cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иран
Тавралăхĕ
Çурçĕр-анăçра Азербайджанпа, Арменипе тата Турципе, анăçра — Иракпа, çурçĕрте — Туркменистанпа, тухăçра — Афганистанпа тата Пакистанпа чикĕсем тытать. Çурçĕртен Иран Каспи тинĕсĕпе, кăнтăртан — Перси заливĕпе çăвăнать. Иран тĕнчери чи авалхи патшалăхсенчен пĕри шутланать. Темиçе ĕмĕр хушши çĕршыв Хĕвелтухăçĕнче паллă вырăн йышăнса тăна. Перс импери Дарий I вăхăтĕнче Греципе Ливирен пуçланса Инд юханшывне çити сарăлнă. Малти Хĕвелтухăçри чи аталаннă çĕршыв пулнă май тĕнчери халăхсен хутшăнăвĕсенче Иран паян сумлă вырăн йышăнать. Иранăн çĕр упранăвĕсенче темĕн чухлĕ нефть тата газ упранăвĕсем пур, çавăн пирки Ираншăн Анăç этемлĕхĕн çĕршывĕсемпе хирĕçӳ тытăмĕн хаярлăхĕ пĕрмаях хĕрсе тăрать. мини|слева|250px|Çурçĕр-тухăç [[Эльбурс]]
Климачĕ
Иранра арид климачĕ. Каспи тинĕсĕ çумĕнче — субтропиклă. Çĕршывăн çурçĕрĕнче хĕллехи температура часах 0°С аяла анать, утă уйăхĕнче сайра 30°С çитет. Анăç çĕрĕсенче çул хушшинчи нӳрĕкĕн вăта шучĕсем — 1700 мм, типĕрех тухăçĕнче — 680 мм. Пушхирте çуллахи температура 40° çӳле хăпарать. Иранăн анăçĕнче, Загрос тăвĕсенче температура яланхиллех 0° аяларах, юр ытлă-çитлĕ ӳкет, вичкĕн çил улать. Тӳремсенче Перси кӳлмекĕ çумĕнче хĕл ытларах ăшă, çу — шăрăх та нӳрĕк.
Патшалăх тытăмлăхĕ
мини|Хасан Рухани — Иран президенчĕ
1979 çулта йышăннă конституци тăрăх, Иран ислам республики шутланать. Иран патшалăхĕн Пуçлăхĕ Çӳл ертӳçи пулать. Вăл çĕршывăн пĕрлĕхлĕ политикине палăртса пырать.
Административлă пайĕсем
мини|Иранăн административлă пайланни Иранăн административлă тĕп пайĕ остан (استان}} — ostān, хисеп шучĕпе — استانﻫﺎ — ostānhā) пулать, вăл шахрестансем (شهرستان) çине таткаланать. Шахрестан бахшисенчен (بخش). пуçтарăнать. Останăн чи пысăк шĕкĕр хули тĕп хули (مرکز — markaz) шутланать. Кашни остана кĕпернетĕр (остандаром — استاندار) тытса тăрать. Иран çĕрĕ 30 останран пуçтарăнать:
1950 çулчен Иран 12 останран — Ардалян, Азербайджан, Белуджистан, Фарс, Гилян, Араки-Аджам, Хурасан, Хузестан, Керман, Ларестан, Лурестан тата Мазендеран — пуçтарăнса тăнă. 1950 çулта вĕсен шутне 10 çити чакарнă, кайран 1960 - 1981 28 таран нумайлатнă. 2004 çулта Хурасантан 3 остана йĕркеленĕ.
Тĕп хулисем
67 % халăхĕ хуласенче пуранать. 2030 çул тĕлнелле 80 % çитме пултарать. Чи пысăк хули — 7,1 млн çынлă Тегеран (14 млн — агломераципе). Тегеранра патшалăх промăçлăхĕн çурри ытла ĕçлет, çав шутра — автомобиль тăвакан, электронлă, хĕçпăшал, хими, апат-çимĕç хатĕрлекен. Калăпăшĕпе иккĕмĕш хула — Мешхед, шиитсен таса хули.
Халăхĕ
мини|Хĕрупраçсемпе хĕрарăмсем. Иран. Çурла-авăн, 2007 мини|справа|300px| Иран халăхĕ ӳсни
Халăх йышлăхĕ:
Хулара пурăнакансем — 67 %.
Тĕнĕ
Чылайăшĕ — мăсăльмансем. 90 % халахĕ — шиитсем (патшалăх тĕнĕ). Иран патшалăхĕнче, Иракпа Бахрейнри пекех, шиитсен шучĕ 50% ытла. Иранра шиитсен икĕ таса хули: Мешхед (Имам Реза мавзолейĕ) тата Кум вырнаçнă. Кум хули исламăн чаплă тĕпĕ, кунта ислам семинарисемпе университечĕсем чылай.
Çулçӳрев
мини|справа|200px|Лютфалла Шейхăн мечетĕн шалти Иранăн çулçӳрев индустрийĕ Иран-ирак вăрçи пынă чух чылай асапа кĕчĕ, çапах та халĕ аталана пуçларĕ. 2003 çулта 300 пин çулçӳрев ирĕклĕх хутне панă, чылайăшне — Мешхедпа Кума каякан çынсене. 2004 çулта Ирана 1,7 млн ют çĕр çыннисем çитсе курнă. Мăсăльманшăн таса вырăнĕсем кăсăк туртăмĕ пулаççĕ пулсан, европейсен кăмăлне археологи хусăклăвĕсемпе авалхи палăксем иллентереççĕ. 2004 çулта çулçӳрев индустри тупăçĕ 2 миллиарда доллара çитет. Çапах та инфраструктурă начарри чăрмав кӳрет.
Транспорт
Иранăн транспорт инфраструктури лайăх аталаннă. Автомобиль çулĕсен тăршшĕ 178 пин çм, вĕсенчен 2/3 — хытă витĕнчĕклĕ. 1000 çын шутне 30 автомобиль пулать. Чукун çулĕсен тăршшĕ — 8400 çм (2005). Чукун çулпа Арменипе (ĕçлемест), Азербайджанпа, Пакистанпа, Турципе тата Туркменистанпа çыхăннă. Хорремшехр — Басра (Ирак) сыпăкне çул хураççĕ. Колей анлăшĕ — 1435 мм. Чи пысăк порчĕ — Перси кӳлмекĕнчи Бендер-Аббас, Каспи тинĕсĕ хĕрринче — Энзели. Иранра 321 аэропорт, вĕсенчен 129 хытă витĕнчĕклĕ вĕçсе-хăпармалли ярăмсемлĕ. Ултă хулара метро тăваççĕ. Пăрăхсен тăршшĕ — 34 пин çм; вĕсенчен 17 пин — газопăрăхĕсем, 16 пин — нефтепăрăхĕсем, 1 пин — шĕвеклетнĕ газпа газоконденсата куçармалли.
Истори
справа|обрамить|Авалхи Иран. Пĕрремĕш çĕршыв пуçтарăнăвĕ — [[Элам (хĕрлĕ тĕс)тата пускил халăхсем — персăсем, парфянсем, мидисем, касситсем, çаплах — Пайпăл тата Ассири патшалăхĕсем]] Иран тĕнчен ĕлĕк-авалхи патшалăхсенчен пĕри шутланать. Темиçе ĕмĕр тăсăлăвĕнче вăл Тухăçра йăлмак евĕр çĕршыв пулса тăрать. Перси империйĕ Дарий I тапхăрĕнче Греципе Ливине хушшинче Инд шывĕ патне çити сарăлса вытрать. XVII и XVIII ĕмĕрсенче Перси хăватлă сумлă патшалăх пулнă, анчах та XIX ĕмĕр вĕçнелле хавшакланса пырать. Перси çурма колониллĕ патшалăх шайне ӳкет. 1935 çулта Перси ятне Иран теме тытăнать. 1979 çулта  ислам революцийĕ çĕнтерсен Иран çумне ислам республики палăртăвĕ хушăнать.
Ислам тапхăрĕнчи Иран
мини|слева|200px|[[Исмаил I]] шиит йӳнлĕ ислама Иранра 1501 çулта патшалăх тĕнĕ шайне Сефевидсен ăрăвĕн Исмаил I хан астулра ларнă чух хăпартаççĕ. 1503 çулта Исмаил Ак-Коюнлуна çапса аркатать те унăн ишĕлчĕкĕсем çинче çĕнĕ патшалăх туса хурать, тĕп хулине Тебриз ят парать.
Сефевидсен империйĕ хăйĕн çӳл мăнаçлăхне Аббас I чух, Осман империне аркатса хăйĕн çумне паянкунхи Ирак, Афганистан территорине, Пакистанăн пайне, Азербайджан, Армени тата Грузи, çаплах Каспи тинĕсĕ хĕрринчи Гилян тата Мазендеран провинцисен çĕрĕсене хушса çитет. Çапла вара, Иранăн харпăрлăхĕ Тигртан Инда таран тытăнса тăнă.
Тĕп хули Тебризран Казвина куçать, каярах тата Исфахана. Туртса илнĕ территорисем Ирана чылай пурлăхпа хӳхемлĕхӳ кӳнĕ. Культура аталанса кайнă. Иран вăта çĕрлĕ патшалăха кĕрсе каять, хĕçпăшаланнă вăйĕсенче хăватлăх çĕнĕлетĕвне ирттереççĕ. Анчах Аслă Аббас çĕре кĕрсен импери сӳнме тытăнать. Хайласăр тытăмлăха пула империрен Кандагарпа Багдад уйрăлса тухаççĕ. 1722 çулта афгансем Иран çине харçăпа тухаççĕ, тӳрех Исфахана ярса илеççĕ, унта астула Махмуд-хана лартаççĕ. Çакăн хыççăн Надир-шах çарпуç Сефевидсен юлашки тăранне Тахмаспа II-не тата унăн ывăлне вĕлерет те Иранра Афшаридсен тытăмлăхне йĕркелесе ярать.
Чи малтанах Надир-шах патшалăх тĕнне суннисăма куçарать, хыççăн Афганистана çапса çĕмĕрет те Перси картине Кандагара тавăрать. Афган çарĕсем Индине тараççĕ.
1750 çулта тăрăм Карим-ханăн Зендсем ăрăвне куçать. Карим-хан 700 çул тапхăрĕнчи пĕрремĕш перс-ертӳç пулса тăрать. Вăл тĕп хулине Шираза куçарать.
Пехлеви вăхăтĕнче Шаханшах («патшасен патши») термина пурнăçа кĕртнĕ. Унăн чухне Иранăн мăнаçлă индустриализацийĕ тапранать, пĕтĕм инфраструктурăна çĕнелетеççĕ. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи тапхăрĕнче шаханшах Аслă Британипе Совет Союзĕ хăйсен çарĕсене Иранра вырнаçтарма ыйтнипе килĕшмен. Вара тамăрсем Ирана кĕрсе кайса, шаха астулран кăларса пăрахнă та чукун çулпа нефть упранăвĕсене тĕрĕслеве илнĕ. 1942 Иранăн суверенитетне тавăрнă, Мохаммеду шаха астула йышăнтарнă. Çапла пулин те, Совет Союзĕ, Турци тапăнассинчен сыхланса, хăйĕн çарĕсене çурçĕр Иранра 1946 çулхи çу уйăхĕчченех тытса тăнă.
Вăрçă иртсе кайсан Мохаммед Реза хастарлă политикă тытса пынă, анчах та халăха вăл пурнăçа анăç тĕслĕ тăвасси тата ислама пĕтересси килĕшмен. 1963 çулта çĕршывран Хомейни аятоллана кăларса янă. 1965 çулта «Федаяне Ислам» ушкăнĕн хастаррисем Хассан Али Мансур премьер-министăра вĕлереççĕ. 1973 çулта мĕн пур политикă партийĕсемпе пĕрлĕхĕсене салатса янă, вăрттăн полици йĕркелесе хунă. 1970-мĕш çулсем вĕçнелле Иранра нумай шутлă халăх хумханăвĕсем пуçланаççĕ, çавна пула Пехлеви тăрăнлăхне пĕтереççĕ, монархи йĕркине пĕтĕмпех пăрахăçлаççĕ. 1979 çулта çĕршывра ислам революцийĕ пулса каять, Ислам республикине тĕпĕлеççĕ.
Хаçатсем, телекурав, радио
Хаçатсем: Кейхан, Эттелаат Радиопа телекурав:
Иранăн ядерлă программи
2006 çулхи авăн, 21 ООН-ăн Нью-Йоркри Мăн Ассамблейи вăхăтĕнчи пресс-конференцинче Махмуд Ахмадинежад Иранăн ядерлă программи лăпкă пурнăçлă тĕслĕ пулнине тепĕр хут çирĕплетсе каларĕ. Вăл палăртнипе, Тегеран урана тачăлатас ĕçсене чарса лартас ĕç ыйтăвĕсене сӳтсе явма хатĕр, анчах та çак ĕçре тĕнчери пĕрлĕхлĕх енчен шантару пани кирлĕ. 2006 çулхи раштав, 23 ООН-ăн Хăрушсăрлăх канашĕ пĕр майлă пулса хăйĕн ядерлă программине чарма шутламасть тесе Ирана хирĕç чараксем кĕртес резолюцине йышăннă. Çак сĕнӳпе тĕнчери пур çĕршывсене ядерлă тата ракетă программисенче усă курма кирлĕ материалсене, хатĕрсене, технологие Ирана сутма юраман. Иранăн ют çĕршыв министерстви ООН-ăн Хăрушсăрлăх канашĕн çак сĕнĕвне "чăн мар" тата "саккунсăр" тесе хăйсенчен сирсе янă..
Хĕçпăшаллă вăйĕсем
[[Шахаб-3 ракетă тӳпене çĕкленни]] Иранăн Хĕçпăшаллă вăйĕсем икĕ никĕсрен тăраççĕ: Хӳтлĕх министерстви çарĕçем тата Çӳл ертӳçи пăхăнăвĕнчи Ислам революцине сыхлакансен корпусĕ, вĕсенче пĕтĕмпе 545 пине яхăн çын хĕсметре. Резервĕ 350 пин çына çитет. Иранра ИРСК ертĕвĕпе çаплах парă-çар ушкăнĕ — Басидж ĕçлет, унта пĕрмай хĕсметре 90 пин тысяч добровольцев тата 11 миллион резервисчĕсем, çав шутра хĕрарăмсем те. Çакăн пек, хĕçпăшаллă вăйсенче резерва та шута кĕртсе, Иранра 12 миллион çына яхăн пулать. Çак пысăккăшпе Иран тĕнчере пĕрремĕш вырăнта шутланать, хăшпĕр шутсемпе Китайăн, АПШ-ан тата Раççейĕн пĕтĕм хатĕр вăйĕсенчен ытларах пулнипе. Иранăн çар хатĕрлĕхне çирĕп вăрттăнлăхра тытаççĕ. Паллă, 1992 çултанпа Иран харпăр танкĕсене, бронетранспортерсене, йертсе пымалли ракетăсене, шывай киммисене тата истребительсене те туса кăлараççĕ. Юлашки çулсенче баллистикă ракетисене, çав шутра Шахаб-3 туса хатĕрлеççĕ. Иран çар-вăрçă хатĕрлĕхне ВВП 3,3% тăкать, Çывăх Тухăçри ытти çĕршывсемпе танлаштарсан ку çав тери сахал тухать. Патшалахăн вăрçă доктринине хăйсен территори чăмăртанлăхне хӳтĕлес енĕпе çеç хатĕрленĕ.
Каçăсем
Категори:Иран Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Виллизау (тытăмлани)
Виллизау (Sursee (Amt)) — Швейцарири тăрăх. Тăрăх центрĕ — Виллизау хула.
Тăрăх Люцерн кантонне кĕрет. 302,04 км² лаптăка йышăнать. 65 362 çын пурăнать. Официаллă код — 0305.
Каçăсем
Категори:Люцерн (кантон)
Пермек Александр Иванович
Пермек Александр Иванович (чăн хушамачĕ Пермяков), — чăваш сăвăçи. 1913 çулта Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи Тăвай ялĕнче çуралнă. 1941 çулта Украинăра вилнĕ.
Пурнăçĕ
Шупашкар рабфакне вĕренсе пĕтернĕ. Ачасене шкулта вĕрентнĕ. Сăввисене хаçатсенче, журналсенче пичетленĕ.
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем
Устуманды
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Сала (Чăнлă районĕ)
Сала (Чириково)— Чĕмпĕр облаçĕнчи Чăнлă районĕн ялĕ.
Истори
<Куçару: >
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Юлашки аллă çул хушшинче кунта пайтах чăваш тĕпленнĕ пулин те, пурнакансенчен ытларахăшĕ çаплах вырăссем-ха.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем Категори:Аякри чăваш ялĕсем
Ăсан
thumb|250px|Ăсан чăххи thumb|right|250px|Ăсан ареалĕ thumb| Lyrurus tetrix tetrix
Ăсан - килти чăхран кăшт пĕчĕкрех кайăк.
Чăх йышне кĕрет.
Çăмартисем (7-9) сарăрах хăмăр, унта-кунта хăмăр пăнчăсем курăнкалаççĕ. Ăсан чăххи вĕсене 25 кун таран пусса ларать, кунне 23-25 хут çавăрать. Чĕпписене тухса типсенех çĕр çинче вырнаçнă йăваран илсе тухса каять. Хĕлле юр ăшăнче пытанса пурăнать, юр ăшăнчи пӳлĕмĕ хăйĕнчен пысăкрах, уйрăмах çӳллĕшĕ. Юр ăшĕнчен кунне икĕ хутчен апат çиме тухать - ирхине ирех тата хĕвел анма пуçласан.
Пирĕн тăрăхра вĕсен йышĕ пысăках мар: 2-3 пинрен иртмест. Ку ăсан сунар кайăкĕ пулнă пирки тата унăн тăшманĕсем нумаййинчен килет. Ăсан çине тилĕсем, сăсарсемпе пăсарасем тапăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Вĕçен кайăксем Категори:Чăх йышшисем Категори:Евразири вĕçен кайăксем
Тутарбай
Тутарбай — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 478 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452347, ОКАТО кочĕ — 80243845001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Сăкăт (Вăрнар районĕ)
Сăкăт (Сугут-Торбиково), — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулта районсем туса хуриччен Етĕрне уесĕн Ассакасси вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Этимологи
Ялăн ячĕ авалхи сăкăт халăхĕ палăртăвĕнчен сыхланса юлнă. Çакăн пек топонимсем чăвашсем пурăннă выранта чылай тĕл пулаççĕ.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Асам
Асам (অসম; Asom) — Индин тухăç енчи штачĕ. Тĕп хули — Диспур, пысăк хули — Гувахати. Халăхĕ — 26,638 млн çын (штатсем хушшинче 14-мĕш вырăнта (2001). Çак çĕрте тĕнчипе чаплă ассам чей хатĕрлесе кăлараççĕ.
Тавралăхĕ
Çĕр-шыв лаптăкĕ — 78 438 çм² (16-мĕш вырăн).
Хуçалăхĕ
Экономикин тĕпĕ — ял хуçалăхĕ. Джут тата чей культурисене çитĕнтереççĕ, ют çĕрсене (экспорта) сутса яраççĕ. Нефть тупăçлаççĕ. Шыв пурлăхĕсемпе пуян (Брахмапутра шывĕпе юпписем). Чылай ылтанăн пĕчĕк çĕрай управĕсем тупăннă, якатмаллии чула та кăлараççĕ.
Каçăсем
Категори:Инди штачĕсем
Камыштау
Камыштау — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 33 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452787, ОКАТО кочĕ — 80251875004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Ботаника
мини|Ботаника Ботаника (βοτανικός — «ӳсентăрансем», — «курăк, ӳсентăран»)  — ӳсентăрансем çинчен ăнлантаракан ăслăх, биологи уйрăмĕ.
Астрономи
Астроно́ми — тӳпе япалисен, вĕсен йĕркелĕхсен, Çут Тĕнчен тытăмлăхĕн, пахалăхĕсен, пулса тăнин, аталанăвĕн ăслăлăхĕ.
Астрономи Хĕвеле, Хĕвел Системин планетисене тата вĕсен спутникĕсене, астероидсене, кометăсене, метеоритсене, планетăсем хушшинчи япалалăха; çăлтăрсене тата Хĕвел Системине кĕмен планетăсене, тĕтрелĕхсене, çăлтăрсем хушшинчи япалалăха, галактикăсене тата вĕсен пуçтарăнчăкĕсене, пульсарсене, квазарсене, хура çăткăнсене тата урăх нумай япалалăха тĕпчет.
Астрономин тĕпчев япалисем (предмечĕсем)
• 2
Каçăсем
*
Ентеш
Ентеш - пĕр тăрăхра е пĕр енре пурăнакан çынсем хăйсене ыттисенчен уйăрма пулăшакан ăнлав.
Илепер (юханшыв)
Илепер  - Мăн Çавал юханшывĕн сулахай юппи км. Вăрнар районĕ тăрăх юхать. . Вăрри Мăн Çавал юханшывĕн 132 км, сылтăм енче. Тăршшĕ — 12 км.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем] :
Каçăсем
Категори:Мăн Çавал юпписем Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Евчĕ
Евчĕ сăмахăн пĕлтерĕшĕсем:
1. Евчĕ - хĕре качча илме каччă патĕнчен ятарласа хĕр ашшĕ-амăшĕпе калаçса пăхма каякан çын (ытларах чухне - хĕрарăм).
3. Евчĕ - пĕр-пĕр питĕ кирлĕ ĕçпе малтанласа килнĕ çын. Хальхи вăхăтра ун вырăнне ытларах ют чĕлхесенчен кĕнĕ сăмахсемпе усă кураççĕ - посредник, мененджер.
1963
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Каспи тинĕсĕ
thumb|right|250px|Каспи тинĕсĕ thumb|right|250px|Terra Satellite (MODIS) thumb|right|250px|[[Разин, Степан Тимофеевич|Стенька Разин (Василий Суриков)]] Каспи тинĕсĕ — Çĕр çинчи чи пысăк кӳлĕ, Европа Азипе çыхăннă çĕртре вырнаçнă.
Хамăръял
Хамăръял - пĕр ялта пурнакан е пурăннă çынсем пĕр-пĕрне хисеплесе чĕнни. Хăш чухне кӳршĕллĕ ялта пурăнакана çалах калаççĕ.
Каспи тинĕсĕ
Географи
Каспи тинĕсĕ S латин сас палли пек курăнать, тăршшĕ çурçĕртен кăнтăра - 1200 çухрăма яхăн, анăçран тухăçа - 195-435 çухрăм, вăтам вăрăммăшĕ — 310-320 çухрăм.Лаптăкĕ яхăн 400 пин çм2. Каспи тинĕсĕ физика-географи енĕпе виççĕне пайланать - Çурçĕр Каспи, Вăтам Каспи тата Кăнтăр Каспи. Килĕштернĕ чикĕ Çурçĕр тата Вăтам Касписем Чечен утравĕ - Тюб-Караган сăмсахĕ йĕррипе пырать, Вăтам тата Кăнтăр Касписемпе - Пурăну (Жилой) утравĕ - Ган-Гулу сăмсахĕ йĕррипе пулать. Лаптăк шучĕсем: Каспи тинĕсĕнчен шыв ыхса тухмасть, шывĕ тăварлă, 0,05 ‰ Атăл юхса кĕнĕ çĕртре, 11—13 ‰ кăнтăр-тухăçĕнче. Шыв шайĕ часах улшăнать, халĕ - 28 м аялтарах Тĕнче океанĕн шайĕнчен. Тинĕс шывĕн лаптăкĕ - 371 000 çм² майлă, чи тарăннни - 1025 м.
Этимологи
Ячĕ хуртан пулса кайма пултарать - хур тинĕсĕ. Каспи тинĕсĕ хăйĕн ятне çавсенчен илсе юлнă. Каспи тинĕсĕн хăйĕн пурнăçĕнче 70 ят пулнă - Гиркан тинĕсĕ, Хвалын тинĕсĕ, Хазар тинĕсĕ, Абескун тинĕсĕ, Сарай тинĕсĕ, Дербент тинĕсĕ, Сихай тинĕсĕ тата ытти йăхсен-халăхсен ячĕллĕ.
X - XIII ĕмĕрсенче Пăлхар тинĕсĕ ячĕ пулнă.
Каспи тинĕсне юхса кĕрекен шывсем
Категори:Каспи тинĕсĕ
Кырыккале (ил)
Кырыккале (туркк.: Kırıkkale), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Кырыккале. Илте 328 461 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 6 056 km².
Категори:Турци илĕсем
Андреев Арсентий Кузьмич
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Чăваш ял хуçалăх институтĕнче вĕренсе тухнă. Агроном пулса Казахстанри тата Сахалинри çерем çĕре сухаланă.
Каçăсем
!--Categories-->
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:1937 çулта çуралнисем Категори:1963 çулта вилнисем
Калăпăшла ăшă шăнăçтарăш
Калăпăшла ăшă шăнăçтарăш харпăр калăпăшлă уйрăм япалалăх температура улшăннă чухне (фаза куçăмĕ çук шутланать) хăйĕн шалти энергине пысăклатас пултарулăха кăтартать. Япалалăхăн C ăшă шăнăçтарăшне унăн V калăпăшĕ çине пайланипе танлашать:
Кыршехир (ил)
Кыршехир (туркк.: Kırşehir), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Кыршехир. Илте 300 000 çын яхăн пурăнать (2000).
Калăпăшла ăшă шăнăçтарăш
е урăхла каласан, ку вăл асăннă япалаллăхăн калăпăшĕн пĕрчин ăшă шăнăçтарăшĕ.
Кыршехир (ил)
Категори:Турци илĕсем
Калăпăшла ăшă шăнăçтарăш
Асăрхавсем
Категори:Термодинамика Категори:Физикăлла капсем Категори:Ăшă шăнăçтарăш
Улу-Теляк (Иглин районĕ)
Улу-Теляк — Пушкăрт Республикин Иглин районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3187 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452425, ОКАТО кочĕ — 80228872001.
Тĕнчери хутшăнусен канашĕ
Уйăхра иккĕ ăстрăм Foreign Affairs (en) журнал пичетлет.
Улу-Теляк (Иглин районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тĕнчери хутшăнусен канашĕ
Питĕ анлă веб-сайт пур, пуç мими центрĕ, Дэвид Рокфеллерăн тĕпчевĕсен программисене, урăх программăсемпе проектсене, публикацисене, историе хатĕрлеççĕ, биографисене çыраççĕ, пресс-релизсене пĕлтереççĕ.
Улу-Теляк (Иглин районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглин районĕ
Тĕнчери хутшăнусен канашĕ
Йĕркелевçĕсем (1916): Вудро Вильсон президентăн пулăшуçи Варбург, «полковник» Хаус тата ур.
Каçăсем
* Категори:АПШ тулаш политики Категори:1921 çулта уçăлнисем
Исампай
Исампай (Изамбаево) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 69 км, Етĕрнерен – 27 км, чукун çул станцинчен 69 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 211 çын, çав шутра 106 арçын, 105 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Çатракасси вăтам шкулĕ (Муркаш районĕ)
Çатракасси вăтам шкулĕ, — Муркаш районĕнче вырнаçнă Çатракасси ялĕнчи вăтам шкул.
Кӳршĕ
Кӳршĕ - çумлă, куршĕре юнашар çуртра е хваттерте пурнакан çын.
Çатракасси вăтам шкулĕ (Муркаш районĕ)
2001 çулта пурĕ 15 класс пулнă, 272 ача (вĕсенчен 134 хĕрача) вĕреннĕ, 31 вĕрентекен ĕçленĕ. Вĕрентекенсенчен 27-ĕщĕ аслă пĕлӳллĕскерсем пулнă.
Кӳршĕ
Пускил - юнашар çуртсенчен е хваттерсенчен пĕринче пурăнакан çын. Кӳршĕпе танлаштарсан пускил пĕр-ик кил урлă та пурăнма пултарать[çăлкуç кирлĕ].
Çатракасси вăтам шкулĕ (Муркаш районĕ)
Шкулăн 12 компьютер, автомобиль пур. Шкул хыççăн 9,96 гектар çĕр çирĕплетнĕ. Шкул вулавăшĕнче 11900 кĕнеке упранать.
Истори
1901 çулта Сетой ялĕнче земство училищи уçăлнă. Училище ятарласа лартнă çуртра вырнаçнă пулнă.
1918 çултанпа тăватă класлă пуçламăш шкул пулса тăнă. 1940-мĕш çултанпа тулли мар вăтам шкул шайне кĕртнĕ. 1962 çултанпа сакăр класс вĕренмелли шкул пулса тăнă, 1965 çултанпа вара — вăтам шкул.
1951/1952 çулсенче шкулта 202 вĕренекен вĕреннĕ, 12 вĕрентекен ĕçленĕ. Шкул вулавăшĕнче 962 кĕнеке пулнă. 1963 çулта 293 вĕренекен, 15 вĕрентекен пулнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн шкулĕсем Категори:Чăваш Енри шкулсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Визбор Юрий Иосифович
Юрий Иосифович Визбор (Çĕртме, 20 1934, Мускав — авăн, 17 1984, Мускав) — совет кино актёрĕ, журналист, бард
Каçăсем
Категори:1934 çулта çуралнисем Категори:1984 çулта вилнисем
Температура
Температу́ра (temperatura — кирлĕ пек пăтрану, тивĕçлĕ тăрăм) — термодинамикăлла тытăма кăтартакан тата шутлавлăхла майпа интуитивлă ăшă-сивĕ ăнлава палăртакан  физикăлла кап.
Каçăсем
* Категори:Термодинамика
Çĕнĕ Малăклă районĕ
Çĕнĕ Малыкла районĕ - Чĕмпĕр облаçĕн районĕ. Атăлăн сулахай енче вырнаçнă. Центрĕ — Çĕнĕ Малăклă ялĕ.
Истори
Района 1935 çулта йĕркеленĕ.
Урçа
Урçа - арăмĕ вилнĕ пирки пĕччен пурăнакан арçын.
Çĕнĕ Малăклă районĕ
Район тытăмĕ
Халĕ район шутĕнче 31 ял тата хула евĕр посёлок — Çĕнĕ Çарăмсан. Район халăх йышĕ 18,6 пин çын.
Каçăсем
Ç
Паймит
Кун-çулĕ
1927 çулчен Шупашкар уесĕн Богородск вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Куславкка районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Куславкка районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Ахаль карăк
thumb|223px|Карăк автанĕ ([[Тюринги Германи)]] thumb |Tetrao urogallus urogallus thumb|Tetrao urogallus urogallus
Карăк - чи пысăк кайăксенчен пĕри. Чăх йышне кĕрет. Вăрманта пурăнать. Сайра хутра ун çывăхĕнчи улăх-çарана тухса кĕрет. Çăмартисем (6-8) сарăрах хăмăр тĕслĕ, хура хăмăр пăнчăсемлĕ. Карăк туйĕ виçĕ тапхăртан тăрать, пуш уйăхĕн пуçламăшĕнче тытăнать. Пĕрремĕш тапхăрĕ - автансем туй вырăнне пуçтарăнма тытăнни. Иккĕмĕш - чăххисем вĕçсе килни. Виççĕмĕш тапхăрĕ - чăхсемпе автансем пĕрлешни. Туй пынă вăхăтра карăксем юрлаççĕ, вăл вăхăтра япăх илтеççĕ. Карăк чăххисем çăмартана 3-4 эрне пусса лараççĕ. Сивĕ вăхăтра вĕсен çăмартисем шăнса пĕтни те пулкалать. Хăрăушлăх пулсан йывăç çине вĕçсе хăпарать. Унтах çывăрать. Ытларах çĕр çине пурăнать. Пĕчĕк картапа пурăнаççĕ. Хĕлле 15 таран пуçтарăнаççĕ. Чăвашра карăксен хисепĕ пысăк мар. Ниçта та каймасть. Хĕлле чăрăш йĕпписемпе, хурăн папкисемпе тăранса пурнать. Каçхине юр ăшăнче çĕр каçать.
Категори:Кайăксем Категори:Чăх евĕрлисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Малатья (ил)
thumb|right|290px Малатья (туркк.: Malatya), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Малатья. Илте 853 658 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 12 235 km².
Категори:Турци илĕсем
Фёдорова Ольга Фёдоровна
right|Фёдорова Ольга ФёдоровнаФёдорова Ольга Фёдоровна, — Социаллă Ӗç Паттăрĕ. 1929 çулхи авăн уйăхĕн 7-мĕшĕнче Муркаш районĕнчи Çатракасси ялĕнче çуралнă.
Ӗçре хастарлăх катартнăшăн тата продукци калапăшне ӳстернĕшĕн ăна 1966 çулта Социаллă Ӗç Паттăрĕ ятне панă.
Пурнăçĕ
Çатракасси вăтам шкулне вĕренсе пĕтернĕ. Тăван колхозра уйри бригадăра ĕçленĕ, пăрусене пăхнă, сĕт сӳнĕ.
Чулхула облаçĕн Воротынец районĕнчи «Волжанка» колхозне куçнă хыççăн унта сĕт сӳнĕ.
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн паллă çыннисем
Ляти-Йоль
Ляти-Йоль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сылтăм çыранĕпе 124 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Пименов Иван Сергеевич
Пименов Иван Сергеевич, — чăваш сăвăçи, тăлмачĕ. 1914 çулта Ăренпур облаçĕн Курманай районĕнчи Михальел ялĕнче çуралнă. 1942 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Ӗçĕсем
Сăвăсемпе поэмăсем çырнă, чăваш сăвăçисен ĕçĕсене вырăсла куçарнă.
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем
Ход-Дон
Ход-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Садон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 5,4 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Садон юпписем
Ничка-Буляк
Ничка-Буляк — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 42 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452787, ОКАТО кочĕ — 80251875005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Услантăр
Услантăр - Мăн Çавал юханшывĕн сулахай юппи. км. Вăрнар тата Красноармейски районĕсем тăрăх юхать. . Вăрри Мăн Çавал юханшывĕн 112 км, сылтăм енче. Тăршшĕ — 13 км.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем] :
Каçăсем
Категори:Мăн Çавал юпписем Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Хусах
Хусах - авланмасăр кил-çурт тытса е ашшĕ-амăшĕпе пурăнакан арçын.
АПШ штачĕсем
АПШ 50 штатран тăрать:
700px|lang=cv
*
Лужков Юрий Михайлович
Ю́рий Миха́йлович Лужко́в (авăн, 21, 1936, Мускав) — раççей политика ĕçченĕ, 18 çул хушши (1992 - 2010) Мускав мэрĕ ĕç вырăнĕнчен («шанăçа çухатнă тесе Раççей президенчĕ») хăтарнă. 9 çул хушши (2001 çултанпа) çаплах «Пĕрлĕ Раççей» партин аслă канашĕн пĕрлĕ председателĕ пулнă, унтан вăл мэр вырăнĕнчен кăларсан тӳрех тухнă.
Статьясем
Категори:Нон грата пайăр çыннисем Категори:Ереванăн чыслă гражданĕсен Категори:Тирасполĕн чыслă гражданĕсем Категори:Кишинёвăн чыслă гражданĕсем Категори:Калуга облаçĕн чыслă гражданĕсем Категори:Пыл-хурт ăстисем Категори:СССР филателисчĕсем Категори:Раççей филателисчĕсем Категори:Данакер орденĕн кавалерĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:Раççей Федерацин Федераци Канашĕн пайташĕсем (1996—2000) Категори:Раççей ăслайçисем Категори:Юрий Лужков Категори:Пайăр çынсем:Мускав
Мавлют (Мавлют ял тăрăхĕ)
Мавлютово  — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 5 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452347, ОКАТО кочĕ — 80243845002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Маниса (ил)
thumb|right|290px Маниса (туркк.: Manisa), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Маниса. Илте 1 260 169 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 13 120 km².
Категори:Турци илĕсем
Ушачь
Ушачь — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Сюнь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Ăшăяраслăх
Ăшăярăш (ăшă яраслăх) — япалалăхсен, ĕскерсен, материалсен, вĕсенчи пĕрчĕсен (атомсен, электронсен, молекулăсен...) хаосла  куçăмне кура, пĕр тĕлтен тепĕр тĕле, сивĕрех еннелле,  ăшă куçарма пултараслăхĕ.
Каçăсем
Категори:Термодинамика Категори:Энерги Категори:Ăшăярăш
Славянсем
[[File:Территории славянского населения Европы.png|thumb|Европăри славянсен территорисем:
]]
Славянсем (вт.сл. — Словѣнє, бел. — Славянсем, укр. — Слов’яни, русин. - Славляне, пол. — Славяни, мак. — Словените, серб. — Словени, хрв., бос. — Slaveni, словен. — Slovani, пол. — Słowianie, чех — Slované, словак — Slovania, каш. — Słowiónie, луж. — Słowjenjo, Słowjany) — Европăри инди-европăллă пысăк этно-чĕлхеллĕ пĕрлĕхĕ.
Халĕ славянсем Тĕп, Кăнтăр тата Тухăç Европăн чылай территоринче тата тухăçалла — Раççейĕн Инçет Тухăçĕ таранах сарăлнă. Славянсем сахал йышăн Анăç Европа, Америка, Кавказ лешьен тата Вăтам Ази патшалăхĕсенче пурăнаççĕ. Славянсен пур йышĕ — 300—350 млн çын, вĕсенчен çурри — вырăссем (137 млн). Анăç славянсем (поляксем, чехсем, словаксем, кашубсем тата лужичсем), кăнтăр славянсем (полхарсем, сербсем, хорватсем, босняксем, македонсем, словенсем, черногорсем) и тухăç славянсем (белоруссем, вырăссем, украинсем, (русинсем).
Чылай славян халăхĕ пурăнакан патшалăхсем
thumb|[[Панславян тĕсĕсем: Прагăри панславян пухăвĕнче 1848 çулта йышăннă наци ялавĕ.]]
Каçăсем
* Категори:VIII ĕмĕрчен Раççей кун-çулĕ Категори:Панславизм
Мардин (ил)
thumb|right|290px Мардин (туркк.: Mardin), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Мардин. Илте 705 098 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 9097 km².
Категори:Турци илĕсем
Тăлăх арăм тата урçа
мини|Маковский К. Е. «Тӑлӑх-арӑм». 1865. Тăлăх арăм - упăшки вилнĕрен пĕччен пурăнакан хĕрарăм. Тăлăха юлнă упăшкана чăвашла урçа теççĕ.
Тата епле урăхла калани паллă мар.
Каçăсем
Категори:Вилĕм Категори:Килйыш тата ачасем
Сахалин
thumb|250px| Сахалин — Ази континенчĕн хĕвелтухăç енче вырнаçнă утрав. Сахалин облаçне кĕрет. Раççейĕн чи пысăк утравĕ шутланать, пĕтĕмĕшле лаптăкĕ 76,4 пин км2 танлашать. Утрав тăршшĕ 948 çухрăм, сарлакăшĕ — 27-170 çухрăм. Утравăн чи çӳллĕ вырăнĕ Лопатин тăвĕ çинче вырнаçнă, 1609 метр çӳллĕш.
Çыранĕсем Охот тата Япони тинĕсĕсем çине тухаççĕ. Ази континенчĕнчен Тутар тинĕс пырĕпе уйрăлса тăрать. Чи хĕсĕк çĕртре, Невельский тинĕс пырĕнче, сарлакăшĕ 7,3 çухрăмпа танлашать. Японине кĕрекен Хоккайдо утравĕнчен Лаперуз тинĕс пырĕпе уйрăлса тăрать.
Пысăк кӳлмекĕсем: Анива, Чăтăмлăх кӳлмекĕ.
Категори:Раççей утравĕсем Категори:Сахалин облаçĕ
Монтагу
Монтагу, — Кăнтăр Сендвичев утравĕсене кĕрекен чи пысăк утрав. Унăн координатисем: 58°25′ к.ш., 26°23′ х.а.д. Утрав пысăкăшĕ 12 çухрăм 10 çухрăм çине. 90% ытла пăрпа витĕннĕ. Ку утрав çинче Белинда вулканĕ вырнаçнă.
Утрава пĕрремĕш хут Джеймс Кук 1775 çулта уçнă. Ятне Джон Монтагуна халалланă. Джон Монтагу вăл вăхăтра Британи Адмиралтействин пĕрремĕш лорчĕ пулнă.
Категори:Антарктида
Хĕç (телесериал)
«Хĕç» (Меч) — 2009 çулти раççей телесериалĕ. Премьера 2009 çулхи чӳкĕн 16-мĕшĕнче Украинăра, Раççейре — 2010 çулхи нарăсăн 15-мĕшĕнче иртнĕ.
Сюжет
Пулăм вырăнĕ: Мускав. Хальхи вăхăтра. Ӳссе пыракан мегаполис милици контролĕнчен тухса ӳкет. Киревсĕр ĕç геометри прогрессипе ӳсет.
Каçăсем
Категори:Украина телесериалĕсем Категори:Раççей телесериалĕсем Категори:Телесериалсем, алфавитпа Категори:Телесериалсем, 2009 çул Категори:Криминал телесериалĕсем]
Йĕршер
Йĕршер, — Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Куславкка районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Куславкка районне кĕрет.
Керала
Керала (കേരളം; Keralam) — Индин кăнтăр енчи штачĕ. Тĕп & шĕкĕр хула — Тируванантапурам (Тривандрам), Кочи (Кочин).
Халăх йышĕ, хула тытамĕ
Халăхĕ —31,839 млн çын (штатсем хушшинче 12-мĕш вырăнта (2001). Официаллă чĕлхи — малаялам.
Тавралăхĕ
Территорин лаптăкĕ — 38 863 çм² (21-мĕш вырăн).
Хуçалăхĕ
Керала штачĕ халăх çырăва пĕлнипе Индире пĕрремĕш вырăнта (90 % ытла). Çакăнсăр пуçне, çак штатра хĕрарăмсен шучĕ арçынсенчен чылайрах. Хуçалăх ĕçлĕхĕ енчен Керала малта утакан штат пулаймасть. Коммунистсем 60-мĕш çулсенче çĕр ĕçĕн йĕркелĕхне çĕнетнĕ пулин те, çĕр ĕçĕпе пурăнакан халăхĕ ытла нумай. Промăçлăхĕ начар аталаннă, уйрăмах юнашар Тамилнадпа танлаштарсан. Штат тухăçĕсен чылай пайĕ ют çĕрсенчен куçарнă укçăсем (кералсем, çутĕç енĕпе малта пулнипе, арап çĕршывĕсенче ĕçлеççĕ). Çулçӳревлĕх те штат хуçăлăхне тытса тăрать. Помимо Пляж канăвĕсер пуçне, çулçӳревçĕсене çутçанталăк управĕсем илĕртеççĕ, çаплах инди йăлиллĕ медицина клиникисем (Керала Аюрведа медицина сиплĕвĕн тăван çĕрĕ пулать) паллă шутланаççĕ.
Чаплă вырăнĕсем
thumb|Сент-Анджело çумĕнчи пляж. Керала.
Каçăсем
Категори:Инди штачĕсем
Çĕнтерӳ ялавĕ (пĕлтерĕшсем)
Çĕнтерӳ ялавĕ
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Брежнев Леонид Ильич
Леони́д Ильи́ч Бре́жнев (кăрлач, 1 1907 (раштав, 19 1906) Каменское хули, халĕ Днепродзержинск, Днепропетровск облаçĕ (Украина) – чӳк, 10 1982, Мускав) — ССКП ТК пĕрремĕш Секретарĕ — 1964 (1966 çултанпа Тĕп Секретарь) тата СССР Аслă Канашĕн Президиумĕн Ертӳçи 1960–1964 тата 1977–1982 çулсенче. Тăватă хут Совет Союзĕн Паттăрĕ, Социаллă Ӗç Паттăрĕ.
Парти ĕçĕ-хĕлĕ
thumb|250px|left|Л. И. Брежнев (чи сылтăмри) [[1942|1942 çулта]] thumb|200px|left|Л. И. Брежнев [[1973|1973 çулта]]
Л. Брежнев Илья Яковлевич Брежнев (1874–1930) çемйинче çуралнă. 1921 çултанпа Курск сĕт-çу заводĕнче ĕçленĕ. Курскри çĕре тивĕçтерекен техникумран (1927) тата Днепродзержинскри металлурги институтĕнчен (малтан Каменскри промăçлă ĕçченĕсен техникумĕ) (1935) вĕренсе тухнă. 1929-30 çулсенче Свердловск облаçĕн Бисерск райисполкомĕн ертӳçин çумĕ, 1936-37 Днепродзержинскри металлурги техникумĕн директорĕ пулса вăй хунă. ВКП(б) пайташĕ 1931 çултанпа. 1935-36 çулсенче хĕсмет хисепне пурнăçланă. 1938 çулта — Украина компартийĕн Днепропетровск обком уйрăмĕн ертӳçи, 1939 – обком секретарĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пуçлансан, халăха Хĕрлĕ Çара мобилизацилес ĕçе йĕркелесе, промăçлăха эвакуацилес ĕçе ертсе пырать, кайран вăрçакан çарта политика ĕç вырăнĕсенче ĕçлет: Кăнтăр фрончĕн политика тытăмĕн пуçлăхĕн çумĕ, 1943 çултанпа — 18-мĕш çар политуйрăмĕн пуçлăхĕ, генерал-майор (1943) . 1945, çĕртме — 4-мĕш Украин фрончĕн политика тытăмĕн пуçлăхĕ.
Брежнев 1946–1950 çулсенче — Запорож, каярах Днепропетровск обкомĕн пĕрремĕш секретарĕ. 1950 çултанпа Молдави КП ТК пĕрремĕш секретарĕ. Партин XIX съездĕнче (1952) Сталин шантарса сĕннипе Брежнева партин ТК президиумĕн пайташĕ пулса ĕçлеттерсе тĕрĕслеме суйланă. 1953–1954 çулсенче Совет Çарĕн тата Тинĕс çар флочĕн Тĕп политика тытăмĕн пуçлăхĕн çумĕ.
Усрав ача
Усрав ача - ашшĕ-амăшĕ вилнĕ пирки пĕр-пĕр киле пăхса ӳстерме илĕ ача.
Брежнев Леонид Ильич
Парти ĕçĕ-хĕлĕ
1954 çулта Н. С. Хрущёв сĕннипе Брежнева Казахстана куçараççĕ, унта вăл малтан иккĕмĕш, 1955 çултанпа — Казахстан КП ТК пĕрремĕш секретарĕ пулса тăрăшать. 1957 çултанпа ССКП Президиум пайташĕ тата ССКП ТК секретарĕ. Хрущёв ăна питĕ шанса сĕннипе, Лонид Ильича 1960 çулта СССР Аслă Канаш Президиумĕн ертӳçи пулма çирĕплетеççĕ.
1964 çулта Брежнев Хрущёва хирĕç кавара ертсе пырать, ăна ĕç вырăнĕнчен кăларса ярать те хăй ССКП ТК пĕрремĕш секретарĕ пулса тăрать.
Брежнев влаçа алла илни
1964 çулта «ленин коллективлă ертӳлĕх принципĕсем» йĕркипе пурăнмалла тенĕ. Брежневпа тан, патшалăха тытса пырас ĕçре А. Н. Шелепин, Н. В. Подгорный и А.Н.Косыгин паллă вырăн йышăннă.. Анчазх та Брежнев аппарат кĕрешĕвĕпе меллесе Шелепинпа Подгорнăя влаçран аякка тăратать, сĕмлĕ ĕç вырăнĕсене хăйне парăннă юлташĕсене (Ю. В. Андропова, Н. А. Тихонова, Н. А. Щелокова, К. У. Черненко, С. К. Цвигуна) лартать. Косыгина хăтарман пулсан та, çапах та вăл хатĕрленĕ экономика политикине пĕрмаях Брежнев пăсса пынă. 1970-мĕш çулсем пуçламĕшне парти аппарачĕ Брежнева хăйĕн çынни, система хӳтĕлевçи тесе шанма тытăнать. Парти номенклатури этем пĕрлĕхĕнчи кирек епле улшăнусене хирĕç пулнă, хăйне влаç, тăнăç, анлă пахалăх паракан режима упраса тăма тăрмашнă.
Хресне атте
Хĕресне атте - калаканнишĕн: Христос тĕне кĕртнĕ чухне хăйне турăш умĕнче тытса тăнă арçын.
Брежнев Леонид Ильич
Каçăсем
Категори:1907 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Днепродзержинскра çуралнисем Категори:1982 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 10-мĕшĕнче вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:ССКП ТК пайташĕсем Категори:ССКП ТК Тĕп секретарĕсем Категори:СССР Аслă Канаш Президиумĕн ертӳçисем Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннисем Категори:Совет Союзĕн маршалĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Тăватă хут Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Социаллă Ӗç Паттăрĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Октябрь Революци орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орден кавалерĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи орден кавалерĕсем Категори:Богдан Хмельницкий орден кавалерĕсем Категори:Virtuti Militari орден кавалерĕсем Категори:Шурă Розă орден кавалерĕсем Категори:Ленин парни лауреачĕсем
Сарьял
Саръял, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Сăрпа Вылă юханшывĕсем хушшинче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Мугла (ил)
thumb|right|290px Мугла (туркк.: Muğla), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Мугла. Илте 715 328 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 12 716 km².
Категори:Турци илĕсем
Пиккикасси
thumb|250px|Пиккикасси ялĕ'''
Пиккикасси — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял. Пиккикасси ячĕ авалхи Пики (пик "патша, кнеç") арçын ятĕнчен пулса кайнă. Ял Муркашран 4 çухрăмра, Шупашкартан 45 çухрăмра ларать.
Яла газ, шыв кĕртнĕ. 2002 çулхи перепись тăрăх ялта 66 кил пулнă, 209 çын пурăннă.
Кун-çулĕ
1859 çулхи справочникра яла Питтикасси тесе çырса хăварнă. Вăл вăхатра ялта 42 хуçалăх пулнă.
1920 çулхи утă уйăхĕн 24 Чикме уесне, каярах Шупашкар уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Шурча вулăсĕнче шутланнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Тутаркас районне кĕнĕ. 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1944 çулхи пуш уйăхăн 30 хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
1924 çулта ялта 63 кил пулнă, пурĕ 312 çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Ахаль пăчăр
thumb|215px|left|Ахаль пăчăр - [[зоопаркра (Opelzoo-Königstein/Kronstein Германи)]] thumb| Tetrastes bonasia
Пăчăр вăрман кайăкĕ, анчах пурнăçĕ çĕр çинче иртет. Лăсăллă вăрмансене, хурăнлăхпа ăвăслăхсене килĕштерет, уйрăмах унта çырмасем пур пулсан. Çăмартисем (5-9) сарă сăрăрах, хăмăр пăнчăллă. Йăвине йывăç тымаррисем патнех, типĕрех вырăна тăвать. Мăшăрлану вăхăчĕ юр кайса пĕтсен пуçланать. Вăл вăхăтра вĕсем тинех шăхăрса, юрласа, вăхăт-вăхăт ташласа илеççĕ. Юрланă чухне пĕтĕм кĕлеткипе чĕтрет, енчен енне сулланкалать, хӳри тĕкĕсене сарать, тĕпекине сарса çĕклет. Автан пăчăр чăхха хăваласа çитсе ун тавра ташлама пуçлать. Пăчăр çемйи, ытти чăх йышрисемпе танлаштарсан, автанпа чăхран кăна тăрать. Чĕпписем тухнă вăхăтра автанĕ тĕк тăкать, çавăнпа та çемйинчен уйрăлса вĕтлĕхре пытанать. Тĕк пыйттисене кăткă тĕмĕ çине тăрса е хăйăр ăшĕнче чаваланса пĕтерет.
Хĕл каçма вĕçсе каймаççĕ. Каçхине юр ăшне пытанса выртаççĕ. Пăчăр какайĕ питĕ тутлă. Ăна тытма этем кăна мар, çăткăн чĕр чунсем çӳреççĕ. Вĕсен йышĕ пирĕн тăрăхра юлашки çулсенче чаксах пырать.
Каçăсем
Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Чĕрчунсем Категори:Вĕçен кайăксем
Муш (ил)
Муш (туркк.: Muş), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Муш. Илте 453 654 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 8 023 km².
Категори:Турци илĕсем
Харьяна
Харьяна (हरयाणा; Haryana) — Индин çурçĕр енчи штачĕ. Тĕп хули — Чандигарх (административлă Харьяна шутне кĕмест, уйрăм пĕрлĕхлĕ территори шутланать), чи пысăк хула — Фаридабад. Халăхĕ — 21,083 млн çын (штатсем хушшинче 16-мĕш вырăнта (2001). Харьянăна уйрăм штатаПенджаб штатĕнчен 1966 çулта кăларнă. Халиччен те Чандигарх икĕ штатăн: Пенджаб тата Харьяна тĕп хули пулса тăрать. Хиндирен куçарсан "харьяна" "Турă пӳрчĕ" тени пулать: "Хари" Вишну Турăн пĕр ячĕ, "аяна" - "пӳрт".
Тавралăхĕ
Территори лаптăкĕ — 44 212 çм² (20-мĕш вырăн).
Каçăсем
Категори:Инди штачĕсем
Кăнтăр Сендвич утравĕсем
Кăнтăр Сендвич утравĕсем, — Антарктида патĕнче вырнаçнă утравсем. Аслă Британи утравĕсем шутланаççĕ. Чи пысăк утравĕ — Монтагу.
Каçăсем
Категори:Антарктида
Алексеевка (Ĕпхӳ районĕ)
Алексеевка  — Пушкăрт Республикин Ĕпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4297 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450531, ОКАТО кочĕ — 80252803001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ĕпхӳ районĕ
Высокая
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглин районĕ
Кĕçĕн Шетмĕ (юханшыв)
Кĕçĕн Шетмĕ  - Мăн Çавал юханшывĕн сулахай юппи. Красноармейски районĕ тăрăх юхать. . Вăрри Мăн Çавал юханшывĕн 80 км, сулахай. Тăршшĕ — 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе :
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем] :
Каçăсем
Категори:Мăн Çавал юпписем Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Кивĕ Тăваньял
Кивĕ Тăваньял — Тутарстанри Çĕпрел районĕнчи ял. Кунта чăвашсем пурăнаççĕ (юнашарти Çĕнĕ Тăваньял ялĕнче — тутарсем; тахçан Вырăс Тăваньял текен ял та пулнă).
Тавралăхĕ
Вăрмансăр, уй-хирлĕ вырăн.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта виçĕ кас: Колхоз, Крепков, Мир урамĕсем.
Каçăсем
Категори:Тутарстанăн Çĕпрел районĕн ялĕсем
Çĕнĕ Карач
Çĕнĕ Карач — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 150 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452347, ОКАТО кочĕ — 80243845003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Кумапи
Кумапи е Хресне анне - калаканнишĕн: Христос тĕне кĕртнĕ чухне хăйне турăш умĕнче тытса тăнă хĕрарăм.
Каçăсем
Категори:Тăванла хутшăнусем Категори:Христианлăх Категори:Тĕне кĕртни
Крёстная мать
Магаринъель
Магаринъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сулахай çыранĕпе, 149 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Хирлеп
Хирлеп:
Магаринъель
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Трипура
Трипура (ত্রিপুরা; Tripura) — Индин тухăçĕнчи штачĕ. Тĕп хули тата пысăкки те — Агартала. Халăхĕ — 3,191 млн çын (штатсем хушшинче 21-мĕш вырăнта (2001).
Тавралăхĕ
Территори лаптăкĕ — 10 492 çм² (26-мĕш вырăн).
Чаплă куравлăхсем
thumb|Агарталри кермен.
Каçăсем
Категори:Инди штачĕсем
Пăлхар литератури
Пăлхар литератури — Пăлхарири çынсем е пăлхарсем пăлхар чĕлхипе çырса тунă литература. Вăл славян чĕлхисем хушшинчи чи ватти шутланать: унăн никĕсне IX ĕмĕрĕн вĕçĕнчи тата I-мĕш Пăлхар патшалăхĕн тапхăрĕнче хунă.
Лирика
Пăлхар халăх лирики пуянлăхĕпе, туйăмсен тарăнлăхĕпе çепĕçлĕхĕпе палăрса тăрать. Лирика шутне йăла юррисемпе элегисем кĕреççĕ. Юрăсем полхар халăхĕн авалхи тĕн йăлипе çыхăннă. Вĕсенче кулленхи чун хавалĕн туйăмĕсене уçса параççĕ, Турăран çăкăр, сывлăх, пурлăх пама ыйтаççĕ. Полхар халăхĕн юрату лирика юрри çав тери ытарлă. Юрату туйăмĕ пурнăçри ĕçсенчен уйрăлмасăр пурнçа тĕрĕс кăтартса парать.
Турккăсем айĕнчи тапхăр пурнăçне хӳхĕм халăх элегисенче кăтартнă; чаплисем: «Гроба на Бояна», «Булка варви, булка варви», «Пиле писна».
Эпос
Пăлхар эпосĕн пайĕсем: паттăрлăх, кун-çул тата кулленхи.
Паттăрлăх эпосĕ пирĕн пата XV ĕмĕртен çитнĕ — çак тапхăрта пăлхар халăхĕ хăйĕн ирĕклĕхĕшĕн турккăсене хирĕç кĕрешнĕ: кральсем — Марко, Секула Детенце, Янкул тата Момчил; воеводăсем: Дайчин-воевода, Дете Голомеше. Пăлхар халăхĕн поэтика пултарулăхĕнче Пуриспа Симеон патшасем пирки нимĕн те çук, çав хушăрах Балкан çурутравĕнчи халăхсем хăйсен паттăрлăх эпосĕнче патша ăратĕнчи чаплă çыннисене кăтартаççĕ.
Богомилсен вĕрентĕвĕ пăлхар халăхĕн этеплĕхĕнче тарăн йĕр хăварнă. Богомилсен юхăмнБолге патшалăх, чиркӳ тата ертсе пыракан сословисен влаçне чĕтрентерес тесе «чиркӳ ереçĕ» тенĕ. Çак анархи юхăмĕ çĕр ĕçтĕшĕсене революциленĕ. Анчах та халăх юрă пултарулăхĕ тата развитие народного песнотворчества и устной словесности богомильство и борьба с ним оказали огромное влияние. Паттăрлăх эпос шутне хайдуксен эпосĕ кĕрет. Хайдуксем полхарсен XIX ĕмĕрте наци пăхăнманлăхĕшĕн кĕрешнĕ. Вĕсем вăйлă çирĕп çынсем пулнă, турккă влаçне хирĕç, полхар халăхне хĕсĕрлекенсене хирĕç вăрçнă. Хайдуксен кăссайĕсенче историри паллă ĕçтешсене халаплă-паттăрлă сăнарпа хайланă. Хайдук эпосĕнчи паллăрах паттăрсем: Страхил-воевода, Стоян, Ненчо, Татунго, Чавдар т. ур.
Вуламалли
* Категори:Литература, чĕлхесемпе
Вырслати
Вырслати - калаканнишĕн: Христос тĕне кĕртнĕ чухне хăйне турăш умĕнче тытса тăнă арçын.
Чашлама
Чашлама — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи Энтри Пасар ял тăрăхĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Мускав-Хусан чукун çул хĕрринче вырнаçнă.
Кунçулĕ
Ку ял кунтан Селиван хуçасем (XIX тата  XX ĕмĕрсем) тухнипе паллă.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Андреев Михаил Александрович
Андреев Михаил Александрович, — сăвăç. 1947 çулта Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи Минкĕш ялĕнче çуралнă.
Пурнăçĕ
Чăваш патшалăх университетне вĕренсе пĕтернĕ. Куславкка районĕн хаçачĕнче ĕçленĕ, шкулта вĕрентнĕ. 1984 çулта «Çамрăклăх сасси» ятлă савăсен кĕнекине пичĕтлесе кăларнă.
Категори:Чăваш сăвăçисем
Уюлга
Уюлга — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Гиппократ
Гиппократ (Ἱπποκράτης, ) (пир.эрăч. 460 тĕлне, Кос утрав — пир.эрăч. 377 тĕлне) авалхи грек тухтăрĕ, философирен уйрăлнă «медицина ăслăхĕн ашшĕ».
Гиппократ Перикл, Сократ тата Платон вăхăтĕнче пурăннă, «кулакан философа» Демокрита суя ухмахлăхран сипленĕ.
Еткерлĕх
thumb|300px|Кос утравĕ çинчи платон: çакăнта, чăнлавпа Гиппократ ĕçленĕ.
Медицина реформаторĕсем
thumb|250px|[[Гиппократ тупи хĕрес евĕрлĕ Висанти алçырăвĕ. XII ĕмĕр.]]
Куçарнисем
Вырăсла:
Акăлчанла:
Каçăсем
Категори:Авалхи Греци Категори:Авалхи Грецин медикĕсем Категори:Авалхи Грецин медицини Категори:Медицина кун-çулĕ
Тетке
Тетке - калаканнишĕн: пĕчĕк чухне хăйне пăхса ӳстерме пулăшнă çын.
Нигде (ил)
thumb|right|290px Нигде (туркк.: Niğde), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Нигде. Илте 348 081 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 7 318 km².
Категори:Турци илĕсем
Невшехир (ил)
thumb|right|290px Невшехир (туркк.: Nevşehir), — Турци илĕсен пĕри. Илте 229 830 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 5 622 km². Тĕпхули Невшехир. Тепри паллă хула Гёреме (Göreme). Авалхи вăхăтра ил Каппатокин пайĕ пулнă. Невшехир илемлĕхĕшĕн нумай туристем илĕртет. Илте кивĕ çĕр айĕнчи хуласем те пур. Унти çуртсем 2500 çул яхăн каялла тунă пулнă. Çавăн пекех кивĕ Византи чиркĕвĕсем хăварнă тăраççĕ.