cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Меньша
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Динамо Мускав ФК
«Динамо» Мускав ФК — Мускав хулин Раççей футбол клубĕ. СССР тапхăрĕнче МВД шутне кĕнĕ.
Динамо — СССР тата Раççей çӳллĕ дивизионĕн пур чемпионатĕсенче парнешĕн кĕрешнĕ.
Клубăн рекордсменĕсем
СССР чемпионатĕнче чи нумай вылянисем:
СССР чемпионатĕсенче хапхана чи нумай пӳске тапса кĕртнисем:
Каçăсем
Категори:Динамо спортивлă пĕрлĕх Категори:СССР футбол клубĕсем Категори:Раççейĕн футбол клубĕсем Категори:Мускавăн футбол клубĕсем
Леберн (тăрăх)
Леберн (Gösgen (Bezirk)) — Швейцарири тăрăх. Тăрăх центрĕ — Гренхен хули.
Тăрăх Золотурн кантонне кĕрет. Лаптăкĕ — 117,34 км². 42 651 çын пурнать. Официаллă код —  1107.
404
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Говоров Фёдор Иванович
Говоров Фёдор Иванович Говоров Федір Іванович — (24.06.1919-23.10.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 09. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Беларуç фрончĕн 61-мĕш çарĕн 4-мĕш татса тухакан артиллери корпусĕн 5-мĕш артиллери дивизин 23-мĕш гварди çăмăл артиллери бригадин 276-мĕш гварди çăмăл артиллери полкĕн çулăм взвочĕн командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Тубяк-Тазлар
Тубяк-Тазлар — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 52 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453004, ОКАТО кочĕ — 80235845008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Ломик
Ломик — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Лобань юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Герасимова (Чижапка юппи)
Герасимова — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Платина ушкăнĕ металĕсем
Пахалăхĕсем
Платина металĕсен пахалăхĕсем Пĕтем платина металĕ çутă сăрă, час ирĕлмеççĕ, осмпе рутени катăлма пултараççĕ. Водорода çыхăнтаракан рекцисенче пĕтĕм платина металĕсем катлизатр пулма пултарать, вĕл çак металсем водорода лайăх çăтнипе çыхăннă объёмов водорода, платина — до 100.
Сывлăшри кислородпа çыхăнса тĕрлĕ йышши оксидсем пулаççĕ:
Хĕртсен пĕтĕм платина металĕ хлорпа тата фторпа çыхăнăва кĕрет:
Ирĕлчĕсенче платина металлĕсем комплексла çыхăнусенче кăна тĕл пулаççĕ. Платина çыхăнăвĕсене медицинăра рак чирне сыватма усă кураççĕ. .
Каçăсем
Категори:Платина ушкăнĕ
Чикĕ хуралçин кунĕ
Кун-çулĕ
Раççей Федерацийĕ вунсаккăр патшалăхпа (урăх нимле патшалăхăн çакăн чухлĕ кӳршĕ çĕршыв çук). Чикĕри пĕрлехи ĕçлĕхе вăтăр иккĕ ют патшалăхпа палăртнă та килĕшӳ хучĕсемпе çирĕплетнĕ.
Хăй уявĕ çак çар ăрачĕн çапăçу хăватне кăтартать, çаплах тăван çĕршыва хӳтĕлекен салтаксен чун кăмăлне çĕклет. Çак кун тăван çĕршыва хӳтĕлесе паттăрла ĕçе тунă, хăйĕн пурнăçне, сывлăхне хĕрхенмен маттурсене аса илеççĕ.
Чикĕ хуралçи кунĕ малтанхи совет тапхăрĕнче
СССР йышĕнче пулнă хăшпĕр республикăра халĕ те çак уява, хăйсен салтакĕсен паттăрлăхне чысласа, савăнаççĕ. Так, в Беларуçре, Киргизире,, Украинăра , «чикĕ хуралçи кунне» Раççей Федерацинчи пекех, çу уйăхĕн 28-мĕшĕнче, ирттереççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Çăвăн 28-мĕшĕнчи пулăмсем Чикĕ хуралçи кунĕ Категори:Раççей уявĕсем Категори:Чикĕ хуралĕн çарĕсем Категори:Çар ăрачĕсен кунĕсем Категори:Çăвăн 28-мĕшĕнчи уявсем
Зириклы (Шаран районĕ)
Зириклы  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 939 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452641, ОКАТО кочĕ — 80258825001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Миляш
Миляш — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кипшенга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 29 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кордон Лесной
Кордон Лесной — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 31 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
406
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Эдди Рознер
thumb|right|Эдди Рознер
Э́дди Ро́знер (Адо́льф Эдуа́рд Рознер, Адо́льф Игна́тьевич Ро́знер, Эдди Игнацы Рознер, Eddie Rosner; çу, 26 1910, Берлин — çурла, 8 1976, Хĕвеланăç Берлин) — джаз трубачĕ, сĕрме купăсçă, дирижер, композитор тата аранжировщик.
Чаплă импровизатор пулнăран ăна «шурă Армстронг» тенĕ. Нумай джаз композицисен, çаплах танго, вальс кĕввисен авторĕ,  Юрий Цейтлинăн, Михаил Пляцковскин, В.Масс тата М.Червинскин, Евгений Долматовскин, Владимир Харитоновăн, Леонид Куксо, Григорий Поженянăн, Б.Дворныйăн тата ур. сăввисене юрăланă, джаза  капăрлатнă. Беларуçин тава тивĕçлĕ артисчĕ (1944).
Германи тата Польша
Германире 1933 çулта нацистсем влаçа кĕрсен Польшăна тарать. Нимĕç фашисчĕсен ертӳçипе пĕр пулас мар тесе ятне улăштарать, Ади артист суя ятне (каярах — Эдди) илет, çĕнĕ джаз-оркестр йĕркелет, унпа гастроле Францие, Латвие тата урăх европа патшалăхĕсене çӳрет, пластинкăсем кăларать. Варшавăра Еврей пултарулăх театрĕн режиссёрĕн Ида Каминскин хĕрĕпе Рут Каминскипе паллашать, тепĕртакран качча илет.
Беларуç патшалăх джазĕ, Магадан
1939 çулхи авăнăн 1-мĕшĕнче Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи тапрансан Камински çемьипе тата мусăкçăсемпе пĕрле Беларуçе тухса каять, Белосток хулинче джаз-оркестр йĕркелет, кĕçех ăна БССР патшалăх джазĕ статуса параççĕ, Эдди Рознер ушкăнăн ертӳçи пулса тăрать. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче оркестр фронтра та, фронт хыçĕнче те нумай концерт ирттерет. Эдди Рознерăн биг-бэнчĕ совет джаз-оркестрĕсен хушшинче свинг вылякан пĕрремĕшĕ шутланать. Ансамбльте Юрий Бельзацкий, Вадим Людвиковский, Пиро Рустамбеков, Луи Маркович тата урăххисем ĕçленĕ.
Мосэстрада джазĕ (1954—1971)
1954 çулта Рознер Мосэстрада çумĕнче Эстрада оркестрне йĕркелет, çав хушăрах «Карнавальная ночь» кинокамитра вылять.
Асăрхавсем
Категори:Берлинра вилнисем Категори:СССР музыканчĕсем Категори:СССР композиторĕсем Категори:Раççей джазменĕсем
Хушăлка
Хушăлка (Кош-Елга) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
XVII ĕмĕрте Атăл тăрăхĕнчен куçса килнĕ чăвашсем пуçарса янă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулта çырнипе, чылайрахăш наци — чăвашсем (91%).
Урамсем
Аслă урам (Ивановка), Кукăркас, Тĕпек, Тукашкин, Слакпуçвар, Енчура.
Вуламалли
[
407
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Говоруненко Пётр Дмитриевич
Говоруненко Пётр Дмитриевич Говоруненко Петро Дмитрович — (18.10.1902(5)-27.01.1963), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 18-мĕш танк корпусĕн командирĕ, генерал-лейтенант.
Çут Тĕнче пуçламăшĕсем
Çут Тĕнчен çул-ӳсĕмĕ — Çут Тĕнче (вăхăт, матери, çăлтăрсем, планетăсем т. ыт.) пуçланса кайнă самантран шутласа пынă вăхăт. Тĕрлĕ ăслăлăхлă, тĕнлĕ тата халаплă Çут тĕнчен тата хронологин хаклавĕсем пур.
Хальхи ăслăх
Пирĕн Çут Тĕнче 13,73±0,12 млрд çул каялла пуçланса кайнă, тесе шухăшлаççĕ. Ку хальхи хаклава анлă саралнă Çут Тĕнче моделĕ тĕпчевĕпе шутласа палăртнă.
Çут Тĕнче çул-ӳсĕмне виçĕ меслетпе тупма пулать :
Индус тĕн хронологийĕ
Индус тĕнĕнче Брахма кунĕ 4 югирен тăракан 1000 тапхăрлă (4,320 млрд лет) шутланать. Çак тапхăр иртнипе Кальпăпа танлă Брахма каçĕ тапранать. Хальхи Брахма хăйĕн пурнăçĕн 51 çулне çитнĕ, вăл 155,52 трлн çулпа тан пулать.
Пайпăл çăлкуçĕсем
200px|thumb|right|Çутта туса хуни, [[Пайпăла Гюстав Дорен ӳнерлĕ илемлетĕвĕ. Кул. 1:1 («Çутă пултăрах»).]]
...
Каçăсем
Категори:Тĕнче пуçланса кайни Категори:Пайпăл хронологийĕ
Ярузельский Войцех
thumb|right|Ярузельский Войцех thumb|right|Ярузельский Войцех Войцех Витольд Ярузельский (поляк. Wojciech Witold Jaruzelski), — Польша политикĕ, çар генералĕ, президент. 1923 çулхи утă уйăхĕн 6 Польшăн Люблин воеводствинчи Куров ялĕнче çуралнă.
Пурнăçĕ
1981-1989 çулсенче ПХР КП пĕрремĕш секретарĕ пулнă. 1981-1989 çулсенче ПХР премьер-министрĕ вырăнне йышăннă. 1985-1989 çулсенче ПХР парламенчĕн ертӳçи пулнă.
1989 çулта Польша халăх республикин президентне суйласа илнĕ. 1989 çулхи раштавăн 31 хыççăн 1990 çулхи раштавăн 22-мĕшĕччен Польша Республикин президенчĕ вырăнне йышăннă.
Каçăсем
Категори:Польша президенчĕсем
Лочег
Лочег — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Вобловица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Джеймс Олдридж
Дже́ймс О́лдридж (James Aldridge; утă, 10 1918 çул, Суон-Хилл, Виктория штачĕ, Австрали çур.) — анкăлçыравçи тата пĕрлĕлĕх ĕçченĕ, Австрали çуралса ӳснĕсекер.
Кун-çулĕ
Австралире нумай ачаллă çемьере, пиллĕкĕмĕш ача пулнă. Амăшĕ ывăлне яланах чыса упрама, начарсене хӳтĕлеме, çутçанталăка юратма вĕрентсе ӳстернĕ.
Мельбурнри коммерци колледжĕнче вĕреннĕ. 1938 çулта Англие куçса кайнă. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнче журналист тата вăрçă корреспонденчĕ пулса вăй хунă. 1940-мĕш çулсенче проза ĕçĕсене, тĕслĕхрен («Чыс ĕçĕ», 1942, вырăс. куç. 1947); «Тинĕс ăмăрткайăкĕ» (1944, вырăс. куç. 1945), «Нумай çын пирки» (1946), романсене, «Дипломат» (1949, вырăс. куç. 1952), «Сунарçă» (1950), «Пушхир горизончĕсен паттăрĕсем» (1954), «Не хочу, чтобы он умирал» (1957), «Последний изгнанник» (1961, рус. пер. 1963) новеллăсем, хайланă.
Çыравçă чылай хушă Каирта пурăннă, ăна вăл «Каир. Хула кун-çулĕ» (1969) халалланă.
Унăн «Юлашки дюйм» калавĕ тăрăх Совет Союзĕнче пĕр ятлă фильм кăларнă.
Поляк чĕлхи
Польша республикинче патшалăх чĕлхи шутланать.
ISO 639-1 тăрăх унăн кочĕ pl, ISO 639-2 тăрăх унăн кочĕ pol.
Диалекчĕсем
Поляк чĕлхин диалекчĕсем:
Тата çавăн пекех темиçе вырăнти калаçу пур. Тĕслĕхрен, варшавăри диалект.
Категори:Поляк чĕлхи Категори:Лехит чĕлхисем Категори:Хĕвеланăç славян чĕлхисем Категори:Славян чĕлхисем Категори:Инди-европа чĕлхисем Категори:Чĕлхесем
Кулетка (Чижапка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Псков облаçĕн Себеж районĕ
Себеж районĕ, — Псков облаçĕн кăнтăр-хĕвеланăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Себеж хулара вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 3 110 км2. Тĕп юханшывĕсем — Аслă, Идрица, Чернея, Коноплястик, Досьма (Туçма).
Истори
1927 çулхи çурлан 1-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 24,3 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 14 пин патнелле. Пурĕ 434 ял-хула вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Данипе Норвегине тапăнса кĕни
Данипе Норвегине тапăнса кени (Weserübung операцийĕ, Норвеги операцийĕ), — Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнчи нимĕçсен Данипе Норвегине хăйсен аллине тытса илмелли операци.
Сăлтавĕсем
1940 çулхи ака уйăхĕ тĕлне Германи 7 уйăх хушши ĕнтĕ Аслă Британипе тата Франципе вăрçăпа вăрçнă. Анчах вĕсем теме кĕтнĕ пек çĕр çинче ытлашши çапăçу пуçласшăн пулман, ытларах тнĕçре çапăçнă (Ăнланусăр вăрçă çинчен пăхăр). Данипе Норвеги вăрçă пуçланнă чухне хăйсем вăрçăран айăккинче тăни çинчен пĕлтернĕ. Германи Франци çине тапăнса кĕмелли операцине планланă вăхăтра акăлчансемпе французсем çав патшалăх çĕрĕсем урлă хăйсем çине тапăнасран хăранă. Норвегинче тата питĕ паллă тинĕс порчĕсем вырнаçнă пулнă. Вăл портсене Анлантика океанĕнчи çапăçусенче усă курма меллĕ пулнă. Çапла вара 1939 çулхи раштав уйăхĕнче нимĕçсем Данипе Норвегине тапăнса кĕмелли плана алă пусса çирĕплетнĕ.
Çарсен вăйĕ
Данин 2 дивизи пулнă. Дивизинсенче пурĕ 14,5 пин çын шытланнă. Дани флотĕнче 2 линкор, 9 тральщик, 3 мина чаравçи, 6 мина туртаракан, 7 шывай кимми пулнă. Данин пурĕ 94 самолёт шутланнă.
Германи тапăннă хыççăн Аслă Британи 4 бригада, Франци 3 бригада, Польша 1 бригада пулăшма янă. Британи флотĕнче 3 авиа туртаракан, 4 линкор, 21 крейсер, 21 эсминец тата 18 шывай кимми пулнă. Франци флотĕнче — 2 крейсер, 11 эсминец тата 1 шывай кимми. Польша флотĕнче 3 эсминецпа пĕр шывай кимми пулнă.
Данипе Норвегине тытса илмешкĕн Германи 21 арми янă. Вĕсем шутне 9 дивизи тата 1 бригада кĕнĕ, унта пурĕ 140 пин салтак пулнă. Тинĕсри çапăçусенче 2 линкор, 7 крейсер, 14 эсминец, 3 тральщик, 8 мина туртаракан, 28 шывай кимми хутшăннă. Пиллĕкмĕш сывлăшри флотра пурĕ 1300 самолёт пулнă.
Икĕ енĕн планĕсем
Нимĕçсен тĕп тĕллевĕ шутне малтан Данипе Норвегин пысăк хулисене тытса илесси кĕнĕ. Çавăн пекех нимĕçсем икĕ патшалăхăн патша кил-йышне тытса илесси, патшалăхсен кĕнĕ. Вĕсен шухăшĕпе правительствăсене парăнтарсан вĕсем хăйсен çарĕсене хĕç-пăшалне хума хушма пултарнă. Нимĕçсем икĕ патшалăха темиçе кун хушшинче тытса илме шутланă.
Нобелий
Нобели — 102 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси 259,1009; No тесе паллă тăваççĕ(Nobelium]), актиноидсен шутне кĕрет.
Истори
Чи малтан 102-мĕш элемента тупни çинчен 1957-мĕш çулта Швецири Нобель институтĕнчи тĕпчевçĕсем пĕлтернĕ. Вĕсем 10 минут яхăн çурма аркану тапхăрĕллĕ 8,5 МзВ хăватлă альфа-пайăркасем кăларакан изотопа 244Cm тĕшĕсене 13C тĕшĕсемпе персе туни çинчен каланă. Çак пайăркасене 251102 е 253102 изотопсемпе çыхăнтарнă, элемент ятне Нобели (No) пама сĕннĕ. Каярах вĕсем ку пулăмсене фон эффекчĕсемпе ăнлантарса элемент уçнине çирĕплетмен. Америка тĕпчевçисем (Гиорсо, Сиборг, Уолтон, Сиккеланд) Беркли хулинче 1958-мĕш çулхи ака уйăхĕнче 102-мĕш элемента ситнтезланă çинчен пĕлтернĕ. Вĕсем çĕнĕ йывăр ион ускорительĕнче кюри тĕшĕсене 244Cm тата 5% 246Cm) 13C тата 12C ионĕсемпе пенĕ. Вĕсем 8,5 МэВ хăватлă альфа-пайăркасене (шведсем пĕлтернине) тупайман, анчах 250Fm (254102-ран альфа арканупа пулать, çурма аркану тапхăрĕ 3 çекунт панелле,) арканнине çирĕплетнĕ. 1959-мĕш çулта ушкăн ĕçĕсене малалла тăснă. Вĕсем 8,5 МзВ хăватлă альфа-пайăркасем кăларакан изотопа тупма пултарнă, çурма аркану тапхăрĕ 3 çекунта яхăн тата 30% хăйне-хăй пайланнине палăртнă. Малтан ку хастарлăха 254No çыхăнтарнă, каярах 252No изотоппа. Ку элемента Нобели ят пама сĕннĕ.
Данипе Норвегине тапăнса кĕни
Икĕ енĕн планĕсем
Данипе Норвеги Германи тапăнасса шутламан çавăнпа та вĕсен хӳтĕленмелли нимĕнле план та пулман.
Нобелий
Истори
1961-мĕш çулта, 103-мĕш элемента синтезлама хăтланнă май, 8,2 МзВ хăватлă альфа-пайăркасем кăларакан 255No (çурма аркану тапхăрĕ 15 çеккунт) тупнине çирĕплетнĕ. Çурма аркану тапхăрĕ 50 çекунт яхăн, Беркли лабораторипе килĕшмест. Каярах вĕсем sup>254 No арканнине те курнă, хăвачĕ 8,1 МэВ, çурма аркану тапхăрĕ ~ 35 çекунт.
Данипе Норвегине тапăнса кĕни
Данине тапăнса кĕни
Ака уйăхĕн 9-мĕшĕнче ирхи нимĕçсем Копенгагента питĕ пысăк десант янă. Çавăн пекех вĕсем пур пысăк кĕперсене тата аэродромсене тытса илнĕ. Данин пĕчĕк авиафлотне темиçе минут хушшинче çапса аркатнă — нимĕç бомбордировщикĕсем вĕсене тӳпене хăпарма та паман. Çав вăхăтрах çĕр çинчи çар Данипе Германи хушшинчи чикĕ урлă каçса Ютланди енне çул тытнă. Дани çарĕ чикĕ патĕнче çеç кăштах хирĕç тăнă. X-мĕш Кристиан патши çын пурăнакан кварталсене аркатасран хăраса парăну хутне алă пуснă, çарне парăнма ыйтнă. Çапла вара пĕр кун хушшинче нимĕçсем Данин пĕтĕм пысăк хулине ярса илнĕ.
Нобелий
Ячĕ пулни
Совет тĕпчевçисем элемента Jl (жолиотий) ят, Фредерик Жолио-Кюри асăнса, пама сĕннĕ. Американĕцсем Нобелий (No), Альфред Нобель ятне пама сĕннĕ. ИЮПАК элемента Нобелий ят пама йышăннă.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Актиноидсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем
Данипе Норвегине тапăнса кĕни
Норвегине тапăнса кĕни
Ака уйăхĕн 9-мешĕнче нимĕçсем Норвегин 7 пысăк порчĕсене (Осло, Арендаль, Кристиансан, Ставангер, Берген, Тройхем тата Нарвик) десантсене янă. Норвегин артиилерийĕ Осло, Кристиансан, Ставангер тата Тронхейм хулисем патĕнче нимĕçсен флотне самай тустарнă. Ăна пула норвегсем тĕп хуларан патша кил-йышне, правительствăна, парламент членĕсене тата ылтăнран тăракан пурлăхне çăлса хăварма ĕлкĕнĕ. Çавна пулах нимĕçсем десанчĕ те хăвăрт анса çитеймен.
Нимĕçсем ку шутĕнче те патшана тытса илсе вăрçа хăвăрт пĕтерме шутланă. Патша тарни вĕсен планне пăснă, çавăнпа та ака уйăхĕн 9-пе 10-мĕш кунĕсем хушшинче Эльверум хула патĕнче вĕсем каллех VII-мĕш Хокона тытса илме шутланă. Анчах вĕсен атакине норвегсем сирсе янă.
Ака уйăхĕн 22-мĕш тĕлне нимĕçсем норвегсем хирĕç тăнине сире-сире Кăнтăр Норвегин пысăк пайне тытса илнĕ. Çав вăхăтра вăйлă хирĕç тăракан хуласене авиаципе питĕ вăйлă аркатнă. Бомбăсемпе Ондальснес, Мольде, Кристиансан, Стенкьер, Намсус, Буде, Нарвик хулисем вăйлă арканнă. Бамбăсем айăнче питĕ нумай ахаль халăх та вилнĕ. Бомбăсемпе аркатнинчен хăтăлас тесе нумай халăх хуласенчен ялсене тарнă, хуласем пушанса юлнă.
Ака уйăхĕн 10-мĕшĕнче Нарвик патĕнче тин кăна çитнĕ акăлчан флочĕпе тата нимĕç флочĕ хушшинче тинĕсри çапăçу пулса иртнĕ. Акăлчансем чалай нимĕç карапĕсене путарнă е самай сиен кӳнĕ. Кăна пула нимĕçсен Нарвик хулине çитнĕ иккĕмĕшпе виççĕмĕш туçа бригадисем пĕччен тăрса юлнă, пĕрремĕш кунсенсе нимĕçсен çурçĕр енчи атаки чарăнса ларнă.
Юлташла çарсем çитни
Ака уйăхĕн 13-мĕшĕнче акăлчансем каллех Нарвик патне пынă нимĕçсен флотне аркатнă. Ака уйăхĕн 14-мешĕнче вара пĕрлешнĕ акăлчансен, французсен тата поляксен çарĕ Харстад хулине çитнĕ. Унта вĕсем норвегсен 6-мĕш дивизпе перлешнĕ хыççăн Нарвик çине хирĕç тухнă. Ака уйăхĕн 14-мешĕнче аалчансемпе французсен çарĕсем Намсус патĕнче анса Норвегин варрине çул тытнă. Ака уйăхĕн 17-мĕшĕнче акăлчансен çарĕ Ондальснес патĕнче аннă. Темле вăйлă çапăçнă пулсан та Намсуспа Ондальснес патĕнче çапăçакан çарсем атаки ăнăçлă пулман. Стейнхьерпа Лиллехаммер патĕнче путлану тӳснĕ хыççан вĕсем тинĕс хĕрринчи хуласем патне чакнă.
Çу уйăхĕн 12-мĕшĕнче самай хушши çапăçнă хыççăн Нарвикăн çурçĕр пайне йышăннă, 28-мĕш кунĕ тĕлне вара пĕтĕм хулине тытса илсе нимĕçсене Бесфьёрд хули патне чактарнă. Ку вăхăтра Францири ĕçсем япăх пынине пула французсемпе акăлчансем хăйсен çарĕсене Норвегинчен илсе тухнă. Вĕсемпе пĕрле Норвегине патшапа правительство пăрахса кайнă. Çĕртме уйăхĕн 2-мĕшĕнче Норвегин тĕп пайенче çапăçакан юлашки çарĕсем парăннă, çĕртме уйăхĕн 10-мешĕнче вара Çурçĕр Норвегинче çапăçакан çарсем те парăннă. Çĕртме уйахĕн 16-мешĕ тĕлне нимĕçсем пĕтĕм Норвегине йышăннă.
Икĕ енĕн çухатăвĕсем
Вăрçăн ку пайĕнче Аслă Британи 4400 çын, Норвеги 853 çын, Франци 400 çын, Польша 100 çын, Дани 17 çын çухатнă. Вĕсем пĕтĕмешле пурĕ 12 çар тата 9 шывай карапĕ путнă.
Германи 6100 çын, 14 çар тата 6 шывай карапне çухатнă.
Пĕтĕмлетӳ
Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи
Тĕксĕм энерги
Тĕттĕм эне́рги (dark energy) космологире — энергин Çут Тĕнче хăвăртланса сарăлнин фактне ăнлантарма кĕртнĕ тĕсĕ
Каçăсем
Категори:Çутçанталăк космологийĕ Категори:Хальхи физикăри тупман ыйтусем Категори:Энерги Категори:Тĕксĕм энерги
Пакгауз
Пакга́уз (Packhaus, Рack — тюк тата Haus — пӳрт, тӳррĕң — ампар ) — чукун çул станцисем, портсем, аэропортсем тата тăмха çурчĕсем çумĕнчи коммерци таварĕсене вăхăтлăха усрамалли уйрăммăн хупăнчăк ампар çурт-пӳлĕмĕ. Пакгауза тавара хăвăрт та майлă антарма, тиеме ансат пулмалла тăваççĕ. Тăтăшах атмосфера пулăмĕсене пула пăсăлма пултарас япаласене хураççĕ. Вăрçă (çар) таварĕсене цейхгаузсенче усраççĕ.
Тăмха çурчĕ çуменчи пакгаузсенче таварсене тăмха налукне тӳличчен, чукун çул станцисенче тата портсенче çула яриччен е иличчен хăварнă. Также помещения пакгаузов использовались для хранения неполученного багажа.
Уйрăмлăхĕсем
Чукун çул чарăнăвесенче тиев-антару ĕçĕсене майлă тăвас тĕллевпе пакгауз урайне вагон урайĕпе пĕр çӳллĕшĕнче (рельсă пуçĕнчен 1,1 м) тăваççĕ
Каçăсем
Категори:Çурт-пӳлĕмсем Категори:Транспорт инфраструктури объекчĕсем Категори:Логистика Категори:Коммерци куçман пурлăхĕ Категори:Çул-йĕр хуçалăхĕ
Максютово (Стерлибашевский сельсовет)
Максютово  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 214 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453196, ОКАТО кочĕ — 80248845005.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
409
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Комод варанӗ
Комод варанӗ (лат. Varanus komodoensis), — варансен (Varanidae) йышшисен калтасен тӗсӗ. Хальхи вӑхӑтра ку тӗс Комодо, Ринча, Флорес тата Гили-Мотанг Индонези утравӗсенче сарӑлнӑ, ӗлӗкрех Австралипе Ява ҫинче те сарӑлнӑ пулнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Варансем Категори:Хăрушлăхри тĕссем Категори:Наркăмăшлă чĕрчунсем Категори:1912 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Кăнтăр-Тухăç Азири шуса çӳрекенсем Категори:Кĕçĕн Зонд утравĕсенчи эндемиксем
Локомотив Мускав ФК
Каçăсем
* Категори:Мускав футбол клубĕсем Категори:Чукун çул футбол клубĕсем Категори:СССР футбол клубĕсем
Минеевка
Минеевка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Пыжуг юханшывăн сулахай çыранĕпе, 34 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Минеевка
410
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Халаплăх
мини|Тӗрлӗ халӑхсен халаплăхӗсен паттӑрӗсем
Халаплăх е мифологи (гр. μυθολογία, гр. μύθος — «халап, юмах» тата гр. λόγος — «сăмах, калав, вĕрентӳ» сăмахĕсенчен), — религи шутне кĕрекен халапсен пуххи. Тепĕр майлă каласан турăсемпе паттăрсем çинчен, асамлă чĕрчунсемпе сывлăшсем çинчен каласа паракан халапсем. Ку термина çавăн пекех халапсене тĕпчекен ăслăлăха палăртма усă кураççĕ.
Тĕрлĕ халӑхсен халаплăхсем
thumb|180px| [[Авалхи грек халаплăхĕ|Грек халаплăхĕ, Пенелопа.]]
Каçăсем
Категори:Халаплăх
Ик яруслă вакун
Ик яруслă вакун е ик этажлă вакун — нумай пассажира шăнăçтаракан икĕ хутлă пассажир салунĕллĕ вакун.
Икĕ яруслă вакун электропуйăс тĕслĕхĕсем: Shinkansen E1, Shinkansen E4, TGV Duplex электропуйăссем.
Конструкци
Ик яруслă вакуна пĕр яруслинчен 40-78 % ытларах пассажир шăнăçать.
2012 çултанпа Украинăра EJ 675 пуйăссем эксалуатацире.
Каçăсем
Категори:Ик этажлă транспорт Категори:Пассажир вакунĕсем Категори:Пĕрлĕх транспорчĕ
Утяганово (Новокиешкинский ял тăрăхĕ)
Утяганово  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 469 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453013, ОКАТО кочĕ — 80235845009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Соболёвка (Чижапка юппи)
Соболёвка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Луговица
Луговица — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Шурă Холуница юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
411
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Луговица
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ельцина Наина Иосифовна
Наина Иосифовна Ельцина (хĕр вăхăтĕнчи хушамачĕ Гирина) — Ельцин Борис Николаевичăн арăмĕ. 1932 çулхи пуш уйăхĕн 14 Оренбург облаçĕнче çуралнă.
Тойнби Арнольд Джозеф
Арнольд Джозеф Тойнби (Arnold Joseph Toynbee; ака, 14 1889 — юпа, 22 1975) — британ историкĕ, истори философĕ, культуролог тата социолог, цивилизацисен танлаштаруллă историн вуниктомлă «Историе ăнкартни» ĕçĕн авторĕ, цивилизаци теорине тăваканнисенчен пĕрри. Хисеп Кавалерĕсен орденĕпе чысланă.
Ельцина Наина Иосифовна
Пурнăçĕ
Уралти политехника институтне вĕренсе пĕтернĕ. 1981 çултанпа Мускавра пурăнать.
Тойнби Арнольд Джозеф
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Лондонра çуралнă. Унăн куккăшĕ — экономика историн паллă тĕпчевçин, ĕçлев класĕн тăрăмне лайăхлатас социаллă реформацийĕ майлăскерĕ Арнольд Тойнби.
Ельцина Наина Иосифовна
Ачисем
Категори:Раççей паллă çыннисем
Тойнби Арнольд Джозеф
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Оксфордри Винчестер тата Бейлиол-колледжĕсенче пĕлӳ илнĕ, иккĕмĕшĕнче 1912 çулта вĕрентме тытăннă, каярах Кингс-колледжĕнче Вăтам ĕмĕрсен тата Висанти историпе паллаштарнă. 1913 çулта Гилберт Мюррейĕн хĕрне — Розалинда Мюррея (†1967) — качча илнĕ. 1919 - 1924 çулсенче Лондон университетĕнче вĕрентнĕ. Лондонри экономика шкулĕнче ĕçленĕ тата Чэтэм-Хаусра Патшалăхăн тĕнчери хутшăнусен институтĕнче (акăлч. RIIA) 1929 - 1955 çулсенче директор вырăнĕнче ĕçленĕ.
Чылай истори-философи, социологи тата политика йывăр ыйтăвĕсене çырса кăтартнă. Тĕнче шайĕнчи эксперт пулса Парижри лăпкăлăх конференцисене (1919 тата 1946 çç.) хутшăннă.
«Историе ăнкартни» философи-истори ĕçĕсене (1-12 т., 1934—1961 çç.) хатĕрлесе пичетленĕ. Çак тĕпчеве вăл 1927 çулта пуçăннă. Пĕтĕмлетӳсене «Улшăнусем тата хăнăхусем» (1966 ç.) кĕнекере кăтартнă. «Историе ăнкартни» ĕçенче хăйĕн цивилизаци теорине хайласа панă.
А. Дж. Тойнбипе Р. Мюррейĕн ывăлĕ, Филип Тойнби, — журналист, çыравçă, коммунист, вĕсен мăнукĕ Полли Тойнби сулахайри публицист тата «The Guardian» колумнисчĕ.
Каçăсем
Категори:Аслă Британи историкĕсем Категори:Цивилизаци теорисем Категори:Историософсем Категори:Историксем, алфавита Категори:Аслă Британи культурологĕсем Категори:Аслă Британи дипломачĕсем Категори:Оксфорд университетĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Хисеп кавалерĕсем Категори:Аслă Британи мемуарисчĕсем Категори:Философсем, алфавитпа Категори:Историксем
Данилов
Данилов, — вырăс Данила ячĕнчен пулса кайнă хушамат, Раççейри Ярославль облаçĕнчи хула.
Категори:Хушаматсем
Говорунов Николай Михайлович
Говорунов Николай Михайлович — (1921-25.08.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 17-мĕш сывлăш çарĕн 10-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 306-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 995-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн аслă летчикĕ, лейтенант.
Каир
Вуламалли
Категори:Тĕп хуласен шучĕсем Категори:Африкăн тĕп хулисем
Мостовица (Луза юппи)
Мостовица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 63 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мухаметдаминово
Мухаметдаминово — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 99 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453180, ОКАТО кочĕ — 80248845006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Псков облаçĕн Хĕрлĕ Струг районĕ
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 3 090 км2. Тĕп юханшывĕсем — Курея, Ситня. Пысăк кӳлĕсем — Щирски, Хура, Вăрăм, Кебски, Подольски, Веленски.
Истори
Района 1927 çулта йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Алпаево
Алпаево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 117 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452641, ОКАТО кочĕ — 80258825002.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
412
Вилнĕ
Категори:Çулсем
413
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вăрманкас Шупуç
Вăрманкас Шупуç, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Ялта 144 çын (2006) пурăнать. Пĕр урам — Максим Ястран урамĕ.
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă.1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Томка (Чижапка юппи)
Томка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Таллий
Талли —Элементсен периодикăллă системин хими элеменчĕ, 81, символĕ Ir(Thallium), щурă кĕмĕл тĕслĕ металл. CAS номер 7440-28-0.
Истори
1861-мĕш çулта Англи асчахĕ Уильям Крукс Гарц хулинчи кӳкĕрт йӳçĕкĕн заваочĕн хура тăхлан камерисен шламĕнче спектр меслечĕпе уçнă. Таса талли металне пĕр пĕринчен уйрăм Крукспа франци ăсчахĕ Клод-Огюст Лами 1862-мĕш çулта уйăрнă.
Ячĕ пулни
Элемент ячĕ спектăрти характерлă симĕс йĕрсем пулнипе тата çулăма симĕс тĕс панипе (θαλλός — çамрăк ешĕл турат) панă.
Çĕр çинче сарăлни
Талли- питĕ сапаланнă элемент. Цинк, пăхăр тата тимĕр обманкăсемпе колчедансенче, кали тăварĕсемпе слюдасенче тĕл пулать. Таллин 7 минералĕ паллă:(круксит (Cu, Tl, Ag)2Se, лорандит TlAsS2, врбаит Tl4Hg3Sb2As8S20, гутчинсонит (Pb, Tl)S • Ag2S • 5As2S5, авиценнит Tl2O3, талли азичĕ TlN3, талли пикрачĕсем C6H2(NO2)3OTl), вĕсем пурте питĕ сайра тĕл пулаççĕ.
Массăпа сарăлни (вăтамран):
Физиологи
left|80px Таллипе ун çыхăнăвĕсем питĕ наркăмăшлă. Нерв системи, пĕвер, пӳре, вар-хырăм пусмăрланать, çӳçсем тăкăнаççĕ (пĕтĕмĕшле аллопеци). Ĕçмелли шыври ПДК - 0,0001 мг/м3, ĕç вырăнĕнчи сывлăшра йодид, бромид, карбонатăн (ьтаса таллипе шутласан)0,01 мг/м3, атмосфера сывлăшĕчне - 0,004 мг/м3. Çынна вĕлĕрмелли доза - 600 мг яхăн. Талли тăварĕсемпе наркăмăшлансан антидот вырăннĕ берлин лазурне усă кураççĕ.
Каçăсем
}
Категори:Металсем Категори:Пысăк хăрушăллă япаласем
414
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Авалхи Египет тĕнĕ
мини|300px|Авалхи Египет туррисем мини|300px|[[Ра (варринчи), ҫӗр айӗнчи тӗнчере ытти турӑсемпе кимӗпе ҫул ҫӳрет]]
Авалхи Икĕпат тĕнлĕхĕ — Авалхи Икĕпатри тĕн ĕненĕвĕсем. Пĕрлĕхлĕ тĕнĕ пулман, пулас. Кашни номăн тата хулан хăйĕн туррисен пухăнăвĕ (пантеон) пулнă. Çапах та Аслă пантеона — Эннеадăна, тĕрлĕ хормăсенче те пулин те, пур çĕhте те мухтанă.
Чи малтанах Икĕпатра пĕрлĕ турăна этепленĕ. Аслă турăлăх Птах — Çĕр çинчи тĕнчене туса хуракан тĕрĕспе йĕркелĕх турри — шутланнă. Каярах тĕнĕн темиçе тĕпĕсем кашни хăйĕн жрецсен коллегисемпе тытăмланаççĕ, вĕсен çапла тĕп турăсем пулнă: Мемфис (тĕп турри — Пта), Фивăсем (Амон турă) тата Гелиополь (Ра турă). Пирĕн эрăччен 3 пинçуллăхра гелиополь йĕрки — Эннеада —çĕнтерсе мала тухать.
Тĕп турăлăхсем: Ра, Хор (чĕрĕ фараонăн питне кăтартать), Анубис (Çĕр айĕнчи патшалăхăн турри), Тот (ăс-халлăх, çырулăх, Уйăх, иероглиф хайлавçăлăх турри), Хапи (Нил юханшыв турри). Пурĕпе 700 ытла турăлăх шутланнă, чылайăшĕ пĕр-пĕрин евĕрех пулнă.
Каçăсем
Категори:Авалхи Египет халаплăхĕ
Булякай (Подлубовский ял тăрăхĕ)
Булякай  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 112 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453002, ОКАТО кочĕ — 80235850002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Петровски (Пишпӳлек районĕн Хушăлка ял канашĕ)
Петровка (Петровка) — Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕнчи ял, Хушăлка ял канашне кĕрет. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 140 çын пурăннă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Халăх йышĕн улшанăвĕ:
2002 çулта çырнипе, чылайрахăш наци — чăвашсем (82%).
Тавралăхĕ
Район центрне (Пишпӳлек) çитме 22 çм, ял канашĕн центрне (Усак-Кичу) çитме 9 çм, çывăх ч/ç чарăнăвне (Аксеново) çитме 28 çм.
Каçăсем
Категори:Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Совет-финн вăрçи
1918-пе 1944 çулсем хушшинче Совет Раççейĕпе (каярахпа — СССР) Финлянди хушшинче тăватă вăрçă тухнă:
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Раççей историйĕ Категори:Финлянди историйĕ
Платон
мини
Плато́н (Πλάτων) (Пирĕн эрăччен П. эрч. 428 çул е 427 çул, Афинă — пирĕн эрăччен 348 е 347, çавăнтах) — Авалхи Грецин философĕ, Сократа, Аристотеле вĕрентекенĕ.
Пурнăçĕ
Платон аристократ кил-йышĕнче çуралнă. Унăн ашшĕ Аристон ятлă, амăшĕ Периктиона ятлă пулнă. Халапсем тăрăх ашшĕ Аттикăн юлашки Кодр патшан йăхĕнчен пулнă, амăшĕн ашшĕ Солон реформатор пулнă.
407 çул патнелле Сократпа паллашнă. Сократăн чи лайăх вĕренекенĕ шутланать. Сократ вилсен Мегарăна куçать. Халап тăрăх Киренăна тата Египета çитсе курнă. 389 çулта Кăнтăр Италине тата Сицилине кайма çула тухнă, унта пифагорейсемпе калаçнă. Афина хулинче хăйĕн шкулне никĕсленĕ — Платон Академине. Лекцисем нумай вуланă, çырнă.
Платон философ кăна пулман, вăл олимп чемпионĕ те пулнă.
Ĕçĕсем
Платон хăйĕн ĕçĕсене диалог евĕр çырнă.
Тетралогисем
«Евтифрон», или О благочестии; «Апология» Сократа; «Критон», или О должном; «Федон», или О душе «Кратил», или О правильности имен; «Теэтет», или О знании; «Софист», или О сущем; «Политик», или о Царской власти «Парменид», или Об идеях; «Филеб», или О наслаждении; «Пир», или О благе; «Федр», или О любви; «Алкивиад» Первый; «Алкивиад» Второй, или О молитве; «Гиппарх», или Сребролюбец; «Соперники», или О философии. «Феаг», или О философии; «Хармид», или Об умеренности; «Лахет», или О мужестве; «Лисий», или О дружбе. «Евфидем», или Спорщик; «Протагор», или Софисты; «Горгий», или О риторике; «Менон», или О добродетели. «Гиппий первый» или О прекрасном; «Гиппий второй» или О должном; «Ион», или об Илиаде; «Менексен», или Надгробное слово. «Клитофонт», или Вступление; «Государство», или О справедливости; «Тимей», е О природе; «Критий», или Атлантида. «Минос», или О законе; «Законы», или О законодательстве; «Послезаконие», или Ночной совет, или Философ; тринадцать Писем.
Текстсем тата куçарусем
Русские переводы: Собрания сочинений (переводы отдельных диалогов указываются в статьях о них):
Вырăçла тĕпчев ĕçĕсем
Хыпар ĕçĕсем:
Обзорные труды:
Каçăсем
Категори:Авалхи Грецин философĕсем Категори:Философсем Категори:Авалхи грек философĕсем Категори:П. эрч. IV ĕмĕрти философсем Категори:Пайăр çынсем:Этика Категори:Атомистсем  Категори:Сократçăсем Категори:Эстетиксем Категори:Педагогсем Категори:Политика философĕсем
Греви зебри
Греви зебри е Пушхир зебри (лат. Equus grevyi), — лаша йышшисен (Perissodactyla) чӗрчунсен тӗсӗ. Ятне Жюль Греви, Франци президентне чысласа. 1880-мӗш ҫулсенче Абиссини пуҫлӑхӗ ӑна ку чӗрчуна пӗр пуҫне парнеленӗ.
Каҫӑсем
Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:1882 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Африкăри сĕтпе ӳсекенсем Категори:Зебрăсем Категори:Тухăç Азири эндемиксем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Моченец
Моченец — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Лала юханшывăн сулахай çыранĕпе, 164 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Лудяна
Лудяна — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 91 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ельцин Борис Николаевич
thumb Борис Николаевич Ельцин (1931 çул, нарăсăн 1-мĕшĕ Бутка сали, Талица районĕ, Свердловск облаçĕ — 2007 ç, ака уйăхĕн 23-мĕшĕ Мускав, РФ) — Раççей политикĕ, Раççей Федерацин пĕрремĕш президенчĕ. 1991-1999 çулсенче Раççей Федерациĕн президенчĕ вырăннĕ йышăннă.
Лудяна
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Первомайский (Çтерлĕпуç районĕ)
Первомайский  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 783 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453196, ОКАТО кочĕ — 80248845007.
Ельцин Борис Николаевич
Арăмĕ — Ельцина Наина Иосифовна.
Первомайский (Çтерлĕпуç районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Ельцин Борис Николаевич
Пурнăçĕ
1950-1955 çулсенче С.М. Киров ячĕпе хисепленекен Уралти политехника институчĕнче вĕреннĕ. Ăна «çурт-йĕр инженерĕ» квалификаципе вĕренсе пĕтернĕ. 1961 çулта ССКП партине кĕнĕ. 1968 çулта Свердловск обком партин çурт-йĕр тăвас уйрăмне ертсе пыма пуçланă.
1990 çулхи пуш уйăхĕнче РСФСР халăх депутатне суйласа илнĕ. 1990 çулхи çу уйăхĕн 29 РСФСР Аслă канашĕн председательне суйласа илнĕ. 1990 çулхи утă уйăхĕнче ССКП партинчен тухнă.
1991 çулхи çĕртме уйăхĕн 12 РСФСР президентне суйласа илнĕ. 1996 çулхи утă уйăхĕн 3 Раççей Федерациĕн президенчĕ вырăнне иккĕмĕш хут суйласа илнĕ.
1999 çулхи раштавăн 31 президент вырăнне ирĕклĕн пушатнă, президент ĕçне вăхăтлăха Путин Владимир Владимирович ертсе пыма пуçланă.
2007 çулхи ака уйăхĕн 23-мĕшĕнче Мускавра вилнĕ.
Каçăсем
«Исповедь на заданную тему» -->
\
415
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Якут алфавичĕ
Хальхи алфавит
Категори:Якут чĕлхи
Антоновка выççăлки
Антоновка выççăлки, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Ялта 21 çын (2006) пурăнать. Ялта пĕр урам — Вăрман урамĕ.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Куртутель
Куртутель — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 215 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452641, ОКАТО кочĕ — 80258825003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Ном (Авалхи Икĕпат)
Номсем (νομός «тавралăх, облаç», spȝt) — Авалхи Икĕпатăн административлă пайĕсем.
Икĕпат тĕпчевлĕхĕнче 1970-мĕш çулсенчи теорийĕпе, Авалхи Икĕпатри пĕрремĕш патшалăхлăхсем каярахпа пĕрлешĕннĕ çĕршывăн административлă пайсем пулса тăраççĕ. Хальхи тĕпчев ĕçĕсенче номсене малтанхи ăрусен тапхăрĕн административлă улшăну ĕçлĕхĕсемпе çыхăнтараççĕ (Е. Мартин-Пардейти тата ыттисем те).
Номсен вырнаçнă тавралăхĕ фараон Икĕпат истори тапхăрĕнче улшăнмасăрах тăнă. Номĕсен шучĕ 42: Анатри Икĕпатра 20, Тури Икĕпатра 22. Птолемейсен тытăмĕнче çеç хăш номĕсене урăх ята куçарнă.
Каçăсем
Категори:Авалхи Икĕпат
Куршанак
Куршанак — Европăра, Азире тата Çурçĕр Африкăра саралнă Астра йышшисен е Кăткăс чечеклисен çемьине кĕрекен ӳсентăрансен ăрачĕ.
Тĕссем
Вĕсенчен перисем:
Каçăсем
Категори:Астра йышшисем Категори:Еврази флори
Сентиментализм
мини|справа|«Мĕскĕн Лисук», О. А. Кипренский ĕçĕ, 1827 Сентименталиизм (sentimentalisme, sentiment — туйăм) — хĕвеланăç Европан тата вырăс этеплĕхĕн тата çыравлăхĕн юхăмĕ. Çав ÿнер юхăмĕнче тăракан хайлавсем уйрăмах туйăмлăха палăртаççĕ. Европара XVIII- ĕмĕрĕн 20-çç.-сен - 80-çç.-ччен, Раççейре — XVIII- ĕмĕр вĕçĕнчен XIX - ĕмĕр пуçламăшне çити тăсăлнă.
Сентиментализмри çут ĕç çыравлăхĕн паттăрĕ ытларах харпăрлăхлă, унăн чун-кăмăл тĕнчи ăнлануллă, вăл юнашар пулса иртнине çивĕччĕн туйса çывăха илме пĕлет. Çуралнă тăрăх (е шухăшлавĕпе) сентиментализм паттăрĕ — демократ; ахаль çынăн пуян та тарăн чунĕ — сентиментализмăн тĕп уçăлăвĕпе çĕнтерĕвĕсенчен пĕри.
Сентиментализм вырăс çыравлăхĕнче
Унăн «Мĕскĕн Лисук» повĕçĕ (1792) — вырăс сентиментализм çыравлăхĕн чаплă хайлавĕ; Гётен Вертерĕнчен вăл туйăмлăхпа меланхоли тата хăйне хăй вилес кăмăлне эткернĕ.
Каçăсем
Категори:Ӳнер Категори:Ӳнер юхăмĕсем Категори:Шухăш юхăмĕсем
Хисеп Юнташĕсен орденĕ
Кун-çулĕ
Георг V патша 1917 çулхи çĕртме уйăхĕнче йĕркелесе янă.
Йышĕ
Орден палли — юман йывăçĕ евĕр çавра медальон, патша гербĕллĕ питлĕх пĕр туратĕнчен çакăнса тăрать, сулахай енче кăраллă рыцăрь. Паллă çинче синкер чикĕн йыхравне IN ACTION FAITHFUL AND IN HONOUR CLEAR (акăлч. «Ĕç-пуçра шанăçлă та чысне те вараламан») ылтăн сас паллисемпе çырнă, çавра çинче импер кăшăлĕ. Арçынсем хăю (хĕрлĕ, хĕррисене ылтăнпа тĕрĕленĕ) çинчи паллăна мăй тавра çакаççĕ, хĕрарăмсем — сулахай хулпуççи çинче.
Орден йышне Суверен (Пĕрлешĕннĕ Патшалăха тытакан монарх) тата 65 ытла мар Хисеп Кавалерĕ (Companions of Honour) кĕрет, вĕсенчен малтан квотăпа историлле британ кăшăлне пăхăнуллă Пĕрлешĕннĕ Патшалăхран 45, Австралирен 7, Çĕнĕ Зеландирен 2 тата урăх çĕр-шывсенчен 11 пайташ пулмалла (1981 çулта Австрали хăйĕн пурăнан çыннисемшĕн çак орден вырăнне Австрали орденĕпе чыслама тытăннă). Унсăр пуçне, урăх çĕр-шывсен гражданĕсем «хисеплĕ пайташсем» пулма пултараççĕ. Орден рыцăрьлăха е урăх статуса памасть, пĕр разрядлă ордена тивĕçекенсем хăйсен хисеплĕхне хушамат хыççăн «CH» (орден ячĕн акăлчан аббревиатурине пĕлтерекен сасă паллисем) лартаççĕ.
Çавăн пекех
* Хисеп Юнташĕсен
416
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Реализм
Реализм — (кайри reālis «чăн пурри», rēs «япала») — ÿнерти тата çыравлăхри тĕс тата мел, философлă доктринана пăхăнса, куçа курăннă тĕнче япалисем çын туйнипе туйманнине тата пĕлнине пăхмасăрах пур.
Категори:Шухăш юхăмĕсем Категори:Ӳнер юхăмĕсем
Реализм (илемлĕх)
мини|справа|Альберт Анкер. Чăлха çыхакан пĕчĕк хĕрачасем. Реализм — (кайри reālis «чăн пурри», rēs «япала») — хăй умне пурнăç чăнлăхне пурнăçри пек формăсемпех (мĕнле курăнать, илтĕнет, сĕртĕнĕнет тата ытти майсемпе туйăнать, çавăн пек) сăнарласа кăтартас тĕл лартнă илемлĕх юхăмĕ.
Тĕп пĕлтерÿ
Кĕскен каласан, XIX- мĕш ĕмĕрĕн 2- мĕш çурринчи ÿнерти позитивизма реализм юхăмĕ тесе калаççĕ. «Реализм» тенĕ ятпа пĕрремĕш хут XIX- мĕш ĕмĕрти 50- мĕш çулсенче франц çыравлăх тишкерÿçи Ж. Шанфлёри романтизм тата академизм юхăмĕсене хирĕç пыракан ÿнер юхăмне палăртма усă курнă.
Шкулсенчи вĕренӳ
Раççейри шкулсем вĕренекенсене вăтам пĕлӳ параççĕ. Шкулсем ахаль пĕлӳ параканисем, вăтам шкулсем, тарăн пелӳ параканисем вара, гимназисемпе лицейсем шутланаççĕ.
Реализм (илемлĕх)
Тĕп пĕлтерÿ
Реализм тапхăрĕ романтизм хыçăнти тата символизм умĕнчи вăхăта йышăннă. Ӳнерти реализм япаласене чăн пурнăçри пек тĕрĕс, суясăр тата тĕрĕс мар илем конвенцисемсĕр, экзотикаллă тата çутçанталăкра çук япаласăр сăнарлама тăрăшнă.
Шкулсенчи вĕренӳ
Вĕренӳ, патшалăх вăтам шкулĕсенче тата тарăн пелӳ паракан шкулсенче, официаллă тулевсĕр шутланать. Малтан, СССР вăхăтĕнче, шкулсем ачасене кĕнекесем тӳлевсĕрех парса тăрнă, халĕ вара кĕнекесене укçалла илеççĕ.
Реализм (илемлĕх)
Сăрă-ÿнерти реализм
Сăрă-ÿнер ĕçĕнчи реализма, çав мелпе Барбизон шкулӗн ÿнерçисем (Теодор Руссо, Жан-Франсуа Милле, Жюль Бретон) унчченех ĕçленĕ пулин те, 1855 çулта Парижра хăйĕн харпăр ĕçĕсен «Реализм пÿлĕмĕ» куравнĕ уçнă франц ÿнерçи Гюстав Курбе (1819-1877) ячĕпе çыхăнтараççĕ 1870-мĕш çулсенче реализм икĕ тĕп юхăма — натурализмпа импрессионизма пайланса кайнă.
Каçăсем
Категори:Ӳнер Категори:Ӳнер юхăмĕсем