cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лебенза
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Гаршин Всеволод Михайлович
мини|Всеволод Гаршин, 1885 Гаршин Всеволод Михайлович, — вырăс çыравçи. 1855 çулхи нарăс уйăхĕн 14 Бахмут уесĕнчи (халĕ Донецк облаçĕ) Приятная Долина именинче çуралнă. 1888 çулхи ака уйăхĕн 5 Петербургра вилнĕ.
Пурнăçĕ
Всеволод Михайлович авалхи дворян кил-йышĕнче çуралнă. Ашшĕ офицер пулнă пирки унăн ачалăхĕ çар хушшинче иртнĕ. Горнăй институтра вĕреннĕ, анчах та веренсе пĕтереймен. Турккăсемпе варçă пуçлансан вăрçăри çара хăй ирĕкĕпе кайнă. Унта урина амантнă хыççăн каялла таврăнса литература ĕçне пикеннĕ. 1880 çулта çамрăк революционера вĕлерни ăна питĕ вăйлă пăшăрхантарнă, вăл тăнне çухатса аташма пуçланă. Ăна тана çухатнисем патне пульница хунă. Унта вăл 1888 çулта вăл пĕррехинче тытса илнĕ вăхатра пусма çинчен тăваттăмĕш хутран персе анса пуçне çĕмĕрнĕ.
Ĕçĕсем
Хăйĕн литаратура ĕçне Всеволод Михайлович 1876 çулта «Тăватă кун» калавĕпе пуçланă. Калав пурне те килĕшнĕ, вăл тӳрех чапа унпа тухнă.
Каçăсем
Категори:XIX ĕмĕрĕн Раççей çыравçисем Категори:XIX ĕмĕрĕн вырăс çыравçисем Категори:Юмахçăсем Категори:1877—1878 вырăс-турккă вăрçине хутшаннисем Категори:Хăй çине алă хунисем
Удмурт Республикин гимнĕ
Удмурт Республикин гимнне (Шунды сиос ӝуато палэзез) Александр Корепанов кĕвĕленĕ, сăмахĕсем Т.Г. Владкинăн (удмурт чĕлхиллĕ верси), А.А. Шепталинăн (вырăс чĕлхиллĕ верси). «Удмурти Республикин наци гимнĕ çинчен» саккунне (N55-РЗ) Удмурт канашĕн 2002 çулхи юпа уйăхĕн 31 йышăннă.
Каçăсем
Категори:Удмурти Республики Категори:Раççей субъекчĕсен гимнĕсем
909
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çурма аркану тапхăрĕ
thumb|left|Нумай пĕр йышши атомсен арканнин симуляцийĕ. Сулахайра 16 атом, сылтăмра 400. Çӳлти хисеп миçе çурма аркану тапхăрĕ иртнине кăтартать Квантлă мехнаника системăн (пайăрка, тĕш, атом, энерги шайĕ т.ы.) Çурма аркану тапхăрĕ — система 1/2 пулаяслăхпа арканакан вăхăт T½. Нумай пĕрне-пĕри пăхăнман пайăркаракан тăракан ансмбĕлĕ сăнасан, пĕр çурма аркану тапхăрĕнче арканман пайăркасен шучĕ икĕ хут чакать. Термина экспонентла арканакан системăсенче кăна усă курма юрать.
Радиохастар аркану законĕ
Икĕ çурма аркану тапхăрĕнче пĕтем пайăркасем арканаççĕ теме çук. Кашни çурма аркану тапхăрĕнче арканман пайăркасен шучĕ икĕ хут чакнă май, 2 T½ иртсен малтанхи пайăркасен 1/4 пайĕ юлать, 3T½ иртсен - 1/8 пайĕ. Арканман пайăркасен p пайĕ вăхăта t çакăн пек пăхăнать:
.
Çурма аркану тапхăрĕ, вăтам пурăнас вăхăчĕ \tau и аркану константи \lambda çак шайлашупа çыхăннă: .
ln2 = 0,693…, пулнă май çурма аркану тапхăрĕ пурăнас вăхăчĕнчен 30 % яхăн сахалрах.
Паллă вăхăт валли арканма пултаракан шутне N тесе палăртсан, вăхăт тапхăрне t2 — t1 (t1 тата t2 - çывăх вăхăт саманчĕсем), арканакан пайăркасен шутне n тесе палăртсан, n = KN(t2 — t1). Пропорционаллăх коэффициенчĕ K = 0,693/T½ аркану константи ятлă. (t2 — t1) кăларнине 1 тесе йышăнсан, урăхла каласан сăнав тапхăрне 1 илсен, K = n/N Çав майпа аркану константи мĕнпур пайăркасен пĕр вăхăт тапхăрĕнче арканнă пайăркасен пайне кăтартать.
Тĕрлĕ изотопсен çурма аркану тапхăрĕ питĕ улшăнса тăрать. Хăшпĕр изотопсен вăл çăккунтăн миллионмĕш пайĕнчен пĕчĕкрех,хăшпĕр изотопсен, сăмахран, уран238 е тори232 валли вăл 4,498*109 тата 1,389*1010 çула çитет.
1 кг уранта 1 çеккунтра миçĕ аркану пулнине шутлама çăмăл. Кирек хăш элементăн атăм виçи чухлĕ граммра 6,02*1023 атом пулни паллă. Çавăнпа n = KN(t2 — t1) формулăпа кашни çекунтра 1 кг уранта арканакан атомсен шутне тупатпăр. Çулталăкра 365*24*60*60 çекунтне шута илетпĕр.
Шутласан, çекнтра 12 миллион атом арканине пĕлетпĕр. Анчах ку 1 кг уранăн питĕ сахал пайĕ пулать. .
Каллех радиактивлă арканун тĕп законĕ KN(t2 — t1) патне таврăнса ăна статистикăлла закон тесе калатпăр. Кашни тапхăрта яаланах пайăркасен яланах пĕр пайĕ арканать, анчах хăш пайăрка арканасси паллă мар. Çавăнпа ку закон пайăркасен шучĕ пысăк пулсан кăна тĕрĕс ĕçлĕт. Пайăркасен шучĕ сахал пулсан закон çирĕп пунăçламанса та пултарать.
Каçăсем
(акăлчанла)
Категори:Физика Категори:Радиохастар аркану
Рафаэль Надаль
thumb|Рафаэль Надаль Рафаэ́ль Нада́ль Паре́ра (Rafael Nadal Parera, 1986 çертме, 3 Манакорта, Мальорка, Испани çуралнă) — паллă испан теннисисчĕ, тĕнчен пĕрремĕш ракетки 2008 çулхи çурла, 18 вăхăтĕнчен.
Спорт хатĕрĕ
Тум-тирĕпе пушмакĕ — Nike. Ракетка — Babolat AeroPro Drive Cortex.
Каçăсем
Категори:1986 çулта çуралнисем Категори:Çĕртме, 3 çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Олимп чемпионĕcем (теннис) Категори:Испани Олимп чемпионĕсем Категори:Дэвис Черкки çĕнтерӳçисем Категори:Уимблдон турнирĕн çĕнтерӳçисем Категори:Испани теннисисчĕсем
Васильев Алексей Григорьевич
Васильев Алексей Григорьевич, — театр актерĕ. 1934 çулхи çурла уйăхĕн 3 Чăваш Енĕн Патăръел районĕнчи Каншел ялĕнче çуралнă. Чăваш АССР(1976) тата РСФСР(1979) тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ятне тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ
ЛПИӲТМтК режиссисура уйрăмĕнче вĕренсе тухнă хыççăн 1966-1967 çулсенче Чăваш драма театрĕн режиссёрĕ вырăнĕнче тăрăшнă. 1976-1968 çулсенче Чăваш Енĕн вырăс драма театрĕн режиссёрĕ, 1969-1996 çулсенче тĕп режиссёр вырăнĕнче ĕçленĕ. 1995-1996 çулсенче Чăваш ТЮЗра художество ертӳçи пулнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Бурят Википедийĕ
Бурят Википедийĕ (Буряад Википеэди) — Википедин бурят чĕлхилле уйрамĕ.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем
Барабанов Пётр Васильевич
Барабанов Пётр Васильевич — (7.12.1898 (25.12)-23), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 48-мĕш çарĕн 194-мĕш перевçĕсен дивизин 616-мĕш перевçĕсен полкĕн отделени командирĕ, ефрейтор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Çурла, 3
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Нарын
Нарын, — Киргизинчи Нарын облаçĕн тĕпĕ, хула.
Тавралăх
Хула Нарын юханшывĕн хĕрринче, тинĕс шайĕнчен 2500 метр çӳллĕшĕнче ларать.
Çутçанталăк
Çанталăк кунта континентлă, типĕ. Хĕл сивĕ, 145-165 кун тăсăлать. Кăрлач уйăхĕнчи температура вăтамран -17°С таран анать, çулла вара вăтамран 18°С таран хăпарать. Çулталăк хушшинче 250—300 мм юр-çумăр çăвать.
Хула кун-çулĕ
Хулан ĕмĕрĕ питĕ вăрăм. Ку вырăнта малтан Кашгара каякан çуту-илӳ çулĕ иртнĕ. Çак çул хĕрринче вара хĕтĕленӳ вырăнне туса лартнă пулнă. Çак хӳтĕленӳ вырăнĕ патĕнче аталанса кайнă та ĕнтĕ хула.
1994 çултанпа хулара троллейбус çӳрет.
Культура
Хулара Нарын патшалăх университечĕ, краеведени музейĕ, музыкăпа драма театрĕ тата «Манас Руху» халăх театрĕ вырнаçнă.
Хулара «Тӳпе тăвĕсем», «Ула Ту», «Кермен Ту» турист фирмисемпе хăна çурчĕсем, «Салкын-Тор» кану вырăнĕ пур.
Категори:Киргизи хулисем
Солоновка (Сотничиха юппи)
Солоновка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Сотничиха юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Ен юханшывĕсем
910
Çавăн пекех пăхăр
* Категори:Çулсем
Беркутово
Беркутово — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 10 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453346, ОКАТО кочĕ — 80238845004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Беркутово
Рис
Рис; Тĕкĕ е шур тулă (Oryza) — пĕтнек çемйинчи пĕрçуллăхлă тата нумайçуллăхлă курăклă ӳсентăрансен ăратĕнчи кĕрпеллĕ культура.
Çырса палăртни
left|thumb|300px|Рис пĕрчисем
Ячĕ
«Рис» сăмах Раççее XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче тин çитет, вăл riсe сăмахран пулать, унчен ăна сарацин пĕрчи е сарацин тырри, каярах ячĕ сорочин вир кĕрпи куçать. Ăрат ячĕ Oryza санскрит сăмахĕнчен (vrihi) пулса тухнă.
Пулу
Тропик ялхуçалăх культури пулнă май, риса субтропик тата вăтам тăрăхăн ăшă çĕрĕсенче пĕр çуллăхли ака рисне (Oryza sativa) çĕре акаççĕ. Вăл авалхи пат культурисенчен пĕри шутланать. Апат-çимĕç культури шучĕпе риса 7 пин çул каялла Кăнтăр-Тухăç Азире, хальхи Индипе Китайтерриторийĕсенче çитĕнтерме тытăннă. Кавказ-лешьенĕн тата Тĕп Азире риса пирĕн эрăччен II—III ĕмĕрсенче акма пуçланă, Европăра ял хуçалăх культури хисепне рис VIII ĕмĕрте кĕрет, Америкăна — XV —XVI ĕмĕрсенче çитет. Раççее культурă Венгрипе Украина урлă XV ĕмĕрте çитнĕ.
Рота
Рота командирĕн çар хисепĕ — капитан.
Рис
Усă курни
right|thumb|250px|«Ризотто» - рис çими
Хуçалăх
Тĕнчере риса çитĕнтерсе пухас енĕпе Китайпа Инди малта пулаççĕ.
Рота
NATO çарĕсенче ротăна латынь алфавичĕн сасă паллисемпе (литера) асăнаççĕ («A» рота (Альфа) — 1-мĕш, «B» рота (Браво) — 2-мĕш, «C» рота (Чарли) — 3-мĕш, çапла малалла.
Рис
Çавăн пекех
Ясмăк, Пăрçа, Шалçа пăрçи Тулă, Сĕлĕ, Кукурусă, Рапсă, Вир, Хура тулă, Ыраш, Урпа.
Рота
Каçăсем
Категори:Ротăсем
Рис
Каçăсем
Категори:Кĕрпесем Категори:Çăкăр тĕшĕллĕ культурă Категори:Кĕрпе культурисем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
911
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Безансон
Безансон, — Францире Ду юханшывĕ çинче вырнаçнă хула.
Хулара университет пур.
Паллă çыннисем
Категори:Франци хулисем
Мусиха
Мусиха — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Омь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
Куангбинь
200px|right 200px|right|thumb|[[Phong Nha-Ke Bang .]] Куангбинь (вьетн. Quảng Bình, 廣平) — Вьетнам хули, Донгхойн тĕпĕ. UNESCO's Phong Nha-Ke Bang National Park is located here.
Халăхĕ, йышлăхĕ
2004 çулта хулара 1 млн 278 пин çын пурăннă.
Çутçанталăк
Вăтам температура — 24° C. Çумăр тапхăрĕ: çурла-юпа. Ытти уйăхсенче — типĕ сезон.
Паллă çыннисем
Категори:Вьетнам хулисем
Степная (Таловка юппи)
Степная — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Таловка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
912
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Степная (Таловка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Ен юханшывĕсем
Лейбуша (Волошка юппи)
Лейбуша — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. ВОлышка юханшывăн сулахай çыранĕпе, 52 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 82 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Çирĕклĕ (Пелепей районĕ)
Çирĕклĕ (Савкино) — Пушкăрт Республикинчи пелепей районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (68%), вырăссем (27%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пелепее çитме: 26 çм , Ярмулай ялне - 10 çх, Аксеново станцине 36 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пелепей районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Тури Сазово
Тури Сазово — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 198 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453346, ОКАТО кочĕ — 80238845005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Горобец Степан Христофорович
Горобец Степан Христофорович Горобець Степан Христофорович — (08.02.1913 -08.02.1942), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 05. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Калинин фрончĕн 30-мĕш çарĕн 21-мĕш танк бригадин 21-мĕш танк полкĕн танк командирĕ, кĕçĕн лейтенант.
Виктор Гюго
Пурнăçĕ
Виктор Гюго пĕчĕк буржуази çемьинче çурална. Унăн кил-йышĕ Пĕрремĕш импери вăхăтĕнче социал пусми тăрăх самай хăпарнă. Ашшă Наполеон генералĕ пулнă, амăшĕ, карапсем тытаканăн хĕрĕ пулнă, роялпе вылянă.
Виктор Гюго ачалăхĕ Марсельте, Корсикăра, Эльбăра (1803-1805), Италире (1807), Мадридра (1811) иртнĕ. Ашшĕн çар служби ăçта иртнĕ — çемье çавăнта пулнă. Кашнинчех, каялла, Парижа таврăннă пулсан та.
1814-1818 çулсенче «Аслă Людовик» лицейĕнче пĕлӳ пухнă. 14 çулта (1816) çырма пуçланă.
Каҫӑсем
Категори:Франци çыравçисем Категори:Франци сăвăçисем Категори:Франци драматургĕсем Категори:Пайăр çынсем:Франци
Барабанов Пётр Иванович
Барабанов Пётр Иванович — ( - ), 1-мĕш Украина фрончĕн 4-мĕш танк çарĕн 6-мĕш гварди механизăмланă корпусăн 16-мĕш гварди механизăмланă бригадăн 28-мĕш танк полкĕн взвод командирĕ, гварди лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Çĕмĕрле (Çĕмĕрле районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 1037 çын, çав шутра 498 арçын, 539 хĕрарăм пурăннă.
Ялта Мажуков Алексей Сергеевич (1936-2011) композитор çуралса ÿснĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Калмăк Википедийĕ
Калмăк Википе́дийĕ — Википедин калмăк чĕлхиллĕ уйрăмĕ.
Калмăк Википедине аталантарма йывăр: хастар хутшăнакансем сахал, калмык чĕлхипе хайланă сумлă çăлкуçсем çук, хăй чĕлхи те, пĕчĕк пулнипе, çухалма патне çитнĕ (Юнеско версипе).
2009
2009 çулхи çĕртме, 20 калмăк Википединче «ята улăштарнă вăрçă» ((1), (2), (3) — вырăсла) пулса иртнĕ. Патшалăхсемпе халăхсен ячĕсене калмăк чĕлхинче епле çырмаллине сӳтсе явнă. Вĕçне-хĕрне тухаймасăрах тавлашăва вăхăтлăха чарнă ((4)).
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем
913
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Лейбуша (Онега юппи)
Лейбуша — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сылтăм çыранĕпе 363 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Патрушевка
Патрушевка — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
Новая Деревня (Калининград облаçĕ)
thumb|250px|кивĕ нимĕç çурчĕ — ялти çуртсен чылайăшĕ нимĕçҪӗньял (выр. Новая Деревня) — Калининград облаçĕнчи Полесск районĕн ялĕ. Полесскран 20 çухрăма яхăн вырнаçнă. Вăрçă хыççăн кунта нумай чăваш куçса килнĕ.
Ячĕ
1945 çулччен Alt Gertlauken ятлă пулнă. Кайран Новая Деревня ят панă. Çапах чăвашсем пĕр-пĕрин хушшинче Кĕртлауккĕн теççĕ, паянхи кун та.
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕнчи Полесск районĕ
914
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Горобец Тарас Павлович
Горобец Тарас Павлович Горобець Тарас Павлович — (25.02.1901(12)-06.12.1960 ), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 27-мĕш çарĕн 337-мĕш перевçĕсен дивизин командирĕ, полковник.
915
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ясмăк
Ясмăк' (Ervum lens е Lens esculenta Moench) — пăрçалă 1-çулхи ӳсентран, нумайрах чухне çурхи, хăйне евĕрлĕ çаврака, хĕррисенчен лапчăтнă, варринче çаврака вăрăллă. thumb|right thumb|right Шултăра тата вĕтĕ вăрăллă тĕссене пĕлеççĕ. Пĕрремĕшĕн туни 28-35 см таран ӳсет, тĕшши, çулçисем тепĕр тĕслинчен шултăрарах. Теприн туни 18-28 см таран кăна ӳсет. Анчах ун тухăçлăхĕ пысăкрах тата çимĕçĕ тутлăрах. Шултра вăрăллисем шутне шултăра чашăк ясмăкĕ (L. esculenta nummularia Alef., урăхла çимелли, пфенниг, геллер е шурă полушкăллă) тата яланхи е шурă прованс ясмăкĕ (L. esculenta vulgaris Аl.); вĕтĕ вăрăллисем шутне — хĕрлĕ-хăмăр тĕшлĕ вĕтĕ хĕрлĕ ясмăк (L. esculenta erythrosperma К.), хăмăр тата сарă-хăмăр тĕшĕллĕ марс тата хура тĕшĕллĕ, тутлах мар шултра вăрлăхлă хура ясмăк (L. esculenta aigra Alef.) кĕреççĕ. Асăннисемсĕр пуçне Анат Европăпа Çурçĕр Америкăра вырăнти йĕркене хăнăхнă сортсем нумай. Ӳсĕм вăхăче 100-130 кун, çав вăхăтра ăна 15—18 °C кирлĕ. Тăм ӳкнинчен питех хăрамасть (-6° сахалрах t° сиенлĕ ), анчах тăпрара шыв çитменнине чăтаймасть. Çавăн пирки ăна таса, çумсăр, лайăх тирпейленĕ, акшарпа пуян (унсăр тухăç кĕтмелли çук) тăпра кирлĕ. Раççĕре хура тăпраллă кĕпернесенче ӳстернĕ. XIX – мĕш ĕмĕрте чикĕ леш енне ăсатма ăна Тамбов, Пенза тата кӳршĕ кĕпернисенче 1/3 млн га çинче ӳстернĕ. Ясмăка çĕрулми хыççăн лартсан лайăхрах, çавах ăна тĕрле тырăсем хыççăн та ӳстереççĕ.
Ӳстерни
Акма хăйне кăна е сĕлĕпе е урпапа хутăш акаççĕ. Хутăш аксан вăл çутă çитменнипе аптрама пултарать. Сапаласа (1-1,5 ц/га) е 15-25 см вырнаçнă йĕрпе (0,7-1 ц/га) акаççĕ. Хутăш акнă чухне вăрлăхне пĕр пек е ясмăка 1/3 пайне илеççĕ. Вăрлăха 2-4,5 см тарăнăш путараççĕ. Ясмăка çумлаççе тата тунисем ӳкесрен ана çине çапăран тĕревсем лартаççĕ. Çупкамĕсем хăмăрланма тытăсан пуçтараççĕ, çавăн чухне кăна хаклă тăракан çутă симĕс тĕшине пуçтарма пулать. Тухăçĕ вăтам тăпра çинче пăрçаран нумайрах пулать. Гектартан 7,3-15 (19-22 таранах) ц тĕшĕ тата 5,8-15 ц улăм пулать. Ясмăк улăмĕ белок сахал (сăмахран кĕшман е тырă улăмĕ) апат çине хушма усă кураççĕ. Яланхи ясмăксăр пуçне тата ыттисем те пур: 1)вика е хир пĕр тĕсле ясмăк е вика (Егvum monanthos е Vicia monantha Koch.). Вăл чухăн тăпра çинче, пăрçапа вика лайăх тухăç паман акшарсăр тăпра çинче, те тухăç параканскер. 2) франци е вика ясмăкĕ (Vicia Ervillia е Ervum Ervillia; Кавказра — ухкрехели е кирюшна), типе чатма пултаракан, анчах тăм ӳкнине чăтайман ӳсентран. Тухăçĕ 13-22 ц/га таран, улăме те çавна яхăн. Тĕшĕнче сиенсер мар йӳçĕ япаласем пур. Вĕсене вĕретсе е пăспа кăларса тĕшшине выльăхсене, килти кайăксене çитереççĕ.
Вуламалли
З.М.Куданова. Определитель высших растений Чувашской АССР.ЧебоксарыĂЧувашское книжное издательство, 1965.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Пăрçаллисем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Зирекля
Зирекля — Пушкăрт Республикин Кугарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 174 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453346, ОКАТО кочĕ — 80238845006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
916
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Зирекля
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кугарча районĕ
917
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Марьян
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — вырăссем (68%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пелепее çитме: 21 çм , Ярмулай ялне - 5 çх, Аксеново станцине 31 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пелепей районĕ
Коурак (Тарсьма юппи)
Коурак — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Тарсьма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Ловис Коринт
thumb|right|260px|Скелетпа хăй хăйне ӳкерни, 1896. thumb|right|260px|Корин кил-йышĕ хушшинче, 1909. thumb|right|260px|Зевс ачалăхĕ, 1905 Ловис Коринт (Lovis Corinth, тулли ячĕ: Franz Heinrich Louis Corinth), — паллă нимĕç ӳнерçи. Хĕвĕлтухăç Пруссири Тапиау хулинче 1858 çулхи утă уйăхĕн 21-мĕшĕнче çуралнă. Нидерландыри Zandvoort хулинче 1925 çулхи утă уйăхĕн 17-мĕшĕнче вилнĕ.
Каçăсем
Категори:Нимĕç ӳнерçисем
Барабаш Афанасий Семёнович
Барабаш Афанасий Семёнович — (-), 4-мĕш Украина фрончĕн 51-мĕш çарĕн 22-мĕш гварди уйрăм танк полкĕн командирĕ/small>, гварди подполковникĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 16.
Аксар (студи)
«Аксар» — чăваш музыкине, фильмĕсене çырса илекен, сарăлтаракан студи. Ертӳçи Иванов Алексей Васильевич.
Фирми «Диал». 1993 çулта никĕсленĕ. Шупашкарта вырнаçнă. Студире 5-6 çын ĕçлет.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чăваш Ен.
Чакан тулă
Чакан тулă, е куккурус (Zea mays L.) — злаксен çемьинчи чакан тулă ăрачĕн (Zea L.) пĕртен пĕр культури. Çичĕ тĕс пайĕсене уйрăлать.
Асăрхавсем
Категори:Çăкăр пĕрчĕллисем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Çĕнĕ Алтышево
Çĕнĕ Алтышево, — Чăваш Енĕн Улатăр районĕ ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 46 çын, çав шутра 21 арçын, 25 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Каверин Вениамин Александрович
мини|справа|Серапион пиччĕшĕ-шăллĕсем. Сулахайран сылтăма: К. А. Федин, М. Л. Слонимский, Н. С. Тихонов, Е. Г. Полонская, М. М. Зощенко, Н. Н. Никитин, И. А. Груздев, В. А. Каверин Каверин Вениамин Александрович (чăн хушамачĕ Зильбер), — вырăс совет çыравçи. 1902 çулхи ака уйăхĕн 19 Псков хулинче çуралнă. 1989 çулхи çу уйăхĕн 2 Мускавра çĕре кĕнĕ.
Пурнăçĕ
1923 çулта Хĕвелтухăç чĕлхисен институтне, 1924 çулта Ленинград патшалăх университетăн историпе филологи факультетне пĕтернĕ.
1920 çулсен пуçламăшĕнче «Серапион пиччĕшĕ-шăллĕсем» литература ушкăнне кĕнĕ. 1929 çулта «Барон Брамбеус. Осип Сенковский историĕ» диссертацине хӳтĕленĕ.
Ӗçĕсем
Хăйĕн пĕрремĕш «18... çулхи Лейпциг хулин хроники» калавне 1922 çулта пичетлесе кăларнă.
Вăл çырнă ĕçсем:
Категори:Вырăс çыравçисем
Горовец Александр Константинович
Горовец Александр Константинович Гаравец Аляксандр Канстанцінавіч — (12.03.1915(27.02)-06.07.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 28. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 5-мĕш пĕтерекен авиаци корпусĕн 8-мĕш гварди пĕтерекен авиаци дивизин 88-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн 1-мĕш экскадрильян командирĕн çумĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Лекшма
Лекшма — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лача кӳлĕ-Онега юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 73 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Рябковка
Рябковка — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Омь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
918
Вилнĕ
Категори:Çулсем
919
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çĕнĕ Вăрăмпуç
Çĕнĕ Вăрăмпуç, — Чăваш Енĕн Канаш районĕ ялĕ.
Кун-çулĕ
1927-мĕш çуллчен Çăхан ятлă пулнă.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Пăрçа
right|150px|thumb|Пăрçа
Пăрçа (Pisum) — пăрçа йышшисен çемьинчи ӳсентăран речĕ.
Çырса кăтартни
left|150px|thumb|Пăрçа чечекĕ
3 сорт-ушкăн
ХХ/ЪЪ
Тискер пăрçа
Тепĕр тĕсĕ, хир П. , кĕтеслĕ вăрăлăхлă пулсан та, ăна нумай автор уйрăм тĕс тесе те йышăнмасть. Хĕвеланăç енче, анчах малтанхи тĕсĕнчен сайрарах уйра акса илеççĕ.
Хими шучĕ
Пăрçăра питĕ нумай белок япалалăхĕ (20-26 %).
Фролиха (Тарсьма юппи)
Фролиха — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Тарсьма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Пăрçа
Экономика
Симĕс пăрçана туса илес енĕпе малта пыракан çĕршывсем — Индипе Китай, типĕ пăрçана Канадăра, Францире, Раççейре тата Китайра туса илеççĕ. {| | |
Фролиха (Тарсьма юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Пăрçа
Çавăн пекех
Ясмăк, Ыраш, Шалçа пăрçи, Нимĕç пăрçи, Тулă, Сĕлĕ, Кукурусă, Рапсă, Вир, Хура тулă, Рис, Урпа.
Каçăсем
Категори:Пăрçа йышшисем Категори:Тĕшĕ пăрçаллисем
Фролиха (Тарсьма юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мария Шарапова
Мари́я Ю́рьевна Шара́пова (1987 ака, 19, Няганьре, Тĕмен облаçĕнче çуралнă) — раççей теннисисчĕ,
Фролиха (Тарсьма юппи)
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Мария Шарапова
Çĕнтерӳсем (3)
220px
Каçăсем
thumb|right|180px|Мария Шарапова [[Индиан-Уэллс турнирĕнче, 2005 ç.]]
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Раççей теннисисчĕсем Категори:Раççей тава тивĕçлĕ спорт ăстисем Категори:Акан 19-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1987 çулта çуралнисем Категори:Тĕмен облаçĕнче çуралнисем
Лельма
Лельма — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Моша юханшывăн сулахай çыранĕпе, 25 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 88 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Çĕнĕ Выççăлккă
Çĕнĕ Выççăлккă, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕ ялĕ.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
920
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Каншел
Каншел, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 30 Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен пуçласа 1927-мĕш çулченПатăръел уесне кĕнĕ. Ку тапхăрта ял палартнă пайланăвсен Турхан вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Тай-Дас
Тай-Дас — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Тартас юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
Гусаркино
Гусаркино (Гусаркино) — Пушкăрт Республикинчи пелепей районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (100%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пелепее çитме: 32 çм ,
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пелепей районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Анат Сазов
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Бараболкин Дмитрий Фёдорович
Бараболкин Дмитрий Фёдорович — ( 10-16), 3-мĕш Беларуç фрончĕн 28-мĕш çарĕн 96-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 291-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19.
Калининград облаçĕнчи чăваш наципе культура пĕрлешĕвĕ
Калининград облаçĕнчи чăвашсем
Калининград облаçне 1945 çулта туса хунă. Ун умĕн Хĕвĕлтухăç Прусси пулнă. Унта пурăннă нимĕçсене анăçалла ăсатнă. Çĕр çынсăррипе, мĕн пур ишĕлчĕкре пулнипе, Сталин халăха чĕннĕ çĕнĕ çĕрне. Чăваш Енре те çак пĕлтерӳсем пулнă. Нумай чăваш пурлăха-çуклăха пуçтарса «Кёнигсберг облаçне» куçса кайнă. Паллах хăшпĕрисем вăçă хыççăн унта юлнă салтаксем пулнă. Чăвашсен нумайăшĕ Полесск районне килнĕ. (Новая Деревня), Краснознаменск районне (Канаш). Çапах чăвашсем облаçĕпе тĕл пулаççĕ.
Паянхи кун
Паянхи кун чăвашсен официаллă шучĕ 2027. Çапах та ку цифра чи пĕчĕк. Сăлтавĕсем вырăсланса кайни. Калининград облаçĕнче чăваш ансамблĕ пур. Вăл 5 хĕрарăмран тăрать. Вĕсем Февральское ялĕнче пурăнаççĕ, фестивальсенче, концетсенче юрлаççĕ те ташлаççĕ. Хăш пĕр чăвашсем тăтăшах Чăваш Ене кайса килеççĕ, хурăнташсемпе тĕл пулаççĕ, чăваш кĕнекисене, кассеттисене туянаççĕ.
Анчах та нумайăшĕ Калининград облаçĕнче пурăнса, чăвашла калаçма пăрахаççĕ. Нумайăшĕн Чăваш Ен, чăвашлăх питĕ инçе туйăнать. Кирлĕмарлăх туйăмĕсене ачисене те вĕрентеççĕ. Чылайăшĕ чăвашла музыки, фильмĕсем пурри çинчен нихăçан та пĕлмен, пĕлсен хытă тĕлĕнсе каяççĕ.
Вулавăшсем
Чăвашсем килнĕ хыççăн, чăваш кĕнекиллĕ вулăвăшсем пулнă. Кайран кирлĕ мар тесе хупнă. 2006 çулта чăваш пĕрлешĕвĕ Калининград облаçĕн наука библиотекинче чăваш кĕтесне уçнă. Анчах та вăл инçе вырнăçнипе, сахаллипе çителĕклĕ мар.
Чăваш шкулĕ
Совет вăхăтĕнче чăваш шкулĕ пирки пĕрре те шухăшламан. Чăвашсем аса илнĕ тăрăх, шăп-чăваш ялĕнче, учительсем "Скоро в Советском Союзе все будут говорить только на одном языке, на русском" калакаланă. Чăваш чĕлхине шута илмен. Чăваш чĕлхине вĕрентмен. Çакăнпа Калининград çуралнă ӳснĕскерсем чăвашла калаçма пĕлсессĕн те çырма пултараймаççĕ. Вулама та йывăр. Çакăнпа 60-70 çулсенче питĕ юратнă Капкăна тата ытти чăваш хаçат-журналне çырăнма пăрахнă.
Хальхи вăхăтра чăваш вĕренмелли курса уçас шухăшĕпе ĕçлет пĕрлешĕвĕ. Ӗмĕчĕ - чăваш шкулне уçасси. Анчах уншăн чăваш автономийĕ туса хурас пулать.
Йывăрлăхĕсем
Чăвашсем ялта хулара та пурăнаççĕ, анчах чăвашла манса кайман чăвашĕсен чылайăшĕ ялта пурăнать. Чăваш ялĕсен çеç мар, ытти те ялĕсен çак проблемисем: Укçа çукки, ĕç çухални, ĕçке сарăлни. Новая Деревня ял урлă совет вăхăтĕнче автобус çӳренĕ. Халăх хулана сĕте сутма, юлташĕсене курма кайса килнĕ. Халь, ку лини тупăшсăр тесе автобус линине чарчĕç. Халăх ялĕнче юлать, хурланать. Çамрăккисем хулана кайма, чăвашмарланма ĕмĕтленеççĕ. Культура çуртне ватса пăрахнă, кирпĕчĕсене сутнă администрацийĕ. Шкула хупнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш организацийĕсем
Горовой Василий Стефанович
Горовой Василий Стефанович — (13.08.1919 — -1950, çĕртме), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 43-мĕш çарĕн 126-мĕш перевçĕсен дивизин 550-мĕш перевçĕсен полкĕн взвод командирне пулăшаканĕ, аслă сержант.
Хингис Мартина
thumb|right|Мартина Хингис thumb|right|Мартина Хингис Мартина Хингис (Martina Hingisová, Martina Hingis; 1980, авăн, 30) —чаплă швейцари теннисисчĕ, тĕнчен пĕрремĕш ракетки (1997, 1999, 2000 — пурĕпе 209 эрне), Мăн çĕлем турнирĕсен пиллĕк хут çĕнтерӳçи.
Каçăсем
Категори:Швейцари теннисисчĕсем Категори:1980 çулта çуралнисем Категори:Авăн, 30 çуралнисем
921
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Симбирский
Симбирский — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 21 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453346, ОКАТО кочĕ — 80238845009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Симбирский
Чăваш хĕрарăм ячĕсем
Чăваш хĕрарăм ячĕсем
А
Аверук Аверӳк Аврепи Аисса Айăмнисса Айăмпи Айнише Айкки Айлу Айнисса Айнури Айпи Айпике Айпикеç Айраслу Айсăлу Айсăм Айсине Айслу Айсуй Айçăмхан Айтилле Айтти Айшат Айшшук Акання Акăльчак Аки Аките Аккака Аккиме Акпике Акпине Акруç Аксевер Аксулттан Аксупи Акçук Акук Алана Алеме Аленкка Алепи Алиме Алимя Алислу Алкени Алмапике Алмаслу Алмеш Алпич Алтакки Алтинке Алтма Алттăнай Альтюк Альтя Алюна Амаса Амина Амине Анаверпи Анаркĕл Анарпи Анеслу Анисса Аните Анук Апилхан Апите Аппике Аппинес Апук Аривлет Арифе Арихве Аркин Аркинне Аркуç Аркух Арли Арнепи Арняпи Артта Аслăпике Ассалет Аспика Аçинь Аçиçе Аçит Аçмухана Аççи Аççин Аççит Аталит Атапи Атăлсулттан Атнапи Атут Атюк Ахахпи Ахерпи Ашапатман Ашкани Ашкаш Ашкиеш Ашпăшпи Аюна.
Е
Евлень Евлуç Евлюк Екенпитта Елеккуç Елен Елепи
Ĕ
Ĕлкенпи Ĕмпике Ĕнерпи Ĕнеспи Ĕнеслу Ĕнкерпи Ĕнчĕпĕк Ĕнчĕпи Ĕнчĕпикке Ĕрчепи Ĕрчеслу Ĕстепи Ĕçпи Ĕхлепике Ĕшчени Ĕшчепи.
И
Иварпи Икенпи Илемпи Илени Илепи Илерпи Илети Илетпи Илеттюк Илечей Илечук Илкечен Илмешекер Илминас Илпике Илпинас Илпинес Илпипек Илпук Илсĕвер Илтевер Илтен Илтепи Илтилет Илтюк Илхевер Илчевер Илчук Ильнук Имине Импике Инелей Инес Интипяк Инчаля Иппинас Ирай Ирайхан Ирекĕл Иеня Ирешке Иркке Ирпи Ирпучей Ирра Иртакка Ируç Исенпи Иçак Иçеппи Иçетти Иçти Итепи Итрепи Итя Итяслу Ишемпи Ишме Ишшемпике Июпи Иятекки.
Й
Йăнами Йăскар Йĕкепи Йĕкĕрпи Йĕмпике Йĕпхĕр Йĕсмепи Йĕтрепи Йĕттĕрпи Йитепи Йутапи Йутапике Йутаслу.
Л
Лайла Лайпи Лайпике Лайсăлу Ларпи Лейслу Лелюк Лемппи Лепрут Лисахви Люкапи Люкса Люченей Люхеслу.
М
Маймине Майпике Майрапи Майраслу Майрепи Майрипи Майрук Майрухха Майслу Майте Майтепи Макуç Малине Малиххан Мальян Малюк Мамукка Манапике Манике Маниссе Манюкка Марине Марипи Мариç Мариш Маркки Маркуç Марпи Марçие Мархи Марьяпи Маçан Маçапи Маçу Маçупи Матрепи Матрие Матря Маттепи Матюк Матя Маття Матуççи Матяпи Махха Маша Машшук Мăйпи Мăкăнь Мăнира Мăрашкка Мăрччăк Мăршшук Мăхип Меликке Мелипи Мемӳре Менихан Меремпи Мерехве Мерки Мерккуç Мерчен Мерченпи Мерхеве Мерхепи Мерххук Мерчи Мерчепи Мерчук Мессипе Метине Мехтислу Мĕнчи Мĕрсите Мĕрчеслу Мĕслиме Милĕккей Милчук Мимпикке Минейпи Миневер Минекки Минепи Менеслу Минесса Минеç Минеçпи Минехей Минехет Минипике Минисса Миниççа Минкамал Минке Минкеç Минкĕмĕл Минкка Минлĕпик Миннипикке Минсăлу Минсăхва Минсук Минçамал Минуç Минуççа Минӳпике Минюк Минюçа Миня Минямал Миняпи Миххепи Мичама Мичуллу Мулаца Муля Муляпи Мумине Мунипи Мунире Мухтепи.
Н
Найме Нарпи Нарпике Нарспи Нарспике Насие Насипике Насипет Наçтута Наçапи Наççипи Наççия Наçук Натаçи Натире Натяха Нелпике Непислу Непук Неси Несипе Несихва Несихве Нескав Нескей Неспи Неспике Нетихва Нетюç Нетюçпи Неччи Ниниле Нуна Нунапи Нурани Нуриле Нурпи Нурпике Нурпинес Нурсулттан Нуртите Нухали Нухапи Нухрат Няни Нянеслу Нянкка Нянюк Няркки.
О
Ойпи Окапи Окка Олтампи Олчапи Онатти Онеслу Онихер Ортюхха Орхи Отна-Султтан Охтепи Очапи Ошапи Оюслу Ояспи Ояслу.
П
Пайкевер Пайкенеш Пайпике Пайраслу Пайрук Пайсеттер Пайсиер Пайсулттан Пайтилет Палканпи Паляки Паняслу Парите Парнепи Парнеслу Парнеç Парпис Пасарпи Паçа Паçапай Паççа Паçук Патилет Патихан Патмапи Паттикĕл Паттилет Паттиме Пахаслу Пăлхарпи Пăрттапи Пăрчкан Пăрчук Пăчăрпи Пеккине Пепечук Петишслу Пĕрев Пике Пикен Пикеми Пикемпи Пикенеши Пикени Пиккине Пикепей Пикепи Пикеслу Пикечеп Пикине Пикиян Пиксулттан Пиксĕвер Пилемпи Пиленни Пилтĕш Пилпинес Пимпи Пиневер Пинекей Пинекке Пинеккей Пинемер Пинепи Пинерпи Пинерук Пинерчен Пинесен Пинеслу Пинеспи Пинетей Пинече Пинеххай Пинеш Пинешле Пинкке Пиник Пиниккӳл Пиняслу Пипечук Пипике Пипикӳл Пинчук Пинякка Пиняпи Пинюк Пипӳ исук Писӳкен Питенпи Питулет Платка Плиска Поиме Покряслу Пратье Пурнăçпи Путене Пӳлекпи Пӳлемпи Пӳнепи Пӳсни.
Р
Райăспи Раххиме Рессипе Рехиме Рехпике Руххепи Рухье Рушпике Рушшанкăл Рушшанпи.
С
Саварпи Савата Савăрпи Савиен Савинех Савичен Савканеш Савкани Савкапи Савкати Савкачей Савкеяр Савкке Савки Савнепи Савнерпи Савнеслу Савнечей Савнеччей Савнеш Савни Савникер Савнислу Савнихер Савнӳкка Саврепи Саврине Савтепи Савтилет Савхи Саите Саихве Саймăр Сайра Сайраслу Сайрепи Сайрук Сайруна Сайрухха Сайте Сайтӳне Сакипе Саккине Саккинет Салампи Салихха Салиххе Саните Санихер Сантяпи Сапарпи Сапашпи Сапие Сапине Сапипе Сапире Сапите Сапка Сапрене Сапур Сарайпи Сарайслу Сарампи Саранпи Сараслу Сарăхĕр Сарвура Сарикел Сарине Сарихва Сарихве Сарманти Сарпи Сарпике Сарсăлу артуне Сарука Сарчечек Сатаппи Сатипе Сатюк Саулине Сахва Сахвара Сахвиле Сахвине Сахвура Сахиме Сахине Сахипкамал Сахите Сахук Сахъя Сăванни Сăвапи Сăвар-элтти Сăламуш Сăлпике Сăлупи Сăмран Сăналюк Сăнарпи Сăпани Сăпханни Сăрпи Сăрпике Сăхвани Сваруш Сверей Сверка Сверне Свертти Сверук Сверухха Сверхине Сверччен Северен Северне Северпи Севертен Севертти Северук Северчен Севкеней Севкепи Севкеслу Севкке Севре Севрепи Севреслу Севречей Севреш Севрине Севриш Севрук Севтилет Севчеслу Сейнипе Сейратдина Сейте Сейтӳне Секеслу Секкен Селепи Селет Селетей Селечӳк Селĕмпи Селиме Селине Селихха Селпи Селтепи Селтти Селяна Селяпи Селюк Селюхха Семине Семкке Семпике Сене Сенекил Сенепи Сенерчук Сенеслу Сенетепи Сенетпи Сениме Сенкепи Сентепе Сентепи Сентилет Сенчук Сенчукка Сенчӳк Сепек Сепи Сепите Сераппа Сервери Сериме Серине Сериней Серкенеш Серкепе Серкепи Серкеслу Серкечен Серкки Серккиней Серкуç Серне Сернепи Сернюк Серпии  Серпике Серпине Серпинеш Сертепи Сертилет Сертирекке Сертук Сертӳкка Серчепи Сесек Сесен Сестрӳня Серяш Сетепи Сетиме Сетнепи Сетрепи Сетрупа Сетьен Сехите Сеххиме Сечепи Сĕверкке Сĕверне Северпи Северпике Сиверсăлу Сĕвертен Сĕверук Сĕверхи Сĕверхине Сĕверчен Сĕверчук Сĕлихха Сĕлпике Сĕмпел Сĕперпи Сĕрне Сĕрпи Сĕрпике Сивтелет Сикилчен Силевер Силем Силемпи  Силепи Силерпи Силет Силетпи Силешпи Силĕкки Силиния Силисса Силкеней Силкепи Силкипе Силпи Силпике Силтевер Силтелет Силтепи Силтеслу Силтĕлет Силтилет Силтӳк Силчук Сильяна Силяпи Симпи Синевер Синепи Синерпи Синертен Синертӳш Синерук Синерчен Синерчче Синет Синкелей Синтевер Синук Синухха Синчевер Синӳкка Синяпи Сипенеш Сихуне Сичек Сиченей Сичепи Слусулттан Слӳк Солттанай Сопайте Суйпике Сулейха Султтанка Султанпи Султанпике Сульпике Супайте Суркки Сухра Сухье Сывлăмпи Сывпике Сывтупи Сывхапи Сывхепи.
Т
Тавăрпи Тавви Таворкам Тавсулттан Таихве Тайăнпи Тайкки Тайпи Тайпикке Тайра Тайрепи Тайрапинес Тайрине Тайрук Тайслу Тайихве Тайруна ТайраслуТайханай Такук Талĕрпи Талля Тамарислу Тамиç Танăккай Танслу Тапи Тапур Тарик Тарине Таруç Тарюна Татти Татӳкка Татюк Тахмине Тахтлăпи Тахуç Ташпике Таюк Тăвампи Тăванпи Тăвпике Тăмпике Тăри Тăрнисса Тăхтани Тăхтапи Тăхтаç Тăхти Тăхтилет Тăхтуç Тевеккĕл Тевекпи Тевеней Теверин Теверпи Теверук Тевертӳк Теверчен Тевеслу Тевет Теветни Теветпи Тевечей Теви Тевичя Тевлемпи Тевлепи Тевлет Тевлечей Тевлюк Теврине Тевсерин Тевтерин Тевтилет Тевшей Текерлĕк Текелпи Телейкке Телейпи Телейсер Телихвер Телӳччен Темисса Тенекеш Тенехпи Тепике Тепти Терни Терихве Термиле  Тесевер Теспинкке  Тестевер Тетвит Тетвине Тети Тетилет Тетине Тетинкка Тетинхер Тетмиххер Тетника Тетниххер Теттелслу Техтепи Техтӳкка Тĕмпи Тĕнек Тĕпек Тĕрĕспи Тивлепи Тивлетпи Тики Тиляра Тимиш Тинарай Тинеслу Тинепи Тинехпи Тинипе Тисулттан Тити Тияхпи Тойкеней Тойкенея Тойсевер Тойсипа Торхантай Тохтӳкка Туйепе Туйкенеш Туйкепи Туйнепи Туйпике Туйсăлу Туйсевер Туктава Тума Тумсăлу Тунепи Тунеслу Тунисса Тунӳк Тупике Турçирма Тутилет Тухмине Тухти Тушши Тӳка Тӳкита Тӳкти Тӳхти Тюрнисса Тютюк Тюхти Тявлампи Тяворкам Тякуç Тямиç Тянуç Тярук Тятӳк Тяттӳк Тяххи Тяххипе Тяччи Тяшшине.
У
Уйăхха Уйпи Ука Укавьян Укане Уканеш Укани Уканне Уканькка Укапи Укапикке Укасарри каслу Укаç Укаçпи Укахви Уки Укка Уккамас Укра Укçине Укçинкка Укьяна Улăслу Улемпи Улимпи Улине Улитка Улкети Улмапике Улпикке Улӳна Ульăмпи Улькечи Ульмес Ульпи Ультепи Ультилет Ульттас Ультюк Ультӳтти Ульчаслу Улюк Улюкка Улюнкка Улякка Умрай Унавер Уневер Унепи Унерпи Унеслу Унеспи Унеç Унетпи Униççе Унихер Унихерпи Унтакăш Унтилет Унюк Уняркка Упăрçа Упике Упраят Упруç Урнюк Уçмине Утапи Утарпи Утене Утепи Утĕлти Ути Утна-Султтан Утрепи Уттюк Ухантилет Уханӳк Ухапи Ухвик Ухвине Ухевер Ухлемпи Ухтепи Ухтилет Уххиме Ухчук Ухьяна Ушкапи Укӳпе Ушшеме Ушшиме Ушшине.
Ӳ
Ӳкемпи Ӳлеслу Ӳльтепи Ӳмĕсле Ӳтепи Ӳхим Ӳхлемпи Ӳшлепи Ӳшшеме Ӳшшиме Ӳшшине.
Х
Хавантейпи Хавхарпикеç Хаймук Хайнамал Хайтук Хаккиме Халиме Халите Халшат Хамита Хамите Хампике Ханăккей Ханине Хапине Хапипе Хасисе Хаçине Хаççипе Хаççук Хатима Хатире Хатлапике Хаттиме Хаттюк Хăва Хăвай Хватима Хвериме Хевертен Хевьюна Хеличе Хемисса Хемите Херкенеш Хĕвелпи Хĕвелюк Хĕветке Хĕреçка Хĕрĕмпи Хĕрислу Хĕристи Хĕркач Хĕркирек Хĕркка Хĕркке Хĕрнисса Хĕрпи Хĕрпис Хĕрпике Хĕрппи Хĕрпустан Хĕрсевер Хĕртилет Хĕртук Хĕрхерук Хĕрхи Хĕрченей Хĕрчеппи Хĕрчук Хĕрчукка Хĕсни Хинерпи Хиркенеш Хитрепи Хонтепи Хунеслу Хунерпи Хунтесли Хуракка Хуракçа Хуралаç Хурниç Хурча Хурчка.
Ш
Шайвана Шаймерчен Шаймине Шалви Шамальпи Шамаслу Шанкрисса Шапатан Шарифе Шарихва Шарнисса Шарнипи Шарпи Шартилет Шарттăм Шаттаней Шахмине Шахсулттан Шахчок Шăмакка Шăмапикке Шăмпике Шăпчăк Шевер Шеверпи Шевертек Шевертен Шевертуш Шевертюк Шеверук Шеверунт Шеверуш Шеверчень Шеверчук Шевлепи Шеврешке Шевчепи Шекерек Шеймине Шекерел Шекерук Шекерчень Шелеме Шелеми Шелепи Шелеслу Шелпи Шелпинес Шелтĕрпи Шелхивер Шеневер Шенер Шенерпи Шенкер Шенкерпи Шенри Шепечей Шепхер Шепхерпи Шерви Шервустан Шерифе Шеремпи Шерен Шерепи Шереслу Шерине Шерихва Шерихве Шеркки Шерккук Шерне Шерневер Шернепи Шернеслу Шернесса Шерни Шернисса Шернук Шернюк Шерпенес Шерпеç Шерпи Шерпике Шерпинес Шерпук Шерпустан Шертилет Шерукка Шерхуне Шерхунне Шехерпи Шехерук Шехерчен Шехрине Шехрустан Шеххи Шĕвертӳк Шĕкерук Шĕрпустан Ширимпи Шурсăлу Шушне.
Ч
Чакак Чакук Чакуç Чалля Чамиç Чанка Чанук Чахук Чевтевлет Чейнеш Ченепи Чентилет Ченук Чепи Чепни Чеппи Черенеш Четӳк Чечей Чечейпи Чечек Чечекпи Чечекслу Чечеш Чечукка Чешпике Чĕкеç Чĕкеççи Чименкел Чинкке Чиперкке Чиперпи Чиперслу Чипертилет Чиперук Чиперхĕр Чихерпи Чумара Чунпи Чутки.
Ы
Ывăнми Ылттăнпи Ылттăнчеч Ыраслу Ырăслу Ырпи Ырпике Ырпипи Ысанпи Ысанслу Ытлапи Ыхапи.
Э
Эвекке Эверкке Эверук Эветпи Эккиме Элевер Элемми Элиме Элимша Элине Элихса Элните Элпану Элпи Элпике Элтепи Элтукка Элюк Эмеççи Эмине Энеслу Энеспи Энеçпике Энрахиль Энçепи Энтепи Энюш Эпраххил Эпселиме Эптуç Эптӳç Эрем Эреслу Эрешкке Эрешпи Эрнепи Эрнеслу Эрнеспи Эрнук Эрнюк Эрнюç Эрпике Эрпикка Эрсеккей Эртине Эрхиме Эрхине Эсемпи Эсенкке Эсиме Эсине Эскап Эскапи Эскат Эссенпи Эссепи Эссик Эстепе Эстепи Эçенкке Эхтерпи Эхтюк Эхтяни Эхтяпи.
Ю
Юкраç Юксепи Юлапи Юлпике Юма Юмаккай Юмапи Юмапике Юракке Юркапи Юртăм Юскапи Юхане Юхапи.
Вуламалли
Категори:Чăвашсем Категори:Ятсем
Мăн Речка (Толмовая юппи)
Мăн Речка — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Толмовая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Леницева
Леницева — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лепша юханшывăн сулахай çыранĕпе, 158 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Çĕр вăрлани
Çĕр вăрлани — чăвашăн авалхи йăли. Ăна çавăн пекех çĕр туйĕ теççĕ. Ун евĕрлех шыв вăрлани, шыв туйĕ ирттереççĕ.
Йĕрки
Ку йăлана çанталăк типпе кайсан тăваççĕ. Чăвашсем ĕлĕк ĕненнĕ тăрăх, ытти çĕртен çĕр е шыв вăрласа килсен вĕсен патĕнчи çĕр те çавнашкалах тулăхлă пулĕ тесе шутланă.
Ку йăлана ирттерме шутланă ялта каччăна суйлаççĕ. Ытларах чухне тăлăха суйлаççĕ, унăн кайран авланма урăх юрамасть.
Йĕкĕтĕн çĕре качча илме тивет. Çĕрне аякри ялта суйлаççĕ — вăл вырăн тулăхлă пулмалла (шыв вăрланă чухне — çăлĕ тулли пулмалла). Вăл вырăнти çынсене систермесĕр ирттереççĕ — çĕре вăрласа кайнă хыççăн унти çĕр хăйĕн тулăхлăхне çухатать тесе ĕненнĕ. Çавна пулах ĕнтĕ, инçетри çынсем пĕлесрен каччăн ятне те каламан — лешĕсем килсе вĕлерсе кайма пултарнă. Хăрушă ĕç пулнăран малашне каччăна ял тăрантарса пурăнмалла пулнă.
Çапла май авланнă каччă нумай пурăнайман тет — çав-çавах, вăхăт иртсен, ун ятне ют ял çыннисем пĕлнĕ. Унсăр пуçне çĕре качча илнĕ хыççăн вĕсен пĕрле пулмалла тесе ял çыннисем те ăна вĕлерсе шăтăка чикме пултарнă.
Литературăра
Çак йăла пирки Хветĕр Уярăн «Таната» («Шурча таврашĕнче» ярăм) тата Илпек Микулайĕн «Хура çăкăр» (шыв туйĕ) романĕсенче вулама пулать.
Каçăсем
Категори:Йăласем Категори:Уявсем
Çурçĕр вăрçи
Çурçĕр вăрçи́ (1700—1721) — Раççей патшалăхĕпе Швеци хушшинче Балти çинчи вăрçă. Хăш чух ăна Аслă Çурçĕр вăрçи́ теççĕ.
Вăрçă сăлтавĕсем
left|thumb|300px|Швеци XVII ĕмĕрĕн вĕçĕнче
Вăрçă пуçланни
thumb|left|300px|«Шведсен Нарва çумĕнчи çапăçăвĕнчи çĕнтерĕвĕ, [[1700». Густав Седерстрём, 1910]] Вăрçăна кĕричченех саксон çарĕ Ригăна хупăрланă. Кĕçех Дани королĕ Фредерик IV Швеци çине вăрçăпа тухнине пĕлтернĕ те Шлезвигре Фридрихштадту патне пынă.
Вырăс патши Пётр I Осман империпе Константинополь лăпкăлăх килĕшĕвне тусанах Швецине вăрçăпа тухасса пĕлтернĕ те Нарвăна харçăпа тухнă.
Каçăсем
1700 12 1721 30 Категори:Дани вăрçисем Категори:Польша вăрçисем Категори:Прусси вăрçисем
Ален Делон
(, Alain Delon; 1935, Со, Франци) çуралнă, ытларах халăх ăна Ален Делон пек пĕлет — франци киноартисчĕ, театр артисчĕ, режиссёр, продюсер, сценарист. 1960-мĕш — 1980-мĕш çулсенчи киноçăлтăр тата секс-символ.