
Дзёля-Каменка — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Кожва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Альвашайн
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи Альбула/Альфра общенине кĕрекен коммуна. 145 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 7451.
Литература
Категори:Граубюнден хулисем
Дзёля-Каменка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çĕнĕ Аллаберда
Çĕнĕ Аллаберда — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 31 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
.sz
.sz, - Свазиленд патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Свазиленд Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Курган (Чермасан юппи)
Курган — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Чермасан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Гришко Валентин Сергеевич
Гришко Валентин Сергеевич Гришко Валентин Сергійович — (22.03.1922-26.10.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Беларуç фрончĕн 3-мĕш çарĕн 250-мĕш перевçĕсен дивизин 922-мĕш перевçĕсен полкĕн ротин старшини, старшина.
Юрма (Чермасан юппи)
Юрма — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Чермасан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
.tc
.tc, - Тёркс тата Кайкос утравĕсен патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Toppdomän
Ĕçхĕлтеш
Ĕçхĕлтеш е Наречи (термина вырăс чĕлхинчен йышăннă), — ĕç паллине е паллăн паллине пĕлтерекен пуплев пайĕ. (хăвăрт ут, паян кил, ытла нумай, кăшт пысăкрах чул). Пуплерĕшре наречи глаголпа çыхăнать, каланăлăхташ пулать.
Пĕлтерĕшĕ тăрăх наречисене çакăн пек ушкăнлаççĕ: 3) вырăн наречиĕ (йĕри-тавра, кунта, кунтан, лере, лерен, ниçта, ниçтан, ăçта, ăçтан, утпа, унтан); 4) виçе наречиĕ (йăлт, кăшт, пайтах, пачах, пăртак, питĕ, пĕртте, пушшех, самай, шутсăр, ытла); 5) пиркепе тĕллев наречиĕ (ахаль, кăлăх, таках, ыт ахальтен, темме, юри, ятарласа).
Пулăве тĕлĕшĕнчен наречисем пĕрремĕшлисем тата иккĕмĕшлисем пулаççĕ. Пĕрремĕшле наречисем авалах пулса кайнă, вĕсем пĕлтерĕшĕ тăрăх чăн-чăн наречисем (паян, ĕлĕк, авал, аран, ахаль).
Иккĕмĕшле наречисем тĕрлĕ пуплев пайĕнчен пулнă:
Мĕнлелĕх наречисем, паллă ячĕсем пекех, танлаштаруллă тата вăйлă формăсенче пулаççĕ. Танлаштаруллă форма -рах (-рех), -тарах (-терех) аффикс хушăннипе пулать: хăвăртрах, çапларах, хуллентерех, ытларах, ерипентерех.
Наречисен вăйлă форми наречие икĕ хут каланипе (хуллен-хуллен, аран-аран, тĕллĕн-тĕллĕн, вĕттĕн-вĕттĕн) пулать.
Литература
Категори:Пуплев пайĕсем
Ц
Цц — кириллица алфавичĕн саспалли, чăваш алфавичĕн çирĕм саккăрмĕш саспалли. Унăн ячĕ — цă. Вырăс çырулăхĕнчен илнĕ. Кивĕ çырулăх алфавичĕнче пулман. Çĕнĕ чăваш çырулăхне вырăс чĕлхинчен илнĕ сăмахсенче ц çырма 1933 çулта кĕртнĕ. тс саcсине пĕлтереть: цифра, циркуль. Чăваш сăмахĕсенче çук.
Категори:Саспаллисем
Бейбутов Рашид Маджид оглы
СССР халăх артисчĕ (1959). Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ (1980). иккĕмĕш степеньлĕ Сталин парнин лауреачĕ (1946) тата Азербайджан ССР патшалăх парнин лауреачĕ (1978).
Биографи
Рашид Бейбутов 1915 çулхи раштавăн 14-мĕшĕнче Тифлисре (халĕ Тбилиси, Грузи) çуралнă. Ашшĕ, Меджид Бейбутов, Шушăра çуралнă паллă халăх юрăçĕ-ханенде пулнă. Амăшĕ, Фируза Векилова, вырăс чĕлхине вĕрентнĕ, çаплах Тифлис клубĕнчи драма кĕтесне ертсе пынă.
Каçăсем
Категори:Тенорсем Категори:Грузин ССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕсем Категори:Дагестан АССР халăх артисчĕсем Категори:Азербайджан ССР халăх артисчĕсем Категори:СССР академи мусăкçисем Категори:СССР Аслă Канашĕн 11 чĕнĕвĕн депутачĕсем Категори:СССР Аслă Канашĕн 10 чĕнĕвĕн депутачĕсем Категори:СССР Аслă Канашĕн 9 чĕнĕвĕн депутачĕсем Категори:СССР Аслă Канашĕн 8 чĕнĕвĕн депутачĕсем Категори:СССР Аслă Канашĕн 7 чĕнĕвĕн депутачĕсем
.td
.td, - Чад патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Чад Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Тайгари ĕç-пулăм
«Тайгари ĕç-пулăм» (Случай в тайге) — Юрий Егоровпа Юрий Победоносцев совет режиссёрĕсен приключени фильмĕ. Премьера 1954 çулхи çăвăн 1-мĕшĕнче иртнĕ.
Каçăсем
Категори:1953 çулăн СССР фильмĕсем Категори:СССР приключени фильмĕсем Категори:М. Горький ячĕллĕ киностуди Категори:Тайга пирки фильмсем
Дзёля-Куренный
Дзёля-Куренный — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Печора юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Альваной
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 419 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3511.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
.tf
Каçăсем
Категори:Франци Антарктика утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.tg
.tg, - Того патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Того Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Çĕнĕ Калтай
Çĕнĕ Калтай — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 96 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Бивио
Бивио (Bivio) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 225 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3531.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Хыçсăмах
Xыçсăмах умĕнчи сăмахсем (япала ячĕ, местоимени) тĕп, пару тата туху падежсенче пулаççĕ. Тĕп падеж формине ытти сăмахсемпе çак хыçсăмахсем çыхăнтараççĕ: вапли, витĕр, евĕр, каçа, каçхине, май, майăн, пек, пирки, пуçне, çинчен, тавра, таран, тăрăх, тери, урлă, хута, яхăн.
Туху падеж формине ытти сăмахсемпе пуçне, пуçласа, вара, урăх хыçсăмахсем çыхăнтараççĕ. Пуçне хыçсăмах туху падежĕсĕр пуçне çуклăх падежĕпе те çӳренине палăртмалла (мансăр пуçне, сансăр пуçне, кĕнекесĕр пуçне).
Xыçсăмах — улшăнман пуплев пайĕ, унăн нимĕнле категорисем те çук. Сайра хутра хăш-пĕр хыçсăмахсем (пек, пирки, таран, тери, яхăн) падеж аффиксĕсене, хăшĕ-пĕрисем -и тата -скер аффиксĕсене йышăнма пултараççĕ (ман пекки, карап пекскер; çур сехете яхăнсăр).
Пек, евĕр хыçсăмахсем танлаштару степенĕн аффиксне йышăнма пултарнине палăртмалла (ман пекрех, сан пекрех).
Хальхи хыçсăмахсем авал тулли пĕлтерĕшлĕ сăмахсемех пулнă, анчах та чĕлхе аталанăвĕнче вĕсем пĕр-пĕр формăра хытса ларнă та пулăшу пĕлтерĕшлĕ сăмахсене тухса кайнă: хыçсăмахсем япала ячĕсенчен (пуçне, валли, хута, çинчен), паллă ячĕсенчен (тавра, витĕр, хирĕç, урлă), глаголтан (кура, пула, çити, тесе) пулнă.
Каçăсем
Категори:Пуплев пайĕсем
.th
.th, - Тайланд патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Тайланд Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.tj
.tj, - Таджикистан патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Таджикистан Категори:Интернет доменĕсем
Вăхăт (лингвистика)
Вăхăт, — лингвистикăра: глаголăн грамматикăлла категорийĕ. Кашни вăхăт формин ятарлă аффикссем пур.
Глаголăн, тĕпрен илсен, виçĕ вăхăт форми пулать:
Каçăсем
Категори:Пуплев пайĕсем Категори:Вăхăт Категори:Глагол
Мураптал
Мураптал — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 41 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Дзёля-Лёк-Ю
Дзёля-Лёк-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лёк-Ю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ангасяк
Ангасяк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Кунтер
Кунтер (Cunter) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 248 çын (2013, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3532.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Гришко Кирилл Емельянович
Гришко Кирилл Емельянович Гришко Кирило Омелянович — (1909-17.06.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 1-мĕш гварди штурмлакан авиаци корпусĕн 8-мĕш гварди штурмлакан авиаци дивизин 143-мĕш гварди штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, гварди майор.
.tk
.tk, - Токелау патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Токелау Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.tl
.tl, - Хĕвелтухăç енчи Тимор патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Хĕвелтухăç енчи Тимор Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.to
.to, - Тонга патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Тонга Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
.tm
tm, - Туркменистан патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Туркменистан Категори:Интернет доменĕсем
סיומת אינטרנט Toppdomän
.tn
.tn, - Тунис патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Toppdomän
Ар (Мăн Танып юппи)
Ар — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 58 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Кивĕ Мураптал
Кивĕ Мураптал — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 410 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
.tr
Каçăсем
Категори:Турци Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
1969
Вилнĕ
Категори:Çулсем