cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Киселиха (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв Никитиха ялтан пĕр çухрăм кăнтăралла вырнаçнă вăрмантан юхса тухать. Киселиха малтан хĕвеланăçнелле юхать, кайран кăнтăр-хĕвеланăçнелле пăрăнать. Сава шывĕпе Лушмарь ятлă пушă ялтан пĕр çухрăм хĕвелтухăçнелле пĕрлешет.
Киселиха юпписен шучĕ сахал, пысăккисем çук. Сава шывĕпе пĕрлешиччен çур çухрăм çӳлерех юханшыва пӳлсе хунă — пĕве тунă.
Юханшыв хĕрринче Меньково ятлă пушă ял вырнаçнă..
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
1185
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пожёг (Печора юппи)
Пожёг — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Печора юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 67 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çĕнĕ Гумер
Çĕнĕ Гумер — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 142 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452242, ОКАТО кочĕ — 80240870003.
Сава (юханшыв)
Сава — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Тăмта (выр. Темта) шывĕн сылтăм юппи.
Çĕнĕ Гумер
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Сава (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв Сосновка ятлă пушă ялтан пĕр çухрăм çурçĕрелле вырнаçнă вăрмантан юхса тухать. Киселиха шывĕпе пĕрлешиччен кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхать, кайран вара çулĕ кăнтăралла пăрăнать. Мăн Тăмта пушă ялĕнчен пĕр çухрăм хĕвеланăçнелле Тăмта шывĕпе пĕрлешет.
Йăнтăрччă
Йăнтăрччă, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Сава (юханшыв)
Тавралăхĕ
Сава юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăкки шутне Киселиха кĕрет.
Çĕнĕ Гумер
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Йăнтăрччă
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 676 çын, çав шутра 342 арçын, 334 хĕрарăм пурăннă.
СППУ-ĕн Филологи факультечĕ
СППУ-ĕн Филологи факультечĕ Раççейри тата тĕнчери пысăк чĕлхе факультечĕсенчен пĕри. Факультетра 31 кафедрăра тĕрлĕ чĕлхесен теорине тата литературине вĕрентеççĕ:
Йăнтăрччă
Истори
1710 çулхи çырав тăрах ку ялта 25 çын шутланнă. 1858 çул тĕлне вара хуçалăхсен йышĕ 45-е çитнĕ, пурĕ 489 çын пурăннă.
Ял халапĕпе пысăк çулсем хĕрринче вырнаçнă ялсенчи çынсем вĕсенчен куçса аяккарах кайса ларнă. Çулсем тăрăх çӳрекенсем чăваш ялĕсене час-часах кĕрсе çӳренĕ, мĕн кирлĕ çавна илсе кайнă. Паллах ку чăвашсене килешмен, вĕсем пысăк çулсенчен аяккарах пурăнма кăмăлланă.
Йăнтăрччă ялĕ шăпах пысăк çул хĕрринче ларнă. Иртсе каян дворянсем чăвашсене тепĕр стана çитмешкĕн 12 лаша таран уйăрса пама хушнă. Ял çыннисемшĕн ку питĕ йывăр пулнă — вĕсем вăрман еннелле куçа пуçланă.
Хаяр Иван (Иван Грозный) Хусана харçăпа кайнă чухне çакă паллă — вăл Йăнтăрччă ялĕ урлă иртнĕ. Çулĕ Шур çул ятлă пулнă. Çул херринче шурă тăм пулнă, çавна май çул ятне çапла панă та. Ял çывăхĕнче Хăрушă Иван патша хушнипе унăн çарĕ юман каснă тет.
Яла 1692 çулта Узенко Индырчев тутар никĕсленĕ тет. Чи малтан вăл Шарла юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă, каярах вара çĕн вырăна куçнă тет.
Каçăсем
Ял историйĕ
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Сава (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Сосновка (пушă ял), Кротово, Лушмарь (пушă ял).
Кадыш (Шур Атăл (старица юппи)
Кадыш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл старица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Сава (юханшыв)
Тавралăхĕ
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кадыш (Шур Атăл (старица юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
1186
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кисан облаçĕн Кисан районĕ
Кисан райо́нĕ — Кисан облаçĕ (Раççей) çурçĕр-анăçĕнчи çĕрĕ. Административлă тĕпĕ — Кисан хула. Çĕр лаптăкĕ — 2170 çм². Района 1929 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта 56 пин çын пурнать, пурĕпе 177 пурăну вырăнĕ.
Административлă пайĕсем
Район шутĕнче 1 поселок тата 34 ял тăрăхĕ:
Шывлăхĕ
Кӳлĕсем 216,0 га йышăнаççĕ. Чи пысăккисем — Велье-2, Велье-1 тата Казарь.
Транспорт
Район витĕр федераллă Мускав — Кисан, Кустаревка — Пенза тата Мускав — Кисан — Ряжск — Мичуринск, чукун çулсем, çаплах федераллă Мускав — Челепи тата Мускав — Аçтăрхан (хула) автомобиль çулĕсем пыраççĕ.
Каçăсем
Категори:Кисан облаçĕн районĕсем
1187
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Санкт-Петербург патшалăх университечĕ
thumb|300px|Университетăн тĕп çурчĕ Санкт-Петербург патшалăх университечĕ, — Санкт-Петербургра вырнаçнă вĕренӳ заведенийĕ.
Каçăсем
Категори:Санкт-Петербург патшалăх университечĕ Категори:Санкт-Петербург университечĕсем
Лапчăк (юханшыв)
Лапчăк (выр. Плоская) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Тăмта (выр. Темта) шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Кĕçĕн Малиновка (выр. Малая Малиновка) ялтан икĕ çухрăм хĕвелтухăçнелле вырнаçнă çырмаран юхса тухать. Парамоновски ял çывăхĕнче Тăмта шывĕпе пĕрлешет.
Лапчăк шывĕн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Юханшыв çывăхĕнче Парамоновски ял пур.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Батюк Яков Петрович
Батюк Яков Петрович — ( 12-07), Нежинти çамрăк комсомолĕцсен вăрттăн организацин ертÿçи,, Совет Союзĕн Паттăрĕ }} , {{cite web|url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1104|title=Батюк Яков Петрович|archiveurl=http://www.webcitation.org/68OVgULyU|archivedate=2012-06-13{{Ĕçлемен каçă|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Указ дати - {{Date|08|05|1965}}.
1188
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Викикаларăш
Викицитатник (Wikiquote) — вулакансем пĕрле тăвакан паллă çынсен е илемлĕ пултарулăх ĕçĕсен геройĕсен каланисен цитатисен ирĕклĕ пуххи. Çак сайта Викимедиа фондăн MediaWiki движокĕ çинче тытса пырать.
Проектăн пĕтĕм ăшлăхĕпе GNU Free Documentation License никĕсĕпе усă кураççĕ. Кĕртĕмĕ харпăрçăнах юлать, çав вăхăтрах копилефт-лицензăланипе ăшлăхĕ ирĕклĕ сармаллă шутланать.
Кун-çулĕ
Викицитатникăн вырăс уйрăмĕ 2004 çулхи авăн, 21 уçăлнă, çаплах Викицитатникăн ытти чĕлхеллĕ версисем те пур.
Викицитатникăн хальхи чи калăплă уйрăмĕ — акăлчанла, унта 16000 ытла статья, вырăс уйрăмĕнче 4400 ытла цитатăллă статья.
Каçăсем
Категори:Викимедиа проекчĕсем
СППУ-ĕн Менеджмент факультечĕ
СППУ-ĕн менеджмент факультетне 1993 çулта Беркли университечĕн Хаас ячĕллĕ бизнес Шкулĕ пулăшнипе уçнă. 10 çул хушши факультет хастарлă аталанса пынă. Европăри тата АПШ-ри 20 ытла малта пыракан бизнес шкулĕсемпе çыхăну тытса тăрать. Паянкун факультет бакалаврсене «Организаци менеджменчĕ» енĕпе тата специалистсене — «Патшалаха тата муниципала тытса пырасси» хатĕрлет.
Гриб Михаил Иванович
Гриб Михаил Иванович Гриб Михайло Іванович — (02.10.1919-11.08.2003), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Хура тинĕс флочĕн сывлăш-çар вăйĕсен 62-мĕш авиаци бригадин 6-мĕш гварди авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Козляна (юханшыв)
Козляна — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Тăмта (выр. Темта) шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Мăн Козляна ял çывăхĕнче вырнаçнă вăрмантан юхса тухать. Ытларах пайĕпе кăнтăралла юхать. Мăн Горево ялтан икĕ çухрăм çурçĕрелле Тăмта шывĕпе пĕрлешет.
Козляна юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăккисем çук. Мăн Козлянăра юханшыв çинче пĕве тунă.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Викихыпар
Викихыпар (Wikinews) — ирĕк кăмăлма ертсе пыракан çынсен тĕнче хыпар агентстви тата çĕнĕ хыпарсен уçă тетел-кăларăмĕ.
Викихыпара çĕнĕ хыпар статьисене çырассин технологипе пиринчипĕсем коммерциллĕ мар «Викимедиа» фондăн йĕркелĕвĕн урăх проекчĕсен пекех. Викихыпарсене никам майлă та марлăха тытса пыма тăрăшаççĕ. Викихыпарсем пĕр харăсах глобаллĕ те, вырăнтиллĕ те.
Викихыпара Тетелре 27 чĕлхепе кăлараççĕ, çав шутра эксклюзивлă репортажсем интервью пичетлеççĕ. Çĕнĕ хыпар статьисене Creative Commons Attribution 2.5 ирĕклĕ лицензипе сараççĕ.
Статьясем
Категори:Викимедиа проекчĕсем Категори:2004 çулта килнисем Категори:Creative Commons лицензи статьисем Категори:Вики-проектсем Категори:Тетел-МХХ Категори:Гражданла журналистики Категори:Информаци агентствисем Категори:Викиологизмсем
Позориха (Печора юппи)
Позориха — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Печора юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Çĕнĕ Баскак
Çĕнĕ Баскак — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 7 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452234, ОКАТО кочĕ — 80240870005.
Позориха (Печора юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çĕнĕ Баскак
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Ворошиловка (юханшыв)
Ворошиловка — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Тăмта (выр. Темта) шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Кĕçĕн Ворошиловка ятлă пушă ял çывăхĕнче вырнаçнă вăрмантан юхса тухать. Мăн Ворошиловка (выр. Большая Ворошиловка) çити кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхать, кайран вара çулĕ хĕвелтухăçнелле пăрăнать. Рогово ялтан икĕ çухрăм кăнтăралла Тăмта шывĕпе пĕрлешет.
Ворошиловка юпписен шучĕ сахал, пысăккисем çук. Мăн Ворошиловка патĕнче пĕвеленĕ.
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Кĕçĕн Ворошиловка (пушă ял), Мăн Ворошиловка.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Турци хулисем
Турци хулисене алфавитпа йĕркеленĕ список.
1189
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кисан облаçĕн Сăпас районĕ
Сăпа́с райо́нĕ — Кисан облаçĕ (Раççей) варрин çурçĕрĕнчи çĕрĕ. Административлă тĕпĕ — Кисан Сăпасĕ хула. Района 1929 çулта йеркеленĕ.
Турци
Турци (Türkiye) — Кăнтăр-хĕвеланăç Азипе (97%) Кăнтăр Европăра (3%) вырнаçнă патшалăх. 1922 çулчен Осман Империĕ пек паллă пулнă. Патшалăхăн ытларах пайĕ Анатоли çурутравĕ çинче вырнаçнă. Çавăн пекех Армян тăвăсем тата Курдистан Турцине кĕрет. Турци Грузипе, Арменипе, Азербайджанпа, Иранпа, Иракпа, Сирипе, Греципе тата Болгарипе çуммăн вырнаçнă.
1190
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Турци
Географи
Турцин ытларах пайĕ Анатоли çурутравĕ çинче вырнаçнă. Вăл çурутрав тата çаван пекех Пĕчĕк Ази ятпа та паллă.
Халăх йышĕ
Турцире яхăн 67 млн çын пурăнат, чылайăш - турккăсем.
Пайланăвĕ
Турци 81 '''илрен (тăрăх, провинци) тăрать.
Асăрхавсем
Категори:Ази патшалăхĕсем Категори:Европа патшалăхĕсем  Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Кисан облаçĕн Сăпас районĕ
Çĕр-шывĕн лаптăкĕ — 2684 çм².
Кĕрше
Кĕрше, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял. Вăта юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Кисан облаçĕн Сăпас районĕ
Тавралăхĕ
Тĕп юханшывĕсем — Ока, Проня, Тысья, Истья.
Кĕрше
Ку сăмахăн урăх пĕлтерĕшĕсем: кĕрше (пулă)
Кисан облаçĕн Сăпас районĕ
Халăхĕ
Йышĕ — 32 пин çын, çав шутра хула никĕсĕпе 8 пине яхăн çын пурăнать. Районта пурепе 137 пурăну вырăнĕ.
Кĕрше
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 163 çын, çав шутра 74 арçын, 89 хĕрарăм пурăннă.
Кисан облаçĕн Сăпас районĕ
Транспорт
Район çĕрĕ витĕр Мускав — Челепи автомобиль çулĕ пырать.
Чаплă вырăнĕсем
Категори:Кисан облаçĕн районĕсем
Кĕрше
Истори
Авал яла кунта Смоленск-Богородск чиркĕвĕ ларнăран Богородски ятпа чĕннĕ. Кĕрше ячĕ вырăс Гришка ятĕнчен пулса кайнă. 1866 çулта кунта 67 кил пулнă, вĕсенче 606 çын пурăннă.
Смоленск-Богородск чиркĕвне 1853 çулта Александр Акчурин помещик пулăшнипе туса лартнă. Чиркӳ çурчĕн никĕсĕ чултан пулнă, хăй вара — йывăçран. Тăррине тимĕрпе витнĕ пулнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Ураскасси
Ураскасси, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 310 çын, çав шутра 145 арçын, 165 хĕрарăм пурăннă.
Истори
Яла Кивĕ Элпуç çыннисем никĕсленĕ. 1858 çулта кунта 38 килте 359 çын пурăннă. Вĕсен аллинче 43 гектар вăрман, 700 гектар сухаламалли çĕр пулнă.
1897 çулхи кăрлачăн 10-мĕшĕнче ялта шкул уçăлнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Кармасан (Шур Атăл юппи)
Кармасан — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 128 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
1191
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1192
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кивĕ Хăмăшлă
Кивĕ Хăмăшлă — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 897 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452253, ОКАТО кочĕ — 80240875001.
Грибанов Николай Васильевич
Грибанов Николай Васильевич — (17.01.1925-16.10.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 6-мĕш гварди çарĕн 166-мĕш перевçĕсен дивизин 423-мĕш перевçĕсен полкĕн отделени командирĕ, кĕçĕн сержант.
Кивĕ Хăмăшлă
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Батяев Василий Сергеевич
Батяев Василий Сергеевич — (11-28), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 16-мĕш сывлăш çарĕн 1-мĕш гварди истребитель авиаци дивизин 53-мĕш гварди истребитель авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 15.
Сага (Печора юппи)
Сага — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Печора юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пололовинка (юханшыв)
Пололовинка (чăв. Çурма пай) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Тулашкă (выр. Тулажка) шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Половиннăй ялтан çичĕ-сакăр çухрăм хĕвеланăçнелле вырнаçнă вăрмантан юхса тухать. Ытларах пайĕпе хĕвелтухăçнелле юхать. Половиннăй ял çывăхĕнче Тулашкă шывĕпе пĕрлешет.
Пололовинка юпписен шучĕ вуннă патнелле, пысăккисем çук.
Юханшыв вăрманшшăн юхнăран ун тăрăхĕнче пĕр ял та çук. Тулашкă шывĕпе пĕрлешнĕ вырăнта çеç Половиннăй ял ларать.
Худой (Печора юппи)
Худой — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Печора юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 76 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1193
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Меню (Шур Атăл юппи)
Меню — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Арапов Владимир Яковлевич
Пурнăçĕ
1964 çулта Шупашкар ӳнер вĕрентĕшĕнче вĕренсе тухнă. 1965 çултанпа Чăваш кĕнеке издательствинче ӳнерçĕ пулса ĕçлет.
Ĕçĕсем
Владимир Арапов çак кĕнекесене илемлетнĕ: Çавăн пекех унăн çак аквареллĕ серисем тухнă:
Каçăсем
1965-1991 çулсенче вăл Атăл тăрăхĕнче ӳкернĕ пейзажсен сериĕсем тухнă.
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа
Тамантурхан кнеçлĕхĕ
Тамантурхан кнеçлĕхĕ, — авалхи вырăс кнеçлĕхĕ. X-XII ĕмĕрсенче Тамань çурутравĕнче вырнаçнă пулнă, тĕп хули Тамантурханра пулнă.
Историйĕ
988-1036 çулсенче Тамантурхан кнеçлĕхĕ Мстислав Владимирович аллинче пулнă. Вăл касогсене çĕнтерсе илсе унăн çĕрĕсене пысăклатнă. Тамантурханта Мстислав Турамăш чиркĕвне никĕсленĕ.
XI ĕмĕрти 60-мĕш çулсенчен пуçласа Тамантурхан кнеçлĕхĕ Святослав Ярославич Чернигов кнеçĕн аллинче пулнă. XI ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринче астул çинче Глеб, Роман тата Олег Святославичсем ларнă. Вăл çĕрсемпе ытти вырăс кнеçĕсемпе Византи патшисем те хуçаланасшăн пулнă.
XI ĕмĕр вĕçĕпе XII ĕмĕр пуçламăшĕнче кăпчаксем вăй илме пуçланă хыççăн кнеçлĕх ытти вырăс çĕрĕсемпе çыхăну çухатнă, каярахпа вара ытти халăхсен аллине лекнĕ.
Категори:Тамантурхан кнеçлĕхĕ
Уланкă (юханшыв)
Уланкă (выр. Уланка) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Тулашкă (выр. Тулажка) шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Уланкă юпписен шучĕ вуннă патнелле, пысăккисем çук. Юханшыв пуçне пĕвеленĕ.
Вăрманшшăн юхнăран ун тăрăхĕнче çынсем пурăнамаççĕ. Тулашкă шывĕпе пĕрлешнĕ вырăнта Уланкă ятлă пушă ял ларать.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
1194
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тулашкă (юханшыв)
Тулашкă (выр. Тулажка) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Тăмта (выр. Темта) шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Пискуны ял çывăхĕнче пуçланать. Юхнăçемĕн тĕрлĕ енелле пăрăнать. Малтан çурçĕр-хĕвелтухăçнелле юхать, кайран, Половиннăй ял патне çитеспе çурçĕр-хĕвеланăçнелле пăрăнать. Пололовинка шывĕпе пĕрлешнĕ хыççăн каллех çурçĕр-хĕвелтухăçнелле юхать, Уланкă (выр. Уланка) шывĕпе пĕрлешнĕ хыççăн хĕвелтухăçнелле юхма тытăнать. Тăмта шывĕпе Мăн Горрево патĕнче пĕрлешет, вăл ял çывăхĕнчи пĕвене юхса кĕрет.
Тулашкă юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăкки шутне Пололовинка, Уланкă, Çармăс кĕреççĕ.
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Пискуны, Вăта Вотошиловка (пушă ял), Половиннăй, Уланкă (пушă ял), Тулага.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
1195
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ильмурза
Ильмурза — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 412 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452253, ОКАТО кочĕ — 80240875002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Щугор (Печора юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
MediaWiki
MediaWiki — тӳлемесĕр ĕçлекен уçă вики валли çырнă программа (Скрипт).
Кун-çулĕ
MediaWiki системăна Википеди валли ятараласах нимĕç студенчĕ Магнус Манске (en:User:Magnus Manske) çырса хатĕрленĕ. Малтан Perl çинче çырнă UseModWiki-па (вăл çаплах «Фаза I» — «Phase I» ятпа паллă) усă курнă. Кайран, 2002 çулхи кăрлач, 25 çĕнĕ версине («Фаза II» — «Phase II») PHP çине куçарнă. Википедистсем çак куна «Магнус Манске кунĕ» теççĕ.
Хыççăнхи, анлăлатнă тата хушăмлă верси «Фаза III» («Phase III») пулнă, анчах та ăна кайран MediaWiki çине куçарнă, мĕншĕн тесен çак ПХ Википедире çеç мар, урăх проектсенче те усă курма тытăнаççĕ, вара версисене нумĕрлеме тивет. «MediaWiki» палăртăвĕ — сăмах вылявĕ кăна, вăл «Викимедиа» — Википедие тăвакан организаци пекех илтенет. Çак ята хăш чух «Wikimedia» ятпа пăтраштарăнма пултарать тесе тиркеççĕ.
Ĕç-хĕл
Хальхи самантра проекта ru:Участник:Brion VIBBER ертсе пырать. Ĕçтешсем верси управлении системинче Subversion меслечĕпе усă кураççĕ. Йăнăшсене тӳрлетме тата çĕнĕ функциллĕхе тунă чухне https://bugzilla.wikimedia.org адресра вырнаçнă Bugzilla йăнăшсене йĕрлекен системăпа усă кураççĕ. Çаплах движок пирки ăнлантаракан уйрăм http://www.mediawiki.org вики-проект пур (унта темиçе чĕлхеллĕ  документацие тупма пулать). Движока куçарса лартма Translatewiki.net ятарла сайт пулăшать.
Каçăсем
* Категори:Вики-движоксем Категори:PHP çинче çырнă ирĕклĕ ПХ Категори:Сайтсен ирĕклĕ тытăмлав системисем
1196
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Алчевск
Алчевск, — Украинăри Луганск облаçĕн хули.
Халăх йышĕ
2006 çул тĕлне хулара 116 пин çын пурăнать.
Каçăсем
Категори:Украина хулисем
1197
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тамань çурутравĕ
Тамань çурутравĕ, — Краснодар Енĕнчи çурутрав. Çурçĕр енчи çыранĕсем Азов тинĕсĕ хĕррине тухаççĕ, анăç енчисем — Керчен проливне, кăнтартисем — Хура тинĕсе.
Хальхи сăнне нумай пулмасть кăна илне. Антика вăхăтĕнчех ун вырăнĕнче утравсем пулнă.
Кун-çулĕ
Авалхи вăхăтра ку çĕрсем çинче скифсем пурăннă. Антика вăхăтĕнче Боспор патшалăхĕнче шутланнă. Унта грексем, сарматсем, еврейсем тата ытти халăхсем пурăннă. Тамань çурутравĕнче грексен Гермонассăпа Хăнакур колонийĕсем вырнаçнă пулнă.
IV ĕмĕрте çурутрав çине хунсем çитнĕ. Каярахпа Аслă Пăлхара кĕнĕ, VII ĕмĕр варринче вара хасарсене лекнĕ. 969 çулта Кейӳ кнеçĕ Святослав хасарсене çапса аркатнă хыççăн кунта 30 çул хушши иудейсен патшалăхĕ вырнаçнă пулнă. 980-мĕш çулсен вĕçĕнче çурутрава Кейӳ Руçĕ хăй аллине тытса илнĕ, кунта Тамантурхан кнеçлĕхĕ йĕркеленнĕ. 1100 çул çывăхĕнче çурутрав кăпчаксен аллине лекнĕ.
1239 çулта çурутрава монголсем килсе çаратнă, ун хыççăн вара ку çĕрсем çинче генуйсен аллине лекнĕ. Вĕсен аллинче вăл 1483 çулччен пулнă, вĕсене Крым ханлăхĕ хĕснĕ.
1783 çултан пуçласа пĕр хушă Осман Империне кĕнĕ. 1787—1792 çулсенчи вырăс-турккă вăрçи хыççăн вара Раççей Империне куçнă.
XIX ĕмĕрĕн пĕрремĕш çурĕмĕрĕнче кунта сахал çын пурăннă.
Категори:Краснодар Енĕ Категори:Азов тинĕсĕ Категори:Хура тинĕс Категори:Раççей çурутравĕсем
Балет
мини|Балет вӗрентӗвӗн пӳлӗмӗ, [[Эдгар Дега ӗҫӗ.]] Балет, — сцена çинчи ӳнер тĕсĕ. Балета кăтартнă чухне ташăпа кĕвĕне усă кураççĕ.
Балет Италире Чĕрĕлӳ тапхăрĕ вăхăтĕнче çуралнă. Ун хыççăн вăл Францине куçнă, унта ăна патша керменĕсенче нумай лартнă.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Балет Категори:Ӳнер
Çĕнĕ Хăмăшлă
Çĕнĕ Хăмăшлă — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 72 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452253, ОКАТО кочĕ — 80240875003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Хĕрлĕ Куç
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Тулашкă (выр. Тулажка) ял çывăхĕнче вырнаçнă. Ытларах пайĕпе кăнтăралла юхать. Рымовски ятлă пушă ялтан пĕр çухрăм тухăçалла Çармăс шывĕпе пĕрлешет.
Нăрваш Сали
Нăрваш Сали, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи вырăс ялĕ. 1923 çулчен Вырăс Нăрваш ятлă пулнă. Кайран вара, 1927 çулчен, ял Сала ятлă пулнă.
Хĕрлĕ Куç
Тавралăхĕ
Хĕрлĕ Куç юпписен шучĕ вуннă патнелле, пысăккисем çук.
1198
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Нăрваш Сали
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 162 çын, çав шутра 68 арçын, 94 хĕрарăм пурăннă.
Хĕрлĕ Куç
Тавралăхĕ
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Тулашкă (выр. Тулажка), Кригорьевски (пушă ял), Косолапово.
Нăрваш Сали
Истори
1927 çулчен ял Çĕрпӳ уесĕн Тăвай вулăсне кĕнĕ.
Хĕрлĕ Куç
Тавралăхĕ
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Нăрваш Сали
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Çармăс (юханшыв)
Çармăс' (выр. Черемиска) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Тулашкă (выр. Тулажка) шывĕн сулахай юппи. Чи пысăк юппи шутланать.
Тавралăхĕ
Юханшыв Копылиха ялтан виçĕ çухрăм хĕвелтухăçнелле вырнаçнă, вăрмантан юхса тухать. Ытларах пайĕпе кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхать. Тулага ял çывăхĕнче Тулашкă шывĕпе пĕрлешет.
Çармăс юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăккисем шутне Хĕрлĕ Куç (выр. Красноглазка) кĕрет.
Юханшыв малтан вăрманшшăн юхать, çавна май унта çынсем пурăнмаççĕ. Вăрмантан тухсан вара ялсем курăна пуçлаççĕ. Ун хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Демидовски, Понуровски (пушă ял), Рымоски (пушă ял), Тулага.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Силэнд
Силэнд ĕмпӳлĕх - Çурçĕр тинĕсĕнчи хăйнехăй ирĕклĕхлĕ патшалăх.
Умĕнхи ĕçсем
Силэнд патшалăхĕ çурални утмăлмĕш çулсенче Европăра коммерци радио аталанăвĕпе çыхăннă. Малтанах патшалăхăн мар радиостанцисене саккунпа эфира кĕртмен, çавăнпа вара трансляцисене Европа çĕршывĕсен çыранĕсем çывăхĕнче якорь пăрахнă карапсем çинчен иртернĕ.
Платформăна ярса илсе Силенда никĕслени
1966 çулта пĕр радиоаскăнчăк, акăлчан çарĕнче хĕсметре тăнă Пэдди Рой Бейтс майор, британ çыранĕ çумĕнчи пăрахса хăварнă платформăна хăй аллине çавăрса илет. Иккĕмĕш тĕнче вăрçи тапхăрĕнче çак платформа çинче çӳлтӳперен тапăнасран сыхлакан çар хӳтлĕхĕ пулнă. Платформăна икĕ турул çинче вырнаçтарнă, виççĕр ытла çын пурăнмалăх вырăн туса хатĕрленĕ.
1967 çулхи авăн уйăхĕн 2-мĕшĕнче Бейтс хăйнехăй ирĕклĕх илнĕ те хăйне Рой тиккĕ, арăмне Джоан елик тесе пĕлтернĕ, паспортсем пама, укçа пичетлеме, маркăсем кăларма пуçланă. Вунă çул хушшинче 200 паспорт сутма пултарнă.
Укçи- ылтăн дублонĕ- 500 долларпа тан, тата кĕмĕл укçа - 25 долларлăх – икĕ енчен те монарх айăк сăнĕ. Çĕр-шыв тăвас ĕçĕсене пĕр миллиона яхăн фунт стерлинг укçа тăкнă.
Аслă Британипе хирĕçни
1968 çулта британ влаçĕсем платформăна тавăрма шутлаççĕ. Буя юсас тĕллевпе Силэнд ĕмпĕлĕх шывне акăлчан патшалăх карапĕ пырса кĕнĕ. Темиçе хутчен асăрхаттарнă хыççăн патшалăх тытăçĕ тупăран пенĕ, вара карапĕ васкасах ку шывран шăвăнса тухнă. Ун хыççăн Рой тиккĕне британ судне явап тытма чĕннĕ. Анчах та суд çак ĕç тĕллипе приговор кăларман, мĕншĕн тесен платформа çав вăхăтра Аслă Британи шывĕсен шутĕнче пулман. Суд йышăнăвне Рой тиккĕ хăйĕн çĕр-шывне официаллă палăртнă акт теме пуçланă.
1999 çулта принц Рой çемьипе Британине пурăнма куçнă, паянкун Силэнд ĕмпӳлĕхе кăнартикки Майкл тытса тăрать. Çав çулах HavenCo корпораци кнеçлĕхпе сăмах ирĕклĕхне çирĕплетсе пĕрлешӳ хутне çырнă.
HavenCo Силэндра урăх патшалăх çĕрĕсенче проектсем валли хостинг йĕркелеме май çуккине пула çак хăйнемай ирĕклĕ саккунсемпе пурăнакан патшалăхра ĕçсене тăвас тенĕ. Çапах та техника тата администраци чăрмавсене пула уçса парайман, çавăнпа та çак ĕç-пуç пăчланса ларать.
Патшалăх пăтăрмахĕ
Кнеç Австрире инвесторсемпе калаçнă чухне Ахенбах голланд гражданĕсене чĕнсе утрав çине аннă.
Тапăнакансем çамрăк Майкла нӳхрепе хупаççĕ, кайран Нидерландсене илсе каяççĕ. Анчах та Майкл тыткăнран тарса ашшĕ патне çитет. Хăйне майлă граждансем пулăшнипе кăларса янă монархсем узурпаторсене çĕмĕрсе влаçа тавăрма пултарнă.
Правительство тĕнчери право виçипе килĕшӳллĕ ĕçленĕ. Тыткăна лекнĕ тара тытнă ютçĕр çыннисене кĕçех киле янă, мĕншĕн тесен тыткăна лекнĕ çынсене тытмалли Женева конвенцийĕпе тыткăнçăсене вăрçă вĕçленсен ирĕке ямалла. Пăтăрмаха пуçаракана йышăннă мĕнпур ĕç вырăнĕнчен хăтарнă та патшалăха сутнăшăн силенд саккунĕсемпе килĕшӳллĕ айăпланă. Ахенбахăн иккĕмĕш — герман — гражданлăхĕ пулнă, çавăнпа та унăн шăпи ФРГ влаçĕсене кăсăклантарнă. Британ ЮÇĔМ çак ыйтупа аппаланман, вара нимĕç дипломачĕсен Силендпа тӳррĕн калаçма тивнĕ. Утрав çине Лондонри нимĕç элчĕлĕхĕн аслă юрисконсульчĕ Нимюллер т-р çитнĕ, çак вара Силенда чăн патшалăхсем йышăннине пĕлтернĕ. Рой кнеç Силенда дипломати енĕпе йышăнма хистенĕ. Ăнăçсăр пăтăрмахра юн тăкманнине шута илсе, Ахенбаха ыр кăмăллăн ирĕке янă.
Вак укçасем
250px|thumb|Силэндăн вак укçисем, сулахайран сылтăмалла: ½ доллар, кĕмĕл доллар тата ¼ доллар Нумизмат ĕç-пуçĕ валли кнеçлĕхре çак вак укçана çапса кăларнă:
Узя (Шур Атăл юппи)
Узя — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Силэнд
Почтă марккисем
thumb|right|150px|Силэнд гербĕн ӳкерчĕклĕ почтă маркки
Узя (Шур Атăл юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Силэнд
Чиркӳ
Силэнд территоринче Таса Брендан ячĕн часовньи пур, ăна Митрополит пăхса тăрать.
Узя (Шур Атăл юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Силэнд
Спорт
Силэндра тĕрлĕ тĕслĕ спортпа, сăмахран, мини-гольфпа, хăтланакан çын та пур. Çаплах Силэнд хăйĕн футбол команди пур.
Грибков Николай Иванович
Грибков Николай Иванович — (27.05.1908(14)-25.01.1989), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Беларуç фрончĕн 49-мĕш çарĕн 42-мĕш перевçĕсен дивизин 459-мĕш перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, аслă лейтенант.
Лукерья (юханшыв)
Лукерья — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Кондобоево ятлă пушă ялтан икĕ çухрăмра вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе çурçĕр-хĕвелтухăçнелле юхать. Уста шывне лешĕ Арьяпа пĕрлешнĕ хыççăн тепĕр çухрăмран юхса кĕрет.
Лукерья юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăкки шутне Семендейка кĕрет.
Юханшыв шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун тăрăхĕнче пĕр ял та çук, çынсем пурăнмаççĕ.
Намдэмун хапхи
thumb|Намдэмун хапхи Намдэмун хапхи, — Сеул хулинче вырнаçнă истори палăкĕ.
Лукерья (юханшыв)
Тавралăхĕ
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Намдэмун хапхи
Истори
Хапхана 1398 çулта Сеул Корейăн тĕп хули пулса тăнă ятпа туса хунă. Темиçе ĕмĕр тăршшĕ Сеула кăнтăр енчен кĕмелли хапха пек усă курнă.
Пулăмсем
Категори:Сеул хапхисем Категори:Сеул истори палăкĕсем
Таганай
Таганай — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 5 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452253, ОКАТО кочĕ — 80240875004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Щербачиха (юханшыв)
Щербачиха — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Уста шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Сосновкăран икĕ çухрăмра вăрманта вырнаçнă. Малтан çурçĕрелле юхать, кайран, çур çула çитсен, çурçĕр-хĕвеланăçнелле пăрăнать. Урень хули çывăхĕнче Уста шывĕпе пĕрлешет.
Щербачиха юпписен шучĕ вуннă патнелле, пысăкки çук. Юханшыв тăрăхĕнче шурлăхсене типĕтме чавнă канавсем чылай. Ялсем çук.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
1200
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Семендейка (юханшыв)
Семендейка — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Лукерья шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Оселок (Подчерье юппи)
Оселок — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Подчерье юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 48 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1199
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1199 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1199 çулта вилнисем
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
1201
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тименка (Подчерье юппи)
Тименка — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Подчерье юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сеул
Халăх йышĕ
Хулара 10 356 пин çын (2006) пурăнать.
Истори
Хулан малтанхи ячĕ Виресон. Вăл пирĕн эрăчченхи 18-мĕш çултанпа Пĕкче патшалăхăн шĕкĕр хули пулнă. Корё вăхăтĕнче Хансон ятпа, Часон династийĕ вăхăтĕнче Ханян паллă пулнă. Яппунсен аллине лексен хула Кёнсон ятлă пулнă. Хальхи ячĕ 1945 çулта çирĕпленнĕ.
Пайланăвĕ
Хула 25 ку çине пайланать.
Сăнсем
Категори:Кăнтăр Корея хулисем Категори:Сеул
1202
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ямашла (Шур Атăл юппи)
Ямашла — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Грибов Пётр Иванович
Грибов Пётр Иванович — (4.07.1902(21.06)-22.03.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 28. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 6-мĕш гварди танк çарĕн 5-мĕш гварди танк корпусĕн 6-мĕш гварди мотоперевçĕсен бригадин командирĕ, гварди полковник.
Пуплев органĕсем
Пуплев органĕсем, — сасă кăларас ĕçе хутшăнакан органсем. Пуплев органĕсем шутне чĕлхе, тута, çăвар хăвăлĕ, çăвар маччи, сăмса хăвăлĕ, шăлсем, сасă чĕлĕхĕсем, типпыр, ӳпке кĕреççĕ. Вĕсенчен пĕри — активлă, теприсем пассивлă органсем шутланаççĕ.
Сасă кăларма сывлăш кирлĕ. Сывланă сывлăша ӳпке вĕркĕч пек хĕссе кăларать. Тип пыр витĕр хĕсĕнсе тухакан сывлăш юхăмĕн вăйĕпе сасă чĕлĕхĕсем чĕтренеççĕ. Çăвар хăвăлĕ сасă кăларнă чухне хăйне майлă резонатор пулса тăрать. Резонаторăн калăпăшĕ чĕлхерен килет. Вăл çăвар хăвăлĕнче малалла та, каялла та, çӳлелле-аялалла та кусать. Тута та сасă тунă чухне активлă ĕçлет: чăмăртанать, малалла тăсăлать, сарăлса каять т.ыт.те. Çавна май çăвар хăвăлĕнчен тухакан сывлăш юхăмĕ тĕрлĕ сасă кăларать. Çăвар маччин кайри çемçе пайĕ те сасă кăларнă чух сывлăш юхăмĕн çулне йĕркелеме пулăшать: вăл çӳлелле çĕкленсе сывлăш юхăмне сăмса хăвăлĕ витĕр тухма пӳлсе хурать. Шăлсемпе çăвар маччин малти пайĕ пассивлă пуплев органĕсем шугне кĕреççĕ, мĕншĕн тесен сасă кăларнă чух вĕсем куçмаççĕ. Пуплев органĕсем сасă кăларнă чух ĕçленине артикуляци теççĕ.
Категори:Фонетика
Летник (Подчерье юппи)
Летник — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Подчерье юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Первушено
Первушено — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 483 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Бычиха (юханшыв)
Бычиха — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сулахай юппи. Ячĕ «Вăкăр» (выр. Бык) сăмахран пулнă.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Березники ятлă пушă ялтан икĕ çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçнелле, вăрманта вырнаçнă. Малтан çурçĕрелле юхать, Сосновка ял патне çитсен çурçĕр-хĕвеланăçнелле пăрăнать. Çапла май юхса Заливная Усадьба ял патĕнче Уста шывĕпе пĕрлешет.
Бычиха юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăккисем çук.
Юханшыв шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун тăрăхĕнче çынсем сахал пурăнаççĕ. Ун тăрăхĕнче çак ялсем вырнаçнă: Сосновка, Заливная Усадьба.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Асăрхавсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Чернижка (юханшыв)
Чернижка — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Семёново ял çывăхĕнчи вăрманта вырнаçнă. Пĕтĕмшĕле илсен çурçĕр-хĕвеланăçнелле юхать. Уста шывĕпе Уста ялĕнчен виçĕ çухрăм кăнтăралла пĕрлешет.
Чернижка юпписен шучĕ вуннă патнелле, пысăккисем çук. Юханшыв шурлăхлă вăрман ăшшĕн юхать, çавна май ун хĕрринче çынсем пурăнмаççĕ. Пуçĕ тĕлĕнче çеç Семёново ятлă ял ларать.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кивĕ Элпуç
Кивĕ Элпуç (Элпуç), — Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕ.
Иняк (Бирь юппи)
Иняк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Бирь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Кивĕ Элпуç
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 400 çын, çав шутра 192 арçын, 208 хĕрарăм пурăннă.
Иняк (Бирь юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Кивĕ Элпуç
Тавралăх
Ялпа юнашар Эл кӳлли вырнаçнă. Кӳлĕрен Эл юханшыв юхса тухать. Эль кӳлли патĕнче чӳксем ирттереççĕ.
Юнашар çак çырмасем вырнаçнă: Пикин ваçанĕ, Левентей çырми, Капнер çырми, Шывлă вар, Эрех, хăйра çырми, Мулла çырми, Атăл çурт çаранĕ.
Истори
Ял ячĕ Эл юханшывран пулса кайнă.
Халăхри халапсем пĕлтернĕ тăрăх кунта чăвашсем Атăл хĕрринчен килнĕ. Пĕр чăвашĕ Элтер ятлă пулнă. Вăл «Атăл çурт» тĕлĕнче çурт лартнă та çапла ял пуçланса кайнă тет. 1867 çулхи картта çинче яла Аякри Элтер (Дальнее Алдиарово) ятпа палăртнă. Унта вăл вăхăтра 105 кил пулнă.
Яла никĕçленине каласа паракан халапсем темиçе те. Тепĕр халап тăрăх яла Атăлăн сулахай енчен килнĕ Айтар ятлă чăваш никĕсленĕ. Ăна кунта ĕне илсе килнĕ тет. Виççĕмĕш халапĕ тăрăх яла Атăлăн сулахай енчен тăлăп çаннинче илсе каçнă ача никĕçленĕ пулса тухать.
Ялти Хусан Турамăш чиркĕвне 1892 çулта лартнă. Чиркӳри пуп вырăнĕнче Чăваш шкулне вĕренсе тухнă Константин Евграфович Веков пулнă. Чиркӳ çумĕнче 1880 çулта уçнă шкул пулнă. 1857 çулхи кăрлачăн 10-мĕшĕнче кунта хĕрачасене вĕрентекен шкул ĕçлеме пуçлани паллă. Шкулăн пĕрремĕш вĕрентевçи Ф. Смирнов пулнă, вăл 7 арçын ачапа 4 хĕрачана вĕрентнĕ. Вăл шкула çавăн пекех Çĕнçырма, Ураскасси тата Энĕшпуç ялĕнчи ачасем çӳренĕ. Шкул валли çурт ятарласа 1886 çулта лартнă. П. Иментаев аса илнĕ тăрăх шкула И.Я. Яковлев та килсе кайнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Керменчӳк (Атăлçи Пăлхар)
Керменчӳк, — Атăлçи Пăлхар хули. Чулман Атăл хĕрринче ларнă пулнă.
Истори
Хула Кермен шывĕ çинче хальхи Вырăс Кермен ялĕ патĕнче, Чулман Атăлтан 11 çухрăм çурçĕртерех ларнă. Керменчӳк аслă та чаплă хула пулнă. Вăл авалхи Атăлçи Пăлхарăн çурçĕр-хĕвелтухăç чиккинче, Чулман Атăлтан тăвалларах чаплăн саралса ларнă.
Ку вырăна халĕ питĕ лайăх пăхса палăртнă. Ун çинчен А. П. Смирнов хăйĕн «Атăлçи пăлхарсем» кĕнекинче уçăмлă çырса кăтарнă. Кури Вантер «Чăваш халăх историйĕ» кĕнекинче пирĕн асаттесен Керменчук ятлă хули Маматăш уесĕнче пулнă пуль тесе çырать. Керменчук икĕ сăмахран тăрать: «кермен» тата «чук». Ӗлĕк-авал Керменчук авалхи тĕнпе пурăнакан пăлхарсен тĕп кĕлĕ вырăнĕ, чӳк тумалли савăплă вырăнĕ пулнă пулас.
1236 çулта тутар-монголсем Керменчука тытса илсе çунтарса янă. 1239 çулта вырăссем Керменчука çунтарнă. Çапах та хула пĕтмен-ха. Вăл каллех чĕрĕлсе тăнă. Анчах та нумайлăха мар. XIV ĕмĕр вĕçĕнче вырăс ушкуйникĕсем çунтарса янă. Ун хыççăн вара çĕнĕрен аталанса кайман.
Сăмах хыçĕ
Çавăн пекех, кунчен каланă сăмахсем хыççăн çакна палăртмалла. Украина çĕрĕнче, Полтава хулинчен 100 çухрăмра Кременчӳк вырнаçнă. Анчахрах каланă тăрăх, çак хула ячĕ те икĕ сăмахран пуçтарăнать: кремен (кермен е карман) тата чук (чӳк): "чӳк тумалли карман" пулать.
Çаплах та Харьковран инçех мар - 60 çухрăмра - Чугуев хули пур. Ăна тимлесе пайласан, вăл чӳк тата уйĕ (чӳк тумалли уйĕ) пулса тăрать.
Каçăсем
Категори:Авалхи чăваш хулисем Категори:Чăваш халăх кун-çулĕ Категори:Атăлçи Пăлхар хулисем
Морква (юханшыв)
Морква — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Нефтелес ятлă пушă ялтан тăватă çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçнелле, вăрманта вырнаçнă. Малтан кăнтăралла юхать, Кĕçĕн Орлиха ятлă пушă ял патне çывхараспа кăнтăр-хĕвелтухăçнелле пăрăнать те çапла юхса Заливная Усадьба ял çывăхĕнче Уста шывĕпе пĕрлешет.
Морква юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăккисем çук. Палашинăпа Мăн Орлиха ялсенче пĕвеленĕ.
Юханшыв тăрăхĕнче çак ялсем вырнаçнă: Нефтелес (пушă ял), Кĕçĕн Непряхино, Палашино, Мăн Непряхино, Кĕçĕн Орлиха (пушă ял), Ляпнино (пушă ял), Мăн Орлиха, Спиридоново, Кĕçĕн Терсен, Мăн Терсен, Веденино, Холкино, Заливная Усадьба.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Шĕтĕркке (юханшыв)
Шĕтĕркке (выр. Шадерка) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Забегаиха ял çывăхĕнчи вăрманта вырнаçнă. Малтан çурçĕр-хĕвеланăçнелле юхать, кайран, Медведково кӳлĕрен юхса тухакан шывпа пĕрлешнĕ хыççăн, кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхма тытăнать. Уста шывĕпе Минеево ялĕнчен тăватă çухрăм кăнтăр-хĕвелтухăçнелле.
Шĕтĕркке юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Ытларах пайĕпе шурлăхлă вăрман тăрăх юхать. Ялсем çӳлти юхăмĕнче кăна вырнаçнă: Хмелево.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кемĕр облаçĕ
Кемĕр облаçĕ (Кемеровская область) — Раççейĕн Анăç Çĕпĕрĕн кăнтăр пайĕнчи облаçĕ, 1943 çулхи кăрлач, 26 йĕркеленĕ.
Лаптăкĕ — 95,5 пин çм².
Облаçĕнче — 2855,0 пин çын (2005) пурăнать. 29,9 çын/çм² (2005) шакмаклă çухрăмра, хулара 85,0 % (2005) пурăнать
Администраци центрĕ — Кемĕр
Тавралăхĕ
thumb|left|250px|[[Кузнецк Алатау]] Çĕн Çĕпĕрпе Томск облаçĕсемпе, Алтайпа Красноярск енĕсемпе, Алтайпа Хакаси республикисемпе юнашар вырнаçнă.
Влаç органĕсем
thumb|right|250px|Кемĕр облаç администрацин çурчĕ
Кун-çулĕ
thumb|250px|right|Кузнецк карманĕ (2006, кăрлач) Вырăнти халăхĕ — шорсемпе телеутсем.
Транспорт
Облаç çĕрĕпе Транссиб, Анăç-Çĕпĕр чукун çулĕн Кăнтăр-Кузбас турачĕн чукун çулĕсем пыраççĕ, Кемĕр тата Новокузнецк-Спиченково тĕнче аэропорчĕсем самолётсене йышăнаççĕ.
Халăхĕ
Кемĕр облаçĕнче 20 хула, 19 район.
Чылай халăхĕ хуласенче пурăнать, нумай çĕрĕнче сахал йышлă. Кунта вырăссем, шорсем, тутарсем, украинсем, чăвашсем, нимĕçсем пурăнаççĕ.
Каçăсем
*
Кузьмина Вера Кузьминична
Вера Кузьминична Кузьмина (16.11.1923, Енĕш Нăрваш ялĕ, Чăваш АО (халĕ Чăваш Енĕн Тăвай районĕ) — 22.10.2021, Шупашкар, Чăваш Республики, РФ) — совет чăваш театр актриси. ССРП халăх артисчĕ (1980).
ЧНК Ваттисен Канашĕн пайташĕ.
Пурнăçĕ
1947 çулта ГИТИСăн чăваш студинче вĕренсе тухнă. М. М. шкулĕнче Вара Кузьмина тĕрлĕ енлĕ актриса пулма вĕреннĕ.
1958 çулта Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ, 1967 çулта РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ, 1975 çулта РСФСР халăх артисчĕ, 1980 çулта СССР халăх артисчĕ ячĕсене тивĕçлĕ пулнă. 1973 çулта унăн ятне Чăваш АССР Ӗç Мухтавĕпе Паттăрлăх Хисеп кĕнекине çырса хунă. Халăх туслăхĕн орденне, 4 степеньлĕ «Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕ ĕçсемшĕн» орденĕсене тивĕçлĕ пулнă. 1991 çулта К. В. Иванов ячĕпе хисепленсе тăракан Чăваш Енĕн патшалăх парне лауреачĕ пулнă.
1999 çулхи ноябрĕн 13-мĕшĕнче Раççей Президенчĕ Указĕпе Тăван çĕршывăн театр искусствине аталантарас енĕпе пысăк вăй хунăшăн IV степеньлĕ "Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕ ĕçсемшĕн" орденпа наградăланă. Маларах В.К.Кузьмина "Халăхсен туслăхĕ" ордена тивĕçнĕ.
Рольсем
Чи паллă рольсем çинчен калас пулсан çаксене асăнмалла:
Çавăн пекех Н. Терентьев çырнă пьесисенче вылянă рольсем:
Каçăсем
Категори:ГИТИС-ре вĕренсе тухнисем Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ Категори:Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕсем
1206
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1205
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кăнтăр Рассоха (Пожёг юппи)
Кăнтăр Рассоха — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Пожёг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гуровка
Гуровка — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 89 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452252, ОКАТО кочĕ — 80240875006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Гуровка
Пуш (юханшыв)
Пуш (выр. Пустая) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Шерстниха ялтан тăватă-пилĕк çухрăм анăçалла, вăрманта вырнаçнă. Кĕçĕн Климово ятлă пушă ял тарин хĕвелтухăçнелле юхать, кайран вара Михайлово ял хĕррипе пăрăнса кăнтăр-хĕвелтухăçнелле çул тытать. Уста шывĕпе Уста ялĕнче виçĕ çухрăм кăнтăралла пĕрлдешет.
Пуш шывăн юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăкки шутне Скиткĕ (выр. Скитка), Упа (выр. Медведка), Шăнкалайкă (выр. Шангалайка) кĕреççĕ.
Юханшыв шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче сахал пурăнаççĕ. Çак ялсем вырнаçнă: Шерстниха, Кĕçĕн Климово (пушă ял), Михайлово.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
1207
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Лун-Вож (Понью юппи)
Лун-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Понью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1208
Вилнĕ
Категори:Çулсем