cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Непал
Халăх
Культурăпа халăх енĕнчен Непалта çĕр ытла халăхпа кастăсем пурăнаççĕ. Непал халăхĕ çитмĕл ытла терлĕ чĕлхепе тата вырăнти калаçупа калаçать. Вĕсем çав енченех аталансах пыраççĕ.
Непал халăхĕсем ытларах енĕпе тибетпа бирма тата индо-европа чĕлхе ушкăнĕсене кĕреççĕ. Халăхсем хушшинче тарса хăталнисем те, куçса килнисем те, тапăнса килекенсем те пур. Сăмахран илсен, Бахунсем 1300 çулта Непала арабсенчен кăнтар енчен тарса килнĕ. Шерпсем вара, 500 çул каялла çурçĕр енчен монголсенчен тарса килнĕ. Хăш-пĕр халăхсем, тĕслĕхрен, неварсем тата тхару, ăçтан пулса кайни паллă мар.
Чи йышлă Непал халăхĕсем: Çавăн пекех гурунгăсене, шерпсене, лимбу тата раи халăхĕсене асăнса хăвармалла.
Категори:Непал Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Пултăр
Пултăр - арăмăн шăллĕ
П. эрч. 1320-мӗш ҫулсем
Вилнӗ
п. эрч.1323 ҫ. — Египет фараонӗ Тутанхамон
Вуламалли
Категори:Çулсем
Çӳлти Мелекес
Çӳлти Мелекес, Верхний Мелекес — Чĕмпĕр облаçĕнчи Мелекес районĕн чăваш ялĕ.
Тавралăхĕ
Кĕçĕн Эврел юханшывĕ çинче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
XVIII-мĕш ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче никĕсленĕ.
1902 çулта киремет патĕнче чӳкленине палăртнă.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕнчи Мелекес районĕн ялĕсем Категори:Чĕмпĕр облаçĕн чăваш ялĕсем
Индиана
Индиана, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Индианаполис хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 94 321 км2.
Каçăсем
Категори:Индиана Категори:АПШ штачĕсем
Калуккасси
Калуккасси — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Вăтам Удряк
Вăтам Удряк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Удряк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Шăнчас йышшисем
Шăнчас йышшисем, е чăн шăнчассем (Sítta) — çерçи евĕрлĕ вĕçен кайăксен йăхĕ, пĕртĕслĕ шăнчас йышшне (Sittidae) кĕреççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Вĕçен кайăксен йăхĕсем
Поползневые
Хĕрлĕ Çăлкуç (Мишки районĕ)
Хĕрлĕ Çăлкуç — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 6 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452356, ОКАТО кочĕ — 80243835005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Сарт-Лобово
Сарт-Лобово — Пушкăрт Республикин Иглин районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 417 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452417, ОКАТО кочĕ — 80228870003.
Тутаркас вулăсĕ
Тутаркас вулăсĕ, — Чикме уесĕн вулăсĕ. Вулăс администрациĕ Мăн Сĕнтĕр ялĕнче ларнă.
Сарт-Лобово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тутаркас вулăсĕ
Истори
1917 çулта вулăса 68 ял кĕнĕ. Халĕ çав ялсенчен Янăм ялĕ (халĕ Чăваш Енĕн Етĕрне районне кĕрет) çеç Чăваш Енĕн Муркаш районне кĕмест.
Сарт-Лобово
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглин районĕ
Тутаркас вулăсĕ
Истори
1927 çулта районсем туса хунă хыççăн вулăса пĕтернĕ.
Асăрхавсем
Категори:Раççей империн вулăсĕсем Категори:Чикме уесĕ
Беларус чĕлхи
Белару́с чĕлхи — тухăç славян чĕлхисенчен пĕри пулать, ытларах Беларуçра сарăлнă. Беларуç Республикин (вырăс чĕлхипе пĕрле) патшалăх чĕлхи шутланать. Чĕлхене пĕлекен пур халăх йышĕ — 10 млн яхăн çын.
1920-мĕш çулсенче идиш, поляк тата вырăс чĕлхисемпе тан Беларус Совет Социаллă Республикин официаллă чĕлхи (пĕр вăхăтра «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» лозунга БССР гербĕ çине тăватă чĕлхепе çырнă пулнă) шутланнă.
Пулса тухни
Ăсчахсен шухăшĕпе, чĕлхене авалхи радимичсен, дреговичсен, смулен тата полоц кривичĕсен тата, северянсен, пулмалла, пуплевĕсем кĕнĕ. Фонетикăпа, морфологипе, синтаксиспа тата сăмахсар уйрăмлăхĕсемпе вăл ытти çывăх, тăван тухăç славян (вырăспа украин) чĕлхисенчен уйрăм тăрать. Беларус чĕлхин вырăспа украин чĕлхисемпе пĕр пекрех. Лексикинче полякпа литва чĕлхисенчен илнисем те пур.
Çырулăхĕ
Беларус кириллицинче апострофпа ( ’ ) (хытă паллă вырăнне) усă кураççĕ, "дж" тата "дз" сас паллисем пĕр пек сасăллă вуланаççĕ, çаплах "ё" сас паллине "е" çине çырура куçарма юрамасть.
Сарăлни
Беларуçрă 1999 çулхи халăх çыравĕпе (10045,2 пин çĕршывра пурăнакан çыншăн беларус чĕлхине 73,7%. тăван чĕлхе вырăнне йышăнать. Пур граждан йышĕнче: белоруссем — 8159,1 пин (тăван чĕлхе —беларус 85,6%), вырăссем — 1141,7 пин (тăван чĕлхе — беларус 9,1%), поляксем — 395,7 пин (тăван чĕлхе — беларус 67,1%), украинсем — 237 пин (тăван чĕлхе — беларус 14,3%), еврейсем — 27,8 пин (тăван чĕлхе — беларус 17,1%), урăх халăхсем — 80 пин (тăван чĕлхе — беларус 12,9%). Килте калаçăкан чĕлхе — беларус чĕлхи тесе: беларуссем — 41,3%, вырăссем — 4,3%, поляксем — 57,6%, украинсем — 10,2%, еврейсем — 3,8%, урăх халăхсем — 9,5%; пур халăх — 36,7%.
Çырăвĕ
Беларус чĕлхин çырăвĕнче кириллицăпа (беларус алфавичĕ пăхăр) усă кураççĕ. Малтан хăш чух латиницăпа усă курнă. Беларус тутарĕсем пĕр хушă беларусла беларус арап алфавичĕпе çырнă.
Фонетика
Вырăс чĕлхипе танлаштарсан хальхи беларус чĕлхин фонетика тĕп уйрăмлăхсем:
Чĕлхен кун-çулĕ
Тапхăрласси:
thumb|left|Пĕрремĕш Литва статучĕ ([[1529)]]
Каçăсем
* Категори:Беларуç чĕлхисем Категори:Польша чĕлхисем
Таш-Кичу
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Амадей
thumb|220px| [[Форман Милош|Милош Форман]] «Амаде́й» (Amadeus) — Милош Форман режиссёр пĕр ятлă пьеса мотивепе хайланă кинофильм. 8 «Оскар» парни, тепĕр 32 парне тата 13 номинаци. Фильм MPAA R рейтингне тивĕçет (17 çула çитмен ачасене ашшĕ-амăшĕпе пĕрле пăхма сĕннĕ).
Пьесăна 1979 çулта Питер Шеффер Вольфганг Амадей Моцартпа Антонио Сальерин кун-çулне ирĕклĕ шухăшпа хайланă Александр Пушкинăн «Моцарт тата Сальери» трагедипе Николай Римский-Корсаковăн пĕр ятлă оперипе паллашнă хыççăн çырать.
Каçăсем
Категори:Википедия:Статьи с иллюстрациями без ОДИ Категори:АПШ драма-фильмĕсем Категори:Фильмсем — «Сезар» парнин лауреачĕсем Категори:Фильмсем — «Оскар» парнин лауреачĕсем Категори:Милош Форман фильмĕсем Категори:Биографи фильмĕсем Категори:Вольфганг Амадей Моцарт Категори:Вена пирки фильмсем Категори:Прага пирки фильмсем
Мишер (Муркаш районĕ)
Мишер, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1920 çулхи утă уйăхĕн 23 Чикме уесне, каярах Шупашкар уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 6-мĕшĕнче яла Етĕрне уесне кертнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Пушкăрт вулăсĕнче шутланнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Тутаркас районне кĕнĕ. 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Етĕрне районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Чăвашран тухнă математиксем
Ку статьяра чăвашран тухнă, математика ăславĕн тĕрлĕ енĕсенче çитĕнÿсем тунă çынсем пирки çырма палăртнă. Чи малтанах çак енсене асра тытмалла.
Калас пулать, таса математикăпа аппаланакансем ытти математиксенчен чылай сайрарах. Анчах та унашкал пропорци пĕтĕм тĕнчипех çапла.
Ак çакăн пек документ пур. 1904-мĕш çулхи сентябрĕн 23-мĕшĕнче Пăва уесĕн енлĕх пухăвĕ пулса иртнĕ. Çав пухура Епархин вĕрентешсен канашĕн уесри уйрăмĕн пуçлăхĕ Соколов протоиерей акă мĕн тенĕ:
Калас пулать, шутласси чăваш ачисен юратнă ăстăвăмĕ, ку вĕсен çутçанталăкран килекен математикăлла шухăшлавĕн тата математика ăславĕсем патне пырассин туртăмĕ. Асăрханă тăрăх, чăваш ачи кăткăс та пăтрашуллă арифметика тĕллевккисене пурнăçлас енĕпе вырăс е ирçе-мăкшă ачинчен тавçăруллăрах.
Асăннă цитатăна В.Ф.Макаров таврапĕлÿçĕ хăйĕн тепĕр кĕнекинче те илсе кăтартать.
Каçăсем
Категори:Чăвашран тухнă математиксем Категори:Математика Категори:Культура
Лызаю (Косью юппи)
Лызаю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сулахай çыранĕпе, 142 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Маслă
Маслă, — Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи ял.
Истори
1927 çулчен Шупашкар уесĕн Богородск вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Куславкка районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Куславкка районне кĕрет.
Хунчăкам
Хунчăкам - арăмăн пиччĕшĕ
Маслă
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Николаев Василий Васильевич
{{Ăсчах {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!!}} {{!}}} {{!}}} }} Василий Васильевич Николаев (1939-мĕн çулхи нарăс уйăхĕн 11-мĕшĕ,  Чăваш Хурамалĕ ялĕ, Авăркас районĕ, Пушкăрт Республики çур.) — чăваш халăх кун-çулне тĕпчекенĕ, профессор, çыравçă.
Техника ăслăхĕсен тухтăрĕ, Раççей ту ĕçĕсен академикĕ.
Пурнăçĕ
Ĕпхӳри нефть техника универститĕнче пĕлӳ пухнă. 1956-1976-мĕш çулсенче Салават хулинче, 1976-мĕш çултанпа ПО «Оренбурггазпром» тĕп директорĕ. СССР халăх депутачĕ (1989—1991).
Çутçанталăк газне фракцилемелли меслет тата иккĕ усăллă модель (çутçанталăк газне фракцилемелли тата çутçанталăк газне типĕтсе кӳкĕрт çыхăнăвĕсенчен тасатмалли) шутласа кăларнă тата вĕсене Ăренпурти ГПЗпа Ăренпурти гели савутĕнче ĕçе кĕртнĕ.
2007 çулхи çĕртмен 28-мĕшĕнче Санкт-Петербургра вилнĕ. Тăван ялĕнчи çăва çинче пытарнă.
Ăслăх ĕçĕсем
30 ăслай хучĕ пур. 70 яхăн ĕç пичетленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш историкĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Хисеп орденĕн кавалерĕсем Категори:Нарăсăн 11-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1939 çулта çуралнисем Категори:Пушкăрстанра çуралнисем
Кентукки
Содружество Кентукки, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Франкфорт хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 140 749 км2.
Каçăсем
Категори:Содружество Кентукки Категори:АПШ штачĕсем
Емелей
Емелей, Малая Хомутерь — Чĕмпĕр облаçĕнчи Барыш районĕн чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1748-мĕш çулта 80 кил.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн Барыш районĕ Категори:Чĕмпĕр облаçĕн чăваш ялĕсем
Хемикон
Хемикон (Hämikon) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
474 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1028’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Кĕçĕн Чутай
Кĕçĕн Чутай, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 85 çын, çав шутра 49 арçын, 36 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Аливанов Алексей Васильевич
Аливанов Алексей Васильевич (1928, Чăваш Ен, Куславкка районĕ, Маслă ялĕ — 1980) — чăваш прозăçи.
Пурнăç
1928 çулта Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи Маслă ялĕнче çуралнă. Амăшĕ — Дарья (çăлкуçра ашшĕ ятне кăтартман) Иванова. Ашшĕ — Иванов Василий Демьянович, бухгалтер-шутлавçă. Арăмĕ — Иванова Вера Борисовна. Мăшарĕпе пĕрле 6 хĕр те 1 ывăл çуратса çитĕнтернĕ.
1980 çулта вилнĕ.
Ĕçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1928 çулта çуралнисем Категори:1980 çулта вилнисем Категори:Пайăр çынсем:Куславка районĕ
Хĕвеллĕ çил (фильм)
Рольсенче
Эпизодсенче:
Каçăсем
Категори:1982 çулăн СССР фильмĕсем Категори:Ростислав Горяев фильмĕсем Категори:ПП «Экран» Категори:СССР телесериалĕсем
Хунякам
Хунякам - арăмăн аппăшĕ
Кола Бельды
Кун-çулĕ
Флот хĕсмечĕ хыççăн Кола Сарăту консерваторине ăсталăха ӳстерме кĕрет. Çав хушăрах станок тăвакан заводра, Сарăту драма театрĕнче ĕçлет. Пĕр вăхăт Воронеж вăрçă тăрăхĕн юрăпа ташă ансамблĕнче, кайран Калинин тата Хабаровск филармонисенче ĕçлет. 1959 — 1990 çулсенче — Пĕтĕм Раççейри концерт-гастроль пĕрлешĕвĕн, каярах Мусконцерчĕ ята куçарнăскерĕн солист-вокалисчĕ.
Вĕлтрентăрри йышшисем
Вĕлтрен тăрри йышшисем - — пĕчĕк тата вăтам пысăкăш çерçи евĕрли вĕçен кайăксен йышĕ, Çĕнĕ Тĕнчере, пĕр тĕсĕсĕр пуçне, пурăнаççĕ. 14-20 ăрата пайланă 80 тĕсе яхăн кĕрет.
Кола Бельды
Пултарулăх
Бельды хевтеллĕ çулĕ кăсăк та ăнăçла пулнă. 1957 çулта вăл Мускаври Пĕтĕм тĕнчери çамрăксемпе студентсен фестивалĕн лауреачĕ ятне тивĕçет.
Вĕлтрентăрри йышшисем
Каçăсем
Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем * Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Кола Бельды
Пултарулăх
1960 çултах Кола Бельды Пĕтĕм тĕнчери эстрада артисчĕсен конкурсĕн лауреачĕ пулса тăрать.
Вĕлтрентăрри йышшисем
Каçăсем
Крапивниковые
Кола Бельды
Юлашки çулĕсем
1990 çулта артист Мускавран тăван çĕрне — Хабаровска — куçса каять. Авланать. 1991 çулăн пуçламăшĕнче Елена хĕрача çуралать.
Кола Бельды 1993 çулхи раштавăн 21-мĕшĕнче çут тĕнчерен миокард инфарктне пула уйрăлса каять. Вил тăпри Хабаровск хулин çăвинче. Кола вилнĕ хыççăн унăн арăмĕ, ача-пăча поликлиникин тухтăрĕ, «Кола Бельды» этем пĕрлĕх фондне йĕркелет.
Каçăсем
Категори:Инçет Хĕвелтухăç Енĕнче çуралнисем Категори:Хабаровскра вилнисем Категори:СССР юрăçисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕсем Категори:Сарăту консерваторинче вĕренсе тухнăскерсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннăскерсем
Инке
Инке (пĕлтерĕшсем)
1. Инке - пиччен арăмĕ
2. Инке - куккан (анне шăллĕн е пиччĕшĕн) арăмĕ
4. Инке - калаканни хăйĕнчен аслăрах хĕрарăма хисеплемелли сăмах.
Ялав (хаçат)
Ялав (Знамя) — Чăваш Енри Куславка районĕн хаçачĕ. Пĕрремĕш номерĕ 1931 çулхи чӳк уйăхĕн 7 пичĕтленсе тухнă. Ун чухне вăл Штурм ятлă пулнă. Кайран Ленин ялавĕпе ятпа та тухнă.
Хальхи ятпа хаçат 1965 çулхи ака уйăхĕнчен тухать. Хаçат вырăсла тата чăвашла тухать.
Халĕ редактор вырăнĕнче, 1986 çултанпа, Константинов Валентин Николаевич ĕçлет.
Каçăсем
Категори:Периодикăллă кăларăмсем Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал
Миннесота
Миннесота, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Сент-Пол хулинче вырнаçнă.
Кив Якаль
Кивĕ Якаль — Старое Якушкино Самар облаçĕнчи Сергиевски районĕн ялĕ. Шенте юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Миннесота
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 225 365 км2.
Каçăсем
Категори:Миннесота Категори:АПШ штачĕсем
Кив Якаль
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Урамĕсем:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Сергиевски районĕн ялĕсемКатегори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Шăлин курăс йышшисем
Шăлин курăс йышшисем -
Çав. пекех
Категори:Çурçĕр Америкăри вĕçен кайăксем Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем Категори:Шăлин курăс йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Уртаайры
Уртаайры — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Калуайры юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Çĕньял (Куславка районĕ, Энтри Пасар ял тăрăхĕ)
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Лызаю (Сандивей юппи)
Лызаю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сандивей юханшывăн сылтăм çыранĕпе 68 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Хатĕрлĕш
Хатĕрлĕш — тăвăмлăх процесĕ вăхăтĕнче майлаштарнă япала.
Конструктор документацийĕ
Конструкторла документаци, ГОСТ 2.102-68 майăн, хатĕрлĕшĕн тытăмне тата ытти енсене палăртать.
Ытти çăлкуçсем
Категори:Машинăсен тата механизмсен пайрăмĕсем Категори:Тăвăмлăх
Николаевка (Мишки районĕ)
Николаевка  — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 0 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452331, ОКАТО кочĕ — 80243835006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Упăшка
Каçăсем
Категори:Тăванлă хутшăнусем Категори:Килйыш тата ачасем
Хĕвел килĕ
«Хĕвел килĕ» (Дом солнца) — Иван Охлобыстинăн «Дом восходящего солнца» кĕнекипе Гарик Сукачёв хайланă фильм.
Кинофильмпа иккĕ çул майлă ĕçленĕ (Мускавра тата Крымра — Балаклава, Карадаг, Керчь вырăнсенче), экран çине фильм 2010 çулхи акан 1-мĕшĕнче тухать.
Рольсенче
Эпизодри рольсене фильмра вылякансем: Александр Ф Скляр, Ногон Шумаров, Булат Гафаров, Александр Сукачев — Гарик Сукачевăн ывăлĕ тата ур.
Саундтрек
Фильма мусăкăпа капăрлатас енчен чылай асапланнă. Фильмăн саундтрекне тунă çĕрте паллă, этеплĕ рок-ушкăнсем: «Машина времени», «Воскресение», «Калинов мост» хутшăннă. Çавăн пекех тĕнчери 70-мĕш çулсен пуçламăшĕнчи хитсем янăраççĕ:
Каçăсем
Категори:Раççей драма-фильмĕсем Категори:Ялта киностудийĕ
Фиаг-Дон
Фиаг-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Ардон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 75 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чукадыбаш
Чукадыбаш — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 338 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452787, ОКАТО кочĕ — 80251875001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Орегон
Орегон, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Сейлем хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 255 тыс. км2.
Каçăсем
Категори:Орегон Категори:АПШ штачĕсем
Иккĕмĕш Выççăлкă
Иккĕмĕш Выççăлккă, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 5 çын, çав шутра 4 арçын, 1 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Кивĕ Карашиды
Кивĕ Карашиды — Пушкăрт Республикин Иглин районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 154 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452417, ОКАТО кочĕ — 80228870004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглин районĕ
Бордо енри эрехсен классификацийĕ
1855 çулта Бордори негоциантсем-усламçăсем (Франци патши Наполеон Виççĕмĕшĕ хушнипе) хĕрлĕ пылаксăр эрехсене пилĕк класа суйласа илеççĕ. Чи паллă, чи хаклă эрехсене Пĕрремĕш Гранд Крю Класа кĕртеççĕ:
Пĕрремĕш Гран Крю Классе   1ers (Premiers) grands crus classes
Chateau Mouton-Rothschild 1973 çулта Иккĕмĕш классран Пĕрремĕш Класа куçарнă.
Улшăнусем
Шатă хуçи - барон Филипп Рăтшильд эрех этикеткинче хаваспа çирчĕ : " Deuxieme je fus, premier devenu, Mouton ne change " ( " Иккĕмĕш пултăм,халĕ-пĕрремĕш.Мутăн улшăнмасть " Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Шăнкăрч йышшисем
thumb|250px|Шăнкăрч Лондонта Шăнкăрч йышшисем - пысăк мар юрлакан вĕçен кайăксен йышĕ. Унта 25-32 йăхри 104-108 тĕс кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăнкăрч йышшисем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем Категори:Çерçи евĕрлисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Мадуров Дмитрий Фёдорович
Мадуров Дмитрий Фёдорович (2.4.1965, Йошкар-Ола, Мари Эл, РСФСР, ССРП çур.) — археолог, историк, культуролог, скульптор. Ӳнер пĕлĕвĕн кандидачĕ.
Биографи
Акăлчанла лайăх пĕлет. Халь Мускавра пурăнать.
55 градус шартлама сивĕ (фильм)
«55 градус шартлама сивĕ» (55 градусов ниже нуля) — совет тапхăрĕнчи илемлĕ фильм.
Сюжет
Çĕн Çул умĕн Кузнецов металлург килĕнче мĕнпур çемье пуçтарăнать. Ăнчах та уяв ăнмарĕ — ырана хăварма юраман ĕçсем çула хăваларĕç…
Каçăсем
Категори:СССР драма фильмĕсем Категори:Свердловск киностудийĕ Категори:1986 çулăн СССР фильмĕсем
Арăм
Арăм - упăшкипе пĕр килйыш çавăрнă хĕрарăм.
Каçăсем
Категори:Тăванлă хутшăнусем Категори:Мăшăрлану Категори:Хĕрарăм Категори:Çывăх хутшăнусем
Сар кайăк йышшисем
thumb|250px|Хура пуçлă китай саркайăкĕ thumb|right|300px|[[Сар кайăк йăви]] Сар кайăк йышшисем -
Категори:Кайăксем Категори:Кайăксен йышĕсем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем
Мишин Николай
Пурнăçĕ
1918 çулта Куславкка районĕнчи Кĕнер ялĕнче çуралнă.
Вăтам шкула вĕренсе пĕтернĕ хыççăн Хусан педагогика институтне вĕренме кĕнĕ. Анчах та вĕренсе пĕтерме ĕлкереймен, ăна Хĕрлĕ Çара хĕсмете чĕннĕ. Сăввисем хаçатсенче пичетленнĕ.
1944 çулта вăрçă хирĕнче пуçне хунă.
Аялти Улмалуй
Çĕнъял — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи Энтри Пасар ял тăрăхĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Аслă Октябрь социализм революцийĕ
thumb|left|250px|Хĕллехи кермене (Зимний дворец) тапăнни çинчен кинофильм, [[1927]] Аслă Октябрь социаллă революцийĕ — Раçсейре 1917 çулхи юпа уйăхĕнче пулса тухнă ĕç-пулăм, унăн пĕтĕмлĕ вĕçĕнче Вăхăтлă ертӳлĕх аяла хунă, влаçе Канашсен II съезчĕ суйланă ертӳлĕх илет.
Пăлхавăн паллă ертӳçисем — В. И. Ленин, Л. Д. Троцкий, Я. М. Свердлов тата ыттисем.
Революци хыççăнхи ĕçсем
thumb|300px|left|Килĕсĕр тăлăх ачасем граждан вăрçи тапхăрĕнче
Каçăсем
Категори:1917 Октябрь революци
Химилле потенциал
Хими потенциа́лĕ \mu — улшăнуллă пĕрчĕсемлĕ тытăмсен тăрăмне çырса кăтартма усă куракан термодинамикăлла функци.
Литература
Категори:Термодинамика Категори:Статистикăллă физика
Вырăс Байбак
Вырăс Байбак — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 114 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452331, ОКАТО кочĕ — 80243835007.
Будённовка
Будённовка - (Будённовка) Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕнчи чăваш ялĕ.
Тавралăхĕ
Аслă Накаткинран 35 çухрăмра Сĕве шывĕнчен ытлашши аякрах та  мар Чĕмпĕр-Хусан çулĕ çинче вырнаçнă. Пур енчен пăхсан та питĕ меллĕ вырăн. Апла пулин те ял, питех те шел, пĕтсе пырать.
Вырăс Байбак
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Будённовка
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Чăнлă районĕн администрацийĕн официаллă сайтĕнчн 4 çын пурнать тесе палартнă.
Кунçулĕ
1927-мĕш çулта Кунтиккав çыннисем çак   яла никĕслеме хутшăннă. Тен, ытти хăшпĕр ял çыннисем те пулнă пуль вĕсен йышĕнче. Яла мĕншĕн кун пек ят пани паллă мар. Çав вăхăтсенеллех Тутарстанти юнашарла районта Будённый районĕ пулнă. Асăннă район ячĕпе Будённовка ят хушшинче çыхăнусем пуррипе çукки те паллă мар.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ Категори:Чĕмпĕр облаçĕнчи Чăнлă районĕн ялĕсем
Кĕнер
Истори
1927 çулчен Шупашкар уесне кĕнĕ. Малтан Кĕчкей вулăсне, кайран, 1918 çулхи нарăсăн 8-мĕшĕ хыççăн, Елчĕк вулăсне, 1926 çулхи утă уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн каллех Кĕчкей вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Куславкка районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Куславкка районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Алексеевка (Туймаçи районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Адольф Гитлер
Адольф Гитлер (Adolf Hitler ; ака, 20 1889, Браунау-Инна-çинчи, Австри-Венгри — ака, 30 1945, Берлин, Виççĕмĕш Райх), национал-социализм никĕслевçи — Национал-социаллă нимĕç рабочи партин çулпуçĕ (фюрерĕ) 1921 çулхи утăн 29-мĕшĕнчен пуçласа Германин рейхсканцлерĕ, 1933 çулхи кăрлачăн 31-мĕшĕнченпе Германи рейхспрезиденчĕ çурлан 2-мĕшĕнченпе 1934 çултанпа, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче.
Германин хĕçпăшаллă вăйĕсен аслă çарпуçĕ.
Ăрат йĕрĕ
thumb|left|400px Пулас фюрерăн ашшĕ Алоис Китлĕр (1837—1903) малтан атăçă, кайран таможньă ĕçтешĕ пулса ĕçленĕ; амăшĕ — Клара (1860—1907), хĕр чухнехи Пёльцль. Алоис саккун йĕркипе çуралнăскер пулман, 1876 çулчен вăл амăшĕн, Марии Анна Шикльгруберĕн (Schicklgruber) хушаматне илнĕ. Тепĕр пиллĕк çултан, Алоис çуралсан, Мария Шикльгрубер сĕтĕрĕнчĕк Иоганн Георга Гидлера (Hiedler) арманçине качча тухать. 1876 çулта куракансем кăтартнипе 1857 çулта вилнĕ Гидлер Алоисăн ашшĕ пулнă, çакна пула Алоис хушаматне улăштарать.
«Сăра пăтăрмахĕ»
right|150px|thumb|Китлĕр 20-мĕш çулсенче
Çĕн Якаль
Çĕн Якаль Самар облаçĕн Исаклă районĕнчи ял. Ялта вăтам шкул пур.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Урамĕсем:
Адольф Гитлер
Территори экспансине пуçлани
thumb|200px|Китлĕр тата Муссолини
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи
left|200px|thumb|Визит в захваченную Польшу, 1939
Каçăсем
Категори:Германи райхсканцлерĕсем Категори:Виççĕмĕш райх канцлерĕсем Категори:НСДАП ертӳçисем Категори:Наци йĕксĕкĕсем  Категори:Пайăр çынсем:Виççĕмĕш райх Категори:Наци ертӳçисем Категори:Германи президенчĕсем Категори:НСДАП ертӳçисем Категори:НСДАП пайташĕсем Категори:Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хутшăннăскерсем Категори:1 класлă Тимĕр хĕресĕн кавалерĕсем Категори:2 класлă Тимĕр хĕресĕн кавалерĕсем Категори:Марккăсем çинчи пайăр çынсем Категори:Хăй çине ала хунă политиксем Категори:Наркăмăшпа хăй çине алă хунăскерсем Категори:Пайăр çынсем:Антисемитизм Категори:Мемуаристсем Категори:Акан 20-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1889 çулта çуралнисем Категори:Австри-Венгрире çуралнисем Категори:Браунау-Инна-çинче çуралнисем Категори:Акан 30-мĕшĕнче вилнисем Категори:1945 çулта вилнисем
Ефимов
Ефимов, — вырăс Ефим ятĕнчен пулнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Çĕнĕ Мексика
Çĕнĕ Мексика, — кăнтăр енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Санта-Фе хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 315 194 км2.
Каçăсем
Категори:Çĕнĕ Мексика Категори:АПШ штачĕсем
Сăкăт
Сăкăт:
Ывăл
Ывăл - мăшăр (упăшкипе арăмĕ) çуратса ӳстерекен ар.
Каçăсем
Категори:Тăванлă хутшăнусем Категори:Килйыш тата ачасем Категори:Килйыш
Лынчаръель
Лынчаръёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сылтăм çыранĕпе 149 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Иванов Константин Васильевич
Чăваш Республикин Элтеперĕ Михаил Игнатьев 2015 çул Константин Иванов çулталăкĕ пулассине палăртнă
Пурнăçĕ
thumb|300 px|right|К. Иванов пурăннă çурт. Хальхи вăхăтра — музей 1890 çулхи çу уйăхĕн 15-мĕшĕнче Слакпуç (Ĕпхӳ кĕпĕрни) ялĕнче çуралнă.
1903—1907 çулсенче Константин Иванов Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕреннĕ. Патшана хирĕç митингсене хутшăннăшăн ăна шкултан кăларса янă, çавăн пирки вăл 1907 çулта каялла Слакпуçа таврăннă. 1909 çулта вăл вара экзамена экстерн енĕпе тытнă, халăх вĕрентӳçĕ ятне илнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
1908 çулта Чĕмпĕрте «Нарспи» поэмăна пичетленĕ. Яковлев И.Я. псалтыре куçарнă ĕçе явăçтанă.
Ытти сăввисем: Сăвăсемсĕр пуçне Константин Васильевич портретсем ӳкернĕ, скульптурăсем тунă. Юлташĕсем ăна чăваш "Леонардо да Винчи" тесе каланă.
Уяв (фильм, 2001)
«Уяв» (Праздник) — Игорь Сукачёв 2001 çулта ӳнерленĕ кинофильм.
Сюжет
«Это история двух дней из жизни простой семьи: отца, матери и их пятилетней дочери.
22 июня 1941 года семья празднует день рождения дочки. Это прекрасный солнечный день, радостный и весёлый. Для девочки он наполнен важными событиями и приключениями — её праздник отмечают не только родные и близкие, но и вся деревня. И никто ещё не знает, что завтра папа уйдёт на работу в райцентр и вернётся через несколько часов в военной форме ополченца, чтобы проститься с семьёй. И что в момент прощания в деревню уже будут входить немцы.»
Каçăсем
Категори:Вăрçă драмисем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пирки фильмсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем Категори:Драма-фильмсем Категори:Раççей фильмĕсем Категори:2001 çулхи фильмсем
Уртелга
Уртюханшыв — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Уляй юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Пăлхарсем
Пăлхарсем — вăтам ĕмĕрсенче пулхăрсем балкан славянĕсемпе тата Балканăн вырăнти халăхĕпе, чи малтанах фракисене асăнмалла, хутшăнса пулса тăна кăнтăр славян халăхĕ. Хăйсен ятне авалхи пăлхар йăхĕсен пĕрлешĕвĕнчен туяннă.
Пăлхарсем Болгарире, АПШ-ра, Европа Пĕрлешĕвĕн патшалăхĕсенче, Украинăра, Молдовара, Сăрпире, Çурçĕр Македонире, Касахстанра, Раççейре тата урăх çĕршывра пурăнаççĕ. Пур йышĕ 12 млн яхăн. Чĕлхи — пăлхар чĕлхи. Тĕн енĕпе — православисем, çаплах католиксемпе протестантсем пур, Çурçĕр Грецири помаксем — мăсăльмансем.
Ытларах пăлхарсем Пăлхарире пурăнаççĕ. Украинăра, Молдавире, Пăлхарипе кӳршĕ Румыни, Греци, Турци чикĕ çумĕнчи çĕрсенче, çаплах Çурçĕрпе Кăнтăр Америкăра пурăнаççĕ. Хăй Пăлхарире 7,2 млн. ытла çын (1965). Тăван çĕршыв тулашĕнчи чи пысăк ушкăнĕ — СССР пăлхарĕсем (324 пин çын, 1959 халăх çыравĕпе).
Каçăсем
Категори:Балкан халăхĕсем Категори:АПШ халăхĕсем Категори:Украина халăхĕсем
Çӳлти Çулмалуй
Çӳлти Çулмалуй — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи Энтри Пасар ял тăрăхĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Тăван Çĕршывăн 1812 çулхи вăрçи
мини|350px|справа|Тĕрлĕ ÿнерçĕ ĕçĕсенчен ăсталанă коллаж. Тăван Çĕршывăн 1812 çулхи вăрçи (campagne de Russie pendant l 'année 1812) — 1812 çулхи Раççейпе унăн террриторине тапăнса кĕнĕ Наполеон Бонапартăн çарĕ хушшинчи вăрçă ĕçĕсем. Наполеон тĕпчевĕнче çаплах «1812 çулхи вырăс кампанийĕ» терминпа усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Наполеон вăрçисем * 1812 24 Категори:Раççей вăрçисем Категори:Франци вăрçисем Категори:Истори Категори:Вăрçăсем
Хĕр
Хĕр - мăшăр (упăшкипе арăмĕ) çуратса ӳстерекен ама çын.
Каччă
Каччă - авланма вăхăт çитнĕ çамрăк арçын.
Шăван кайăк йышшисем
мини Шăван кайăк йышшисем - (Certhiidae) — çерçи евĕрли вĕçен кайăксен йышĕ. Сăмси çинçе, кăштах аялла кукăр. Вĕсем йывăç тăрăх питĕ çивĕч утаççĕ. Йывăç хуппи айĕнчи хурт-кăпшанкăсене, эрешменсене тупса апатланаççĕ. Йăвисене шăван кайăксем вулапа кăштах хăйпăннă хупă хушшинче çавăраççĕ.
Ăратсем тата тĕссем
Шăван кайăксен йышне хăш чухне крапивниковых (?) тата комароловок (?) кĕртеççĕ, ун чухне роды Certhia тата Salpornis ăратсене кĕçĕн йыша уйăраççĕ.
Касситсем
мини|Вавилони касситсен вӑхӑтӗԋче, п. эрч. XIII ӗмӗр.
Касситсем (аккад. kaššū, кашшу) — Хӗвеланӑҫ Иранӑн сӑртлӑ-туллӑ вырӑнӗсенче, тури Дияла юханшывӗ ҫинче, ҫурҫӗр-хӗвеланӑҫ Элам пайӗнче пурӑннӑ авалхи йӑхсем. Вӗсем автохтонсем е ютран килсе пурӑннисем пулни паллӑ мар.
Каҫӑсем
Категори:Ирак историйĕ Категори:Авалхи Месопотамири халăхсем Категори:Иран историйĕ *
Калпак
Пуçа тăхăнмалли тĕрлĕ тĕссем:
Çавăн пекех
Категори:Пуçа тăхăнмаллисем
Льса-Шор
Льса-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лимбеко-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 1 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Çурçĕр Дакота
Северная Дакота, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Бисмарк (Северная Дакота) хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 183 272 км2.
Швеци
Швеци (Sverige), — Çурçĕр Европăри патшалăх. Европа Пĕрлешĕвне тата Шенген йышăнăвне кĕрет, çав вăхăтрах НАТО альянсне кĕмест.
Территори 447 435 ҫухрӑм, халӑх вара — 10,5 миллион ытла ҫын-ҫак кӑтартусем тӑрӑх скандинавири чи пысӑк патшалӑх шутланать. Европа патшалӑхӗсем хушшинче территорипе 5-мӗш вырӑн йышӑнать.
Столица — Стокгольм. Официаллӑ чӗлхе — швед чӗлхи.
Унитарлӑ патшалӑх, конституци монархи. 1973 ҫулхи сентябрӗн 15-мӗшӗнчен пуҫласа Швеци королӗ XVI Густав шутланать.
21 йӗтӗн ҫине пайланать.
Скандинав ҫурутравӗ ҫинче вырнаҫнӑ. Балтика тинӗсӗн шывӗсемпе ҫӑвӑнать. Норвегипе Тата Финляндипе чикӗ урлӑ каҫмалла.
Швеци-анлӑ этнокультура, тӗн, раса тата наци нумай енлӗ нумай нациллӗ патшалӑх.
2019 ҫулта АПШ 570,7 миллиард долларӗпе танлашнӑ (АПШ 55 265 долларӗпе ХАЛӐХ чунне илекен пултарулӑх паритечӗпе ТАНЛАШНӐ) ВВП калӑпӑшӗ. Укҫа единици — шведсен крони.
Швеци-ООН (1946), Европа Канашӗн (1949), Ҫурҫӗр совечӗн (1952), ОБСЕ (1973), ИККӖМӖШӖ (1995), Европа союзӗн (1995), Шенген килӗшӗвӗн 9 — мӗшӗнчен пуҫласа 1996 ҫулхи декабрӗн 9-мӗшӗнчен (2001 ҫулта вӑя кӗнӗ).
Администрациллĕ пайлану
Лен коммунасем çине пайланать. 2004 çулта пĕтĕмпе 290 коммуна пулнă. Малтан Швеци провинципе районсем çине пайланнă, вăл пайланăва халă те хăшпĕр çĕрте усă кураççĕ.
Швеци ленĕсем (кодсемпе):
Чикмĕ уесĕ
Чикмĕ уесĕ — Хусан кĕпĕрни йышĕнче 1727—1920 çулсенче пулнă администрациллĕ-территориллĕ виçе. Уес хули — Чикмĕ.
Швеци
Асăрхавсем
Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Чикмĕ уесĕ
Кун-çулĕ
Чикмĕ уeсĕ Аслă Петĕрченхи тапхăрсенченех паллă пулнă. 1708 çулта уесе пăрахăçланă, Чикмĕ хулана Хусан кĕпĕрнине хушнă. 1719 çулта, кĕпĕрнесене провинцисене пайланă чухне Сĕве провинцине кĕртнĕ. 1727 çулта уесе Сĕве провинцинче чĕртнĕ. 1781 çулта Хусан кĕпĕрниине Хусан енлĕхĕ теме пуçланă, 1796 çулта ăна каллех кĕпĕрне ята куçарнă.
Халăх йышĕ
1897 çулта халăха çырнипе уесре 105 633 çын пурăннă, çав шутра чăвашсем — 47,3 %, марисем — 36,3 %, вырăссем — 16,3 %. Уес хулинче — Чикмĕре — 5284 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Хусан кĕпĕрнин уесĕсем Категори:Чăваш Ен
Çатракассинчи фельдшерпа аккушер пункчĕ (Муркаш районĕ)
Çатракассинчи фельдшерпа аккушер пункчĕ, — Муркаш районĕнче вырнаçнă Çатракасси ялĕнчи фельдшерпа аккушер пункчĕ. Медицина услугисемпе Çатракассинчи тата Çĕньял Хуракассинчи çынсене тивĕçтерет. Тĕп район пульницинчен 3 çухрăмра вырнаçнă.
1948 çулта уçăлнă.
Йышăну тата процедура кабинечĕсем пур.
Хаником-Дон
Хаником-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Фиаг-Дон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 2,7999999999999998 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Çатракассинчи ял вулавăшĕ (Муркаш районĕ)
Çатракассинчи ял вулавăшĕ, — Муркаш районĕнче вырнаçнă Çатракасси ялĕнчи вулавăш. Вулавăшпа Çатракассинчи тата Çĕньял Хуракассинчи çынсем усă кураççĕ.
2001 çулта вулавăшра пурĕ 8812 кĕнеке пулнă, 610 çын (вĕсенчен 221-шĕ шкул ачисем пулнă) вулама çӳренĕ. Вулавăш 4 хаçат, 2 журнал çырса илнĕ.
Вулавăш çумĕнче «Чебурашка» ятлă ача клубĕ ĕçлет. Унта тĕрлĕ конкурссем, викторинăсем, кĕнеке куравĕсем иртереççĕ.
Истори
1930-мĕш çулсенче вулавăш çурчĕ пек уçнă.
1953 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче пурĕ 1441 кĕнеке упраннă, 173 çын вулама çӳренĕ.
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕнчи вулавăшсем
Ботаника (пĕлтерĕшсем)
Бота́ника:
Виçьенлĕ комисси
Виçенлĕ комисси (Trilateral Commission) — Çурçĕр Америка, Анăç Европа тата Ази (Япони тата Кăнтăр Корей) элчисенчен тăракан тĕнчери йĕркелӳ, унăн официаллă тĕллевĕ — тĕнчери йывăр ыйтусене сӳтсе явасси.
Каçăсем
Категори:Тĕнче йĕркелĕвĕсем Категори:АПШ патшалăхăн мар йĕркелĕвĕсем Категори:1973 çулта уçăлнисем
Уктеево
Уктеево — Пушкăрт Республикин Иглин районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 346 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452417, ОКАТО кочĕ — 80228870005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглин районĕ
Анкер Георгий Андреевич
Анкер Георгий Андреевич (чăн хушамачĕ Андреев, 1927 çул, Чăваш Ен, Вăрнар районĕ, Сăкăт ялĕ - 1990 çул, Шупашкар, Чăваш Ен) — чăваш прозăçи.
Çатракасси чиркĕвĕ
Çатракасси чиркĕвĕ (Христос çуралнин чиркĕвĕ), — Муркаш районĕнчи Çатракасси ялĕнче малтан ларнă чиркӳ.
Анкер Георгий Андреевич
Пурнăçĕ
1927 çулта Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи Сăкăт ялĕнче çуралнă.
Çатракасси чиркĕвĕ
Чиркĕва 1917 çулта чиркĕве çӳрекен çынсен укçипе туса лартнă пулнă. Чиркӳ пĕр простоллă, йывăçран пулнă. Ăна вутă хутса ăшăтнă пулнă.
1939 çулта чиркĕве хупнă. 1945-1946 çулсенче чиркĕве аркатнă.
Категори:Чăваш Ен чиркĕвĕсем
Анкер Георгий Андреевич
Пурнăçĕ
Калининори педагогика училищинче, Чăваш педагогика институтĕнче вĕреннĕ. Чăваш Ен шкулĕсенче вĕрентекен пулса ĕçленĕ. Çавăн пекех «Тăван Атăл» журналăн лит ĕçтешĕ пулнă.
1990 çулта Шупашкарта вилнĕ.
Ĕçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Литература
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Прозăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР прозăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш прозăçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1927 çулта çуралнисем Категори:1990 çулта вилнисем Категори:Пайăр çынсем:Вăрнар районĕ
Имян-Купер
Имян-Купер — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 139 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452787, ОКАТО кочĕ — 80251875003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Шабли
Шабли (Chablis) - Францин çурçĕр çĕрĕнчи эрехтăвакан енĕ(Парижран 180 çухрăм). Кунта тăвакан эрех шабли ятпа тухать. Çапла пулсан Шабли: 1) Шабли хулатавралăхра эрехтăвакан ен; 2) Шардоне иçĕмран туни пылаксăр шурă эрех.(Шабли тăрăхра çăмăл хĕрлĕ эрехсем-те тăваççĕ- Пинă Нуар иçĕмран. Анчах ку эрехсем урăх ятсемпе пулаççĕ - Bourgogne Cote dAuxerre,Bourgogne Chitre e Bourgogne Epineuil.
Шабли классификацийĕ
thumb|Фуршăм-Шабли Премье Крю иçĕм лаптăкĕ Шабли эрехтăвакан ен 4 600 гектар çинче вырнаçнă. 1938-мĕш çулта Шабли Appellation Origine Controlee (АОС) парнене тивĕç пулнă. Ку лаптăк халĕ тăваттă пайран тытăнса тăрать:
Чи чаплă, чи хаклă эрехсене Шабли Гранд Крюра тăваççĕ. Ку пайĕнче çичĕ иçĕм лаптăкĕ (clima): Хăш-пĕр хыпарпа, саккăрмĕш иçĕм лаптăкĕ пур - La Moutonne ( Ля Мутăн ). Ку 2 гектарлă иçĕм вырăнĕ Valmur тата Les Preuses лаптăксенче вырнаçнă.
Шабли технологисем
Паян Шардоне иçĕм çырлине Шабли енре алăпа та, ялхуçалăх машинипе те пуçтараççĕ. Вырăнти эрехтăвакансем эрехе тĕрлĕрен ватăлтараççĕ:
Тăпрасем
Шабли енĕнче мергель(тăмлă акшар) тата акшар сийлĕ тăпра чылайах.
Каçăсем
Категори:Франци Категори:Франци эрехĕсем Категори:Эрехтăвакан енсем
Исментер
Исментер, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 112 çын, çав шутра 45 арçын, 67 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Хĕрупраç
Хĕрупраç - качча тухма вăхăт çитнĕ хĕр е хĕрсем. Урăхла каласан, пĕрреллĕ хисепе те, нумайлă хисепе те пĕр формăпах палăртаççĕ. Анчах та хăшпĕр чухне "хĕрупраçсем" теме те юрать.
Каçăсем
Категори:Социологи Категори:Яш-кĕрĕм Категори:Пĕрлĕх
У-Марий
У-Марий — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 0 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452356, ОКАТО кочĕ — 80243835008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Монтана
Монтана, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Хелена хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 381 156 км2.
Каçăсем
Категори:Монтана Категори:АПШ штачĕсем
Шăмалăх
Шăмалăх — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи Энтри Пасар ял тăрăхĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Металл пĕлĕвĕ
Металл пĕлĕвĕ — металсен тытăмне, палăрăмĕсене тĕпчекен, вĕсен химилле тытăмĕпе ытти енсем хушшинчи çыхăнусене палăртакан, çавăн пекех тулаш факторсен витĕмне те кăтартакан килтерĕш ăслав.
Каçăсем
* Категори:Металлурги Категори:Материал пĕлĕвĕ Категори:Металсем
Вăтам ӳсĕм çулĕсен синкерлĕхĕ (фильм)
«Вăтам ӳсĕм çулĕсен синкерлĕхĕ» (Кризис среднего возраста) — Игорь (Гарик) Сукачёв режиссёрăн фильмĕ.
Мусăк
Мусăкне Гарик Сукачев кĕвĕленĕ, 1998 çулта вăл пĕр ятлă соло альбомĕпе тухать.
Каçăсем
Категори:Мускав пирки фильмсем
Мыскар Гаврил Ефимович
Мыскар Гаврил Ефимович (чăн хушамачĕ Ефимов), — чăваш сăвăçи. 1920 çулта Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Енĕш Нăрваш ялĕнче çуралнă. 1942 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Пурнăçĕ
Шупашкарти педагогика рабфакĕнче вĕреннĕ. Кайран ачасене шкулта вĕрентнĕ. Сăввисене хаçатсенче, журналсенче, темиçе автор пуххисенче пичетленнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем
Еврази
right|400px|Еврази Еврази — Çĕр çинчи чи пысăк континент.
Географи
Континент Çурçĕр çуршаринче вырнаçнă, çапах та унăн хăш-пĕр утравĕсем Кăнтăр çуршарине лекеççĕ. Континент икĕ тĕнче пайĕнчен пулса тăрать: Европăран тата Азирен (çавăн пирки Александр Гумбольдт çапла ят панă). Европăпа Ази хушшинчи чикĕ йĕррисем Урал тăвĕсем, Атăл, Эмба шывĕсем, Каспи тинĕсĕ, Кума шывĕ, Кумо-Маныч впадина, Маныч шывĕ, Тан шывĕ, Арамаçин çурçĕр тăррисем, Босфорпа Дарданел проливсем урлă каяççĕ. Çакăн пек уйăрни историллĕ май пырса килнĕ. Çутçанталăк енчене пăхсан, Европăпа Ази хушшинче чикĕсем çук теме юрать. Пĕрçыххăллă тектоника улшăнăвĕсем пулса-иртнĕçем тата нумай климатлă ĕç-пулăмĕсен пĕрлĕхне пула Еврази континенчĕ паянкуна пĕр типçĕр пулса тăрать.
Континент анăçран Атлантика океанĕн, çурçĕртен — Çурçĕр Пăрлă океанĕн, тухăçран — Лăпкă океанĕн, кăнтăртан — Инди океанĕн, çапла та татах çав океансен çум тинĕсĕсен шывĕсемпе çăвăнать. Еврази анăçран тухăçа çити 16 пин çм, çурçĕртен кăнтăра — 8 пин çм тăсăлать, çĕр лаптăкĕ — 53,4 млн. çм2. Ку вăл планетăн типçĕрĕсен виççĕмĕш пайĕ пулать. Евразин утравĕсен пĕтĕм лаптăкĕ 2,75 млн. çм2 яхăн.
Халăх йышлăхĕ
Евразире 4,3 млрд. ытла çын пурăнать. Чылай шутлă этнос ушкăнĕсем — китаецсем, вырăссем, арапсем.
Категори:Континентсем
Лядгей-Шор
Лядгей-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Воркут юханшывăн сулахай çыранĕпе, 156 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Мускав кĕпĕрни
Мускав кĕпĕрни — 1708 çулта йĕркелесе хунă; 1929 çулхи администрацициллĕ реформăччен тытăнса тăнă. Центрĕ — Мускав.
Лядгей-Шор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Мускав кĕпĕрни
1897 çулхи халăх çыравĕпе кунта 2 433 356 çын пурăннă. 1901 çулта 19120 çын пĕрлешĕннĕ, 113 860 çын çуралнă, 93 163 çын вилнĕ, 20 697 çын хутшăннă (8,5 çын 1000 çине). Хуласем 14 пулнă, вулăссем — 166, 1802 çултанпа — 13 уес: Богород, Бронницă, Верей, Волоколам, Дмитров, Звенигород, Клин, Коломна, Можай, Мускав, Подол, Рузă тата Серпухов.
1917 çулччен
Мускав кĕпĕрнине 1708 çулта туса хунă.
Кĕпĕрне 1917—1929 çулсенче
1920-мĕш çулсен пуçламăшĕнче Егорьев, Орехово-Зуев, Ленин (тĕпĕ –Ленинск (халĕ Талдом)), Сергиев (тĕпĕ – Сергиев (халĕ Сергиев Посад)), Кашира, Воскресени уесĕсене туса хураççĕ. Бронницă уесĕн тĕпне Раменскоене куçараççĕ. Верейпе Рузă уесĕне пĕтереççĕ. Çак шучĕсемпе кĕпĕрне 1929 сулчен тытăнса тăрать.
Каçăсем
Категори:Раççей империн кĕпĕрнисем Категори:РСФСР кĕпĕрнисем
Çурттăвăм йăмлăхĕсем
Çурттăвăм йăмлăхĕсем, çавăн пекех çурттăвăм материалĕсем  — хапавсем тума, юсама тата реконструкцилеме усă куракан материалсем.
Каçăсем
* Категори:Материалсем
Пике
Пике сăмахăн пĕлтерĕшĕсем:
Иран
Иран, официаллă Ислам Республики Иран ( — Джомхурийе Исламийе Иран) — Азин кăнтăр-анăçĕнче вырнаçнă патшалăх. Шĕкĕр хули — Тегеран.
Пике
2. Пике - хĕрарăм патша, хуçа майри е майра Кун пирки сăмахсарта çапла каланă :
Иран
Иран тĕнчери чи авал патшалăхсенчен пĕри шутланать. Чылай ĕмĕр тăрăххипе Тухăçра паллă ĕç-пуçа тытса тăнă. Перси импермйӗн территорийĕ Дарий I чухне Греципе Киренаикирен пуçласа Инд (юханшыв) юханшывĕ таран сарăлнă. 1979 çулта Иранра Хомейни имам ертсе пынипе революци пулса иртет, монарх йĕркине пăсса ислам республикине туса хунă.
Паянхи Иран, хуçалăхпа техника енчен Çывăх Тухăçри аталаннă çĕршыв шутланать, Евразин стратеги енчен паллă çĕрте вырнаçса, тĕнчери хутшăнусенче сумлă ĕçсене тытаса пырать. Иранра нефтьпе çутçанталăк газĕн пысăк янтăхĕсем упранаççĕ, çаплах хăйĕн атăмлă программин тĕпчев ĕçĕсене малалла аталантарать.
Пике
Каçăсем
Категори:Хĕрарăм
Иран
Этимологи
Иранăн хальхи ячĕ ( ايراﻥ — Иран, Ирон, Эрон) авалхи Аиранам сăмахран килет, вăл «арисен çĕршывĕ» тени пулать, в противоположность Анерану (страна неарийцев). Эраншахр термин (50px), «Арисен çĕршывĕ» пирĕн эрăччен VI ĕмĕр — пирĕн эрăччен V ĕмĕр тапхăрĕнчи ĕçсене аса илтерет. Страбон ĕççĕсенче Ари ячĕ тĕл пулать. X ĕмĕрте Туран ячĕ чапа тухать. Персăсен харпăр палăртăвĕ — ирани. Паянкунхи ятне Иран официаллă 1935 çулта çирĕплетнĕ.