cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вăрманкас Пайкилт
Кун-çулĕ
Вăрманкас ялĕ XVIII ĕмĕрĕн çурринче пуçланса кайнă. Яла пуçласа яраканĕ Палли пулнă. Çавăн пирки халь те таврари çынсем яла Вăрманкас-Пайкилт теççĕ. Палли хăйĕн ывăлĕпе Шенер ялĕнчен çĕнĕ çĕре куçса пырса çак яла пуçласа янă. Ялĕ Енĕш шывĕн çӳллĕ сылтăм çыранĕ хĕрринче вырнаçнă. Вăл хăй вăхăтĕнче вăрман çумĕнче пулнă. Çак вăрман çинчен чăвашсен паллă çыравçи Кузьма Чулкаç хăйĕн юмахĕсенче çырса кăтартнă.
1933 çулта «Красный Путиловец» колхоз йĕркеленнĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи умĕнче те, вăрçă хыççăн та ялта икĕ лаша вити, ĕне, сысна, сурăх витисем, икĕ çил арманĕ, пĕр çăм таптармалли ĕçленĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче
Вăрçăран таврăннисен хушшинче орденсемпе тивĕçтернĕ çын чылай.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Мате Залка
Мате Залка (чăн ячĕ Бела Франкль), — венгр çыравçи тата революционерĕ. 1896 çулхи ака уйăхĕн 23-мĕшĕнче Венгрири Матольчра çуралнă. 1937 çулхи çĕртме уйăхĕн 11-мĕшĕнче Испанири Уэска патĕнче вилнĕ. Раççейри 1918—1921 çулсенчи тата Испанири 1936—1939 çулсенчи граждан вăрçисене хутшăннă.
Нумай хуласенче Мате Залка ячĕллĕ урамсем пур. Ун пек урам Шупашкарта та пур.
Пурнăçĕ
Мате Залка хресчен кил-йышĕнче çуралнă. Кил-йышĕ ялта корчма тытнă. Коммерци училищине вĕренсе пĕтернĕ хыççăн Пĕрремеш тĕнче вăрçи пуçланнă май ăна автро-венгри çарне чĕнсе илнĕ. Австро-венгри çарĕнче вăл Италире, тата Тухăç енчи фронтра вăрçнă. 1916 çулта Луцк патĕнче вырăссен аллине тыткăна лекнĕ. 1917 çулхи революци австро-венгри çарĕнчен тыткăна лекнĕ нумай çынна хавхалантарнă. Вĕсем шутне ăна та кĕртме пулать. Вăл социаллă шухăшсемпе интересленме пуçланă, коммунистсен юхăмне кĕнĕ (Чарса лартнă Венгри коммунистсен партине вăл 1920 çулта, кайран, кĕнĕ).
1918—1921 çулсенчи граждан вăрçин фрончĕсенче çапăçнă, Колчак тылĕнче хресченсемпе пĕрле пăлхавсене хутшăннă. 1919 çултан пуçласа 18 пинлĕ Çĕпĕр партизан çарне кĕнĕ. 1920 çулта вăл çар Хĕрлĕ Çарăн Тухăç фрончĕнчи вăйсемпе пĕрлешсен тĕрлĕ командир вырăнĕсене йышăннă. 1921—1923 çулсенче ВЧК çарĕ шутĕнче Украинăра Нестор Махно ертсе пыракан хресченсен пăлхавне пусарнă.
Отставкăна тухсан 1923—1928 çулсенче дипломати курьерĕ, Мускаври Революци Театрĕн директорĕ пулса, тĕрлĕ тĕслĕ хуçалăх ĕçĕнче ĕçленĕ.
1936 çулта Лукач генерал ят илсе Испанин граждан вăрçине хутшăннă. Унта вăл 12-мĕш интернациональлĕ бригадăна ертсе пынă. Уэска патĕнчи çапăçура хытă аманнă.
Литература ĕçĕсем
Унăн литература ĕçĕсем çар тематикипе ытларах çыхăннă. 1924 çулта «Ходя» ятлă пĕрремĕш калавĕ çапăнса тухнă. Ăна вăл Раççĕйри граждан вăрçине халалланă. Ку тематикăпах унăн юлашки ĕçĕсем («Кавалерийский рейд» (Утлă çар харçи, 1929); «Яблоки» (Панулмисем, 1934)) те çыхăннă. Тĕрлĕ халăхсем пĕр-пĕринпе туслă пулни унăн яланах тĕп вырăнта тăрать.
Тип Ургень
Тип Ургень — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республикин Зианчур районĕн территорипе юхать. Ургинка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Мате Залка
Литература ĕçĕсем
Чи паллă ĕçĕнче, «Добердо» (1937) романĕнче, вăл Пĕрремĕш тĕнче вăрçи ним усăсăррине, вăл суя пулнине уçса панă.
Тип Ургень
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Мате Залка
Литература ĕçĕсем
Ӗçĕсене вăл венгрла тата вырăсла çырнă.
Категори:Раççей революционерĕсем Категори:Венгр çыравçисем Категори:Испани революционерĕсем
Тип Ургень
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Васильев Михаил Алексеевич
Васильев Михаил Алексеевич, — сăвăç. 1939 çулхи кăрлач Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи Айкăш ялĕнче çуралнă.
Раççейĕн ÇП тата 1992 çултанпа Чăваш Енĕн ÇП членĕ шутланать.
Пурнăçĕ
Хусан патшалăх университетĕнче вĕреннĕ. Вăрнар район хаçачĕн литература сотрудникĕ, редакторĕ, райком партин иккĕмĕш секретарĕ пулса ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Кăрлачăн 28-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1939 çулта çуралнисем
Лу Синь
Лу Синь (, Синь диалект пуплевĕ; авăн, 25 1881 — юпа, 19 1936), чан ячĕ Чжоу Шужэнь (周树人) — китай çыравçи, XX ĕмĕрĕн пĕрремĕш пайĕнчи Китай литературипе этем пĕрлĕх политика шухăшĕн аталанăвĕнче пысăк ĕç тунăскер. Ăна хальхи китай литературине никĕс хываканĕ теççĕ.
Çĕнĕ конфуци шухăшне никĕс хывакан Чжоу Дуньине 32-мĕш ăру сыпăкĕнче тăван пулать.
Лу Синь ятне Меркури планета çинчи кратера панă.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Чжэцзян провинцири Шаосин хулинче çуралнă. Çуралнă чухнехи ячĕ Чжоу Чжаншоу пулнă, кайран вăл ăна Чжоу Юцай çине улăштарать, юлашкинчен вара хăйне Чжоу Шужэнь (樹人) ят йышăнать.
Чжоу çемьи ăс-хакăллă шутланнă, унăн аслашшĕ, Чжоу Фуцин (周福清), Ханьлинь Академинче ĕçленĕ; амăшĕ хăй тĕллĕнех вулама вĕреннĕ.
Ашшĕ хроникăллă туберкулёзпа чирлесе вăхăтсăр сĕре кĕрсен Лу Синь медицина пĕлӳне илме пикенет. Китай халăхĕн йăла медицини хăйĕн ашшĕне сиплейменнине пула, вăл Сэндай медицина академинче (Сэндай (Япони) вĕренсе тухса 1904 çулта ăсчах степенне тивĕçет.
1898 — 1899 çулсенче Лу Синь Цзяннань тинĕс-çар академинче (江南水師學堂) пĕлӳне ӳстернĕ, кайран академи çумĕнчи Ту ĕçĕсемпе чукун çул шкулне (礦路學堂) вĕренме куçать. Кунта вăл пĕрремĕш хут анăç пĕлӳлĕхĕпе, ăсчахлăхĕпе паллашать; нимĕçпе акăлчан чĕлхине алла илет, ютçĕр ăслăх тата илемлĕ литературине вулать.
Правительствăн стипенди программипе Лу Синь 1902 çулта Японие çитет. Унта вăл Кобун институтне – китай студенчĕсене Япони университечĕсене кĕме пулăшакан шкула вĕренме кĕрет. Кунта вăл классик китай чĕлхипе хăйĕн пĕрремĕш эссине хайлать, джиу-джитсу кĕрешӳпе тăрмашать.
1903 çулта вăл киле таврăнать те хута пĕлмен сумлă мар çемьерен хĕре качча илет.
Лу Синь
Вăл Çăвăн 4-мĕш юхăмĕ хыççăн чапа тухать. Мао Цзэдун хăйĕн пурнăçĕ тăршшипех Лу Сине хисепленĕ. Лу Синь сулахай шухăша кăмăллана пулсан та, вăл нихăçан та ККП ĕретне кĕмен.
Сэндай
Лу Синь 1904 çулта Сэндай медицина академине вĕренме кĕрет — унта вăл пĕрремĕш ютçĕр студенчĕ пулать.
Хăйĕн вĕрентӳçине, Фудзино Гэнкурăна вăл хисеплет; çакна Лу Синь «Фудзино хуçа» эссере, «Ĕнтрĕкре татнă ир чечекĕсем» мемуарĕнче кăтартать.
Анчах та 1906 çулăн пуш уйăхĕнче Лу Синь кĕтмен çĕртен вĕренме пăрахать те колледжран тухса каять. Хăйĕн паллă «Пăшала тыт» (呐喊，сăмахпа - «йыхрав, чĕнӳ») пухăмĕн умсăмахĕнче вăл академирен мĕншĕн тухса кайнине ăнлантарса парать. Пĕррехинче уроксем хыççăн, Лу Сине япун вĕрентӳçисенчен пĕрри 1904-1905 çç. вырăс-япун вăрçи тапхăрĕнче тытнă китай шпионĕсене айăпласа вĕлернĕ фотослайдсене кăтартать. Слайд çинче вăл хăйĕн пĕр тусне палласа илет. Ăна вĕлермелле айăпланă.
Юлашки кунĕсем
1936 çулта Лу Синĕн ӳпкине туберкулёз ярса илет. Çав çулăн пуш уйăхĕнче унăн сывлăхĕ начарланать, сив чирпе астма тапăнать. Çĕртме-çурла уйăхĕсенче каллех япăхланса каять. Юлашки кунĕсенче, «сывлăх çаврăнса килнĕ чух», вăл иккĕ эссе – «Вилĕм» тата «Çак та пурнăç» — хайлать. Юпан 18-мĕшĕнче тухтăр ăна асапанасран канăç парать те талăк хушши унăн патĕнче арăмĕ ларать. Юпан 19-мĕшĕнче, 5 сехет те 11 минутра çут тĕнчерен уйрăлса каять. Вилтăпри Шанхай хулинчи унăн ячĕпе хисепленекен паркри мавзолейре.
Ӗçĕсем
«А-Кью тĕп-тĕрĕс халапĕ», «Акăш-макăшăн кун кĕнеки».
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Китай Категори:Китай çыравçисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Коньсковольă
Коньсковоля Konskowola 𐌺𐍉𐌽𐌾𐍃𐌺𐍉𐍅𐍉𐌻𐌰/Końskowola Końskowola Konskovola mzn:Końskowola
82
Вилнĕ
Категори:Çулсем
80er
Квинт Иствуд
Clint Eastwood கிலின்ட் ஈஸ்ட்வுட்
1698
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хурсă (кухньăри хатĕр-хĕтĕр)
Хурсă — кухньăри хатĕр-хĕтĕр.
Литература
Категори:Кухньăри хатĕр-хĕтĕр Категори:Хатĕр-хĕтĕр
Копенгагена бомбӑлани
Копенгагена бомбӑласа Дани флотне 1807 ҫулта тыткӑна илни — 1807–1814 ҫулхи акӑлчансемпе дани хушшинчи вӑрҫӑн чи малтанхи тата чи пӗлтерӗшлӗ эпизочӗ. Историе вӑл Ҫӗнӗ вӑхӑтри превентивлӑ вӑрҫӑпа террора чи малтан усӑ курнӑ тӗслӗх пек кӗнӗ — унта ҫӗршыври мирлӗ ҫынсем, ҫарпа политика енчен нейтралитет тытса тӑнӑскерсем, вилнӗ пулнӑ.
Умӗнхи лару-тӑру
XIX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче Дани, Наполеон вӑрҫисенче нейтралитет тытнӑскер, чылай лаптӑкпа хуҫаланнӑ, сӑмахран, Норвегипе Шлезвиг-Гольштейн вӗсен аллинче пулнӑ, ҫавӑн пекех вӗсен Балти тинӗсӗнчи Зунд пролива хупласа хума пултаракан пысӑк тинӗс ҫар флочӗ пулнӑ. Наполеона хирӗҫ ҫирӗп тӑракан акӑлчансем, Раҫҫейпе тата Швеципе союзла пулнӑскерсем, ҫав вырӑнпа ирӗклӗ усӑ курма май тупассине пысӑка хурса хакланӑ. Енчен те Дани Наполеона майлӑ ҫапӑҫнӑ пулсан, Лондонра апла пуласран хытӑ хӑранӑ, Британине ытти союзниксенчен, уйрӑмах Питӗртен, уйӑрса янӑ пулӗччӗҫ.
Дани ҫарӗ Наполеон тапӑнса кӗрессе кӗтсе Пруссипе юнашар вырнаҫнӑ кӑнтӑрти чикӗре тӑнӑ. Тӗп хулан хутлӑхӗ Копенгагенпа пӗрле хӳтлӗхсӗр юлнипе пӗрех пулнӑ. Данире пулса иртекен пулӑмсене акӑлчансем шиклӗн сӑнаса тӑнӑ. Вӗсене уйрӑмах Балти шывӗсемпе Британин кимӗ тӑвакан верфӗсене карап тума юрӑхлӑ йывӑҫа турттарни пӑшӑрхантарнӑ.
Дани регент-принцӗ акӑлчан-швед-вырӑс пӗрлӗхӗ ҫумне пӗрлешме килӗшмен хыҫҫӑн Лондон тӑрӑх вӑл Наполеона Дани территорийӗпе Зунда кайма ирӗк пама хатӗр пулни ҫинчен, ҫапла май британ карапӗсене чарса лартса Швецине ҫул уҫса пани ҫинчен сас-хура тухнӑ.
Тапӑнса кӗме хатӗрленни
1807 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче премьер-министр вырӑнне каярах йышӑннӑ Роберт Дженкинсон Лордсен палатинче сӑмах тухса каланӑ, вӑрттӑн депеша илнӗ хыҫҫӑн вӑл иккен Португалипе Дани Наполеона майлӑ ҫапӑҫма хатӗррине пӗлнӗ. Ҫавӑн ҫинченех ют ҫӗршыв ӗҫӗсен министрне Каннинга хрансуспа вырӑс императорӗсем калаҫу ирттернӗ Тильзит хулинчи акӑлчан дипломачӗсем каласа панӑ.
Дани хрантуссем майлӑ ҫапӑҫма хатӗрленни тӗрлӗ ҫӑлкуҫсенчен килме пуҫланӑ хыҫҫӑн хысналӑх лорчӗ Спенсер Персеваль Копенгаген ҫине тапӑнни вырӑнлӑ пулнине ӗненнӗ. Персеваль тата ҫапӑҫу хирне тахҫанах Испанирен Европӑн ҫурҫӗр пайне куҫармалли пирки калакан Каслри ҫар министрӗ пусӑхласа ыйтнипе Британири министрсен кабинечӗ 1807 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗнче Каттегата датчансен карапӗсене сӑнаса тӑрас тӗллевпе 21 карап яма килӗшнӗ. Адмиралтейство ҫак ӗҫе пурнӑҫлама аллӑ ытла карап уйӑрса панӑ. Утӑ уйӑхӗн 20-мӗшӗнчех Дани еннелле 25 пин салтака ӑсатнӑ.
Каннинг ҫапӑҫу ан тухтӑр тесе Данипе союзла килӗшӳ тума хатӗррине пӗлтернӗ тата 21 карапран тӑракан эскадрӑпа хӳтӗлеме шантарнӑ. Франци министрӗ Талейран вара хӑй енчен датчансенчен нейтралитета пӑрахӑҫлама, хрантсуссен ҫарне хӗҫпӑшалпа пулӑшма ыйтнӑ, апла тумасан Гольштейна ҫавӑрса илме Бернадот маршала ярассипе хӑратнӑ. Ҫапла майпа Дани правительстви икӗ ҫулӑм хушшине лекнӗ.
Ҫапӑҫусем
Авӑнӑн 2-мӗшпе 5-мӗш кунӗсем хушшинче акӑлчан флочӗ Данин тӗп хулине артиллерирен персе ҫӗмӗрнӗ: пӗрремӗш каҫхине 5000 залп тунӑ, иккӗмӗш каҫхине 2 пин хут пенӗ, виҫҫӗмӗш каҫ — 7000. Тӗп хулара 2 пине кая мар мирлӗ хула ҫынни вилнӗ, кашни виҫҫӗмӗш ҫурт арканнӑ. Бомбӑланӑ чухне вутпа хыпса илекен Конгрив ракетисемпе усӑ курнӑ, ҫавна пула ҫавӑрса илнӗ хулара пушар чылай тухнӑ.
Дани генералӗ Пейман авӑнӑн 7-мӗшӗнчех капитуляци актне алӑ пуснӑ, ун тӑрӑх Копенгагенпа Данин шӑтарса пӗтернӗ флотӑн юлашкисене акӑлчансене панӑ, лешсем Дани ҫыранӗсене ултӑ эрне хушшинче пӑрахса кайма пулнӑ. Авӑнӑн 21-мӗшӗнче акӑлчансен флочӗ Данин конфискациленӗ флот юлашкине хӑйпе пӗрле илсе тӑван ҫыранӗсем патне ҫул тытнӑ. Ҫакӑн хыҫҫӑн Дани флочӗ ӗлӗкхи хӑвата тавӑрайман.
Витӗм кӳни
Копенгагена бомбӑлани Британи парламентӗнче хӗрӳ тавлашусем ҫуратнӑ. Дани флотне тытса илни ҫинчен пӗлтернине Каннинг хаваспа йышӑннӑ, ҫак операцирен «чаплӑрах, тӗрӗсрех те ӑнӑҫлӑрах урӑх ним те пулман» тесе пӗлтернӗ. Персеваль те ҫакӑн пекех шутланӑ. Каслри май ҫитнӗ таран хӑвӑртрах Зеландине оккупацилеме сӗннӗ, анчах Уэлсли ертсе пыракан ҫар ҫыннисем хирӗҫ тӑнӑ, вӗсем хӑвӑртрах Пиренейри ҫапӑҫусене ҫӗнӗрен чӗртсе ярасшӑн пулнӑ.
Оппозици пачах урӑхла шутланӑ, нейтралитет тытакан Дани ҫине тапӑнни Европӑра акӑлчансене шанчӑкран кӑларасран шикленнӗ, хирӗҫтӑрура нейтраллӑ ене тытакана тӑшмана ҫавӑрнинче ним ырри те ҫук тенӗ. Правительствӑн Копенгагенти ӗҫне сивлеме виҫӗ хутчен резолюци йышӑнма хӑтланнӑ, анчах вӗсем пурте пӑчланнӑ.
Копенгагена бомбӑланине истори тӗлӗшӗнчен вӑрахлӑха пӑхсан вӑл Дани держави хӳтлӗхсӗр тӑрса юлнине кӑтартнӑ, ҫавна пула вӑл Норвегине ҫухатнӑ, Европӑри ҫӗршывсене политика енчен хаклас пулсан малашне вӑл иккӗмӗш вырӑнтисен ретне йышӑнма пуҫланӑ. Копенгагена бомбӑланин витӗмӗ Германи стратегӗсене те пуҫ ваттарнӑ, XX ӗмӗрте те вӗсен «копегагенла комплекс» пулнӑ — вӗсем британи флочӗ Германин тинӗс ҫӑрӗн базисене тапӑнасран хӑранӑ, ҫапла майпа нимӗҫ флотне «превентивлӑ майпа» пӗтересрен шикленнӗ. Категори:Çапăçусем, алфавитпа
Кĕçĕн Çĕрпӳел
Кĕçĕн Çĕрпӳел Kĕşĕn Şĕrpüel — Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи ял.
Липпыг-Инк-Игол
Липпыг-Инк-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Тарăн Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Кивĕ Шемĕршел
Кивĕ Шемĕршел (Старое Шаймурзино)— Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи ял. Ялта вăтам шкул, "Земля и люди" музей пур.
Истори
1674-мĕш çулта ял Уразбаево тесе документсенче асăннă. Унта чăвашсем кăна пурăннă. Каярахпа хĕсмет тутарĕсем килсе вырнаçнă. 1861-мĕш çулта, хресченсене ирĕке ярсан, тутарпа чăвашсен пĕрлĕхĕсем уйрăлнă. XX-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче тутар пайĕнче юлнă чăвашсем урăх çĕре уйрăлса тухнă. Анчах вырăн çитменнипе 20 кил-йыш хăйсен вырăнăнчех юлнă. Вĕсем мусульман тĕнне йышăннă.Халь Кивĕ Шемершелте чăваш урамĕ пур.
Каргалы (Чекмакуш районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Хура хăвăл
Хура хăвăл, çавăн пекех Хура шăтăк —уçлăх-вăхăтăн çав тери вăйлă гравитаци туртăмĕллĕ пайĕ, унăн таврашĕнчен çутă хăвăртлăхĕпе куçакан объектсем те (çав шутра çутăн хăйĕн кванчĕсем те) уйрăлса каяймаççĕ.
Çак пайăн чиккисене пулăмсен горизончĕ, унăн хапин виçине гравитаци радиусĕ теççĕ. Сферăлла симметриллĕ хура хăвăл чухне çав виçе Шварцшильд радиусĕ ятпа паллă, вăл çак формулăпа палăрăнать: кунта c — çутă хăвăртлăхĕ, M — хура хăвăл масси, G — гравитаци константти.
Хура хăвăлсем пирки пĕлӳн кун-çулĕ
Пĕлӳ кун-çулĕнче виççĕ тапхăра палăртаççĕ:
Каçăсем
Категори:Релятиви тата гравитаци пуламĕсем Категори:Астрофизика * Категори:Метафорăсем
Айвож
Айвож — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Седка юханшывăн сулахай çыранĕпе, 43 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Баш-Арбаш
Баш-Арбаш — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Шия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
1699
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Викиампар
Викиампар (Wikimedia Commons, WikiCommons) — «Викимедиа» фонд проекчĕн страницисен шутне кĕртнĕ кирек епле тĕллевпе (çав шутра коммерци енĕпе те) сарма, улăштарма, усă курма юрăхлă ирĕклĕ ӳкерчĕксен, сасă çырнисен, видеоролик тата урăх мультимедиа файлсен пĕрлĕ управ вырăнĕ.
Википедие тата «Викимедиа» фонд урăх проекчĕсене хутшăнаканăн хатĕр пур медиа-файла тӳрех Викиампара кĕртмелле, унта вĕсемпе «Викимедиа» фонд урăх проекчĕсенче тата урăх чĕлхе уйрăмĕсенче усă курма пултараççĕ.
Лицензăлани
Викисклада кĕртнĕ пĕтĕм файл кирек епле юрисдикципе те сарма ирĕклĕ пулмалла. Файла усă курма чарма юрамасть. Сăмахран, чылай чĕлхе уйрăмĕсенчи пек мар, «Ырă кăмăлпа усă курни» (fair use) ирĕк никĕсĕпе сарăлакан файла кĕртме юрамасть.
Файла уçланă хыççăн çакă кирлĕ: эхер те лицензии шаблонĕ хушма хыпар ыйтать пулсан, автор прави статусĕн шаблонне хушмалла, çырса ăнлантармалла, тĕслĕхрен, ӳкерчĕкре, ăçта ӳкерсе илнĕ т.ыт., эхер те урăх сайтран илнĕ пулсан, пĕрмĕш ӳкерчĕк патне каçă лартмалла.
Викиампар файлĕсене Википедири статьясене кĕртни
Чăваш Википедине Викиампартан файл уçланă чух Чăваш Википедине статья кĕртнĕ чухнехи пекех синтаксиспа усă кураççĕ. Сăмахран, уçланă ӳкерчĕке статьяна кĕртнĕ чухне ун çине каçă кăна кăтартмалла: <tt> Ӳкерчĕк:Файл </tt>. Движок ĕçĕн алгоритмĕ кун чух çакăн пек пулать: эхер те çак вырăнти файл, статьяна вара çавах кĕрет; эхер те вырăнта çак ӳкерчĕк çук, çак файла Викиампартан илеççĕ.
Пĕрлĕ ĕçлĕх
Викиампар музейсемпе тата архивсемпе пĕрле ĕçлет, ирĕклĕ усă курма материалсене вырнаçтарать. Тăтăшах нимĕç йĕркелĕвĕсем çак ĕç-пуçа хутшăнаççĕ, çакна Викимедиа фондăн нимĕç уйрăмĕн ĕçĕ çирĕплетет.
Чи масштаблă тĕслĕхсем:
Каçăсем
Категори:Викимедиа проекчĕсем Категори:2004 çулта килнисем
Хупсукул
Хупсукул, — Монголин çурçĕр енче вырнаçнă кӳлĕ. Монголире чи тарăн (262 м.) кӳлĕ шутланать. Шыв калăпăшĕ 381 км³ танлашать. Пурĕ кӳлĕне 96 юханшыв юхса кĕрет. Хупсукултан хăйĕнчен вара Эгийн Гол юханшыв юхса тухать. Кӳлĕ çывăхĕнче фосфорит вырăнĕсене тупнă.
Эгийн Гол юханшывĕ кӳлĕрен юхса тухса Селенга юханшывĕ тăрăх пин çухрăм юхнă хыççăн, 1200 метр аннă хыççăн, Байкал кӳллине юхса кĕрет. Тӳррĕн вара икĕ кӳлĕ хушшинче 200 çухрăм кăна.
Ку кӳлĕ, туристсем кунта сайтра тĕлте çеç тĕл пулаççĕ пулсан та, Монголире туристсен вырăнĕ шутланать.
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа
Категори:Монголи кӳллисем
Хурсă (ботаника)
Хурсă — ӳсентăранăн тунин е тураттин пайĕ, унăн пуçламăшĕпе вĕçĕ мĕнле те пулин органсем (çулçăсем, чечексем) йĕри-тавра ункăланса вырнаçнипе палăрса тăрать. Çав ункăланса ÿсекен вырăн тата унти органсем те хурсă шутнех кĕреççĕ.
Вуламалли
Категори:Хунав Категори:Ӳсентăрансен морфологийĕ
1700
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Килти качака
thumb|right|Ту качаки Качака – курăк çиякан кавлекен йĕкĕр чĕрнеллĕ малти çӳлти шăлсăр, мăйракалă, сĕт, аш, тир паракан выльăх. Сурăхсене çывăх тăрать. Кĕлеткипе вăл пысăках мар, пуçĕ кĕске, мăйракисем вăрăм, кашни качака тĕсĕн тĕрлĕ пулать. Аçисен мăйракисем амисеннинчен пысăкрах. Хӳри кĕске, виçкĕтеслĕх евĕрлĕ, ялан тенĕ пекех çĕкленсе тăрать. Хăлхисем вăрăмрах тăсăк, вĕçне шĕвĕрĕлсе пырать. Янах айĕнче сухал пур.
Качакасем ту çинче пурнакан чĕрчунсем шутланаççĕ. Çăвна пулах тӳрем вырăнта пурăннă чухне те ăçта та пулин хăпарса кайма тăрăшаççĕ. Апат енчен нимĕн те тиркемеççĕ, йывăç хуппине те кăшлама пултараççĕ.
Качакасем хĕл енне ермешеççĕ. Качака такисем ку чухне пĕр-пĕринпе час-часах тытăçаççĕ. Ами хырăмпа 5-6 уйăх çӳрет, çу енне 4 путек тăран пăрамлать. Качакасем ĕрчеве 2 çултан хутшăнаççĕ.
Геральдика
Качака сăнне темиçе хула гербĕ çинче курма пулать.
Каçăсем
Категори:Качака аçисем Категори:Качакасем Категори:Качака ĕрчетни Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем .
Гарам Михаил Александрович
Гарам Михаил Александрович Гарам Михайло Олександрович — (11.02.1918-28.06.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Калинин фрончĕн 3-мĕш сывлăш çарĕн 1-мĕш пĕтерекен авиаци корпусĕн 210-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 32-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн аслă лётчикĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Байтимирово
Байтимирово — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 166 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452097, ОКАТО кочĕ — 80244870003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Толстой Алексей Константинович
thumb|right|Толстой Алексей Константинович Толстой Алексей Константинович, — граф, вырăс çыравçи. 1817 çулхи авăн уйăхĕн 5-мĕшĕнче çуралнă. 1875 çулхи юпа уйăхĕн 10-мĕшĕнче чĕри тапма чарăннă.
1873 çултанпа Петербургри ĂА член-корреспонденчĕ.
1701
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Толстой Алексей Константинович
Драматурги:
Категори:Вырăс çыравçисем Категори:Вырăс драматургĕсем Категори:Вырăс кнеçĕсем
83
Пулăмсем
Хань тата Хунну:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
80er
Тасса
Тасса — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Çĕнĕ Мăрат (Комсомольски районĕ)
Çĕнĕ Мăрат Şĕnĕ Mărat — Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Комсомольски районĕн ялĕсем
Кивĕ Багазы
Кивĕ Багазы — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 434 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452385, ОКАТО кочĕ — 80234832006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Айкăш
Айкăш, Ajkăš — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Малтан, районсене туса хуриччен, Етĕрне уесĕн, Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Чăваш Енĕн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕнчи пурăнан вырăнсем
Локонто-Еган
Локонто-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кулын-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 123 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
1702
Вилнĕ
Категори:Çулсем
84
Пулăмсем
Хань тата Хунну:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Алдан (юханшыв)
Алда́н — Лена юханшывĕн сылтăм юппи река. Якути тăрăх юхать, юпписем Хабаров Енĕн çурçĕр хĕвеланăçĕнчен шыв пухаççĕ. Шыв тăкакĕпе Раççейре 6-мĕш вырăнта, çĕршыври чи пысăк юханшыв юппи. Шыв тăвакĕн хаклавĕ тĕрлĕ çăлкуçсенчен тĕрлĕрен, çак хисепсене нумайрах чухне асăнаççĕ: 5 000−5 200 м³/çек. Ленăна кĕнĕ вырăнтан 151 çх вырнаçнă "Верхоянск каçăвĕ" гидрологи станцинче 58 çул сăнанă хыççăн вăтам шыв такакĕ 5 245,85 м³/çек е вăрринче ≈5 494,58 м³/сек. пулнине палăртнă.
Аяларах çак станцире уйăхсерен палăртнă вăтам такака кăтартнă:
Юпписем
Чи пысăк юпписем: сылтăмра — Тимптон, Учур, Тыры, Мая, Аллах-Юнь, Томпо, Барайы, Тумара; сулахайра — Амга, Нотора тата Татта. Алданăн 10 çх-ран вăрăмрах 275 юппи. Чи нумай шывли - Учур, вăтам шыв такакĕ 1 350. Чи пысăк бассейнĕ Мая юппин — 171 000 çх². Чи вăрăм юппи - Амга 1 462 çх. Вăл Алданпа паралеллĕ пекех юхать.
Каçăсем
* Категори:Якути юханшывĕсем Категори:Лена юппмсем
Вăрманкас (Красноармейски районĕн Алманч ял тăрăхĕ)
Вăрманкас — Чăваш Республикин Красноармейски районĕнчи ял. 1927-мĕш çулччен Вăрманкас Чуракасси ятлă пулгă.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 тарин Çĕрпӳ уесĕн Энтрияль вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен Канаш районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Шăхасан районне кĕнĕ. 1944 çулхи пушăн 25-мĕшĕнче яла Чурачăк районне кĕртнĕ, 1944 çулхи çĕртме уйăхĕн 26-мĕшĕнче ял Красноармейски районне кĕнĕ. 1962 çулхи раштавăн 20-мешĕнче яла Çĕрпӳ районне кĕртнĕ, 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен Туçи Чураккасси ял канашне, 1928 çулхи юпа уйăхĕн 28-мĕшĕнчен Шывпуç ял канашне, 1929 çулхи пуш уйăхĕн 9-мĕшĕнчен Чураккасси ял канашне, 1960 çулхи кăрлач уйăхĕн 11-мĕшĕнчен Алманч ял канашне, 1967 çулхи кăрлач уйăхĕн 5-мĕшĕнчен Шывпуç ял канашне кĕрет. .
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Шăпăр (пĕлтерĕшсем)
Татах та çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Альмеж
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Новокаразириково
Новокаразириково — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452213, ОКАТО кочĕ — 80256860008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Полином тымарĕ
Полином тымарĕ. Енчен те полином çавахла нульпе тан  пулмасан, унăн K уй çийĕнчи тымарĕ c\in K элемент (е K уйăн анлăлатăвĕн элеменчĕ) пулать, вара ун чух çакнашкал икĕ тан вăйлă малсăлтавсем пурнăçланмалла:
Çак икĕ малсăлтав тан вăйлă пулни Безу теореминчен тухса тăрать. Вĕсенчен кашнинех палăртав никĕсĕ туса хума пулать, анчах та кун пек чух теприне теорема пек курса ĕнентермелле.
Çăлкуçсем
Категори:Элементарлă математика Категори:Полиномсем Категори:0 (хисеп)
Давлятовка (Хура Атăл ял тăрăхĕ)
Давлятовка  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 21 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452385, ОКАТО кочĕ — 80234832007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Шурă хăвăл
Шурă хăвăл — Çут Тĕнчери гипотетика физика объекчĕ, унăн облаçне нимĕн те кĕме пултараймасть. Шурă хăвăл хура хăвăлăн вăхăтри хирĕç енлĕхĕ шутланать.
Алон Реттер тата Шломо Хеллер Израиль астрономĕсем шутланипе, что 2006 çулта пулса иртнĕ аномальлĕ GRB 060614 гамма-сапăнчăк, «шурă хăвăл» пулна.
Теорипе шурă хăвăлсем пулăмсен горизонтĕнчен урăх вăхăтри хура хăвăл япалалăхĕ тухнă чухне çуралаççĕ.
Паянкуна шурă хăвăл тесе йышăнмалла физика объекчĕсене тупман, çаплах вĕсене шырамалли теорилле меслетсем çук (хура хăвăлсем, тĕслĕхрен, спиральлĕ пысăк галактикăсен центрĕнче сăнаççĕ).
Теорипе, урăх вăхăтри хура хăвăл япалалăхĕн пулăмсен горизончĕнчен тухнă чухне шурă хăвăлсем пулса каяççĕ.
Израиль астрономĕсем Алон Реттер тата Шломо Хеллер шухăшĕпе, 2006 çулхи GRB 060614 гамма-ялтăру «шурă хăвăл» пулнă теççĕ.
Каçăсем
Категори:Релятиви тата гравитаци пулăмĕсем Категори:Гравитаци Категори:Гипотеза астрономи объекчĕсем Категори:Хура хăвăлсем
Уршак (Уршакбашкарамалинский сельсовет)
Уршак — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 495 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452099, ОКАТО кочĕ — 80244870004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Пӳртлĕ
Пӳртлĕ — Чăваш Республикин Патăрьел районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1671 çулта Пăла çырми хĕрринче никĕсленĕ. 1868 çулта ялта 50 кил пулнă, вĕсенче 150 арçынпа 152 хĕрарăм пурăннă. 2006 çулхи кăрлачăн 1 мĕшĕнче ялта 87 кил, вĕсенче 292 çын пурăнать.
Паллă çынсем
Полетаев Александр Макарович, — Чĕмпĕрти гимназире В.И.Ульяновпа (Ленинпа) пĕр класра вĕреннĕскер.
1703
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тăманлă Выçли
Тăманлă Выçли Tămanlă Vyşli — Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи ял.
Беберка
Беберка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Волосница юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Гаранин Алексей Дмитриевич
Гаранин Алексей Дмитриевич — (28.03.1921-28.06.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра аякри тăвăм авиацин 3-мĕш авиаци дивизин 2-мĕш гварди авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди капитан.
1704
Вилнĕ
Категори:Çулсем
29
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Çулсем
20er
Лолох-Лиль-То
Лолох-Лиль-То — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Есенин Сергей Александрович
Сергей Александрович Есенин — паллă вырăс сăвăçи, имажинист. Халăх кăмăллакан çыравçăсенчен пĕрри. 1895 çулхи юпа уйăхĕн 3-мĕшĕнче Кисан кĕпернинчи Константиново ялĕнче çуралнă. 1925 çулхи раштавăн 28-мĕшĕнче Ленинград хулинче çамрăк пурнăçĕ татăлнă.
85
Пулăмсем
Хань тата Хунну: Китайри Хань ăрăвĕ çурçĕр Хуннуна хирĕç коалиции пуçтарма тытăнаççĕ. Çурçĕр динлинĕсене, тухăç Сяньбие, кăнтăр Хунну, анăçри сиюсене (хальхи Синьцзян кнеçлĕхĕсенче пурăннă халăх) йăхсене йыхравлаççĕ.
Есенин Сергей Александрович
Пурнăçĕ
Сергей Есенин купса кил-йышĕнче Кисан кĕпернинчи Константиново ялĕнче, çĕр ĕçтĕш çемьинче çуралнă. Ашшĕ — Александр Никитич Есенин (1875—1967), амăшĕ — Татьяна Федоровна Титова (1875—1955). 1904 çулта Есенин Константиновăри училищине вĕренме кĕрет, каярах чиркӳ-вĕрентӳç шкулĕнче пĕлӳ пухнă.
85
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Есенин Сергей Александрович
Пурнăçĕ
1912 çулта Есенин Мускава çитнĕ, кĕнеке лавккинче, тепĕртакран И. Д. Сытин типографине ĕçленĕ. Типографинче тăрăшать, Суриков литература-мусăк кĕтесĕн сăвăçисемпе паллашать.
85
Вилнĕ
80er
Есенин Сергей Александрович
Пурнăçĕ
Çав çултах Сергей Есенин «И. Д. Сытин юлташлăхĕ» типографинче пĕрле ĕçленĕ Изряднова Анна Романовна корректорпа паллашать. 1914 çулта вĕсем гражданла арлă пурăнма тытăнаççĕ. 1914 çулхи раштавăн 21-мĕшĕнче Анна Изряднова ывăл çуратать, ăна Юрий ята параççĕ (ăна 1937 çулта персе пăрахнă).
1913 çулта Мускаври А. Л. Шанявский ячĕллĕ халăх университечĕн историпе философи факультетне вĕренме кĕнĕ.
1914 çулта «Мирок» журналта Есенинăн пĕрремĕш сăввине пичетленĕ.
1917—1921 çулсенче Есенин Зинаида Райх арăмпа пурăнать, каярах вăл В. Э. Мейерхольда качча каять. Венчете Сергей Есенинпа Зинаида Райх 1917 çулхи утăн 30-мĕшĕнче Кирик тата Иулитта чиркĕвĕнче (Вологда уесĕн Толстиково ялĕ) тăнă. Çемьере Татьяна хĕрпе Константин ывăл (футбол журналисчĕ) çуралать.
Урняк (Чекмакуш районĕ)
Урняк  — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 792 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452218, ОКАТО кочĕ — 80256865001.
Есенин Сергей Александрович
Пурнăçĕ
1921 çулхи кĕркунне Г. Б. Якулов патĕнче Сергей Есенин Айседора Дункан ташӑçăпа паллашать, савнисем хыççăнах пĕрлешеççĕ. Туй хыççăн Есенинпа Дункан Европăна тухса кайнă. 1923 çулта Есенин Мускава таврăнать.
Урняк (Чекмакуш районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Есенин Сергей Александрович
Пурнăçĕ
1924 çулхи çăвăн 12-мĕшĕнче Есенина Надежда Вольпин тăлмач — каярах паллă математик тата диссидент юхăмĕн ĕçченĕ — Александр ывăла çуратса парать.
1925 çулхи кĕркунне — Есенин юлашки ăстрăм авланать, арăмĕ — Софья Андреевна Толстая — Л. Н. Толстойăн мăнукĕ.
Сарăмсăр вилĕм
1925 çулхи раштав, 28 Есенин виллине Ленинградри «Англетерте» тупаççĕ. Вăл пӳлĕмри ăшă паракан пăрăхран çакăнса пурнăçран уйрăлнă пулать. Хăйĕн юлашки сăввине — «До свиданья, друг мой, до свиданья…» — сăвăç хăна çуртĕнче юнпа, чернилă çуккипе, çырнă.
Паянхи кунсенчи хыпарсемпе, чернила вырăнне юнпа çырнă сăввине поэт унченех хайланă, оригиналĕ амăшĕ патĕнче пулнă, теççĕ.
thumb|Есенинăн вилнĕ хыççăнхи сăнӳкерчĕкĕ thumb|Пытарни. Сулахайра — Есенинăн иккĕмĕш арăмĕ [[Райх Зинаида Николаевна|Зинаида Райхпа (аллине çĕкленĕ) Всеволод Мейерхольд, сылтăмра — Екатерина йăмăкĕпе амăшĕ — Татьяна Фёдоровна.]]
Официаллă версипе, Есенин депрессие пула (уйăх маларах психоневрологи пульницинче сипленнĕ) хăй çине алă хунă (çакăннă).
1970—1980-мĕш çулсенче сăвăçа вĕлернĕ текен шухăш çуралнă: е кĕвĕçнипе, е политика ĕçĕ пирки ăна ШĔХК ĕçтешĕсем çапса пăрахнă. Çак пуçилӳ ĕçĕ пирки Яков Блюмкин ячĕ сиксе тухать.
1990-мĕш çулсенче чылай автор сăвăçа вĕлернĕ верси майлă çĕнĕ аргументсем тупса кăтартнă. Çак шухăша «Есенин» сериалĕнче палăртнă.
1925 çулхи раштавăн 31-мĕшĕнче Мускаври Ваганьково çăвинче пытарнă.
Асăнмалăх
thumb|С.А Есенина халалланă СССР [[почтă маркки, 1975, 6 пус (ЦФА 4505, Скотт 4369)]]
Асăрхавсем
Категори:Имажинизм Категори:СССР сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Кĕмĕл ĕмĕр Категори:XX ĕмĕрти сăвăçсем * Категори:Вырăс сăвăçисем
Радиоактивлă каяш
right|350px|thumb|[[АПШ-ри ядерлă каяш масарĕсем]] Радиоактивлă каяшсем (РАК) — ядерлă энергетикăн радиоактивлă хими элеменчĕсемлĕ ĕç юлашки-тĕлешкисем, каяшĕсем. Вĕсене малалла ĕçе яма май çук. Часах вĕсем ядерлă ĕç пулăмĕсен каяшĕсем пулаççĕ. РАК чылайăш пайĕсем «сахалактивлă каяшсем» шутланаççĕ, вĕсен радиоактивлăхĕ пĕчĕк. Çак каяшсен шутне, сăмахран, усă курнă ятарлă ĕç тумтирĕ, кăштах лапăртаннăскер, кĕрет, çав хăрушăллă радиоактивлă тасамарлăхсем çын тирĕн вĕтĕ шăтăкĕсем витĕр, сывлăшпа сывламалли çулсем тăрăх, шывпа е апат-çимĕçпе пĕрле çын ăшчикне кĕреççĕ.
ÇРÇ (çанталăкри радиаци çăлкуçĕсем)
Çут çанталăкра хăш веçествăсен çанталăкри радиоактивлăхĕ пур, вĕсене çанталăкри радиаци çăлкуçĕсем (ÇРÇ) теççĕ. Çак каяшсен чылайăшĕ — уран е торий арканнă хыççăн пулакан веçествăсем, вĕсенчен альфа-частицăсем тухса саралаççĕ.
Кăмрăк (уголь)
Кăмрăкра радионуклидсен шучĕ нумай мар, вĕсен шутĕнче çак уран е торий пеккисем, вĕсен кăмрăк ăшĕнчи шучĕ Çĕр хупли (кора земная?) ăшĕнчи вăтам шутĕнчен сахалтарах. Вĕсен тачăлăхĕ кĕл тусанĕнче пысăк, мĕншĕн тесен вĕсем вутра çунмаççĕ. Çавах та кĕлĕн радиоактивлăхĕ питĕ пĕчĕк, вăл хура тăмлă сланецăн радиоактивлăхĕпе тан пулать, фосфатлă породăсенчен пĕчĕкрех, çапах та унăн хăрушăллăхĕ пур: кĕл тусанĕн пайĕсем атмосферăра юлаççĕ, çапла çын ӳпкине сывлăшпа пĕрле кĕме пултараççĕ.
Çĕр айĕнчи усăллă пурлăхсене тачăлатни
Çĕр айĕнчи усăллă пурлăхсене тачăлатни чух пулнă каяшсем çанталăкри радиоактивлăхлă пулаççĕ.
Медицинăри ÇРÇ
Медицинăра усă курмалли изотопсем (çаврака хытаркăчсенче çурма аркану тапхăрне кăтартнă):
Промыçлă ÇРÇ
Промыçлă РАК-сенче альфа-, бета-, нейтрон- е гамма-лучсен çăлкуçĕсем пулаççĕ. Гамма-кăлараканнисемпе радиографире усă кураççĕ; нейтронлă çăлкуçсемпе тĕрлĕ çĕртре, — теслĕхрен, нефть уçлам шăтăкĕсене радиометрипе тĕпченĕ чух усă кураççĕ.
Классификаци
thumb|right|Сахалактивлă ÇРÇ каяшĕсене кăларса илни
Вăтамактивлă ÇРÇ
thumb|right|Çӳллĕактивлă ÇРÇ каяшĕсене пуйăспа куçарни, Аслă Британи
Каçăсем
Категори:Радиоактивлăх Категори:Ядерлă энергетикă
Шăпăркка
Чăваш йăли-йĕркинче ку тĕлĕшпе тĕкрен тунă мелкесемпе усă курнă час-часах.
Литература
Категори:Кухньăри хатĕр-хĕтĕр Категори:Хатĕр-хĕтĕр
Анданга (Шарженга юппи)
Анданга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 37 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 58 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Текаль
Текаль — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Пертеш юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
1705
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сан-Франциско
мини|справа|Сан-Франциско Сан-Франциско — АПШ-н хули.
Каçăсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:АПШ порчĕсем
Хирти Мăнтăр
Хирти Мăнтăр Hirti Măntăr — Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи ял.
Шорникова Елена Васильевна
right|Шорникова Елена Васильевна Шорникова Елена Васильевна, — чăваш актриси. 1912 çулхи çу уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи Уйкас ялĕнче чухăн хресчен кил-йышĕнче çуралнă. 2007 çулхи юпа уйăхĕн 30-мĕшĕнче çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
Пурнăçĕ
Ашшĕ, Василий Петрович, тулăх пурнăçпа пурăнакан çынсен ывăлĕ пулнă. Анчах та вăл авланас умĕн кил-çурчĕ тĕпĕ-йĕрĕпех çунса кайнă пирки чипер Наçтаççипе Ваççан хăйсен пурнăçне кăмрăкпа кĕл купи çинче пуçлама тивнĕ. Кукашшĕ ямшăк пулни, амăшĕ качча тухиччен пĕр вăхăт Хусанта те санитаркăра, те прачкăра ĕçлени, вулама-çырма пĕлни пирки çеç илтнĕ.
Елена Васильевнăн ачалăхĕ 1920-мĕш çулсене килнĕ. Ку вăхăтра таврара выçлăх тата тиф, трахома, хура чечче чирĕсем алхаснă. Пилĕ çула çитсен ашшĕ вилнĕ (вăл хăйне «коммунистсен юлташĕ» тесе вăйлă хĕненĕ хыççăн вырăн çинчен тăрайман), тăхăр çула çитсен амăшĕсĕр тăрса юлнă.
Пĕррехинче, хирте ĕçленĕ чухне, вăл аптраса ӳкнĕ. Ăна пульница леçсен тухтăрсем унăн тиф пулни çинчен пĕлтернĕ. Тепĕр темиçе кунран ним туйми пулнăскере морга ăсатма хатĕрленĕ. Анчах аппăшĕ ăна киле илсе кайнă, килте вара чĕрелнĕ. thumb|300px|Елена Шорникова Ефим Никитинпа пĕрле «Пĕрне-пĕри юратсан» спектакльте
Зинатовка
Зинатовка — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452385, ОКАТО кочĕ — 80234832008.
Шорникова Елена Васильевна
Пурнăçĕ
Театрта пурĕ 100 ытла сăнар калăпланă. Çамрăк та илĕртӳллĕ хĕрсен сăнарĕсене нумаях паман Елена Васильевнăна, тĕрлĕ халăх хĕрарăмĕсен ролĕсене выляма тивнĕ. Паллах, хĕрсен ролĕсем те пулнă ĕнтĕ: "Кушарти" Лисук, "Аслатири" Катерина, "Лиза Коротковăри" тĕп сăнар тата вĕренсе тухнă чухнехи чи пĕрремĕш пысăк роль — Виринея.
Каçăсем
Категори:Чăваш актрисисем Категори:2007 çулта вилнисем
Зинатовка
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Анат Чакă (Патăрьел районĕ)
Анат Чакă — Чăваш Республикин Патăрьел районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Аслă Арапуç ялĕ патĕнче Пăла шывĕн тепĕр хĕрринче вырнаçнă.
Истори
XVI ĕмĕр вĕçĕнче е XVII ĕмĕр пуçламăшĕнче никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Уганин Семён Артемьевич
Семен Артемьевич Уганин — Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннă аслă сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ.
Кун-çулĕ
1924-мĕш çулта Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи Матак ялĕнче хреçчен кил-йышĕнче çуралнă. Чăваш.
1932 çулта ашшĕне репрессиленĕ.
9 çул вĕренмелли шкулта пĕлӳ пухнă. Колхозра ĕçленĕ.
Хĕрлĕ çара 1942 çулта кайнă. Аслă сержант çар хисепне тивĕçнĕ. 74-мĕш Хĕрлĕ ялавлă Кейӳ дивизийĕн 360 стрелок полкĕн 2-мĕш миномет ротин миномет расчётĕн командирĕ пулса çапăçнă.
Кейӳ патĕнчи çапăçусенче темиçе кун хушши Уганинăн расчётĕ, пехотинĕцсемпе пĕрле, темиçе кун хушшши тăшманăн тапăнăвĕсене сирсе тăнă. Соединенисене юханшыв урлă каçма май тунă. Молдавинче, тата чикĕ леш енчи çапăçусенче те Уганинăн салтакĕсем хăюллăн çапăçнă.
1947-мĕш çултан салтакран таврăннă. Тĕрлĕ хуласенче ĕçлесе пурăннă.
1959-мĕш çулта Норильск хулинче вилнĕ.
Каçăсем
Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1924 çулта çуралнисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:1959 çулта вилнисем Категори:Çĕртмен 18-мĕшĕнче вилнисем
1706
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Витим (юханшыв)
Вити́м — Хĕвелтухăç Çĕпĕрти чи пысăк юханшывсенчен пĕри, Лена юханшывĕн сылтăм юппи. Витимканпа Чина юханшывĕсем пĕрлешнинчен пуçланать.
Географи
Витим начина Витим Икат хребечĕн тăвайкинче пуçланса Витим тикĕс сăртлăхне пĕке евĕр хупăрллать, Кăнтăр-Муя тата Çурçĕр-Муя ту хысакĕсем витĕр касса тухса Лена юханшывне кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1837 çх (Витимкан юханшывне шутласан — 1978 çх).
Юпписем
Сылтăм юпписем: Куанда, Каренга, Калакан, Калар, Бодайбо
Сулахай юпписем: Ципа, Муя, Мамакан, Мама Витим юханшывĕ çинче Бодайбо хули вырнаçнă. Юханшыв бассейнĕнче нефрит, ылтăн тата слюда управĕсем пур.
Асăрхавсем
Категори:Буряти юханшывĕсем Категори:Иркутск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Байкалхыç енĕн юханшывĕсем Категори:Якути юханшывĕсем Категори:Лена юпписем Категори:Витим
Чишмы (Мияки районĕ)
Чишмы  — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 37 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Кушак
Кушак — (килти кушак, пиççука, тут. песи Felis catus) — кушак пеккисен сĕт ĕçекен алла хăнăхтарнă килти чĕрчун. Ăна пĕç-пĕç тесе чĕнеççĕ, пĕрĕс тесе хăвалаççĕ.
Пĕрлехи сăнав
Вун сакăр чернеллĕ. Шăшисемпе апатланать. Сĕт ĕçме кăмăллать.
Этимологи
Вырăссем калаççĕ чăвашсен Кушак сăмахĕ Кошак, Кошка сăмахран тухнă тесе. Анчах ку чăнахипе каласан тĕрĕк чĕлхинчен тухнă сăмах: Йолан - Çĕлен - Змея, Куйан - Куçана - Заяц, çавăнпа Кайăк - Куçак - Кушак - Дичь. Тутар чĕлхинче Кош - Птица. Тĕрĕк чĕлхинчи Й сас палли чăвашсен чĕлхинче Ш Ç Ч сас паллисем çине улшăнаççĕ. Авалхи китай чĕлхинче пĕр иероглив 兔 - кот/кролик/заяц (кушак па куяна) палăртат, ĕлĕк куянпа кушак пĕр тăван йышран тесе шутланă, çавăнпа пĕр сăмахпа палăртнă. Куçана - Кушана / Куçака - Кушака.
Чăвашсен тепĕр сăмах пур Кушака палăртаканни - Пĕçи, Пĕçук, Пĕçукка, перси Bis сăмахĕнчен пулнă, тутарла Песи.thumb|150 px|Авалхи Йĕкипетри кушак статуэтки. Лувр
Ботаника
Кушак сăмах ӳсентăран ячĕсенче тĕл пулать. Вĕсен хушшинче: кушак пăрçи, кушак кĕпçи, кушак ути, кушак пӳсĕр курăкĕ, кушак çăмарти, кушак ури, кушак хӳри.
Каçăсем
Категори:Килти чĕрчунсем Категори:Кушак йышшисем  Категори:Чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Кушаксем
Качака (апат-çимĕç)
Качака (апат-çимĕç) – пуçĕпе е пысăк пайĕпе тăварланă купăста.
Категори:Апат-çимĕç Категори:Купăста
31 çул
Пулнисем
Хань тата Хунну:
Çав. пекех
Категори:Çулсем
30er
Гаранин Владимир Иванович
Гаранин Владимир Иванович — (10.10.1920-20.03.1969), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Кăнтăр-Анăç фрончĕн 14-мĕш хутăш авиаци дивизин 254-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, кĕçĕн лейтенант.
1707
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Галоген
Пĕрлехи хыпарсем
Пур ахаллĕ япалапа та хутăшать. Пĕтĕм галоген — хастар йӳçтерекен, çавăнпа та вĕсем çутçанталăкра хутăшлă çеç тĕл пулаççĕ. Йĕрке номерĕ ӳснĕ çем галогенсен хими хастарлăхĕ сӳнсе пырать, F-, Сl-, Вr-, I- галоид-ионсен химии хастарлăхĕ хăпарса пырать. Галоген ушкăнне Фтор F, Хлор Cl, Бром Br, Иод I, Астат At тата Унунсепти Uus кĕрет.
Каçăсем
Категори:Галогенсем
Хирти Шăхасан
Хирти Шăхасан Hirti Šăhasan — Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи ял.
Лонкас-Еган
Лонкас-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 93 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Увары
Увары — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Киндеркулево
Киндеркулево — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 256 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452218, ОКАТО кочĕ — 80256000000.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Хурçă
Хурçă (Stahl)  — тимĕр тата кăмрăкамăш шăранчăкĕ (çавăн пекех ытти элементсем те пулма пултараççĕ). Тимĕр шайĕ хĕрĕх пилĕк процентран(45 %) кая мар, кăмрăкамăшĕн шайĕ вара 0,02 тата 2,14 % хушшинче.