cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Романовка (Мелеуç районĕ)
Романовка  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 9 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453865, ОКАТО кочĕ — 80241865006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Куксыр
Куксыр — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Литва чĕлхи
Литва чĕлхи (lietuvių kalba) — инди-европа чĕлхисен балтика ушкăнне кĕрекен чĕлхе, Литва патшалăх чĕлхи. Ытларах енĕпе латви чĕлхине çывăх.
Калаçакан вырăнсем
Литвасăр пуçне тата Польшăра (2003 çулта 5,8 пин çын), Белорусире, Калининград облаçĕнче (18 пин), АПШра (660 пин çынран 38,3 пинĕ) литва чĕлхипе калаçаççĕ. 2002 çулхи перепись тăрăх Раççейре литва чĕлхипе калаçакан 49 пин çын пурăнать. Тĕнчипе вара пурĕ 3 миллион çын ытла.
Истори
Литва чĕлхи çинче кивĕ индо-европа чĕлхин грамматикин нумай йĕрки сыхланса юлнă. Çавăнпа та унпа чĕлхе тĕпчевçисем кăсăкланаççĕ.
Литва чĕлхин алфавичĕ
XVI ĕмĕртен пуçласа латин алфавитне усă кураççĕ. 1860-мĕш çулсен иккĕмĕш çур ĕмĕрĕнчен пуçласа кириллицăна усă курма тăрăшнă (а, б, в, г, д, е, ж, з, и, к, л, м, н, о, ô, п, р, с, т, у, ц, ч, ш, щ, ь,, ю, я, io, iô, й, ў), анчах ку ĕç ăнăçлах вĕçленмен. 1901—1905 çулсенче алфавитра улшăнусем пулса иртнĕ. Хальхи литва чĕлхин алфавитĕнче 32 саспалли:
Диалекчĕсем
Икĕ тĕп дилект уйăраççĕ:
Уçă сассисем
Литва чĕлхинче 12 уçă сасă. Уçă сассисене вăрăммăн каланине диакритикăллă паллăпа (nosinė (самсăлă) — ą, ę, į, ų саспаллисем айĕнче çекĕл) кăтартаççĕ. Авал ку сасăсене поляк чĕлхинчи пек сăмса витĕр каланă.
Грамматика
Литва чĕлхинче 6 падеж тата нумай флекси пур. Латин чĕлхин грамматикине асаилтерет. Камăнлăх падежĕнче усă курнă сăмахсем паллă ятсем вырăнĕнче тăраççĕ.
Тĕслĕхсем:
Литва чĕлхинче артикль çук.
33-мĕш çар (СССР)
33-мĕш çар (СССР) — Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнчи СССР хĕçпăшаллă вăйĕсен шутĕнчи оперативлă çар пĕрлешĕвĕ (пĕрлехи çар).
48 (хисеп)
48 (хĕрĕх саккăр) — 47-пе 49 хушшинчи натураллă хисеп.
33-мĕш çар (СССР)
Çара Мускав вăрçă тăрăхĕнче 1941 çулхи утă уйăхĕнче йĕркеленĕ.
1945 çулхи çурла уйăхĕнче салатнă. Çар тытăмлавне Смулен вăрçă тăрăхĕн тытăмлавне тума хушнă.
Ирĕке кăларнă хуласем
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче 33-мĕш çар çак хуласене тăшманран çĕнтерсе илнĕ :
Каçăсем
Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнчи СССР пĕрлĕ тĕслĕ çарĕсем
Спотара
Спотара, — Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи ял. Ял ячĕ Союзплодтара сăмахран тухнă теççĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 76 çын, çав шутра 36 арçын, 40 хĕрарăм пурăннă.
Гнуштя
thumb|Гну́штя Гну́штя (Hnúšťa, Nusten, Nyustya) — Словаки варринчи хула, Столицке Врхи умĕнче, Римава шывĕ çинче ларать. Халăх йышĕ 7,5 пине яхăн çын.
Спотара
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Гнуштя
Истори
Гнуштя хулана пĕрремĕш 1334 çулта асăннă. 1811 çулта «Римавска Коалиция» чул тăпра кăлармалли тусан, Гнуштя ӳсме тытăнать. Хулара металлурги заводне тăваççĕ, ăна 1923 çулта хупнă. Çавăн чухнех хими заводне уçаççĕ.
Каçăсем
Категори:Словакин хулисем
Deletionpedia
Deletionpedia — акăлчан Википединче 2008 çулхи нарăс уйăхĕнчен пуçласа кăларса пăрахнă статьясен веб-сайчĕ.
Проект лицензийĕ — GNU FDL.
2008 çулхи авăн тĕлне 64 пин ытла статья.
Каçăсем
Категори:Онлайн энциклопедисем Категори:Википеди кун-çулĕ
Самюр ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Самюр ( Samur AOC ) - Луара енре вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Лаптăкĕ
Лаптăкĕ 1 300 га.
Римава (юханшыв)
Ри́мава (Rimava) — Словакин юханшывĕ, Сланăн юппи. Тисовец, Гнуштю, Римавска Собота витĕр юхса иртет. Тĕп юпписем — Блг, Гортва, Римавица.
Самюр ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Иçĕм сорчĕсем
Иçĕм тухăçлăхĕ 60 гл/га.
Эрех тĕсĕсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Луара айлăмĕ ( эрехтăвакан енĕ )
Римава (юханшыв)
Категори:Словакин юханшывĕсем
Изранда
Изранда — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Куса юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Куса юпписем
Ăвăслăх (юханшыв)
Ăвăслăх (выр. Осиновка) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Пăлпаш шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Палама ялтан пĕр çухрăмри вăрманта вырнаçнă. Пысăк юпписем çук.
Тележнăй малтан кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхать, Ăвăслăхран иртсен вара кăнтăралла пăрăнать. Давыдово патĕнче Пăлпаш шывĕпе пĕрлешет.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Хурамалăх (пушă ял), Волоколам, Ăвăслăх, Давыдово.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Европа Пĕрлешĕвĕ
мини|European Commission Европа Пĕрлешĕвĕ (ЕП), — Европăра вырнаçнă 27 патшалăхăн пĕрлешĕвĕ. 100px
ЕП патшалăх-пайташĕсем
Европĕрлешĕвĕн патшалăх-пайташĕсем: 2022 çулхи тĕлне:
Каçăсем
Категори:Европа Пĕрлешĕвĕ 1992 07 Категори:Сутăç блокĕсем
Воргашорвис
Воргашорвис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 15 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Карлин Николай Сергеевич
Карлин Николай Сергеевич (1946, юпа, 2, Чăваш АССР, Елчĕк районĕ, Аслă Елчĕк ялĕ çур.- 2017, ҫӗртме) — чăваш сăвăç, композиторĕ.
1992 çулта Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ятне тивĕçнĕ. Раççей Федерацин тата Чăваш Енĕн ПÇП (2004) пайташĕ.
Пурнăçĕ
1946 çулхи юпа уйăхĕн 2-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Аслă Елчĕк ялĕнче çуралнă.
2017-мĕш çулхи çĕртмен 22-мешĕнче вилнĕ. Аслă Елчĕкре пытарнă .
Ӗçĕсем
Сăвăсем çырать, кĕвĕ кĕвелет. «Ялав», «Тăван Атăл» журналсенче пичетленет.
Каçăсем
Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Композиторсем, алфавитпа Категори:Чăваш композиторĕсем Категори:Раççей композиторĕсем Категори:ССРП композиторĕсем Категори:Пайăр çынсем:Елчĕк районĕ
Анат Сăнар
Анат Сăнар, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Юрпаш юханшывĕн сулахай çыраненче вырнаçнă. Шупашкартан 82 км, Етĕрнерен - 28 км, чукун çул станцинчен 76 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 96 çын, çав шутра 49 арçын, 47 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Старый Сикияз
Старый Сикияз — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 257 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452845, ОКАТО кочĕ — 80250865004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Вырăс чĕлхи
Вырăс чĕлхи (русский язык) — вырăссен чĕлхи, славян чĕлхи, Раççей Патшалăхĕн патшалăх чĕлхи. Вырăс чĕлхи çавăн пекех Белорусиpe, Казахстанpa, Киргизиpe патшалăх чĕлхисенчен пĕри. Чăваш Енре те конституци тăрăх вырăс чĕлхи чăваш чĕлхипе пĕр тан патшалăх чĕлхи шутланать.
Вырăс чĕлхине «Language Monthly» (№ 3 за 1997) журналта çырнă тăрăх пĕтĕм тĕнчипе 285 миллиона яхăн çын пĕлет. Çавăнпа та вырăс чĕлхине тĕнчепе сарăлни енчен тăваттăмĕш вырăна лартма пулать. 160 миллион вырăсла калаçакан ăнa хайĕн тăван чĕлхи тесе йышăнать (тĕнчере 7 вырăнта).
Çырулăх тата алфавит
Вырăс чĕлхи çырăвĕнче кириллица алфавитĕнчен (кириллицăран) пыракан вырăс алфавичĕн никĕсĕпе усă кураççĕ.
Вырăс чĕлхин алфавичĕн хальхи тĕсĕнче 33 саспаллилли, ăна 1918 çулта (официаллă 1942 çултанпа кăна: унчен вырăс алфавитĕнче 32 саспалли тесе шутланă, мĕншĕн тесен Е тата Ё пĕр саспаллин икĕ варианчĕ тенĕ).
Каçăсем
* Категори:Австрали чĕлхисем Категори:Беларуç чĕлхисем Категори:Германи чĕлхисем Категори:Израиль чĕлхисем Категори:Монголи чĕлхисем Категори:Казахстан чĕлхисем Категори:Канада чĕлхисем Категори:Кăркăстан чĕлхисем Категори:Китай чĕлхисем Категори:Латви чĕлхисем Категори:Литва чĕлхисем Категори:Молдави чĕлхисем Категори:Раççей чĕлхисем Категори:АПШ чĕлхисем Категори:Çĕнĕ Зеланди чĕлхисем Категори:Узбекистан чĕлхисем Категори:Украина чĕлхисем Категори:Эстони чĕлхисем Категори:Азербайджан чĕлхисем Категори:Грузи чĕлхисем Категори:Эрмени чĕлхисем Категори:Таджикистан чĕлхисем Категори:Туркменистан чĕлхисем Категори:Славян чĕлхисем Категори:Раççей
49 (хисеп)
49 (хĕрĕх тăххăр) — 48-па 50 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех
Категори:Тулли хисепсем
Турень (эрехтăвакан лаптăк)
Турень е Турэн ( Touraine AOC ) - Луара айлăмĕнче ( Франци ) вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк. АОС категорине 1939 çулта кĕртнĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 5 500 га.
Тăприсем
Шурă хăйăрсем.
Каçăсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Луара айламĕ (эрехтăвакан ен)
Виле
мини|Рембрандт, «[[Тульп тухтăрăн анатоми урокĕ», 1632]] мини|Ганс Гольбейн (Кĕçĕнни) [[Вилнĕ Христос тупăкра ӗҫӗн пайӗ ]] Виле — чӗрчунсен вилнӗ кӳлепи, ӳчӗ, ҫав шутра ҫынӑн та. Виле паллисем — сывламанни, чӗре тапманни, куҫӗсем типни тата деформацийӗ, виле хытни тата кӑвакарни тата ҫӗрме пуҫлани.
Каҫӑсем
Категори:Вилĕм Категори:Медицина
Талканка
Талканка (Талканлы) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Çĕнĕ Ашап ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 22 çын, çав шутра 9 арçын тата 13 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 24 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 35 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Хетцинген
352 çын (2002, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1611.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Кундряк
Кундряк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Ашкатар юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 63 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Муром
thumb|right|260px|Троица соборĕ thumb|right|260px|XX ĕмĕр пуçламăшĕнчи фотографи. thumb|right|260px|Мурăм, [[Хура Атăл урлă каçă.]] thumb|right|150px|10 руб ([[2003) - палăк вак укçа Раççей авалхи хулисем]]
Мурăм — Раççей хули, Улатимĕр облаçĕнчи Мурăм районĕн административлă тĕпĕ, Мурăм хула тăрăхĕ шутланать.
Халăх йышĕ 119,4 пин çын (2008). Улатимĕр облаçĕнчи халах йышĕпе виççĕмĕш хула.
Мускав — Хусан йĕрĕн пысăк чукун çул çыххи.
Паллă мурăмсем
Петĕр кнеç тата Феврония кнеç арăмĕ Тс. Иулиания
Тăванла хуласем
Мост, Чехи Бобруйск, Беларуç (партнер килĕшĕвĕ) Мехико, Мексика (2010)
Каçăсем
* Категори:IX ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем Категори:Раççей Ылтăн кăшăлĕ Категори:Хура Атал çинчи хуласем Категори:Улатимĕр облаçĕнчи Мурăм уесĕн ялĕсем Категори:Авалхи Руç хулисем Категори:Улатимĕр облаçĕ
Нарăс, 23
Уявсем
Тăван Çĕршыв хӳтĕлевçин кунĕ (Раççей)
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Архангельск облаçĕ
Архангельск облаçĕ — Раççей Федерацин Çурçĕр-анăç федераллă округне кĕрекен субъекчĕ. Ун шутне Ненец автономлă округĕ кĕрет. Архангельск облаçĕн пуçлăхĕ — Николай Киселёв.
Географи
Архангельск облаçĕ Раççейĕн çурçĕр-анăçĕнче вырнаçнă. Тĕп хули - Архангельск. Çĕр лаптăкĕ 587,4 пин çм².
Халăхĕ
2006 çулхи шутлавпа 1291,4 пин çын пурăннă. Халăх-çын тăвăрлăхĕ: 2,2 çын/çм², хулара: 73,0 %.
Истори
1937 çулхи авăн, 23 йĕркеленĕ. Малтан Архангельск кĕперни пулнă.
Хулисем
Категори:Архангельск облаçĕ
Реджеп Тайип Эрдоган
220px|right|thumb|Реджеп Тайип Эрдоган right|150px
50 (хисеп)
50 (аллă) — 49-па 51 хушшинчи натураллă хисеп.
Реджеп Тайип Эрдоган
Реджеп Тайип Эрдоган, (турккăла:Recep Tayyip Erdoğan, чăвашла:Рĕҫĕп Таййип Иртăхан), — Турци премьер-министрĕ. 1954 çулхи нарăс уйăхĕн 26-мĕшĕнче Истанбул хулинче çурăлнă.
50 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Реджеп Тайип Эрдоган
Пурнăçĕ
Ачалăхĕ Хура тинĕс хĕрринчи Ризе хулинче иртнĕ. 2003 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕнчен пуçласа Турцин премьер-министрĕ вырăнне йышăнать. Унăн чи пысăк ĕмĕчĕ — Турцине Европа Пĕрлешĕвне кĕртесси.
Категори:Турци
Давыдов Александр Романович
Давыдов Александр Романович, — вырăс режиссёр, ӳнерçĕ, аниматор. 1937 çулхи кăрлач уйăхĕн 25 Мускавра çуралнă. 2012 çулхи чӳк уйăхĕн 20 Мускаврах вилнĕ. Унăн аллисем урлă 100 ытла картин тухнă.
Категори:Категори:СССР мультипликаторĕсем
Чăваш наци телерадиокомпанийĕ
Чăваш Наци телерадиокомпанийĕ — Чăваш Республикин Культура министерствин телерадиокомпанийĕ. Компани шутне Чăваш наци радиовĕ, Чăваш наци телекуравĕ тата Тăван радио кĕрет. Логотипĕ октаграмма пек.
Тытăмĕ, вырнаçăвĕ
Адрес: 428000, Шупашкар, Воробьёв композиторсен урамĕ, 10 ç.
Сайт: www.nradio.cap.ru
Кун-çулĕ
Чăваш наци телерадиокомпанине 2010 çулхи раштавăн 22-мĕшĕнче Республикăн Министрсен кабинечĕн йышăнăвĕпе туса хунă. Унăн тытăмĕсенче иккĕ массăллă хыпар хатĕрĕ: Наци радиовĕ тата Наци телекуравĕ. 2011 çулхи юпан 10-мĕшĕнче Наци телекуравĕ УАО "Ростелекомăн" Чăваш Енри филиалĕн кабель эрешĕнче тухнă. Талăкĕпех кăтартать. Телекурав контентне иккĕ чĕлхепе - вырăсла тата чăвашла — параççĕ. Калаçу территорийĕ - республика тĕп хули Шупашкар, Çĕнĕ Шупашкар, Кӳкеç паççулки.
Чăваш Наци радиовĕ 105,0 МГц тăтăшлăх çинче радиокалаçу правин конкурсĕнче çĕнтернĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен Категори:Телеканалсем, алфавитпа Категори:Раççей телекомпанисем Категори:Чăваш Енĕн телеканалĕсем
Искуш
Искуш ( Мăн Ик юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республики]н юханшывĕсем Категори:Мăн Ик юпписем
51 (хисеп)
51 (аллă пĕрре) — 50-па 52 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Гролло
Гролло ( Grolleua ) - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Луара айлăмра ( Франци )анлăн сарăлнă.
Категори:Иçĕм сорчĕсем Категори:Луара айлăмĕ ( эрехтăвакан енĕ )
Мурманск облаçĕ
Мурманск облаçĕ — Раççей Федерацин Çурçĕр-анăç федераллă округа кĕрекен субъекчĕ.
Географи
Облаç Раççейĕн çурçĕр-анăçĕнче вырнаçнă. Лаптăкĕ 144,9 пин çм². Облаçĕн административлă тĕпĕ — Мурманск хули. Облаç Кола ӳрутрвĕнче, Çурçĕр поляр унки леш енче ларать. Кăнтăрта Карели Республикипе чикĕленет, анăçра — Норвегипе тата Финляндипе. Шурă тата Баренц тинĕсĕсен шывĕсемпе çăвăнать. Авал тахçан Кола çурутравĕ пĕтĕмпех пăрлăхпа витĕннĕ пулнă, кайран çĕр çинче тарăн йĕрсем хăварса, пăрлăх шуçса тухнă, çавăнпа Мурманск облаçĕнче питĕ нумай шывсем (Варзуга, Умба, Нива, Воронья, Кола, Тулома, чи вăрăмми — Поной) тата кӳлĕсем (Умбозеро, Ловозеро, чи анлă лаптăкли — Имандра). Мурманск облаççĕрĕсенче Хибин тăвĕсем пур, унта кашни çул альпинистсем пуçтарăнаççĕ.
Çутçанталăкĕ
Пĕтĕм çĕрĕсенче тундра е хутăш тундра-вăрман, кăнтăр енче çеç — çурçĕр тайги. Йывăçсем облаçĕн çурçĕрĕнче карликлă (хурăн тата осина), кунта чăрăш лайăх ӳсет, хырсем тĕл пулаççĕ, тундрăра мăкпа тата лишайника сарса хунă пекех, çырла та нумай: черника, морошка, голубика, брусника тата клюква питĕ сарăлнă. Чĕрчунсем сахалтарах, шыв фауни çĕр çинчирен темĕн тĕрлĕрех. Тилĕсем, куницăсем, горностаи тĕл пулаççĕ, песец, кашкăр та хура упа, лоси и северные олени, пакшасем тата леммингсем нумай.
Кайăксенчен шурă куропаткăна, поляр тăмине, тетеревсене тата глухарсене курма пулать, вăрмансенче снегири, синицы, свиристели пур. Нумай чарлансем, крачексем тата ытти тинĕс кайăкĕсем.
Мурманск облаçĕнче треска, тинĕс окунĕ, палтус, зубатка, камбала, сельдь пуллисене тытаççĕ. Юхханшывсенче форель пур.
Халăхĕ
2005 çулта кунта 872,8 пин çын пурăнать. Халăх-çын тăвăрлăхĕ: 6,0 çын/çм² (2005), хуласенче 91,5 % (2005) çын пурăнать.
Истори
Облаçе 1938 çулхи çу, 28 йĕркеленĕ.
Урăх çĕртре кăтартни
Категори:Мурманск облаçĕ
Анатри Ирçе
Анатри Ирçе (Нижние Ирзеи) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 65 км, Етĕрнерен – 35 км, чукун çул станцинчен 65 км.
Голодаевка
Голодаевка — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Касьма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Анатри Ирçе
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 103 çын, çав шутра 53 арçын, 50 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Голодаевка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Елховка
Кĕçĕн Елховка (выр. Малая Елховка) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Пăлпаш шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Андреевка ятлă пушă ялтан пилĕк çухрăм çурçĕрелле вырнаçнă. Юпписен шучĕ вуннă патнелле, пысăкки çук.
Кĕçĕн Елховка малтан çурçĕрелле юхать, çурма çула çитсен çурçĕр-хĕвелтухăçнелле пăрăнать. Мăн Елховка патĕнче Пăлпаш шывĕпе пĕрлешет.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çынсен сахал пурăнаççĕ, çывăхри ял Мăн Елховка кăна.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Çĕньял Шетмĕ
Çĕньял Шетьмĕ, — Чăваш Республикин Трак ен районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Çавал уесĕн Шипăлка вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
П
Пп, — кириллица çинче никĕсленекен алфавитсенчи, чăваш алфавитĕнчи вун тăххăрмĕш саспалли. Унăн ячĕ — «пă». Вырăс çырулăхĕнчен илнĕ. Кивĕ чăваш çырулăх палăкĕсенче те тĕл пулать. Çĕнĕ чăваш çырулăхне 1871 çулта И.Я.Яковлев кĕртнĕ.
Категори:Саспаллисем
Лихула
Лихула (эст. Lihula) — Эстонири Ляэнес уесĕнчи хула.
Истори
Эстонире 9 пысăк кармансенче орден конвенчĕсем тата епископăнкие капитулĕсем вырнаçнă. Вĕсем Лихула, Вильянди, Пярну, Таллин тата Курси хулисенче вырнаçнă. Лихулăра Сааре-Ляэнемаас епископăн карманĕ пулнă.
Аслă Елчĕк çыхăну уйрăмĕ
Аслă Елчĕк çыхăну уйрăмĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Аслă Елчĕк ялĕнче вырнаçнă çыхăну уйрăмĕ. Аслă Елчĕк ялне çыхăнтарать. Елчĕкрен 4 çухрăмра вырнаçнă. Почта индексĕ 429386.
Истори
1940 çулхи нарăсăн 7-мĕшĕнче çыхăну агенстви пек уçнă.
1994 çулчен Тăрнашур посёлокне çыхăнтарнă.
Ертӳçисем
Тĕрлĕ вăхăтра çыхăну уйрăмне çак çынсем ертсе пынă: Е. Т. Тереньтев, А.И. Золотников, И.Е. Петров, П.Д. Малов, А.Ф. Малова. 1976 çултанпа С.А. Горшкова ертсе пырать.
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн çыхăну уйрăмĕсем
Сывлăш чăмăрĕ
Сывлăш чăмăрĕ:
Мюскаде (эрехтăвакан тăрăх)
Мюскаде АОС ( Muscadet AOC ) - Луара айлăмĕнче (хĕвелтухăç енче) Атлантика океанĕ çыранĕсенче вырнаçнă эрехтăвакан тăрăх. АОС категори 1937 çулта панă.
Лаптăкĕ
2007 çулта пĕтĕм иçĕм лаптăкĕ 11 700 га пулнă.
Иçĕм сорчĕсем
Тăрăхĕн ячĕпе пĕлме пултарать - кунта Мюскаде шурă сорчĕн "патшалăхĕ".
Эрехтăвакан лаптăксем
Мюскаде тăрăхĕ тăваттă эрехтăвакан лаптăка пайланать:
Каçăсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Луара айлăмĕ (эрехтăвакан ен)
Турци патшалăхĕн гимнĕ
Турци патшалăхĕн гимнĕ İstiklâl Marşı (Пăхăнманлăх маршĕ). 1921 çулхи пуш уйăхĕн 12-мĕшĕнче патшалăх гимнĕ шутне йышăннă. Сăввине Мехмет Акиф Эрсой çырнă, кĕввине — Осман Зеки Ӳнгёр.
Каçăсем
Категори:Турци Категори:Патшалăх гимнĕсем
Троицкое (Мелеуç районĕ)
Троицкое  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 852 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453865, ОКАТО кочĕ — 80241865007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Бишкурай (Туймаçи районĕ)
Бишкурай — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 687 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452793, ОКАТО кочĕ — 80251805001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Усть-Шлык
Усть-Шлык (Шлык-Түз) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Çĕнĕ Ашап ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 47 çын, çав шутра 24 арçын тата 23 хĕрарăм пулнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
52 (хисеп)
52 (аллă иккĕ) — 51-пе 53 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Улицкая Людмила Евгеньевна
thumb|Улицкая Людмила Евгеньевна (2023) Улицкая Людмила Евгеньевна, — вырăс çыравçи. 1943 çулхи нарăсăн 21 Пушкăрт Республикинче Давлеканово хулара çуралнă. Упăшки — Андрей Красулин скульптор.
1991 çулта «Казус Кукоцкого» романĕшĕн Букер премине тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ
Пĕрремĕш ĕçĕсене 1980 çулсенче журналсенче пичетленĕ. Унăн кĕнекисене 17 чĕлхе çине куçарнă.
Людмила Улицкая Пушкăртостанра, эвакуацире, çуралнă. Вăрçă вĕçленсен Улицкисем Мускава таврăнаççĕ, унта Людмила шкулран вĕренсе тухать. Биолог-генетик ăстаçăлăхпа Мускав патшалăх университечĕнчен вĕренсе тухнă.
Людмила Евгеньевна икĕ çул СССР ĂА пĕрлĕ генетика институтĕнче ĕçлет, унтан ăна самиздата пичетлесе илнĕшĕн çитмĕлмĕш çулсенче ĕçрен кăларса яраççĕ. Çакăнтанпа Улицкая пĕртте патшалăх хĕсметĕнгче тăман: вăл Камера еврей мусăк театрĕн литература ертӳçи пулса ĕçлет, очерксем, ача-пăча пьесисем çырать, ача-пăча тата пукане театрĕ валли радио инсценировкă хатĕрлет, пьесăсене рецензилет тата монгол чĕлхинчен сăвăсене куçарать. Хăйĕн калавĕсене журналсенче пичетлеме Улицкая сакăрвуннăмĕш çулсен вĕçĕнче тытăнать. «Сестрички Либерти» (1990, режиссерĕ — Владимир Грамматиков) тата «Женщина для всех» (1991, режиссерĕ — Анатолий Матешко) фильмсем валли сценари çырнă, «Новый мир» журналра «Сонечка» повеçĕ (1992) пичетленнĕ хыççăн паллăлăха тухать. 1994 çулта çак ĕç Францире çулти чи паха куçару кĕнеки пулса тăрать, авторĕ хисеплĕ франци Медичи парнине тивĕç пулать. Францирех Людмила Улицкин пĕрремĕш кĕнеки («Бедные родственники» пуххи, 1993) франци чĕлхипе пичетрен тухать.
Каçăсем
Категори:Вырăс çыравçисем  Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Нарăсăн 21-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1943 çулта çуралнисем Категори:«Вырăс Букер» лауреачĕсем Категори:Раççейĕн XXI ĕмĕрти çыравçисем Категори:Раççейĕн XX ĕмĕрти çыравçисем
Хуçасăр япала
Хуçасăр япала — юридицилле терминологире: япалана хуçасăр теççĕ, енчен те :
Каçăсем
Категори:Япала тивĕç-ирĕкĕ Категори:Япала Категори:Япаласем
53 (хисеп)
53 (аллă виççĕ) — 52-пе 54 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Каор (эрехтăвакан лаптăк)
Каор - ( Cahors ) Кăнтăр-Хĕвеланаç енче (Франци) вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптакĕ 4 200 га.
Иçĕм сорчĕсем
Каор енче çеç хĕрлĕ иçĕм сорчĕсемпе усă курма юрать: Мальбек (70 %) тата Таннат, Мерло.
Каçăсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Кăнтăр-Хĕвеланăç ( эрехтăвакан енĕ )
Чернышев-Шетьмĕ Никита Константинович
Никита Константинович Чернышев-Шетьмĕ (1911 çул, ака, 30, Çĕньял Шетмĕ, Красноармейски районĕ, Чăваш Ен — 1977 çул, Йĕпреç районĕ, Чăваш АССР) — чăваш композиторĕ, артисчĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Никита Чернышев 1911 çулхи ака уйăхĕн 30-мĕшĕнче Чăваш Енри Красноармейски районĕнчи Çĕньял Шетмĕ ялĕнче çуралнă, ачалăхра тăлăха юлнă. Ленинград хулинче, ача-пăча усрав çуртĕнче ӳснĕ. Кунтах вăл фортепианопа тата сĕрме купăспа выляма хăнăхать.
Вунулттă çул тултарсан Никита Шупашкара таврăнать. 1928 çулта мусăк шкулне вĕренме кĕрет. Иккĕ çул иртсен ăна Мусăк театр техникумне куçараççĕ. Кунта вăл пулас паллă композиторсемпе Филипп Лукинпа, Григорий Хирбӳпе, Герман Лебедевпа, Аристарх Орлов-Шуçăмпа пĕрле вĕренет.
"Пуçламăш уроксене пире Степан Максимов панă. Вĕрентӳçсем хушшинче наци мусăкне аталантарас ĕçе нумай хал панă Владимир Михайлович Кривоносов пулнă»" — çырать хăйĕн биографинче Никита Константинович.
Никита Чернышев яланах ун пирки питĕ ăшшăн асăннă, хăйĕн пĕрремĕш вĕрентӳçĕ тесе йышăннă. Çав çулсенче вăл Григорием Яковлевичем Хирбюпе çывăх паллашать. Çутçанталăк Никита Константиновича питĕ çивĕч мусăк сисĕмне, тимлĕхе тата ĕçченлĕхе парнеленĕ. Çакна пула вăл яш чухнех мелодисем хайлама пикенет.
"«1932 çулта эпĕ «Çĕнĕ ял» юрăна кĕвĕлерĕм, ăна республикан «Ялав» журналĕнче пичетлерĕç. Çак вăхăтра мусăк театрĕ çумĕнче композиторсен уйрăмне йĕркелеççĕ, унăн йышне Ф. Лукин, Г. Хирбю, Г. Лебедев, Орлов-Шуçăм тата мана илеççĕ. Филипп Лукин хистевĕпе «Пионерсен юррисем» пухăма кăларнă, унта манăн юрăсене те кĕртнĕччĕ: «Ленина асăнса», «Пионер юрри», «Çурт-йĕр тăвакансен юрри». Çапла манăн пултару ĕç-пуç пуçланса кайрĕ»" - вулатпăр Никита Чернышев-Шетьмен асилевĕсенче.
Талка
Талка — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Пăлпаш шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Павлово ялтан виçĕ çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Юпписен шучĕ вуннă патнелле, пысăкки шутне Ржавец кĕрет.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче Макридино, Горево, Талица, Мокино, Макаршино ялсем лараççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Воргаю
Воргаю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Макариха юханшывăн сылтăм çыранĕпе 57 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Линталь (Гларус)
1139 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1613.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Аслă Елчĕкри вăтам шкул
2003-2004 çулсенче шкулта 20 класс, 343 вĕренекен пулнă, вĕсене 33 вĕрентекен ăс панă. Вĕрентекенсен шучĕнче 11-ĕшĕ «Халăха çутта кăларас ĕçĕн отличникĕ» палла тивĕçнĕ, 7-ĕшĕ «Аслă вĕрентекен» ята илме тивĕçнĕ.
Шкул çумĕнче халĕ 10 гектар çĕр тытăнса тăрать. Ачасене ĕç профессиĕсене параççĕ: арçын ачасене тракторист-машиниста вĕрентеççĕ, хĕрачасене — çĕвĕçе тата пахча-çимĕç ӳстерме. Ачасене вĕренме шкулăн МТЗ тракторĕ пулăшать, 10 компьютер пур. Шкул вулавăшĕнче пурĕ 23 427 кĕнеке упранать.
Истори
Шкула 1867 çулта уçнă. Вăл вăхăтра хута вĕрентмелли шкул пулнă. Пĕрремĕш вĕрентекенĕ çартан таврăннă Ефим Петров салтак пулнă. Шкул А. Иванов пӳртĕнче вырнаçнă пулнă. 13 арçын ачапа пĕр хĕрача вĕреннĕ. 1891 çулта 4 класлă шкул уçнă. Яковлев Иван Яковлевич тăрăшнипе йывăç пӳртлĕ шкул хăпартнă.
1917-пе 1925-мĕш çулчен шкула халăх çурчĕ тесе каланă. Кунта пĕтĕм ялти мероприятисене иртернĕ.
1928-мĕш çулта шкулта çичĕ çул вĕренме пуçланă. 1955 султанпа вăтам шкул пулса тăнă. 1999 çултанпа пĕтĕмĕшле пĕлӳ паракан шкул ятне панă, шкул çӳмĕнче «Берёзка» (Хурăн) ятлă ача-пăча садне йеркеленĕ.
1932-1934 çулсенче шкул çумĕнче коммунист яшĕсен шкулĕ ĕçленĕ.
Ĕмĕр
Ĕмĕр, — вăхăт виçи, çĕр çула тан.
Аслă Елчĕкри вăтам шкул
Истори
1963 çулта шкул çумĕнче ĕçе вĕренме пуçланă. Ачасене каменщик, тракторист-машинсит, çĕвĕçĕ пулма хатĕрленĕ, медицина сестрисен ĕçне, пахча-çимĕç ӳстерме тата пыл хурчĕсене ерчетме вĕрентнĕ. Çав ĕçсене вĕренме шкулта 14 çĕвĕç машини, МТЗ-80 трактор, автомашина, 1,5 гектар çĕр пулнă. Шкулăн шефĕ — Ленин ячĕллĕ колхоз пулнă.
Ĕмĕр
Кĕркури календарĕ
Кĕркури календарĕнче 0-мĕш ĕмĕр çук, пирĕн эрăччен I ĕмĕр хыççăн пирĕн эрăри I ĕмĕр пуçланать.
Аслă Елчĕкри вăтам шкул
Истори
1972 çулта кирпĕрен купаланă икĕ хутлă шкул çуртне хута кĕртнĕ.
Ĕмĕр
Кĕркури календарĕ
Категори:Вăхăт виçисем
Аслă Елчĕкри вăтам шкул
Паллисем
Шкул 1956 тата 1957 çулсенче ВСХВ кĕмĕл медальне тивĕçнĕ.
Паллă çынсем
Çавăн пекех шкула вĕренсе тухнисен шучĕнче 4 ăслăх тухтăрĕ, 6 ăслăх кандидачĕ, 26-шĕ тĕрлĕ ĕçсен тава тивĕçлĕ ĕçченĕсем.
Каçăсем
Категори:Елчĕк районĕнчи шкулсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Анатри Явăш
Анат Явăш, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 99 çын, çав шутра 45 арçын, 54 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Сконе ленĕ
Сконе(Skåne) — Швецин ленĕсен пĕри. Тĕп хули Мальмё. Юнашар Блекинге ленĕ, Халланд ленĕ, Смоланд ленĕ вырнаçнă.
Категори:Швеци ленĕсем
54 (хисеп)
54 (аллă тăваттă) — 53-пе 55 хушшинчи натураллă хисеп.
Печмень
Печмень (Печмень) — Перĕм Енри Барда районĕнчи чиркӳ ялĕ. Печмень ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 440 çын, çав шутра 216 арçын тата 224 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 527 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 29 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Кунь
Кунь — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Спаниель
мини|Спаниель сунарта
Спаниель (англ. Spaniel) — сунар йыттисен ӑрачӗсен ушкӑнӗ. Испанирен пулса тухнине ячӗ тӑрӑх пӗлеҫҫӗ. Усӑ курни, тӗппипе илсен, сунарта кайӑк-кӑвакала ҫӑра ӳсентӑран хушшинчен тупса кӑларса илсе пырасси. XVII ӗмӗр вӗҫнелле спаниельсене типҫӗр ҫинче сунарта тата шыв кайӑкӗсем ҫине кайма уйӑрнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Спаниельсем Категори:Йытă ăрачĕсен групписем
Хумпуç Патăрьел
Хумпуç Патăръел (Хомбусь-Батырево), — Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи ял.
Кунçулĕ
Ункă таврашĕнчи Патăрьел ялĕнчи чăвашсем никĕсленĕ.
Тепĕр документ Йĕпреç районĕнчи Хумпуç Патăрьел çыннисем Пăла çинчи Патăрьеле, хальхи Чăваш Енри район центрне, никĕслеме е никĕслессине хутшăнма пултарнине çирĕплетет. Документ "Переписная книга ясачных татар, чуваш и мордвы Симбирского уезда за 1723 год" (Чĕпмпĕр уесĕнчи ясак тÿлекен тутарсен, чăвашсен мордвасен 1723-мĕш çулхи çырсатуху кĕнеки) ятлă. Унта çавăн пек çырни пур:
<Куçару: Ясак тÿлекенсен Хумпуç Патăрьел ялĕ ясак тÿлекенсен Çĕнĕ Ахпÿрт чăваш ялĕнчен виçĕ çухрăмра, Пăла шывĕн сылтăм енче вырнаçнă. Ялта 123 кил.> Географилле самантсене шута илсен, кунта ку статьри Патăрьел пирки мар, Пăла таврашĕнчи  пирки иккенни курăнать. Илсе кăтартнă документранах ял ячĕ чăнах та "паттăр" сăмахран тухни те паллă. Мĕншĕн тесен асăннă çырсатуху кĕнекинчи Богатырево çавăн пĕлтерĕшлĕ. Çын ятĕнчен е урăх сăмахран тухнă пулсан апла каламан пулĕччĕç.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Тăрăм ял тăрăхĕ
Тăрăм ял тăрăхĕ — Чăваш Республикин Елчĕк районĕнчи муниципалитет. Тĕп ялĕ - Тăрăм.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Александров Владимир Николаевич. Адресĕ: 	429383, Тăрăм сали, Тĕп урам, 100. Телефон:	+7-83549 62-6-43
Ялсем
Ял тăрăхне кĕрекен ялсем:
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Елчĕк районĕн ял тăрăхĕсем
Иркен
Иркен (выр. Иргень) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сулахай юппи ..
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Çĕмĕртлĕ (выр. Черёмушки) ялтан пилĕк çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Юпписен шучĕ çирĕм ытла, пысăкки шутне Текунпа Поддорожнăй кĕреççĕ.
Иркен малтан кăнтăралла юхать, Поддорожнăйпа пĕрлешнĕ хыççăн хĕвеланăçнелле пăрăнать. Мăн Погорелка патĕнче Керженецпа пĕрлешет.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çынсен сахал пурăнаççĕ, çывăхри ял шутне Çĕмĕртлĕ (выр. Черёмушки) кăна кĕрет.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Крупина
right|thumb|Крупина
Кру́пина (Krupina, Karpfen, Korpona) — Словакин хули, Штьявницке Врхипе Крупинска Планина умĕнче ларать. Халăх йышĕ 8 пине яхăн çын.
Истори
Крупина тата Трнава Словакин чи ватă хулисем пулаççĕ. Хуласен ĕретне Крупина 1238 çулта кĕрет. Пĕрремĕш 1135 çулта Бела II патшан хутĕнче çырнă. Крупина ун чухне Балти тинĕсĕнчен Адриатикăна илсе пыракан Magna Via сутă-илӳ чаплă çулĕ çинче ларнă. 1241 çулта Крупинăна монгол-тутарсем тапăннă. XIV ĕмĕрте Крупина «крупина хула ирĕк тивĕçĕпе» паллă пулать. Çак тивĕçе чылай хула, тĕслĕхрен, Ружомберок, Жилина, Прьевидза тата урăххисем те, илес тесе тапăçнă. XV ĕмĕрте Крупинăна темиçе хут та гуситсем хупăрланă. XVI ĕмĕрте хула çине турккăсем тапăнаççĕ. Крупина çирĕп карман хӳтлĕхĕсене хăпартать, вĕсене турккăсем ниепле те илеймеççĕ. XVIII ĕмĕрте Крупинăна куруцсем çунтарса яраççĕ. 1919 çулта хулана венгрсен Хĕрлĕ Çарĕ тустарать.
Халĕ Крупина — Банскобистрица енĕн район тĕпĕ.
Палла çынсем
Андрей Сладкович (Ондрсь Браксаторис) — словаки сăвăçи.
Каçăсем
Категори:Словакин хулисем
Погильдяков Вениамин Васильевич
Вениамин Васильевич Погильдяков (16.09.1926, Çтюххаль ялĕ, Похвиçнĕ районĕ, Куйбышев облаçĕ, РСФСР, ССРП — 7.8.2001, Шупашкар, Чăваш Республики, РФ) — чăваш çыравçи тата кинодраматургĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1926 çулхи авăн уйăхĕн 16-мĕшĕнче Куйбышев облаçĕн Похвиçнĕ районĕнчи Çтюххаль ялĕнче хресчен килйышĕнче çуралнă. Пăхăрăсланри вĕрентекенсен институтĕнче, Пĕтĕм Союзри патшалăх кинематографи институтĕнче вĕреннĕ.
Ăренпурти «Комсомольское племя», Куйбышеври «Волжский комсомолец» тата Шупашкарти «Молодой коммунист» редакцийĕсенче ĕçленĕ. Чăваш телекурав студийĕн çамрăк кăларăмĕсен редакторĕ пулнă.
СССР кинематографисчĕсен тата çыравçисен пĕрлешĕвĕсен пайташĕ пулнă.
Каçăсем
Категори:Самар чăвашĕсем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш режиссёрĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей режиссёрĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем Категори:Чăваш тĕнчипе çыхăннă вырăс çыравçисем Категори:1926 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2001 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 7-мĕшĕнче вилнисем
Аслă Елчĕк ял вулавăшĕ
Аслă Елчĕк ял вулавăшĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Аслă Елчĕк ялĕнче вырнаçнă ял вулавăшĕ. Кĕнекесемпе Аслă Елчĕк ялне тивĕçтерет. Культура çурчĕн иккĕмĕш хутĕнче вырнаçнă.
Вулавăшра пурĕ 9 657 кĕнеке, вĕсенчен чăваш чĕлхи çинче — 662 кĕнеке. 2004 çул хушшинче кĕнекесене вулакансен шучĕ пурĕ 769 çын пулнă, вĕсем пурĕ вулавăша 10 416 хут килсе кайнă. Вĕсене 14 982 кĕнеке алла панă, вĕсенчен чăвашла çырнисен щучĕ — 4 103.
Ĕçлекенсем
Нумай вăхăт Çĕрпӳ библиографи техникумне вĕренсе пĕтернĕ Ю.Т. Волкова ĕçленĕ. Çавăн пекех Е. В. Кантеев ĕçленĕ.
1978 çултанпа вулавăшăн заведующиĕ — З.П. Карамаликова.
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн вулавăшĕсем
55 (хисеп)
55 (аллă пиллĕк) — 54-па 56 хушшинчи натураллă хисеп.
Аслă Елчĕк культура çурчĕ
Аслă Елчĕк культура çурчĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Аслă Елчĕк ялĕнче вырнаçнă культура çурчĕ.
Çурт икĕ хутлă, кирпĕрен купаланăскер. Пĕрремĕш хутра 350 вырăнлă курав залĕ, пĕчĕк зал. Иккĕмĕш хутра ял вулавăшĕ тата кружоксене иртермелли пӳлĕм.
Культура çурчĕн электрогитара, параппан установки, усилитель, кармошка, сцена тум-тирĕсем.
Истори
1925 çулта Аслă Елчĕкре вулавăш çуртне уçнă. Пĕрремĕш вулаканĕ Ф. Шеляпин хастар комсомолец пулнă. 1937 çултанпа Тереньтев ĕçлеме пуçланă. Вăл культурăллă мероприятисене нумай иртернĕ. Вулавăш çурчĕнче стена хаçачĕсене кăларнă.
1948 çулта 300 вырăнлă йывăç çурт хăпартнă. 1984 çулта кирпĕчрен купаланă.
Çыннисем
1991 çултанпа директор вырăнĕнче З. З. Кантеева ĕçлет.
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн культура çурчĕсем
Президент
Президент — патшалăхăн пуçлăхĕ.
Каçăсем
Категори:Политика
Иструть
Иструть — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Ай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
Ржев çапăçăвĕ (1942-1943)
Ржев çапăçăвĕ — 2004 çултанпа йышăннă ăнлав, унăн шутне Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче Хĕвел анăç тата Калинин фрончĕсен çарĕсем «Центр» çарĕсен ушкăнĕ хирĕçле Ржев-Сычёвка-Вязьма тĕлĕнче 1942 çулхи кăрлачăн 8-мĕшĕнче пуçласа 1943 çулхи пушăн 31-мĕшĕччен ирттернĕ уйрăм 4 тапăну операцине кĕртнĕ.
Çакна асра тытмалла: операцисем Ржев тĕлĕнчи пĕрлехи тапăну пайĕсем пулман, вĕсене кашнине хăйне май йеркеленĕ, хушшинчи тăхтавсем уйăх çурăран виççе уйăха çити тăсăлнă. Тĕслĕхрен, Ржев-Вязьма операцине çаплах Ржев çапăçăвĕ шутне мар, Мускав çапăçăвĕ шутне кĕртеççĕ.
Термин пулса тухни
Совет салтакĕн астăвĕмĕнче ржев мăкăрăлчăкĕ, «ржев пĕкки», «ржев ашваклавĕ», «прорва» ятпа юлать. Ржев таврашĕнчи ялсенче «Ржев патне хăваланă» сăмах çаврăнăшĕ пур. Çаплах нимĕçсен вăрçă ветеранĕсем халĕ те «Ржев таврашĕнчи» çапăçусене çӳçенсе асилеççĕ.
Ржев çапăçăвĕн тапхăрĕсем
Совет çарĕсен ржев мăкăрăлчăкĕн районĕнчи тапăну операцисенче пĕрлехи тĕллĕ ĕçсем пулнă: нимĕçсен «Центр» çарĕсен ушкăнĕн тĕп вăйĕсене Ржев—Вязьма патĕнче аркатса, Ржев, Сычёвка, Вязьма тата урăх хуласене ирĕке кăалрмалла, çакăнпа вара ржев мăкарăлчăкне пĕтермелле. Чылай вăхăт тăршшĕ, 15 уйăх, совет çарĕсем 8 уйăх пынă пĕрин хыççăн теприне тăваттă пысăк тапăну операцине ирттернĕ. Нимĕç енĕ çав вăхăтра Хĕвел тухăç фрончĕн варринчи стратеги енчен тупăшлă плацдарма тытса тăма тăрăшнă.
Ржев-Вязьма операцийĕ (1942)
Ржев-Вязьма операцийĕ (1942 çулхи кăрлач, 8 — ака, 20) — Калинин (генерал-полковник И. С. Конев) тата Хĕвел анăç (çар генералĕ Г. К. Жуков) фрончĕсен çарĕсен, Çурçĕр-Хевел анăç тата Брянск фрончĕсем пулăшнипе ирттернĕ тапăну операцийĕ.
Совет çарĕсен 1941/1942 хĕллехи стратегиллĕ тапăнăвĕн пайĕ шутланнă. Унăн тĕлĕ нимĕçсен «Центр» çарĕсен ушкăнне (çарпуçĕ — генерал-фельдмаршал Г. фон Клюге) çапса аркатасси пулнă. Вĕçленмен пулсан, операци Хĕрлĕ Çарăн тапăнăвĕн паллă пайĕ шутланать. Совет çарĕсем тăшмана хĕвел анăç тĕлĕнче 80—250 çм çити тапса янă, Мускав тата Тулă облаçĕсене, Калинин тата Смулен облаçĕсен нумай районе ирĕке кăларнă.
1942 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнчен пуçласа пушăн 30-мĕшĕччен «Центр» ушкăнĕ 330 пин ытла çынна çухатнă.
Пĕрремĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ
Пĕрремĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ, е Ржевшăн иккĕмĕш çапăçу (1942 çулхи утă, 30 — юпа, 1) — Калинин (И. С. Конев) тата Хĕвел анăç (Г. К. Жуков, вăлах пĕтĕм операцине ертсе пынă) фрончĕсен çарĕсем нимĕçсен Ржев-Вязьма мăкăрăлчăкĕнче хӳтĕленнĕ 9-мĕш çарне (генерал-полковник В. Модель) аркатас тĕллевпе ирттернĕ çапăçусем.
Операцинчи совет çарĕсен пĕтĕмĕшле çухатăвĕсем 300 000 яхăн çынна, е операцине хутшăннă РÇХÇ ушкăнĕсен йышĕн 60 %. 1085 яхăн танка çухатнă. 30-мĕш çарăн Ржевшăн çапăçнă чухнехи (1942 çулхи утăн 30-мĕшĕ — юпан 1-мĕшĕ) хăйĕн çухатăвĕсем 99 820 çынпа танлашнă.
Нимĕçсем мĕн чухлĕ çухатни паллă мар.
Иккĕмĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ
Иккĕмĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ, е «Марс» операцийĕ (чӳк, 25 — раштав, 20, 1942 çул) — Калинин (М. А. Пуркаев) тата Хĕвел анăç (И. С. Конев) фрончĕсен нимĕçсен 9-мĕш çарне аркатас тесе ирттернĕ операци. Операцие çар генералĕ Г. К. Жуков йеркелесе пынă.
Д. Гланц хыпарланипе, «Марс» операцин виçĕ эрнинче совет çарĕсен 100 пине яхăн салтакпа офицерĕ вилнĕ е пĕр хыпарсăр çухалнă тата 235 пин çын аманнă.
А. С. Орлов урăх цифрăсене палăртать: тавăрусăр çухатусем 70,4 пин çынна çитнĕ, 1366 танк çуннă.
Нимĕçсен енчен 40 000 çын тата 400 танкпа штурм кĕпçи пĕтнĕ.
Ржева ирĕке кăларни
1943 çулхи çулла нимĕçсен В. Моделĕн 9-мĕш çарĕ Ржев-Вязьма мăкăрăлчăкне хăвараççĕ. Çарсене малтанах хатĕрлесе хунă йĕре илсе каяс «Буйвол» (Buffel) операцие ирттернĕ.
Нимĕç çарпуçлăхĕн тактикă енчен тирпейлĕ ĕçĕсене пула нимĕç çарĕсем хупăрлав хăрушлăхран тухма пултараççĕ («Buffel» операцие халĕ нумай патшалăхри çар училищисенче тĕрĕс ирттернĕ чакса пымалли операци тесе вĕрентеççĕ). Тапăнса пырса Хĕрлĕ Çар пушă хулана кĕрет, унта 9-мĕш çарăн арьергарчĕ кăна юлнă пулнă.
Кĕçех 9-мĕш нимĕç çарĕн штабĕ Курск мăкăрăлчакĕн çурçĕр фасне ертсе пырать.
Калинин (А. М. Пуркаев) тата Хĕвел анăç (В. Д. Соколовский) фрончĕсен совет çарĕсем тăшмана хăвалама тытăнаççĕ; çакна 1943 çулхи Ржев-Вязьма операцийĕ (2 — пуш, 31) тенĕ. Совет çарĕсем фронт йĕррине Мускавран татах 130—160 çм куçарнă.
Официаллă хыпарсемпе, совет çарĕсем операцинче 38 862 çынна çухатнă.
Ржев хулине 1943 çулхи пушăн 3-мĕшĕнче Хĕвел анăç фронтăн 30-мĕш çарĕ ирĕке кăларать.
1943 çулхи çурла уйăхĕнче Ржев районне Сталин вăрçăра фронта пĕртен-пĕр тухать.
Пурнăç паракан Хĕрес
Пурнăç паракан Хĕрес (ὁ ζῳοποιὸς σταυρός), Чăн Хĕрес, Турă Хĕресĕ, Пурнăç паракан Йывăç — Иисус Христоса вĕлернĕ хĕрес. Христос хавалĕсен хатĕрĕ шутланать, тĕп христиан реликвиĕ пулать.
Ржев çапăçăвĕ (1942-1943)
Пĕтĕмлетӳсем
Ржев патĕнчи çапăçусем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин чи нумай юн юхтаруллă эпизочĕ шутланать. Хĕрлĕ Çарăн пĕтĕмĕшле çухатăвĕсем, официаллă хыпарсемпе, мильон çынран ытла пулнă. Юлашки, вăрçă историкĕсен официаллă мар шутлавĕпе, 800—900 пин çын вилнĕ тата 1,5 млн яхăн — суранланнă. Алексей Исаевăн архивсене тĕпчесе тунă ĕçĕсенче, хĕвел анăç тĕлĕнчи операцисенче 1942/кăрлач 1943/пуш тапхăрĕнче çакăн чухле çухату пулнă: тавăрусăр - 392 554 çын; санитари - 768 233 çын.
Ржева, юнашар хуласемпе ялсене аркатнă, çунтарнă. 17 уйăх хушшинче Ржева тĕппипех, ытларах, Хĕрлĕ çарăн артиллерипе авиацийĕ ирĕке кăларнă чухне, çĕмернĕ. Оккупацине тăрса юлнă 20 пин çынран, ирĕке кăларнă кун — 1943 çулхи пушăн 3-мĕшĕнче — 150, районĕпе пĕрле — 362 чĕрĕ юлнă. Ржеври 5443 пурăнан çуртран 297 кăна тĕрĕс-тĕкел ларса юлнă. Вăрçă ĕçĕсенчи хулапа района кӳнĕ материаллă шырлăх, Ятарлă Патшалăх комиссин шутлавĕпе, пĕр миллиард çурă тенкĕпе танлашнă.
Астăвăм
thumb|170px| Ржева «Вăрçă мухтавĕн хули» чыслă хисепе тивĕçтерекен диплом
СССР Аслă Канашĕн Президиумĕн 1978 çулхи пуш уйăхĕн 2-мĕшĕнчи хутайĕпе Ржев хулине Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче нимĕç фашисчĕсемпе кĕрешнĕ чухне хастарлăхшăн,хуçалăх тата культура аталанăвĕнче пысăк çитĕнӳсем тунăшăн Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин I степеньлĕ орденĕпе чысланă.
«Хула хӳтĕлевçисем Тăван çершывăн ирĕклĕхĕпе пăхăнманлăхĕшĕн кĕрешӳре хăюлăх, çирĕплĕх тата массăллă паттăрлăх кăтартнăшăн» Раççей Федерацин Президенчĕн 2007 çулхи юпан 8-мĕшĕнчи 1345 № хутайĕпе Ржев хулине «Вăрçă мухтавĕн хули» чыс хисепе тивĕçтернĕ.
«Ржев ашваклавĕ» пирки А. Т. Твардовский «Я убит подо Ржевом» паллă сăвă ăсталать. Вăрçăна хутшăннăскер, В. П. Астафьев çыравçă, «Прокляты и убиты» роман авторĕ, шалт çапса каланă: «Эпир вĕсене юхан юн шывĕсемпе вилем тăвĕсем айне турăмăр».
2009 çулхи нарăс, 23 НТВ телеканалĕнче Алексей Пивоваровăн «Ржев. Неизвестная битва Георгия Жукова» документалă фильмĕн премьерине кăтартнă. Фильма историллĕ мар, çăлкуçсене тĕрĕслемен тесе тиркенĕ. Хашпĕр публицистсемпе историксен шухăшĕпе, фильмра нумай фактсене йăнăш кăтартнă, автор ăна идеологи туйăмĕпе кăна хайланă.
Каçăсем
Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин çапăçăвĕсем Категори:СССР çапăçăвĕсем Категори:Германи çапăçăвĕсем *
Пурнăç паракан Хĕрес
Каçăсем
Категори:Христиан реликвисем Категори:Хавал хатĕрĕсем Категори:Хĕрес христианлăхра
Атык
Атык — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 39 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452793, ОКАТО кочĕ — 80251805002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Купырка
Купырка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Дёма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем