cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Октаграмма
Октаграмма — саккăр пайăркаллă çăлтăр, сăнăллă хĕрес. Çавракăша çырнăскер, вăл йĕркене, тăваслăха пĕлтерет. Çавракăшсăр пăтрашу, аркату символĕ шутланать.
Православири пĕлтерĕш
Сакăр кĕтеслĕ çăлтăра Турă Амăшĕн турăшĕ (сăм. Неопалимая Купина) тата астул хыçĕнчи турăшсем çине çыраççĕ; вăл волхвсене Христос Пепке патне çул кăтартакан çăлтăра пĕлтерет. Чиркӳн кулленхи пурнăçĕнче ăна яланхилле ик сăнарĕ çине çыраççĕ: — Турă Амăшĕн Йăлкăшăвĕ тата сăв. Николай Асамтăвамçă турăшĕсем çине, е, сайра чух, храм сăпат сăваплă çынĕн турăшĕ çине.
Асăрхавсем
Категори:Нумайкĕтеслĕхсем Категори:Христианлăх символики
Пильга
Пильга — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Хусан метрополитенĕ
мини|300px Хусан метрополитенĕ (Казан метрополитены, Qazan Metropolitenı) — Хусан çĕр айĕнчи чукун çулĕн (метрополитен) чукун йĕркелĕхĕ (Раççей, Тутарстан).
2005 çулхи çурла, 27, Хусанăн пинçуллăхĕ тĕлне ĕçе кĕртнĕ, ку вара СССР араканнă хыççăнхи тунă пĕрремĕш метрополитен пулать. Хусан метрополитенĕ Раççейре çиччĕмĕш, СНГ-ра вунпиллĕкĕмĕш шутланать.
Истори
Анчах та тăвас ĕçне хатĕрлеме 1983 çулта çеç тапранаççĕ. Пĕрремĕш йĕрĕн маршручĕ малтанхи проекчĕнчи пекех юлнă. Çак маршрут кăнтăр-тухăç Горки районĕсене хула варрипе тата çурçĕр промăçлă зонипе çыхăнтарать, çаплах Мускав тата Авиа тăвакан районсем виттĕр каять. 1988 çулта ĕç пуçланать. Анчах та Мускаври 1991 çулхи асар-писер ĕçсене пула метрополитена манăçа хураççĕ.
Тăвас ĕçĕсем
Хусан метрополитене тăвас ĕç малалла тăсассине Раççей президенчĕ Борис Ельцин 1996 çулта уçса парать, укçине уйăрса парасси 1997 çулта тапранать.
Асăрхавсем
*
Çĕнĕ Буртюк
Çĕнĕ Буртюк — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 560 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452947, ОКАТО кочĕ — 80237825005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Самар метрополитенĕ
Самар метрополитенĕ (1992 çулчен — Куйбышев метрополитенĕ) — Самарăн метрополитенĕ.
Статйисем
*
725
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вальă
Вальă — тени чăваш чĕлхинче çаксене пĕлтерме пултарать:
Вальă (вырăсла Дольник) — сăвă виçи. Акцентлă сăввăн тĕсĕ.Сăвă йĕркисенче пусăмсен шучĕ пĕр пек, вĕсен хушшинчи (хушăксенчи) пусăмсăр сыпăксен шучĕ вара улшăнса тăрать: пĕрререн пуçласа иккĕ таранччен. Хушăксен уйрăмлахĕ пĕрререн иртмест: 2-1=1. Хăшпĕр тĕлте пусăмсем умлăн-хыçлăн тăрсан, хушăкра нуль пусăмсăр сыпăк тăнă пек курăнать те хайхи максимумла уйрăмлăх 2-0=2 пулать. Çавна кура дольник теессинчен пăрăнса тактовик теме тивет.
Дольник сулăмĕллĕ сăввăн тĕслĕхĕ (Петĕр Хусанкай, "Мамăк çурăлнă тапхăр..." (1933):
Мамăк çурăлнă тапхăр. — U — U U — U Шăрăх тăраççĕ кунсем. — U U — U U — Эпĕр иккĕн утатпăр      — U — U U — U         Хирĕç çилпе ÿпĕнсе. — U U — U U —
Калас пулать, илсе кăтартнă тĕслĕхĕн тата тепĕр уйрăмлăх та пур. Уйрăм йĕркесем таса картсем çине пайланмаççĕ ĕнтĕ. Анчах пĕрремĕш-виççĕмĕш тата иккĕмĕш-тăваттăмĕш йĕркесем ритм енчен эквивалентлă. Çавна пула сăввăн ăслайне логаэд теме те пулать. Анчах та апла калани вальă тенине те хирĕçлемест. Вльăлла логаэд е логаэдла вальă. Иккĕмĕш-тăваттамĕш йĕркесене çавăн пекех анапестла çемĕллĕ теме те пулать, çапах та вĕсене, çав йĕркесене, мĕнпур сăвăран уйăрса яраймастăн.
Вальă сăмаха хăйне вара чăвашсем пурте питĕ аван пĕлеççĕ. Вăл — «пай» сăмахан синонимĕ. Кунта ăна, вырăс чĕлхинчи «дольник» тенине калькăласа куçарнă май, сăвă теримнĕ пек усă курнă.
Логэдлах мар вальă сăввăн тĕслĕхĕ (Çеçпĕл Мишши, «Пурнăçпа вилĕм»).
Ушкăн-ушкăн шур пĕлĕт иртет;    — U — U U — U U — Тăлăх хирте каç пулса килет. — U U — U U — U — Курăксене тайса çил вĕрет,      — U U — U U — U — Çĕр çумĕпе тусан вĕçтерет. — U U — U — U U —
Чăн та, кунта та иккĕмĕш тата виççĕмĕш йĕркесен çеммисем пĕр темелле, анчах те пĕрремĕш тата тăваттăмĕш йĕркесем пач урăх ритмлă.
Асăннă «Пурнăçпа вилĕм» сăввăн малаллахи çемми:
Хирте пĕр тĕмеске пĕр-пĕччен... — U — U U — U U — Тăпри çине пуснă вĕлтĕрен. — U U — U U — U — Вилнĕ çын тăпри вăл, çав тăпра,    — U — U  — U U U — Ырă çынни вилнĕ вăрçăра. — U U — U U — U U  —
Кунта пусăмсен чиккинче пĕр тĕлте виçĕ сыпăклă хушăк та курăнать. Çакă сăввăн çеммин ахаль вальăран тактовик патнелле куçас туртăм пуррине пĕлтерет-ха ĕнтĕ. Çапах та сăвва пĕтемпех илсен, унта пурпĕрех вальă ăслайĕ малта тăрать. Çавăн пекех «хирте», «тăпри» сăмахсенче, сăввăн малтанхи сулăмне сыхласа хăварас тесен, пусăма пĕрремĕш сыпăксене лартма тивнине шута илнĕ.
Кан
Кан (Кам), — пăлхарсем никĕсленĕ аслă та чаплă хула.
Атăлçум районĕ (Самар облаçĕ)
Атăлçум районĕ — Самар облаçĕн (РФ) кăнтăр-анăçĕнчи администрациллĕ-территориллĕ виçи (район) тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Администраци центрĕ — Атăлçум сали.
Кан
Вăл Кĕтне юханшывĕ Сĕвене юхса кĕнĕ çĕртре пулнă пулас. Ун çинчен «Известия Общества археологии, истории и этнографии при Казанском университете» журналра çырнă. "«...Известно, что жили какие-то язычники, поклонники огня. К ним некогда принадлежали соседние селения Бурунду, Бузаево, Утяково, Утяшка, Чулпанка...»"— тенĕ унта.
Атăлçум районĕ (Самар облаçĕ)
Тавралăхĕ
Лаптăкĕ — 1 379,3 çм². Район çурçĕрте тата тухăçра Самар облаçĕн Пĕçен тата Хворостянски районĕсемпе, кăнтăрта — Сарă ту облаçĕн çĕрĕсемпе чикĕленет. Самар шăвармалли-шывлатмалли каналĕтанчен районти пĕтĕм ялхуçалăх çĕрне шăвараççĕ.
Кан
Истори
Хулана тытса тăраканĕ Кан ятлă пулнă. Кайран çак хулана тутарсен ханĕн ывăлĕсем Нурат тата Дерть-Имян хăйсен çарĕсемпе тапăннă. "«Одна часть татарского отряда с восточной стороны напала подожгла укрепления," — çырнă малалла. — "Пока обитатели городища занимались тушением пожаров и продолжали отбивать неприятеля у входа в городище, другая часть неприятельского полчища с Князем Нуратом, напала с запада через реку. Город был взят и сожжен татарами. Побежденный Кан скрылся в соседнем лесу и потом, окруженный многочисленной толпой подчиненных, удалился на север. Жители прочих селений также последовали за ним.»" С. М. Шпилевский вара хăйĕн «Авалхи хуласем...» кĕнекинче çак хула кайран та пулнине, ăна вырăс патши пĕтĕмпех çунтарса янине çырса кăтартать.
Атăлçум районĕ (Самар облаçĕ)
Тавралăхĕ
Юханшывсем — Атăл, Чакра.
Кан
Истори
Çак аслă та чаплă пăлхар хулине Рыбаков Б. А. 1974 çулта Мускавра пичетленсе тухнă «Русские карты Московии» кĕнекинче çырнă. В. Д. Дмитриев профессор Кан хули çинчен хăй кĕнекинче çапла çырать: "«Удалось выяснить, что город в свое время назывался Каном. На западно-европейских картах — С. Герберштейна 1546 года (Вена), И. Магина 1595 года (Венеция) и Гондиуса 1606 года (издана в Амстердаме, составлена, очевидно, на основании карты Меркатора 1569 года) — в среднем течении Свияги помечен городок Кан (Кам). Фиксация этого города, разрушенного, вероятно, в середине XVI века, на картах второй половины XVI, начала XVII веков объясняется тем, что они были составлены на основании более ранних карт»." Апла пулсан, чăнах та аслă та чаплă чăваш хулине вырăссем Хусана илнĕ хыççăн ним юлми çунтарса янă пулĕ. Çак чăваш хули пулни те Сĕве тăрăхĕнче мĕн ĕлĕкрен чăвашсем пурăннине питĕ лайăх ĕнентерет.
Атăлçум районĕ (Самар облаçĕ)
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Район халăхĕ — 24 пин çын. Пурĕпе 24 пурăну вырăнĕ.
Кан
Каçăсем
Категори:Авалхи чăваш хулисем Категори:Чăваш халăх кун-çулĕ Категори:Атăлçи Пăлхар хулисем
Атăлçум районĕ (Самар облаçĕ)
Кун-çулĕ
Района 1930 ç. йĕркеленĕ. 1963 ç. аркатса янă, 1967 ç. пуçламăшĕнче — каллех пуçтарнă.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн районĕсем
Булат-Елга
Булат-Елга — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 92 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452826, ОКАТО кочĕ — 80259860002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Байрамов Исмаил Халилович
Байрамов Исмаил Халилович — ( 1900-), 1-мĕш Украина фрончĕн 6-мĕш çарĕн 181-мĕш перевçĕсен дивизин 243-мĕш перевçĕсен полкĕн рота парторгĕ, старшина, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10.
Тулузка
Тулузка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Горбанев Николай Кузьмич
Горбанев Николай Кузьмич — (14.05.1922-20.03.2012), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 52-мĕш çарĕн 73-мĕш перевçĕсен корпусĕн 294-мĕш перевçĕсен дивизин 350-мĕш уйрăм танксене пĕтерекен дивизионăн 2-мĕш батареин командирĕ, капитан.
Иоанн Малала
Иоанн Малала (Ἰωάννης Μαλάλας, 491—578 ях.) — Византи историкĕ, «Хронографи» трактачĕн авторĕ.
Вуламалли
Куçарусем:
Тĕпчев ĕçĕсем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Историксем, алфавитпа Категори:VI ĕмĕрти историксем Категори:I Юстинианăн историкĕсем Категори:Висанти историкĕсем
Ксенофонтова Елена Юрьевна
Еле́на Ю́рьевна Ксенофо́нтова (раштав, 17 1972, Хромтау, Актюба облаçĕ, Казах ССР, СССР) — раççей театрпа кино актриси, Раççей тава тивĕçлĕ артисчĕ (2006).
Каçăçем
Категори:ВГИКран вĕренсе тухнисем
Кстово
Кстово, — Чулхула облаçĕнче вырнаçнă хула. Хулара Кстово районĕн администрацийĕ вырнаçнă. Атăлăн сылтăм çыранĕ хĕрринче, Чулхуларан 29 çухрăмра ларать.
Кун-çулĕ
Çак çĕрсенче пĕрремĕш пурăнан вырăна XIV ĕмĕрте туса лартнă. Ял ячĕ Кстоски (мăкш. кета - çĕр çырли) пулса тухать. XV ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Чулхула кнеçĕн ывăлĕ Даниил Борисович яла юнашар çĕрсемпе пĕрле Печора мăнастăрьне парнеленĕ. Малашни 150 çул хушши кунта пурăнакан халăх сунара çӳренĕ, пулă тытнă, тыр-пул çитĕнтернĕ.
1818 çулта Кстовăра чуллă чиркӳ çуртне хăпартнă, вара ăна Кстово сали теме пуçланă.
XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче ку вырăнсенче дачăсем йĕркеленĕ. Атăлтан аякра марри, хитре вырăнсем, вăрмансем çывăххи тата таса сывлăш хула çннисене илертнĕ.
Гиперкуб
Çаплах гиперкуб тесе Ν пĕр тан татăклă декарт хутланăвне калаççĕ.
Кстово
Кун-çулĕ
thumb|малтанхи гербĕXX ĕмĕрĕн 20 çулĕн пуçламăшĕнче Кстово Чулхула çумĕнчи пысăк ял-хуçалăх центрĕ пулса тăрать. 1929 çулта Кстово районне туса хураççĕ.
Гиперкуб
Çаплах, Ν-куб — фигура, унăн кашни тăрри аяк пĕрчисемпе Ν урăх тăррисемпе çыхăннă; Ν, хăйĕ, çак кĕлеткен виçелĕхне палăртать. Е, урăхла каласан, Ν-виçеллĕ куба параллельлĕ (Ν-1)-лаптăклăх Ν мăшăрĕсенчен тума пулать, тепĕр сăмахсемпе унăн 2Ν гиперхысак пур, вĕсен кашни (Ν-1)-куб шутланать.
Кстово
Кун-çулĕ
Пысăк улшăнусем 1950-мĕш çулĕсенче пулса иртеççĕ. Ку тапхăрта Новогорьковский нефть тăвакан, Новогорьковский асфальт тăвакан, йывăç тăвакан савутсене, ТЭЦа туса хунă. 1960 çулсен пуçламăшĕсенче Кстовора сĕт-çу, минвата япалисен, шинăсене юсаса паракан савутсене хута янă.
Промăçлăх вăйлă аталаннă май Кстовăна 1954 çулта ĕçтĕш паççулки ята панă. Ку вăхăтра кунта 20 пине яхăн çын пурăннă.
Гиперкуб
Каçăсем
Категори:Тĕрĕс нумайхысаклăхсем Категори:Нумай виçеллĕ евклид геометрийĕ
Кстово
Кун-çулĕ
1962 çулта Кстово хула шайне хăпарнă.
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн хулисем
Уильям Сароян
Уильям Сароян (William Saroyan, Վիլյամ Սարոյան; 1908, çурла, 31 Фресно, Калифорни, АПШ — 1981, çу, 18) — эрмен тымарĕллĕ американ çыравçи, вулавçă кăмăлланă пьесăсемпе калавсен авторĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Уильям Сароян 1908 çулхи çурлан 31-мĕшĕнче Фресно калифорни хулинче эрех тăвакан эрмен эмигранчĕн çемьинче çуралать. Ашшĕ 1911 с. çĕре кĕрсен, пепкене ача-пăча çуртне вырнаçтараççĕ. 1921 çулта машинăпа пичетлеме хăнăхать. Вунпиллĕк çултах вăл вĕренĕве пăрахса çырав ĕçне пикенет. Каярах хăй тĕллĕнех вĕренет, хутран-ситрен укçа ĕçлесе илсе пурăнать. Унăн малтанхи темиçе калавне The Overland Monthly пичетлет.
Сароянăн пĕрремĕш пьеси, «Манăн чĕре ту çинче» (My Heart’s in the Highlands), 1939 çулта çутта тухать. «Этем камичĕ» (The Human Comedy, 1943) романа MGM киностуди туянать, çыравçă вара укçа-тенкĕ енчен нушаран тухать.
1952 çулта вăл пĕрремĕш мемуарсене, The Bicycle Rider in Beverly Hills çырать.
Сароян 1981 çулхи çăвăн 18-мĕшĕнче куçне ĕмĕрлĕхе хупать.
726
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Уильям Сароян
Каçăсем
Категори:Фреснора çуралнисем Категори:Калифорнире вилнисем Категори:АПШ çыравçисем
Солянка (урам)
Солянка — Мускав варринчи урам. Солянка проезчĕпе пуçланать те Яуза хапхи лапамĕнче вĕçленет. Солянка проезчĕнчен Воспитатель проезчĕ патне çити — Басманпа Таганка районĕсем хушинчи чикĕне палăртать, Воспитатель проезчĕнчен Яуза хапхине çити Таганка районне кĕрет. Мускавăн ватă урамĕсенчен пĕрри, ĕлĕк Рязань çине каякан çул.
Кушкă районĕ
Кушкă районĕ — Самар облаçĕн çурçĕрĕнче вырнаçнă районĕ. Тĕпĕ — Кушкă сали.
Географи
Тĕп шывĕсем — Хунтăрча, Хурамал, Мăн Çарăмсан, Липовка.
Истори
Кушкă районне 1928, кăрлач, 10 йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта 26 пин çын пурăнать (2006). Пурĕпе 82 пурăну вырăнĕ.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн районĕсем
Тумана
Тумана — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Мурдюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Пан Ги Мун
Кун-çулĕ
Категори:ПНО Ертÿçисем
Кстово гербĕ
Кстово гербне 1983 çулхи авăн уйăхĕн 15 хулан халăх депутачĕсен пухăвĕнче çирĕплетнĕ. Герба ӳкерекенни А. Н. Разин.
Ăнлантарăвĕ
Хула гербĕ çинче нефтепереработка установки эмблемине ӳкернĕ. Аяларах 1957 çула çырса хунă. Çул айĕнче çĕр çырли тăрать.
Нефтепереработка установки хулан чи пысăк предприятине катартать, Çĕр çырли — хула ячĕ мĕнрен пулса кайнине. Мордва чĕлхинчен ксты çĕр çырли пек куçарăнать.
Категори:Раççей хулисен гербĕсем Категори:Чулхула облаçĕ
Погон-Еган
Погон-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 45 км.
Мăн Нюгуса
Мăн Нюгуса — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Игиша юханшывăн сылтăм çыранĕпе 28 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 53 км.
Погон-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Мăн Нюгуса
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Погон-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мăн Нюгуса
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Погон-Еган
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Мăн Нюгуса
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Корожечна (юханшыв)
Корожечна, — Атăлăн сулахай юппи, Тĕверьпе Ярославль облаçĕсен çĕрĕсем тăрăх юхакан юханшыв.
Тăршшĕ 128 çухрăм, бассейн лаптăкĕ — 908 çх2. Вăтамран çекунтра 6 м3 шыв юхать.
Юханшыв çăлкуçĕ Тĕвер облаçĕн Кесов Сăрчĕ районĕнчи Мяколово ялĕ патĕнче вырнаçнă. Углич хулине хирĕç Атăла юхса кĕрет.
Юханшыв пуçĕпе вăтам юхăмĕнчи сарлакăшĕ 5-20 метр, авкаланса вăраххăн юхать. Тарăнăшĕ метр çурă таран çитет.
Углич шывуправне пула Атăла юхса кĕнĕ вырăнĕ сарăлса кайнă, 4 çухрăм тăршшĕнче кимĕсемпе çӳреме юрать.
Юханшыв хĕрринче çнсем пулă тытма, канма юратаççĕ. Юханшыв çыранĕсенче нумай туристсен базисем, санаторисем вырнаçнă.
Юпписем
Окуловка (сылтăм), Бздыриха (сулахай, 109,7 км вăрринчен), Кромница (сулахай, 109,6 км), Малява (сылтăм, 108 км), Шишинья (сулахай), Койка (сулахай), Гридинский (сылтăм), Бакишин (сулахай), Кумолга (сылтăм), Ёлда (сулахай), Секня (сылтăм), Рам (сылтăм, 48 км), Ардунь (сылтăм), Кибожа (сулахай), Святица (сылтăм), Катка (сулахай, 34 км), Рукша (сылтăм), Курга (сулахай), Кека (сылтăм).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тĕвер облаçĕн юханшывĕсем Категори:Атăл юпписем
Аксакал
Шурсухал (тĕрк. ак — шурă тата сакал — сухал,  шурсухаллă çын )  — ăрат пуçĕ, Вăтам Азире тата Кавказра тĕрĕк тĕнчинчи хисеплĕ ватă çын.
Категори:Титулсем Категори:Ватăлăх
Клокотница патĕнчи çапăçу
Хирĕçӳ сăлтавĕ
1221-1222 çулсенче II Иван Асень полхар патшипе Феодор Комнин эпир деспочĕ пĕр-пĕринпе килĕшӳ туса Латин империйĕпе кĕрешме калаçса татăлнă пулнă. Вăрçă ăнăçлă иртнĕ — Эпир деспот Фессалоник патшалăхне çĕнтерсе илсе импери пулса тăнă, Тăнайçи Пăлхарĕн пăхăнăвне вара Македони çĕрĕсем (Охридпа пĕрле) куçнă.
1228 çулта латин империйĕн патши Роберт де Куртене вилнĕ. II Болдуин çак вăхăт тĕлне ытла пĕчĕк пулнăран импери ĕçĕсене урăххин тытса пымалла пулнă. Ку ĕçе ытларах II Иван Асене шанса парасса кĕтнĕ. Кустантине таврăнас шухăшсем те пулнă Феодорăн, унăн ĕмĕтне пурнăçлама чараканни Пăлхар патшалăхĕ пулнăран 1230 çулăн пуш уйăхĕн пуçламăшĕнче вăрçă пуçланнă.
Çапăçу
Пăлхарсене çĕнтерес шухăшпа Феодор пысăк çар пухнă — унта анăçран лекнĕ кăралçăсем те пулнă. Çĕнтерӳ унăн аллинче пуласса шанса вăл хăйĕнпе пĕрле арăмĕпе ачисене те илнĕ.
Полхари патши хăйĕн патшалăхĕ çине тапăнни çинчен пĕлсен ытла пысăк çар пухайман — пурĕпе темиçе пин çеç пуçтарма ĕлкернĕ. Ун çарĕ шутпе кăпчак юланут çарĕ те кĕнĕ. Кăралçăсене пухса çитернĕ хыççăн вăл тӳрех тăшмана хирĕç вĕçтернĕ.
Пушăн 9-мĕшĕнче икĕ çар Клокотница ял çывăхĕнче тĕл пулнă. II Иван ăста çарпуçĕ пулнă — тăшмана сасартăк тапăнса самай пысăк çара аркатма пултарнă. Унăн аллине Феодор арăмĕпе тата ачисемпе тыткăна лекнĕ.
Пĕтĕмлетӳ
II Иван унăн тыткăнне лекнĕ кăралçăсене пурне те ирĕке янă. Ку унăн чапне самай çĕкленĕ — ун çулĕ çине лекнĕ самай хӳтлĕх çапăçусăр парăнма пуçланă. Çапла май Фракипе Фессалоник хушшинчи çĕрсем, Адрианополь, Дидимотика, Серра хулисемпе пĕрле, Болгарине кĕме пуçланă. Эпир диспотачĕ икĕ патшалăха пайланнă — пĕрин тĕп хули Фессалоникре пулнă, теприн — Артăра.
Феодора II Иван малтах лайăх йышăннă, кайран вара, килĕшĕве пăснăшăн, ăна суккăрлатнă.
Çăлкуçсем
Категори:Болгари вăрçисем Категори:Эпир
Авăн, 15
Вилнĕ
Категори:Кунсем
727
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Варяш
Варяш — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 187 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452826, ОКАТО кочĕ — 80259860003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Кивĕ Бура
Кивĕ Бура — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 255 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452947, ОКАТО кочĕ — 80237825006.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Скрябин Константин Иванович
Константи́н Ива́нович Скря́бин (Раштавăн 7-мĕшĕнче 1878, Санкт-Петербург — Юпан 2-мĕшĕнче 1972, Мускав) — вырăс биологĕ, Раççей патшалăхĕнчи гельминтологи ăслăлăхне никĕслекен, СССР ĂА (1939 академикĕ ), ВАСХНИЛ академикĕ (1935), СССР Медицина ăслăлăхĕсен академин (1944) академикĕ, Социаллă Ӗç Паттăрĕ (1958).
Кун-çулĕ
1905 çулта К. И. Скрябин Юрьев (Тарту) ветеринари институтне пĕтерет. 1911 çулччен Вăтам Азинче, 1917 çулччен Петербург\Петербургра ветеринари врачĕ пулса ĕçлет. 1917—1920 çулччен Константин Иванович Дон ветеринари институтĕнче (Новочеркасск) профессор. 1920 çулта Скрябин Мускава куçать, унта вăл 1920-1931 çулсенче Экспериментлă ветеринари патшалăх институтĕнче (халĕ РЯĂАăн Пĕтĕм Раççейри эксперименталлă ветеринарин ăслăлăх-тĕпчев институчĕ) хăй никĕсленĕ гельмитологи уйрăмне ертсе пырать. 1931 çулта уйрăмран Пĕтем Союзри гельминтологи институтне (халĕ Пĕтĕм Раççейри гельминтологи ăслăлăх-тĕпчев институчĕ) тăваççĕ. Скрябин 1957 çулчен ун диреторĕнче ĕçлет. Çав вăхăтрах (1920 çултан) вăл Мускаври ветеринари институчĕн (халĕ К.И. Скрябин ячĕллĕ Мускаври ветеринари медицинипе биотехнологин академийĕ) паразитологи кафедрин заведующийĕ, 1921—1949 çулсенче - Тропик институчĕн (халĕ Е. И. Марциновский ячĕллĕ медицина паразитологипе тропик медицини институчĕ) гельминтологи уйрăмĕн пуçлăхĕ. 1939 çулхи кăрлачăн 29 -мĕшĕнче К. И. Скрябина СССР ĂАин математикăпа естество ăслăлăхĕсен уйрăмĕн пайташне суйлаççĕ. Специальность - «Гельминтологи, пĕтĕмĕшле ветеринари». 1940 çулта Скрябин хăй никĕсленĕ Пĕтем Союзри (Пĕтем Раççейри) гельминтологсен ушкăнне ертсе пыма тытăннă. 1942 çултан СССР ĂА гельминтологи лабораторин (халĕ РĂА паразитологи институчĕ) дирĕкторĕ. 1956-1961 çулсенче ВАСХНИЛ вице-президентчĕ. Скрябин Георгий Константинович академикăн ашшĕ, Скрябин Констанитин Георгиевич академикăн аслашшĕ.
Ӗçĕсем
Тĕпчевсене гельминтсен морфологийĕ, биологийĕ, филогенийĕ, систематики, экологийĕ, эпизоотологийĕ и эпидемиологийĕ. К. И. Скрябина ертсе пынипе 300 ытла экспедици иртернĕ, ку тĕпчевсем çынсемпе вылăхсен гельминтофаунине пĕлме пысăк пĕлтерĕшлĕ пулнă, тата медицинăпа ветеринарин сыватмалли ĕç комплексĕсене хатĕрлеме пулăшнă. Скрябин 200 ытла гельминтсен çĕне тĕсĕсене тупса çырса кĕтартнă, 120 гельминтсен ăруне никĕсленĕ.Ăслăлăх ăнлавĕсем кĕртнĕ:
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Раштавăн 7-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1878 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 7-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1972 çулта вилнисем Категори:Юпан 17-мĕшĕнче вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:СССР ĂА академикĕсем Категори:СССР ВАСХНИЛ академикĕсем Категори:СССР МĂА академикĕсем Категори:СССР патшалăх парни лауреачĕсем
И. Я. Яковлев ячĕллĕ сквер
'''И. Я. Яковлев ячĕллĕ сквер е Яковлев скверĕ''' — Чăваш Республикин тĕп хулинче, Ленин проспектĕнче, Наци библиотеки умĕнче, вырнаçнă.
728
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Охтомица
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Горбань Василий Моисеевич
Горбань Василий Моисеевич Горбань Василь Мойсейович — (12.03.1918-09.05.1977), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Ленинград фрончĕн 8-мĕш çарĕн 152-мĕш танк бригадин батальон командирĕ, майор.
Кесов Сăрчĕ
Кесов Сăрчĕ, — Тверь облаçĕнчи хула евĕр паççулкă, Кесов Сăрчĕ районĕн администраци центрĕ.
Хула Кашинка юханшывĕн çумĕнче, Кашин хулинчен 32 çухрăмра вырнаçнă. Облаç тĕпне, Тĕвере çити 180 çухрăм.
Халăх йышĕ
2005 çулта паççулкăра 3,9 пин çын пурăннă.
Паççулкăн кун-çулĕ
Ăна пĕрремеш хут 1238 çулта асăннă. Малтан виçĕ касран тăнă — Хĕрлĕ, Мулкачлă, Курак касĕсем. Каярахпа ял ӳçнĕ май Кесов Сăртне Никольскипе Рассудово ялĕсем кĕнĕ.
Авал ку паççулкăна Киасов Сăрчĕ тенĕ. Сăмахĕ финн-угр чĕлхисенче тăмлă вырăна пĕлтерет.
Яла паççулкă йышне 1975 çулта кĕртнĕ.
Паллă вырăнсем
Паççулкăн чи паллă палăкĕ — Никольски чиркĕвĕ. Ăна 1800 çулта хăпартнă. Вăл вăхăтра Никольски уйрăм ял пулнă. Рассудовăпа Киасов Сăрчĕнчи чиркĕвĕсем упранса юлман — вĕсен ишĕлчĕк тĕпĕ çеç юлнă.
Паллă çынсем
Паççулкăра икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕ ятне тивĕçнĕ Алелюхин Алексей Васильевич вĕçевçĕ çуралнă. Кунта унăн палăкĕ пур.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн Кесов Сăрчĕ районĕ Категори:Тĕвер облаçĕн паççулкисем
Куб
Куб е тĕрĕс гексаэдр — тăваткал кашни хысаклă тĕрĕс нумайхаклăх. Параллелепипедпа призмăн пайăр тĕслĕхĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тĕрĕс нумайхысаклăхсем
Байрамов Мульки
Байрамов Мульки — ( - ), Вата фронтăн 61-мĕш çарĕн 7-мĕш гварди кавалери корпусĕн 16-мĕш гварди кавалери дивизин 60-мĕш гварди кавалери полкĕн 2-мĕш эскадрон командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Указ дати -.
Тумшинка
Тумшинка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Шуда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
729
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Прудовая
Прудовая — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Лосманов Виссарион Петрович
Лосманов Виссарион Петрович, — энтомолог, лĕпĕш пухаканĕ тата вĕсене тĕпчекенĕ. 1935 çулхи юпа уйăхĕн 20 Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕн Мамликасси ялĕнче çуралнă. 1968 çулта ВЗПИ политехника институтĕнчен куçăмсăр майпа вĕренсе тухнă. 1965 çултанпа çăмăл промышленноçри технологи хатĕрне юсакан конструктор бюровĕнче пуçлăх пулса ĕçленĕ.
Прудовая
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Лосманов Виссарион Петрович
Хурт-кăпшанкăпа мĕн пĕчĕкренех интересленнĕ, 1970 çулсенчен пуçласа ку ĕçе анлăн пикеннĕ. 20 çул ытла Чăваш Енре тата Раççĕйпе Ази тăрăхĕнче хурт-кăпшанкă пуçтарса çӳренĕ.
Прудовая
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Лосманов Виссарион Петрович
РĂА вырăс энтомологи пĕрлешĕвĕн членĕ. 1997 çулта Шупашкарта иртнĕ Республикăн пĕрремĕш энтомологи конференцине хутшăннă. 1984 çултан унăн лĕпĕшпе хурт-кăпшанкă пуххине Чăваш Енре тата Раççейри ытти хутлăхра кăсăкланса йышăннă.
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Энтомологсем
Варяшбаш
Варяшбаш — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 90 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452826, ОКАТО кочĕ — 80259860004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Юпа, 20
Пулăмсем
right|120px|Наварино çапăçăвĕ, Айвазовскин сăнар ĕçĕнче
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Тайлăк лаптак
Тайлăк лаптак — горизонталь тĕлĕшпе пĕр-пĕр кĕтес чухлĕ тайăлтарнă лаптак. Вăл ансат механизмсенчен пĕри, çăка, ун çине тивекен йывăрлăх вăйĕнчен самай пĕчĕкрех вăйпах, çÿлелле хăпартма пулăшаканскер.
Кулленхи ĕçлевлĕхре пандуссем тата трапсем тайлăк лаптак тĕслĕхĕсем пулса тăраççĕ. Тайлăк лаптак принципне çавăн пекех ăйă, пуртă, тĕрен, савăл, винт йышши инструментсенче те курма пулать.
<!--== Движение по наклонной плоскости ==
Уравнение второго закона Ньютона для движения тела по наклонной плоскости записывается как где m — масса тела, \vec{a} — вектор ускорения, \vec{N} — сила нормальной реакции (воздействия) опоры, \vec{g} — ускорение свободного падения, \vec{f} — сила трения, по величине равная \mu N при движении и в покое. Предполагается, что компоненты скорости в направлении перпендикулярном плоскости рисунка, а также дополнительных сил нет.
Тело может осуществлять равноускоренное движение с ускорением здесь \mu — коэффициент трения тела о поверхность, \theta — угол наклона плоскости. Характер движения тела, помещённого на наклонную плоскость без придания ему начальной скорости, зависит от соотношения между углом \theta и критическим углом. Тело будет покоиться, если угол наклона плоскости \theta меньше критического угла, и равноускоренно спускаться, если. В особом случае, когда угол наклона плоскости \theta равен 90°, a=g и тело падает вдоль стены. В другом особом случае — когда угол наклона плоскости равен 0° и она параллельна земле — тело не может двигаться без приложения внешней силы.
Подъём при каком бы то ни было \theta и спуск при реализуемы только если у тела есть начальная скорость (направленная, соответственно, вверх или вниз). При подъёме тело через некоторое время остановится, а затем либо останется в покое (если ), либо самостоятельно начнёт спускаться (если ). При спуске в условиях, ставшем возможным за счёт начальной скорости, также произойдёт остановка.
При и наличии начальной скорости, направленной вниз, тело должно спускаться с этой скоростью без ускорения.
Для углов близких к скажется несовершенство приближения постоянства коэффициента трения. Реально, коэффициент трения в покое (определяющий предел силы трения покоя ) немного отличается, чаще в бóльшую сторону, от \mu, из-за чего критический угол для запуска движения немного больше, чем для самого движения. Нередко, как в рассуждениях выше, такой деталью пренебрегают.-->
Каçăсем
Категори:Ансат механизмсем Категори:Тайлăк лаптак Категори:Лаптак
Яковлев вулавĕсем
Яковлев вулавĕсем — çулсерен акан 25-мĕшĕнче Чăваш республикин тĕп хулинче — Шупашкарта — иртекен ăслăх-практика конференцийĕ.
Иртен вырăн: Чăваш республикин пĕлӳлĕх институчĕ.
Каçăсем
Категори:Филологи конференцисем Категори:Ăслăх вулавĕсем Категори:Шупашкар Категори:Чăваш Ен Категори:Ăслăх Чăваш Енре Категори:Чăваш патшалăх педагогика университечĕ Категори:Яковлев Иван Яковлевич
Юрнă
Юрнă (Йӱрнӹ, Йӱрнӧ, Юрино) — хула евĕр паççулкă, Мари Эл Республикин Юрнă районĕн администраци центрĕ.
Тавралăхĕ
Атăлăн (Шупашкар шывуправĕ) сулахай çыранĕнче, Ветлуга вăрринче, вырнаçнă. Шупашкар ГЭС-не тунă хыççăн паççулкă шывилӳ шайĕнчен аяларах пулса ларнă. Хальхи вăхăтра дамбăсемпе хӳтĕленнĕ.
Паççулкă Йошкар-Оларан 105 çм кăнтăр-хĕвеланăçалла вырнаçнă. Çывăх чукун çул чарăнăвĕ — кăнтăр-хĕвелтухăçнелле 80 çм, Шупашкарта.
Халăх йышĕ, паççулкă тытăмĕ
2009 çулта кунта 3,6 пин çын пурăннă (4251 çын — 2002 çулта).
Паççулкă администрацин пуçлăхĕ — Казакова Валентина Владимировна.
Кун-çулĕ
Яла 1721 çулта никĕсленĕ. Хула евĕр паççулкă статусне 1927 çулта тивĕçнĕ.
Экономика
Вăрман хуçалăхĕсем ĕçлеççĕ.
Каçăсем
*
Ансат механизм
Ансат механизм (чи ансат механизм) — вăй капне е унăн енне улăштаракан хатĕр
Ренессанс тапхăрĕнчен пусласа çакнашкал ансат механизмсем пирки калаçнă:
Асăрхавсем
Категори:Ансат механизмсем Категори:Механика
730
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кивĕ Буртюк
Кивĕ Буртюк — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 371 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452947, ОКАТО кочĕ — 80237825007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Бронеавтомобиль
Броньăланă автомобиль (кĕск. бронеавтомобиль, пупл. блиндăланă автомобиль, ахаль чухне броневик) — броньăланă корпуслă тата пулемётлă е тупăллă хĕçпăшалланнă ятарлă çар автомобилĕ.
Каçăсем
Категори:Бронетехника *
731
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Маяк (пĕлтерĕшсем)
Маяк — мĕне те пулин кăтартакан ориентир:
Çуткăç
Çуткăç —
Каçăсем
(файл меток KMZ для Google Earth)
Категори:Çыран çурт-йĕрĕсем *
Вельяминов Пётр Сергеевич
Пётр Серге́евич Вельями́нов (раштав, 7 1926, Мускав, СССР — çĕртме, 14 2009, Санкт-Петербург, Раççей) — совет тата раççей театрпа кино артисчĕ, РСФСР халăх артисчĕ, СССР патшалăх парни лауреачĕ.
Кун-çулĕ
Пётр Вельяминов 1926 çулхи раштав, 7 Мускавра авалхи дворян ăратне кĕрекен çар çынни çемйинче çуралнă.
1943 çулхи пуш уйăхĕнче ăна «советсене хирĕç „Возрождение России“» йĕркеленӳлĕх ĕçне хутшăннăшăн аресленĕ, 58-мĕш статьяпа айăпласа, 10 çуллăха тӳрлетӳ ĕçĕсенче пулма Котласри куçару лагерьне янă.
1952 çулта ирĕке кăларнă.
1972 çулта, «Тени исчезают в полдень» фильмĕнче сăнара ăнăçлă хевтеленĕ хыççăн, Пётр Вельяминов Мускава куçса каять, «Современник» театр труппине кĕрет, 1974 çулта Киноактёр театр-студине ĕçе кĕрет.
1995 çултанпа Вельяминов Санкт-Петербургра ĕçлесе пурăннă, Санкт-Петербургри Н. П. Акимов ячĕллĕ академи камит театрĕнче вылянă.
2009 çулхи çĕртмен 14-мĕшĕнче Санкт-Петербургра куçне ĕмĕрлĕхех хупать.
Каçăсем
Категори:СССР патшалăх парнин лауреачĕсем Категори:Пайăр çынсем:Камит театрĕ Категори:Мускавра çуралнисем Категори:Санкт-Петербургра вилнисем
Укçа
мини|[[Крёз (Лидия патши)|Крёз патшан укҫи.]]
Укçа, пĕтĕмлетсе каланă чухне укçа-тенкĕ теме пултараççĕ, — ятарлă тавар, урăх таварсен хаклăхĕн универсаллă эквиваленчĕ. Укçа — таварăн хаклăх виçи тата унăн çаврăнăшĕн хатĕрĕ.
Вуламалли
Ruith-airgid
Поющие сердца
ВИА «Юрлакан чĕресем» — Виктор Векштейн ертсе пынă вокаллă-инструментлă ансамбль.
Кун-çулĕ
«Юрлакан чĕресем» ансамбле 1971 çулта Мускавра паллă мусăкçă тата композитор Виктор Яковлевич Векштейн туса хунă. Пĕр солисчĕ Векштейнĕн арăмĕ, Антонина Жмакова, пулнă.
Темиçе хутшăнакан 1985 çулта Ария рок-ушкăна туса хунă.
Мусăкçăсем
Тĕрлĕ вăхăтра ансамбльте ĕçленĕ:
Каçăсем
Категори:ССРП мусăк ушкăнĕсем Категори:1971 çулта йĕркеленнĕ мусăк ушкăнĕсем Категори:Муcăк ушкăнĕсем, алфавитпа
Хавал
Хавал (ﺣﻮﻝ), е хаван, анчах та юлашки вариант кивелнĕ шутланать.
Çавăн пекех
Категори:Хавал
Похвиçнĕ районĕ
Похвиçнĕ райо́нĕ — Самар облаçĕн (РФ) çурçĕр-тухăçĕнчи администрациллĕ-территориллĕ виçи (район) тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район)
Администраци центрĕ — Похвиçнĕ хула.
Тавралăхĕ
Лаптăкĕ 2130 çм2.
Тĕп шывĕсем — Мăн Кинель, Аманак, Çаврашка.
Кунçул
1929-мĕш çулта (декабрь, 6) нацилле чăваш районĕ пек туса хунă.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта 29 пин çын пурăнать (район тĕпĕнчине шута кĕртмен), Похвиçнĕре тата 29 пин çын пурăнать. Пурĕпе районта 80 пурăнан вырăн.
Администраци тытăмлăхĕ
Ял тăрăхĕсем:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн районĕсем
Пуглалым
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Мăн Порма
Мăн Порма (Порма) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. ВОлышка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 13 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 118 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Байсултанов Алим Юсуфович
Байсултанов Алим Юсуфович — ( -), Балти флочĕн СÇВ 61-мĕш истребитель авиаци бригадин 4-мĕш гварди истребитель авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ çумĕ, гварди капитанĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23.
732
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чистай
Чистай (Чистополь, Чистай) — Тутарстан Республикин (РФ) хули. Чистай районĕн тата Чистай хула хутлăхĕн администраци центрĕ.
Хула статусне 1781 çулта тивĕçнĕ.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Халăх йышĕ — 63,0 пин çын (2002).
Наци йышĕ (1989): Хула администраци пуçлăхĕ — Иванов Дмитрий Алексеевич.
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш Пуш Уй çинчен çул çыравĕсенче XVII ĕмĕрĕн вĕçĕнче — XVIII ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче çырнă.
Ял мĕнле тапранса кайнă пирки темиçе халап пур. Чи паллипе, кунта чи малтан таркăн крепоç хресченĕсем е раскольниксем хăйсен ирĕк вырăнне никĕс янă. Анчах та ХVIII ĕмĕр пуçламăшĕнче вĕсене кунтан кăларса янă, яла çунтарнă та вырăнта пуш уй çех юлнă. Çăлăнса юлнă çĕр ĕçченĕсем çĕнĕрен çурт-йĕр лартма тытăннă, часах çĕнĕ йыш килсе тĕпĕленнĕ, ятне вара çĕнĕ ял мăн пушара астуса йышăнать.
Пурăну вырăнĕ çав тери хăвăрт аталанма тытăннă, 1761 çулта кунта, халăх çыравĕпе, 1000 ытла çын пурăннă.
1781 çулта Екатерина II хушăвĕпе Чистое Поле салана Чистай ятлă уес хули статусне куçарнă, пайăр герба тивĕçтернĕ.
XIX ĕмĕр вĕçĕнче Чистай — тырă сутă-илӳн шĕкĕр вырăнĕ. 1917 çулчен — Хусан кĕпернин чаплăхĕпе иккĕмĕш (Хусан хыççăн) хули.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнче Чистай Совет çыравçисен пĕрлĕхĕн кил йăви пулса тăрать. Борис Пастернак, Леонид Леонов, Клавдия Шульженко шăрантарнă «Синий платочек» юрă авторĕ Максимов кунта пурăннă.
Промăçлăхĕ
Çăмăл промăçлăх предприятисем (çĕвĕç, трикотаж, пушмак фабрикисем) апат-çимĕç (ликер-водка завочĕ, кондитер фабрики, пулă завочĕ, аш-какай комбиначĕ, сĕт-çу комбиначĕ, çăкăр завочĕ).
Каçăсем
Категори:Чулман Атăл çинчи хуласем Категори:Тутарстан хулисем *
Тургуш
Тургуш — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Кĕçĕн Вахтан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Вотская Ошья
Вотская Ошья — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 164 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452826, ОКАТО кочĕ — 80259860005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Çĕнĕ Кабан
Çĕнĕ Кабан — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 879 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452941, ОКАТО кочĕ — 80237830001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Мамликасси
Мамликасси, — Чăваш Енри Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Истори
1921 çулхи утă уйăхĕн 18-чен Етĕрне уесĕн Çĕньял улăсне кĕнĕ. Ун хыççăн улăс ячĕ çăвах юлнă, анчах та яла Çĕрпӳ уесне кĕртнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хальхи вăхăтчен Çĕрпӳ районне кĕрет.
Паллă çыннисем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Мĕнпур тĕнчери вăрăлăх усравлăхĕ
Мĕнпур тĕнчери лартмалли-акмалли банк-вăрăлăх управлăхне ПНЙ хӳтлĕхĕпе тĕнчери ял хуçалăх ӳсентăранĕсен лартмалли-акмалли материалне упраса хăварас тĕллевпе йĕркеленĕ. Проекта Норвеги укçи-тенкипе туса пынă, вăл вара 9 млн доллар тăкака çитнĕ. Кашни патшалăхăн хăйĕн уйрăмĕ пур.
Çак вăрăлăх управăхăн тĕл ĕçĕ — пулаяс глобаллă катастрофăсенче, çаплах астероидсем ӳксе çĕмĕресрен, йĕтре вăрçинче глобаллă ăшăту инкек-синкекĕсенчен хăтарасси.
120-метр тарăнăшĕнче тата тинĕс шайĕн çӳллешĕнчен 130 метр (430 фут) çуллĕшĕнче шпицбергенăн Лонгйир паççулкинче вырнаçнă. Банка сирпĕнтерӳрен хӳтĕлекен алăкпа шлюз камерисене туса лартнă. Материалсене шанту хатĕрĕсене хунă, вĕсем вырăнти çĕр кăмрăкĕпе ĕçлеççĕ, çаплах ĕмĕрлĕ шăнтлăх пулăшать. Вăрăлăхсене тăваттă сийлĕ герметика пакечĕсене хураççĕ, кайран пакетсене контейнерсене хураççĕ, вĕсене вара управлăхăн çӳлти полкисене хураççĕ.
Сивĕ температура (-18 °C) тата йӳçлĕк сахал пулнипе метаболика хастарлăхĕ вăрăлăхсене ватăлассине чараклаççĕ.
Шпицбергенра вăрăлăх банк-управлăхĕ тума ĕмĕрлĕ шăнтлăх тата архипелаг таврашĕнчи хавшак тектоника хастарлăхне пула ансат шутланать.
Асăрхавсем
Категори:Шпицберген Категори:Апат-çимĕç промăçлăхĕ Категори:Тăнăç аталану
Робель Леон
Леон Робель (Léon Robel) — француз сăвăç-тăлмач. Геннадий Айхин сăввисене франци чĕлхи çине куçарнă. Геннадий Айхи ятлă биографине çырнă. Митта Ваçлей ячĕллĕ премин лауреачĕ.
Тăваткал
''Çак статья геометри кĕлетки пирки. Урăх пĕлтерĕшĕсене Тăваткал (пĕлтерĕшсем) статьяра пăхăр''
Робель Леон
Каçăсем
Категори:Тăлмачсем
Тăваткал
Тăваткал — тăваттă тӳрĕ кĕтеслĕ ромб, е тăваттă тан енлĕ параллелограмм тĕрĕс тăваткĕтеслĕх.
thumb|Тăваткал
Риман-Лобачевскин геометрийĕ
Риман-Лобачевскин геометрире тăваткал (анлăрах) - тăваттă тан енлĕ тата тăваттă тан кĕтеслĕ нумайкĕтеслĕх.
Каçăсем
4 Категори:Геометри фигурисем
Токай
thumb|250px|Токайри иçĕм лаптăксем Токай е Токай-Хегайля ( Tokaj-Hegyalja ) - венгер эрехтăвакан енĕ.Токай Çурçĕр-Хĕвелтухăç Венгрире вырнаçнă.
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин пĕтĕмлетĕвĕсем
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи этемлĕх Кун-çулне, шăпине питĕ улăштарнă. Вăрçăна 62 патшалăх (Çĕр çинчи 80% çын) хутшăннă. Вăрçă ĕçĕсем 40 патшалăхăн территорийĕсенче иртнĕ. 110 млн. çынна ытла çарта хĕсметре тăнă. 50-55 млн. çын вилĕм тĕлне пулнă, вĕсене шутĕнчен фронтсенче 27 млн. çын пĕтнĕ. Вăрçă 4 триллион доллар чухлĕ сиен кӳнĕ. Материаллă енĕпе вăрçăна хутшăннă патшалăхсен 60-70% наци тухăçĕсем пĕтнĕ.СССР, АПШ, Аслă Британи тата Германи завочĕсем 652,7 пин самолёт (çар тата транспортлă), 286,7 пин танксем, хăймайĕн каякан тупăсемпе бронемашинăсем, 1 млн. ытла артиллери тупписем, 4,8 млн. ытла пулемётсем (Германие шута илмен), 53 млн. винтовкă, карабин тата автоматлă пăшалсем тата çав тери нумай ытти çар хатĕрĕсемпе снаряжения. Вăрçăра темĕн чухлĕ аркатнă, темиçе пин хуласемпе ялсене çĕмĕрсе-çунтарса янă, миллион-миллион çынсене инкек-синкек, хуйхă-куççуль кӳрнĕ.
Токай
Классификаци
Токай эрехсене пылак йышĕпе ( Puttonyos ) классификаци панă : 3, 4, 5 е 6 путоньошлă Токай эрехĕ пулать.Чи пылакки 6 путоньошлă тата "Эсенци".
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин пĕтĕмлетĕвĕсем
Вăрçă хыççăн пĕтĕм тĕнчери политикăра Анăç Европăн сĕмĕ-шайĕ чакнă. Тĕнчери пуçлăхлă патшалăхсем СССР тата АПШ пулса тăнă. Аслă Британипе Франци вăрçăран хавшакланса тухнă. Анăç Европăри ытти патшалăхсем те хăйсен колонисене малашне тытса пырайман. Африкăпа Ази çĕршывĕсем колони пăхăнăвне хирĕç хирĕç кĕрешнĕ. Эфиопи, Исланди, Сири, Ливан ирĕклĕхе çĕнтерсе илнĕ. Тухăç Европăра çурмапăхăнăвлă просоветлă режимсем никĕсленĕ. Европăна икĕ лагере пайланнă: анăç (капитализмлă) тата тухăç (коммунизмлă). Грецире коммунистсем вăрçăчченхи правительствипе хирĕçсе пынă, граждан вăрçи тапранса кайнă. Икĕ ушкăн (блок) хушшинчи ĕçĕсем вăрçă хыççăн тепĕр икĕ çултанах пăсăлса çитнĕ. Малалла вара Сивĕ вăрçă пуçланнă.
Вуламалли
Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи
Токай
Тăприсем
Токай енре хăйăрлă тăпрасем сарăлнă.
Иçĕм сорчĕсем
Фурминт, Харшлевелю, Мускат
Вуламалли
Категори:Эрехтăвакан енсем
Дорогуча (юханшыв)
Дорогуча — Чулхула облаçĕпе Мари Эл республикин çĕрĕпе юхакан шыв, Атăлăн сулахай юппи. Воротынь районĕнчи Кузьмияр паççулкă патĕнче пуçланать те Юрнă районĕн Починок ялĕ патĕнче Атала юхса кĕрет. Тăсăлăвĕ 60 çм яхăн.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Атăл юпписем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем
Юрилле чĕлхе
Шутласа кăларнă (ӳнерленĕ) чĕлхе — ятарлă чĕлхе, ăна уйрăмлă тĕллевпе конструкциленĕ. Çакăн пек чĕлхесен шучĕ пинтен ытла, татах ӳссе пырать.
Программăлав чĕлхи
Программа чĕлхи — алгоритмсем формаллă паллăсемпе çырнă ĕçлемелли система (тĕслехрен, компьютер валли). Программа чĕлхи — компьютер программисенче лексика, синтаксис тата семантика йĕркисене пăхăнса усă курмалли чĕлхе. Çак чĕлхепе программист компьютерпа калаçать, файлсене упранма хума, тепĕр çĕре яма пултарать.
Мăн Сондола
Мăн Сондола — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Кена юханшывăн сулахай çыранĕпе, 7 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 69 км.
Программăлав чĕлхи
Кочĕ сулахай енчен сылтăм енне, çӳлтен аялалла ĕçлет.
Мăн Сондола
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Юрилле чĕлхе
Классификацисем
Тĕнчери халăхсен пĕрлĕх чĕлхине шутласа кăларас ĕмĕт XVII—XVIII ĕмĕрсенче латынь чĕлхин сĕмĕ сӳнсе пынă çемĕн çуралнă.
Çавăн пекех Çĕр чăмăрĕн тулашĕнчи цивилизаципе çыхăнмалли чĕлхесем те пур. Тĕслĕхрен, линкос чĕлхи.
Чĕлхесен тĕллевĕпе вĕсене çапла уйрăлаççĕ:
Хăйсен структурипе шутласа кăларнă чĕлхесем пайланаççĕ:
Категори:Шутласа кăларнă чĕлхесем
Мăн Сондола
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Программăлав чĕлхи
Бот чачӗ
Чат-ботсемпе бизнеспа маркетинг сферинче активлӑ усӑ кураҫҫӗ. Вӗсем ирӗк параҫҫӗ:
Асăрхавсем
*
Губайдулина София Асгатовна
thumb|200px|София Губайдулина, Сортавала, 1981Губайдулина София Асгатовна — раççей кĕвĕçи. 1931 çулхи юпа уйăхĕн 24-мĕшĕнче Чистайра çуралнă. Хальхи вăхăтра Германире пурăнать.
Пурнăçĕ
Ашшĕ Асгат Губайдуллин (Әсгат Гобәйдуллин) инженер-геодезист пулнă. Амăшĕ Феодосия Губайдуллина (качча каиччен Елхова) вĕрентевçĕ. Аслашшĕ мулла пулнă. 1932 çулта çемьи Хусана куçса кайнă. 1935 çулта София музыка шкулне кĕрет. 1946-1949 çулсенче Хусанти музыка гимназинче Пятницкая класĕнче фортепиано вĕренет.
1991 çулта нимĕç стипендине тивет те Германири Ворпсведе хулана пĕр çул çурăлăх каять. Унта Петр Мещанинов пианистпа мăшăрланать. Паянхи кун Гамбурга çывăхра вырнаçнă Аппен хулинче пурăнать, çапах раççей гражданинĕ.
София Губайдулина Берлинти Ӳнер академийĕн, Гамбургри Ирĕклĕ Ӳнер академийĕн тата Стокгольмри Швеци патшалăх музыка академийĕн членĕ.
Пултарулăхĕ
Губайдулина XX ĕмĕрти чи пултаруллă та тарăн кĕвĕçĕсен пĕри. Тухăçпа анăç традицисене пĕрлештерет. Альфред Шниткепе Эдисон Денисовпа пĕрле авангардăн чи паллă кĕвĕçисем. Çавăн пекех Г.Н. Айхи сăвăçăн поэмисене кĕвĕленĕ.
Ӗçĕсем
Категори:Кĕвĕçесем
Шупашкарăн кун-çулĕ
Шупашкар - чăвашсен паллă хули.