cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Техас Республики (юхăм)
Сепаратистсен сайчĕсем
Категори:Техас Категори:АПШ политики Категори:Сепаратизм
1932
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гизатуллин Хамазан Гатауллович
Гизатуллин Хамазан Гатауллович (Гизатулин Хамазан Гатауллович ) Гыйззәтуллин Хамазан Гатаулла улы — (10.05.1921-19.11.2007), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 30. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 65-мĕш çарĕн 106-мĕш перевçĕсен дивизин 63-мĕш уйрăм танксене пĕтерекен дивизионăн оруди командирĕ, аслă сержант.
Антипов-Каратаев Иван Николаевич
Ива́н Никола́евич Анти́пов-Карата́ев (авăнăн 13 1888, Теней, Ĕпхӳ кĕперни — Утă, 3 1965, Баку) — совет тăпра тĕпчевçи, МПУ профессорĕ (1940), Климент Охридский ячĕллĕ София университечĕн хисеплĕ тухтăрĕ (1947), Таджик ССР ĂА академикĕ (1951).
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи пуçлансан çара хĕсмете чĕннĕ, касăри салтак пулнă, 1914—1915 çулсенче Хусанта çар училищинче вĕреннĕ, кайран Анăç фронтĕнче кĕçĕн офицер хисепĕнче разведкăра тата сапер командинче çапăçнă (1915—1918).
Киле таврăнсан ашшĕн хуçалăхĕнче вăй хунă, вулăс канашĕн председателĕ вырăнĕнче тăрăшнă, çурла уйăхĕнче Омскри политехника институтне вĕренме кĕнĕ, 1919 çулта кĕркунне Иркутск университетне куçать. 1919 çул вĕçĕнче ĔÇХÇ йышĕнче разведчик, тепĕртакран Урал тăрăхĕнчи шалти çарсен кĕçĕн командирсен шкулĕн пуçлăхĕ вырăнĕнче 1921 çулчен хĕсметре тăнă.
граждан вăрçине хутшăннă. 1927-мĕш çулта Мускав паташлăх университетĕнче вĕренсе тухнă.
1926-мĕш çултан 40 çул хушши Докучаев ячĕлллĕ тăпра институчĕн ăслăх ĕçтешĕ пулса ĕçленĕ.
1931-мĕш çулта тăпран физика-хими лабораторине никĕсленĕ.
1936—1951-мĕш çулсенче Вахш тăпра-мелиорци станцин ăслăх ертӳçи, 1951—мĕш çултанпа Таджикистан Республикин Ăслăх академин тăпра тĕпчевĕ институчĕн ертӳçи.
20 çул ытла Мускав паташлăх университечĕн профессорĕ пулнă (1957—-мĕш çултан). Таджик ССР тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ.
Каçăсем
Категори:МПУ-ра вĕренсе тухнисем Категори:Ялхуçалăх ăслăхĕсен тухтăрĕсем
226
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Менсия
Менсия - испан хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Испанире Менсия 11 300 гектарсемче вырнаçнă, чилайăш Галисия тата Ла-Манча енĕсемче.Эрехтăвакансем Менсия Каберне совиньон тата Гарнача сорчĕсемпе хутăшса паха эрехсем тăваççĕ.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Чампасак
Чампасак е Тямпасак (лао: ຈໍາປາສັກ) – Лаосăн кăнтăр-анăçĕнчи провинцийĕ, чикĕ леш енче Таиландпа Камбоджа вырнаçнă. Чампасак е Тямпасак – Тямпасак провинцийĕн историллĕ тĕп хули.
Тавралăхĕ
Провинцин анăç чиккипе Меконг шывĕ юхать, унăн шывĕнче юханшыв дельфинĕсем ишсе çӳреççĕ. Уникаллă фаунăна тата историллĕ паха курмаллăхсене пула Чампасак провинцийĕ çулçӳревçĕсене питĕ илĕртет.
Истори
Тямпасак - историллĕ облаç, Лан Санг патшалăхĕн виçĕ кнеçлĕхĕсенчен пĕри, кайран хăйтĕллĕ патшалăх. Çак провинцинче Кхмер империйĕн доангкор тапхăрĕнчи историллĕ паллă Ват Пху хăрам ишĕлчĕкĕсем упранса юлнă. Провинци территорийĕ авал ĕмĕрсенче Фунань, Тямпа, Камбуджадеша тата урăх (минь тата кхмер) патшалăхсем шутĕнче пулнă. Лан Санг патшалăхĕ йĕркеленсе тĕрĕкленсен Тямпасак Лаос ятпа палăрать.
Каçăсем
Категори:Лаос
Тыгымсы-Еган
Тыгымсы-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 127 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Новотроицкое (Чышма районĕ)
Новотроицкое  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 426 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452163, ОКАТО кочĕ — 80257850001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Çил арманĕ
thumb|right|250px|Çĕпĕрти çил арманĕсем ([[Прокудин-Горский Сергей Михайлович|С. М. Прокудин-Горскин фотоӳкерчĕкĕ, 1912 ç.)]]
Çил арманĕ — çил хăватне арман çуначĕсемпе тытса механика ĕçне тăвакан аэродинамика механизмĕ. Çил арманĕсенче çăнăх авăртаççĕ.
Аваллăх
thumb|Китай çил арманĕ
Çĕнĕ самана
XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче пĕтĕм Европăра экономика енчен питĕ хăвăрт хăпарнă, çăнăх авăртас промăçлăх та кирлĕ чухлĕ ӳснĕ. Кашни хăй ĕçлевлĕ ăста йышĕ ӳснипе арман шучĕ те харăс нумайланать.
Раççейре çил арманĕсенче тырă авăртнă е шыва çӳле хăпартнă. Хальхи çил вăйĕпе ĕçлекен электростанцисем электрохăватпах пĕчĕк хуçалăхсене тивĕçтереççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
(KMZ тăмхасен файлĕ Google Earth валли)
Категори:Армансем Категори:Ял хуçалăх техники Категори:Аэродинамика Категори:Çил энергетики
Molino
ВТБ
Тĕнчере ВТБ ушкăнĕ СНГ çĕршывĕсемсĕр пуçне Анăç Европа, Ази тата Африка патшалăхĕсенче ĕçлĕх йĕркисене тытать.
Каçăсем
Категори:РФ банкĕсем Категори:РФ компанисем
227
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1933
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Атăл йытти
Атăл йытти е Ҫеҫенхир чарлӑкӗ (лат. Larus cachinnans) — Чарлăк йышшисен вӗҫен кайӑксен тӗсӗ. Нумаях пулмасть ӑна анлӑ сарӑлнӑ кӗмӗл чарлӑкӑн кӗҫӗн тӗсӗ тенӗ. Пӗрремӗш хут нимӗҫ ӑсчахӗ Петр Паллас 1811 ҫулта ҫырса пӗлтернӗ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чарлӑксем Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:1811 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Евразири вĕçен кайăксем
Барская
Барская  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Максимов Пётр Андреевич
Максимов Пётр Андреевич, — сăвăç. 1926 çулхи авăн уйăхĕн 4-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Пăрачкав районне кĕрекен Кудеиха ялĕнче çуралнă. 2001 çулта вилнĕ.
1998 çултанпа Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕн членĕ.
Кун-çулĕ
Тăван Çĕршыв вăрçине хутшăннă, унтан аманса таврăннă.
Ӗçĕсем
Унăн ĕçĕсем район хаçатĕнче, «Молодежный курьерпа» «Советская Чувашия» хаçатсенче пичетленнĕ. Пурĕ 3 кĕнеке кăларма ĕлкĕрнĕ:
Категори:Чăваш Ен сăвăçисем
Кардополовка
Кардополовка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Ир юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Тăркăч
thumb|150px|Хоккей тăркăчĕ thumb|150px|Ăмăртса чупмалли тăркăч
Тăркăч — металл лезвиллĕ пушмаксем. Пăр çинче ярăнма усă кураççĕ. Пушмакĕсене сăрантан е пластикран, лезвине — металлран тăваççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Спорт хатĕрĕ Категори:Спорт пушмакĕ
Тылек-Катын-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Гильдунин Борис Константинович
Гильдунин Борис Константинович — (2.03.1916(18.02)-06.08.1989), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 7-мĕш гварди çарĕн 78-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 89-мĕш гварди уйрăм сапёр батальонĕн командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Литература
Литература (лат. lit(t)eratura, - çырни, çырнăскер; lit(t)era — саспалли) — пĕр-пĕр чĕлхепе тĕрлĕ япаласем çинчен, е пĕр-пĕр ыйту çинчен сăмахсемпе çырнă ĕçсем, ӳнер пайĕ.
Ытларах чухне литература тесе, чĕмсĕрлĕх йĕркипе, илемлĕ литературăна асăнаççĕ, тепĕр майлă каласан ӳнерĕн пайĕ теççĕ. Çапла пулсан та, паянкун ăнланăвĕсем тахçанхи ĕмĕрсенчи культурăсене тарăн кăтартса пама пултараймаççĕ.
XX ĕмĕр вĕçĕнче литература ĕçĕсенчен аудиокĕнекесем тума пулçаççĕ, компьютер файлĕ çине çырма тытăнаççĕ, тетел витĕр сарма пуçлаççĕ.
Александровка (Чышма районĕ)
Александровка  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 42 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452131, ОКАТО кочĕ — 80202849004.
Литература
Илемлĕ литература
Илемлĕ литература — ӳнер шутне кĕрет, хăйĕн меслечĕсенче çыру чĕлхи сăмахĕсемпе, сăмах çаврăнăшĕсемпе çеç усă курать.
Унăн шутне проза тата поэзи кĕреççĕ. Ку вăл — тытăм, тулашри палăрăм енчен пайлани. Шалти контента кура вара литературăн çакăн пек речĕсене палăртаççĕ: эпос, лирика, драма.
Александровка (Чышма районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Литература
Вĕренӳ литератури
Вĕренӳ литератури ретне вĕрентекен тата хăнăхтарусемпе задачăсен пуххисем кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Литература
Баш-Ильчикеево
Баш-Ильчикеево — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 399 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452485, ОКАТО кочĕ — 80247847003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Александровка (Кармаскалă районĕ)
Александровка  — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 174 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453024, ОКАТО кочĕ — 80235825002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Александровка (Кармаскалинский район)
Нахра
Нахра(пĕлтерĕшĕсем)
Евит
Евит е доклад — монолог калаçăвĕн пĕр тĕсĕ, палăртнă ыйтăва документсен хыпарĕсемпе усă курса халăх умĕнче анлă ăнлантарса пани, официаллă пĕлтерӳ.
Пĕтĕмĕшле пĕлӳ-хыпарсем
Евитăн тĕллевĕ — мĕн те пур пирки кама та пулин хыпарласси. Çапла пулин те, докладсене сĕнӳсем (рекомендацисем), е урăх мотивационные предложения. Евитăн тăтăшах ăслăлăх тĕпчевĕн тул йĕрĕ те курăнать: ум сăмах, меслетсем, пĕтĕмлетӳсем тата сӳтсе явни.
Тĕссем, ĕлкĕлĕхсем
Евитсем тата пĕлтерӳсем с ăмах вĕççĕн е çыруллă пулаççĕ. Евит ахаль ансат та (пуçелĕклĕ темăсем), кăткăсрах та — ун ăшне диаграммăсем, тапăлсем, ӳкерчĕксем, фотографисем, рефератсем, резюме, хушмасем, каçăсем, кĕперсем, асăрхавсем — кĕртме пултараççĕ.
Евитсен тĕсĕсем: ăслăлăх евичĕсем, сĕнӳ евичĕсем, çулталăк евичĕсем, аудиторсен евичĕсем, ĕç евичĕсем, çулçӳрев евичĕсем, шырав-тĕпчев евичĕсем, бюджет евичĕсем, полици евичĕсем, демографи евичĕсем, кредит евичĕсем, хаклав евичĕсем, тĕрĕслев евичĕсем, вăрçă евичĕсем т. ыт.
Каçăсем
Категори:Документсем Категори:Калаçу коммуникацисем Категори:Юридици докуменчĕсем
Bericht Report Report Informe Raporto Reporting Relazione (testo) דין וחשבון (מסמך) Rapport レポート Rapport (sjanger) Rapport Relatório Доклад Reportaż Доповідь
Карканка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
228
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Номос-банк
НОМОС-БАНК — раççей сутă-илӳ банкĕ. Штаб-хватттерĕ — Мускавра.
1993 çулта никĕсленĕ.
Харпăрçисемпе ертӳçисем
Тĕп харпăрçи — «ИСТ» ушкăнь (50 % тата 1 сасăлакан акци).
Халиччен банкăн харпăрçисен шутĕнче малтанхи президенчĕ — Игорь Финогенов (19,49 %) тата банк йĕркелевçиисенчен пĕри — Игорь Цыплаков (12,25 %) пулнă, анчах та вĕсен пайĕ акара 0 % ӳкет. Банкăн çĕнĕ акционересем Arrowzone Limited (16,75 %), Dalemead Limited (19,49 %) тата Stannhigt Limited (12,25 %) пулса тăчĕç.
2007, çу уйăхĕнче «PPF» компанипе меморандум (астумалли) çине алă пуснă. Çак меморандум йĕркипе банкăн 100 % акцийĕ «Russia Finance Corporation» компани аллине куçаççĕ, банк акционерĕсем çак компанире хăйсен пайне тивĕçеççĕ.
Ӗçлĕхĕ
2008 çулхи кăрлачра банка ХАО-ран УАО куçарнă. «Интерфакс-ЦЭА» хыпарланă май, Номос-банк активĕсем кăрлач, 1 тĕлне 96 млрд тенкĕ тулнă. (20-мĕш вырăн раçсей банкĕсен хушшинче), харпăр пуянлăхĕ — 9,4 млрд тенкĕ (23-мĕш вырăн).
Çавăн пекех пăхăр
Раççейри банксем
Категори:Раççей банкĕсем
1934
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Керка (Вазюга юппи)
Керка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Вазюг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 8 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Промсвязьбанк
thumb|165px|Промсвязьбанк филиалăсенчен пĕри Промсвязьбанк — раççей коммерциллĕ банкĕ. Çĕршыври пысăк банкĕсенчен пĕри. Штаб-хватттерĕ — Мускавра.
Керка (Вазюга юппи)
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Промсвязьбанк
1995 çулта йĕркеленĕ.
Харпăрçисемпе ертӳçисем
Банк харпăрçисем — Дмитрийпе Алексей Ананьевсем (пурĕпе 84,7 % акци).
Банк президенчĕ — Александр Левковский.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Раççей банкĕсем
Чан-патша
thumb|250px|Чан-патша. [[XIX ĕмĕр. Шерер фотоӳкерчĕкĕ, Набгольц & Ко.]] Чан-патша — пысăк чан (çӳллĕшĕ хăлхисемпе 6,24 м, диаметр 6,6 м, йывăрăшĕ 10 000 пăта яхăн е 201 т), вырăç ăстисем И. Ф. Маторин тата М. И. Маторин 1733-35 çулсенче Тупă кил картинче Анна Ивановна арăм патша хушнипе шăратса тунă.
Истори
thumb|170px|Чан-патша — Раççейĕн чи пысăк янравсăр чан, [[Кремль, 2004]] Чана чӳк, 25 1735 çулта шăратнă, пĕр çул çурă умĕнхи ĕçĕсене хатĕрленĕ. Металсене 36 сехет хушши шăратнă, юхтарăвĕ 1 сехет те 12 минут çеç тăсăлнă.
Чан сивĕнсен туптав ĕçĕсене тунă, анчах 1737 çулхи çу уйăхĕнче Троицă пушарĕ тухса йĕри-таврари йывăç конструкцисем çунса кайнă. Хĕрсе кайнă чан çине шыв лекет те унран 700 яхăн пăт (11,5 тоннă) йывăрăшлĕ пайĕ катăлса ӳкет. Çавăнпа ĕнтĕ чана шăрату шăтăкĕнчех хăварнă, вăл çакăнта вăл 100 çула яхăн упранать.
1836 çулта Чан-патшана шăрату шăтăкĕнчен кăларса Мускав Кремлĕнче Огюст Монферан проекчĕпе постамент çине лартаççĕ.
Бронзăран шăратса хатĕрленĕ. В. Кобелев, П. Галкин, П. Кохтев, П. Серебряков тата П. Луковников ăна портретсемпе капăрлатнă.
Руçре «Чан-патша» пек тепĕр икĕ чан — XVII ĕмĕр пуçламăшĕнче тата 1654 çулта (130 яхăн т.) — шăратнă. Иккĕмĕшĕ 1701 çулхи вут кăвайтĕнче арканнă, унăн ишĕлчĕкĕсене Чан-патшана шăрăвĕнче усă курнă.
Аслă Накаткăн
Аслă Накаткин (Большое Нагаткино) - Чăнлă районĕн центрĕ, тĕп ялĕ.1675 çулта никĕсленĕ.Пурăнакан çынсен шучĕ 5 пине яхăн, чылайăшĕ - чăвашсем.
Чан-патша
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Мускав палăкĕсем Категори:Мускаври Кремль Категори:Чансем
Аслă Накаткăн
Истори
Ял историйĕ пирки Кĕçĕн Накаткинри шкулăн сайтĕнче вуласа пĕлме пулать :
<Куçару: Архиври документсем тăрăх, 1678-мĕш çулта Кăрмăш çыннине Степан Степанович Нагаткина Бирюч шывĕ çинче 77 четвĕрт те 105 теçеттин çĕр панă. 1678-мĕш çулта халь Аслă Накаткин ларакан вырăнта 6 килте 23 çын пурăннă. Ку пурăнакан вырăна малтан Никольски тенĕ, унтан — Накаткин. Генераллĕ çĕр виçев хыççăн ку тĕл Беляковсен пулнă.>
Хаçатсем
"Чăнлă хыпарĕсем" кашни эрнере тухать.
Беринг хушăкĕ
thumb|333px|right|Беринг тинĕс пырĕ — космос спутник фотографийĕ Бе́ринг тинĕс пырĕ (Bering Strait) — Азин чи тухăç çĕрĕпе (Дежнёв сăмсахĕ) Çурçĕр Америкăн чи анăç çĕрĕ (Принц Уэльский сăмсахĕ) хушшинчи тинĕс пырĕ, тепĕр сăмахпа, Раççейпе АПШ-на уйăракан тинĕс пырĕ.
Чи кĕске анлăш — 86 км, фарватерăн чи тарăн мар вырăнĕ — 36 м. ТИнĕс пырĕ Çурçĕр Пăрлă океана (Чукот тинĕсĕ) Лăпкă океанпа (Беринг тинĕсĕ) çыхăнтарать. Тинĕс пырне вырăс тинĕс çӳревçи Витус Беринг (хăй Данире çуралнă) ятне панă, вăл çак çулпа европа тинĕс çӳревçисенчен пĕрремĕш 1728 çулта тухнă, 1648 çулта, Берингран 80 çул маларах, çак çулпа Семён Дежнёв çӳренĕ, унăн ячĕпе тинĕс пырĕнчи самсаха ят панă.
Беринг тинĕс пырĕ варринче Диомид утравĕсем вырнаçнă. Чи пысăкки — Ратманов утравĕ, вăл анăçарах выртать, Раççейĕн çĕрĕ шутланать. Диомид пĕчĕк утравĕ, АПШ утравĕ пулать.
Пĕчĕк Диомид утравĕнчи шкулта Раççей еннелле сăнакан веб-камера лартнă.
Çак тинĕс пырĕ урлă тоннельпе Çĕпĕре Аляскăна çыхăнтармалла проект туса хатĕрленĕ.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Пăрлă океан тинĕс пырĕсем Категори:Лăпкă океан тинĕс пырĕсем Категори:Ази тинĕс пырĕсем Категори:Çурçĕр Америка тинĕс пырĕсем Категори:Раççей тинĕс пырĕсем Категори:АПШ тинĕс пырĕсем Категори:Беринг тинĕсĕ Категори:Чукот тинĕсĕ Категори:Чукот автономи тăрăхĕ Категори:Тинĕс пырĕсем
Безымянка (Мочегай юппи)
Безымянка — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мочегай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Пăкă (пĕлтерĕшсем)
Пăкă:
Кузьмина Надежда Геннадьевна
Надежда Геннадьевна Кузьмина (1973, çурла, 26, Чăваш Ен, Элĕк районĕ, Тукач ялĕ) — чăваш театрпа кино актриси, юрăçи, сценарисчĕ.
Биографи
Надежда 1973 çурлан 26-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Тукач ялĕнче çĕр ĕçтешĕсен çемйинче çуралнă. Тулли-йышлă (пурĕпе 5 ача) çемьере ӳссе çитĕннĕ.
Хирлеппуçĕнчи сакăр çул вĕренмелли шкулта, Элĕкри вăтам шкулта пĕлӳ пухнă.
Санкт-Петербург театр академинче (малтан Санкт-Петербург кинематографин Николай Черкасов ячĕллĕ театр институчĕ пулнă) 1995 çулта вĕренсе тухнă. Николай Петрович Наумов ăста патĕнче пукане театăрĕн артисчĕ ĕçне вĕреннĕ. Çавăнтах артист ăсталăх пултарулăхне те алла илнĕ.
Халĕ Чăваш академи драма театăрĕн артисчĕ пулса ӳнер ĕçĕнче тăрăшать.
Пултарулăхĕ
Надежда Кузьмина хевтелĕхĕ тĕрлĕ ӳнерпе çыхăннă: хăйех юрăсем хайласа юрлать, кинофильм сценарине хатĕрлесе илемлĕ фильм ӳкерет.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:1973 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 26-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ
Патша шывĕ
Патша шывĕ (Aqua Regia, Aqua Regis, A.R.) — пысăк концентрациллĕ азот HNO3 (65—68 %, массăран) тата тăвар HCl (32—35 %,  массăран) йӳçекĕсен калăпăш енчен  1:3 шайлашупа илнĕ хутăшĕ  (масса енчен илнĕ шайлашу, таса япалалăха куçарсан,  1:2 патнелле).
Патша шывĕнче ылттăн тата платина та саланаççĕ. Кĕмĕл вара саланмасть.
Каçăсем
Категори:Органикăлла мар йӳçексем Категори:Алхимиксен япалалăхĕсем Категори:Хутăшсем Категори:Алхими
229
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Лазарев Михаил Петрович
Михаи́л Петро́вич Ла́зарев (14 чӳкхи, Улатимĕр — 23 акахи, Вена, Севастопольте пытарнă) — вырăс флотпуçĕ тата тинĕс çӳревçи, адмирал (1843), IV класлă Таса Георгий орден кавалерĕ (1817) тата Антарктидăна пĕрремĕш уçаканĕ.
Андрей Петрович Лазарев вице-адмиралăн пиччĕшĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей тинĕс çӳревçисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Улатимĕрте çуралнисем Категори:Раççей çар морякĕсем Категори:Раççей империн адмиралĕсем Категори:Раççей çарпуçĕсем Категори:Николаевăн вăрçă кĕпернетĕрĕсем Категори:IV класлă Таса Георгий орден кавалерĕсем Категори:Тĕнче тавра çулçӳревçисем Категори:Лапкă океан тĕпчевçисем Категори:Австралипе Океани тĕпчевçисем Категори:Антарктика тĕпчевçисем Категори:Наварино çапăçăвне хутшăннăскерсем Категори:Марккăсем çинчи пайăр çынсем
Нептуний
Нептуни — 93 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси 237.048; Np тесе паллă тăваççĕ(Neptunium), актиноидсен шутне кĕрет.
Иваново облаçĕн Родники районĕ
100px 100px
Родники районĕ — Иваново облаçĕн варринче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Пахолков Александр Владимирович. Телефон кочĕ +7 49336. thumb|250px Халăх йышĕ  35 846 çын.
Тавралăхĕ
220px|thumb|right|Парское салинчи чиркӳ. 2004 çулхи фото
1935
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Иваново облаçĕн Родники районĕ
Администраци пайĕсем
2005- мĕш çулта 1 хула тата 6 ял тăрăхĕ çине пайланă, 2009- мĕш çулта ял тăрăхĕсене пĕрлештерсе 3 ял тăрăхĕ хăварнă .:
Нептуний
Истори
Ятне нептун планета ячĕпе панă.
Иваново облаçĕн Родники районĕ
Вуламалли
..
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн районĕсем
Нептуний
Изотопĕсем
Нептунин хăшпĕр изотопĕсен радиохастар пахалăхĕсем:
Физиологи пахалăхĕсем
Радиохастар аркану вăхăтĕнче нептуни вăтам хăватлă α-пайăркасемпе β-пайăркасем кăларать. Физиологи пахалăхĕсем организăма мĕнле лекнинчен тата валентностьран килеççĕ. Нептунин 60-80% шăмăсенче пухăнать,  радиобиологиллĕ организăмран тухас çурма вăхăт 200 çул. Çавăнпа шăмăсем вăйлă сиенленеççĕ.
Нептунин наркăмăшлăхĕ плутонинчен сахалрах.
Ӗçлекен пӳлĕмсенче 237Np валли ПДК  2,6·10-3 Бк/м³.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Актиноидсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем
Портвейн
Портвейн - (Vinho do Porto, Portwein, Port) - хаярлатнă пылак хĕрлĕ (чылайрахăшĕпе) тата шурă португал эрехĕ. Портвейн - Дору тăрăхра туса Порто (Вила-Нова-ди-Гайя ) хулара усранă эрех.Дору - 1756 çултан чикĕсем сакунпа палăртнă эрехтăвакан енĕ.Дору виççĕ тăрăхсене пайланă : Douro Superior, Cima Corgo тата Baixo Corgo.Кашни иçĕм лаптăкна пахалăх паллисем панă : A,B,C,D,E тата F. Чи паха лаптăксене А палли панă.
Иçĕм сорчĕсем
Дору тăрăхĕнче 80 яхăн иçĕм сортне ӳстереççĕ. Портвейн тумашкăн сĕнкен иçĕм сорчĕсем кирлĕ:
Технологи
right|thumb|200px|Дору юханшывĕ Портвейн тумашкăн Дору тăрăхĕнче иçĕм çырлине пуçтараçĕ. Иçĕм чĕрĕ хуллисем чăнкă тăвайккинче ӳсеççĕ. Кунта иçĕм çырлисене алăпа кăна пуçтарма пулать. Нимле машинă та сăртлă иçĕм лаптăксенче ĕçлеме пултараймасть. Пуçтарнă иçĕм çырлине пысăк гранитлă валашкана (порт.- "лагар") вырнаçтараççĕ. Ĕлĕк çынсем лагарна кĕрсе урапа пусса çырлан ăслине юхтарнă. Ку питĕ ывăнтаратьт (18 сехет хушши таптамалла), ыраттарать ( иçĕм вăрлăхсем ура тупанне шăйăраççĕ) тата юнавлă (йӳçнĕ ăсла кăмрăк кислотин газĕ ĕçлекенсене пуçа çапать) ĕç. Çавăнпа халĕ эрех тăс хуçалăхра ĕç хатĕрсемпе усă кураççĕ. Спирта хушсан эрехри сахăрĕ пĕтĕмех йӳçсе каймасть. Ку мĕслетпе эрех пылак ( 70-90 г/л сахăр ) та хаяр ( 18-20 градуслă ) пиçет.Пулнă эрехĕ кĕркунне-хĕлле пысăк пичкере "канать." Çуркунне пичкĕсем (ĕлĕкре тăваткаллă парăслă кимĕсемпе "barcos rabelos" Дору юханшывпа ) Опорто хулана тата унăн кассине Вила-Нова-ди-Гайя куçтараççĕ.Кунта портвейн малалла усравлаççĕ.
Тĕп хуçалăхсем
right|thumb|100px|Dows кĕленчи
Чăн порто паллисем
left|120px|thumb|Порто акцизĕ Кашни порто кĕленчере акцизĕ вырнаçтараççĕ.Акциз номерĕпе ăçта, кам тата мĕнле ку порто кĕленчене тунă пĕлме пулать.
Керкаюг
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чăваш Республикин ял-хуçалăх министерстви
Ял-хуçалăх министерстви — Чăваш Республикин ял-хуçалăх ĕçĕсене йĕркелесе пыракан министерстви.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕ
Карагулово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Тынас-Яга
Тынас-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Колик-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Монтанера
Монтанера (Montanera) — Италири коммуна, Пьемонт регионĕнче вырнаçнă, Кунео провинцин администраци центрĕ пулать.
Халăх йышĕ — 765 çын (2008 ç.), йышлăхĕ 70 çын/çм². Çĕр лаптăкĕ 11 çм². Почтă индексĕ — 12040. Телефон кодĕ — 0171.
Çак пурăнан вырăнăн хӳлĕлевçи таса San Magno шутланать.
Демографи
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
Юнтапа
Юнтапа — Чăваш Енри Элĕк районĕ ялĕ. Юнтапа ял тăрăхĕн тĕпĕ шутланать.
Кун-çулĕ
1917 çултанпа 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Асакасси вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн каллех Элĕк районне кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Бузовьязбаш
Бузовьязбаш — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 75 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453003, ОКАТО кочĕ — 80235815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Тупă-патша
thumb|250px|Тупă-патша халь самантра. Мускаври Кремль.thumb|250px|Тупă-патша thumb|250px|Тупă-патша. [[XIX ĕмĕр. Шерер фотоӳкерчĕкĕ, Набгольц & Ко».]] Тупă-патша — вăтам ĕмĕрсенчи артиллери кĕпçи (бомбарда), вырăс артиллери тата шăрантару ăсталăхĕн палăкĕ. Бронзăран 1586 çулта Андрей Чохов вырăс ăсти Тупă картинче Фёдор Иванович патша тапхăрĕнче шăратса кăларнă.
Пермьри Патша-тупă
Категори:Мускав палăкĕсем Категори:Донецк палăкĕсем Категори:Мускаври Кремль Категори:Хăйне евĕр артиллери кĕпçисем
Барсуанбашево
Барсуанбашево — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 282 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452162, ОКАТО кочĕ — 80257850003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Чăваш Республикин çутçанталăк пурлăхĕпе экологи министерстви
Çутçанталăк пурлăхĕпе экологи министерстви — Чăваш Республикин çутçанталăк пурлăхĕпе экологи ĕçĕсене йĕркелесе пыракан министерстви.
230 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гильмутдинов Гайфутдин
Гильмутдинов Гайфутдин Гильмутдинович Гыйлметдинов Гайфетдин Гыйлметдин улы — (13.01.1913}(31.12.1912}) - 1944, çĕртме (хыпарсăр çухалнă)), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 39-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 120-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн пулемёт отделенин командирĕ, гварди сержанчĕ.
Русское Ильчикеево
Русское Ильчикеево — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 115 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452485, ОКАТО кочĕ — 80247847005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Петухов Пётр Михайлович
Петухов Пётр Михайлович, — çыравçă. 1926 çулта Чăваш Енĕнчи Пăрачкав ялĕнче çуралнă. 1981 çулта вилнĕ.
СССР ÇП членĕ.
Кун-çулĕ
Педагогика училищинче вĕреннĕ. Кайран Чулхулари аслă парти шкуленче пĕлĕвне ӳстернĕ. КПСС райкомĕн секретарĕ пулса ĕçленĕ. Чулхулара пропагандăпа агитаци уйрăмĕн заведующийĕн, КПСС обкомĕн пропаганда пайĕн секретарĕн вырăнĕсене йышăннă.
Ӗçĕсем
Унăн çак романсем тухнă:
Категори:Чăваш Ен çыравçисем Категори:СССР ÇП членĕсем
Кильченга
Кильченга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 184 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Росбанк
Росба́нк — раççейĕн коммерциллĕ банкĕ. Тулли ячĕ — Уçамлă акционерлă общество Акционерлă коммерциллĕ банк «Росбанк». Штаб-хваттерĕ Мускавра вырнаçнă.
Истори
1993 çулта «Интеррос» ушкăнь çумĕнче йĕркеленĕ.
Харпăрçăсемпе ертӳçисем
Банка ют çĕр капитале тытса тăрать. Тĕп акционерĕ — франци банкĕ Société Générale (50,0000001 % акци).
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Société Générale Категори:Раççей банкĕсем
Газпромбанк
Газпромба́нк — раççей коммерциллĕ банкĕ, пахалăхĕсемпе Раççейре виççĕмĕш вырăнта. Тулли ячĕ — «Газпромбанк» Газ промăçлăхĕн акционерлă банкĕ (Уçăмлă акционерлă общество). Штаб-хваттерĕ — Мускавра.
1990 çулта йĕркеленĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Раççей банкĕсем Категори:Газпром
Альфа-банк
thumb|220px|left|Альфа-банкĕн çутăллă хăма Альфа-банк — раççейĕн пысăк коммерциллĕ банкĕсенчен пĕри. Тулли ячĕ — Уçăмлă акционерлă общество «Альфа-банк». Штаб-хватттерĕ — Мускавра.
Банк 1990 çултанпа ĕçлет.
Тыньяр-Еган
Тыньяр-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Ямал-Ненец автономи тăрăхĕ
Яма́л-Не́нец автоно́ми тăрăхĕ (нен. Ямалы-Ненёцие автономной окрук) — Раççей Федерацийĕн субъекчĕ (Тĕмен облаçĕ шутĕнче), Урал Федераци тăрăхĕнче.
Администраци центрĕ — Салехард хула.
Ненец автономи тăрăхĕпе, Коми Республикипе, Хантă-Манси автономи тăрăхĕпе, Красноярск Енĕпе чикĕ тытать.
1930 çулхи раштавăн 10-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Тавралăхĕ
Тăрăх Анăç-Çĕпĕр тӳремĕн арктика йăрăмĕнче, Раççейĕн Инçет Çурçĕр варринче вырнаçнă, 769250 çм² лаптăк çĕр йышăнать, ку вара Франци территоринчен 1,5 хут пысăкрах.
Автономи тăрăхĕн материкри çурçĕр çĕрĕ çурçĕр ширтин 73° тĕлĕнче, Çурçĕр Поляр çавринчен 800 çм пулать. Тăрăхăн çурри ытла территорийĕ Поляр çавринче, пĕчĕк пайĕ Урал ту хысакĕн тухăç айăккинче вырнаçнă. Тăрăх территорине Ямал çурутравĕ кĕрет.
Климат
Климата ĕмĕрхи шăнлăх, сивĕ Кар тинĕсĕ çывăх пулни, кӳлмек, юханшыв, кӳлĕ, шурлăх йышĕ чылай пулни палăртать. Пĕтĕмĕшле каласан, тăрăхра вăрăм хĕл (8 уйăха çити), кĕске çу, çил-тăвăлĕ хăватлă, юр витĕмĕ çӳхе. Сывлăшăн çулри вăтам температура шăнтнă, Инçет Çурçĕрте вăл −10° С таять. Хĕллехи чи сивĕ температура −59° С çити анать. Çулла, утăра, пĕтĕм территоринче +30° С таран ăшăнать. Часах магнит тăвăлĕсем, сопровождаемые полярным сиянием.
Тăрăх территорийĕ тĕппипе виçĕ климат йăрăмĕнче: арктика, субарктика тата Анăç-Çĕпĕр айлăмĕн çурçĕр йăрăмĕ. Арктика пайĕн климачĕ тăсăлăвлă, сивĕ те хаяр хĕллĕ, вичкĕн çиллĕ, шарламаллă тата пĕрмайхи тăвăллă (чи сивĕ температура: -59° С), нӳрĕк сахал, кĕске çу (50 кун), тачă тĕтреллĕ.
Субарктика йăрăмĕ Ямал çурутравĕн кăнтăр пайне йышăнать. Кунта климат ытларах континентлă: çумăр çăвĕпе, 68 кун çăвать.Анăç-Çĕпĕр айлăмĕн çурçĕр (тайга) йăрăмĕн климачĕ вичкĕн континентлă, вăтам температура кунта ăшăрах, çулла ăшă та нӳрĕк (100 куна таран).
Çутçăнталăк çĕр пичĕ
450px|right Тăрăх территори рельефĕ тӳрем, тундра тата вăрманлă тундра с множеством озер и болот, и горной части. Тăрăхăн анăçĕнчи ту массивĕ 200 çм тăсăлать, çӳллĕшĕпе 1,5 пин м çитет.
Регионăн шыв пурлăхĕ пуян та тĕрлĕ тĕслĕ. Кар тинĕсĕ хĕрринче, чылай кӳлмек тата тута, юханшыв, кӳлĕ, шурлăх, çĕр айĕнчи шыв. Обь тути — Кар тинĕсĕн кӳлмекĕ, раççей Арктикин пысăк тинĕс кӳлмекĕсенчен пĕри, унăн тĕкĕр лаптăкĕ — 44 çм². Тарăх территоринче 300 пине яхăн кӳлĕ тата 48 пин юханшыв, чи пысăккисем —Обь вăрринче, çаплах Надым, Тас тата Пур. Обь, Раçсейри тăсăлăвлă юханшывсенчен пĕри, тăрăхра хăватлă икĕ юхăмпа юхать. Çĕрай шывĕсен артези пĕтĕм бассейнĕ 3 млн çм², çав шутра терма шыв янтти те.
Усăллă çĕр айĕнчи управсем
Регион Раççейре углеводород, уйрăмах çутçанталăк газĕпе, нефтьпе, малти вырăнсенче шутланать. Тăрăх территоринче çак çĕр управĕсем пур: Тундрăн 50 миллион гектарĕнче 600 пине яхăн çурçĕр кил пăланĕ— тĕнчери чи йышлă кĕтӳ! — ӳсет. Çутçанталăк кунта тĕнчери сиг пуллин (муксун, горбуша, нельма) 70 процентне упраса усрать.
Кун-çулĕ
Ямал-Ненец автономи тăрăхне (малтан наци шайĕпе) Урал облаçĕнче 1930 çулхи раштав, 10 йĕркеленĕ. Каярах Обь-Иртыш тата Омск облаçĕсене, 1944 çулхи çурла, 14 тăрăха Тĕмен облаçне кĕртнĕ. 1977 çултанпа автономии стусĕллĕ, 1991 çулхи юпа, 18 Ямал-Ненец республикин суверенитет декларацине йышăннă, 1992 çултанпа, Федераци килĕшĕвне кĕрсен, РФ тулли праваллă субъект пулса тăрать.
Халăхĕ
Пурăнакан халăх — 538575 çын (2008). Йышлăхĕ — 0,7 çын/км² (2008), хула çын пайĕ — 85,0% (2008).
1959, 1970, 1979, 1989 тата 2002 çулсенчи халăх çыравĕсемпе, халах йышĕ çапла пулнă:
Каçăсем
*
Каркаусь
Каркаусь — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Аллаук юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
Хăй куçакан артиллери
thumb|250px|Хальхи раççей хăйкуçан-артиллери хатĕрĕ [[2С19|2С19 «Мста-С» ]] Хăйкуçакан артиллери хатĕрĕ (ХАХ, пуплевре Хăйкуçакан, кив. Арткуçакан) — çар машини, хăй куçакан шасси çине çирĕплетсе лартнă артиллерии кĕпçи. Анлăн пăхсан, пур хĕçпăшаллă тупăсемлĕ çăр машинине ХАХ (САУ) теме пулать. Çапах та ятарлă шухăш енĕпе ХАХ шутне урапаллă тата çăпаталлă, танкăсем е бронеавтомобильсем мар, тупăпа е гаубицăпа хĕçпăшалланнă çар машинисем кĕреççĕ.
ХАХа уса курмалли тактика
thumb|300px|203-мм Б-4 гаубицăллă СУ-14
ХАХ шасси çине вырнаçтарни
thumb|300px|[[СУ-5]]
1945 ç. — хальхи вăхăтри
thumb|250px|Комплекс [[2С1 «Гвоздика» (122-мм хăйкуçакан гаубица).]]
Каçăсем
Категори:Хăйкуçакан артиллери
Кавказ
Кавказ халăхĕсем
Чĕлхепе Кавказ халăхĕсем 3 ушкăна кĕреççĕ:
Тĕп тĕнĕсем — христос тĕнĕ (православи тата эрмен-григори тĕнĕ) тата ислам (суннизм тата шиизм). Иуда тĕнĕпе (ашкенази, лахлухсем, грузин тата туçи еврейĕсем) пурăнакансем те пур.
Географи рельефĕ çав тери пуян тĕслĕ.
Каçăсем
Категори:Кавказ Категори:Тусем
1936
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Турку университечĕ
Турку университечĕ (Turun yliopisto Åbo universitet) — Финляндин калăпăшĕпе иккĕмĕш, Хельсинки университечĕ хыççăн, университет. Çĕр-шывăн кăнтăр-анăçĕ енче, Турку хулинче вырнаçнă. 1920 çулта йĕркеленĕ. Коимбр пĕрлешĕвĕ шутне кĕрет.
Кун-çулĕ
Туркура 1640 çулта никĕсленĕ Або патша академийĕ Финляндири пĕртен-пĕр университет шутланнă. 1827 çулта, Туркуна пĕтернĕ аслă вут-кăвар хыççăн, университета çĕнĕ тĕп хулана — Хельсинкине — куçарнă. 1822 çулта Академире финн халăхĕн паллă ĕçченĕсем — Йохан Снелльман, Элиас Лённрот, Йохан Рунеберг — пуçлаççĕ.
1918 çулта Турку хулинче çĕнĕрен швед чĕлхиллĕ харпăр университетне — Або академийĕ — уçаççĕ. Çакăнпа пĕрлех, халăх кăмăлне тивĕçтерес тĕллевпе, 1920 çулта хулара финн чĕлхиллĕ харпăр Турку университетне й	еркелесе янă. Ăна тума пулăшма 22040 çын укçа парса пулăшнă.
1952-1959 çулсенче Аарне Эрви архитекторăн проекчĕпе хулари çĕнĕ университет кампусне Юулиопистонмяки сăртĕнче (малтанхи топонимсем — «Рюссянмяки» Ryssänmäki е «Весилиннанмяки» Vesilinnanmäki) туса лартнă. Çĕнĕ çуртсем — библиотекăсем, лабораторисем, çутçанталăк ăслăхĕсен факультечĕ тата XIX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче тунă администрацин тĕп блокĕ университетăн кивĕ корпусĕнчен тухăç енче вырнаçнă пулнă.
1995 çултанпа университет Коимбр ушкăнĕ пĕрлешĕвне кĕрет.
Канцлерсем
thumb|200px|Канцлер [[Гранё Олави|Олави Гранё|fi|Olavi Granö (1984—1994)]]
Ректорсем
thumb|200px|Ректор [[Гранё Йоханнес Габриэль|Йоханнес Гранё|fi|J. G. Granö (1932—1934)]]
Асăрхавсем
Категори:Финлянди университечĕсем *
Чăваш Республикин халăха ĕçпе тивĕçтерес патшалăх хĕсмечĕ
Халăха ĕçпе тивĕçтерес патшалăх хĕсмечĕ — Чăваш Республикин халăха ĕçпе тивĕçтерес ĕçĕсене йĕркелесе пыракан патшалăх хĕсмечĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕ
Бокла
Бокла  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мочегай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Россельхозбанк
Россельхозбанк — Раççей Федерацинятарлă коммерциллĕ банкĕ, патшалăх харпăрлăхĕнче. Тулли ячĕ — Уçăмлă акционерлă общество «Раççей Ял хуçалăх банкĕ». Штаб-хваттерĕ — Мускавра.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Раçсей банкĕсем Категори:Раççей ял хуçалăхĕ
Мишутин Николай Степанович
Мишутин Николай Степанович (26.12.1921, Пăрачкав ялĕ, Чăваш АО, РСФСР — 28.12.1972, çавăнтах) — Чăваш Енри çыравçă.
1968 çултанпа ССРП ÇП пайташĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче хастарлăхне кăтартнăшăн ăна икĕ хут Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕпе чысланă
Кун-çулĕ
1921 çулхи раштавăн 26-мĕшĕнче Пăрачкав ялĕнче çуралнă.
1941 çулта çĕртме уйăхĕнче Николай Степановича Рязаньри пехота училищине вĕренме янă. 1942 çулта пуш уйăхĕнче Курсантсен уйрăм бригади йышĕнче Çурçĕр-Анăç фронтĕнче çапăçнă. 1942 çулта кĕркунне артиллери училищине вĕренме янă, кайран тĕрлĕ фронтра çапăçнă. 1944 çулта ака уйăхĕнче çапăçура йывăр аманнă. Хăюллăхпа маттурлăхшăн ăна хĕрлĕ Çăлтăр орденĕпе икĕ хутчен тата «Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче Германие çĕнтернĕшĕн» медалĕпе чысланă.
Çартан таврăнсан районти милици уйрăмĕнче ĕçленĕ.
1972 çулхи раштавăн 28-мĕшĕнче çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
Ӗçĕсем
Шупашкарта çак кĕнекесене кăларнă:
Каçăсем
Категори:ССРП ÇП пайташĕсем Категори:Пайăр çынсем:Пăрачкав районĕ Категори:Раштавăн 26-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1921 çулта çуралнисем Категори:1972 çулта вилнисем Категори:Раштавăн 28-мĕшĕнче вилнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Сусленников Николай Петрович
Сусленников Николай Петрович, — сăвăç. 1924 çулта Пăрачкав ялĕнче çуралнă.
СССР ÇП членĕ.
Кун-çулĕ
Мускав патшалăх университечĕн историпе филологи факультетне веренсе пĕтернĕ. Хаçат редакцийĕсенче ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Унăн пурĕ 10 кĕнеке ытла тухнă. Сăввисем çине нумай юрă кĕвеленĕ. Вĕсенчен чи палли — «Занялась заря расписная» (Çитрĕ илемлĕ шурăмпуç). Çавăн пекех ку ятпа унăн пĕр кĕнеки тухнă.
Категори:Чăваш Ен сăвăçисем Категори:СССР ÇП членĕсем
Дубовски
Дубовски, Dubovski — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи паçулкă, Элĕк ял тăрăхĕнче шутланать. Элĕкрен хĕвеланăç еннеле 4 çухрăмра вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пĕр урамлă (Вăрман урамĕ) ялта 74 (2006) çын пурăнать.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
231 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бильязы
Бильязы — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 17 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452162, ОКАТО кочĕ — 80257850004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Чăваш Республикин пурлăхпа çĕр тытăмĕн министерстви
Пурлăхпа çĕр тытăмĕн министерстви — Чăваш Республикин пурлăхпа çĕр хутшăнăвĕсен ĕçĕсене йĕркелесе пыракан министерстви.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕ
Кипшенга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Укум-Ерган-Еган
Укум-Ерган-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Ерган-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Гилязетдинов Тазетдин Багаутдинович
Гилязетдинов Тазетдин Багаутдинович (Гилязетдинов Тази Багаутдинович ) Ғиләжетдинов Тажетдин Баһауетдин улы — (02.05.1924-14.08.2012), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 51-мĕш çарĕн 216-мĕш перевçĕсен дивизин 665-мĕш перевçĕсен полкĕн артиллери батареин çулăм взвочĕн командирĕ, лейтенант.
Первомайски ял тăрăхĕ
Первомайски ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Патăрьел районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Первомайски ялӗ.
Телефон:         +7:(83532)65351
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Секретов Владимир Алексеевич.
Тавралăхĕ
Районăн хĕвелапнăç пайĕнче Пăла юханшывĕ тăрăх вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Первомайски, Каншел, Сител, Анат Чакă, Пӳртлĕ, Пăлаçи Атăк ялĕсенчен тăрать. 2006-мĕш çулта 932 кил пулнă, унта – 3114 çын пурăннă.
Организацисем
участок больници;
Каçăсем
Категори: Чӑваш Республикин Патӑрьел районӗ
Насибаш
Насибаш — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1116 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452496, ОКАТО кочĕ — 80247850001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Кезва
Кезва — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Иванцовка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Совет Союзĕн Паттăрĕсен ят-йышĕ (Баленко — Батяев)
Ку списокра «Б» сас паллинчен пуçланакан пĕтĕм Совет Союзĕн Паттăрне асăннă(мĕнпурĕ 983 çын вĕсенчен 12-шĕ 2 хут пĕрре — виçĕ хут тата пĕрре — тватă хут.). Списокра ССРС Аслă Канашĕн чыс паракан указĕсен даттисем мĕнле çар çар званипе йышанакан должность (Совет Союзĕн Паттăрĕ чысне илме тăратнă вăхăтра) пурăннă çулсене çинчен каланă.
Каçăсем
Баленко
Празеодим
Празеодим — Элементсен периодикăллă системин 59-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет.
Истори
Празеодима 1885-мĕш çулта австри химикĕ К. Ауэр фон Вельсбах уçнă.Вăл швед химикĕ Мосандер Карл Густав уçнă дидим элемент икĕ çывăх физика-хими пахалăхлă элемент хутăшĕ пулнине палăртнă. Вĕсене вĕл неодим тат празеодим ят панă.
Ячĕ
Грек чĕлхинчи πράσιος — «çутă-симĕс» тата δίδυμος — «йĕкĕреш» сăмахсенчен.
Туса илни
Ытти сайра çĕр металлĕсемпе пĕрле туса илеççĕ. Экстракципе е хромотографипе тата майлă кристаллизицеленĕ чухне празеодим ытти çăмăл лантаноидсемпе пĕрле пухăнать, кайран неодимпа пĕрле уйрăлать. Малала празеодима неодимран 850oC металлотермла е  электролизпа уйăраççĕ.
Хими пахалăхĕсем
Празеодим металĕ сивĕ сывлăшра майĕпен, 150oC хăвăрт çунса празеодим (III,IV) оксичĕ пулать Празеодим сивĕ шывпа майĕпен, вĕри шывпа хăвăрт хутшăнăва кĕрет:
Празеодим металлĕ пĕтĕм галогенсемпе хутшăнăве кĕрет:
Празеодим кӳкĕрт йӳçĕкĕпе хутшăнса симĕс тĕслĕ комплекс пулать:
Хакĕ
Празеодим хакĕ неодим хакĕ пекрех. Хальхи вăхăтра 1 кг 40 доллар яхăн.
Усă курни
Празеоди ионĕсем 1,05 мкм тăршĕллĕ лазер шевлисене пуçарма усă кураççĕ. Празеодим фторичĕ лазер материалĕсен шутне кĕрет. Празеоди оксичĕ кантăк тунă çĕрте çутă симăс тĕс пама усă кураççĕ. Празеодим монотеллурдне хăшпĕр сайра çĕр элеменчĕсенчен тунă термоэлектрика материалĕсен пахалăхне ылмаштарма усă кураççĕ. ТермоЭДС коэффичиенчĕ: 52-55 мкВ/К
Каçăсем
Категори:Лантаноидсем
1937
Вилнĕ
Категори:Çулсем