cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пушкай Леонид Иванович
Кун-çулĕ
Айăпсăр тĕрмене хупнă, 1954 çулта таса ятне тавăрнă.
Ӗçĕсем
1930-мĕш çулсенче унăн сăввисем çак кĕнекесенче пичетлĕннĕ:
Унăн «Хаваслăх» пьесине тĕпе хурса В. Кривоносов пĕрремеш чăваш кĕвĕллĕ комедине çырнă.
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш драматургĕсем
Грубейшор
Грубейшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 375 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Крешшĕнсем
Крешшĕнсем (керәшеннәр, керәшен татарлары, кряшены) — Атăлпа Урал хушшинчи тутарсен йышĕнчи  тĕнпе, çавна май йăла-йĕркепе те,  уйрăлса тăракан этноконфесси ушкăнĕ, православие тытса пыраççĕ, ытларах Тутарстанра, кăштах Удмурти Республикинче, Пушкăрт Республикинче тата Челепи облаçĕнче пысăк ушкăнсемпе пурăнаççĕ.
Асăрхаттару: анлăрах пĕлтерĕшпе чăваш чĕлхинче крешшĕн тесе тĕне кĕнĕ хуть те мĕнле çынсене те калаççĕ.
Нагайбаксем те хăйсене крешшĕнсем теççĕ.
Крешшĕнсем епле пулса кайни
thumb|Турă амăшĕн турăш чиркĕвĕ — Хусанти кряшенсен чиркĕвĕ thumb|Турă амăшĕн Тихвин турăш чиркĕвĕ, XIX ĕмĕр.
Йышĕ тата вырнаçни
2002 çулхи Раççейри халăх çыравĕпе 24668 кряшен шутланнă. Вĕсенчен чылайрахăшĕ (18760 çын) Тутарстанра пурăннă. Кряшенсем çаплах нумай йышпа Пушкăрт Республикинче (4510 çын) тата Удмурт Республикинче (650 çын) вырнаçнă.
Илемлĕ литература
XIX ĕмĕрти чи паллă сăвăçĕ — Яков Емельянов, халăхра ăна «Якку юрăç» тенĕ. Сăвă хайлама вăл Хусанти тĕп кряшен-тутар шкулĕнче вĕреннĕ чухнех пуçланă. Поэт икĕ сăвă пуххине хатĕрленĕ, вĕсене «Стихи на крещёно-татарском языке. Дьякон Я. Емельянов стихлары» ятпа 1879 çулта пичетленĕ. Çаплах Давид Григорьев (Саврушевский), Дарҗия Аппакова, Н. Филиппов, А. Григорьев, В. Чернов, Гаврила Беляев çыравçăсем пулнă.
Культура
Этнографсем палăртнипе, чĕлхе тата этеплĕх йалипе пиллек этнографи ушкăна уйăраççĕ:
Каçăсем
Категори:Тутарстан халăхĕсем Категори:Тутарсем Категори:Тĕрĕксем-христиансем
Куляк
Куляк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тĕрĕк чĕлхисен Сводеш тапăлĕ
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем Категори:Ыикисловарь:Сводеш таблицисем
Карач вулăсĕ
Карач вулăсĕ — Шупашкар уесĕн вулăсĕ. Тĕпĕ Карач ялĕнче пулнă.
Ялсем
Ку вулăса çак ялсем кĕнĕ:
Нетшталь
Нетшталь (Netstal) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
2887 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1620.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
89 (хисеп)
89 (сакăрвун тăххăр) — 88-па 90 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Мерсо
thumb|right|220px|Мерсо ен Мерсо (Mersault AOC) Бургунди енче, Кот д'Ор тăрăхĕнче (Кот-де-Бон пайĕ) вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк. Ытларах пылаксăр шурă эрехе кăлараççĕ.
Иçĕм сорчĕ
Шардоне Мерсо тăрăхĕнче анлăн сарăлнă сорт (95 %).
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 364 га. 17 лаптăка (132 га) Премье Крю категорие панă.
Хирьен Пертнур
Хирьен Пертнур, — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Мерсо
Лаптăкĕ
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди (эрехтăвакан ен)
Хирьен Пертнур
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Вăрманкасси Янăм
Анатри Янăм, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи пурăнан вырăнсем
Кухтур
Кухтур — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Элтеш
Элтеш — пĕр-пĕр патшалăхăн халăхĕн тĕпленсе пурнакан йышĕн пайташĕ, çавна кура унăн хÿтлĕхĕпе усă куракан, унпа пĕрлех çакăнпа çыхăннă политикăлла тата ытти тивĕç-ирĕксемлĕ çын
Элтеш сăмахăн историйĕ
Ку сăмах Интернетра, Анатолий Миронов (Мирон Толи) ячĕпе çыхăннă сайтра, пур. Сăмахĕ «çĕнĕ сăмахсем» текен йышра тăрать пулин те, чăннипе унта çĕнĕ сăмахсем çукпа пĕрех. Çавсенчен пĕри — элтеш.
Каярахпа ку сăмаха Блинов Александр Васильевич «Терминсем» сайта кăларнă.
Асăрхавсем
Категори:Элтешлĕх Категори:Çын Категори:Пĕрлĕх Категори:Патшалăх
Тури Шлык
Тури Шлык (Югары Шлик) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Тюндюк ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 144 çын, çав шутра 65 арçын тата 79 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 233 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 24 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Ярăслав
Ярăслав- Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕн ялĕ. Ялта пуçламăш шкул, фельдшер пункчĕ, ял вулавăшĕ, клуб пур. Ял Кĕçĕн Хырлан сылтăм çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 420 çын, çав шутра 219 арçын, 201 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 28-мĕшчен Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи утă уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ.
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Акназар
Акназар — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 207 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453872, ОКАТО кочĕ — 80241875003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Агры (ил)
Категори:Турци илĕсем
Илепар
Илепар, — Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи ял.
Истори
1927 çулчен Шупашкар уесĕн Карач вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Куславкка районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Куславкка районне кĕрет.
Паллă çыннисем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Ишим (юханшыв)
Иши́м  — Казахстанпа Раççей çĕрĕсенче юхакан шыв, Иртышăн сулахай юппи. Тăсăлăвĕ 2450 çм, шыв-çĕр лаптăкĕ 177 пин çм².
Тавралăхĕ
Юханшыв Нияз тăвĕсенче пуçланать; малтан ытларах анăçалла тата çурçĕр-анăçалла, хĕсĕк айлăмпа юхать, çыранĕсем чуллă. Астанаран анатарах айлăмĕ сарăлать. Державинскран иртсен çурçĕрелле тата çурçĕр-тухăçалла çаврăнать. Тата анатарах юханшыв Анăç-Çĕпĕр айлăмне тухать те яка Ишим çеçенхирĕпе анлăн юхать, чи анатра шурлăх çĕрсенче юхса иртет.
Юханшывпа Петропавловскран 270 çм тата Викуловоран юхса кĕриччен пăрахут çӳреме пултарать. Иртыша Усть-Ишим патĕнче юхса кĕрет.
Юр шывĕпе тулать. Чӳк уйăхĕнче пăрпа витĕнет, ака-çу уйăхсенче пăртан тасалать. Çуркунне 15 çм анлăш саралать. Юхса кĕнĕ çĕртен 215 çм 56,3 м³/çек шыв турттарать, чи пысăкки — 686 м³/çек. thumb|Ишим юханшыв [[Державинск çумĕнче.]]
Тĕп юпписем — Колутон, Жабай, Акканбурлук (сылтăммисем). Юханшыв çинче Вячеслав, Сергеев шывуправĕсем вырнаçнă.
Ишим çинчи хуласем: Казахстанра — Астана, Первомайка, Сергеевка (Акмола облаçĕ), Державинск, Есиль, Сергеевка (Çурçĕр-Казахстан облаçĕ), Петропавловск; Раççейре — Ишим, Балаганы, Каргалы, Усть-Ишим.
Куюк-Тамак
Куюк-Тамак — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 57 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Адана (ил)
thumb|right|290px Адана (туркк.: Adana ili), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Adana ятлă. Илте 1 849 478 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 14 256 km².
Категори:Турци илĕсем
Эпай
Эпай, Epai — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
91 (хисеп)
91 (тăхăрвун пĕрре) — 90-па 92 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Фаэнца
Фаэ́нца (Faenza) — фаянса ят панă итал хули. Эмилия-Романья регионĕнче, Ламоне юханшывĕ çинче, Болоньăран кăнтăр-тухăçалла 50 çм вырнаçнă.
Паллă ентешсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Итали хулисем
Кучуган
Кучуган — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Тятер юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Грубе-Шор (Грубе-Ю юппи)
Грубе-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Грубе-Ю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 23 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Кучуган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Грубе-Шор (Грубе-Ю юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Кучуган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Грубе-Шор (Грубе-Ю юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Люцерн (пĕлтерĕшсем)
Люцерн:
Мишерсем
Мишерсем е Тутар-мишерсем (мишәр татарлары, мишәр, mişər) — Вăтам Атăлпа Урал хушшинчи тутар халахĕн субэтносĕ. Тутар чĕлхин мишер диалекчĕпе пуплеççĕ
Кун-çулĕ
Ылтăн Урта тапхăрĕнче Мишер юрчĕ (Мишәр йорты, Мещерский юрт) тăрăх пулнă.
Генезис
Мишер этносе пулса кайна пирки пĕрлĕ шухăш çук.
Чăваш республикинчи мишерсем
Чăваш республикинчи ялсенче пурнакан тутарсем, Куславкка районне шутламасан, пурте ц-па калаçакан мишерсем шутланаççĕ. Вĕсен несĕлĕсем ку тăрăха Анăç енчен (Кай енчен) куçса килнĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарсем
Кивĕ Ахпӳрт ял вулавăшĕ
Кивĕ Ахпӳрт ял вулавăшĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Кивĕ Ахпӳрт ялĕнче вырнаçнă ял вулавăшĕ. Вулавăш «Солнышко» ача-пăча сачĕн иккĕмĕш хученче вырнаçнă.
Вулавăшра пурĕ 9 000 яхăн кĕнеке упранать. Пурĕ 500 патнелле çын вулама çӳрет.
Истори
Вулавăша 1977 çулта уçнă. Пĕрремеш библиотекарь вырăнĕнче Р.А. Еливанова ĕçленĕ.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн вулавăшĕсем
Люцерн (кантон)
Люце́рн (Luzern; Lucerne; Lucerna; Lucerna) — нимĕç чĕлхиллĕ, Швейцарин варринчи кантон. Администраци центрĕ — Люцерн хула. 386 082 çын пурăнать (кантонсем хушшинче 7-мĕш вырăнта; 2012 ç.).
Географи
Швейцар платти варринче выртать. Администраци центрĕ — (Люцерн хула) Фирвальдштет кӳлĕн çыранĕнче вырнаçнă. Лаптăкĕ — 1493 км² (кантонсем хушшинче 9-мĕш вырăнта).
Каçăсем
Категори:Люцерн (кантон)
Шотланди наци партийĕ
Парламентри SNP депутачĕсем Уэльс партипе (Plaid Cymru) тачă çыхăну тытса тăраççĕ, Община палатинче пĕрле фракципе ĕçлеççĕ. Иккĕшĕ те Европа ирĕк альянсне (European Free Alliance (EFA)) кĕреççĕ.
2007 çулхи суйлавра ШНП в Шотланди парламентĕнче ытларăхăшне (127 вырăнран 47-не), çаплах Аслă Британи парламентĕнчи 59 «шотланди» вырăнĕнчен 6-не çĕнтерсе илнĕ. ШНП хăйĕн тĕп конкуренчĕсен — лейбористсенчен —1 вырăнпа çеç мала тухнă пулсан та, вăлах, саккун йĕрки виçипе, Эдинбургра правительство йĕркелеме пултарать Вĕсем шотланди «симĕссисемпе» коалиции чăмăртаççĕ.
Шотландире парти патшалăх ĕç тăвакан влаçа йĕркелеме тивĕç пулнă. Пĕрремĕш министрĕ пулма парти ертӳçине Алекс Салмонда сĕннĕ. Суйлавсем иртсенех Алекс Салмонд регионăн Пĕрлешĕннĕ Патшалăх шутĕнчи малашнехи статусĕ пирки этем пĕрлĕ канашлăвĕ пуçлани пирки пĕлтернĕ. Çĕнĕ правительствăн пĕрремĕш политика утăмĕсенчен пĕри — Шотланди ирĕклĕхĕ пирки референдум иттересси.
Кун-çулĕ
Партие 1934 çулта Шотланди наци тата Шотлани партисем пĕрлешĕнсе йĕркеленĕ. Пĕрремĕш хут SNP парламентри вырăнсене 1945 çулта çĕнтерсе илет. Суйлаври иккĕмĕш çĕнтерĕве 1967 çулта тивесет, партишĕн чи мăнаçлисем 1970-мĕш çулсем пулаççĕ, ун чухне SNP Шотландире сасăлакансен виççĕмĕш пайне çĕнтерсе илет. Шотланди территоринче гомруле (1999) кĕртсен, парти оппозицие куçать, парламентра Шотланди рабочи партипе либерал-демократсемпе коалицие пĕрлешет.
Йĕркелӳ
Парти вырăнти уйрăмсенчен тытăнса тăрать, вĕсем вара, кашни суйлав тăрăхĕнче регион ассоциацине (пурĕпе саккăр ассоциаци) кĕреççĕ. Çулсеренех парти съезчĕсене ирттереççĕ.
SNP пурнăçĕнче çаврăнулла хастар çамрăк çунат «Ирĕклĕхшĕн çамрăк шотландсем», студентсен çуначĕ «Студент-националистсен федерацийĕ», çаплах профпĕрлĕх ушкăнĕ. Парти укçипе уйăхсерен „The Scots Independent“ хаçат тухса тăрать.
2004 вĕçнехи хыпарсемпе, Шотланди наци парти пайташĕсен йышĕ (2003 çултанпа) тăхăр пин çурăран вунпĕр пине çити яхăн ӳсрĕ. 2006 çулăн çĕртме уйăхĕн вĕçнелле пайташ йышĕ 12 066 çынна çити ӳсрĕ.
Политика платформи
Парти политики европа социал-демократи йăлинчен тухса пырать. Программинче пĕр енлĕ ядерлĕ хĕçпăшалсăрланас, прогрессивлă налук хурасси, студентсене пĕлӳç гранчĕсемпе пулăшасси т.ыт. Çаплах парти Европа пĕрлĕхĕн тан правиллĕ пайташне — ирĕклĕ шотланди патшалăхне —  туса хума хистет.
Каçăсем
Категори:Аслă Британи политика партисем Категори:Шотландири политика Категори:Наци сахалрахăшĕсен партийĕсем Категори:Сепаратлă партисем Категори:Сулахай варри партисем
Адыяман (ил)
thumb|right|290px Адыяман (туркк.: Adıyaman ili, курд.: Semsûr), — Турци илĕсенчен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Адыяман ятлă. Илте 623 811 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 7 572 km². Халăхĕ курдсенчен те турккăсенчен тăрать. Çакăнпа курд чĕлхи пĕлтерĕшлĕ.
Категори:Турци илĕсем
Япала тавăçĕ
Япала тавăçĕ  — харпăрлăхçă хăйĕн япала тивĕç-ирĕкне пăснине тÿрлетме ыйтса килĕшÿ тулашĕнче виççĕмĕшле сăпатсем патне тухнă тавăç. Тавăçпа тухакан хăйĕн тавăçĕн никĕсĕсене улăштарма, ыйтнин калăпăшне пысăклатма е пĕчĕклетме, çавăн пекех каялла илме те пултарать, явап тытаканнин йышăнма май пур, енсем ĕçе миравайла килĕшÿпе те вĕçлеме пултараççĕ.
Раççей саккунсарлăхĕнче япала тавăçĕсем текен ăнлав çук, анчах çакă ăна доктрина шайĕнче кăларса тăратма май  çуккине пĕлтермест.
Вуламалли
Категори:Япала тивĕç-ирĕкĕ Категори:Рим тивĕç-ирĕкĕ Категори:Тавăçсем Категори:Тавăç
Шăрпăк патне (фильм)
«Шăрпăк патне» (За спичками, Tulitikkuja lainaamassa) — Майю Лассила çыравçăн пĕр ятлă повеçĕпе хайланă фильм.
Каçăсем
Категори:Финлянди кинокамичĕсем Категори:Леонид Гайдай фильмĕсем Категори:ССРП кинокамичĕсем Категори:1980 çулхи кинокамитсем Категори:1980 çулхи ССРП фильмĕсем
Шанхай
Шанхай (кит. 上海, пиньинь Shànghǎi) — Китайăн тата тĕнчери пысăк хули, Янцзы юханшыв вĕçĕнче вырнаçнă.
Географи
Шанхай тухăç енче Тухăç-Китай тинĕсĕн хумĕсемпе çăвăнать. Хуанпу шывпа Шанхай иккĕне пайланать. Пысăкраххи — анăç енĕ (Пусси), тухăç енĕ — Пудун — çĕнĕ ĕçлĕ район. Шанхай Чжэцзян тата Цзянсу провинцисемпе чикĕленет.
Климат
Çанталăк Шанхайра тăватă сезонтан пулса тăрать. Хĕлле температура 0 °C аяла анать, вăтам температура утăра-çурлара 32 °C. Историре температура минимумĕ −10 °C, максимумĕ +41 °C. Çу пуçламăшĕнче юхтарса çумăрсем çăваççĕ. Çуркунне Шанхайра питĕ хӳхĕм. Çулла кунта, шăрăх та пăчă пулсан та, туристсен шучĕ чылайланать. Урама тухсассăн, çумри тумтира тӳрех тар çапать. Кĕркунне Шанхайра хĕвеллĕ типĕ, çулçăсем юпа уйăхĕнче çĕре ӳкеççĕ. Хĕлле вара кунта тĕксĕм те салхуллă, юр ик-виç хутчен çеç çăвать. Çулĕпе хула çине темиçе тайфун килсе çĕмĕрет. Вĕсем хытă аркатман пулин те, аэропортсене вăхăтлăха хупма тивет.
Экономика
Финанс ĕçĕсем енĕпе Лондонпа Нью-Йорк хыççăн тĕнчере виççĕмĕш вырăнта.
Транспорт
Хулара паянкунхи çĕнĕ транспорт системи ĕçлет. Шанхай Китайăн ытти пысăк хулисенчен тирпейлĕ урамĕсемпе, таса сывлăшĕпе уйрăлса тăрать. Анчах та тĕнчери ытти мегаполиссемпе танлаштарсан Шанхайра сывлăш тасах мар.
Хулара 1000 ытлашшипех автобус маршручĕсем, 5 метро çулĕсем, 2010 çулчен тата 8 çулсем уса кĕртесшĕн.
Шанхайăн тахçанхи Китайри ватă троллейбус системи: пĕрремĕш троллейбусĕ 1914 çулхи юпа, 15 чупма пуçланă. Ытти китай хулисенче троллейбуссемпе утмăлмĕш-сакăрвуннăмĕш çулсенче çеç усă курма тытăннă. Шанхай хулинче икĕ аэропорт: Хунцяо аэропорт тата Тĕнчери аэропорт Пудун. Китайра Шанхайăн икĕ аэропорчĕсен пĕтĕм хăватĕнчен ытларах Гонконга аэропорчĕ çеç. 2002 çултанпа Шанхайра коммерциллĕ тĕнчери пĕрремĕш магнит вăйĕпе чупакан чукун çул пур. Ку çула тата пуйăсне Transrapid (Германи) компанин инженерĕсем шутласа туса лартса панă. Кунта хăвăртлăх рекордне палăртнă — 430 çм/сех. Вăл хуларан Пудун аэропортне (30 çм) 7 мин. 21 сек. пассажирсене леçет. 2010 çулчен çак чукун çула Хунцяо аэропорта çитерме шутлаççĕ, ун хыççăне кăнтăр-анăçаалла — Ханчжоу, Чжэцзян провинцин тĕп хули патне тăсмалла, вара пĕтĕм вăрăммăшĕ 175 çухрăма тăсăлать.
Истори
Шанхай малтан пулăçсен пĕчĕк хули пулнă. XX ĕмĕр пуçламăшĕнче хула Китайăн чаплă сумлă хули пулса каять.
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Китай хулисем Категори:Китай
Кивĕ Ахпӳрт вăтам шкулĕ
Кивĕ Ахпӳрт вăтам шкулĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Кивĕ Ахпӳрт ялĕнче вырнаçнă вăтам шкул. Тĕрлĕ вăхăтра тĕрлĕ статус пулнă, тĕрлĕ ятпа çÿренĕ.
Истори
Шкула 1899 çулта уçнă тесе шутлаççĕ. Анчах та кăна палăртакан хутсем тупма пултарайман. Н. Баженовăн 1900 çулта тухнă «Статистическое описание соборов, монастырей, приходских и домовых церквей Симбирской губернии» кĕнекинче хăш ялсенче шкул пуррине кăтартнă. Кивĕ Ахпӳрт ялĕ Тури Туçа ялне кĕнĕ. Унта Туçа земство училищи тата 1900 çултанпа ĕçлекен хĕрачасем валли вĕренӳ шкулĕ пурри çинчен çырнă. Çав кĕнекерех халĕ Елчĕк районне кĕрекен Аслă Пăла Тимеш тата Кушкă ялĕсенче шкулсем пурри çинчен çырнă. 1904 çулта çырнă Пăва земствин пухăвĕн заседаниĕсен журналĕнче те шкул пурри çинчен çырман. Ялта 1904 çулта 40 вырăнлĕ шкул уçма палăртнă тесе анчах çырнă. 1904 çулта ялта 21 шкул çулне çитнĕ 21 арçын ача тата 18 хĕрача пулнă.
1898 çултанпа шкула вăтам шкул туса хунă.
Директорсем
Директор вырăнĕнче нумай хушă Павлов Александр Алексеевич тата Сугутский Пётр Павлович ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн шкулĕсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
92 (хисеп)
92 (тăхăрвун иккĕ) — 91-пе 93 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Вольне
Вольне́ (Volnay) — Францири коммуна, Бургунди регионĕнче вырнаçнă. Коммуна департаменчĕ — Кот-д’Ор, Бон-Север кантонне кĕрет. Коммуна тăрăхĕ — Бон.
Халăх йышĕ
Коммунăра 2010 çул тĕлне 274 çын пурăннă.
Экономика
Вольне тăрăхĕнче Пинă Нуар сортран çеç пылаксăр хĕрлĕ эрех тăваççĕ. 226 гектар çинчи 35 лаптăкне (144 га) Премье Крю категорине панă.
Каçăсем
Категори:Кот-д’Ор департаменчĕн коммунисем
Мутай
Мутай — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 156 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453872, ОКАТО кочĕ — 80241875008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Куса (Ай юппи)
Куса (Юханшыв) — Раççей территоринчи юханшыв. Челепи облаçĕ территорипе юхать. Ай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 59 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
Яник
Яник, Yanik — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Çĕнĕ Казанка (Перĕм Ен)
Çĕнĕ Казанка (Яңа Казанка) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Тюндюк ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 128 çын, çав шутра 59 арçын тата 69 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 207 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 23 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Галактика
right|thumb|280px|Çĕртен 60 миллион çутă çулĕнче вырнаçнă [[NGC 4414, 56 000 çутă çулĕ диаметăрлă Вероника çӳçĕсем спираллă галактика]] Галактика (Γαλαξίας — Хуркайăк çулĕ) — гравитаци хăвачĕпе çыхăннă çăлтăрсенчен, çăлтăрсем хушшинчи газсенчен, çăлтăрсем хушшинчи тусантан тата тĕттĕм материнчен тăракан система. Галактикăри пĕтĕм объектсем галактикăн масса  варри тавра  çаврăнаççĕ. Галактикăсем - питĕ аякри объектсем. Вĕсем патне çитес хутлăха: çывăхисене мегапарсексемпе, аякрисем таран хĕрлĕ куçăмпа (z) виçме палăртнă. Питĕ аякра пулнăпа хĕçпăшаланман куçпа виçĕ галактикăна курма пулать: Андромеда тĕтрелĕхне, Пысăк тата пĕчĕк Магеллан пĕлĕчĕсене. Галактикăсенчи уйрăм çăлтăрсене XX-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕчен курма пулман. 1990-мĕш çулсем пуçламăшне çăлтăрсем уйăрма пултарнă 30 галактикăран нумайрах пĕлмен. Хаббл телескопне космоса ярсан тата çĕр çинчи 10-метăрлă телескопсене ĕçлетерме тытăнсан çăлтăрсем уйăрма пултарнă галактикăсен шучĕ питĕ нумайланнă. Галактикăсем тĕрлĕ формăллă пулаççĕ: сфера евĕрлисем, диск евĕрлисем, спираллă галактикăсем, карлик тата тĕрĕс мар галактикăсем. Масси 107 пуçласа 1012 Хĕвел масси таран. Пирĕн Хуркайăк çулĕ галактикăн масси 3 Хĕвел массипе тан. Галактика диаметăрĕ 5-рен 50 килопарсек таран. Пирĕн галактикăн диаметрĕ 100 000 çутă çулĕ яхăн. Шутлайман проблемăсен пĕри - хăйне гравитаци хутшăнăвĕсенче кăна ткăтартакан тĕттĕм матери. Вăл галактикăн массин 90 % таран пулма пултарать, пулмасса пултарать, карлик галактикăри пек. Уçлăхра галактикăсем тан мар саланнă: пĕр пайĕнче юнашар галактикăсен ушкăннĕ курма пулать, тепринче пĕр пĕчĕк галактикă та курăнмасть (войд тесе палăртаççĕ). Сăнакан уçлăхри галактикăсен шучĕ паллă мар, çапах 1011 патнелле пулмалла.
Сăнавсем
Галактикăсен чи пĕлтерĕшле характеристикисем (экстремальные значения опущены):
Галактикăсен тĕп сăнакан пайĕсем
Галактикăсен тĕп сăнакан пайĕсем : Йĕкĕр çăлтăрсем кӳршĕ галактикăсенче сăнанмаççĕ, анчах Хĕвелпе юнашар хутлăха пăхсан вĕсем нумай пулмалла. Газлă-тусанлă хутлăх тата çăлтăрсем атомсенчен тăраççĕ, вĕсене барион материйĕ теççĕ. Барион мар материн шутне тĕтĕм материпе хура шăтăкăн масси кĕрет.
Галактика спектрĕ
Галактика спектрĕ пĕтĕм объектсен çуттинчен пухăнать. Вăтам галактикăн спектăрĕнче икĕ максимум. Шевлесен тĕп çăлкуçĕ- çăлтăрсен çутти, вĕсен нумайрах хăвачĕ çын куракан диапазона лекет (1-мĕш максимум). Галактивăсенче нумайрах чухне тусан нумай. Вăл курăнакан çутта çăтса инфрахĕрлĕдиапазонта çутать (2-мĕш максимум). Курăнакан диапазонти çутлăха 1-па танлаштарсан, çăлкуçсемпе тата çутатас меслетсемпе хушшинче çакăн пек пăхăну пулать :
Çапăнни
thumb|350px|left|Галактика Антенна — икĕ хутшăнакан галактика Галактикăсем хушшинчи хутлăх вĕсен диаметĕрĕсенчен 10 хутран пĕчĕкрех пулсан вĕсен пĕр-пĕрин çумне туртăнма тытăнаççĕ. . Уçлăхра галактикăсем çапăнни час-часах пулать. 21 902 галактикăна тĕпченĕ хыççăн (сообщение начала 2009 года ) авалрах вĕсем пурте ытти галактикăсемпе тĕл пулни палăрнă. 2 миллиард çул каярах Хуркайăк çулĕ тепĕр галактикăпа çапăннине çирĕплетнĕ.
Хуркайăк çулĕ
thumb|center|800px|Хуркайăк çулĕ Хуркайăк çулĕ, тата галактика тесе калканскер,30 килопарсек диаметăрлă тата 1000 çутă çулĕ хулăнăшлă спираллă галактика. Хĕвелпе Хĕвел системи çутă çăтакан тусанлă галактика дискĕнче вырнаçнă Галактикăра 3 çăлтăра яхăн, пĕтĕмĕшле масси 3 Хĕвел масси патнелле.
Поммар
Поммар (Pommard AOC) Бургунди енре вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 313 га çитет. 28 лаптăкне (125 га) Премье Крю категорине илнĕ. Поммар эрех тăваканĕсем пылаксăр хĕрлĕ эрехе Пинă Нуар сортран тăваççĕ.
Каçăсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди ( эрехтăвакан енĕ )
Поммар
Каплам (физика)
Каплам — физикăра ку ăнлава темиçĕ тĕрлĕ физикăлла капа кăтартма усă кураççĕ, вăл шутра электромагнетизмра электро каплам,  е  квантла хромодинамикăра тĕсле каплам. Кунашкал капламсем пурте квантла хисеп сыхланнипе çыхăннă.
Вуламалли
Категори:Теорилле физика Категори:Физикăн никĕсри ăнлавĕсем Категори:Электромагнетизм
93 (хисеп)
93 (тăхăрвун виççĕ) — 92-пе 94 хушшинчи натураллă хисеп.
Мăн Пӳкасси
Мăн Пӳкасси — Шупашкар районĕнчи ялĕ.
93 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Мăн Пӳкасси
Паллă çыннисем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Вăта Çĕрти Ирçе
Вăтам Ирçе (Средние Ирзеи) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 61 км, Етĕрнерен – 33 км, чукун çул станцинчен 61 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 84 çын, çав шутра 37 арçын, 47 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Урхас Кушкă
Урхас Кушкă Первое Чурашево, — Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял. Ку ял çывăхĕнчи вăрмана Михаил Федорович Федоров хăйĕн «Арçури» поэминче асăннă.
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Сĕнтĕрвăрри районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 Октябрьски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн каллех Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн пуçласа хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. .
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Пюлиньи-Монраше
Пюлиньи-Монраше ( Puligny-Montrachet AOC ) - Бургунди енре вырнаçнă паллă шурă эрехĕсем тăвакан лаптăкĕ.
Эрех тĕсĕ
Пюлиньи-Монраше тĕнчере хăйĕн шурă пылаксăр эрехĕсемпе (Шардоне сортран тăваççĕ) паллă.
Гран Крю категори лаптăкĕсем
Чи лайăххи иçĕм лаптăкĕсене Гран Крю ( Grand Cru ) категори панă :
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди (эрехтăвакан ен)
Грубе-Ю (Лемва юппи)
Грубе-Ю (Грубе) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лемва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 75 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Зетацизм
Зетацизм — историре пĕр-пĕр сасă [z] сасса куçни. Термин грек чĕлхинчи ζ саспалли ятĕнчен ("дзета") пырать.
Стандартлă тĕрĕк чĕлхисенчи зетацизм
Стандартлă тĕрĕк чĕлхисенчи хăш-пĕр сăмахсенчи з сасă чăваш, монгол, тунгус-маньчжур чĕлхисенче р сасăпа тӳр килет. Ку вăл — зетацизм. Тĕрĕк чĕлхисем зетацизмпа палăраççĕ пулсан, чăваш, монгол тата тунгус-маньчжур чĕлхисем ротацизмпа уйрăлса тăраççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем
Шăнтăръял
Шăнтăрьял, — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
94 (хисеп)
94 (тăхăрвун тăваттă) — 93-пе 95 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кивĕ Ахпӳрт культура çурчĕ
Истори
Культура çуртне 1970 çулхи утă уйăхĕнче уçнă. Унчен, ытти ялсенче пекех, вулавăш çурчĕ пулнă. Вулавăш çуртне Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи хыççан ял клубĕн ятне панă. Вăл пĕчĕк йывăç пӳртре вырнаçнă пулнă.
1970 çулта 200 вырăнлĕ кирпĕч çурт купаласа лартнă. Çĕнĕ çуртра тĕрлĕ мероприятисем иртерме май пулнăранпа кунта республика шайлисене те нумай иртернĕ. Тĕслехрен, 1970 çулта кунта комсомол ĕçченĕсен пĕтĕм союзри совещанине иртернĕ, 1981 çулта — Пĕтĕм союзри ял хуçалăхра мала тухнă ĕçченсен съездне. Кунтах Хресчен сасси хаçачĕн презентацине иртернĕ.
Паллисем
2003 çулта культура çуртне «Тĕслĕхлĕ культура вучахĕ» ятне панă. Пĕр çул маларах вара «Чаплă ĕçлекен ялти культура çурчĕ» ятне панă.
Çыннисем
Нумай вăхăт культура çурчĕн директорĕ вырăнĕнче Хитрова В.В. ĕçленĕ. Çавăн пекех халĕ ертсе пыракан Сеприханова Лидия Михайловна та тăрăшса ĕçлет.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн культура керменĕсем
Кушкаин
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Рогачёв Яков Капитонович
Яков Капитонович Рогачёв — чăваш сăвăçи, çыравçи. 1926 çулта Самар облаçĕн Чаллăпуç районне кĕрекен Тилечер ялĕнче çуралнă. 1995 çулта çĕре кĕнĕ.
Раççей Федерацин ÇП пайташĕ.
Ӗçĕсем
Яков Капитоновичăн çак кĕнекесем тухнă:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:1926 çулта çуралнисем Категори:1995 çулта вилнисем
Липовый Ключ
Липовый Ключ — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 98 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452790, ОКАТО кочĕ — 80251810006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Çĕнĕ Тарашнур
Çĕнĕ Тарашнур, Şĕnĕ Tarašnur — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
И
Ии, — кириллица çинче никĕсленекен алфавитсенчи, чăваш алфавитĕнчи вун иккĕмĕш саспалли. Унăн ячĕ — «и». Вырăс çырулăхĕнчен илнĕ. Кивĕ çырулăх палăкĕсенчех пур.
Ии сас палли чăваш сăмахĕсен пур позицийĕсенче те тĕл пулать: иккĕ, çирĕп, тин, валли. Хăй умĕнче тата хыçĕнче тăракан хупă сасăсем çемçе пулнине кăтартать: пин [п'ин'], Нарспи [Нарсп'и], килти [к'ил'т'и].
Категори:Саспаллисем
Утаркасси
Утаркасси (Питишево) — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 2010 çул тĕлне 149 кил хуçалăхĕнче 338 çын: 161 арçын тата 177 хĕрарăм пурăннă.
1795 çулта – 41 кил хуçалăхĕ (117 арçын, 166 хĕрарăм); 1869 – 173 арçын, 209 хĕрарăм; 1897 – 88 кил хуçалăхĕ (269 арçын, 276 хĕрарăм); 1926 – 180 кил хуçалăхĕ (441 арçын, 484 хĕрарăм); 1939 çулта – 481 арçын, 603 хĕрарăм; 1979 – 338 арçын, 437 хĕрарăм.; 2002 – 225 кил хуçалăхĕ (462 çын: 207 арçын, 255 хĕрарăм) пурăннă.
1835 çулчен ялти çынсем патшалăхăн, 1863 çулчен удел çыннисем шутланнă; çĕре çинче тырпул туса илнĕ, выльаха ĕрчетнĕ, лăпă тунă.
Истори
Яла Элĕк районĕнчи Питĕш ялĕнчен куçса килнĕ çынсем никĕсленĕ.
XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче 4 çиларманĕ ĕçленĕ. 1931 çулта «Пятилетка» колхоза йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Хĕрлĕ Чутай районĕнчи пурăнан вырăнсем
95 (хисеп)
95 (тăхăрвун пиллĕк) — 94-па 96 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кивĕ Ахпӳрт фельдшер-аккушер пункчĕ
Кивĕ Ахпӳрт фельдшер-аккушер пункчĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Кивĕ Ахпӳрт ялĕнче вырнаçнă фельдшер-аккушер пункчĕ.
Истори
1928 çулта трахпункт пек уçăлнă. 1949 çултанпа фельдшер пункчĕ. 1968 çултанпа фельдшер-аккушер пункчĕ.
Заведущиĕсем
Фельдшер-аккушер пункчĕн заведующиĕ пулса С. Еливанов, Л. Мишина, К. Пыркина, М. Лисицина, В. Антипова ĕçленĕ. 1971 çултанпа Г. Арланова ĕçлет.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн фельдшер пункчĕсем
Шассань-Монраше (эрех тăвакан лаптăкĕ)
Шассань-Монраше ( Chassagne-Montrachet AOC ) Бургундире вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк.
Иçĕм сорчĕ
Шассань-Монраше тĕнчере хăйĕн пылаксăр шурă эрехĕсемпе (Шардоне сортран тăваççĕ) паллă.
Гран Крю категори иçĕм лаптăкĕсем
Чи чаплă лаптăкĕсене Гран Крю ( Grand Cru ) категорие панă:
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди (эрехтăвакан ен)
Корнеевка (Мелеуç районĕ)
Корнеевка  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1015 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453883, ОКАТО кочĕ — 80241880001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
96 (хисеп)
96 (тăхăрвун улттă) — 95-пе 97 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Форли
Форли́ (Forlì, Furlé) — Италин Эмили-Романья регионĕнчи хула. Авалхи Эмили çулĕ çинче, адриатикăн Червиа портĕнчен 19 çм вырнаçнă. Форли-Чезена провинцин администраци центрĕ пулать.
Ласко (пĕлтерĕшсем)
Ласко
Çĕнĕ Чад
Çĕнĕ Чад (Яңа Чат) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Тюндюк ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 37 çын, çав шутра 20 арçын тата 17 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 86 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 18 км майлă вырнаçнă.
Грубе-Ю (Юн-Яга юппи)
Грубе-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Юн-Яга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 69 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Андреева Евдокия Александровна
thumb|ЧППУн Чăваш филологи факультечĕн деканĕ Андреева Евдокия Александровна, — филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ (1995), доцент (1999). 1958 çулхи авăн уйăхĕн 17-мĕшĕнче Муркаш районĕнчи Атапай ялĕнче хресчен çемйинче çуралнă.
Кун-çулĕ
1975 çулта Муркашри вăтам шкултан вĕренсе тухнă хыççăн Чăваш патшалăх университетне историпе филологи факультечĕн чăваш чĕлхипе литератури уйрăмне вĕренме кĕнĕ, 1980 çулта вĕренсе тухнă. Ун хыççăн Муркаш районĕнчи Мăн Сĕнтĕрти вăтам шкулта малтан чăваш чĕлхипе литератури вăрентнĕ, унтан директорăн воспитани енĕпе ĕçлекен çумĕ пулнă (1980-1983). Хастар та пултаруллă вĕрентекене Атапайри тулли мар вăтам шкула куçараççĕ, кунта вăл директорăн вĕренӳ енĕпе ĕçлекен çумĕ пулса вăй хунă (1985-1988). Çакăн хыççăн вăл 2 çул хушши Шупашкарти Вĕрентекенсен пĕлĕвне ӳстерекен институтăн чăваш чĕлхипе литератури кафедрин ассистенчĕ пулса ĕçленĕ, курсра вĕренекен учительсене лекцисем вуланă (1988-1990). Мал ĕмĕтлĕ педагог хăйĕн пĕлĕвне тарăнлатса ӳстерес тĕллевпе 1990 çулта Чăваш патшалăх педагогика институчĕн чăваш чĕлхипе литератури кафедри çумĕнче уçăлнă аспирантурăна вĕренме кĕнĕ. 1995 çулта «Чăваш чĕлхинчи аффикс хушăнса пулнă глаголсем» темăпа диссертаци хӳтĕленĕ, филологи наукисен кандидачĕн ятне тивĕçлĕ пулнă. 1993 çултанпа Чăваш патшалăх педагогика институчĕн чăваш чĕлхипе литератури кафедринче вăй хурать: малтан ассистент пулса (1993-1995), унтан — аслă преподаватель (1995-1997), чăваш филологи тата педагогикăпа психологи факультечĕнче стедентсене чăваш чĕлхи ăслăлăхĕн тĕрлĕ пайĕсене (морфологи, синтаксис) вĕрентет. 1997 çултан пуçласа паянхи кунчченех тăван чĕлхемĕр кафедрин ертӳçинче ĕçлет.
Тĕпчевçе чăваш глаголĕ тĕрлĕ пуплев пайĕнчи сăмахсем çумне аффикссем хушăнса пулни кăсăклантарать, çав ыйтусемпе вăл темиçе ĕç пичетленĕ. Сăмах пулăвĕн тĕрлĕ ыйтăвĕсене вăтам шкулта меллĕрех те тухăçлăрах вĕрентес тĕлĕшпе те ĕçленĕ, вĕрентекенсем валли паха кĕнекесемпе статьясем çырса кăларнă.
Вуламалли
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Ширкиял
Ширкиял, Širkiyal — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
97 (хисеп)
97 (тăхăрвун çиччĕ) — 96-па 98 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Тараз
Тараз (малтанхи ятсем: Аулие-Ата, Мирзоян, Джамбул, Жамбыл) — Казахстанăн кăнтăр енче вырнаçнă хула, Жамбыл облаçĕн тĕпĕ.
Тавралăх
Хула Талас юханшыв хĕрринче ларать.
Истори
Аслă шёлк çулĕ çинчи авалхи хула шутне кĕрет.
Пирĕн эрăчченхи VII—VIII ĕмĕрсенче кунта саксемпе усунсен йăх пĕрлешĕвĕсем йĕркеленнĕ.
751 çулта хула çывăхĕнче Талас çинчи çапăçу пулса иртнĕ.
Каçăсем
Категори:Казахстан хулисем
Гомер
Гомер (Ὅμηρος) — Авалхи Грексен сăвăçĕ. Вăл «Илиадăпа» «Одиссея» авторĕ тесе шутлаççĕ.
Биографи
XIX -мĕш ĕмĕр варричен «Илиада» тата «Одиссея» историллĕ мар тесе шутланă. Анчах Генрих Шлиман Гиссарлăх сăртĕнче тата Микенра археологи ĕçĕсем иртерсен ку тĕрĕс марри паллăпулнă. left|250px|п.т. 460 çул патнелле Гомер
left|250px|Средневековая иллюстрация к «Илиаде»
Монографисем
Рецепция Гомера:
Гомер гимнĕсен библиографийĕ
Вырăсла куçарнисем:
Тĕпчексем:
Каçăсем
* Категори:Авалхи рек сăвăçĕсем Категори:П.т. VIII ĕмĕрти сăвăçсем Категори:Суккăрсем Категори:Авалхи грек çыравçисем
Ласко (коммуна)
Коммуна Парижран 400 км патне, Лиможран 60 км кăнтăралла, Тюль (Франци) хулинчен33 км хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Физикалла тăршшисене географи координачĕсем тăрăх виçсе тĕрĕсленĕ.
Халăхĕ
2008 çул тĕлне 172 çын пулнă.
Халăх шучĕ
INSEE кăтартăвĕ тăрăх.
Экономикаллă кăтарту
25 — хастар шутне кĕмен. Вĕсенчен 5 çын шкул вĕренекен е студент пулнă, 14 — пенсионер, 6 ытти сăлтава пула хастар пулман. Ĕçсĕр 2 çын пулнă (0 арçын тата 2 хĕрарăм).
Каçăсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Кивĕ Ашап
Кивĕ Ашап (Күперле Башап) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Тюндюк ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 46 çын, çав шутра 20 арçын тата 26 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 66 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 14 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Куяшта
Куяшта — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Мендим юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Кучевыш
Кучевыш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем КатегориСвердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик юпписем
Уса (юханшыв)
Уса́ — Коми Республикин юханшывĕ, Печорăн сылтăм пысăк юппи.
Этимологи
Ячĕ финн-укăрлă, "юпă" тени пулать. Уса, Укса хормăллă гидронимсем Раççейĕн Европа Çурçĕрĕнче пĕрмаях тĕл пулаççĕ.
Тавралăхĕ
Чи пысăк юпписем — Елец, Лемва, Мăн Кочмес, Косью (сулахаййисем); Воркута, Сейда, Колва (сылтăммисем).
Уса Поляр Уралĕн айăккинче пуçланакан Мăн Усапа Кĕçĕн Уса пĕрлешнипе пулса каять. Кĕçĕн Уса — хăвăрт чупакан шывлă тата нумай шыв сиккиллĕ, ăна шыв çӳревçисем кăмăллаççĕ, Мăн Усана вăтам юхăмĕнче ишсе тухма çук. Хăй Уса çинче шыв сиккисем çук, хăвăрт юхăмĕсемпе тата тури юхăмĕнче çаврăнса чупать. Тури çыранĕсем çӳллĕ, чуллă; вăтампа анат юхăмĕнче, çыранĕсем лутра шурлăхланнă. Тепĕр чуллă пайĕ анат юхăмĕнчи Адак ялĕ патĕнче, унта Уса Чернышёв грядисене каçса каять.
Сивомаскинский посёлокĕ патĕнчен юханшыв анланса пырать (анатри анлăшĕ 700 -2000 метр) тата пайăркаланса каять, утравсем туса хурать, çакăн пек ĕнтĕ юхса кĕричченех пырать. Печорăна çитиччен 30 çухрăмра, сылтăм çыранĕнче Усинск хули ларать, юнашар пристаньлĕ Парма посёлокĕ. Пĕрлешнĕ тĕлтех — Усть-Уса сали.
Юханшывпа 325 çм çити тăвалла пăрахут хăпарма пултарать.
Пристанĕсем: Абезь, Петрунь, Макариха, Парма, Усть-Уса.
Уса тавралăхĕнче Печора чул кăмрăк бассейнĕ пур. Юхншывăн анатĕнчи Усинск хули патĕнче — Коми Республикинче нефтьпе газ управĕсем.
Гидрологи
Ҫулталӑкри вӑтам юхӑм — 1310 м³/ҫек (вӑрринчен 91 км 1070 м³/ҫек), чи пысӑкки 21500 м³/ҫек (июнь), чи пӗчӗкки 43,9 м³/ҫек (апрель). 1931-1988 ҫулсенчи Адзьвавом ялӗ патӗнчи (160 км вӑрринчен) юханшывӑн вӑтам юхӑмӗ (м³/ҫ) уйӑхсерен
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Печора юпписем
36-80 тăваткалра пулни (фильм)
«36-80 тăваткалра пулни» (Случай в квадрате 36-80) — çивĕч сюжетлă 1982 çулăн вăрçă боевикĕ. Михаила Туманишвили режиссёрăн иккĕмĕш ĕçĕ.
Сюжет
Фильмри ĕçсем Сивлек вăрçăн тапхăрĕнчи 1980-мĕш çулсенче пулса иртнĕ.
Каçăсем
Категори:1982 çулăн ССРП фильмĕсем Категори:ССРП катастрофа фильмĕсем Категори:Мосфильм Категори:ССРП боевик фильмĕсем Категори:Çивĕч сюжетлă фильмсем Категори:Приключени фильмĕсем Категори:Вĕçевçĕсем пирки фильмсем Категори:Михаил Туманишвили фильмĕсем
Цитрус
Сарăлни
thumb|Цитрус ареалĕ. Цитруссем тĕнчере экватор тата тропик енче сарăлнă.
Тĕрлĕ цитруссем
Апельсин, Мандарин, Лимон, Грейпфрут, Кумкват, Цитрон.
Каçăсем
Категори:Цитрус йышшисем Категори:Кăнтăр-Тухăç Азири флора
Даниловка (Мелеуç районĕ)
Даниловка  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 434 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453883, ОКАТО кочĕ — 80241880002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
98 (хисеп)
98 (тăхăрвун саккăр) — 97-пе 99 хушшинчи натураллă хисеп.
Кишинёв
Кишинёв (молд. Chişinău, Кишинэу) — Молдави Республикин тĕп хули.
Теняк Темейĕ
Теняк Темейĕ — чăваш пикĕ, мăн çарпӳ. Теняк Темейĕ хальхи Шупашкар районне кĕрекен Мăн Пӳкасси ялĕнче пурăннă. Пурнăçне мĕнле вĕçлени паллă мар.
98 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кишинёв
Халăхĕ
Хула тулашĕпе шутласан 2006 çулта 717 пин çын пурăннă.
Теняк Темейĕ
Пурнăçĕ
Чăваш Ен Мускав патшалăхне кĕнине икĕ майлă хаклама пулать. Пĕр енчен пăхсан, чăвашсене çакă мăсăльмана тухса тутарланасран çăлса хăварнă. Анчах та тутарсен пусмăрĕ вырăнне вырăссен пусмăрĕ пуçланнă. Пин-пин чăваш паттăрĕ çакна ăнланса илсе анăçран килекен пусмăрçăсене хирĕç кĕрешме тытăннă. Вырăссем те парăмра юлман: текĕрт хыççăн текĕрт Чăваш Ене, Мари Эле кăлара-кăлара янă, вĕсем ялсене çунтарнă, хĕрарăмсемпе çул çитмен пике-хĕрсене пусмăрланă, ачасемпе ватăсене вĕлернĕ. Пин-пин çына тыткăна илсе, Арзамаса хуса кайнă, унта асаплантарса вĕлернĕ. Ун чухнехи вырăс çулçыравĕсенче Арзамас тавра вуншар çухрăмра парăнман чăвашсемпе çармăссене çакса хунă такансем пулнине çырнă. Малтан çак кĕрешĕве чăваш пикĕсемпе турханĕсем, паттăрĕсемпе мăрсисем ертсе пынă, çавăнпа кĕрешӳ вучĕ пĕр самантлаха та лăпланман. Вара Мускав пусмăрçисем урăх çулпа кайма шутлаççĕ: вĕсем пиксемпе турхансене, паттăрсемпе мăрсасене хăйсен майлă çавăрма шутлаççĕ. Çав тĕллевпе вĕсем чĕрĕ юлнă чăваш феодалĕсене çăмăллăх парса, хăйсен патне хĕсмете илме тытăнаççĕ. Çаплп вара чăвашсен чаплă çыннисем, пусмăрçисемпе кĕрешес вырăнне, хăйсем те сисмесĕрех вĕсен тарçисем пулса тăраççĕ. Çулçыравĕсенче кăтартнă тăрăх, чăваш феодалĕсем питĕ ăста çар çыннисем пулнă, вĕсем лайăх кăралланса, утпа, вырăс патшалăхен чиккисене сыхлама тытăнаççĕ е хăйсен çĕрĕнче колонизаторсен ĕçне туса пырса тăван халăхне сутаççĕ. Çавăн пек чăвашсенчен пĕри — Темей. Чăнлавсенче ăна Темей Теняков кнеç тесе çырнă. Çав çулсенче Шупашкар тата Çĕрпӳ уесĕнче чăвашсен паллă феодалĕсен шучĕ çĕр çынна яхăн пулнă. Анчах çулсем иртнĕçем тăван культура пĕтнĕçем пынине, мусмăрçăсем епле хуçаланнине курни вĕсене ытларах та ытларах кулянтарнă. Вĕсем вара чăтайман, каллех кĕрешӳ çулĕ çине тăнă. Темей те, çав кĕрешĕве хутшăннă. Вăл пысăк çар пухса Çĕрпӳ хулине тапăнса кĕнĕ. Кайран вара Сĕве хулине те кайса çунтарма шутланă. Сĕве патĕнче вара вырăссен аллине лекнĕ. Ăна Мускав патши патне сăнчăрласа илсе кайнă имĕш.
Кишинёв
Пайланăвĕ
Кишинёв хулин — уйрăмлă статус (муниципий). Вăл çак пайсенчен пуçтарăнать:
Теняк Темейĕ
Вуламалли
Категори:Чăваш паттăрĕсем
Кишинёв
Истори
Кишинёв ятне пĕрремĕш хут 1436 çулта çырнă. 1818 çулта, Раççей Империне кĕнĕ хыççăн, хула пулса тăнă.
Категори:Молдави хулисем
Токар
Токар, Tokar — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Шапа
Шапа —Раççей территоринчи юханшыв. Пенза облаçĕ, Мордва Республики, Чулхула облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Мăкшă юханшывăнн сулахай çыранĕпе вăрринчен 346 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мăкшă пуçĕнчен Темников хулинчиШыв виçекен постчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Мăкшă. Юханшыв бассейнĕ — Хура Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пенза облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мордва Республикин юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Мулла-Камыш
Мулла-Камыш — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 34 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452790, ОКАТО кочĕ — 80251810007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Упа çырли
thumb|250px|Упа çырли thumb|150px|right|Упа çырли Thomé Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885 Упа çырли (тинкĕлĕ курăкĕ) - ялан симĕс тĕмсен çерçи хура тулă йышшисен йăхĕ. Çурçĕр тата Арктика тăрăхĕнче ӳсме хăнăхнă. Вулли çăр çинче тăсăлса 130 см таран ӳсет. Чечекĕсем шурă-кĕрен, турат вĕçĕнче çупкама пухăннă. Çу-утă уйăхĕсенче чечеке ларать. Хĕрлĕ çырли çĕртме-авăн уйăхĕсенче пиçет. Сайра хыр вăрманĕсенче, тĕмсем хушшинче, хăйăрлă тăпра çинче, нумай чух кĕтмелпе пĕрле ӳсет.
Сарăлни
Çурçĕр Америкăра,Çурçĕр Европăра, Çĕпĕрте, Тĕп Америкăри сăртсенче ӳсет. Чăваш Енте пĕр тĕс кăна тĕл пулать (Атăлăн сулахай енчи вăрманта, Чăваш вăрманĕ наци паркĕнче).