cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Суту-илӳри ĕç хатĕрчĕкĕ
Асăрхавсем
Категори:Суту-илӳ Категори:Суту-илӳри ĕç хатĕрчĕкĕ
Уйа
Уйа — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Хăвăрт Танып юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Славян чĕлхисем
Славя́н чĕлхисем — инди-европа çемйин пĕр тăван чĕлхесем; Европăра тата Азире сарăлнă. Чĕлхепе калаçакан пур çын йышĕ — 400—500 млн яхăн çын.
Кайрак
Кайрак — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 578 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452358, ОКАТО кочĕ — 80243830001.
Славян чĕлхисем
Инди-европа чĕлхисене çывăххи балти чĕлхисем.
Славян чĕлхисем тухăç славян, анăç славян тата кăнтăр славян чĕлхисене уйрăлаççĕ.
Кайрак
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Славян чĕлхисем
Хальхи славян чĕлхисенче кириллица тата латиница çыру мелĕпе усă кураççĕ. Малтан глаголицăпа тата арап çырăвĕпе усă курнă.
Пур славян чĕлхисене çĕнĕ йĕркепе праславян чĕлхинчен пуçланса кайнă тесе шутлаççĕ.
Шутласа кăларнă чĕлхесем
thumb|right|300px|Славян чĕлхисем
Славян литература микрочĕлхисем
Пĕчĕк славян литература чĕлхисем (микрочĕлхесем): вĕсем наци литература чĕлхисемпе пĕрле пурнаççĕ, пĕчĕк этнос ушкăнĕн илемлĕ литературинче, е уйрăм литература жанрĕсенче усă кураççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
*
Темное (Перĕм Ен)
Темное — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Тюй ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 83 çын, çав шутра 31 арçын тата 52 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 99 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Волга (ЦХК)
Волга, — Чулхула облаçĕнчи Балахна хулара вырнаçнă целлюлозăпа хут комбиначĕ. Тулли ячĕ — уçă акционер обществи (УАО) «Волга».
Раççейри чи пысăк хаçат хутне кăларакан предприятисем шутне кĕрет. Предприяти акцийĕсен 99% «Ост Вест Груп» тытса тăрать. 2005 çулта 553 804 тонна хаçат хутне кăларнă, 6,68 млрд. тенкĕлĕх тупăш тунă.
Категори:Целлюлозăпа хут предприятийĕсем Категори:Чулхула облаçĕн предприятийĕсем
Путавăш
Путавăш — Кушлавăшăн сулахай юппи. Юханшыв Вăрнар районĕн çĕрĕ тăрăх хĕвелтухăçнелле юхать, Алманчăк çумĕнче Кушлавăшпа пĕрлешет. Вăрăмăшĕ 11 çухрăм. Ершепуç, Утьăккасси, Кушлавăш, Хура Çырма, Кульцав, Пĕчĕк Упакасси ялĕсемпе юнашар иртет.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем] .:
Юпписем
Юханшывăн чи пысăк юпписем: Вĕлтрен
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем Категори:Кĕçĕн Çавал бассейнĕ
Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕ
'''И. Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университечĕ (Latin: Universitas Tschuvaschicensis)''', — Шупашкарта 1967 çулта йĕркеленнĕ университет, Чăваш Республикин ăслăлăх тĕпĕ.
Университетăн кун-çулĕ
1920 çулта революци комитечĕпе Чăваш автономи облаçĕн Канашĕн I съездĕнче Шупашкар хулинче университет уçас тĕллевшĕн сасăлаççĕ. Анчах çак йышăнăва пурнăçа кĕртесси ăнăçмасть. 1958—1959 çç. каллех çак ыйтăва хускатаççĕ, ку чухне те çак ĕç калаçупа çеç вĕçленет.
Çак вăхăта Чăваш республикинче виçĕ пĕлӳ керменĕ ĕçленĕ:
1967 çулта Чăваш патшалăх университетне 1961 çулта йĕркеленĕ Мускав энергетика институчĕн Атăлçи филиалĕн никĕсĕпе туса хунă.
1967 ç. тĕлне унăн 2 факультетĕнче (электротехника тата промăçлăха электрификацилев) 1300 çын ытла вĕреннĕ. Каçхи тата заочно факультечĕсенче, çав шутра пĕтĕмлĕ техника факультетĕнче те, 3800 пине яхăн студент пĕлӳ пухнă. Вĕсене 200 яхăн çын, вĕсенчен 20 ăслăлăх тухтăрĕпе кандидачĕ, вĕрентнĕ.
Филиалăн лаборатори тĕпĕ, вĕренӳ вырăнĕсем, студентсен общежитийĕсем, библиотека (çĕр пине яхăн том) пулнă, çаплах типографи, шутлав техникин лабораторийĕ, вĕренӳ ăста пӳлĕмĕсем, диплом тумалли кабинечĕсем.
Чăваш университечĕн шутне çаплах Чăваш патшалăх педагогика институчĕн историпе филологи факультетне хушнă. Факультетра 900 студент (350 — кăнтăрла уйрăмĕнче) вĕреннĕ, кунта çӳллĕ квалифициллĕ ăслăлăх-педагогика коллективĕ: 3 профессорпа 30 доцент ĕçленĕ.
Пĕрремĕш çул пĕлӳ керменĕ шутне çак факультетсем кĕнĕ:
1968—1969 вĕренӳ çулĕ тĕлне физикăпа математика факультетне уçнă.
Университета йĕркелев ĕçĕнче Хусан патшалăх университечĕ пысăк пулăшу панă, Шупашкара Хусантан 2 тухтăрпа 10 ăслăлах кандидачĕ куçса килнĕ.
РСФСР Министăрсен Канашĕн 1967 çулхи чӳкĕн 30-мĕшĕнчи йышăнăвĕпе университета Илья Николаевич Ульяновăн ячĕпе чысланă.
Каçăсем
Категори:Шупашкар университечĕсем Категори:Чăваш Республикин ăслăх тĕпĕсем
Серкĕски районĕ
Сергиевски районĕ — Самар облаçĕн çурçĕрĕнче вырнаçнă районĕ. Тĕпĕ — Сергиевск сали. Унпа юнашар Сургут, Суходол тата Серноводск поселокĕсем вырнаçнă. left|thumb|250px|Сергиевски салинчи çĕнĕ çуртсем left|thumb|250px|Сергиевски районĕ left|thumb|250px|[[Кӳкĕрт кӳлли]]
Географи
Лаптăкĕ 2720 çм2. Çурçĕрте район Чаллăпуç тата Кушкă районĕсемпе, анăçра — Йăлхав районĕпе, кăнтăрта тата тухăçра — Кинель-Черкассы тата Исаклă районĕсемпе чикĕ тытать. Район территоринче, Серноводск посёлокĕнче, курорт вырнаçнă, унта Кӳкĕрт кӳлли пур. Кивĕ Яккел ялĕпе юнашар питĕ илемлĕ Симĕс кӳлĕ пур. Ун тарăнăшĕ 21 метр. Шыв температури 8 градус яхăн, хĕлле те шăнмасть. . Сургут юханшывĕ çумĕнче "Чăваш кӳллисем" вырнаçнă.
Тĕп шывĕсем — Сук, Сургут, Липовка.
Русин чĕлхи
Русин чĕлхи, (руська бесіда, руски язик) — тухăç славян чĕлхи.
Серкĕски районĕ
Экономика
Районта нефть кăлараççĕ. Серноводск паççулкинче кӳкĕртлĕ шывсем çинче санатори ĕçлет. Калиновка ялĕнче нумай шултра вăльăх ĕрчетеççĕ. Сургут паççулки патĕнче панулми пахчисем вырнаçнă.
Русин чĕлхи
Кун-çулĕ
Карпат-русин диалекчĕсем тухăç славян шутне кĕреççĕ те украин диалект континуумĕ (унăн анăç пайĕ) пулаççĕ.
Серкĕски районĕ
Истори
Сергиевски районне 1928, кăрлач, 10 йĕркеленĕ. Район гимнĕ вырăннă Карлин Н.С. çырнă юрра усă кураççĕ.
Русин чĕлхи
Алфавитсем
(вариантсем)
Вуламалли
Категори:Русин чĕлхи
Серкĕски районĕ
Халăх йышĕ
Районта 47 пин çын пурăнать (2006). Пурĕпе 67 пурăну вырăнĕ. Районта чăваш тата мăкшă ялĕсем пур.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн районĕсем
Твиттер
Твиттер (tweet — «чĕвĕлтет», «пакăлтат») — веб-интерфейспа, SMS-семпе, хăвăрт пĕлтерӳ хĕсмечĕсемпе е аякри программăсемпе усă курса хутшăнакансен кĕске (140 символ таран) тексчĕсене — микроблогсен системине — яма пулăшакан тетел-сайчĕ. 2010 çулхи авăнăн 3-мĕшĕ тĕлне сервис йышĕнче 145 млн усă куракан. 2010 çулхи çĕртме уйăхĕнче уйăхсерен ресурса кĕрекенсен шучĕ 190 млн яхăн.
Ăнлантару
Твиттера тăвакансем — Джек Дорси (Jack Dorsey), Биз Стоун (Biz Stone) тата Эван Вильямс (Evan Williams). Чи малтанах проекта «Халĕ эсĕ мĕн хăтланатăн?» ыйтусемпе тăрмашланма ăслайланă пулнă. Дорсин туссем кĕске хыпарсене хăйсене платформăна ăсталас шухăш пулнă. Твиттерти пĕлтерӳсем тӳрех усă кураканăн страницине çитеççĕ, пĕр самантрах хыпара çырăнса хунă ытти усă куракансем патне çитме пултараççĕ. Хыпарсене Твиттер сайчĕ, хăвăрт пĕлтерӳ хĕсмечĕ, SMS, RSS, электронлă почтă е Twitter-клиент урлă яраççĕ. Пĕлтерӳ кĕске пулнипе Твиттерта URL-кĕскетӳпе усă кураççĕ.
Твиттер сервисне Ruby on Rails веб-платформи çине лартнă (çаплах Scala, 2009 çултанпа ), 2007 çул тăршшипе 98 % вăхăт ĕçленĕ (6 талăк сервиспа усă курайман). Çакăн пек ирĕксĕр ĕçсĕр тăнă тапхăрсенче сайтăн питĕнче твиттер кайăкне вырнаçтарнă хыççăн Эрешре микроблоггинг платформине улăштарни пирки чылай кулăш ӳкерчĕкĕ тухать (пример). 2008 çулăн пуçламăшĕнче сервиса Amazon S3 серверĕсем çине куçарнă, çакăн хыççăн вара унăн ĕçлевĕ тăнăçа кĕнĕ.
Яндекс хыпарĕсемпе, 2010 çулхи пуш уйăхĕнче "Твиттер" микро-блогĕсен сервисĕпе ĕçлекенсен Раççейри йышĕ 183 çынна çитет.
Укшук
Укшук — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Твиттер
Усă курни
Twitter-па тăтăшах пайăр е пĕрлешӳ хыпарне сарма усă кураççĕ:
Укшук
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Твиттер
Каçăсем
*
Укшук
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Ленин Комсомолĕн урамĕ
Ленин Комсомолĕн урамĕ — Совет Пĕрлешĕвĕнче пулнă, этимологи енĕпе Комсомолпа çыхăннă, тĕрлĕ пурăнан вырăнсенчи урамсен ячĕ.
Европа
right|thumb
Европа, — тĕнче енĕ, Азипе пĕрле Еврази континентне кĕрет. Лаптăкĕ пĕтĕмĕшле 10 млн. км2, 727 миллион патнелле çын пурăнать. Йĕри тавра Атлантика океанĕпе, Çурçĕр Пăрлă океан шывĕсем, тата вĕсен шутне кĕрекен тинĕссен шывĕсем вырнаçнă.
Космос европи
Европӑра пурӑнакансем 754 миллиона яхӑн е ҫӗр ҫинчи халӑхӑн 9 проценчӗпе танлашаҫҫӗ (2019). Халӑх хӑвӑрт та вӑтам ӳсӗмӗ тӗнчери ытти континентсемпе танлаштарсан пысӑкрах.
Европӑна Ҫӗнӗрен Чӗртсе Тӑратас Тапхӑрта культура, экономика тата социаллӑ хускану сферисенче ҫурт-йӗр витӗмӗ пулса тӑчӗ. Европӑра пурӑнакансем истори тӗлӗшӗнчен кӑна мар, халӑх хушшинчи хальхи хутшӑнусене тата ыйтусене ӑнланма та кирлӗ. Европӑра хальхи физкультура йышши ҫынсем чи малтанхи хут килсе кайни (Homo sapiens) 35 пин ҫул каялла паллӑ, 28 пин ҫул каялла вара, тен, пачах ҫухалнӑ. Европӑра протоиндоевропейецсем тапӑнни пирӗн эрӑчченхи 4-мӗш пинҫуллӑх пулса тӑрать пирӗн эрӑри баденски, Ямной тата Боевой пуртӑ культури килсе кӗнипе ҫыхӑннӑ. Авалхи пилӗк хуларан Европӑра тӑтӑшах икӗ хула, ыттисем виҫҫӗшӗ-Азире; Урбанизаци шайӗ тата Европӑри Халӑхӑн пурнӑҫ шайӗ ытти материксемпе танлаштарсан пысӑкрах пулнӑ. Европӑри хӑш-пӗр регионсенче урбанизаци Азири максимумсене хирӗҫ 50% ҫитнӗ. Авалхи Грецире Хӗвеланӑҫ цивилизаци пуҫланнӑ, вӑл этем историйӗнче ҫитӗнӳсен тӳпи пулса тӑнӑ, вӑл наукӑра, экономикӑра, этем генийӗн производство вӑй-хӑвачӗпе Тӗнчене прогрессивлӑ тытӑм парнеленӗ (политикӑн, наукӑпа культура ҫитӗнӗвӗсенчен ытларахӑшӗ Европӑри вӑтаҫӗр тинӗсре йӗркеленнӗ шухӑшсемпе ҫыхӑннӑ). Халӑхсене аслӑ куҫару Европӑри латинла чӗлхе системине йӗркелемелли тӗп вырӑн йышӑннӑ, ун никӗсӗ Ҫинче Хӗвеланӑҫ Европӑри нумай чӗлхесем йӗркеленнӗ. Пирӗн эрӑчченхи X ӗмӗрте Европӑра ҫӗр ҫинче пурӑнакансенчен ҫурри пурӑннӑ, 1930-25 % (халӗ 9 % яхӑн), вӑтам Ӗмӗрсенче христиан 95 проценчӗ Европӑра пурӑннӑ (халӗ христиансенчен нумайӑшӗ Европӑра пурӑнать), Пӗтӗм промышленность XIX ӗмӗрте Европӑра концентрациленнӗ (XXI ӗмӗрте — Европӑра 80% ытла).
Европа пайланать:
Европăн авалхи историйĕ çинчен Европа историйĕ статьяра вулама пултаратăр.
Чикĕсем
Европа тĕнче пайĕн ячĕпе авалхи грек литературинче (Гомерăн Пифий Аполлонĕн гимнĕнче Европа тесе Çурçĕр Грецие асăннă) çук, Европăна Милет Гекатейĕн «Çĕре çырса кăтартни» кĕнекере (п. эрч. VI ĕмĕрĕн вĕçĕнче) пĕрремĕш хут асăннă.
Авалхи грексем чи малтанах Европăна Азирен Эгей тата Хура тинĕссемпе, Африкăран — Вăтаçĕр тинĕсĕпе уйрăлса тăракан материк тесе шутланă. Каярах, Европа — çав тери пысăк континентăн (халĕ ăна Еврази теççĕ) пĕчĕк пайĕ пулнине ăнланса илсен, авалхи авторсем Европăн тухăçри чиккине Тан шывĕпе (çакăн пеккисем Полибийĕн тата Страбонăн пулнă) туртнă. Çак йăла икĕ пин çул тăршшĕ хуçаланнă. Сăмахран, Меркатор çырнипе, Европа чикки Тан тăрăх пырать, унăн çăлкуçĕнчен — тӳррĕн çурçĕрелле Шурă тинĕсе çити каять.
XV ӗмӗрте Европа христианлăх тӗнчин синонимӗ пулса тӑнӑ, анчах та хальхи вӑхӑтра христиансенчен нумайӑшӗ ун территорийӗнче пурӑнать. XIX ӗмӗрте пӗтӗм тӗнчери промăçлăх Европӑра пулнӑ; паян вара чылай продукцие материк тулашӗнче тăваççĕ.
В. Н. Татищев 1720 çулта Европăн тухăç чиккине Урал тăвĕн хысакĕпе, малалла Яик шывĕ (хальхи Урал) тăрăх Каспи тинĕсне юхса кĕриччен туртма сĕннĕ. Майĕпен çĕнĕ чикĕне Раççейре, кайран тулашĕнче те, пурĕ те йышăнаççĕ. Халĕ Европа чиккине çапла хунă: çурçĕрте — Çурçĕр Пăрлă океанĕпе; анăçра — Атлантика океанĕпе; кăнтăрта — Вăтаçĕр, Эгей, Мрамор, Хура тинĕссем урлă; тухăçра — Урал тăвĕн тухăç тăвайккипе, Мугоджар тăвĕпе, Эмба шывĕпе Каспи тинĕсĕпе, унтан Кума тата Манычпа (Кума-Маныч лакăмĕнче) Тан варри патнелле (сăмахран, энциклопедисемпе килĕшӳллĕ: Пысăк совет энциклопедийĕ тата Британника энциклопедийĕ ) е, сайрарах, Кавказ хысакĕпе Хура тинĕсе çити  ). Европăпа Ази чиккин малашнехи чикĕ йĕрри Хура тинĕспе Хура тиĕсĕн пырĕсемпе пынине мĕнпур çăлкуçсенче çирĕплетнĕ. Европа йышне çаплах çывăхри утравсемпе  архипелагсем кĕреççĕ, çав вăхăтрах, Турци çыранĕнчи Анатоли таврашĕнчи Греци утравĕсем Ази шутне кĕреççĕ.
Асӑннӑ лару-тӑрӑва пула Азербайджана тата Грузие Европа патшалăхĕсен йышне чи малтан политика, экономика тата культура шухӑшӗсене шута илсе кĕртнĕ.
Истори
Европӑра ҫынсем нумай пурӑннӑ. Европӑна пӗр ҫын ӑҫтан килнӗ, тавлашуллӑ. Европа этемлӗхе ҫуралмалли вырӑн пулман. Европӑна Индирен пӗрремӗш гоминидсем килни ҫинчен версисем пур. Анчах та чи малтанах шухӑшласа кӑларнӑ Гипотеза Вӑл Африкӑран Малти Ази урлӑ гоминдсем килесси ҫинчен. Ҫакӑ виллафранк вӑхӑтӗн варринче пулса иртнӗ тесе пӗтӗмлетӳ те пур (188 куна кӑтартман). Homo sapiens Европӑпа Хӗвеланӑҫ Азине неандерталь ҫыннисем вырӑнаҫнӑ.
Пӗтӗм Европӑна гейдельберг ҫынни тата унӑн тӳрӗ йӑхӗ недерталец тесе шутланӑ, ҫитменнине тата вӑл европӑри климат патне специализациленӗ форма шутланнӑ.
Европӑра хальхи физкультура йышши ҫынсем чи малтанхи хут килсе кайни (Homo sapiens) 35 пин ҫул каялла паллӑ, 28 пин ҫул каялла вара, тен, пачах ҫухалнӑ.
Пирӗн эрӑчченхи 4-мӗш пин ҫул хушши европӑра протоиндоевопейецсем тапӑнни Баден, Ямной тата Боевой пуртӑ культури курӑннипе ҫыхӑннӑ.
Вӑтаҫӗр Тинӗсӗн тухӑҫ пайӗнче Авалхи Грецире европӑри цивилизаци пуҫланнӑ. Халӑхсене аслӑ куҫару Европӑри латинла чӗлхе системине йӗркелемелли тӗп вырӑн йышӑннӑ, ун никӗсӗ Ҫинче Хӗвеланӑҫ Европӑри нумай чӗлхесем йӗркеленнӗ.
Каçăсем
Категори:Европа
Тăрнасем
thumb|250 px|Сăрă тăрна thumb|250 px|Тăрнасем вĕçеççĕ thumb|250 px|[[Оригами-хутран тунă тăрна]]
Тăрна йышшисем
Каçăсем
Категори:Чăн тăрнасем Категори:Вĕçен кайăксен йăхĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Gruo सारस Журавли
Вермонт
thumb|290px|Вермонт штачĕн картти Вермонт, — Çĕнĕ Англире, АПШ-н çурçĕр-тухăçĕнче вырнаçнă штачĕ. Администрацийĕ Монтпилиер хулара вырнаçнă, чи пысăк хули — Берлингтон. . АПШ шутне 1791 çулта 14-мĕ штат шайĕпе кĕнĕ.
Тавралăхĕ
Штатăн çĕр лаптăкĕ — 24 923 çм2, çав шутра 23,955 çм² тип çĕр тата 948 км² шыв лаптăкĕ (АПШ-ра 50-мĕш выранта).
Каçăсем
* Категори:АПШ штачĕсем
Никон патриарх
Патриарх Никăн (мир ячĕ — Никита Минин (Минов), çу, 7 1605 — 17/çурла, 27 1681) — улттăмĕш Мускав тата мĕнпур Раççей патриархĕ, çаплах Аслă Патша. Никăн хăй йышăннă пĕтĕмĕшле титулĕ: "Божиею милостию великий господин и государь, архиепископ царствующаго града Москвы и всеа великия и малыя и белыя Росии и всеа северныя страны и помориа и многих государств патриарх."
Гельфинген
Гельфинген (Gelfingen) — Швейцарире малтан коммуна пулнăскер,  Люцерн кантонĕнче пулнăскер. Хохдорф тăрăхне кĕнĕ. Унта 764 çын (2007) пурăннă. Официаллă код — 1027. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Речвиль, Хемикон, Мозен, Мюсванген тата Зульц коммунисемпе пĕрле Хицкирха кĕртнĕ.
Никон патриарх
Патриарх пуличчен
30 çулхи Никита, хăйĕн ачисем вилсен, арăмĕ тĕне çӳç кассан, 1635 çулта, хăй те постриг тăвать, Соловец мăнастырĕ Анçĕр скитĕнче «Никăн» ятне илет. Скит пуçлăхĕпе — Анçĕр Йĕлисарĕ Анçĕр Йĕлисарĕпе — тавлашса каять те Кожеозер мăнастырне куçать, унта вăл парне вырăнне хăйĕн турă кĕнекисене парать. 1643 çулта ăна мăнастырь игуменне суйлаççĕ.
Гельфинген
thumb|right|250px|[[:de:Schloss Heidegg|Хайдегг керменĕ ]]
Никон патриарх
Патриарх пуличчен
1646 çулта Мускава тухса каять, унта вăл, çĕнĕ игуменсен йăла йĕркипе, салампа çамрăк Алексею Михайловичу патне кĕрет; патшана вăл килĕшет. Патша Никăна Мускавра юлма ыйтать, Патриарх Иосифа çамрăк турă çыннине Çĕнĕ Спас мăнастырĕн архимандрит сан ятне пама хушать.
Гельфинген
Гельфинген ята пĕрремĕш хутчен 1045 çулта Gelvingun тесе асăннă.
Никон патриарх
Патриарх пуличчен
Çĕнĕ Спас обителĕн тăванлăхĕ ретне кĕрсе, Никăн формаллă мар ăс-тăн тата тĕнче çыннисен ушкăнĕн юлташĕ пуласа тăрать. Çак ушкăна профессор Н.Ф. Каптерев «ырлă пархатарлăхĕн сыхлавçисен» ушкăнĕ тет. Çак ушкăнăн сумлă ăсчахĕсем —Алексей Михайловичăн ăс-тăнçи Мускав Кремĕлĕн Благовещени соборĕн протопопĕ Стефан Вонифатьевич, боярин Ф.М. Ртищев тата Хусан соборĕн протопопĕ Иоанн Неронов — юлташ-паттăрĕсемпе пĕрле Мускав патшалăхĕнчи тĕнĕн тата чиркĕвĕн ĕçĕ-хĕлне чĕрĕлентерес, халăхăн тата чун-чĕм ĕçтĕшĕсен ăс-хакăлне, кăмăл-туйăм тивĕçĕвне çӳле хăпартас, çутĕç йăлисене анлă сарас ĕмĕчĕсене пурнăçа кĕртесшĕн тăрăшнă.
Гельфинген
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Никон патриарх
Реформатор ĕçлĕхĕ
thumb|Анçĕр Елеазарĕ Никăн çинче çĕлене курни. Миниатюра. XIX ĕмĕр
Патша унран сивĕнни
thumb|right|300px| [[1656 çулта Никăн никĕс хунă Çĕнĕ Иерусалим мăнастырĕ ]] Никăн патшалăха тытса пырас ĕçлĕхре чылай сĕмлĕ пулнă; Польшăпа (1654—1667) вăрçнă чух патша ăна хăй вырăнне Ертӳлĕх пуçлăхне хăварнă. Çакă вара боярсене, хакал ĕçтĕшĕсене питĕ тарăхтарнă.
Никăн хăй те 1649 çулхи Собор уложенийĕпе, уйрăмах Мăнастăрь приказĕпе килĕшменнине уçăмлах кăтартнă, çак приказ чиркӳ ĕçченĕсен шайне (статусне) чакарнă тата мăнастырь çĕрĕсен тупăшĕсене тĕрĕслесе тăнă.
Патшапа патриарх хутшăнăвĕсем сивĕнсе пынипе Никăн хăй тĕллĕн кафедрăна 1658 çулхи утăн 10-мĕшĕнче хăварнă: вăл ултă çуллăха Воскресенский Çĕнĕ Иерусалим мăнастăрьне тухса каять, ăна вăл 1656 хăй никĕс хывнă пулсан та (çаплах Хĕрес тата Ивер мăнастăрĕсене те), вĕсем унăн харпăрлăхĕнче шутланнă.
Вилĕмĕ, чун кăнарĕн шăпи
1681 çулта сусăр ватă Никăна Воскресенский мăнастыре таврăнма ирĕк уçнă, анчах та çул çинче, çурлан 17-мĕшĕнче Ярославль хулинче чунĕ çӳле вĕçнĕ.
Каçăсем
Категори:Истра районĕнче пытарнисем Категори:Санран кăларнисем Категори:Пайăр çынсем:Валдайри Ивер мăнастăрĕ Категори:Пайăр çынсем:Кожеозерск мăнастăрĕ Категори:1605 çулта çуралнисем Категори:1681 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 7-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Çурлан 27-мĕшĕнче вилнисем Категори:Мускав патриархĕсем
С. В. Образцов ячĕллĕ пукане театрĕ
'''Патшалăх Академи С. В. Образцов ячĕллĕ пукане тĕп театрĕ''' — Мускавра, Панча ункинче вырнаçнă тĕнчери чи пысăк пукане театрĕ. Çывăх метро чарăнăвĕ — Цветной бульвар.
Кун-çулĕ
1931 çулта йĕркеленĕ, 1932 çулта «Джим тата Доллар» пьесăпа уçăлать. Чылайăшне С. В. Образцов (1949 — театр директорĕ) лартнă.
1937 çулта театр çумĕнче еатр пуканисен музейне уçнă, кунти коллекци тĕнчери чи пахи шутланать.
Театăра Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕпе чысланă (1969).
1970 çулта театр çĕнĕ çурта куçать, унăн фасачĕ çинче хăй евĕр пĕртен-пĕр пукане сехечĕ, вăл Мускавăн паллă вырăнĕ пулать.
Труппа
Тĕрлĕ вăхăтра театр труппине кĕнĕ:
Каçăсем
Категори:Театрсем Категори:Мускав театрĕсем Категори:Раççейри пукане театрĕсем
Салкын Чишма
Салкын Чишма — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 0 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — 80251865009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Шыв автанĕ йышшисем
мини Шыв автанĕ йышшисем -
Категори:Кайăксем Категори:Кайăксен йышĕсем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем
Колорадо
Колорадо, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Денвер хулинче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Колорадо Категори:АПШ штачĕсем
Муркаш (Хĕр юппи)
Муркаш — Чăваш Енри паллă юханшывсенчен пĕри.
Йĕпреç районĕнчи вăрмансенче юхать, Сехнер паççулкинчен анăçарах Хĕр юханшывне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Улатакка евĕрлисем
мини|Пысӑк улатакка Улатакка евĕрлисем -
Категори:Улатакка евĕрлисем
Ладушкин
Ладушкин (1946 çулччен ним.: Ludwigsort), — Калининград облаçĕн Багратионовск районĕнче вырнаçнă хула. Балтика тинĕсĕн Калининград заливĕ хĕрринче ларать.
ОКАТО кочĕ 27203505. Телефон кочĕ 840156.
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕнчи хуласем
Çулталăк
Çулталăк, кĕскен, çул — вăхăт виçи, Çĕр чăмăрĕ Хĕвел тавра çаврăннипе танлашать. Календарь çулталăкĕ 12 уйăхпа тан. Тĕкел çулсенче 366 кун, ахаль çулсенче — 365 кун.
Ирçе Шмалак
Ирçе Шмалак (Мордовский Шмалак) — Чĕмпĕр облаçĕн Павловка районĕнчи ял, нумайрах ирçесем тата чăвашсем пурăнаççĕ.
Çулталăк
Каçăсем
Категори:Календарь Категори:Вăхăт виçисем
Пӳлер
Этимологи
Пӳлĕр сăмаххи авал тĕн çыннине пĕлтернĕ. Пĕлӳ сăмахинчен пулнă. Тепĕр май каласан ăслă та тăнлă çынна пĕлтернĕ.
Ирçе Шмалак
Истори
Ку ыйтупа çыхăннă тата тепĕр хыпар:
Пӳлер
Истори
Вырăс летописĕсенче ăна «Мăнхула» (вырăс. Великий город) тесе çырнă. 1236 çулта хулана монгол çарĕсем аркатса пĕтернĕ.
Археологи ĕçĕсем вăхăтĕнче хула вырăнĕнче кăкшăмсене тата ытти савăт-сапана тупнă. Çавăн пекех Иранран, Вăтампа Малти Азирен, Кавказран, Руçрен тата Китайран илсе килнĕ япаласене тупнă.
Ирçе Шмалак
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕКатегори:Чĕмпĕр облаçĕн Павловка районĕн ялĕсем
Пӳлер
Истори
Арап çулçӳревçи Ибн Фадлан каланипе, хулана атăл пăлхарĕсен Алмуш патша астулра чухне, 922 çулта никĕсленĕ. Пӳлер хулашĕнче тупнă пĕрремĕш археологи материалĕсене X ĕмĕрте тунă.
Пӳлер Анăç Чулман Атăл лешьенĕнче, Кĕçĕн Çарамсан сулахай çыранĕнче (хальхи Тутарстан Республикин Алексеевски районĕ) вырнаçнă.
Вырăссен истори хроникисенче хулана 1164 çулта пĕрремĕш (Лаврентий çулталăка çырни) Мăнхула Великий Город тесе асăннă. XII ĕмĕртенпе Атăлçи Пăлхарăн тĕп хули. Юлашкинчен Мăнхула пирки 1236 çулта çырни пур, ун чухне монголсем тапăнса килсе хулана çаратнă та çунтарса янă.
Чылай тĕпчевçĕ шухăшĕпе, пушкăртсем хушшинче пăлхар кăкĕнчен тухнă буляр йăхĕ асăннă хуларан тухса пурăнма килнĕ.
Пӳлер хулашне кăтартни
Хулаш тикĕс плато çинче вырнаçнă, Кĕçĕн Çарăмсан юханшыв еннелле анса пырать. Хулаш урлă икĕ пĕчĕк шыв — Билярка тата Елшанка (иккĕшĕ те — Кĕçĕн Çарамсанăн сулахай юпписем) юхать. Хулашăн тăваткал хормиллĕ, кĕтесĕсем тĕнче пайĕсем çинелле тĕлленнĕ. Пайĕсем: цитадель, шалти хула, тулаш хула, посад.
Цитадель (юман хӳмесем, лаптăкĕ 20 га яхăн) хула варринче ларнă.
Каçăсем
Категори:Авалхи чăваш хулисем Категори:Раççейри çухалнă хуласем Категори:Атăлçи Пăлхар хулисем Категори:Тутарстанри хулашсем Категори:Тахçанхи патшалăхсен тĕп хулисем
Çĕнĕ Шупашкар
Çĕнĕ Шупашкар, — Чăваш республикин тĕп хулинчен — Шупашкартан 21 çухрăмра вырнаçнă çум-хула. Пĕтĕмпе хулара 126 пин çын пурăнать, хулан çĕр лаптăкĕ — 36,7 çм2. Хула патĕнче Шупашкар ГЭСĕ вырнаçнă.
Хула виççĕ района пайланать: Анăç, Кăнтăр тата Тухăç. Вĕсене пурĕпе 18 микрорайон кĕрет.
Хула кун-çулĕ
Çĕнĕ Шупашкара 1960 çулта хăпартма пуçланă. Çав вăхăтра пысăк хуласем çумĕнче çум-юлташ (спутник) туни анлă саралнă пулнă. Никĕсне хунă тапхăрта хула "Спутник" ятлă пулнă. Малтанах ăна пушă вырăнсенче çĕкленĕ, каярах хула территорине юнашар ял — Ельниково, Яндашево, Анаткасси, Чиканкасси тата ыттисем — çĕрĕсем те кĕрсе каяççĕ:
Хула çуралнă кунĕ — 1960 çулхи чӳкĕн 18-мĕшĕ. Çĕнĕ Шупашкар питĕ хăвăрт ӳснĕ. 1978 çулта халăх митингĕ çак пурăну лаптăкĕн пĕрремĕш миллион çм2 хывнине палăртнă, тепĕр пилĕк çултан хулара çĕр пиннĕмĕш çын çуралнă.
Каçăсем
Категори:Çĕнĕ Шупашкар Категори:Чăваш Енĕн хулисем Категори:Атăл çинчи хуласем
Кубанка (Гизал-Дон юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Гизал-Дон юпписем
Сăвар
Пĕрремĕш хут X ĕмĕрти çырăвсенче тĕл пулать. Сăвар хулин йывăç хӳтлĕх пулнă. Çĕре чакалтаса иртернĕ ĕçсем кăтартнă тăрăх хулара йывăç пӳртсем анчах мар, чулран тунисем те пулнине палăртнă. X ĕмĕрте кунта укçа та пичетленĕ. Çавна кура хулапа ун таврашĕнче хăйне уйрăм ĕмпÿлĕх пулнă тесе шутлаççĕ.
Вырнаçнă вырăн
Сăвар Тутарстанри Сăпас районĕнчи Татгородок тата Кузнечиха ялĕсем патĕнче вырнаçнă пулнă. Халь вăл тĕлте — Сăвар хулашĕ. Управлăх музей пур. Вăл Пăлхарти музейĕн филиалĕ шутланать.
Каçмаллисем
Категори:Атăлçи Пăлхар хулисем Категори:Атăлçи Пăлхар
Косово Республики
Косово (Косово, Kosova) (Серби Конституцийĕпе Серби шутĕнчи автономлă ен Косовăпа Метохи)— Европăри пайăмлă йышăннă патшалăх (Косово республики, пăхăнманлăх енлисем каланипе), хăй тĕллĕн ирĕклĕхе илнине 2008 çулхи нарăс, 17 пĕлтернĕ).
Çутçанталăк тата хуçалăх географийĕ
300px|left|thumb|Geography of Kosovo
Халăх йышĕ
thumb|Косово этнос шучĕсем: симĕс - албансем, хĕрлĕ – сербсем, 2005ç. Халĕ Косовăра ытларах албансем (90 % ытла) пурăнаççĕ. Икĕмиллионлă Косово халăхĕ шутĕнче серб халахĕ 100 пине яхăн (6%), наци тĕпĕ —Косовска-Митровица. 1999 çултан пуçласа этноссем хушшинчи хирĕçӳсем вăхăтĕнче кунтан 200 пин ытла серб тухса кайнă.
Истори
thumb|Косово Серби шутĕнче thumb|230px|right| Серби шутĕнчи автономлă край Косово, СФРЮ 1974-1990 картти çинче Косово территорине кĕрекен пушă çĕрсем çине XV ĕмĕрте албансем куçса киле пуçланă. Кунта унччен пурăннă сербсем хăйсен тĕнне турккăсенчен хăтарас тесе, чиркӳ патриархĕ хушнипе, çĕнĕ çĕрсене колонизацилеме кайнă.
Культура
thumb|Халăх вулавăшĕ. Приштина
Асăрхавсем
Категори:Косовăпа Метохи
Калмăк чĕлхи
Калмăк чĕлхи (калм. Хальмг келн) — Раççейĕн европа пайĕн кăнтăрĕнче (Калмыки) пурăнакан калмăк тата Анăç Китайра (Синьцзян-Уйгур автономи районĕ, Кукунор) тата Анăç Монголире (Кобдапа Убсунур аймакĕ) пурăнакан ойрат халăхĕсен чĕлхи. Палăртна кашни çĕршывра 170 пин калмăк (ойрат) пурăнать. Чĕлхен урăх ячĕсем — ойрат, джунгар, ойрат-калмăк, монгол-калмăк, анăç-монгол.
Çырулăхĕ
Раççейре усă куракан калмăк алфавичĕ:
Диалектсем
400px|thumb|Китайра, Монголире тата Кăркăсстанра саралнă ойрат-калмăк диалекчĕсем.
Каçăсем
Категори:Калмăк чĕлхи Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Китай чĕлхисем Категори:Монголи чĕлхисем Категори:Кăркăстан чĕлхисем
Пĕрçырлан
Пĕрçырлан, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
297 çын (2010) ; 333 (2002), 495 (1979), 631 (1939), 595 (1926), 485 (1897), 308 (1858).
Ялта шкул, фельдшер-акушер пункчĕ, клуб, библиотека, музей, спорт стадионĕ, почтă, лавка, кафе пур.
Кун-çулĕ
XVIII ĕмĕрĕн вĕçĕнче Палтай ялĕнчен уйрăлса тухса никĕсленĕ. 1866 çулчен патшалăх çĕр ĕçтешĕсем пулнă. 1920-мĕш çулсенче 3 çил арманĕ, ăста лаçĕсем ĕçленĕ, 1898 çулта Халăх çутĕç министерстви кунта шкул уçнă. 1920 çултанпа — пуçламăш шкул. 1930 çулта кунта «Селянин» колхозне йĕркеленĕ. 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Палтай вулăсне кĕнĕ, районсене йĕркелесен (1927) —  Етĕрне районне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Егоров Данил
Егоров Данил, — чăваш сăвăçи. 1919 çулта Шупашкар районĕнчи Анаткасси ялĕнче çуралнă. 1946 çулта вилнĕ.
Казарма 1331 км
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 5 çын, çав шутра 3 арçын тата 2 хĕрарăм пулнă.
Егоров Данил
Пурнăçĕ
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем
Казарма 1331 км
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Кăнтăр Дакота
Кăнтăр Дакота, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Пирр (Кăнтăр Дакота) хулинче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Кăнтăр Дакота Категори:АПШ штачĕсем
Чăваш Енĕн футбол чемпионачĕ
Чăваш Енĕн футбол чемпионачĕ (Чемпионат Чувашии по футболу) - Чăваш Енĕнчи профессиллĕ мар футбол командисен ăмăртăвĕ. Турнира Чăваш Республикин футбол федерацийĕ ирттерет.
Каçăсем
Категори:Раççей футболĕ Категори:Чăваш Ен
Андреевка (Мишки районĕ)
Андреевка  — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 38 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452358, ОКАТО кочĕ — 80243830002.
Пукане театрĕ
Пукане театрĕ психологире
1990-мĕш çулсенче И. Я. Медведевăпа Т. Л. Шишова калаçма вăтанакан йывăр тыткаларăшлă ача-пăчасен «драма психоэлевацийĕ» ятлă психологи коррекци меслетлĕхне туса хунă. Çак меслетлĕхĕн тĕп инструменчĕ — пукане театрĕ.
Андреевка (Мишки районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Пукане театрĕ
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Ӳнер Категори:Театр Категори:Пукане театрĕ Категори:Пукане
Андреевка (Мишки районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Тирян-Елга
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Лука-Шор
Лука-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 204 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Мăн çырма (юханшыв)
Мăн Çырма - Ара юханшывĕн сылтăм юппи
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем] :
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Хун Танкăр
Хун Танкăр (, Хан-Теңири, 汗腾格里峰) — Танкăр ту хырçинче вырнаçнă пирамидăлла тăрă. Çӳллĕшĕ — 7010 метр (пăрлăхпа).
Авалхи тĕрĕк мифологийĕнче ку тăрă таса вырăн шутланчĕ.
Лун-Вож (Мăн Саръюга юппи)
Лун-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Саръюга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 35 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Англетер (хăна çурчĕ)
«Англетер» (Angleterre — Англи) — Санкт-Петербургри тăватă çăлтăрлă хăна çурчĕ. Вознесенский проспектпа (10 çурт) Кĕçĕн Тинĕс урамĕ (24 çурт) кĕтесĕнче вырнаçнă, Исаак лапамне тухать. XX ĕмĕрĕн 70-мĕш çулĕсенчен пуçласа «Астория» хăна комплексĕ шутне кĕрет.
Кун-çулĕ
Çурта XIX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче (архитекторĕ паллă мар) тунă, 1845—1846 çç. А. Робен архитектор проекчĕпе çĕнетнĕ. Кил картинче тăваттăмĕш этажа хăпартнă. Çурта тупăшлав çурт вырăнне усă курнă (С. Поггенполĕн тупăшлав çурчĕ).
1876 çулта хăна çуртне куçарнă.
Хăна çуртне темиçе ят та панă: малтан Шмидт-Англи (Тереза Шмидт хушамачĕпе), кайран — «Англи», 1911 - 1919 — «Англетер», 1919 - 1925 — «Интернационал», 1925 - 1948 — «Англетер», 1948 çултанпа — «Ленинградская». 1924 çулчен çак çуртра анкăл миссийĕ выврнаçнă пулнă.
1987 çулта пĕтĕмпех салатса 1991 çул тĕлне каллех малтанхи тулаш сăнĕпех Ольга Полицци дизайнер проекчĕпе хăпартнă.
Англетер çĕмĕрсе çĕнĕрен тусан Астори пĕрлĕ хăна çурчĕн комплексне хушăнать. Халĕ «Англетер» çурта «The Rocco Forte Collection» тытса пырать.
Каçăсем
Категори:Санкт-Петербургăн хăна çурчĕсем
Сантикасси
Сантикасси (Саваткино) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 64 çын, çав шутра 27 арçын, 37 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Зульц (Люцерн)
179 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1042’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Кăвакарчăн йышшисем
мини|справа|Гудзон кăвакарчăнĕ Кăвакарчăн йышшисем — хальхисенчен кăвакарчăн евĕрлисен отрядне кĕрекен вĕçен кайăксен пĕртен-пĕр йышĕ, 41 ăрата пайланакан 300 яхăн тĕс кĕрет. Йышра кăвакарчăнсенм тата кулюккасем. Кăнтăр Америкăра, Кăнтăр-Тухăç Азире, Австралире тĕрлĕ тĕсĕсем тĕл пулаççĕ. Вăрманта, тăтăшах Нӳрĕклĕ тропик вăрманĕсенче йăва тăваççĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа * Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем Категори:Йăваллă вĕçен кайăксем
Улеева
Улеева — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Сибирган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Юлиан календарĕ
Юлиан календарĕ, — Созиген ертсе пыракан Александрияри астрономсем шутласа кăларнă календарь. Пирĕн эрăччен 45 çулта ăна Юлий Цезарь хута кĕртнĕ.
Юлиан календарĕ тăрăх çул кăрлачăн 1-мешĕнче пуçланать. Календарь тăрăх çулта 365 кун, 12 уйăх. 3 çултан йĕкĕр çул çитет, унта пĕр кун хушăнать. Çапла вара ку çулта 365,25 кун пулса тăрать. Ку вăл тропик çулĕнчен 11 минутпа çеç уйрăлса тăрать.
Юлианский календаре тепĕр тĕрлĕ кивĕ стиль тесе калаççĕ.
Юлианпа Григориан календарĕсен уйрăмлăхĕсем
儒略曆
Категори:Вăхăт виçисем Категори:Вăхăт
Категори:Календарьсем
Кăнтăр Каролина
Кăнтăр Каролина, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Колумбия (Кăнтăр Каролина) хулинче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Кăнтăр Каролина Категори:АПШ штачĕсем
Карга (Кайрак ял тăрăхĕ)
Карга — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 530 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452358, ОКАТО кочĕ — 80243830003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Турккă Википедийĕ
Кун-çулĕ
Турккă Википедийĕ (Türkçe Vikipedi) — Википедин турккă уйрăмĕ. Проект 2002 çулхи раштав, 5 ĕçе янă, çĕрмĕш статьяна 2004 çулхи кăрлач уйăхĕнче çеç çырса кĕртнĕ.
2006 çулхи чӳк уйăхĕнче турккă Википедине номинацие тăратнă, 2007 çулхи кăрлачра ăна «Ылтăн Эрешмен» (Altın Örümcek) парнипе — вырăс Рунет парнин аналогĕ —«ăслăх» пайĕпе тивĕçтернĕ.
2007 çулхи пуш уйăхĕнче 50 пин статья шутĕнчен иртсе турккă уйрамĕ 25-мĕш вырăна тухать.
2009 утă, 24 уйрăмра 132 658 статья.
Турккă Википедин пысăк ытти чĕлхе уйрăмĕсем хушшинче Википедин «глубины» кăтартăвĕпе чи лайăх кăтарту.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Турккă чĕлхи Категори:2002 çулта уçăлнисем
Кете Кольвиц
Кете Кольвиц (Käthe Kollwitz, çуралнă чухнехи хушамат Шмидт Schmidt; (8 утă 1867, Кёнигсберг, Прусси — 22 ака 1945, Морицбург, Саксони) — нимĕç ÿнерçи, графикĕ тата скульпторĕ.
Ĕçĕсенче вăрçăна хирĕç тăнă, вăрçă курекен инкек-синкекĕпе суранĕсене сăнарланă.
Пурнăçĕпе пултарулăхĕ
1867 çулхи утă уйăхĕн 8-мĕшĕнче Кёнигсбергра çуралнă. (1895-1898) «Пир тĕртекенсен пăлхавĕ» графикаллă ĕçсен ярăмне туса кăларнă.
Каçăсем
Категори:Ӳнер Категори:Ӳнерçĕ-хĕрарăмсем
Майрамадаг (Кубанка юппи)
Майрамадаг (Кубанка юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Кубанка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Кубанка юпписем
Шур таки йышшисем
Шур таки йышшисем (лат. Scolopacidae) — шăхран евĕрлисен (Charadriiformes) ушкӑнӗн вӗҫен кайӑксен йышӗ.
Вуламалли
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем Категори:Шур таки йышшисем
Елем Семён Семёнович
Пурнăçĕ
1914 çулта Хусан кĕпĕрнине кĕнĕ Кивĕ Ирчемес ялĕнче çуралнă.
Етĕрне педагогика техникумĕнче ăс пухнă, кайран Етĕрне районĕнчи Палтай шкулне ачасене вĕрентме кайнă.
1943 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Ӗçĕсем
Сăввисене «Сунтал» журналта, хаçатсенче пичетленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем
Лун-Вож (Сыни юппи)
Лун-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сынь юханшывăн сулахай çыранĕпе, 206 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Чăваш Улханĕ
Чăваш Улханĕе Чăваш Улхан — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 157 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452773, ОКАТО кочĕ — 80251865012.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Таркăн Этелек
Таркăн Этелек (çавăн пекех — Хурамал Этелек, Кармало-Аделяково) — Самар облаçĕн Серкĕски районĕнчи ял.
Ялта вăтам шкул, клуб, почта уйрăмĕ пур. Ял кулубĕнче "Асамат" ятлă чăваш юррин халăх хорĕ ĕçлет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
300 яхăн кил, 832 çын пурăнать. Урамĕсем:
Кун-çулĕ
Çынсем каланă тăрăх, яла майра патша вăхăтĕнче хальхи Чаллăпуç районĕнчи Этелек çыннисем пуçарса янă.
Тавралăхĕ
Ял варринче хĕллĕ те шăнман çăл пур. Ялпа юнашар нефть кăлараççĕ. Ялтан инçе мар Чăваш кӳллисем вырнаçнă. left|thumb|250px|Чăваш кӳллисем
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Сергиевски районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Висконсин
Висконсин, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Мэдисон (Висконсин) хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 169 790 км2.
Каçăсем
Категори:Висконсин Категори:АПШ штачĕсем
Мелодрама
Мелодрама (μελος — персонажсен чун-чĕмĕпе туйăм тĕнчине питĕ çивĕч эмоциллĕ лару-тăрусенчи контрастсенче — ырăлăхпа усаллăх, юратупа курайманлăх т. ыт. те танлаштарăвĕпе уçса паракан — юрă тата Δρα´μα — тăвăм) — илемлĕ литература, театр ӳнер тата синематограф жанрĕ.
Каçăсем
Категори:Ӳнер жанрĕсем Категори:Литература жанрĕсем Категори:Драматурги Категори:Кино жанрĕсем
Александров Алексей Николаевич
Алексей Николаевич Александров (25.10.1939, Ураскасси ялĕ, Тăвай районĕ, Чăваш АССР — 27.7.2021, Мускав, РФ) — юстици полковникĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ юрисчĕ. Мувкаври чăваш ентешлĕхĕн ертӳçисенчен пĕри.
Биографи
1939 çулхи юпан 25-мĕшĕнче Чăваш Енри Тăвай районĕн Ураскасси ялĕнче çуралнă.
1965 çулта Сарăтури юридици институтĕнче вĕренсе тухнă. Калининград облаçĕн прокуратуринче ĕçе пикеннĕ. Кайран Балти флочĕн прокуратурине куçнă.
1991–92 çулсенче – ССРП Тĕп вăрçă прокуратурин пулăшаканĕ вырăнĕнче ĕçленĕ.
2021 çулхи утă уйăхĕн 27-мĕшĕнче Мускавра çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
Ĕçĕсем
Криминалистикăпа 20 ытла ăслăх ĕçне çырса кăларнă. «Расследование цареубийства. Секретные документы» (М., 1993) истори докуменчĕсен кĕнекине çыракансен пĕр авторĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:1939 çулта çуралнисем Категори:Юпан 25-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2021 çулта вилнисем Категори:Утăн 27-мĕшĕнче вилнисем
Матьшу
Матьшу - Мăн Çавал юханшывĕн сулахай юппи км. Красноармейски районĕ тăрăх юхать.
Кашуп чĕлхи
Кашу́п чĕлхи (урăхла ячĕсем: помор чĕлхи, померан чĕлхи) (каш. kaszëbsczi jãzëk, pòmòrsczi jãzëk, kaszëbskò-słowińskô mòwa) — лехит ушкăн пайĕнчи анăç славян чĕлхи, Гданьскран анăçалла тата кăнтăралла сарăлнă. Кашупла куллен 50 пине яхăн çын калаçать, 150 пине яхăн çын чĕлхене пĕлет.
Матьшу
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем] :
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Кашуп чĕлхи
Кашуп чĕлхине чи çывăххи — поляк чĕлхи, сăмахсар янти-пурлăхĕ чылай пĕрлĕ пулать. Çаплах кашуп чĕлхин грамматикипе сăмах тăвасси поляк чĕлхинчен пулса тухать.
XV ĕмĕртенпе кашуп чĕлхинче поляк орфографийĕ тĕслĕ латин шрифчĕпе усă кураççĕ.
…..
Анчах та çырун универсаллă йĕркесем çирĕпленмен, çавăнпа кашуп çыравçисем халичченех тĕрлĕ диалектсемпе, пуплевсемпе усă кураççĕ. Паллă кашуп çыравçи — XIX ĕмĕрте хайланă Флориан Цейнова, вăл литература кашуп чĕлхине поляк енчен уйăрать.
Кашуп интеллигенцийĕ паянкунра хăйсен чĕлхине виçе никĕсне кĕртесшĕн. Кашуп чĕлхипе хăш шкулсенче вĕрентеççĕ, радио- тата телекăларăмсем тухаççĕ. Хăш хуласенче (тĕслĕхрен Ястарня) икĕ чĕлхеллĕ çул кăтартăвĕсем пур.
Каçăсем
Категори:Анăç славян чĕлхисем Категори:Польша чĕлхисем
Кăйкăр йышшисем
thumb|250px Кăйкăр йышшисем (Falconidae) — кăйкăр евĕрлисен (Falconiformes) отрядне кĕрекен вĕçен кайăксен йышĕ. Унăн шутĕнче 11 ăрат тата 60 яхăн.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Кăйкăр йышшисем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем
Медицина хатĕр-хĕтĕрĕ
Медицина хатĕр-хĕтерĕ — медицина пулăшăвĕн ĕçхĕлне лайăхлатмалли, йĕркелемелли, çăмăллатмалли япаласем.
«Хатĕр-хĕтĕр» тени кунта пĕр енчен хатĕр сăмаха анлăлатса нумайлă хисепре сарса каланине систерет, тепĕр енчен ку ăнлава хатĕрсем çеç мар, пĕчĕкрех пĕлтерĕшлĕ япаласем те (вак-тĕвек, техника мар) кĕнине кăтартать.
Асăрхавсем
Категори:Медицина хатĕр-хĕтĕрĕ
Киселёва Елена Андреевна
Каçăсем
Категори:Ӳнер Категори:Ӳнерçĕ-хĕрарăмсем
Шыва путман Сэм
Путман Сэм (Unsinkable Sam) — карап кушак аçи, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнче герман линкорĕ çинче, британ эсминецĕ çинче, кайран авианосец çинче виçĕ карапĕ шыва путсан та чĕрĕ юлнăскер.
Бисмарк
Хура-шурă сăрăллă кушак аçине темле матрос герман «Бисмарк» линкорĕ çине илсе хăпартнă. 1941 çулхи çу, 18çавăн 18-мĕшĕнче карап Готенхафенран британ сутăç карапĕсене путарма тухать. Тăххăр кун иртсен, çăвăн 27-мĕшĕнче линкора британ эскадри шыва путарать, 2200 морякран 115 кăна çăлăнаççĕ. Тепĕр темиçе сехетрен карап ишĕлчĕкĕ çинче хăтăлса юлнă кушак аçине базăна таврăнакан акăлчансен «Казак» эсминец морякĕсем асăрхаççĕ. Кун чухне эсминец экипажĕ пĕр çынна та çăлаймасть. Ятне пĕлменнипе акăлчан морякĕсем ăна Оскар витлеве тивĕçтереççĕ.
Касак
Малалла темиçе уйăх Оскар эсминец çинче пурăнать, çав хушăра темиçе хутчен конвойпа Вăтаçĕр тинĕсĕпе Çурçĕр Атлантикăра çӳрет. 1941 çулхи юпа, 24 Гибралтартан Ливерпуле каякан HG-75 конвойăн эскортĕнчи «Касака» нимĕçсен «U-563» шывай кимми торпедăпа лектерет. Карап экипажĕ «Легион» эсминец çине куçать, хытă çĕмĕрнĕ карапа Гибралтара илсе çитес ĕç çанталăк япăхланнипе ăнăçлă пулмасть. Юпан 27-мĕшĕнче эсминец шыва путать. Нимĕç торпеди карапăн сăмсине шăтарнипе 159 акăлчан морякĕ пĕтет, Оскар кăна чĕрĕ юлать. Пĕр хушă вăл Гибралтар çыранĕнче ирттерет.
Арк Ройял
«Казака» пуиарнă хыççăн кушак аçине акăлчансем «Путман Сэм» витлев параççĕ те «Арк Ройял» авианосец çине илеççĕ. Сăмах тĕлне, çак карап самолёчĕсем малтан кушак аçин пĕрремĕш килне — «Бисмарка» — хытă тустарнă пулнă. Сэм та çĕнĕ карап çинче чылаях пурнайман — чӳкĕн 14-мĕшĕнче Мальтăран таврăнакан авианосеца нимĕçсен «U-81» шывай кимми торпедăпа атакăлать. Путакан карапа туртса кайма хăтланни кăлăхах пулать, вара «Арк Ройял» Гибралтартан 30 милĕ тухăс еннелле шыва путать. Кун чухне ĕнтĕ мĕнпур моряка, вĕçевçĕне, вĕсемпе пĕрле Сэма та, пулашма пынă карапсем вилĕмрен çăлаççĕ. Темиçе морякпа Сэма патруль катерĕ тупать. Вилĕмрен хăтăлнăскерсене малтан «Лайтнинг» эсминец çине, кайран — каллех Сэма тупнă «Легион» эсминец çине куçараççĕ. Çăк ике карапăн шăпи ăмсануллă пулмасть. «Легиона» тепĕр тăваттă уйăхран, 1942 çулхи пуш, 26 тăшман авиацийĕ путарать, «Лайтнинга» «S-55» нимĕç торпеда катерĕ 1943 çулхи пуш, 12 пĕтерет.
Малашнехи пурнăçĕ
Авианосеца путарсан кушак аçине çыран херринче хăварнă. Сэм пĕр хушă Гибралтар генерал-кĕпернеттĕрĕн канцелеринче пурăннă, кĕçех ăна Аслă Британие илсе кайнă, унта вăл варçа вĕçленичченех Белфастра пурнать. Путман Сэм çыран хĕрринче 1955 çулта çĕре кĕрет. Паттăр кушак аçине Джорджина Шоу-Бейкер сăрăç пастельпе ӳкернĕ, халĕ вăл Гринвичри Наци тинĕс музейĕнче упранать.
Асăрхавсем
<references group="К"/>
Юлташ (хаçат)
Кун-çулĕ
1921 çулта Самар кĕпернинчи коммунистсен (большевиксен) комитечĕн чăваш секципе кĕпĕрни ĕçне туса тăракан комитечĕн вак халăхсен пайĕ çумĕнчи Чăваш пайĕ «Юлташ» ятлă хаçат кăларма тытăннă.
Кăрлач уйăхĕнче çак хаçатăн пĕр номерĕ, нарăс уйăхĕнче икĕ номер тухнă. Юлашки виççĕмĕш номерĕ нарăсăн 20-мĕшĕнче тухнă.
пула çĕр-шывра лару-тăру йывăрланнă, «Юлташ» хаçат та малалла тухайман.
Вуламалли
Категори:Самар облаçĕ Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал .
Есенин (телесериал)
«Есе́нин» (Есенин) — 2005 çулхи илемлĕ минисериал. Режиссёре — Игорь Григорьевич Зайцев.
Сюжет
1985 çулта МУР следователĕ, подполковник Александр Хлыстов (унăн прототипĕ — Эдуард Александрович Хлысталов ), кĕтмен çĕртен почтăпа аноним çырăвне илет. Конверта анчах йăлмакран кăларнă Сергей Есенин сăвăçăн фотографине хунă пулнă. Урăх çырни, ăнлантарни пулман. Паллах, сăнӳкерчĕкĕ 60 çул каялла тунăскер пулнă, тĕксĕмленнĕ.
Хлыстовăн юлташĕ ПХК генералĕ Симагин ăна çак ĕçпе хăтланма сĕнмест — нумай шыв юхса кайнă. Анчах та йĕрлевçĕ сисĕм-туйăмĕ туртса илет. Хлыстов хăй тĕллĕн тĕпчеме тытăнать.
Чебык (Кайрак ял тăрăхĕ)
Чебык — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 492 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452354, ОКАТО кочĕ — 80243830005.
Есенин (телесериал)
Каçăсем
Категори:Телесериалсем, алфавитпа Категори:Раççей телесериалĕсем Категори:2005 çулхи телесериалсем Категори:Игорь Зайцевăн фильмĕсем Категори:Историллĕ телесериалсем Категори:Фильм-биографии Категори:Сергей Есенин
Лили (Люцерн)
Лили (Lieli) — Швейцарири ял тата коммуна пулнăскер, Люцерн кантонне кĕрет. 2005 çулта ялта 211 çын пурăннă. Официаллă код — 1034. 2007 çуулхии кăрлачăн 1-мĕшĕнче Хоэнрайн коммунине, Хохдорф тăрахне кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем