cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сарм-Сабун
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
172
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Лаптевсен тинĕсĕ
Лаптевсен тинĕсĕ (Лаптевтар байҕаллара) — Çурçĕр Пăрлă океанĕн хĕрринчи тинĕс. Çĕнĕ Çĕпĕр утравĕсемпе Таймырпа Çурçĕр Çĕрĕ утравĕсем хушшинче вырнаçнă. Лаптăкĕ 672 000 çх². Ятне вырăс çурçĕре тĕпчекенсене: Дмитрий тата Харитон Лаптевсене асăнса панă. thumb|left|Анабар кӳлмекĕн çыранĕ Çыранĕсем тикĕс мар. Пысăк кӳлмексем: Хатанга, Оленёк, Фаддей, Янса, Анабар кӳлмкĕсем, Мария Прончищева тинĕс хӳтти, Буор-Хая.
Хĕвеланăç енчи çырансем патĕнче утравсем нумай.
Каçăсем
*
Бусыгин Николай Иванович
Бусыгин Николай Иванович, — сăвăç, тăлмач. 1906 çулхи чӳк уйăхĕн 30-мĕшĕнче Улатăр уйесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕ) Пăрачкав салинче çуралнă. 1942 çулта Ржев патĕнче вăрçăра вилнĕ.
Пурнăçĕ
1920-мĕш çулсенче Улатăрти «Ӗçченсен хаçачĕ» хаçачĕнче ĕçленĕ. 1930-мĕш çулсенчен пуçласа 1941 çулчен «Хĕрлĕ Чувашия» хаçатра ĕçленĕ. Çавăн пекех Чăвашрадиокомитетра, «За большевистские темпы» (Большевиксен хăвăрлăхĕшĕн) ятлă Пăрачкав район хаçачĕнче вăй хунă. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пуçлансан хăйĕн ирĕкĕпе вăрçăна тухса кайнă.
Ӗçĕсем
Николай Бусыгинăн пичĕтленсе тухнă кĕнекисем:
Çавăн пекех вăл Николай Шелепи, Яков Ухсай тата ытти чăваш сăвăçисен сăввисен вырăсла куçарнă.
Категори:Чăваш Ен сăвăçисем Категори:Чăваш Ен тăлмачĕсем
Дананг
Географи
Дананг Вьетнамăн варринче, Кăнтăр Китай тинĕсĕн хĕрринче вырнаçнă.
Экономика
Категори:Вьетнам хулисем
Алексеев (Еремеев) Аркадий Алексеевич
Алексеев (Еремеев) Аркадий Алексеевич 1898 çулта хальхи Патăръел нчи Алманчă ялĕнче çуралнă.
Кун-çулĕ
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕреннĕ. Граждан вăрçи вăхăтĕнче, 1918-мĕш çулта, Шурă çара хесмете лекнĕ. Вĕсемпе пĕрле чакса Благовещенска çитнĕ. Унта çитсен Хĕрлĕ çара куçнă, Чита, Хабаровск, Спасское тата Волочаевск патĕнчи çапăçене хутшăннă. Хесметрен таврăнсен рабфак хыççăн Ленинградри çыхăну çулĕсен инженерĕсен институтне вĕçленĕ. Элеваторсемпе армансем тунă çĕрте ĕçленĕ. Вăрçă вăхăчĕнче Ленинград оборона сооруженийĕсем тунă. Эшелон командирĕ пулнă. Ленинграда хӳтĕлевне нумай вăй хунăшăн "Хисеп Палли" ордена тивĕçнĕ, нимĕçсем аркатнă хулана майланăшăн ăна Ленин орденĕпе чысланă.
Вуламалли
Батыревская энциклопедия.Чебоксары, 2005. с.17.
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:1898 çулта çуралнисем Категори:1965 çулта вилнисем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем
Зуевка (Хура Атăл районĕ)
Зуевка  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 104 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452366, ОКАТО кочĕ — 80234880006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Герасимов Николай Семёнович
Герасимов Николай Семёнович — (6.12.1911(23.11)-29.06.1960), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Испани республикин авиаци звенин командирĕ, лейтенант.
Штрассер, Грегор
Грегор Штрассер (Gregor Strasser; — ) — НСДАП никĕçлевçисемпе ертӳçисенчен пĕри, вăрăм çĕçĕсен каçĕнче вĕлернĕ.
Кун-çулĕ
Грегор Штрассер бавар Гайзенфельд хулинче çуралнă. Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хутшăннă — капитан, 1-мĕш тата 2-мĕш класлă Тимĕр Хĕреспе чысланă. Вăрçă хыççăн аптекарь пулса ĕçленĕ. 1923 çулта Китлĕра «сăра пăтăрмахĕнче» пулăшасшăн пулнă, хăй майлисене пуçтарнă, анчах çитме ĕлкĕреймен. Китлĕра тĕрмене хупсан НСДАП ертсе пынă, ăна партии пуçлăхĕнчен тĕксе кăларма тăрăшнă. 1924 çулта Штрассер аптекăна сутать те «Berliner Arbeiterzeitung» («Берлинер арбайтерцайтунг», «Берлин ĕçтешĕсен хаçачĕ») йĕркелет, редакторĕ пулма шăллĕне Отто Штрассера хушать. Йозеф Геббельса Генрих Гиммлера çак ĕç вырăнĕнчен хăтарса хăйĕн пайăр секретарĕ тăвать. Геббельс çаплах унăн «Кампфферлаг» фирминче тĕп редакторăн çумĕ пулса тăрать.
Штрассер НСДАП социаллă шухăшĕсене тытса пынă. Çавăнпа вăл Китлĕр шухăшĕсемпе килĕшмен. Партин пĕр конференцинче Штрассер Китлĕра хирĕç юхăмри социализм шайĕ пирки питĕ вичкĕн тавлашма тытăнать. Унăн майлă Геббельс пулать, вăл «вĕт-вак буржуа Адольф Китлĕра партирен кăлармалла» тет. Анчах та Геббельс, Китлĕр енче вăй чылайрах тесе унăн майлă пулать, çакăншăн вара Штрассер ăна нихăçан та каçарма пултараймасть.
1926 çулта Штрассер партире пропаганда ĕçне ертсе пырать. 1932 çулта вăл партире йĕркелӳ ĕçне те алла ярса илет, пĕрмаях Китлĕрпа ятлаçать. 1932 çулхи утă уйăхĕнче нацистсем райхстаг суйлавĕнче çĕнтерсен, Китлĕр малтан калаçса татăлнă пек фракци пуçлăхĕ пулма ăна мар, Герман Геринга сĕнет. Штрассера çак вара кӳрентерет. Райхстаг пуçлăхĕ Курт фон Шлейхер ăна çак ĕçе сĕнет — Штрассер килĕшет. Çакăншăн ăна Китлĕр партие аркатасшăн тесе айăплать. Партири çакăн пек харкашусем хыççăн вăл Италие тухса каять те партири пĕтĕм ĕç-пуçне, сĕмне çухатать, Китлĕр çумĕн ĕç вырăнне Рудольф Гесс йышăнать. Хăйĕн вилĕмĕччен Штрассер хăйĕн Китлĕрпа хирĕçĕвне хуплать: вăл Штрассера НСДАП партин ылтăн паллине тата 9-мĕш партбилетне парать, ăна шалти ĕçсен министрĕн постне сĕнет. Çакăн хыççăн Штрассерпа тăшманлă Гиммлерпа Геринг ăна вĕлерме шутлаççĕ. «Вăрăм çĕçĕсен каçĕнче» ăна аресленĕ те тĕрме камеринче 1934 çулхи çĕртмен 30-мĕшĕнче персе вĕлернĕ. Официаллă вăл хăй çине хăех ал хунă тесе пĕлтернĕ.
Каçăсем
Категори:Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хутшăннăскерсем Категори:Фрайкор пайташĕсем Категори:Вĕлернĕ политиксем Категори:Гауляйтерсем Категори:Нацистсен етӳçисем
1894
Никĕсленĕ
Категори:Çулсем
Хошимин
Халăхĕ, йышлăхĕ
Хошимин — пысăк хуласенчен пĕри. Хулара 6,1 млн çын пурăнать.
Истори
1887 — 1946 - Франци Индокитайĕн тĕп хули. Малтан вăл Прей-Нокор ятлă пулнă, Камбоджа патшалахĕн пысăк порчĕ шутланнă. Кайран çак çĕрсене вьетнамсем туртса илне хыççăн Сайгон (Sài Gòn|西貢) пулать. Юнашар Сайгон шывĕ юхать, çавăнпа хулана çав ята хунă. 1976 çулранпа Вьетнамăн пĕрремĕш президентне Хо Ши Мина чысласа Хошимин теççĕ. Хăш-пĕр чухне калаçура вьетнамсем "Сайгон" тесе те асăнаççĕ.
Экономика
Хошимин — патшалăхăн паллă хăватлă экономика тĕпĕ. Кунта 300 пине яхăн предприятисем.
Мăн Кумена
Мăн Кумена — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Быстрица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 70 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Генсем горизонталлĕ куçни
Генсем горизонталлĕ куçни (ГПГ) — генсем несĕлрен тăхăма мар, пачах айккинче тăракан организма куçни. Несĕлрен тăхăма куçни — вертикалле куçăм пулать. Ку вара горизонталлĕ куçăм (процесс).
Генсене юрилле майпа горизонталллĕ куçарни вăл генсен инженерийĕ.
Каçăсем
Категори:Молекула-генетика процесĕсем Категори:Эволюци Категори:Популяци генетики
Пĕчĕк Этмен
Пĕчĕк Этмен — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Тимĕрçкасси (Элĕк районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Тимĕрçкасси (пĕлтерĕшĕсем) статьяра вулăр.
Тимĕрçкасси, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Йăлкăш ял тăрăхĕ шутне кĕрет.
Тавралăхĕ
Шупашкара çитмешкĕн 59 км, райцентрне — 6 км, ч. ç. станцине — 38 км.
Халăх йышĕ, ял тытамĕ
Ялăн Тимĕрçĕ урамĕнче 168 çын (2006) пурăнать.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
1930 çулта «Прожектор» колхоза йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем
Шелли Уинтерс
Шелли Уинтерс, — америка актриси. 1920 çулхи çурла уйăхĕн 18 АПШан Иллинойс штатĕнчи Ист-Сент-Луис хулинче çуралнă. 2006 çулхи кăрлачăн 14 Беверли-Хилсри Сывлăха сыватакан центрта вилнĕ.
Пултару ĕçĕсем
Хăйĕн 50 çул ытла тăсăлнă кинокарьеринче нумай паллă картинăсенче вылянă.
Каçăсем
Категори:Американ актёрĕсем Категори:Миокард инфаркчĕпе вилнисем Категори:«Оскар» парнин лауреачĕсем Категори:«Ылтăн глобус» парнин лауреачĕсем Категори:Холливудри Мухтав аллейи Категори:Пайăр çынсем:АПШ Категори:АПШ артисчĕсем
Бешевлярово
Бешевлярово — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 249 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452493, ОКАТО кочĕ — 80247810002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Евховка
Евховка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Пичуг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 41 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кӳлмекри вăрçă (пĕлтерĕшĕсем)
Кӳлмекри вăрçă
I
I - латиницă символĕ.
Йăрхах
Йăрхах — тумтире çакса хурса çапла усрамалли хатĕр.
Асăрхавсем
Категори:Суту-илӳри ĕç хатĕрчĕкĕ Категори:Йăлари япаласем
Ист-Сент-Луис
Ист-Сент-Луис (East Saint Louis), — АПШан Иллинойс штатĕнче вырнаçнă хула. Массисипи юханшывĕн сулахай çыранĕ çинче вырнаçнă Сент-Луисăн хула çумĕ шутланать.
Халăх шучĕ
Хулара пурĕ 31,542 çын пурăнать.
Промышленность
Кунта тĕрлĕ тĕсле метал шăратасси, апат-çимĕç, силикат промышленносĕсем аталаннă. Хула çывăхĕнче металлургипе нефть переработки завочĕсем вырнаçнă.
Çул-йĕр
Хулара чукун çул узелĕ вырнаçнă.
Категори:АПШ хулисем
Ханой
Ханой (вьетн. Hà Nội, 河内, «шывсем хушшинчи хула») — Вьетнамăн шĕкĕр хули, Хошимин хыççăн промыçлă ĕçĕсемпе çĕршывăн иккĕмĕш тĕпĕ.
Географи
Хула Хĕрлĕ юханшыв çыранĕнче вырнаçнă.
Истори
1010 çулта Ли Тхай То император Дайла карман çумĕнче хула хăпартма хушнă. Кайран çак вырăна Дайвьет патшалăхĕн тĕп хулине куçарнă. Çĕнĕ хулана «Тханглонг» (вьетн. Thăng Long, 昇龍) — «Вĕçсе хăпаракан вĕриçĕлен» ят хунă. «Ханой» теме 1831 çулта Минь Манг император хушнипе пуçланă.
Халăхĕ, йышлăхĕ
Хулара 3 083 800 çын (2004) пурăнать.
Экономика
Хула пысăк промыçлă тĕп шутланать. Кунта машиностроени, хими, çăмăл промыçлă предприятийĕсем ĕçлеççĕ.
Категори:Вьетнам хулисем
173
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1895
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сарт-Игол
Сарт-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Котыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Енгалăш
Енгалăш — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 531 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452156, ОКАТО кочĕ — 80257830001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Чебыково (Ургушевский ял тăрăхĕ)
Чебыково  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 104 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452376, ОКАТО кочĕ — 80234880007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
174
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Виçенер
Вишенер — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Хатинь
Халăхĕ, йышлăхĕ
2004 çулта хулара 1 млн 278 пин çын пурăннă.
Çутçанталăк
Вăтам температура — 24° C. Çумăр тапхăрĕ: çурла-юпа. Ытти уйăхсенче — типĕ сезон.
Паллă çыннисем
Категори:Вьетнам хулисем
1896
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Герасимов Сергей Дмитриевич
Герасимов Сергей Дмитриевич — (7.10.1915(24.09)-10.08.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш сывлăш çарĕн 1-мĕш гварди штурмлакан авиаци дивизин 136-мĕш гварди штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, гварди майор.
Мăн Максанка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Çĕнĕ Эйпеç (Улатăр районĕ)
Çĕнĕ Эйпеç, — Чăваш Республикин Улатăр районĕнчи чăваш ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 795 çын, çав шутра 406 арçын, 389 хĕрарăм пурăннă.
Ленин, Пионер, Горький, Çурçĕр, Николаев, Октябрь, Мускав, Михал Большов, Акимов, Митрофанов урамĕсем.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Чĕмпĕр кĕпернинчи Пăва уесĕн ... вулăсне кĕнĕ.
Каярах, 1920 çулхи утă уйăхĕн 28 хыççăн Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 20 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне, 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăр тăршшĕпе ял Шамкай вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Улатăр районне кĕрет.
Каçăсем
Çĕнĕ Эйпеç ял тăрăхĕн сайчĕ
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Таймыр (атомлă пăрçĕмрен)
«Таймы́р» — карапсене çĕпĕр юханшывĕсен вăррине çити илсе çитерме кирлĕ атомлă пăрçĕмрен. Лутра анса ларать.
Пăрçĕмрене 1980-мĕш çулсен вĕçĕнче Хельсинкире Wärtsilä карап верьфĕнче («Вяртсиля Морская Техника») Совет Союзĕн ĕç хушнипе хатĕрленĕ. Анчах та карап çинчи хатĕр-хĕтĕре (хăват хатĕрне т. ыт.) тăван çĕр-шывра тунă, совет хурçипе усă курнă.
Атомлă хатĕр-хĕтĕрне Ленинградра ăсталанă, пăрçĕмренĕн корпусне буксир 1988 çулта туртса кайнă. 50 000 л.в. пăрçĕмрен 2 метр хулăнăшлĕ пăрпа çӳреет. 1,77 метр пăрпа пăрçĕмренĕн хăвăртлăхĕ 2 çšхха ситет. Пăрçĕмрен −50 °C чухне те ĕçлеет.
Каçăсем
Категори:СССР пăрçĕмренĕсем Категори:Раççей пăрçĕмренĕсем Категори:Атомлă пăрçĕмренсем Категори:Карапсем, алфавитпа Категори:Карапсем
Куселярово
Куселярово — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 218 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452493, ОКАТО кочĕ — 80247810003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Чакăлтăм
Чакăлтăм Чувашский Чикылдым Тутарстанăн Теччĕ районĕн чăваш ялĕ. Ялтан район центрне 45 километр, Хусана – 205, Пăвари чукун çул патне çитме 30 километр. Ял Теччĕ хулинчен кăнтăр хĕвел анăçнелле, Теччĕпе Пăва районĕсен чиккинче, Сĕве шывĕнчен 2 километрта вырнаçнă. Тархан – Пăва трассинчен 500 метр асфальт сарман çулпа утсан Чакăлтăма çитме пулать.
Кун-çулĕ
Сĕве шывĕн сылтăм çыранĕнче XVIII ĕмĕрĕн çурринче Чакăлтăм ялĕ ӳссе ларнă. Ăна таркăнсем пуçарса янă – икĕ тутар çемйипе пĕр чăваш çемйи. Халăхра ял ячĕ тутарсен «чакылдым» сăмахĕнчен тухнă теççĕ: «Кая килеп чакылдым?» – «Ăçта килсе çаклантăм?» Вăхăт иртнĕ май ялта чăваш çемйисем нумайланнă, 1812 çул тĕлне 15 чăваш çурчĕ пулнă, вĕсенчен ытларахăшĕ вăтам хресченсем пулнă. 1917 çулхи революци хыççăн ял совечĕ йĕркеленĕ, унăн пĕрремĕш председателĕ Сэнгэт Мавлютов пулнă, секретарĕ – Алексей Жарков. 1933 çулта икĕ колхоз йĕркеленĕ: «Ленин çулĕпе» тата «Чулпан». Тăван çĕршывăн Аслă вăрçине 103 çын хутшăннă, вĕсенчен 63-шĕ вăрçă хирĕнчен таврăнайман.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Теччĕ районĕн ялĕсем
Решетке (пĕлтерĕшсем)
Решетке — нумай пĕлтерĕшлĕ термин.
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
1897
Вилнĕ
Категори:Çулсем
175
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хатинь провинцийĕ
Хатинь провинцийĕ — Вьетнам патшалăхĕн тĕп регионĕнче вырнаçнă.
Географи
Провинци çĕршывăн тĕп регионĕн çурçĕрĕнче вырнаçнă. Çурçĕр енче Хатинь провинцийĕ Нгеан провинцийĕпе, кăнтăрта — Куангбинь провинцийĕпе, анăçра — Лаоспа чикĕсем тытать. Тухăç енче Кăнтăр-Китай тинĕс шывĕ патне тухать. Лаптăкĕ — 6055 тв.çм.
Экономика
Провинцин минерал çĕрупранăвĕсем — тимĕр тăпри (Thach Khe çĕрупранăвĕ, 544 млн тонна), титан — 5 млн.тонна, ылтăн, марганец, каменный уголь, цирконий.
Провинци витĕр чукун çул хывнă, автомобиль çулĕсен шучĕ чылай. Вунганг (Vung Ang) тинĕс порчĕ пур.
Инçех мар, Винь хулинче, вырăнти аэропорт ĕçлет.
Провинцире рис, кофе, мăйăр кешью, ананассем çитĕнтереççĕ.
Егра
Егра — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженьга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 35 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Маринин Виктор Иванович
МАРИНИН Виктор Иванович (1923-1943) — сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Вăл Тутарстанăн Чистай хулинче çуралнă. Чăваш.
Кун-çулĕ
9 класс пĕтернĕ. Чистайри автогараж хатĕрĕсен заводĕнче токарь пулса ĕçленĕ. Мотоцикл спорчĕпе кăсăкланнă, 1-мĕш разряд илнĕ. 1941-мĕш çулхи çĕртме уйăхĕнче Чисатй военкомачĕ урлă хĕсмете чĕннĕ.
Фронтра 1943-мĕш çулхи январтен. Донецк облаçĕнчи  Славянка районĕн Сергеевка сали патĕнчи çапăçусенче палăрнă. Мотоциклистсен отделенин командирĕ Маринин сержант Краматорск хули патĕнчи çапăçусенче виçĕ хутчен разведкăна кайса кашнинчех хаклă данныйсем пуçтарса килнĕ.
Песчаное сали патне çитеспе Маринин саспа транспорт группи килнине сисет. Отделенине хирте вырнаçтарать, тăшман çывхарсан пеме пуçлать. Икĕ мотоцикл арканать, вĕсем хыççăн пынă вездеход çаврăнса каялла тарать. Маринин отделенийĕ хыççăн хăвалать. Ял варринче офицер автомашинăна чарса пӳрте чупса кĕрет. Маринин темиçе граната персе ку çуртри батальон штабне пĕтерет. яЛ тăрăх куçса отделени урама чупса тухакан нимĕçсемпе техникăна пĕтернĕ. Çак çапăçура разведка группи 2 мотоцикл, вездеход, 3 тиев тата 1 çăмăл автомобиль, 50 салтак таран пĕтернĕ.
1943-мĕш çулхи нарăсăн 4-мĕш каçхине Маринин отделенине разведкăна яраççĕ. Вĕсем пехотăна хирĕç лартнă минăсене тупаççĕ. Краматорскăн çурçĕр хĕрринче танксене хирĕç тупăсен тата минометсен батарене тупаççĕ. Марининăн харсăр шухăш çурăлать: вăл пĕр картишре пытанса, кайран малти отряд тапăнсан нимĕçсен тылран тапăнса паника çĕклеме шутлать.
50-мĕш танк батальонĕн танкĕсем мотострелок батальонĕпе пĕрле юрлă хирпе хула енне ыткăннă. Гитлеровецсен оборони чĕрĕлнĕ, танка хирĕç кĕрешекен батареясем пеме тытăннă. Сасартăк тылран автоматсем пеме, гранатăсем ывăтма тытăннă. Оборона вăйĕ чакнă, танксемпе мотопехота хулана пырса кĕнĕ. Нимĕçсем васкаса Дружковки хули енне каялла чакнă. Чукун çул станцинче склад ĕçченĕсене плена илнĕ.
50-мĕш танк бригади хаклă трофейсем илнĕ: апат-çимĕç, çар пурлăхĕ.
1943-мĕш çулхи нарăсăн 20-мĕшĕнче Сергеевкăна нимĕçсен 12 танкĕпе автомашинисем пырса кĕреççĕ. Маринин, вилнĕ салтакăн тарк пăшалне илсе тăшман танкĕсене пеме тытăнать, темиçе минут хушшинче икĕ танка аркатать. Виççĕмĕщ танкĕ Маринин сержанта йывăр амантать, анчах вăл вилес умĕн те пеме пăрахмасть.
Донецк облаçĕн Славянка районĕн Сергеевка лĕнче пытарнă. Çапăçусенче харсăр çапăçнăшăн ăна 1943 çулхи пушăн 30-мĕшĕнче вилнĕ хыççăн Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне тивĕçтернĕ.
Каçăсем
.
Категори:1923 çулта çуралнисем Категори:1943 çулта вилнисем Категори:çурлан 5-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1943 çулта вилнисем
Андреев Семён Алексеевич
Андреев Семён Алексеевич - Совет Союзĕн Паттăрĕ.
Кун-çулĕ
1924-мĕш çулхи авăн уйăхĕн 20-мĕшĕнче Елчĕк районĕнчи Энтепе ялĕнче çуралнă. Туçари вăтам шкулта вĕреннĕ.
1942-мĕш çулхи нарăсра Хĕрлĕ Çара кайнă. Бронебойщик çар специальностне вĕреннĕ. 1943-мĕш çулхи ака уйăхĕнче çапăçусене хутшăннă. Хăйĕн хастарлăхне Днепр) юханшывĕ урлă каçнă чухне палăртнă.
1943-мĕш çулхи авăн уйăхĕн 23-мĕшĕнче Андреев сержант хăйĕн подразделенипе Днепропетровск хулинцен кăнтăрарах Днепр урлă каçать. Плацдарм ярса илсе 3 талăк хушши хĕрӳ çапăçусенче тăшман тапăннине сирсе яраççĕ. Андреев С.А. хăй пĕр танка персе çĕмĕрет.
Çак çапăçусемшĕн ăна Совет Союзĕн Паттăрĕ ятне илме тăратаççĕ. Анчах вăл çак чыса кĕтсе илеймест. 1943-мĕш çулхи юпа уйăхĕн 29-мĕшĕнче çапăçура вилет.
Днепропетровск облаçĕн Солонян районĕнчи Вовничи ялĕнче пытарнă. Тăван ялĕнче урама ун ятне панă.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Авăнăн 20-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пушăн 29-мĕшĕнче вилнисем Категори:1943 çулта вилнисем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Чăваш Ен Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Чăваш Енĕн паллă çар çыннисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем
Сартин-Игол
Сартин-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
1898
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Дубровка (Хура Атăл районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Тип Тимĕш
Тип Тимеш (Малая Ерыкла) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Симĕс, Михайловская, Çамрăксен, Çырма, Сад, Тип, тĕп урамсем. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 209 çын, çав шутра 93 арçын, 116 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи Теччĕ уесĕн вулăсне кĕнĕ.
Кив Атикасси
Кив Атикасси — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Швейцари президенчĕсемпе вице-президенчĕсен ят-йышĕ
Каçăсем
Швейцари Категори:Ят-йышсем:Швейцари
Балагушево
Балагушево — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 276 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452156, ОКАТО кочĕ — 80257830002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Мăн Озерница
Мăн Озерница — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
176
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Марков Никифор Николаевич
Марков Никифор Николаевич (1916-1997) — касăри, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Вăл Мари Элăн Чăваш Утарĕ  ялĕнче  çуралнă. Чăваш.
ССКП ретне 1945-мĕш çулта кĕнĕ.
Кун-çулĕ
5 класс, ФЗУ тата Чулхулари шыв транспорчĕн инженерĕсен рабфакĕн 2 курсне пĕтернĕ. Атăл çинче матрос, каярах Звенигово хулинчи «Красный Волгарь» карапсен юсакан заводăн столовăйĕнче калькулятор пулса ĕçленĕ.
236-мĕш стрелоксен дивизин 496-мĕш уйрăм разведка роти разведчикĕ Никифор Марков кĕçĕн сержант 1943-мĕш çулхи авăнăн 26-мĕш каçхине Украинăри Днепропетровск облаçĕн Тури Днепр районĕн Сошиновка сали патĕнче разведка ушкăнĕнче Днепр урлă каçать.
Плацдарăмри çапăçусенче тăшманăн 8 салтакне, 1 офицера пĕтерет, алă пулеметне ярса илет. Çав çулхи пĕр çапăçура Марков йывăр аманать, нумай вăхăт сывалать. Госпитальтен тухсан ăна демобилизацилеçĕ.
Çапăçусенче харсăр çапăçнăшăн ăна 01.11.1943 Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне тивĕçтернĕ.
Хусанта ĕçлесе пурăннă, 1952-мĕш çултан Наро-Фоминскра пурçăн комбинатĕнче пенси тухиччен ĕçленĕ.
1997 çулхи çурлаăн 11-мĕшĕнче Мускав облаçĕ Наро-Фоминск район Пашково паççулкинче вилнĕ.
Каçăсем
.
Махмутово (Аркаул ял канашĕ)
Махмутово  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 115 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452493, ОКАТО кочĕ — 80247810004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Раççей (пăрçĕмрен)
Атомлă пăрçĕмрен Раççей — раççейĕн «Арктика» тĕсĕллĕ атомлă пăрçĕмренĕ.
Карапа 1981 çулхи нарăсăн 20-мĕшĕнче тума пуçланă, шыва 1983 çулхи чӳкĕн 2-мĕшĕнче антарнă. Пăрçĕмрене эксплуатацие 1985 çулхи раштавăн 21-мĕшĕнче кĕртнĕ.
Атомлă реакторсене яланах сивĕ шывра тытмалла, çавăнпа та вăл Антарктидăна çитеймест.
Каçăсем
Категори:Атомлă пăрçĕмренсем Категори:Раççей пăрçĕмренĕсем Категори:СССР пăрçĕмренĕсем Категори:Карапсем, алфавитпа
Аполлон-11
{{Космос экспедицийĕ |Ят                          = Аполлон-11 <!—Экспедици эмблеми --> |Эмблема                      = Apollo 11 insignia.png
|Хăпарту ракети              = Сатурн-5 SA-506 |Старт лапамĕ           = Кеннеди ячĕллĕ космос центрĕн 39А комплексĕ, Флорида, АПШ |Хăпарту                       = утă, 16, 1969 13:32:00 GMT |Карап анса ларни              = утă, 24, 1969 20:17:40 GMT |Карап вĕçевĕн тăсăлăвĕ = 8 кун 3 сехет 18 минут 0 çеккунтă |Йывăрăш                        = команда модулĕ 28 806 кг уйăх модулĕ 15 095 кг |NSSDC_ID                     = 1969-059A |NORAD_ID                     = 04039
|Экипаж пайташĕсем               = 3 |Йыхрав                     = «Колумбия» («Columbia») «Ăмăрткайăк» («Eagle») <!—Экипаж фотографийĕ --> |Фотографи                   = Apollo 11.jpg |ФотоĂнлантарăвĕ                = сулахайран сылтăмалла: Нил Армстронг, Майкл Коллинз, Базз Олдрин <!—Çыхăннă экспедицисем --> |Умĕнхи                   = 35px Аполлон-10 |{Хыççăнхи                    = 35px Аполлон-12 }} «Аполлон-11» (Apollo 11) — алпа тытса пынă «Аполлон» серин урăх космос кĕлетки — Уйăх — çине çынсене пĕрремĕш илсе çитернĕ космос карапĕ.
Экипаж
Экипажăн пур пайташĕ — «Джемини» программипе ĕçлеме хăнăхнă астронавтсем. Армстронг тата Олдрин, вĕçевçĕсем пулнипе вĕсен вăрçă хăнăвĕ пулнă, Коллинз тĕрĕслевçĕ-вĕçевçĕ шутлннă. Экипаж пайташĕсем пĕр çулта çуралнăскерсем пулнă.
Вуламалли
Составитель: Гольдовский Д. Ю. ГОНТИ—1. Утă, 1971. Тираж 650 экз. Экз.№ 0016
Егчан-Ель
Егчан-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Деб юханшывăн сулахай çыранĕпе, 33 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1899
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Герасимов Филипп Филиппович
Герасимов Филипп Филиппович — (19.12.1921-04.11.1991), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 14. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Хура тинĕс флочĕн сывлăш-çар вăйĕсен 6-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
Решетке
Решетке — ытларах тимĕртен, ытти металран тăвакан конструкци. Анчах та йывăçран та пулма пултарать.
Çавăн пекех йывăçран тунă картан тĕсĕ. Анчах ун пеккине каламалли тĕп сăмах урăххи — шакăлча.
Каçăсем
Категори:Фортификаци Категори:Решетке Категори:Архитектура
Хайфон
Хайфон (вьетн. Hải Phòng, 海防) — Вьетнам хули.
Географи
Хайфон Хĕрлĕ шывĕн çумĕнче, Кăнтăр Китай тинĕсĕн Бакбо пырне юхса кĕрекен Киньмон шывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăхĕ, йышлăхĕ
Кунта 1,7 млн. (2004) яхăн çын пурăнать.
Истори
XIX ĕмĕрĕн 70-мĕш çулĕсенче никĕсленĕ.
Экономика
Хула Ханойран 100 çухрăмра ларать, çитме чукун тата автомобиль çулĕсем пур. Тинĕс порчĕпе те, Катби аэропорчĕпе те тĕнчепе çыхăнать.
Категори:Вьетнам хулисем
Шалом (Хаçат)
Шалом (Şalom) (שלום, Тăнăçлăх) — ивритпа пичетленсе кашни эрнере тухакан хаçат. 1947 çулхи юпа, 29 Аврам Лейон турккă еврей журналисчĕ пуçарса янă. Пĕрремĕш номерĕ 1947 çулхи юпа уйăхĕн 29-мĕшĕнче пичетленсе тухать. Ăна Истамбулра кашни юнкун пичетрен кăларнă.
Турккăлла тата пĕр уйрăм страница ладинла тухать.
177
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шалом (Хаçат)
Тĕп редакторĕ — Якуп Барокас.
Хаçат кашни юнкун тухать. Тиражĕ тĕрлĕ вăхăтра 5 пин экземпляра çитнĕ (2005).
Почтă адресĕ: Atiye Sokak, Polar Apt. No 12/6, 30204 Teşvikiye (Тешвикие), Стамбул, Турци.
Каçăсем
Категори:Периодикăллă кăларăмсем *
Маркоман вăрçи
Маркоман вăрçи (166—180) — германпа сармат йăхĕсем Римпа çапăçнă вăрçă. Хирĕçӳ маларах асăннă йăхсем Рим империйĕн хĕвеланăç енчи чиккисем патĕнче куçса çӳренине кура пуçланнă.
Рейнпа Танай чикки урлă каçса маркомансем, квадсем, гермундурсем тата ытти йăхсем Италине кансĕрлеме пуçланă. 169 çулта вĕсем Аквилея хӳтлĕхе çавăрса илнĕ, Опитерги хулине аркатнă.
Вăрçăра кам çĕнтересси паллă пулман. Пĕрисем çентернĕ хыççăн кайран вĕсене хирĕçекен тепĕр енĕ çĕнтернĕ. Çапла çапăçа-çапăçа темиçе çул иртнĕ. 172-174 çулта çеç Марк Аврелий император çарĕ маркомансен çарне чарма пултарнă. Чармашкăн римлянсен те нумай вăй пĕтнĕ. 175 çулта вара çапăçакансем пĕр-пĕрин хушшинче мирлĕ килĕшӳ алă пуснă. Ку килĕшӳ тăрăх йăхсем Рим империне пăхăнмалла пулнă. Çакăнпа вăрçă вĕçленмен-ха...
177 çулта герман йăхĕсем каллех римлянсем çине тапăнма пуçланă. 180 çулта вара Коммод император вĕсемпе тепĕр мирлĕ килĕшӳ алă пуснă. Ку килĕшӳ тăрăх римлянсен вăрçă пуçламăшĕнчи чикĕсене тавăрмалла пулса тухнă. Çавна май вĕсен самай хӳтлĕхе чикĕ леш енче пăрахса хăварма тивнĕ, çĕнĕ чикĕсем хĕрринче хӳтлĕхсене çĕнĕрен тума тивнĕ.
Категори:Авалхи Рим вăрçисем Категори:Вăрçăсем
Израиль
thumb| мини|справа Израиль, официаллă ячĕ Израиль патшалăхĕ (מדינת ישראל, دولة اسرائيل) — Азин кăнтăр-анăçĕнчи, Вăтаçĕр тинĕсĕн тухăç çыран çĕрĕсенчи патшалăх. Çурçĕрте Ливанпа, çурçĕр-тухăçенче — Сирипе, тухăçра — с Иорданипе, кăнтăр-анăçра — Икĕпатпа чикĕ тытать.Тĕп хули - Иерусалим.
1947 çулхи чӳк уйăхĕн 29-мĕшĕнче ПНО Генераллă Ассамблейин йышăннă 181-мĕш №-лĕ резолюцийĕн йĕркипе, (вул. Палестинăна ПНО планĕпе пайлани) 1948 çулхи çу уйăхĕн 14-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Этимологи
right|thumb|150px|Пирĕштипе çапăçакан Иаков
Чикĕсем
thumb|230px|Израиль çĕрĕсем Израиль Азин кăнтăр-анăçĕнче вырнаçнă, çĕршывăн çĕрĕсем анăçра — Вăтаçĕр, кăнтăрта — Хĕрлĕ тинĕсĕсене тухать, тухăç ра çĕршыв чиккин йĕрĕ Иордан шывĕ юххипе пырать.
Геологипе рельефĕ
180px|thumb|Сахне
Евфрат (юханшыв)
Евфра́т (الفرات аль-Фурат) — Турци, Сири тата Ирак çĕрĕсемпе юхакан Анăç Азири чи пысăк юхан шыв.
Израиль
Климачĕ
Израильте субтропик вăтаçĕр тинĕс климачĕ хуçаланать. Галилейре çул хушшипе 1080 мм нӳрĕк ӳкет. Эйлаттаврашĕнче вăтамран çул хушши 20 мм çеç ӳкет. 700 мм — Иудей тăвĕсем çинче, 100 мм — Негевĕн тухăçĕнче.
Евфрат (юханшыв)
Тăсăлăвĕ (Мурат пуçламăшĕнчен шутласан) 3065 çм, (Карасупа Мурат пĕрлешĕннĕ çĕртен шутласан) 2780 км, шыв-çĕр лаптăкĕ — 765,8 пин çм².
Израиль
Климачĕ
Температура питĕ улшăнуллă, уйрăмах хĕл кунĕсенче. Ту çĕрĕсенче сивĕ, хăш чух юр çăвать. Хермон тăвĕн тăрри çулĕпе тенĕ пекех юр пĕркеннĕ, Иерусалимра пĕрре те пулин юр çăвать. Çав вăхăтрах тинĕс çум хулисенче — Тель-Авивпа Хайфăра — вăтаçĕр тинĕс климачĕ тăрать: сив çумăрлă хĕлпе тăсăлăвлă шăрăх çусем. Азири чи шăрăха (53,7 °C, е 129 °F) 1942 çулта Иордан айлăмĕнчи Тират Цви кибуцĕ çумĕнче палăртнă. Çу-авăн уйăхĕсенче нӳрĕк сайра ӳкет.
Евфрат (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Ирак юханшывĕсем Категори:Сири юханшывĕсем Категори:Турци юханшывĕсем
Евфрат Roê Fırati Ефрат
Израиль
Шыв янтă пуррисем
thumb|180px|Эйн Шокек Шыв янтă пурлăхĕ çĕршывра çителĕксĕр.
Халăх йышĕ
thumb|180px|Израиль халăх йышĕн улшăнăвĕ (1949—2008) Патшалăхра пĕтĕмпе 7.750 пин çын ( 2010 ) пурăнать, чылайăш еврейсем ( 5.840 пин çын ; 75,3 % ) тата арабсем ( 1.588 пин çын ; 20,5 % )
Спорт
thumb|180px|[[Рамат-Гана стадионĕ, Израилĕн чи пысăк стадионĕ]]
Каçăсем
(ивритла, акăлчанла тата арапла)
Израилĕн официаллă сайчĕсем
Категори:Израиль Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Мешаков Илья Григорьевич
МЕШАКОВ Илья Григорьевич (1924-1971)—рядовой, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Вăл Чăваш Республикиăн Пăсăрман ялĕнче  çуралнă. Чăваш. КПСС ретне 1946-мĕш çулта кĕнĕ.
Кун-çулĕ
113-мĕш стрелоксен дивизин 1292-мĕш стрелксен полкĕн Мешаков рядовой 1944-мĕш çулхи пушăн-25 каç ушкăнпа пĕрле чи малтан Кăнтăр Буг урлă каçнă. Ушкăн хăйсенчен пысăкрах йышлă тăшмана позицисенчен çапса кăларса плацдарм ярса илнĕ. Пысăкрах вăйсем килсе çитиччен плацдарма тытса тăнă, тăшманăн 9 контратакине сирсе янă. Мешаков 13 гитлеровеца пĕтернĕ. Пушăн 26-мĕшĕнче, плацдарма сарас çапăçусенче, Мешаков маларах кайса автоматран персе ушкăна тăшман траншеине илме май панă. 6 нимĕçе пĕтернĕ, 2 плена илнĕ.
Çапăçусенче харсăр çапăçнăшăн ăна 03.06.1944 Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне тивĕçтернĕ.
Вăрçă хыççăн демобмлизацилнĕ. ВЛКСМ Муркаш райкомĕн секретарĕ, уйăм пуçлăхе, КПСС райком секретарĕ пулса ĕçленĕ. 1954-1971-мĕш çулсенче Муркаш вăтам шкул вĕрентекенĕ, Ярапайкасси шкул директорĕ.
1971 çулхи юпăн 12-мĕшĕнче нумай вăхăт чирленĕ хыççăн Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи Ермак ялĕнче вилнĕ.
Каçăсем
. Категори:1924 çулта çуралнисем Категори:1971 çулта вилнисем
Раздолье (Хура Атăл районĕ)
Раздолье  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 254 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452366, ОКАТО кочĕ — 80234880009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Сатог-Еган
Сатог-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Котыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Çĕн Туканаш
Çĕн Туканаш — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Лаккадив тинĕсĕ
Лаккадив тинĕсĕ (Laccadive Sea) — Инди океанĕ хĕрринче вырнаçнă тинĕс. Вăл Индостан çурутравĕн кăнтăр-хĕвеланăç пайĕпе Шри Ланка, Лаккадив тата Мальдив утравĕсем хушшинче сарăлса выртать.
Тавралăх
Тинĕс лаптăкĕ 786 пин çх2, вăтам тарăнăш — 1929 м, чи тарăн вырăн — 4131 м. Çурла уйăхĕнчи шыв температури — 26-28 °С, хĕлле — 25 °С ăшă. Тăварлăхĕ — 34‰ (çурçĕрте, варринче) пуçласа 35,5‰ (кăнтăрта) таран.
Çыран хĕрри патĕнчи тĕпĕ хăйăрлă, тарăнрах вырăнта — акшуллă юшкăн.
Портсем
Тинĕс хĕрринчи портсем: Туттукуди, Мангалуру (Инди), Коломбо (Шри Ланка).
Каçăсем
Категори:Инди географийĕ Категори:Инди океанĕн тинĕсĕсем
Маркомансем
Маркомансем, — авалхи свевсемпе тăванла пулнă герман йăхĕ.
Истори
Пирĕн эрăчченхи 58 çулта Ариовист ертсе пыракан йăхсем шутне кĕнĕ пулас, унпа пĕрле Галли çине харçăпа кайнă. Пирĕн эрăчченхи 8-мĕш çулта вĕсем çĕрĕсем çине римлянсем пырса кĕнĕ. Клавдий Друз Нерон ертсе пыракан римлянсене çĕнеймен те хальхи Чехи çĕрĕсем çине пурăнма куçнă. Унта вара вĕсем Маробод ертсе пыракан йăхсен пĕрлешĕвне кĕнĕ. Çĕнĕ çĕре куçнă май вĕсем унти пĕр кельт йăхне, бойисене, урăх вырăна куçма хистеме тивнĕ. Çак йăхсен пĕрлешĕвĕнче маркомансем чи вăйлисем пулнă. Вĕсемсĕр пуçсăр çак пĕрлешĕве квадсем, лангобардсем, семнонсем тата гермундурсем кĕнĕ.
Маробод чаплă йăхран тухнă пулнă, çавна май ун ачалăхĕ Август императорĕн килĕнче иртнĕ. Лайăх пĕлӳ илнĕскер вăл хăйĕн çарне римлянсем пек йĕркеленĕ — ун çарĕнче 70 пинлĕ çуран çар, 4 пинлĕ утлă çар пулнă. Çапах та 17 çулта херусксен ĕмпĕвĕ Арминей унăн çарне çапса аркатнă, маркомансен вара Танай шывĕ патне чакма тивнĕ. 19 çулта Маробода астул çинчен кăларса çапнă, вăл римлянсем патне тарнă.
IV ĕмĕртен пуçласа маркомансем Халăхсен аслă хусканăвĕ шутне хушăннă. V ĕмĕрте Бавари çĕрĕнче чарăннă, çапла май вĕсем баварсен мăн аслашшĕсем те пулма пултараççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Çухалнă халăхсем Категори:Герман йăхĕсем Категори:Европа историйĕ
Вьетнам
Вьетнам (Việt Nam, 越南), официаллă ячĕ Социаллă Вьетнам Республики — Кăнтăр-Тухăç Азири патшалăх, Индокитай çуруртавĕ çинче вырнаçнă. Анăçра Лаоспа, Камбоджăпа, çурçĕрте — Китайпа чикĕсем тытать. Тухăçпа кăнтăр енче Кăнтăр Китай тинĕсĕ шывĕсем сарăлса выртаççĕ. Тĕп хули — Ханой.
Истори
Вьетсен цивилизацийĕ Хĕрлĕ юханшыв çумĕнче пуçланса кайнă. Çак çĕрсенче кайри неолит тапхăрĕнче монголевĕрлĕ тата протомалай йăхĕсем хутшăнса кайнă. Пĕрремĕш патшалăх чăмăртанăвĕсем кунта пирĕн эрăччен III ĕмĕрте аталанма тытăннă. Лак Лонг Куан Вĕриçĕленпе Ау Ко фейă-кайăкăн ывăлĕ Хунг патша Фонг Тяу çĕрĕнче (хальхи Винь Фу провинцийĕ) шĕкĕр хула никĕсленĕ, çакăнпа вăл Хунг династине хăпартса янă, хăйĕн çĕршывне Ванланг ят панă. Вьетнам патшалăхĕ 100 çултан тапранса каять, ун чухне Вьетнам Китай шутĕнче пулнă. XIX ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче Вьетнам Франци колонийĕ пулса тăрать. Çĕршыва вара колонизаторсем виççĕне ваклаççĕ — Кохинхин колонийĕ (Кăнтăр Вьетнам), Аннам (Тĕп Вьетнам) и Тонкин (Çурçĕр Вьетнам) протекторачĕсем. Лаоспа, Камбоджăпа пĕрле Вьетнам çапла Франци Индокитайĕ шутне кĕрет. 1930-мĕш çулсенче çĕршывра хăватлă наци-ирĕклĕхлĕ юхăме тапранать, ăна Индокитай Коммунистсен партийĕ ертсе пырать (çулпуçĕ — Хо Ши Мин). Тĕнчен иккĕмĕш вăрçи вăхатĕнче Вьетнама япунсем хăйсен аллине çавăрса илеççĕ. Вăрçă вĕçленнĕ май япун çарĕсем кунтан тухса Японипе Маньчжурине хӳтĕлеме каяççĕ. Çак ансат самантпа усă курса, коммунистсем, тĕрлĕ ирĕклĕхлĕ юхăмсен анлă коалицийĕ (Вьетминь коалицийĕ) вăйĕ-халĕпе — 1945 çулхи çурла уйăхĕнче («Август (Çурла) революцийĕ) колони администрацийĕн тĕпĕсене аркатаççĕ те 1945 çулхи авăн, 2 кунĕнче Иреклĕх Декларацине йышăнаççĕ. Франци çакăнпа килĕшмест те колонийе каялла таварас тесе, 1945 çул вĕçĕнче Индокитай çурутравне çарсем кĕртет. Çапла вара «Пăхăнманлăх вăрçи» пуçланать. Темиçе çул хушши Вьетминь паттăрĕсем, партизан меслечĕсемпе усă курса, французсен вăйĕсене чакарсах пыраççĕ, кайран вара, КХР та Совет Союзĕ пулăшăвĕпе, франци колони çарĕсене темиçе хут çĕнтереççĕ. Чи хаяр та йывăр çапăçу 1954 çулхи çуркунне Дьенбьенфу çирĕплетнĕ хӳтлĕх районĕнче пулса иртет. 1954 çулхи çулла Женева килĕшĕвĕсене ал пусса çирĕплетнĕ, Вьетнам, Лаос тата Камбоджа пĕтĕм ирĕклĕхе çĕнтерсе илеççĕ, хăвăрт пĕтĕмлĕхлĕ ирĕклĕ суйлавсем ирттерме хатĕрленеççĕ. Суйлавсемчĕн Вьетнам вăхăтлăха Бенхай шывпа иккĕне пайланать. Çакăн пек пайлану АПШ-сене килĕшет. Пĕрлешӳллĕ Штатсем коммунизма Кăнтăр-Тухăç Азире саралма чарас тесе суйлавсем ирттерме кансĕрлеççĕ, кăнтăрта Вьетнам Республикине (тĕп хули — Сайгон) палăртса тăваççĕ, Нго Динь Зьема ертӳçĕ вырăнне лартаççĕ. 1960 çулта çурçĕрти Демократиллĕ Вьетнам Республикин (ДВР) ертӳçĕсем çĕршыва вăйпа пуçтарма шутлаççĕ. Кăнтăр Вьетнама ирĕке кăларакан Наци фронтне (КВИНФ, акăлчан варианчĕ — NLF) йĕркелеççĕ. Наци фрончĕ партизан ушкăнĕсен меслечĕсемпе «сайгон режимĕн» сĕмне чакарма тытăнать.
1976 çулта Социаллă Вьетнам Республики (СВР) çĕнĕ конституцине йышăннă, Сайгона Хошимин ята куçарнă. 1978 раштавра вьетнам çарĕсем Камбоджăна кĕрсе Пол Пот режимне аркатнă, çакăнпа вара КХР килĕшмен. 1979 çуркунне вьетнам-китай вăрçи пуçланать, унăн вăхăтĕнче СВР пĕр уйăх хушшинче хирçĕвĕ тухнă китай çарĕсене çапса аркатнă. СССР дипломатика енчен хĕстернипе КХР Вьетнама хирĕç вăрçа чарать. Кун хыççăн китай-вьетнам чикисенче хутран-ситрен çапăçусем (инцидентсем) пулкаланă. Пĕтĕмлех КХР-па СВР хутшăнăвĕсем 1991 çулта çеç лăпкăлăх тапхăрне куçнă. 1965 çул патнелле КВНИФ Кăнтăр Вьетнамăн 30 % территорине тытса тăнă. Çакна хирĕç АПШ Тонкин инциденчĕ (вьетнам катерĕсем америка эсминецне тупăсемпе пенĕ) пулса иртнĕ хыççăн ДВР самолетсем çинчен бомбăсем пăрахма тытăннă, Кăнтăр Вьетнама КВНИФ-па тытăçма хăйсен çарĕсем илсе пынă. Анчах та кăнтăрти партизансен хăюллă паттăр ĕçесене тата ДВР америка авиацине хирĕçлĕ ăнăçăвĕсене (СССР хытă пулăшнипе) пула америка çарĕсем чылай хавшакланнă, çавăнпа Вашингтон 1973 çулта Париж мирлĕ килĕшӳсене алă пусса çирĕплетнĕ, америка çарĕсем Вьетнамран тухса кайнă. Америка тĕрекĕсĕр сайгон режимĕ кăнтăрвьетнам партизанĕсемпе çурçĕрвьетнам çарĕсем х питĕ хăвăрт саланса сӳннĕ. 1975 çулхи ака, ? кăнтăрвьетнам çарĕсем Сайгон хулине хăварнă, çапла ĕнтĕ çĕршыв пĕрлешӳ ĕçĕ ăнăçлă вĕçленнĕ. 1976 çулчен Кăнтăр Вьетнам территоринче Вăхăтлă революциллĕ правительстви пулнă, çапах та ăна пĕтĕмпех ДВР тĕрĕслесе тăнă. 1974 çулта Китай Парасель утравĕсене аннексиленĕ. 1979 çулхи чикĕ хĕрринчи хăвăрт вăрçăпа Китай Вьетнамран çурçĕр çĕрĕсене туртса илнĕ. Китай татах та Спратли утравĕсене хăйĕн çумне хушнă. 2005 çулта Китайпа Вьетнам килĕшӳ хутне çырнă, çав хутпа 1979 çулта вăрçăпа туртса илнĕ Каобангпа Лангшонран Монгкайа çити çĕрсене, Парасель утравĕсене тата Спратли утравĕсене Китай территорийĕ тесе çирĕплетнĕ. Халăх хуçалăхĕнчи совет моделĕн çитменлĕхĕсене пула Вьетнам экономики кризис патне çитнĕ. Вьетнам ертĕвĕ 1986 çулта «çĕнетлĕх политики» («дой мой») пуçланнине пĕлтернĕ. Политика енчен çак курс социаллă-экономика пурнăç хăтлăхне патшалăхпа компарти тимлĕ пăхса тăнипе ирĕклĕ-уçăмлă еннелле ерипен те асăрхануллă улăштарма шутланă.
Тумтир
Вьетнамра анлӑ сарӑлнӑ тумтирсем: аозай.
Вьетнам хулисем
Категори:Вьетнам Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Мăн Октан
Мăн Октан — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Летка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Европа автомаршручĕсем
thumb|right|Европа автомобиль маршручĕн палли thumb|right|300px|Европа маршручĕсем: [[Аслă Британипе Ирланди]] thumb|right|300px|Европа маршручĕсем: [[Германи]] thumb|right|300px|Европа маршручĕсем: [[Польша]]
Европа автомобиль маршручĕ (E индексĕллĕ автомобиль çулĕ) — сурлă (пĕрлĕхлĕ) европа транспорт системин пайĕ.
Хурашаш
Хурашаш — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Европа автомаршручĕсем
А класс çулĕсем
Хурашаш
Каçăсем
Категори:Хĕрлĕ Чутай районĕнчи пурăнан вырăнсем
Европа автомаршручĕсем
В класс çулĕсем
Каçăсем
Категори:Тĕнчери автомобиль çулĕсен эрешĕ Категори:Çулсен шучĕсем Категори:Автомобиль транспорчĕ
1900
Вилнĕ
Категори:Çулсем
178
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шанчă
Шанчă (Мале Шемякино) - Тутарстанăн Теччĕ районĕнчи чăваш ялĕ.Ялтан район центрне 25 километр, Хусана – 151, Пăвари чукун çул станцине – 20. Яла Теччĕ-Хусан трассăран Аслă Ăнă витĕр асфальт сарнă çулпа çитме пулать. Яла кĕрекен çул 4 километр.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан шкул пур. Унта 30 ача вĕренет. Çавăн пекех ял клубĕ, библиотека, 14 ача çӳрекен ача сачĕ, фельдшерпа акушер пункчĕ, чиркӳ, лавкка пур. 10-11 классенче вĕренекенсене шкул автобусĕпе ялтан 7 километрти Аслă Ăнă шкулне илсе çӳреççĕ. 1975 çулта яла шыв кĕртнĕ, урамсенче пурĕ 21 шыв колонки ĕçлет. Апла пулин те, пусăсемпе те усă кураççĕ, паянхи куна 5 пусăран шыв ăсаççĕ. 1930-мĕш çулсемччен ялта 5 çил арманĕ, çу уçлакан машина, 50-мĕш çулсемччен тата çу завочĕпе кĕрпе çуракан машина хута кайнă. Шанчăра ярмăркка ирттерессине йăлана кĕртнĕ. 30-мĕш çулсенчех кунта промышленность артелĕ ĕçлеме пуçланă. Унта çĕлĕксем, кĕрĕксем тата ытти япаласем çĕлесе Хусана сутма çӳренĕ. М.И.Рженев хăйĕн харпăр тимĕрç лаççинче ял хуçалăхĕнче, кил-тĕрĕшре кирлĕ япаласем туса кăларнă. 2009 çулхи январĕн 1-мĕшĕ тĕлне ялта 165 хуçалăх шутланнă, анчах вĕсенчен 124 кил хуçалăхне кăна тытса тăраççĕ. Паянхи кун 328 çын пурăнать: вырăссем – 40, чăвашсем – 287 тата 1 тутар.
Кун-çулĕ
Тавра пĕлӳçĕсем тĕпчесе пĕлнĕ тăрăх, Шанчă ялне XVIII ĕмĕрте пуçласа янă. Вĕсен шучĕпе те яла никĕслекенсем таркăн хресченсем пулса тухаççĕ. Таркăнсем аслă çулсенчен инçетерех, вăрманлă вырăнсем шыраса çак хальхи Шанчă вырăнне киле-киле чарăннă. Вĕсем пĕччен-иккĕн мар, ушкăнăн-ушкăнăн килнĕ. Паллах, пурнăçа пурăнмалăх çурт-хуралтă тунинчен пуçланă. Кăна тума вара йывăç касса тымарĕсене кăкламалла пулнă (тырă акса тумалăх хир кирлĕ-çке). Халăхра çӳрекен легендăсем тăрăх, Шанчă арçыннисем ытти ялсенчисенчен хăюллăрах, харсăртарах пулнă теççĕ.
Урамсем
Чиркӳ кас (40 лет Победы), Вырăс касси (Партизанская), Аял кас (Набережная), Çĕнĕ кас (Крупская), Курмыш (Курмыш), Аслă кас (Центральная), Çĕнĕ Вырăс касси (Советская тата Юбилейная).
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Теччĕ районĕн ялĕсем
Елга (Лопь-Ю юппи)
Елга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Лопь-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 15 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Яубуляково
Яубуляково — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 32 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452493, ОКАТО кочĕ — 80247810006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Свевсем
Свевсем, е свебсем (лат. Suevi, Suebi), — пирĕн эрăчченхи I ĕмерпе пирĕн эрăри II ĕмĕр хушшинче Эльба, Майн, Неккар, Тури Рейн юханшывсен тăрăхĕнче пурăннă герман йăхĕсене пĕтĕмĕшле палăртакан халăх ячĕ. Свевсем шутне семнонсене, маркомансене, гермундурсене, квадсене тата ытти йăхсене кĕртеççĕ.