cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ă-Медок ( эрехтăвакан тăрахĕ )
Эрехтăвакан лаптăкĕсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Раштав, 22
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Вики
Ви́ки (wiki) — сайчен хăйĕн хатĕрĕсемпе ăшлăхĕпе тытăмне пĕрле улăштармалла веб-сайт.
Паллăрах вики-сайт — Википеди.
Пĕрремĕш вики-эреше, программа кодĕн «Портлендри тĕслĕхсен управне», 1995 çулхи пуш, 25 Уорд Каннингем программист хайланă. «Wiki» (пуплевĕ [ви́ки]), тӳррĕнех — «wiki-wiki», ăна хавай чĕлхинчен илнĕ, вăл «хăвăрт» тени пулать. Каннингем малтанах викие «ахаль хыпар онлайн-бази евĕр» тунă.
Вики концепцин тупсăмĕ
Уорд Каннингем тата пĕрлĕ авторĕ Бо Леуф The Wiki Way: Quick Collaboration on the Web кĕнекинче Вики концепцин тупсăмне çапла ăнлантарнă:
Палăрту пахалăхĕсем
Викин çак пахалăхсем пур:
Уйрăмлăхсем
Вики чĕлхипе вики-страницăсем хушшинчи гиперкаçăсем, HTML-чен, курăнуллăрах тата хăрушсăрлăрах шутланаççĕ, мĕншĕн тесен JavaScript тата каскад таблицисен стилĕпе усă курасси анлă мар.
Техника никĕсĕ
thumb|«[[МедиаВикири» вики-текста редакцилени]] Вики-хутлăха тума ятарлă ПХ — вики движокĕ — кирлĕ. Ку сайтăн тытăмлав системин пайăр тĕсĕ пулать, унăн тытăмĕпе ĕçлевĕ ансат, мĕншĕн тесен ăшлăха тытăмлас тата усă курас ĕçсене алăпах тăваççĕ.
Викимедиа фондăн Википедипе урăх сайчĕсене МедиаВики движокĕпе никĕсленĕ.
Вандал ĕçлĕхĕ
Хăшпĕр викисен ăшлăхне улăштарма пулать. Çавăн пек викисенче, хӳтлĕхсемпе çуртсене граффити е киревсĕр çырусемпе вараланă евĕрех, хăш чухне кирлĕ мар ăшлăх кĕртекççĕ. Викире çак вараланчăксене тасатма май пур: пăснине тӳрлетме çăмалтарах. Эхер те кам та пулин çине тăрсах вики-сайтпа усă куракансене чăрмав кӳме тăрмашать, ăна тӳрлетме чарак лартаççĕ. Тепĕр енчен, чылай сăтăр тăвас тесен, нумай тар юхтармалла.
Крым-тутар Википедийĕ
Крым-тутар Википедийĕ (Qırımtatar Vikipediyası) — Википедин крым-тутар чĕлхиллĕ уйрăмĕ. 2008 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕнче уçăлнă. 2010 çулхи пушăн 25-мĕше тĕлне 1478 ытла статья пулнă 1478.
Каçăсем
Википеди Крым-тутар
Мăн Инта
Мăн Инта — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. БАР/ПЕЧОРА/754/206/38 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 105 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
1372
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кăрнатир
thumb|400px|[[1745 çулхи çĕртмен 4-мĕшĕнче пулса иртнĕ Хохенфриденберг патĕнчи çапăçура Прусс кăрнатирсем атакăлаççĕ.]] Кăрнатирсем (Grenadiers) — европа элита çар пехота (хăш чух кавалери) пайĕ.
Каçăсем
Категори:Пехота Категори:Кавалери Категори:Вăрçă кун-çулĕ Категори:Раççей империн хĕçпăшаллă вăйĕсем
Аслă Арапуç ача-пăча вулавăшĕ
Аслă Арапуç ача-пăча вулавăшĕ, — Аслă Арапуç ялĕнче вырнаçнă ача-пăча вулавăшĕ.
Вулавăшра пурĕ 16 435 кĕнеке, 1135 ача вулама çӳрет.
Истори
1951 çулта уçнă. Вăл вăхăтра Аслă Арапуç ял вулавăшĕ çумĕнче ача-пăча уйрăмĕ уçăлнă.
Сент-Эстеф ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Сент-Эстеф АОС ( Saint-Estephe AOC ) - Бордо çурçер енче, Жиронда юханшывĕн суллахай çыранра вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 1 250 га.
Тăприсем
Чилайăш - тăмлă тăприсем.
Иçĕм сорчĕсем
Каберне совиньон, Каберне фран, Мерло, Пти Вердо.
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Пойяк ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Пойяк ( Pauillac AOC ) - паллă Бордо енре, Жиронда юханшывĕн суллахай çыранра вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 1 200 га.
Иçĕм сорчĕсем
категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Сен-Жульен ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Сен-Жульен ( Saint-Julien AOC ) - Бордо енре, Жиронда юханшывĕн суллахай çыранĕре вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Байкибаш
Байкибаш — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 12 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452833, ОКАТО кочĕ — 80250815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Çĕмĕрткасси
Çĕмĕрткасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Беляшево
Беляшево — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 471 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452833, ОКАТО кочĕ — 80250815004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Аслă Арапуç пĕлӳ центрĕ
thumb|Шкулăн кивĕ çурчĕАслă Арапуç пĕлӳ центрĕ, — Аслă Арапуç ялĕнче вырнаçнă шкул.
Пĕлӳ центрĕ шутне Первомайски вăтам шкулĕ, Каншел, Пӳртлĕ ялĕсенчи уйрăмсем, ДОУ «Шуçăм», Руспублика утăм шкулĕн филиалĕ кĕреççĕ.
Шкулăн Т-40 трактор, 5 гектар çĕр, акт залĕ, 80 вырăнлă столовăй, стадион, кĕрешӳ залĕ, краеведени музейĕ, вулавăш (пурĕ 25 682 кĕнеке), физкультура залĕ, 5 телевизор, 2 шкул автобусĕ, ГАЗ-52 машина пур.
Истори
Шкул историйĕ И.Я. Яковлев пулăшнипе уçнă. 1892 çулта вăл хута вĕренмелли чиркӳ шкулĕ пулнă. 1897 çулта пуçламăш халăх училищи, 1903 çултанпа икĕ класлă шкул пулса тăнă. 1928 çулта шкула Патăрьел салине куçарнă.
1934 çултанпа вăтам шкул. 2003 çулта шкула пĕлӳ центрĕ ятне панă.
Халăха çутта кăларас ĕçĕн отличникĕсем
Халăха çутта кăларас ĕçĕн отличникĕсен ятне çаксем тивĕçнĕ:
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн шкулĕсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Марго (эрехтăвакан лаптăк)
Марго ( Margaux AOC ) - Бордо енре, Жиронда юханшывĕн суллахай çыранра вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 1 300 га.
Тата пắхắр
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Тĕп страница/Old
<p style="margin: 2.5em 0 0 3%; text-align: left;"> Википеди — тĕрлĕ чĕлхеллĕ ирĕклĕ вики-технологипе ĕçлекен энциклопеди. Чăваш уйрăмĕ 2004 çулхи чӳкĕн 22-мĕшĕнче уçăлнă. Ырă кăмăллă мĕнпур çынна хамăр пата Википедире ĕçлеме чĕнетпĕр! Халĕ пирĕн энциклопединче Википеди:Статистика статья.
Кашни хутшăнакан Википедири статьясене тӳрлетме е çĕнĕрен пуçлама пултарать. Эсир Википедие анлă та тарăн хыпарпа пуянлатасса чун-чĕререн шанатпăр.
{|width=100% cellspacing="0" |-valign=top |width=50% style='padding-right:3px'| <div style="background-color:#ffffсс;font-size:1px;height:8px;border:1px solid #AAAAAA;-moz-border-radius-topright:0.5em;-moz-border-radius-topleft:0.5em;"> <div style="text-align:left; border:1px solid #AAAAAA;border-top:0px solid white;padding:5px 5px 0 5px;margin-bottom:3ex;">
<div style="background-color:#C8D8FF;font-size:1px;height:8px;border:1px solid #AAAAAA;-moz-border-radius-topright:0.5em;-moz-border-radius-topleft:0.5em;"> Çак кун —, 1
Тӳрлет |width=50% style='padding-left:3px'| <div style="background-color:rgb(251,221,133);font-size:1px;height:8px;border:1px solid #AAAAAA;-moz-border-radius-topright:0.5em;-moz-border-radius-topleft:0.5em;"> <div style="text-align:left; border:1px solid #AAAAAA;border-top:0px solid white;padding:5px 5px 0 5px;margin-bottom:3ex;;background-color:#ffffdd;">
Суйласа илнĕ статья
<div style="background-color:rgb(251,241,173);font-size:1px;height:8px;border:1px solid #AAAAAA;-moz-border-radius-topright:0.5em;-moz-border-radius-topleft:0.5em;"> <div style="text-align:left; border:1px solid #AAAAAA;border-top:0px solid white;padding:5px 5px 0 5px;margin-bottom:3ex;;background-color:#ffffdd;">
Паянхи сăн
center|300px
<div style="background-color:#ffc9c9;font-size:1px;height:8px;border:1px solid #AAAAAA;-moz-border-radius-topright:0.5em;-moz-border-radius-topleft:0.5em;"> <div style="text-align:left; border:1px solid #AAAAAA;border-top:0px solid white;padding:5px 5px 0 5px;margin-bottom:3ex;">
Пĕлсе тăма
Википедире епле ĕçлемеллине тĕплĕн Википедин вырăс уйрăмĕнче ăнлантарса панă.
Чăваш Википедине тӳрлетме хăтлăрах пулмашкăн хăвăрăн компьютер çине чăваш сарăмне лартмалла. Ăна епле лартмалли пирки кунта ăнлантарса панă. Çавăн пекех сире Arial Unicode MS е Code2000 шрифчĕ кирлĕ пулĕ, вĕсене УНИКОД сарăмĕсенче усă курма пулать. Енчен те сирĕн Windows XP е Windows 2000 операци системи пур пулсан, ĕçлеме питĕ ансат пулĕччĕ.
Эхер те сирĕн комьютерăн чăваш сарăмĕ çук пулсан е унпа усă курма меллĕ мар пулсан, хăвăра май текста вырнаçтарма пултаратăр (тĕслĕхрен, ă вырăнне а, ĕ - е, ç - с, ӳ - у çырма пултаратăр), е латин сасă паллисемпе усă курăр. Эсир çырнине ытти хутшăнакансем тӳрлетĕç.'''
<div style="background-color:#e9fff0;font-size:1px;height:8px;border:1px solid #AAAAAA;-moz-border-radius-topright:0.5em;-moz-border-radius-topleft:0.5em;"> <div style="text-align:left; border:1px solid #AAAAAA;border-top:0px solid white;padding:5px 5px 0 5px;margin-bottom:3ex;">
<div style="background-color:#ffff66;font-size:1px;height:8px;border:1px solid #AAAAAA;-moz-border-radius-topright:0.5em;-moz-border-radius-topleft:0.5em;"> <div style="text-align:left; border:1px solid #AAAAAA;border-top:0px solid white;padding:5px 5px 0 5px;margin-bottom:3ex;background-color:#ffffcc;">
fa:
Мăн Изяк
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Франческо Петрарка
мини|Петрарка, [[Альтикьеро да Дзевио ӗҫӗ]] right|thumb|250px|Из Cycle of Famous Men and Women. c.1450. Detached fresco. 247 x 153 cm. Galleria degli Uffizi, Флоренция, Италия. Художник: Andrea di Bartolo di Bargilla (c. 1423—1457) Франческо Петрарка (Francesco Petrarca, 1304—1374) — итали поэчĕ.
Каҫӑсем
Категори:Итали çыравçисем Категори:XIV ĕмĕрти сăвăçсем Категори:1304 çулта çуралнисем Категори:1374 çулта çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Чĕрĕлӳ тапхăрĕ Категори:Пайăр çынсем:Итали Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Сенна (юханшыв)
Сенна çинче Бельгин тĕп хули Брӳссел вырнаçнă. Хула ăшĕнче юханшыв пачах тенĕ пекех курăнмасть: XIX ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче ăна Анри Мо ертсе пынипе бельги инженерĕсем хупласа хунă.
Каçăсем
}}
Категори:Бельгин юханшывĕсем
Ялавăр
'''Ялавăр:
Кăрмăш
Кăрмăш, — Сăр юханшывĕ çинче вырнаçнă сала. Летописьсенче пĕрремеш хут 1372 çулта асăннă. Вал вăхăтра Борис Константинович кнеç ку вырăнта Кармăш ятлă хула лартма хушнă. Чулхуларан 100 çухрăмра вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Хулана никĕсленĕ хыççăн ку хӳтлĕх Русь патшалăхĕн хĕвелтухăç енчи чикĕ пулнă. Çавăнпа та вăл хĕвеланăç енчи кӳршĕсенчен сыхланмалли вырăн шутланнă. XIV—XVI ĕмĕрсенче хӳтлĕхри çарсем Ылтăн Урта çарĕсемпе нумай çапăçăвсем иртернĕ. Çав çапăçăвсем халăх халапĕсенче упранса юлнă, каярах вара хула гербне ӳкернĕ чухне усă курнă. Хула гербĕ çинче çăвăнпала тахире хирĕç икĕ ухă ӳкернĕ.
Хула хӳтлĕхĕ çинчен калакан XIV—XVI ĕмĕрхи çырăвсем упранса юлман. Чи малтан каласа паракан çырăвсем XVII ĕмĕре килеççĕ. 1623—1626 çулсенче çырнă ăнлавсем тăрăх хӳтлĕх Сăр юханшывĕн сулахай енче, Сăр юханшывне Кăрмăш юханшывĕ юхса кĕнĕ çĕртре вырнаçнă. Стенисемпе хуралтисем икĕ енчен чăнкă çырансемпе хӳтĕленнĕ, ытти енчен пилĕк çурă метр тарăнăш канав пулнă. Канав тĕпĕнче çивĕч частокол пулнă. 1623-1626 çулсенче хӳтлĕхĕн çичĕ хуралтă пулнă. Вĕсенчен улттăшĕ тӳрĕ кĕтеслĕскерсем пулнă. Пĕри вара ултă кĕтеслĕскер, "Хĕрлĕ" ятлăскер пулнă. 1626 çул патнелле пĕри вĕсенчен çунса кайнă. Икĕ хапхаллă хуралтă пулнă. Вĕсемсĕр пуçсăр стенасенче тата тăватă пытарса хунă хапха пулнă.
Кăрмăш аталанăвĕ Хусана илнĕ хыççăн чаранса ларнă. 1552 çулта Улатăр хӳтлĕхне тунă хыççăн, Кармăш пелтерĕшĕ татах чака пуçланă. Кăнтарти тата хĕвелтухăç чикисем самаях куçнă пирки хула пĕлтерĕшĕ чаксах пынă
1745 çулта Кăрмăш хӳтлĕхĕ çунса кайнă. Халĕ унăн йĕрри те юлман.
1774 çулхи утă уйăхĕн 20 Кăрмăша хăйĕн çарĕпе Емельян Пугачёв çитнĕ. Ăна кунта пурăнакан çынсем хаваспах кĕтсе илнĕ.
1780 çултанпа Кăрмăш уесĕн тĕп хули шутланнă.
Кăрмăш гербĕ
right|Кăрмăш гербĕХула гербне 1780 çулхи раштавăн 22 йышăннă. Герба ăнлантарнинчен: "Гербăн çӳлти пайĕнче Чĕмпĕр гербĕ вырнаçнă. Айăнче симĕс уйра вырнаçтарнă икĕ хĕреçле хунă ылтăн ухăсем. Ухăсем ку вырăнти малтан ухăпа лайăх пеме пĕлнине халалласа хунă."
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн Спасск районĕнчи салисем
Карачай-Балкар Википедийĕ
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:2010 çулта уçăлнисем
Мăн Каталамба-Ю
Мăн Каталамба-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кожим юханшывăн сулахай çыранĕпе, 161 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Мулис ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 550 га.
Билефелд
Дюссельдорф (нимĕç: Bielefeld) — Çурçĕр Рейн-Вестфалин тĕп хули. Халăх йышĕ 323 084 (2010) çынпа танлашать.
Категори:Германи хулисем
Çĕлеменькасси
Çĕлеменкасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Рожанский Ермей Иванович
Рожанский Ермей Иванович (1741 çул, Кăрмăш хули — 1813 çул, Кăрмăш хули) — ÿкĕтлевçĕ (тăнлантаравçă, миссионер), сăваплăхçă, кивĕ чăваш çырулăхне йĕркелекенсенчен пĕри.
Кунçул
1741 çулта Кăрмăш хулинче çуралнă. Чулхулари тĕн семинарине пĕтернĕ.
1765 çулта Кăрмăшпа Етĕрне уесĕнчи чăвашсем ыйтнипе ăна ӳкĕтлевçĕ (тĕн йĕркисене вĕрентекен) пулма лартаççĕ. 1788 çул тĕлне вăл куçару шкулне йĕркелет, çав ĕçре ăна хăйĕн ывăлĕ Г. Рожанскипе унăн юлташĕ И.Русановский семинаристсем пулăшса пынă. Çак ушкăн вырăсларан кĕске катехизис куçарнă (кĕнеке 1800 çулта Петербургра пичетленсе тухнă), 130 уроклă вĕренӳ пулăшу кĕнекине хатĕрленĕ.
Хусан епархийĕн пуçлăхĕ В.Пуцек-Григорович хушнипе Рожанский чăваш чĕлхин пĕрмĕш грамматикине — «Сочинения, принадлежащие к грамматике чувашского языка» — çырас ĕçе те активлă хутшăннă. Асăннă пулăшу кĕнекисемпе Хусанти тата Чулхулари тĕн семинарисенче чăвашла вĕрентес ĕçре усă курнă.
1784 çулта Рожанский Чулхула епископĕ Дамаскин хушнипе вырăсла-тутарла-чăвашла-ирçелле-марилле сăмахсарăн чăвашла-тутарла пайне редакциленĕ. Сăмахсар умсăмахне те («Чăвашсем çинчен») вăлах çырнă.
1788 çулта Ермей Рожанский «Кĕске катехизиса» чăвашла куçарнă, вăл вара 1800 çулта Петербургра пичетленсе тухнă. Рожанский кивĕ чăваш çырулăхне йĕркелес ĕçе хастар хутшăннă, чăваш литературине никĕсленĕ.
Рожанский Ермей Иванович 1813-мĕш çулта вилнĕ. Çав вăхăтрах В.Г.Родионов вилнĕ вăхăт пирки XIX ĕмĕр пуçламăшĕ тенипех çырлахать.
Интернетра ак çапла калани пур :
<Куçару: Хальхи вăхăтра Ермей Иванович Рожанский 1813-мĕш çулта Кăрмăш хулинче (Успени соборĕ) 72 çула çитсе вилнине пит тĕрĕссĕн тупса палăртнă. Ывăлесенчен пĕри Тимофей Ермеев Рожанский НДС пĕтернĕ хыççăн 1791-мĕш çултан пуçласа Кологриево тата Стексово ялĕсенче (Чулхула кĕпернин Ардатов уесĕ) хĕсметре тăнă. 1803-мĕш çултан пуçласа Богородское ялĕн (Грб.у.) Раштав чиркĕвĕнче саваплăхçă тата благочиннăй пулса. 1806-мĕш çулта унтах протопоп. 1913-мĕш çултанпа Цензор (Грб.у.) — вĕреннĕ тĕн çыннисен ÿкĕтлевĕсене, хайланă тытăмла калаçăвĕсене пăхса тухма. Унтах вăл 40 хресчене сектăран Грек-раççей чиркĕвне куçарнă тата ытти те. Тимофей Ермеевăн Чулхула кĕпернинче Ражанский хушаматлă йышлă тахăмĕсем юлнă...Мăнкукĕсенчен пĕри "Надворный Советник", Сăваплă Владимирăн 4-мĕш капашлă орденне илнĕ хыççăн — Чулхула Дворянлăхĕнче. Малалла Рожжанский тăхăмĕсем Чулхулари, Хусанти медиксем пек, Ригăри инженер-çурттăвăмçă пек паллă. Хусанти "Статский Советникĕн" тата тухтăрăн хĕрĕ Юлия Васильевна Рожанская А.Н.Толстой çыравçăн пĕрремĕш арăмĕ пулнă, чăн та, вăрахлăха мар. Эп çак ăрăва хам çут тĕнчене килнишĕн тав тума тивĕç.>
"Ермей Рожанский букварĕ" пирки калаçма пулать-и?
1800-мĕш çулхи хыççан, — 1804-мĕш çулта, — тата тепĕр чăвашла катехизис кун çути курнă. Вăл 1807-мĕш çулта тепре пичетленсе тухнă. Асăннă кăларăмсем çумĕнче чăваш букварĕ те пур. Çав кĕнекесене хăшпĕрисем Е.И.Рожанский ячĕпе çыхантараççĕ. Анчах та çакă йăнăш. Чăннипе асăннă кĕнекесене Талиев Петр Иванович хатĕрлесе кăларнă. Çапах та "Ермей Рожанский букварĕ" текен ăнлав сиксе тухма пултарать, çавнашкал ятлă кĕнеке, кĕнеке пайĕ е алçыру тавраш çук пулсан та. Мĕншен тесен Ермей Иванович 1769-мĕш çулхи Пĕрремĕш чăваш грамматикине кăларас ĕçе хутшăннă е хутшăнма пултарнă. Асăннă "Грамматикăна" тĕпрен илсен вĕрентÿ тĕллевĕсемпе кăларнă. Вăл хатĕрленĕ ытти ĕçсем те вĕрентÿ япалисене çывăх.
В.Г.Родионов каланичен: "Е. Рожанскин куçарăвĕсемпе паллашса, çак ĕçе унăн вĕренекенĕсем те хавхалансах пуçăннă. Г. Рожанскипе И. Русановский 1789-1790-мĕш çулсенче 130 урока пайлана чăвашла вĕренмелли учебник хатĕрлеççĕ. Ку вĕренÿ пособине икĕ пине яхăн чăвашла сăмах çаврăнăшĕ кĕнĕ. Ăна ăнланмалла чĕлхепе çырнă, авторĕсем Е. Рожанский традицийĕсене асра тытса ĕçленĕ. Асăннă учебникпе Чулхула семинарийĕнче XVIII ĕмĕр вĕçленичченех чăвашла вĕрентнĕ". Ку вĕренткĕч, ахăртнех, пĕр-пĕр архивра упранать пулмалла.
Вуламалли
== Ермей Рожанские халалласа çырнă сонет ==
ЕРМЕЙ РОЖАНСКИЙ сонет
...Ун чух Раҫҫей Империйӗ ҫӗн "ҫимӗҫ" Сӗнет чӑвашсене пӗрре вӑйпа, Тепре илӗртӳпе: пулайӗ, имӗш, Тӗне кӗрсессӗн пурлӑх пӗр купа!
Лару-тӑру хаяр пулсан та тивӗҫ Ӗҫне тумашкӑн чи таса чунпа... Ермей Рожанский, ак сана шӑпа Сӗнет яваплӑ, йывӑр, хӑшкӑлти ӗҫ.
Тахҫан лӳппер ӗне хыпса ҫӑтсассӑн Ҫухалнӑ кӗнеке тупӑнтӑр-и? — Шурри ҫине шав акӑнтӑр хури!
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш çырулăхĕ
Мачкасси
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 105 çын, çав шутра 44 арçын, 61 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем
Листрак ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Листрак е Листрак-ен-Медок ( Listrac-en-Medoc AOC ) - Бордо енре вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 650 га.
Иçĕм сорчĕсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Тербий
Истори
1843 çулта Швеци химикĕ К. Г. Мосандер Y2O3 концентратĕнчен иттри, терби тата эрби оксидне уйăрнă.
Хими пахалăхĕсем
Нумайрах чухне +3 валентлă. +4 валентлă TbO2 and TbF4. пурри паллă. Терби сывлăшра çунса хутăш оксид пулать: Ирĕлчĕкре терби ялан +3 валентлă. Сивĕ шывпа майĕпен, вĕри шывпа хăвăрт хутшăнса терби гидрооксичĕ пулать:
Терби пĕтĕм галогенсемпе реакцие кĕрет: Терби шĕветнĕ кӳкерт йӳçĕкĕнче ирĕлсе çутă кĕрен тĕслĕ ионсем пулаççĕ ( [Tb(OH2)9]3+ комплекср)
Каçăсем
Категори:Лантаноидсем Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Лантаноидсем
Диль (юханшыв)
Диль (Dijle, Dyle, Tîle) — Бельги территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Рюпел юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 86 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Бельги юханшывĕсем
Çĕнĕ Пăва культура çурчĕ
Çĕнĕ Пăва культура çурчĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕчи Çĕнĕ Пăва ялĕнче вырнаçнă культура çурчĕ. Кунта Çĕнĕ Пăва, Аслă Шăхаль, Кĕçĕн Шăхаль, Турхан ялĕсен çыннисем канма килеççĕ.
Клубра магнитофон, телевизор, сцена çинче вылямалли костюмсем пур.
Истори
1928 çулта Л. Ласточкинăн кулакăн çурчĕнче вулавăш çуртне уçнă. Пĕрремĕш вулаканĕ Аслă Таяпа ялĕнчи М. Пугачёва пулнă. 1937 çулта вулавăш çурчĕнче хĕлĕх инструментсен оркестрне йĕркеленĕ.
1956 çулта 50 вырăнлă клубăн тата вулавăшăн йывăç пӳртне купаласа лартнă. Заведующиĕ В.Л. Краснов пулнă. 1969 çулта 250 вырăн валли кирпĕчрен купаласа лартнă. Çĕнĕрен мăшăрăланнă тата çĕнĕрен çуралисен ячĕпе икĕ хурăн аллеи лартнă.
1973-1987 çулсенче клую заведующие Горшкова Галина Николаевна пулнă. 2001 çултанпа клуб директорĕ — Н. Е. Семёнова.
2004 çулта газпа ăшăтма пуçланă.
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн культура çурчĕсем
Мюскадель
Мюскадель - франци шурă иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Тури Юлташ
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Сунтал (ял)
Сунтал, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Верхняя Салаевка
Верхняя Салаевка — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 13 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452833, ОКАТО кочĕ — 80250815000.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Ротацизм
Ротацизм — историре пĕр-пĕр сасă [r] сасса куçса кайни. Термин грек чĕлхинчи ρ саспалли ятĕнчен ("ро") пырать.
Чăваш чĕлхинчи ротацизм
Чăваш чĕлхинчи хăш-пĕр сăмахсенчи хăш-пĕр р сасă ытти тĕрĕк чĕлхисенчи з сасăпа тӳр килет. Ку вăл — чăваш ротацизмĕ. Чăваш чĕлхи ротацизмпа палăрса тăрать пулсан, ытти тĕрĕк чĕлхисем ăна хирĕçле пулăмпа (зетацизм) палăраççĕ.
Ротацизм — питĕ авалхи пулăм, вăл монгол, тунгуз-маньчжур чĕлхисемшĕн те характерлă. Кун пек ротацизмăн палăрăмĕсем тепĕр чухне ытти тĕрĕк (сăмахран, якут) чĕлхисенче те сисĕнеççĕ.
Ротацизм авалхи пулăм иккенне венгр чĕлхинчи авалхи пăлхар (чăваш) сăмахĕсем çирĕплетеççĕ (вĕсем венгр чĕлхине IX ĕмĕрччен кĕнĕ).
Иккĕмĕш ротацизм
Пратĕрĕк тăрăмĕнчи -d- чăваш чĕлхинче -r-  пек рефлексациленме пултарать. Çак пулăма иккĕмĕш ротацизм е ротацизм II теççĕ. Гусейнов Гарун-Рашид Абдул-Кадыровичăн диссертацийĕн авторефератĕнче (вырăсла) ăна "второй тип ротацизма" тенĕ.
Асăрхавсем
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем Категори:Лингвистика
Мăн Кайракла
Мăн Кайракла — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Стерля юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Николаев Владимир Николаевич
Николаев Владимир Николаевич, — педагогика ăслăхĕсен кандидачĕ, доцент. 1918 çулхи утă уйăхĕн 15-мĕшĕнче Муркаш районĕнчи Тушкасси ялĕнче çуралнă. 2000 çулхи çу уйăхĕн 20-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Владимир Николаевич вăрçă хирĕнчи хăюлăхшăн 1 степеньлĕ Отечественнăй вăрçă орденĕпе, «Сталинграда хӳтĕленĕшĕн», «Çапăçури паллă  ĕçсемшĕн» медальсемпе чысланă. Вĕрентӳ ĕçĕнчи çитĕнӳсемшĕн вăл «Чăваш АССР тава тивĕçлĕ вĕрентекенĕ» хисеплĕ ята тивĕç пулнă.
Кун-çулĕ
1937 çулта Етĕрне районĕнчи Мăн Чурашри вăтам шкултан, 1941 çулта Чăваш патшалăх педагогика институчĕн физикăпа математика факультетĕнчен вĕренсе тухнă.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. 1943 çулта аманнă. Фронтран таврăнсан Мăн Чурашри вăтам шкулта ĕçленĕ (1943-1949): малтан вĕрентекен, кайран шкул директорĕ пулнă. Пултаруллă та опытлă специалиста 1949 çулта Советски район çутĕç пайĕн пуçлăхĕ пулма уйăрса лартаççĕ. Унтан ăна Йĕпреç районĕнчи Хурамал, Йĕпреç вăтам шкулĕсен директорĕ пулса ĕçлеме куçараççĕ. 1960 çулхи юпа уйăхĕнче Владимир Николаевич Кустанай хулинчи педагогика институте куçнă — педагогика кафедрин преподавателĕ пулса ĕçленĕ. 1962 çулта М.В.Ломоносов ячĕллĕ патшалăх университечĕн пĕр çуллăх аспирантуринче вĕреннĕ, çав çулах «Формирование организаторских умений и навыков у подростков в процессе общественно-полезной деятельности» темăпа диссертаци хӳтĕлесе педагогика ăслăлăхĕсен кандидачĕ ятне илнĕ. Çакăн хыççăн Владимир Николаевич Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче ĕçленĕ (1962-1968): малтанхи тапхăрта педагогика кафедрин аслă преподавателĕ, кайран доцент, пединститут проректорĕ пулнă.
1968-1978 çулсенче Владимир Николаевич Чăваш патшалăх университетĕнче педагогикăпа психологи кафедрин ертӳçинче вăй хунă. 1978 çулта, çул çитнĕ май, пенсие тухнă та пĕр çул каннă. Анчах та ĕçсĕр ларма пултарайман, ачаранпах ĕçре пиçĕхнĕ ветеран юратнă ĕçех туртăннă. 1979 çулта вăл Кăнтăр Сахалинск хулинчи педагогика институчĕн педагогика кафедрин доценчĕ пулса ĕçлеме тытăннă. Кунта вăл 1983 çулччен вăй хунă. Çак çул тăван республикăна таврăннă та Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче тăхăр çул хушши (1983-1992) пулас вĕрентекенсене педагогика ăслăлăхĕн каткăслăхĕсемпе паллаштарнă, шкулсем валли ăста та пысăк квалификациллĕ вĕрентӳçĕсем хатĕрлеме пĕтĕм вăйне парса ĕçленĕ.
Вуламалли
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Грав ( эрехтăвакан тăрахĕ )
Грав ( Graves AOC ) - паллă Бордо енре вырнаçнă эрехтăвакан тăрăхĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ яхăн 2 500 га.
Эрех тĕсĕсем
Чылайăш Грав тăрăхра хĕрлĕ пылаксăр эрехсем кăлараççĕ.
Эрехтăвакан лаптăкĕсем
Чи паллă, чи паха эрехтăвакан лаптăкĕ - Пессак-Леоньян.
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Лозанна
Лоза́нна (Lausanne, Losena ) — Швейцарин кăнтăр-анăçĕнчи хула, франс чĕлхиллĕ Во кантонăн тĕп хули тата Лозанна тăрăхĕн администраци центрĕ.
Географи
thumb|Лозанна. [[Женева кӳлли.]]
Спорт
thumb|Олимп музейĕ
Каçăсем
Категори:Швейцари хулисем Категори:Лозанна
Вики-сайтсен ят-йышĕ
Вики технологипе ăсталанă сайтсен ят-йышĕ.
Каçăсем
Категори:Ят-йышсем:Компьютерсем
Аслă Арапуç ял вулавăшĕ
Аслă Арапуç ял вулавăшĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Аслă Арапуç ялĕнче вырнаçнă вулавăш.
2005 çулта кунта 18 293 кĕнеке упраннă, пурĕ 1430 çын вулама çӳренĕ. Вуламалли тата абонентсен пӳлĕмĕсем пур.
Истори
Ял вулавăшне 1939 çулта уçнă. Пĕрремеш заведующийĕ вырăнĕнче Çăл Атăк ялĕнче çуралнă Остроумова Е.У. пулнă. Вăл ятарлă пĕлӳ илнĕ пулнă.
1946 çулта вулавăш сурчĕ çунса кайнă. Унти пĕтĕм кĕнеке çунса кĕлленнĕ, алăра пулнă кĕнекесем çеç упранса юлнă пулнă. 1957 çулхи кĕркунне икĕ хутлă çурта уйăрса панă, анчах та вăл вулавăш валли хатĕр пулман.
1962 çулта çĕнĕ çурт уйăрнă.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн вулавăшĕсем Категори:Аслă Арапуç
Тушкасси
Тушкасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял. 1924 çулхи утă уйăхĕн 11-мĕшĕччен Анчăккасси ятлă пулнă.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Етĕрне районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхăн 17 хыççăн Советски районне, 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Етĕрне районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Çитукасси
Çитукасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Вики (пĕлтерĕшсем)
Вики:
Пессак-Леоньян (эрех тăвакан лаптăкĕ)
Пессак-Леоньян ( Pessac-Leognan AOC ) - Бордо енре вырнаçнă паха эрехтăвакан лаптăкĕ. 1953 тата 1959 çулсемче эрех классификаци пулнă.1987 çулта АОС категори панă.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 1 450 га.
Тăпрасем
Гравий, известняк, извеçлĕ-тăмлă тăпрасем, хăйăр.
Иçĕм сорчĕсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Чурачăк (пĕлтерĕшсем)
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Çĕнĕ Пăва çыхăну уйрăмĕ
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн çыхăну уйрăмĕсем
Халăха йыхравлакан ирĕклĕх
«Халăха ертсе пыракан ирĕклĕх» (La Liberté guidant le peuple Баррикада çинчи ирĕклĕх) — Эжен Делакруа франци ӳкерçĕн ĕçĕ.
Каçăсем
Категори:Эжен Делакруа ӳкерчĕкĕсем Категори:1830 çул ӳкерчĕкĕсем Категори:Лувр пухăмĕн ӳкерчĕкĕсем
Мăн Кейнъю
Мăн Кейнъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 58 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Амман
Амман (арапла. عمان) — Иорданин тĕп хули. 2000 çулта хулара 1,6 млн. çын пурăннă. Хула пирĕн эрăччен 6500 çулсенче никĕсленнĕ тесе шутлаççĕ.
thumb
Вуламалли
Категори:Иордани хулисем
Уйăп
Уйăп (Pyrrhula pyrrhula) — Раççей вăрманĕсен хĕл кайăкĕ, çерçирен чылай калăплăрах: йывăрлăхĕ 32—34 г. Аçа тĕкĕсем çав тери илемлĕ. Пуç тăрри, çуначĕсем тата хӳри хура тĕслĕ. Мăйĕн кайри пайĕпе çурăмĕ çутă-кăвак. Хӳре çийĕпе хӳре айĕ шап шурă. Кĕлеткин аял пайĕ хĕрлĕ. Уйăп амин хĕрлĕ тĕс вырăнне пăвăрлă-кăвак пулать.
Çутçанталăкри пурнăçĕ
Йăви чашăк евĕр, кăштах лутра формăллă, яланхи пекех, чăрăшăн 2 — 5 çӳллĕшĕнчи лăсси çинче, тĕп вуллинче аякрах вырнаçнă. Пусмара тĕксĕм пăнчăллă 4—7 çутă кăвак çăмарта. Ами пусма ларать, аçи хăш чух ăна улăштарать, апат илсе çитерет. Пусма ларни 13—15 куна пырать. Чĕпписем йăвара 15—16 кун лараççĕ. Амипе аçи иккĕшĕ те тăрантарса çитĕнтереççĕ. Йăваран вĕçсе тухнă чĕпписене ашшĕ-амăшĕ тепĕр кана пĕсехерен апат кăларса параççĕ. Çу тăршшĕпе икĕ хут чĕпĕленеççĕ.
Уйăпсем утă уйăхĕ вĕçĕнче — çурла пуçламăшĕнче тĕк тăкма пуçлаççĕ те авăн уйăхĕн варринче вĕçленеççĕ. Çак вăхăталла çамрăк уйăп аçи пĕтĕмпех йăмăх тумлă пулса тăрать. Тĕк тăкнă хыççăн уйăпсем хĕл тăршшипех çемйеллĕ е касуллă вĕçсе çӳреççĕ. Вĕçен кайăксен кĕрхи юркăнĕсем октябрьте тапранаççĕ. Хĕл пуçламăшĕнче уйăпсем тĕп облаçсенче пуçтарăнаççĕ. Çак вăхăтра йăмăх хĕрлĕ кĕлеткисем шап-шура юр çинче питĕ илемлетеççĕ. Майĕпен пур уйăп кăнтăралла юркать, хĕлĕн иккĕмĕш çурринче вĕсене кунта тĕл пулма çук. Тепрехинче вĕсем çуркунне умĕн каялла йăва çавăрмалли вырăна таврăннă чух пуçтарăнаççĕ. Уйăпсен пĕр пайĕ çурçĕр енчи ареалĕнчех юлать. Тарăн юрлă тата шартлама сивĕ хĕлсенче вĕçен кайăксем шăнса та вилеççĕ.
Юрлани
P. pyrrhula pyrrhula йыхăрни, Байкал кӳлли.
P. pyrrhula pyrrhula «трубящая» йыхăрни. Алтай.
Каçăсем
Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Пимпӗ йышшисем Категори:Уйăпсем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем
Мăн Кидаш
Мăн Кидаш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Чермасан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Эжен Делакруа
Ачалăх-яшлăх çулĕсем
Эжен Делакруа 1798 çулта, ака уйăхĕн 26-мĕшĕнче, Парижпа юнашар Шарантон Сент-Морис ятлă вырăнта çуралнă. Унăн ашшĕ, Шарль Делакруа, ют çĕршыв ĕçĕсен министрĕ пулса ĕçленĕ, анчах сас-хура тăрăх чăн ашшĕ Шарль Талейран пулнă. Амăшĕ Виктория, паллă сĕтел-пукан ăстин Жан-Франсуа Обенăн хĕрĕ пулнă. Илем туйăмне арçын ача амăшĕ енчен еткерсе илнĕ. Эженăн куккăшĕ хăй вăхăтри паллă сăнарçĕ Анри−Франсуа Ризенер (1767-1828) пулнă. Căмах май, Эженăн ача çулĕсем хавассăр иртнĕ.
Аслă Людовик лицейĕнчи вĕренӳ çулĕсем (1806-1815) ачан cавăнăçлăрах пулнă. Кунта вăл ӳкерес тата сăвăç ăсталăхĕнче пысăк пултаруллăх кăтартнă.
Анчах черчен çул ӳсĕмĕнчех ача тăлăха юлать. Çичĕ çулта ашшĕсĕр, вунпиллĕкре амăшĕсĕр пулать. Амăшĕ вилни виçĕ çул иртсен хăйĕн паллă "Кун кĕнекине" пуçлать. Ар çулне çитеччен аппăшĕ, Анриетта де Вернинак патĕнче усравра пурăнать. Аппăшĕ унран нумай аслăрах пулнă, вĕсен хушшинче нумай ăнлану та пулма пултарайман.
1815-мĕш çулта вăл Пьер Нарсис Герен (1774-1833) ăста лаççине хутшăннă. Тепĕр çултан ăна "Илем хăйлавĕсен шкулне" вĕренме илнĕ. Кунта вăл Теодор Жерикопа Ричард Бонингтон çамрăк ӳкерӳçĕсемпе паллашса туслашнă. Вăл гипс кĕлеткисене тишкерсе чăн пурнăçран нумай ӳкерет. Анчах чăн-чăн шкул уншăн Лувр музейĕ пулса тăнă. Шкултан Делакруа вĕренсе пĕтермесĕр, Рим премийĕн конкурсне хутшăнмасăрах тухса каять.
Çурçĕр Африкăри çулçÿревĕ
1832-мĕш çулта Делакруа Мароккона çул тытать, çула май Алжира тата Испание çитсе курать. Ăна çулçуревĕ мĕнле вăйпа витĕм кÿрнине хаклама та йывăр. thumb|right|Сарданапал вилĕмĕ - 1827
Уншăн çĕнĕ тĕнче уçăлать, куçа илĕртекен юмахри пек çĕр-шывсен пурнăçĕ унăн ÿкерчĕкĕсене çĕнĕ тĕссемпе пуянлатать. Кунта вăл питĕ нумай ÿкернĕ, вĕсен хушшинче: " Алжир хĕрарăмĕсем"(1834), " Лаша çийĕнчи арап", "Кушак", "Лаша пуçĕ" тата ытти те.
Паллă ĕçĕсен тапхăрĕ
Мароккоран таврăнсан вăл депутатсен Палатин Трон пӳлĕмне сăрăпа ÿкерсе капăрлатать(1833-1837). Ун хыççăнах çĕнĕ хушнă ĕçе пурнăçланă - икĕ Палатăн Библиотекисенче пысăк та чаплă ансамбльсем ӳкернĕ (1838-1847). 1850-1851-мĕш çулcенче вăл Луврти Аполлон галлерейин варринчи плафонне илемлетет — "Пифон çĕленĕн çĕнтерÿçи—Аполлон". Ку ĕçсем ăна чăннипех çӳллĕ те мухтавлă шая хăпартаççĕ. Ӳкерӳçĕ илемлĕ сăмахлăх хайлавĕсемпе тата историпе тĕн темисемпе хавхаланса та чылай ĕçленĕ.
Ăсталăх хăйлавĕсен хушшинче — " Дон Жуан карапĕн арканăвĕ", " Кустантина хĕреспе ӳрекенсем ярса илни"(1840), "Ут йĕнерлекен Марокко çынни" (1855), "Гамлет", "Ревеккана Буагильбер вăрлани" (1859), "Иаков пирĕштипе кĕрешни" (1855-1861). Унсăр пуçне Делакруа Марокко асăнăвĕсем тăрăх çĕнĕрен те çĕнĕ ĕçсене хăйлать — " Çапăçакан лашасем", " Тинĕсрен тухакан лашасем"(1860), "Арăслан сунарĕ" (тĕрлĕ вариантcем), "Юланутлă арабсем шыравра" (1861), малтанхи ĕçĕсене тепре хутлать. Анчах та халь унăн сăррисен тĕслĕхĕ тем тери те пуянрах ĕçсемпе асамлăн мерченленсе куçа савăнтарать.
Çапла пулин те классицизм юхăмĕн паллă та хисеплĕ ÿнерçи Доминик Энгрпа (1780-1867) еткерчĕкĕсем унăн ăсталăхне уямасăр хурласа Академине çул паман. Ниме те пăхмасăр Делакруа академиксен шутне кĕме тивĕçет (1857-мĕш çулхи кăрлач уйăхĕ). Ăна ăнланма пултаракан çыравçăсемпе кĕвĕ ăстисен хушшинче паллă ятсем — Стендаль, Готье, Мериме, Дюма, Гейне, Жорж Санд, Шопен, Мюссе. Чылайрахăшĕнпе вăл юлташлă пулнă, пир çинче сăнарĕсене хăварнă: "Жорж Санд сăнарĕ", "Фредерик Шопенăн сăнарĕ" (1838). Бодлер сăвăç ăна "ӳнерçĕ-сăвăç" тесе палăртнă.
Юлашки кунĕсем
Юлашки çулсенче Делакруа Сент-Сюльпис чиркĕвĕнчи Пирĕштисен капеллине сăрăсемпе капăрлатса пĕтерет(1855-1861).
Семенкасси
Семенкасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Эжен Делакруа
Юлашки кунĕсем
Делакруа хăй хыççăн ÿнерçĕ ятне çех хăварман, унсăр пуçне вăл пултаруллă хайлавсене çырса хăварнă. Ку "Илемлĕх çинчен", Томас Лоуренс, Рафаэль, Микеланджело, Пюже, Рубенс, Прюдонпа Гро çинчен çыру-хăйлавсем.
Анчах та тахçанхи вăрах чир ăна ураран ÿкернĕ. 1863-мĕш çулхи çурла уйăхĕн 13-мĕшĕнче, ирхи 7 сехетре Делакруа çут тĕнчерен уйăрăлнă. Хăй ыйтнипе ăна Парисра, Пер-Лашез масарĕнче пытарнă.
Каçăсем
Категори:Франци ӳкерçисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Акан 26-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1798 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 13-мĕшĕнче вилнисем Категори:1863 çулта вилнисем Категори:Романтизм ӳкерӳçисем Категори:Анималист-ӳкерӳçĕсем Категори:Ориенталист-ӳкерӳçĕсем Категори:Ӳнер Категори:Пайăр çынсем:Франци Категори:Францин сӳретлĕ ӳнерĕ Категори:Ӳкерçĕсем, патшалăхсемпе Категори:Франци ӳкерçисем
Çĕнĕ Сăпас районĕ
Çĕнĕ Сăпас районĕ — Чĕмпĕр облаçĕн кăнтăр пайĕнчи районĕ, Сызранка юханшывăн айлăмĕнче вырнаçнă. Административлă тĕпĕ — хула евĕр посёлок Çĕнĕ Сăпас.
Район тытăмĕ, халăх йышĕ
Наци шучĕпе тĕрлĕ халăх пурнать. Вырăссем — 83 % ытла, тутарсем — 7,5 %, мордвасем — 3 %, чăвашсем — 2 %.
Хуçалăхĕ
Район территоринче нефте тупăçласа усă кураççĕ, çурт-йĕр материалĕсене хатĕрлеççĕ.
Старосолдово
Старосолдово — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 142 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452833, ОКАТО кочĕ — 80250815006.
Çĕнĕ Сăпас районĕ
Паллă çыннисем
Репьевка салинче Языковсем халăх пултарулăхне пуçтарнă.
Старосолдово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Çĕнĕ Сăпас районĕ
Паллă çыннисем
Самайкино сали — кинодраматург Смирнова М.Н. çуралнă («Сельская учительница» Патшалăх парнин лауреачĕ), «Бабы», «Повесть о настоящем человеке» тата урăххисем.
Старосолдово
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Çĕнĕ Сăпас районĕ
Паллă çыннисем
Бестужевсем: бестужев ĕне ăратне ĕрчетнĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн районĕсем
Иордани
Иордани (الأردن) — Азири патшалăх. Çурçĕр енче Сирипе юнашар, хĕвелтухăç енче Иракпа Сауд Аравийĕпе юнашар, хĕвеланăç енче Израильпе Иордан юханшывăн хĕвеланăç енчи çыранĕпе юнашар, кăнтăр енче Сауд Аравийĕпе юнашар вырнаçнă. Кантăрти пĕчĕк лаптăкĕ Акаба заливне тухать. Халăх йышĕнчен 98% арабсем шутланаççĕ. Халăхăн Вăтамран илнĕ пурнăç çулĕ арçынсен 66 çул шутланать, хĕрарăмсен — 70 çул.
Тĕн тăрăх, 92% сунитсем шутланаççĕ, 3% — шиитсем, 5% — христиансем.
Иордани ООН, ВОЗ, МВФ, Араб патшалăхĕсен Лигине кĕрет.
Паллă вырăнсем
Паллă вырăнсен ытларахăшĕ Амман хулинче вырнаçнă. Чи паллисенчен çаксене палăртма пулать:
Иордани картти
Категори:Ази патшалăхĕсем  Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Салтыковка
Салтыко́вка:
Женева
Жене́ва (Genève, Genf) — Швейцарин калăпăшĕпе иккĕмĕш хули. Женева кантонĕн тĕп хули.
Халăхĕ: 184,8 пин çын (2003), çав шутра 44 % ют çĕр çынни. Франци чĕлхипе усă кураççĕ.
Транспорчĕ
thumb|300px|1904 çулта тунă Montreux пăрахучĕ Женева причалĕнче.
Каçăсем
Категори:Женева Категори:ПНО Категори:Малтанхи тĕп хуласем
Фортран
Фортран - пĕрремĕш компьютер чĕлхи. 1957 çулта IBM корпораци хатĕрленĕ. Ăслăлăх шутлавсен валли усă кур.
Каçăсем
Категори:Компьютер чĕлхисем
Пысăк сирпĕнӳ
thumb|240px|Пысăк сирпĕнӳ теорипе, [[Çут Тĕнче пулса тухнă чухне сав тери тачă та хĕрӳ тытăмĕнче, космологи сингулярлăхĕнче пулнă.]]
Пысăк сирпĕнӳ (Big Bang) — гипотезлă Çут Тĕнче сарални, унăн умĕн Çут Тĕнче сингулярлă тытăмра пулнă.
Пысăк сирпĕнӳ теорин хальхи шухăшсем
Хальхи чухлавсемпе, эпир куракан Çут Тĕнче 13,73 ± 0,12 млрд WMAP Recommended Parameter Values çул каялла малтанхи «сингуляр» 1032 K (Планк температури) температурăллă тата 1093 г/см3 яхăн (Планк тачăлăхĕ) тачăллă тытăмран пулса кайнă, çавăнтанпа вăл пĕрмаях саралса сивĕнсе пырать. Малтанхи Çут Тĕнче çав тери тачă хăватлă, çӳлĕ температурăпа çӳлĕ пусăмлă пĕр тĕслĕ изотропи хутлăхĕ пулнă. Çут Тĕнче саралса сивĕнсе пыни шĕвекрен газа куçăм фази пек, анчах та тĕрĕсрех элементарлă пĕрчĕсем шайĕнче.
10−35 çеккунтран Планк тапхăрĕ (Планк вăхăчĕ — Пысăк сирпĕнӳ хыççăн 10−43 çеккунт иртсен, çав вăхăтра гравитаци хутшăнăвĕ ытти тĕплĕх хутшăнăвĕсенчен уйрăлса каять) фаза куçамне пула Çут Тĕнче экспонентăллă саралса каять. Çак тапхăра космослăх инфляцийĕ тенĕ. Çак тапхăр вĕçленсен Çут Тĕнчене тумалли материал Кварк-глюон плазми пулнă.
Каçăсем
Категори:Астрофизика Категори:Космологи
Сарчак
Сарчак, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
The Washington Post
«Вашингто́н по́ст» (The Washington Post) — американ хаçачĕ. Вашингтон хулинче пичетленет. Америкăн Пĕрлешӳллĕ Штачĕсен шĕкĕр хулин пысăк хаçачĕ, çаплах чи ваттисен шутне кĕрет.
Кун-çулĕ
Хаçата 1877 çулта Стилсон Хатчинс (Stilson Hutchins) йĕркеленĕ. 1880 çулта вырсарникун кăларăмне хушать, çак енпе эрнере 7 кун тухакан хаçат пулса тăрать. Тăхăр çул иртсен, хаçата çырăнтарас ĕçе аталантарас кампанире, харпăрçăсем Marine Band ушкăнĕн ертӳçне Джон Филип Сузе (John Philip Sousa) композитора марш çырма хушать. «Washington Post маршĕ» Сузе пултарулăхĕн паллă ĕçĕ шутланать.
1899 çулта, Испан-Американ вăрçи хĕрсе пынă чухне, хаçат Клиффорд Беррименăн (Clifford K. Berryman) «Remember the Maine» капăрлатăвне пичетлет.
Магнум
Магнум (Magnum) — 1.5 кăлапăшлĕ эрех кĕленчи.
Категори:Эрех кĕленчисем
Кивĕ Сименкке
Демографи
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (85%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пелепее çитме: 29 çм , Аксаково станцине 41 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пелепей районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Петров Александр Арсентьевич
Петров Александр Арсентьевич, — ял хуçалăх ăслăлăхĕсен кандидачĕ, доцент. 1936 çулхи нарăсăн 15-мĕшĕнче Муркаш районĕнчи Сентимĕр ялĕнче çуралнă. 1979 çулхи авăн уйăхĕн 5-мĕшĕнче вăл сарăмсăр вилнĕ.
Кун-çулĕ
1875-1977 çулсенче Александр Артемьевич Мари патшалăх университечĕн биологи факультетĕнче аслă преподаватель пулса ĕçленĕ. 1977 çулта Шупашкара куçса килнĕ, Чăващ патшалăх педагогика институчĕн биологи факультетĕнче доцент пулса ĕçленĕ.
Ӗмĕрĕ кĕске пулнă ĕçчен тăпчевçăн, 43 çулта вăл сарăмсăр вилнĕ.
Александр Артемьевич 27 ăслăлăх ĕçĕ пичетлесе кăларнă.
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Сент-Эмильон (эрех тăвакан лаптăкĕ)
Сент-Эмильон ( Saint-Emilion AOC ) - паллă Бордо енре, Дордонь юханшывĕн сылтăм çыранра вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Жеробоам (кĕленче)
Категори:Эрех кĕленчисем
Сент-Эмильон (эрех тăвакан лаптăкĕ)
Классификаци
Пĕрремĕш классификаци 1955 çулта пулнă.Кашни вунă çултан вырăнти пĕрлĕшевĕ La Jurade "Ля Жюрад" ( никĕсленĕ 1199 çулта ) Классификацине çĕнĕрен пăхса тăваççĕ..
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 5 400 га.
Иçĕм сорчĕсем
Иçĕм тухăçлăхĕ - 40-45 гл/га.
Эрех тĕсĕсем
Чылайăш - пылаксăр хĕрлĕ эрехĕсем.
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Аслă Арапуç культура çурчĕ
1989 çултанпа хальхи вăхăтчен культура çурчĕн ертӳçи вырăнĕнче Фролов Валерий Васильевич ĕçлет. Вăлах «Шуçăм» фольклор ансамбльне ертсе пырать.
Истори
Ялта клуба 1935 çулта уçнă. Клуб директорĕ вырăнĕнче тĕрлĕ вăхăтра Кочетков Пётр Иванович, Салмин Михаил Константинович, Реймов Василий Михайлович тата ыттисем ĕçленĕ.
1980 çулта икĕ хутлă, 600 вырăнлă çĕнĕ çурта хăпартса лартнă. Унта çĕнĕрен культура çуртне уçнă.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн культура керменĕсем Категори:Аслă Арапуç
Ровоам (кĕленче)
Ровоам - 4.5 л кăлапăшлĕ эрех кĕленчи.
Категори:Эрех кĕленчисем
Инсбрук
thumb|500px|right|Инсбрук панорами
Спорт
Инсбрук хулара иккĕ хутчен Хĕллехи Олимп вăййисене иртернĕ : IX-мĕш вăййисене 1964 çулта тата XII-мĕш вăййисене 1976 çулта.
Каçăсем
Категори:Инсбрук
Мăн Козлаю
Мăн Козлаю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Козлаю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 17 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Мафусаил (кĕленче)
Мафусаил - 6 л кăлапăшлĕ эрех кĕленчи.Бордо енче 6 л кĕленчесене Империал ячĕ панă.
Категори:Эрех кĕленчисем
Салмансар (кĕленче)
Салмансар - 9 л кăлапăшлĕ эрех кĕленчи.
Категори:Эрех кĕленчисем
Мăн Майгашта
Мăн Майгашта — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Кага юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Навуходоносор (кĕленче)
Категори:Эрех кĕленчисем
Шуçăм (Аслă Арапуç ансамблĕ)
«Шуçăм», — Аслă Арапуç культура çуртĕнчи халăх фольклор ансамблĕ. Халăх ятне 2001 çулта тивĕçнĕ.
Ансамбль репертуарĕнче йăла-йĕрке юррисем: çăварни, вăйă, улах, туй, хăна тата ытти юрăсем. Нумай конкурссене, фестивальсене, куравсене хутшăннă.
Ансабль хăйĕн пултарулăхне Шупашкарта, Чĕмпĕрте, Çĕнĕ Ульяновскра, Тольяттинче, Тутарстан районĕсенче кăтартнă.
Категори:Чăваш Ен пултарулăх ушкăнĕсем Категори:Аслă Арапуç
Улатакка йышшисем
Улатаккас йышшисем, е Улатаккасем (Picidae) — кайăксен улатакка евĕрлисен ушкăнĕн çемйи шутне кĕрет, çутçанталăкра 30 ăрат тата 220 ытла тĕрлĕ тĕсĕсем тĕл пулаççĕ. Куçса çӳрекенсем те, пĕр вырăнта пурăнакансем те пур. Вĕçме юратмаççĕ, кĕске хутлăха çеç куçаççĕ. Пĕчченех пурăнаççĕ. Пĕчĕк тата вăтам калăплă вĕçен кайăкăн вăрăммăшĕ 8-50 см, йывăрăшĕ 7- 450 г. Çемйен чи пĕчĕкки Кăнтăр Америкăри ылтăн çамкаллă улатакка (Picumnus aurifrons) шутланать, унăн тăршшĕ 8 см, йывăрăшĕ 7 г кăна. Чи пысăкки —из Кăнтăр-Тухăç Азири мюллер мăн улатакки (Mulleripicus pulverulentus), унăн вăрăммăшĕ 50 см яхăн, йывăрăшĕ 450 г ытла. Халичченех кайăкăн пысăк тĕсĕсем — америка патша улатакки (Campephilus imperialis) (58 см, 600 г. ытла) тата шурă сăмсаллă улатакка (Campephilus principalis) (50 см, 500 г. яхăн) паллă пулнă, çапах та паянкуна вĕсем вилсе пĕтнĕ, пулас (ăна тĕплĕн çирĕплетмен).
Улатакка евĕрлисем, ытларах енĕпе, вăрмансенче йывăç çинче пурăнать, çавăнпа та ури унăн кĕске, вăрăм пӳрнеллĕ, çивĕç чĕрнеллĕ. Икĕ пӳрне мал, иккĕшĕ кай еннелле вырнаçнă. Чылай тĕсĕ, (Picumninae çемйе пайĕнче) пуçне, йывăç çинче çӳреме лайăх аталаннă хӳре тĕкĕсем пулăшаççĕ.
Муйнак
Муйнак — Каракалпакстанти (Узбекистан) хула.
Мăн Майгашта
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Улатакка йышшисем
Улатаккан çинçе те çирĕп сăмса, унпа вăл çимĕç шыранă чух е йăва шăтăкне авăтнă чух хуйăрпа тата йывăçа таккать;
Муйнак
Истори
1980-мĕш çулсемччен Арал тинĕсĕ хĕрринчи порт шутланнă. Халĕ кăна çĕрсе выртакан карапсем тата ятарлă палăк çеç аса илтереççĕ.
Категори:Каракалпакстан Категори:Арал тинĕсĕ Категори:Узбекистан хулисем
Улатакка йышшисем
Çутçанталăкра сарăлни
Çут тĕнчере пур çĕрте те пурăнать, полярçум регионĕсенче, Ирландире, Австралире, Çĕнĕ Зеландире, Çĕнĕ Гвинейре, Мадагаскарта тата океанри хăш утравсенче тĕл пулмасть.
Каçăсем
Категори:Улатакка евĕрлисем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем