cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ершов Алексей Петрович
Алексей Петрович Ершов (1950, утă, 8 - 2007, Мускав) - совет раççей физикĕ.
Биографи
1950 çулта утăн 9-мĕшĕнче çуралнă. 1974 çулта МПУ Физика факультетĕнче вĕренсе тухнă. 1982 çулта физика-математика ăслăхĕсен кандидачĕн диссертацине хӳтĕленĕ. Факультетре ĕçе хăварнă. Аслă ăслăх ĕçтешĕ (1992); физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ (2006).
Ăслăх ĕçĕсем
Электрические разряды в газах, Плазменная аэродинамика, Зондовая диагностика плазмы;
200 ытла ĕç авторĕ. 4 ăслăх кандидатне хатĕрленĕ.
Каçăсем
Категори:1950 çулта çуралнисем Категори:Утăн 8-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2007 çулта вилнисем
Ершов, Алексей Петрович
Концер-Бах
Концер-Бах — Германи территоринчи юханшыв. Рейнланд-Пфальц территорипе юхать. Юханшыв Саар (юханшыв) юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 6 км, бассейн лаптăкĕ 16,034 км2.
Каçăсем
Категори:Рейнланд-Пфальц юханшывĕсем
Лёлька
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сыры. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Мордва Республикин юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чăваш Республики юханшывĕсем Категори:Пенза облаçĕн юханшывĕсем
Вырăс мăянĕ
Вырăс мăянĕ (Amaránthus retrofléxus) — пĕрçуллăх курăкла ÿсентăран,  ретĕнчи тĕс,   йышран.
Чăваш халăхĕн кулленхи чĕлхинче «мăян» çав тери анлăн усă куракан сăмахсенчен пĕри шутланать. Çав мăхăтрах мăянăн тĕсĕсем те пайтах. Час-часах мăян, суя мăян, шурă мăян, хура мăян, чăваш мăян, вырăс мăян тата урăхла та каланисене илтме пулать. Вĕсене пурне те ботаника тĕлĕшĕнчи специалистсен йĕркене кĕртсе майлаштарас пулать.
Суя мăян тата мăян тенисене илес пулсан вара, кунта ÿсентăрансен генеалоги енчен çывăх, анчах тĕрлĕ таксонсемпе çыхăннă пĕрлĕхĕсем пирки сăмах пырать.
Асăннă ÿсентăрансем пурте тенĕ пекех çумкурăк пулнăран, ахаль хресчене çавнашкал уйрăмлăхсене пĕлни кирлех те мар темелле. Анчах та хăшпĕрисем çиме юрăхлă шутланаççĕ. Вĕсене, çавна кура, çиме юрахсăррисенчен уйăрма пĕлни кирлĕ. Çакă уйрăмах выçлăх çулĕсенче (1921, 1922 тата ытти те) пысăк пĕлтерĕшлĕ пулнă.
Этимологи
Ку ÿсентаран Çурçĕр Америкăран килсе ернĕ. Малтан Европăра пулман. Ку ĕнер-паян мар, тахçанах пулнă. Ун чухнехи чăвашсем нимле «Америка» çинчен те пĕлмен. Çавăнпа та вĕсем ÿсентăрана «Америка мăянĕ» мар, «вырăс мăянĕ» тенĕ.
Каçăсем
Категори:Амарант йышшисем Категори:Çумкурăксем Категори:Инвазив Категори:Species Plantarum кĕнекере çырса кăтартнă ӳсентăрансем
Севастополь
Севастополь — (украинла - Севастополь, грекле - Херсонес, висантилле - Херсон, авалхи вырăс - Корсунь, генуелле, крым тутарла - Акъяр, Aqyar) Крым çурутравĕнчи Хура тинĕс хĕрринчи федераллă пĕлтерĕшлĕ хула. Паттăр ятне тивĕçнĕ хула.
Екатерина II патша указĕпе 1783-мĕш çулта никĕсленĕ. Шăнман тинĕс суту-илӳç тата пулăç порчĕ.
Каçăсем
* Категори:Хура тинĕсĕн порчĕсем
Лымбада-Яха
Лымбада-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Салета юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 65 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Кохер (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Баден-Вюртемберг юханшывĕсем
Ивашов Владимир Сергеевич
Владимир Сергеевич Ивашов (28.8.1939, Мускав — 23.3.1995, Мускав) — совет кино актёрĕ. РСФСР халăх артисчĕ (1980).
Каçăсем
Категори:1939 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 28-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1995 çулта вилнисем Категори:Пушăн 23-мĕшĕнче вилнисем
Тури Ярай-Яха
Тури Ярай-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Лай-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 36 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ юханшывĕсен бассейнĕ Надым юханшывăн бассейнĕн тухăç чиккинчен Пур юханшывĕн бассейнĕн çурçĕр-анăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Пур.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Строфион
Строфион (στρόφιον, кăкăр çинчи е пуç çыххи) — çемçе сăранран тунă пиçиххи, ăна хĕрарăмсем Авалхи Грецире тата Римре кăкăр çине çыхнă.
Бюстгальтерăн унченхи пулать. Строфиона тум-тир айне те, кĕске туника çине ( те тăхăннă, çаплах пĕрлехи zōna тата cingulum ятсемпе усă кураççĕ).
Каçăсем
Категори:Авалхи Рим тум-тирĕ Категори:Авалхи Греци тум-тирĕ
Тури Палега
Тури Палега —Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Мезенская Пижма юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 129 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень пуçĕнчен Малонисогорская ялĕ патĕнчи шыв виçекен пост таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çĕмĕрле ял тăрăхĕ
Çĕмĕрле ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕ йышĕнчи муниципаллă йĕркеленӳ.
Администраци центрĕ — Çĕмĕрле.
Пуçлăхĕ — Шуканов Игорь Георгиевич.
Тавралăхĕ
Çĕмĕрле ял хутлăхĕнче 1 ял çеç.
Пурĕпе 585 кил хуçалăхĕнче 1060 çын пурнать.
Каçăсем
Категори:Çĕмĕрле районĕн муниципаллă йĕркеленĕвĕсем Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем
Ай-Юган (юханшыв)
Ай-Юган  — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Сухой Полуй юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  36 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Çурçĕр Сосьва кĕнинчен Салехард хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.
Мазепа (фильм, 1914)
Мазепа (Мазепа) — Пётр Чардынин режиссёр 1914 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ.
Ай-Юган (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Ай-Юган (река)
Продольная (Мурза юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Ница Реж тата Нейва пĕрлешнинчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тобол, юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем
Тукмак
Тукмак — хытă йышши йывăçран тунă мăлатук. Анчах та чăваш чĕлхинче ытларах пĕр йывăç кĕмĕрккерен касса кăларнă сулмаклă хатĕре çапла калаççĕ. Авăрне тата ĕç пайне уйрăммăн хатĕрленĕ столяр инструментне йывăç мăлатук теме хăнăхнă.
Çăлкуçсем
Категори:Çурт-тăвăм инструменчĕсем Категори:Слесарь инструменчĕсем Категори:Столяр инструменчĕсем Категори:Мăлатуксем
Эйбоженко Алексей Сергеевич
Алексей Сергеевич Эйбоже́нко (нарăс, 6, 1934, Мускав — раштав, 26, 1980, Мускав) — совет театрпа кино актёрĕ.
Биографи
Алексей Эйбоженко Мускавра çуралнă, вăрçă пуçланса тăлаха юлнă; ашшĕ фронтра пуçне хунă (Курск пĕкинче), хыççăнах амăшĕ вилнĕ.
1957 çулта М. С. Щепкин ячĕллĕ Аслă театр училищинче (В. Н. Пашенная, И. В. Полонская тата Н. М. Гладков курсĕ) пĕлӳ илнĕ.
Çемье
Арăмĕ - Наталья Владимировна Кенигсон, 1960—1980 çулсенче «Останкино»литература драми редакцин режиссёрĕ.
Ывăл Алексей — теле- тата радиожурналист.
Хуньашшĕ — Владимир Кенигсон, паллă совет актёрĕ.
Каçăсем
Категори:М. Щепкин ячĕллĕ театр училищинче вĕренсе тухнисем Категори:Ваганьково çăвине пытарнисем
Эйбоженко, Алексей Сергеевич
Амынья (Мулымья юппи)
Амынья  — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Мулымья юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 368 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Конда юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Конда. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Шупашкар мăянĕ
Шупашкар мăянĕ (Oxýbasis úrbica, ) — пĕрçуллăх курăкла ӳсентăран, ретрен уйăрса илнĕ   ретĕнчи тĕс,    йышран.
Шупашкар мăянĕ тени Ашмарин сăмахсарĕнче те пур. Хула мăянĕ теме те пулĕччĕ, анчах та Шупашкарта хулах.
Каçăсем
Категори:Суя мăян йышшисем Категори:Курăксем
Тукмак (пĕлтерĕшсем)
Тукмак,
йывăçран, реçынран тунă сулмаклă хатĕр, çавăн пекех:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Коххарт
Коххарт — Германи территоринчи юханшыв. Баден-Вюртемберг территорипе юхать. Юханшыв Аммер (Неккар юппи)|Аммер юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 8 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Баден-Вюртемберг юханшывĕсем
Ароматерапи
Каçăсем
Категори:Ырă шăршă
Тыут-Ях
Тыут-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Пыв-Ях юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  57 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Лымбад-Яха (юханшыв)
Лымбад-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Обь тинĕс тути юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Лямбирка
Лямбирка — Раççей территоринчи юханшыв. Мордва Республики, Чулхула облаçĕ, Чăваш Республики, Пенза облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. 10 юханшыв тăршшĕ км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сыры. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Мордва Республикин юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чăваш Республики юханшывĕсем Категори:Пенза облаçĕн юханшывĕсем
Экслибрис
мини|справа|А. Нотгафт кĕнекисен палли. 1912 г. Хут, тĕслĕ цинкографи. 11,7 х 8,8 см. И. Билибин ĕçĕ
Экслибрис ( — «кĕнекесенчен») — хуçи кам пулнине пĕлтерекен кĕнеке палли. Экслибриса кĕнекен сулахай форзацĕ çине çыпăçтараççĕ е çапса пичетлеççĕ. Кĕнекен тулаш енне (хуплашки е айкки) лартнă экслибриса суперэкслибрис теççĕ.
Хăнăхнă май экслибрис кĕнеке хуçин ячĕпе хушаматне тата ÿкерчĕк вырнаçтарать, хуçин кĕскен те ытарлă ĕçĕ-хĕлĕ, мĕнпе кăсăкланни е кĕнеке пуххин ăшлăхĕ çинчен каласа парать. Экслибрис Германирен тухнă тесе шутлаççĕ, унта вăл кĕнеке пичетлеме шутласа кăларсанах тенĕ пек çуралнă.
Ансатран та ансат экслибрис вăл кĕнеке хуçин ятне кĕртнĕ пĕчĕк хут татки (хăш чух девиз е эмблема кĕртет).
Ӳнер экслибрисĕсем пичет графикин чăн пултарулăх ĕçĕсем пулса тăраççĕ. Вĕсене — пăхăр, йывăç е линолеум çинче гравюра меслечĕсемпе касса ăсталаççă, цинкографи е литографи мелĕпе тăваççĕ. Ӳнер экслибрисĕсен авторĕсем хушшинче Альбрехт Дюрер, В. А. Фаворский ÿнерçĕсене тата ыттисене те асăнма юрать. Авалхи вырăс экслибрисĕ ку — алăпа ÿкернĕ игумен Досифейăн кĕнеке палли, ăна Соловец мăнастирĕнче 1493-1494 çулсен кĕнекисен хушшинче тупнă.
Ӳнер экслибрисĕсене: палăртăвĕсемпе уйăраççĕ.
Хаяр Йăван
Ива́н IV Васи́льевич, Хаяр ят панăскер (пĕрремĕш — Татищевăн «Раççей историйĕнче» ), çаплах Тит тата Смарагд ятсем пулнă, çӳç кассан — Иона (çурла, 25, 1530, Коломенское сали Мускав патĕнче — 18.3.1584, Мускав) — хуçа, аслă мускав кнеçĕ тата мĕнпур Руçĕн - 1533 çултанпа, мĕнпур Руçĕн пĕрремĕш венчете тăнă патши (1547 çултанпа; 1575—1576 çулсемсĕр пуçне, ун чухне «мĕнпур руçĕн аслă кнеçĕ» ячĕшĕн Симеон Бекбулатович шутланнă).
Кинематограф
Киноӳнерте патшан пайăр пурнăçне çак фильмсенче кăтартнă :
Тури Пузла
Тури Пузла —Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Мезень юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 876 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень пуçĕнчен Малонисогорская ялĕ патĕнчи шыв виçекен пост таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ай-Юган-Егарт
Ай-Юган-Егарт — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ун-Неру-Шом-Юган юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  12 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 54 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Çурçĕр Сосьва кĕнинчен Салехард хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Навигацин çулташсемлĕ тытăмĕ
Навигацин çулташсемлĕ тытăмĕ (ГНСС, Global Navigation Satellite System, GNSS) — Çĕр (типçĕр тата шывсем) çинчи,  шыври тата сывлăшри (атмосферăри) объектсен, çавăн пекех космосра  лутра орбитăпа вĕçекен аппаратсен  географилле координачĕсене палăртакан тытăм. Çулташсемлĕ тытăмсем кунсăр пуçне тупса координатне палăртнă объектсен хăвăртлăхне те пĕлме май параççĕ. Вăхăтăн тĕллĕхлĕ пĕлтерĕшне пĕлме май пур. Кунашкал тытăмсем  космосри хатĕрсенчен тата çĕр çинчи сегментран тăраççĕ.
2020-мĕш çул тĕлне Çĕр чăмăрĕн пĕтĕм çийне ярса илекен тата татти-сыпписĕр ĕçлекен навигацин çакăн пек  çулташсемлĕ тытăмĕсем пулнă — GPS, ГЛОНАСС, «Бэйдоу». Ку малсăлтавсене туллин тивĕçтереймен тытăмсем вара — тем чухлĕ.
Каçăсем
* Категори:Навигаци Категори:Çулташ
Сиазань
Сиазань (Siyəzən) — Азербайджанри тинĕсçум айлăмĕнче вырнаçнă хула тата Сиазань районĕн администраци центрĕ.
Каçăсем
Категори:Азербайджанăн Сиазань районĕнчи пурăнан вырăнсем
Ворк-Яха
Ворк-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Таз тинĕс тути юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ юханшывĕсен бассейнĕ Надым юханшывăн бассейнĕн тухăç чиккинчен Пур юханшывĕн бассейнĕн çурçĕр-анăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Пур.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Анат Чакă (Çĕпрел районĕ)
Анат Чакă, — Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи  ял. Ялта шкул (1892-мĕш çултан), ача сачĕ, культура çурчĕ, фельдшер пункчĕ пур.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта ытларах (85%) тутарсем пурăнаççĕ.
Кун-çулĕ
Яла XII XIII ĕмĕрсенче никĕслени паллă. Ялта археологсем артефактсем тупнă.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Çĕпрел районĕн ялĕсем
Тӑпач
Тӑпач — алӑпа тырӑ ҫапмалли ял хуҫалӑх хатӗрӗ (тырӑ пӗрчисене пучахран уйӑрса шӗкӗлчесе кӑларни).
Каҫӑсем
Категори:Ялхуçалăх ӗҫ хатӗрӗсем
Ойкаринен Яркко
Яркко Ойкаринен  – (06.08.1967, Куусамо) - информаци технологисем енĕпе ĕçлекен ăсчах. 1986-мĕш çулта IRC] протоклне тата унпа ĕçлекен программăсене тунипе паларнă. Философи тухтăрĕ.
Асăрхавсем
Категори:Финлянди програмисчесем
Сарабайка
Сарабайка — Раççей территоринчи юханшыв. Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Иленка юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  13 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Ница Реж тата Нейва пĕрлешнинчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тобол, юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем
Бучкури Александр Алексеевич
Бучку́ри Алекса́ндр Алексе́евич (1870, чӳк, 18, Бутурлиновка сали, Бобровск уесĕ, Воронеж кĕперни, Раççей империйĕ — 1942, утă, 5, Воронеж, Воронеж облаçĕ, РСФСР, СССР) — XX ĕмĕрти раççей, совет ӳкерӳçи.
Биографи
Александр Бучкури ашшĕ грек кăкĕнчен тухнă турккă пăхăнăвĕнчи таганрог купси пулнă. Ачаранах арçын ача А. И. Михельсон усрав ашшĕн килĕнче çитĕннĕ. Усрав ашшĕ интеллигент пулнă, пултаруллă ачан ӳнер хевтелĕхне стерме пулăшнă.
Воронежри тӳлевсĕр ӳкерӳ шкулĕнче (1893-97, М. И. Пономарев, Л. Г. Соловьев патĕнче), Петербургра М. К. Тенишева шкулĕнче (1898-1899) вĕреннĕ, Петербургри Ӳнер Академинче (1904; диплом ĕçĕ — «Дмитрия Суя Дмитрий вилĕмĕ») пĕлӳ илнĕ.
И. Е. Репин патĕнче вĕреннĕ. 1907 çулта Воронеже таврăннă.
Пайăр пурнăç
1906 çулта Александр Алексеевич Воронежре Смулен Виçпĕрлев соборĕнче Васса Иосифовна Епифанцевăпа, воронеж купсин хĕрĕпе, венчете тăнă.
Парнесем
А. И. Куинджиячĕллĕ парне (1905)
Хакланисем
Бучкури пирки И. Е. Репин çапла çырнă: «…вăл питĕ лайăх ӳкерӳçĕ, эпĕ ăна вĕрентнипе мухтанатăп».
Воронеж хулинче урама Бучкури ятне панă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Паллă ĕçĕсем: «Крестьянки» (1902, ГРМ), «Похороны» (1905, премия им. А. И. Куинджи, Одесский художественный музей), «Прачки» (1908), «Свадебный поезд» (1913, ВОХМ), «Автопортрет с семьей» (1915), серии портретов крестьянок (1910-16)."Завтрак на сенокосе" (1933), «Чаепитие» (1933), «У цирка» (1936), «Вывод» (1936), «Амазонки» (1937), «Автопортрет» (1941).
Каçăсем
Ӳкерӳçĕн ĕçĕсем:
Категори:Император Ӳнер Академинче вĕренсе тухнисем
Крабах
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Олесунн
Олесунн (норв. Ålesund) — хӗвеланӑҫ Норвеги ри хула, Мёре-ог-Румсдал кӗпӗрнине кӗрет.
Халӑхӗ	42 670 ҫын (2006).
Каҫӑсем
* Категори:Норвеги хулисем
Ыйтусем
Ыйтусем — Чăвашла Википедири статьясенче асăннă пуплев тĕлĕшпе мĕнле те пулин ыйту пуррине палăртни. Ыйту пуплев хыçĕнче, вĕтĕ тата курсивла шрифтпа, тăваткал хăлăпкасен ăшĕнче, йĕркерен кăштах çÿлерехри шайра. Ыйтусене чăвашла Википедипе усă курса статьяна улшăнусем кĕртекенсем тĕлли-паллисĕр, ним çине таянмасăр хăйсен шухăшĕсене кĕртсе пĕтересрен сыхланма лартаççĕ.
Ку япалана епле тунине хальхи вахăтра, сăмахран, Пӳркел, Эмине статьясене пăхса курма пулать.
Çăлкуçсене палăртса ăнлантарса çырсан ыйтăва кăларса пăрахма пулать.
Категори:Ятарлă ăнлантарусем
Криминал
Криминал (crime, Verbrechen, преступление, җинаять) — правăна пăсни, пĕрлĕхшĕн уйрăмах хăрушă  тăвăм, саккуна хирĕçле ĕç, енчен те çакăншăн пуçиле (криминал) кодексĕ яваплăх палăртать пулсан.
Çапла вара, — кунта саккуна пăснин ытти тĕслĕхĕсемпе танлаштарсан, — мĕнле кодекспа явап тыттарма палăртни малта тăрать.
Вуламалли
Категори:Пĕрлĕх Категори:Криминал Категори:Юстици Категори:Юридици
Амынья (юханшыв)
Амынья  — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Леушинский Туман кӳлĕ    юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Конда юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Конда. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Амынья (река)
Лауфен (тăрăх)
Лауфен (Laufen (Bezirk)) — Швейцарири тăрăх. Тăрăх центрĕ — Лауфен хула.
Тăрăх Базель-Ланд кантона кĕрет. Çĕр лаптăкĕ — 89,55 км². 18 276 çын пурăнать. Официаллă код — 1302.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд
Лымбака-Яха
Лымбака-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Обь тинĕс тути юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 91 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Хĕрлĕ Барыш
Хĕрлĕ Барыш - (Красный Барыш) Чĕмпĕр облаçĕн Барыш районĕнчи пурăнакан вырăн.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Урамсем иккĕ: ур.Луговая, ур.Центральная.
Кунçул
1928-мĕш çулта Ĕшке çыннисем (чăвашсем) никĕсленĕ. Хальхи вăхăтрах ял хăйĕн чăвашлăхне çыхласа хăварни е хăварманни пирки ним те паллă мар.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ Категори:Чĕмпĕр облаçĕнчи Барыш районĕн ялĕсем
Йĕвен
мини|Йӗвен
Шăршă
Каçасем
*
Йĕвен
Йӗвен — лаша пуҫӗ ҫине тӑхӑнтарса, унпа усӑ курса итлеттермелли хатӗр.
Каҫӑсем
Категори:Кавалери Категори:Лаша кӳлни
Чĕмсĕр кӳнтеленсем (фильм)
Чĕмсĕр кӳнтеленсем (Немые свидетели) — Акц. о-во A. Ханжонков киностудире Евгений Бауэр режиссёр 1914 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ.
Ровно
Ровно (Рівне) — Украинăн хули, Ровнă облаçĕн тĕпĕ.
Категори:Украина хулисем Категори:Ровнă облаçĕ
Тутиел
Тутиел, (Тутай, Тойгильды)— Тутарстанăн Пăва районĕнчи ял. Кунта чăвашсемпе пĕрлех кăштах тутарсем те пур.
Ял тытаăмĕ, йышĕ
Урамсен вырăсла ячĕсем: ул. Октябрьская, ул. Полевая, ул. Речная, ул. Школьная. Чăвашла ятсем паллă мар.
Уйрăм çын монологĕ
Тăван ялăм, савнă ТутиелĕмÇур çĕр иртсен çĕр çине эп килнĕ,Ман çăлтăрăм тÿпере йăл илнĕ.Тăван ялăм, савнă Тутиелĕм,Эс ман пурнăçăм, çутă тивлетĕм.Тутиелĕм – ачалăхăм сăпки,Пылак кунта тĕтĕмĕн те унки.Тăван енĕм – Тутарстан çĕршывĕ,Пăва тăрăхĕ – ман чун сиплевĕ.Тавраллах çырма-çатраллă ялăм,Вунă çуртлă çеç ман тăван кассăм.Умран Кĕрлевкĕ шывĕ шăранать,Аял касран Лащчă шывĕ юхать.Ун çулĕ - Лащ Таяпа ялĕнчен-Чăваш енрен, Лащчăпуç çумĕнчен,Тутиел çумĕпе юхса иртет,Чăваш Шуршуне, Чеçкепе çитет…Тракторсемпе пÿлсе Лащчă шывне,Пысăк пĕве пĕвеленĕ ятне.Пĕчĕк утрав та пур ун варринче,Чарлансем чÿхенеççĕ хум çинче.Кирек те мĕнле çанталăкра та,Шартлама хĕл сиввинче, çумăрта,Пулăçсем килеççĕ халь таçтан та,Чăваш енĕ те, Чĕмпĕрĕ кунта.Пĕчĕк пулин ялăм, Тутиелĕм,Пурнăçĕ хуларинчен те селĕм:Çулла ем-ешĕл çерем таврара,Çырли, пахча çимĕçĕ - пахчара.Выльăх-чĕрлĕхĕ те карта тулли,Аш-çу апачĕ сĕтел çи тулли.Кĕлетсенче – тырă: урпа,тулли…Пĕвере - çăрттан, сазан, карп пулли.Ял урамĕсене асфальт сарнă.Çутçанталăк газне çыхăнтарнă:Кăн-кăвак çулăм ăшăтать пÿрте,Вут-шанкă кирлĕ мар, вĕçмест кĕл те.Крана çеç пăр халь – сивĕ шыв килет,Тепĕр кранран - вĕри шыв пĕçертет.Нумайĕшĕн хăйсен пур машини,Лавккарах пур «кайăк сĕчĕ» тени.Тутиелĕм – ачалăхăм сăпки,Пылак кунта тĕтĕмĕн те унки.Тăван енĕм – Тутарстан çĕршывĕ,Пăва тăрăхĕ – ман чун сиплевĕ.05.04.2002
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Пăва районĕн ялĕсем
Хорезм
мини|Хорезм Хорезм (авест. Xvairizem; перс. خوارزم‎ Xvārazm; туркм. Horezm; узб. Xorazm, حارزم) — авалхи патшалӑх тата Тӗп Азири регион, Амударья юханшывӗн айлӑмлӑ тӑрӑхӗнче (ҫӗре шӑварса ҫимӗҫ, тыр-пул ӳстерес ӗҫ, ал-ӗҫ тата суту-илӳ аталанӑвӗн вырӑнӗ) вырнаҫнӑ пулнӑ.
Кун-ҫулӗ
Хальхи вӑхӑтра Хорезм ҫӗрӗсем Туркменистанпа Узбекистан патшалӑхӗсене кӗреҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Узбекистанри тахçанхи облаçсем * Категори:Туркменистан историйĕ Категори:Узбекистан историйĕ Категори:Ази Варринчи тахçанхи патшалăхсем
Амарант
Амара́нт, е (Amaránthus, ἀμάραντος — шанми ) — тĕпрен илсен пĕрçуллăх курăкла ÿсентăрансен  речĕ. йышне кĕрет. Мĕнпурĕ 100 ытла тĕс пур,  вĕсем вăтам тата ăшăрах тăрăхсенче ÿсеççĕ.
Вăтам тăрăхри Раççейре çак тĕссем çитĕнеççĕ :
Асăрхавсем
Категори:Амарант йышшисем Категори:Курăксем Категори:Тропикри ял хуçалăхĕ Категори:Пахчари декоративлă ӳсентăрансем
Пикл Александр Иванович
Александр Иванович Алексеев — чăваш ӳкерçи, Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ этнокультура ĕçченĕ (1996).
Биографи
Сандр Пикл Тутарстанăн Пăва районĕнчи Рункă яленче çуралнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш ӳкерçисем
Сараевка (Иленка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Ница Реж тата Нейва пĕрлешнинчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тобол, юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Çурма ярăш
Каçăсем
Категори:Материалсем Категори:Материал пĕлĕвĕ
Кӗвенте
мини|Ӳкерчӗк ҫинче хӗрарӑм кӗвентепе пынине курма пулать, Н. С. Крылов ӗҫӗ, 1827
Кӗвенте — икӗ витрепе шыв е урӑх йӑтамсене илсе ҫитерме йывӑҫран авса тунӑ вӑрӑм хатӗр.
Каҫӑсем
Категори:Инструментсем
Паллади изотопĕсем
Паллади изотопĕсем — тĕшĕнче тĕрлĕ шутлă нейтронлă паллади хими элеменчĕн атомĕсемпе атом тĕшшин варианчĕсем
Каçăсем
Категори:Изотопсем
Миролейка
Миролейка — Раççей территоринчи юханшыв. Мордва Республики, Чăваш Республики территорипе юхать. Улатăр юханшыва юхса кĕрет. 20 юханшыв тăршшĕ км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сыры. Юханшыв бассейнĕ — Сăр.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Мордва Республикин юханшывĕсем Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Тых-Ях
Тых-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Мăн Салым юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  52 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Ел-Нго-Яха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ юханшывĕсен бассейнĕ Надым юханшывăн бассейнĕн тухăç чиккинчен Пур юханшывĕн бассейнĕн çурçĕр-анăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Пур.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Мăян (пĕлтерĕшсем)
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Антань-Ега
Антань-Ега — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Мăн Тап юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 452 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Лябаненз-Яха
Лябаненз-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Няуха-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 8 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Бриг
Бриг (brig) — 6 - 24 кĕпçеллĕ тӳрĕ парăспа хĕçпăшалланнă (Фок-мачта тата грот-мачта, грот çинче пĕр хăяк гафель парăслă — грота-гаф-трисель) иккĕ мачтăллă карап.
Тури Сямуньга
Тури Сямуньга —Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Мезенская Пижма юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 44 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень пуçĕнчен Малонисогорская ялĕ патĕнчи шыв виçекен пост таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Казах ханлăхĕ
Касым, Хак-Назар, Тауекель, Есим хансем астулра ларнă чухне Казах ханлăхĕ чи мăнаçлăха хăпарнă.
Ханлăх йĕркеленни
Узбек ханлăхĕнче Абулхайр-хан астула ларсан реформăсем туса влаçа централизацилеме тытăннă.
Абулхайрăн хаяр политикине йышăнман йăхсем, Жанибек тата Керей ертсе пынипе анăç Могулистана куçса кайнă, унти тытăмçă, Эсен-Буга, казахсем çине Абулхайра хирĕç таяннă. 1462 çулта Эсен-Буги вилсен Керейпе Жанибек хансем хăвăтланнă.
Керейпе Жанибек майлисен шучĕ пирки тĕрлĕрен хыпар пур. разнятся. Истори ăслăхĕсен тухтăрĕ Р. Бариев çырнипе, Могулистана Абдулхайр ханлăхĕнчен, нумай пулсан та, юркăн йăхсен виççĕмĕш пайĕ куçнă. Урăх çăлкуçсенче, 1450-мĕш — 1470-мĕш çулсенче 200 пине яхăн çын, Узбек ханлăхĕнчен тухса пĕр çĕр çинче Керейак Жанибек айне пурăнма тĕпленнĕ.
Хăйçӳревле карап
Çавăн пекех
Категори:Карапсем Категори:Шыв Категори:Юханшыв
Казах ханлăхĕ
Ханлăх йĕркеленни
Керейпе Жанибек хансен казахĕсем куçса килни Казах ханлăхĕ йĕркеленсе кайнинче паллă ĕç-пуç шутланать. Çакна пула, 1940 çултанпа қазақ термин (1936 çултанпа вырăсла ăна «казах» теме йышăннă) политикăра уйрăмланса çирĕпленнĕ, унпа Керейпе Жанибек туса хунă феодаллă уйрăм харпăрлăхсене палăртнă, XVI ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче, хăшпĕр йăхсем хальхи Казахстан территоринчен Шейбани-хан хыççăн Мавераннахра юртса кайсан, қазақ терминпе этноса палăртма тытăннă.
Казахсем куçса кайни пирки пĕрремĕш асăнни Мухаммад Хайдарăн «Тарих-и Рашиди» кĕнекинче пур, унтан вара вăл Хондемирĕн «Хабиб ас-сийар», Амин Ахмад разăн «Хафт Иклим», Махмуд ибн Валин «Бахр ал-асрар» тата ытти чылай хайлава куçнă.
Мухаммад Хайдар «Тарих-и Рашиди» хайлавĕнче çырнă:"Çав вăхăтра Дашт-и-Кипчакра Абу-л-Хайр-хан влаçланнă. Вăл джучид кăкĕнчен тухнă султансене хуйхăлантарнă. Джанибек-хан тат Кирай-хан хăранипе Могулистана тарнă. Исан-Буга-хан вĕсене хапăлласа йышăннă та Могулистанăн анăç айăккинчи Чу тата Козы-Баши тăрăхсене панă. Вĕсем унта ыркурнă чухне узбек улусĕ, Абу-л-Хайр-хан вилсен, хавшакланнă; унта пысăк синкексем пуçланнă. Чылай халăх Кирай-хан тата Джанибек-хан патне куçса кайнă, çапла ентĕ вĕсем таврашĕнче пуçтарăннисен шучĕ икçĕр пине çитнĕ. Вĕсене узбек-казахсем (узбак-казак) теме пуçланă. Казах султанĕсем сакăрçĕр çитмĕлмĕш çулта тытăмлама пуçланă, Аллах лайăхрах пĕлет."
Çапах та ăслăх литературинче Керейпе Жанибек куçса кайни, Казах ханлăхĕн вырăнĕ тата пулса тăни пирки пĕр шухăш çук. Сăмахран, авторсен пĕр каси каланипе, Казах ханлăхĕ XV—XVI ĕмĕрсен хушшинче пулнă, Керейпе Жанибек куçса кайни тата хăшпĕр феодалсем вĕсемпе пĕрле кайни Казах ханлăхĕ йĕркеленни тапхăрĕнче эпизод çеç пулнă теççĕ.
Темле пулин те, хальхи историографире Керей пĕрремĕш хан шутланать, чăннипе ханлăха Жанибек султан ертсе пынă.
Керейпе Жанибек чухне казахсен мăнаçлăхĕ ӳссе пыни Абулхайр пуçне ыраттарнă, 1468 çулта вара вăл харçăпа Могулистана тухнă, анчах та çул çине сасартăк вилсе кайнă. Узбек Уртинче аслă влаçа унăн хыççан ывăлĕ Шейх-Хайдар-хан тивĕçнĕ, Абулхайра хирĕççисем пĕрлешĕннĕ те ăна хирĕç хастаррăн кĕрешме тытăннă, çавăнпа та Шейх-Хайдар-хан астулра нумай ларайман.
1500 çул тĕлне Казах ханлăхĕ самаях сарăлнă та унăн çĕрĕсем мĕнпур тухăç Дешт-и-Кипчака çитнĕ.
Каçăсем
Категори:Казахстан историнчи патшалăхсем Категори:Узбекистан историнчи патшалăхсем  Категори:Кăпчак патшалăхĕсем
Крайхбах
Крайхбах — Германи территоринчи юханшыв. Баден-Вюртемберг территорипе юхать. Юханшыв Рейн юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 59,9 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Баден-Вюртемберг юханшывĕсем Категори:Рейн юпписем
Лапташка
Лапташка: — хытă е пиçĕ материалăн çинçе те тĕрĕс формăллă татки. Çавăн пекех ăна Ламель теççĕ.
Çав. пекех
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем Категори:Лапташка
Сисĕм-илĕм
Сисĕм-илĕм, туйса илни ăша хывни, перце́пци (perceptio) — сисĕм хыпарĕсене интерпретацилекен система, субъект тавра тĕнче пирки хутлăх урлă мар сисĕмпе пĕлӳ пухни.
Туйса илни результачĕ
Туйса илес процесĕн результачĕ калăпланă сăнар пулать.
Сăнар — субъект сисĕм органĕсене усă курса чăн тĕнчене епле курни.
Каçăсем
Категори:Сăнар
Алексей Петрович
Каҫӑсем
Категори:Истори Категори:Раççей империйĕ Категори:I Петĕрĕн таврашĕ
Чăваш Янтукан
Чăваш Янтуканĕ (Чуаш Янтуганы,Чувашские Энтуганы)— Тутарстанăн Пăва районĕнчи  ял.
Халăх йышĕ. Экономика
2002-мĕш çулта 28 çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Пăва районĕн ялĕсем
Кондратюк
Кондратю́к — украин хушамачĕ. Паллă çынсем:
Крамбах
Крамбах — Германи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Крюммельбах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1,92 км, бассейн лаптăкĕ 2,325 км2.
Енг-Харвута
Енг-Харвута — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Хусь-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 44 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Тăхăрьял (пĕлтерĕшсем)
Тăхăрьял:
Ткалич Мария Алексеевна
Ткалич Мария Алексеевна (çуралнă чухнехи хушамат Бикулова, вăрçăра вилнĕ малтанхи упăшкиннипе Кошкина) — Аслă Атилĕх вăрçин паттăрĕ, снайпер. Хальхи Тутарстанри Алексеевски районĕнчи Чăваш Майна ялĕнче 1918-мĕш çулта çуралса ÿснĕ.
Вăрçăра ăна пурте Мария (Маша) Кошкина пек пĕлнĕ.
Мĕнпурĕ 85 тăшмана снайпер пăшалĕпе персе тĕп тунă теççĕ. Çакă 1941-1943-мĕш çулсенче пулнă. Малалла вăл, куçĕ аманнине кура, алла снайпер пăшалне тек тытман. Анчах та мĕн вăрçă пĕтичченех фронтра ытти кирлĕ ĕçсене тунă.
Вăрçă хыççăн Ленинград хулинче ĕçленĕ. Унăн икĕ хĕрĕ пулни паллă — Вера Мефодьевна Ткалич, архитектор тата ÿнерçĕ тата Капитолина Мефодьевнв Ткалич, архитектор тата ÿнерçĕ.
Каçăсем
Категори:Аслă Атилĕх вăрçинчи снайперсем Категори:Хĕрарăмсем Аслă Атилĕх вăрçинче
Тыя-Яга
Тыя-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Сунты-Лемын юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  17 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Ахья (Кума юппи)
Ахья  — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Кума юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 343 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Тыя-Яга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Ахья (Кума юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Конда юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Конда. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Тыя-Яга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ахья (Кума юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тыя-Яга
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Блауэн (Базель-Ланд)
Блауэн (Blauen BL) — Швейцарири коммуна, Базель-Ланд кантона кĕрет.
Шове (пĕлтерĕшсем)
Шове
Блауэн (Базель-Ланд)
Лауфен тăрăхне кĕрет. 683 çын (2008 çул, пуш, 31) пурăнать. Официалла код — 2781.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Хăйçӳревле мар карап
Хăйçуревле мар карап, çавăн пекех баржа, анчах хăшпĕр баржăн хăйĕн мотторĕ пулма пултарать, вара ăна хăйçӳревле баржа теççĕ.
Таврапĕлӳ
Таврапĕлӳ (ен тĕпчевĕ) — уйрăм тăрăхăн (тавралăхăн) историне, географине, социологине, экономикине, культурине тата ытти енĕсене тĕпчени, çавăн пекех çавăн пек тĕпчевсене пула пухăннă пĕлӳ.
Асăннă тĕпчевсене пурнаçлакан тата унашкал пĕлĕве халăхра саракан (популяризацилекен) çынна таврапĕлÿçĕ теççĕ.
Каçăсем
Категори:Истори Категори:Географи Категори:Культура Категори:Экономика Категори:Социологи Категори:Пĕлÿ Категори:Ăслăх
Тутар мăянĕ
Тутар мăянĕ (Átriplex tatárica) — икĕ пайвăрăллă ӳсентăран тĕсĕ,  шутĕнчи мăян ретĕнчен.
Литература
Категори:Мăян Категори:Евразири флора Категори:Species Plantarum кĕнекере çырса кăтартнă ӳсентăрансем Категори:Курăксем Категори:Çумкурăксем
Кивĕ Саватер
Кивĕ Саватер - (Старая Савадерка) Чĕмпĕр облаçĕн Барыш районĕнчи пурăнакан вырăн. Ял. Ятне кура ăна чăвашсем никĕслене пуль темешкĕн хистет. Анчах та унта палăртавсем тăрăх чăннипе вырăссем пурăнаççĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта икĕ урам. 100 çын тĕлнелле пурăнать.
Кунçул
Ятне шута илес пулсан, яла чăвашсем пуçласа яни курăнать. Анчах та çакна халлĕхе шачăклă çăлкуçсемпе çирĕплетмен-ха. Хальхи вăхăтрах ял хăйĕн чăвашлăхне çыхласа хăварни е хăварманни пирки ним те паллă мар.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ Категори:Чĕмпĕр облаçĕнчи Барыш районĕн ялĕсем
Ляда-Сидя-Яха
Ляда-Сидя-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Сабетта-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 129 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Видзюр
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень пуçĕнчен Малонисогорская ялĕ патĕнчи шыв виçекен пост таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Наченалка
Наченалка — Раççей территоринчи юханшыв. Мордва Республики, Чулхула облаçĕ, Чăваш Республики, Пенза облаçĕ территорипе юхать. Нуя юханшыва юхса кĕрет. 12 юханшыв тăршшĕ км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сыры. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Мордва Республикин юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чăваш Республики юханшывĕсем Категори:Пенза облаçĕн юханшывĕсем
Кутăнла функци
Кутăнла фу́нкци — пĕр-пĕр функцие тепĕр май çавăрса лартни. Сăмахран, x аргументлă функци y парать пулсан, ăна кутăнла  функцири   y аргумент  x парать. Харпăр f функцин кутăнлине  f^{-1} пек паллă тăваççĕ, тепĕр чухне  пек символпа та усă кураççĕ.
Кутăнла функцие урăхла инверсилле функци теме пулать.
Палăртав
Пĕр-пĕр g:Y\to X функци тепĕр f:X\to Y функцишĕн кутăнли пулать, енчен те ак çакнашкал çавахлăхсем вăйра тăраççĕ:
Каçăсем
Категори:Ăслăх Категори:Математика Категори:Функцисем Категори:Математика терминĕсем Категори:Элементарлă функцисем
Соловьевка (Ляга юппи)
Соловьевка  — Раççей территоринчи юханшыв. Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Ляга юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  25 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем
Становая (Чубаровка юппи)
Становая  — Раççей территоринчи юханшыв. Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Чубаровка юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  17 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Ница Реж тата Нейва пĕрлешнинчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тобол, юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем
Костричкин Андрей Андреевич
Андрей Андреевич Костричкин (хăшпĕр çăлкуçсенче Александрович,  (24.8.1901, Санкт-Петербург — 28.2.1973, Ленинград) — совет кино актёрĕ. РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1935)
Биографи
Андрей Костричкин 1901 çулхи çурлан 24-мĕшĕнче Санкт-Петербургра çуралнă.
1926 çулта вăл Ленинградри кино ăста лаççинче ФЭКС («Эксцентрикăллă актёр хапрăкĕ») тата ӳнерсен институтĕнче пĕлӳ илнĕ. 1938—1941 çулсенче актёр Ленинградри ÇКТ-ре, 1942 çултанпа Блокада театрĕнче (каярах — В. Ф. Комиссаржевская ячĕллĕ АДТ) хĕсметре тăнă. Пĕрле вĕреннĕ юлташĕсемпе, Андрей Костричкин «Мишки против Юденича», «Чёртово колесо», «Новый Вавилон» сассăр фильмсене тунă çĕре хутшăннă. Чи пахарах вăл Н. В. Гоголĕн «Шинель» повеçĕнчи Акакий Акакиевича экранизациленĕ. Çапла вара, малашне те Костричкина «пĕчĕк çын» (Чучугин («Чужой пиджак»), Ян Кнукке («Женитьба Яна Кнукке»), Бирман («Города и годы»), Иванов («Двадцать два несчастья»), латинист «Тараканиус» («Кондуит»)) ролĕсене сăнарлама илнĕ.
Сасăллă кинора Андрей Костричкин эпизодри рольсене — «Девушка спешит на свидание» (1936) фильмĕнчи портье, «Чужая родня» (1955) фильмĕнче туйри мучи, «Снежная королева» (1966) фильмĕнчи хĕртсурт, «Пой песню, поэт…» (1971) лентăнчи Есенин маçăккăшĕ — вылянă.
Каçăсем
Категори:ССРП актёрĕсем Категори:XX ĕмĕрти актёрсем Категори:Çурçĕр çăвинче (Санкт-Петербург) пытарнисем Категори:1901 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 24-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1973 çулта вилнисем Категори:Нарăсăн 28-мĕшĕнче вилнисем
Крамесбах
Крамесбах — Германи территоринчи юханшыв. Рейнланд-Пфальц территорипе юхать. Юханшыв Зальм юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 5 км, бассейн лаптăкĕ 3,971 км2.
Каçăсем
Категори:Рейнланд-Пфальц юханшывĕсем
Пусăм палли
Знак ударе́ния  — чăваш, вырăс çырулăхĕсенчи саспалли мар орфографилле паллă; урăх терминологипе  — диакритика паллисенчен пĕри. Пусăмлă сасса кăтартакан уçă саспалли (А́а́, Е́е́, И́и́, О́о́, У́у́, Ы́ы́, Э́э́, Ю́ю́, Я́я́) çийĕн лартаççĕ.
Тĕрĕссипе каласан, чăваш çырулахĕнче кунашкал паллă кирлех те мар, анчах та чĕлхере цитата мелĕпе йышăннă сăмахсем (варваризмсем) пур. Тĕпри тата адаптациленĕ сăмахсенче пусăма епле лартасси капла та паллă, тивĕçлĕ йĕркевсене Çеçпĕл Мишши тахçанах кăтартса панă.
Каçăсем
Категори:Саспалли мар орфографилле паллăсем Категори:Типографика Категори:Пусăм (фонетика)
Шове (кӳлĕ)
Шове — Овернь-Рона-Альпăсен Мон Дор тусен ярăмĕн Тĕплĕ тăрăхĕнче, Пюи-де-Дом департаменчĕн Пишранд коммунинчи, Франци, вулкан вырăнĕнчен пулса кайнă кӳлĕ. Тинĕс шайĕнчи çӳллĕшĕ 1176 м, лаптăкĕ 0,54 км ², анлăшĕ 800 метр.
Географи
Тинĕс шайĕнчен 1176 м çӳллĕрех кÿлĕ авалхи вулканăн маар тенĕ кратерĕнче, ку вăл магма çÿлелле хăпарса шыв лаптакĕне çитсе сирпĕнни. Маар тенĕ кратер çавра та лаптак тĕплĕ. Çап-çаврака пек кÿлĕн анлăшĕ 800 метр тăршшĕн варрине илсен, тарăнăш 86 метр.
150 000 çул хушшинче кÿлĕ тавралăхĕнчи çĕр питне аркатса çийĕнтернĕ. Вăл пысăкăшпе Павин кÿллипе пĕр пекрех пулать.
Кÿлĕн çурри тавра 203-мĕш çултан пĕр 400 метртан пуçласа Монбер вăрманĕ ÿсет, кÿлĕ харпăр çын хуçалăхне кĕрет.
Кÿлле вăрмантан кăнтăр-хĕвеланăç енчи пысăках мар çăлкуçран шыв юхса кĕрет.
Уфологи
1952 çулхи утă, 18, каçкÿлĕмри 18 сехетрен Шове кÿллине уфологсем лайăх пĕлеççĕ. Ун чухне Шове кÿлли çинчи тÿпере геологи инженерĕ Андре Френаль кăсăклă вĕçекен палламан япала фотоаппаратпа ÿкерсе илнĕ. Çав фотографисен чăн негативĕсене Scientific Exploration ятлă АПШ наука журналĕнче франци астрофизикĕ Пьер Герен çав ÿкерчĕксене тĕпченĕ.
Вуламалли
Пьер Герен, "Научный анализ четырех фотографий летающего диска вблизи озера Шове," Журнал Научного Исследования, Vol. 8, № 4, 1994, стр. 447-469, акăлч.
Каçăсем
Категори:Франци
Беленгутская
Беленгутская — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ятантор кӳлĕ    юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Лядуку-Яха
Лядуку-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Матюй-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 87 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Vanitas
мини|Францискус Гейсбрехтс, XVII ӗмӗр.