cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джанни Моранди
Кун-çулĕ
1972 çулта пĕрремĕш ăстрăм Сан-Ремăри фестивале хутшăнать. 1983 çулта «Манăн чи юратнă тăшман» (La mia nemica amatissima) Сан-Ремăра ăнăçу тупать. 1987 çулта Сан-Ремăри фестивальре 42 çул тултарнă Моранди «Нумайрах пама юрать» (Si può dare di più) юрăпа пĕрремĕш вырăна йышăнать. 1995 çулта Барбара Колăпа пĕрле Сан-Ремăри фестивальре «Юратура» (In amore) юрăпа иккĕмĕш вырăна çĕнтерсе илет. 2000 çулта Моранди каллех Сан-Ремăра тупăшса «Юратăва путнăскер» (Innamorato) юрăпа виççĕмĕш вырăна тухать.
Джанни Моранди çаплах фильмсене хутшăннă, «Юрату вăйĕ» (La forza dell’amore) фильмра Марианна хĕрĕпе вылянă.
Пурĕпе вăл 34 альбом кăларнă, 400 юрăна шăрантарнă. 30 мильон диск ытла сутнă. Халĕ те студире ĕçлет, гастрольсене çӳрет.
Андалуза лаши
300px|справа|Андалуза лаши Андалуза лаши (Pura Raza Espanola) — Испани лаша ăрачĕсен чи палли, XVI-XVIII ĕмĕрсенче тĕнчипе чапли. Андалуза лаши пур Европа монархĕсен тата пуянĕсен витисенче тăнă. Ку лаша ăратне «парада тата вăрçă валли» тесе чи лайăххисен шутне кĕртнĕ, тĕрĕссипе каласан, вăл вăхăтри тĕнчере лаша ĕрчетес ĕçре унăн пĕлтерĕшне каярах аталаннă таса юнлă юланут ăрачĕпе çех танлаштарма пулать.
Каçăсем
Категори:Лаша ăрачĕсем
Эггель
Эггель — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Димель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17,4 км, бассейн лаптăкĕ 107,024 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Водолазкин Николай Степанович
Водолазкин Николай Степанович — (25.07.1921-07.01.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 51-мĕш çарĕн 22-мĕш гварди уйрăм танк полкĕн [ Т-34 [Танкист#Механик-водитель|танкăн механик-водителĕ]], гварди аслă сержанчĕ.
Скрудж, е Марли ĕмĕлки
Скрудж, е Марли ĕмĕлки (Scrooge; or Marley's Ghost) — Paul’s Animatograph Works киностудире Уолтер Буф режиссёр 1901 çулта Чарльз Диккенс повеçĕпе ӳнерленĕ сасăсăр кĕске британ фильмĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
Премьера Аслă Британире 1901 çулхи юпа уйăхĕнче иртнĕ. Фильм пĕтĕмĕшпех упранса юлман. Малтанхи версийĕ 11 минут (620 çек) пынă, анчах та паянкуна 5 мин (323 çек) çеç пур.
Фильма VII Эдуард короле тата Александра королевăна Сандрихем дворецĕнче 1901 çулхи юпа уйăхĕнче Король пӳлĕмĕнче кăтартнă.
Сюжет
Марли ĕмĕлки Эбенезер Скруджа хăратать. Каярах Эбенезер патне Иртнĕри, Хальхи тата Пуласлăхри чун-чĕмсем килеççĕ.
Каçăсем
Категори:Аслă Британи драма-фильмĕсем Категори:Юптару-фильмсем Категори:Чарльз Диккенсĕн хайлавĕсене экранизациленисем Категори:Аслă Британин фэнтези жанрĕнчи фильмĕсем Категори:Аслă Британин хура-шурă фильмĕсем Категори:Аслă Британин сасăсăр фильмĕсем Категори:Аслă Британин 1901 çулхи фильмĕсем Категори:Уолтер Буфăн фильмĕсем Категори:Повеçсене экранизациленисем Категори:Аслă Британин раштав уявĕн фильмĕсем
Комдес
Комдес — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Тым юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  313 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Васюган, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Серахта
Серахта — Раççей территоринчи юханшыв. Кострома облаçĕ, Вологда облаçĕ, Ярославль облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Кострома юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 318 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кострома юханшыв пуçĕнчен Исады ялĕ патĕнчи шыв виçекен пост таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Атăл юпписен бассейнĕ Рыбинск шывуправĕнчен Хура Атăл кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл, Куйбышев шывуправĕ таран(Хура Атăл бассейне кĕртмесĕр).
Каçăсем
Категори:Кострома облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем
Серахта
Тодорта-Яха
Тодорта-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Байдарата тинĕс тути юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пăва çулĕ çинче (роман)
"Пăва çулĕ çинче", — Алексей Талвир чăвашла çырнă паллă роман. Хăш чухне повеç тени те пулать. Анчах та повеçпе роман хушшинчи чикĕсем, паллах, уçăмлах мар. Çавăнпа та ку тĕлĕшпе, хайлав жанрне палăртассипе, принципла хирĕçÿсем пулма пултараймаççĕ.
Романа çырнин тата кун çути кăтартнин историйĕ
1933-мĕш çултах Алексей Талвирĕн "Люди из Батыр-Яла. Золотая гора." ятпа вырăсла кĕнеке пичетленсе тухнă. Чăвашла кун çути курнă-и çак хайлав, паянхи кунччен упраннă-и оригинал — ку халлĕхе паллах мар.
Хайлавăн тытăмĕ, сюжечĕ, фабули
44 ят парса тухнă, анчах номерлемен сыпăкран тăрать роман. Вăл шутра пролог евĕрлĕ "умсăмах" та пур.
Роман ячĕ: ăнлантару тата ытарлă пĕлтерĕш
Романри ĕçпуç Патăрьелпе тата ун таврашĕпе тачă çыхăннă. Çырса кăтартнă тапхăрта Патăрьел — Чĕмпĕр кĕпернинчи Пăва уесĕнчи вулăс ялĕ. Эппин, тĕнчене тухас тата унпа çыхăнас тесен çул-йĕр яланах тенĕ пек Пăва хули витĕр выртнă. Калăпăр, паянхи кун патăрьелсене тĕнчене Çĕрпӳ-Сызрань автоçул (А151 çул) илсе тухнă пек.
Хальхи вăхăтра Патăрьелĕнчен Тутарстанти Пăва хулине, тĕпрен илсен, ик çулпа çитме пулать: Елчĕк урлă тата Начар Упи урлă. Пĕрремĕш çулне, Кавалтан Исекьелне пăрăнса, кĕскетме те пулать.
Романра çырса кăтртнă вăхăтсенче еплерех пулнине хайлавăн текстне тимлĕн пăхса тухсан пĕлме пулать. Калăпăр, кун пирки "Хулари тĕлпулусем" текен сыпăкра каланă. Пăлакасси, Кивĕ Ахпÿрт, Тури Туçа, Анат Туçа, Кушкă ялĕсем витĕр иртнĕ çул. Малаллине текста тÿреммĕн вуласа пĕлетпĕр:
Кушкăран тухсанах çӳллĕ мечĕтлĕ Сăрьел — тутар ялĕ курăнса кайрĕ. Унта ман урапа тавра икĕ хĕрлĕ йытă явăнса сике-сикех вĕркелерĕç те — лаша хăнк та тумарĕ, Урама тухса тăнă хура тумлă пĕр тутар ман çине пăхса тăчĕ-тăчĕ те: «Эн, малай, ăçта каятăн?» — тесе кăшкăрчĕ.
— Совнархоза! — хурав патăм кăна.
Сăрьелĕнчен Лаш Таяпа, Лаш Таяпаран Хайпăç — ял хыççăн ял ылмашăнса пырать. Сисмерĕм те — Пăвана çитме вунпилĕк çухрăм çеç юлчĕ.
Урăх чĕлхесене куçарни
Акă мĕн тенĕ филологи наукисен кандидачĕ Владимир Абашев:
А. Талвир романне вырӑсла (массӑллӑ тиражпа ултӑ хут), украинла, молдаванла, грузинла, белорусла, марилле, тутарла, удмуртла тата Литва халӑхӗн чӗлхипе пичетлесе кӑларнӑ. Унсӑр пуҫне, «Пӑва ҫулӗ ҫинче» роман пӑлхарла та пичетленнӗ. Паллах, ҫакӑн пек ӑмсанмалла шӑпа пур писателӗн кӗнекине те тухмасть.
Хупӑллӑ ҫунатлисем
мини|Лӗпӗш пуҫӗ пысӑклатса пӑхсан. мини|слева|[[Мария Сибилла Мериан алӑпа сӑрланӑ пӑхӑр ҫинчи гравюри, кӑпшанкӑсен тулли метаморфозине совка агриппина тӗслӗхӗ тӑрӑх кӑтартакан ӳкерчӗк]] мини|[[Турткӑш куҫӗ лӗпӗш ҫуначӗн хупӑллисем микроскоппа пӑхсан]] Лӗпӗшсем е Хупӑллӑ ҫунатлисем, упа лӗпӗшсем, кӗвесем ( Linnaeus 1758; ав.-грек. λεπίς, λεπίδος (lepídos) «хупӑ» тата πτερόν (pterón) «ҫунат»), — туллипех пулса тӑрса улшӑнакан хурт-кăпшанкăсен ушкӑнӗ, унӑн пайташӗсем — малти тата кайри ҫуначӗсем ҫинче ҫӑра хитин хупӑллӑ ҫийӗ пуррипе (лапчӑк пӗчӗк ҫӳҫсем) уйӑрӑлса тӑраҫҫӗ. Тӗсӗсен ытларах пайӗн ӗмекен пӗчӗк пӑрӑхлӑ ҫӑвар хатӗрӗ пур. Ҫуначӗсен калӑпӑшӗпе сарлакӑшӗ тӗрлӗрен: 2 мм-тан 28 см-а ҫити пулать.
Пăва çулĕ çинче (роман)
Урăх чĕлхесене куçарни
Çав вăхăтранпа ĕнтĕ нумай вăхăт шуса иртнĕ. Тата ытти чĕлхемем çине куçарни е куçарманни халлĕхе паллă мар.
Хупӑллӑ ҫунатлисем
Хупӑллӑ ҫунатлисене тӗпчекен энтомологи пайне лепидоптерологи теҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Хупăллӑ çунатлисем
Пăва çулĕ çинче (роман)
Вырăсла куçарăва хак пани
Александр Фадеев çыравçă, роман вырӑсла пичетленсе тухсанах,  ӑна ытти паллӑ сăмах ăстисен — Гладковӑн, Смирновӑн, Каверинӑн, Упитӑн, Рыбакӑн — биографилле тата историлле илемлӗхлĕ хайлавĕсемпе  юнашар ырласа асӑнать.
Авторӗ «эпӗ» тесе каласа пыни кӗнекере чӑн пурнӑҫри пек, чӗререн, пӗр суеҫтерӳсӗр илтӗнет те, ирӗксӗрех ҫакна ӗненме тытӑнатӑн: ху курса-чӑтса ирттерни ҫинчен ҫеҫ кун пек ҫырма пулать. Ҫавӑнпа пӗрлех А. Талвирӑн повеҫӗ хӑйӗн пӗлтерӗшӗпе паха, илемлӗ автобиографи картӗнчен те иртет. «Пӑва ҫулӗ ҫинче» — халӑх кун-ҫулӗ ҫинчен, унӑн чӑн-чӑн телей ҫулӗсем ҫинчен калакан повеҫ — А. Талвир хӑй тарӑн психологилле ӳкерчӗк ӑсти пулнине кӑтартать. Хӑйӗн геройӗсен ӑшне пӗлсе кӗрсе, характерсене сӑнлама тӗрӗс те ҫав тери витӗмлӗ детальсем тупса, вӑл вулакана пысӑк пӗтӗмлетӳ патне илсе пырать. Халӑхӑн ӑнланулӑхӗ ӳсни — анӑ мӗн, ахӑртнех, писателӗн шухӑшне ҫавӑрттарать тата повеҫӗн тӗп темине палӑртса хурать.
Е.Городецкая критик калани:
Алексей Талвир кӗскен те тарӑн шухӑшлӑ ҫырма пӗлет. Ун пӗр пӗчӗк ӳкерчӗкӗнчех пластикӑ нумай.
В.Василевский рецензийĕнчен:
<Куçару: Реализмла вак-тĕвеке çавăн пек пĕлсе усă курни Талвире çуллĕ, чыслă лаконизм патне çĕкленме, сăмах ресурсĕсене перекетлеме тата çав вăхăтрах эпизода тарăн социаллă пĕлтерĕш кĕртме май панă.>
Вырăс сăвăçĕ Николай Тихонов СССР Çыравçисен союзӗн правленийӗн IV пленумӗнче тунӑ докладӗнче пролетарилле революцире халӑх ҫӗнтернине тӗплӗн, нацилле хӑйне евӗрлӗхпе кӑтартса паракансен шутне А. Толстой, М. Шолохов, А. Фадеев, В. Лацис, П. Тычина, М. Рыльский, С. Вургун, С. Щипачев, Г. Гулям, С. Чиковани, С. Муканов тата ыттисемпе пӗрле Алексей Талвира та кӗртнӗ.
Ытти куçарусене хак пани
А. Талвир романӗ Болгарире 1958 ҫулта пичетленсе тухсан, ун тĕлĕшпе пӑлхарла темиҫе рецензи пулнӑ. Чехословакирен И. Щадей ҫак романа вуланӑ хыҫҫӑнхи шухăшĕсене ятарласа ҫырнӑ рецензире пӗлтернĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш литератури Категори:Паллă чăваш романĕсем
Дубровин Михаил Яковлевич
Дубровин Михаил Яковлевич  — (20.07.1913(7)-21.07.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш çарĕн 696-мĕш танксене пĕтерекен артиллери полкĕн батарея командирĕ, капитан.
Кутăнла тăваткалсен речĕ
Кутăнла тăваткалсен речĕ вăл — вĕçсĕр ак çакнашкал рет:
Ку рет пĕрĕнекенскер:
Эта сумма встречается во многих других задачах теории чисел.
Решение данной проблемы (и смежных с ней) не только принесло молодому Эйлеру мировую славу, но и оказало значительное влияние на дальнейшее развитие анализа, теории чисел, а впоследствии — комплексного анализа. В очередной раз (после открытия ряда Лейбница) число \pi вышло за пределы геометрии и подтвердило свою универсальность. Наконец, ряд обратных квадратов оказался первым шагом к введению дзета-функции Римана. Начал этот путь сам Эйлер, рассмотрев обобщение ряда обратных квадратов — ряд для произвольной чётной степени
s
, а также выведя фундаментальное тождество Эйлера:
Произведение в правой части берётся по всем простым числам.-->
Десна (Пахра юппи)
Десна — Раççей территоринчи юханшыв. Мускав облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Дубровицы сали юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 88 км, бассейн лаптăкĕ 717 км2.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн юханшывĕсем
Нойри-Шор
Нойри-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Тар-Ю юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 25 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Баренц тинĕсĕн бассейнĕнчи юханшывсем Печора юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикинчен Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикиччен]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Обь юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Ĕмпӳ
Ĕмпÿ е Мона́рх (μόναρχος, тÿреммĕн «пĕччен тытăмçă, влаç хуçи»;  μόνος «пĕччен» + αρχός «тытăмçă») — йăхпа несĕле кура,  ăруран ăрăва пыракан çÿлти влаçăн хуçи, патшалăх пуçлăхĕ (император, каган, шахиншах (падишах),  патша, цезарь, кайзер, фараон, король, халиф,  князь (пĕчĕкрех рангпа: герцог, принц), тагавор, экзарх, негус, шах, шейх, султан, эмир, хан, малик, бей, визирь, государь, махараджа тата ытти те);  суверенитет пур сăпат.
Ĕмпĕве влаç панă чухне суйлав элеменчĕсем те (уйрăм пайрăмсем) пулма пултараççĕ.
Каçăсем
* Категори:Титулсем Категори:Ĕмпӳ Категори:Ĕмпӳлĕхсем
Фронт (фильм)
Фронт (Фронт) — ЦОКС киностудире Васильевсем режиссёр 1943 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Сюжет
Фильмра икĕ тĕп персонажăн, Хĕрлĕ Çарăн генералĕсен — Горловпа Огнёв — ваттипе çамрăккин хирĕçтăрăвне кăтартнă, РКХÇ командирĕсен ăру сыпăкне çĕнетмелли çинчен сăмах хускатнă.
Фронт çарпуçĕ Горлов — граждан вăрçи витĕр тухнăскер, нимĕç нацисчĕсемпе çĕнĕ меслетсемпе çапăçма пултараймасть, çакна пула чылай совет салтакĕпе офицерĕ пĕтет. Ăна хирĕç тăракан Огнёв генерал — хăюллă, ăслă, çирĕп хакаллă, вăрçăра чăтăмлă.
Каçăсем
Категори:ССРП драма фильмĕсем Категори:ССРП 1943 çулхи фильмĕсем Категори:ССРП вăрçă фильмĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем Категори:ССРП хура-шурă фильмĕсем Категори:Ташкентри киностудин фильмĕсем Категори:Александр Корнейчукăн хайлавĕсене экранизациленисем
Пелесъёль
Пелесъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Ыджыд-Терехевей юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Шалон-ан-Шампань
Шалон-ан-Шампань (Châlons-en-Champagne) — ҫурҫӗр-хӗвелтухӑҫ Франци хули тата коммуни, Марна юханшывӗ ҫинче вырнаҫнӑ, Марна департаменчӗн префектури (административлӑ тӗпӗ).
Халӑхӗ — 47 339 ҫын (1999).
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Франци хулисем
Семёнов кӳлли
Семёнов — Раççей территоринчи кӳлĕ. Мурман облаçĕнче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, Семёновский ручей юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 0,195 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Мурман облаçĕн кӳллисем
Супрун Степан Павлович
Супрун Степан Павлович  — (.КÇ.2.августа.1907.20.июля-04), пĕтеркенсен ушкăнĕн командирĕ,Анăç фронтăн 23-мĕш хутăш авиаци дивизин 401-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн командирĕ,  подполковник, Икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ датисем - 20.05.1940, 22.07.1941.
Грунт (пĕлтерĕшсем)
Грунт (Grund — çĕр, тăпра):
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Кӗрӗк кӗви
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Хупăллӑ çунатлисем
Бочаров Максим Георгиевич
Бочаров Максим Георгиевич — (9.06.1916(27.05)-13.07.1971), Вăта фронтăн 60-мĕш çарĕн 121-мĕш перевçĕсен дивизин 705-мĕш перевçĕсен полкĕн пулемётчикĕ, кĕçĕн сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17.
Танлаштарулăхăн ятарлă теорийĕ
Танлаштарулăхăн ятарлă теорийĕ (СТО) е Релятивизмăн ятарлă теорийĕ — куçăма, механика саккунĕсене тата уçлăх-вăхăт хутшăнăвĕсене çутăн вакуумри хăвăртлăхĕнчен пĕчĕкрех хăвăртлăхсенче, вăл шутра çутăн хăвăртлăхне çывăх чухне, палăртса кăтартма кирлĕ теори.
Танлаштарулăхăн ятарлă теорийĕ шайĕнче пăхас пулсан, Ньютонăн классикăлла механики пĕчĕк хăвăртлăхсемшĕн çывхартнă теори пулать.
Чăннипе каласан, СТО тăватă виçеллĕ уçлăх-вăхăт геометрине палăртать тата Минковскин лаптак (кукăрăлман) уçлăхĕ çинче никĕсленсе тăрать. Енчен те СТОна гравитацилле уйсем тĕлĕшпе пĕтĕмлетсен, танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ (ОТО) пирки калаçма тивет.
Танлаштарулăхăн ятарлă теорийĕн тĕп ăнлавĕсем тата постулачĕсем
Тĕп ăнлавсемпе постулатсемсĕр пуçне вĕсем физикăлла объектсемпе еплерех шайлашулăхра (тĕлметĕллĕхре) тăнине кăтартакан йĕркевсем кирлĕ.
Постулатсем
Уçлăх тата вăхăт — пĕр тикĕс, уçлăх, çавăн пекех, изотроплă. Кунсăр пуçне:
Постулат 1 (Эйнштейнăн танлаштарулăх принципĕ).
Постулат 2 (çутă хăвăртлăхĕн улшăнманлăхĕн принципĕ).
Постулатсен шучĕ кунпа вĕçленмст-ха.
Сăлтавлăх постулачĕ пур (çапла вара, вĕсем мĕнпурĕн тăваттăн пулчĕç темелле). Юлашкинчен асăннă икĕ постулатран хуть те мĕнле сигналăн хăвăртлăхĕ çутă хăвартлăхĕнчен пысăкрах пулайманни тухса тăрать.
Лоренц улшăвĕсем
Инерциаллă пĕр тытăмран инерциаллă тепĕр тытăма куçаракан релятивизмла формулăсене Лоренц улшăвĕсем теççĕ.
Енчен K' ИСО (инерциаллă пуçлав тытăмĕ) K ИСО тĕлĕшпе x тĕнĕл тăрăх улшăнми v хăвăртлăхпа куçсан, координатсен пуçламăшĕсем вăхăтăн малтанхи самантĕнче икĕ тытăмра та пĕрех пулсан, вара Лоренц тÿрĕ улшăвĕсем çапла пулаççĕ: кунта c — çутă хăвăртлăхĕ, штрихлă капсем K' тытăмра виçĕннĕ, штрихсăррисем — K тытăмра.
Хăвăртлăхсене хушасси
Хăвăртлăхсене хушассин релятивизмла йĕркевĕ. Енчен те пĕр-пĕр объектăн хăвăртлăхĕн S пуçлав тытăмĕ тĕлĕшенчен  компонентсем тата S' тытăм тĕлĕшĕнчен  компонентсем пулсан, çакнашкал çыхăну пур:
Каçăсем
Категори:Физика Категори:Танлаштарулăх теорийĕ
Дагомыс (юханшыв)
Дагомыс  — Раççей территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв  юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ км, бассейн лаптăкĕ  км2.
Коряковка (Андерма юппи)
Коряковка  — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Андарма юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  200 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Чулым кĕнинчен Кеть таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Чулым, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Эдельбах
Эдельбах — Германи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Нидда (юханшыв)|Нидда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 2,3 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Йĕрлевçĕ (фильм, 1987)
Йĕрлевçĕ (Следопыт) — Горький ячĕллĕ киностудире Павел Любимов режиссёр 1987 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:ССРП 1987 çулхи фильмĕсем Категори:1750-мĕш çулсенчи истори фильмĕсем Категори:ССРП шаркурни фильмĕсем Категори:Джеймс Фенимор Куперăн хайлавĕсене экранизациленисем Категори:Индейсем пирки фильмсем Категори:М. Горький ячĕллĕ киностудин фильмĕсем
Тургунсу
Тургунсу — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен, Алтай Республики территорипе юхать. Юханшыв Чарыш юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  530 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Бияпа Катунь пĕрлешнинчен Барнаул хуличчен, Алей юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Алтай Республикин çырмисем
Азясь
Азясь —Раççей территоринчи юханшыв. Пенза облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Мăкшă юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пенза облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăкшă юпписем
Липица лаши
мини|справа|Липица лаши Липица лаши — утланса тата урапа кÿльсе çÿремелли лаша ăрачĕ.
Çÿллĕшĕ 147—157 сантиметрсем патне, тĕсĕ çутă-сăрă. Мăнă пулин те йывăр та кăткăс трюксене вĕренсе çăмăллăн çÿреме пултараççĕ.
Кĕлте
Кĕлте — вырнă йĕтен е улăм пучахсен çыххи.
Липица лаши
Ăратне 16—17 ĕмĕрсенче Словенири Липица ялĕнче кăларнă, ятне те ял ячĕпе панă. Ăрат ĕлĕххи Венари Испани юланут шкулĕпе тачă çыхăннă.
Кĕлте
Геральдикăра
«Утă кĕлти» пасьянс карт вăййи пур.
Липица лаши
Каçăсем
Категори:Лаша ăрачĕсем
Кĕлте
Каçăсем
Категори:Ял хуçалăхĕ Категори:Апат
Ура пӳрни
Ура пÿрнисем. Алă лаппи пÿрнисемпе танлаштарсан, вĕсенчен чи хĕрринчисен çеç харпăр яĕсем пур — паш-пӳрне тата кача пӳрне. Ыттисен харпăр ячĕсем çук.
Каçăсем
Категори:Пӳрнесем Категори:Ура лаппи
Вăрçă иртсен каçхине 6 сехетре
Вăрçă иртсен каçхине 6 сехетре (В 6 часов вечера после войны) — Мосфильм киностудире Иван Пырьев режиссёр 1944 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Тютрюмов Александр Аркадьевич
Александр Аркадьевич Тютрюмов (22.4.1959, Подпорожье — 7.5.2023, Санкт-Петербург, РФ) — совет кино актёрĕ, продюссер, уçламçă. Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ (2019).
Каçăсем
Категори:1959 çулта çуралнисем Категори:Акан 22-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2023 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 7-мĕшĕнче вилнисем
Адам тата Ева
мини|Адампа Ева, [[Альбрехт Дюрер ӗҫӗ]]
Адам (ивр. ‏אָדָם‏‎ — Ҫӗр ҫынни е этем, ҫын) тата арӑмӗ Ева (ивр. ‏חַוָּה‏‎, Хава — пурӑнакан е пурнӑҫ паракан) — Библи тӑрӑх Турӑ хайлӑнӑ, ҫын йӑхне пуҫарса янӑ Ҫӗр ҫинчи пӗрремӗш ҫынсем.
Ӳнерте
Категори:Адам тата Ева Категори:Авраам тĕнĕсем
Триба (биологи)
Три́ба, е сыпăк (tribus) — биологилле систематикăри таксономи рангĕ, йышран аяларах тата ретрен çÿлерех.
Çавăн пекех тăхăмла рангсем пур:
Нимфалида йышшисем
Нимфалида йышшисем — хупăллӑ çунатлисен йышӗ, ӑна 6100 тӗсе яхӑн кӗрет.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Хупăллӑ çунатлисем Категори:Нимфалида йышшисем
Мереккеллĕ дислокацисем
Тĕлĕнмелле дислокацисем (Dislocations mystérieuses) — Star Film киностудире Жорж Мельес режиссёр 1901 çулта ӳкернĕ франс фильм-камичĕ.
Сюжет
Пьеро хăйĕн пуçне татать те пайланса каять. Вăл урине илет те грота хăйĕн урине пытарать.
Каçăсем
Категори:Хура-шурă кинокамитсем Категори:Сасăсăр кинокамитсем Категори:1901 çулхи фантастика фильмĕсем Категори:Жорж Мельесĕн фильмĕсем Категори:Франци кинокамичĕсем Категори:1901 çулхи кинокамитсем Категори:Хура-шурă Франци фильмĕсем Категори:Сасăсăр Франци фильмĕсем Категори:1901 çулхи Франци фильмĕсем
Серебрянка (Уча юппи)
Серебрянка — Раççей территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Уча юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн юханшывĕсем
Ĕçтеш
Ĕçтеш — ыттисемпе пĕр йышши ĕç тăвакан çын; коллега, партнёр, компаньон. Сăмахсарта :
Çавăн пекех :
Дальняя (юханшыв, Курш кӳлмекне кĕрет)
Дальняя  — Раççей территоринчи юханшыв. Калининград облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Курш кӳлмекĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км, бассейн лаптăкĕ 38.5 км2.
Ĕçтеш
Тата тепĕр сăмахсарта :
Массăллă информаци хатĕрĕсенче:
Асăрхавсем
Категори:Сăмахсем Категори:Пĕрлĕх Категори:Ĕç Категори:Экономика
Дальняя (юханшыв, Курш кӳлмекне кĕрет)
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕн юханшывĕсем
Сет
Сет (Sète) — кӑнтӑр Франци хули тата коммуни, Лион кӳлмекӗн ҫыранӗнчи порт, Эро департаменчӗ (Лангедок — Руссильон регионӗ).
Грунт
Грунт — хуть те мĕнле тăправ, тăпра, тăрăлчăк тата техногенлă минералла япаласем, вĕсене инженерла-хуçалăхла ĕçре нумай компонентлă динамикăллă тытăмсем пек тата  геологилле талккăш пек пăхмалла.
Асăрхавсем
Категори:Петрологи
Оренжен кӳлли
Оренжен кӳлли — Раççей территоринчи кӳлĕ. Ленинград облаçĕнче вырнаçнă. Саума юханшыв юхса кĕрет, Вытмуса юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 0,44 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Ленинград облаçĕн кӳллисем
2003 YN107
— Хĕвел системинчи Çĕрĕн Квазиспутникĕ ref name=p1>. . 2003 раштав, 20 LINEAR уçнă. Хĕвел тавра Çĕрпе 1:1 орбита резонансĕпе çавранать.
Середенка
Середенка — Раççей территоринчи юханшыв. Кострома облаçĕ, Вологда облаçĕ, Ярославль облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Векса юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 13 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кострома облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем
Адмирал (лӗпӗш)
Адмирал — нимфалида йышшисен ҫутӑ кун лӗпӗшӗ. Ҫуначӗсен сарлакӑшӗ 5—6,5 см
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Хупăллӑ çунатлисем Категори:Нимфалида йышшисем
Крюков Фёдор Дмитриевич
Фёдор Дми́триевич Крю́ков (14.2.1870, станица Глазуновская Упа вăрри тăрăхĕ, Дон Çарĕн облаçĕ (халĕ — Кумылжа районĕ, Волгоград облаçĕ) — 4.3.1920, хутор Незаймановский, Кубань облаçĕ) — вырăс çыравçи, касак, политика ĕçченĕ. 1906 çулта Патша думин пĕрремĕш чĕнĕвĕн депутачĕ,1906—1907 çулсенче Халăх социалисчĕсен партине йĕркелекенсенчен пĕри тата паллă идеологĕ, Шурă юхăма хутшăннăскер. А. Ю. Чернов шухăшĕпе, вăл «Тихий Дон» романăн «малтанхи текстне» — виçĕ пĕрремĕш кĕнекине (6 пайне) тата 7-мĕш пайне çырнă (официаллă М. А. Шолохова роман авторĕ теççĕ).
Каçăсем
Категори:Вырăс çыравçисем, алфавитпа Категори:Раççей çыравçисем, алфавитпа Категори:Дон каcакĕсем Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:XX ĕмĕрти Раççей çыравçисем Категори:Пайăр çынсем:Шурă юхăм Категори:Халăх социалисчĕсем
Эдер (Эггель юппи)
Эдер — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Эггель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км, бассейн лаптăкĕ 29,338 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Компас (Тым юппи)
Компас  — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Тым юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  415 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Васюган, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Колчак (поэма)
"Колчак" — Илле Тăхти 1919-мĕш çулта чăвашла çырнă сатирăлла поэма-памфлет.
Жанр тата шăнăр
Асăннă поэма — политикăлла памфлет. Эппин ăна шăпах çак шайран пăхса хаклас пулать. Поэт хăй хайлава поэма мар, политикăлла памфлет тенĕ имĕш. Анчах та кунта хирĕçÿлĕх çук. Мĕншĕн тесен поэма тата памфлет — тĕрлĕ лаптăкри тата тĕрлĕ шайри ăнлавсем.
Сюжет тата фабула
Асăннă поэма — эпикăлла хайлав. Ĕç-пуçа автор хăй пуçĕнчен шутласа кăларнă. Вăл палăртнă йĕрпе йĕрленсе пырать.
Поэма сăввин уйрăмлăхĕсем
Текст уйрăм блоксенчен тăрать. Вĕсене, хăнахнă майпа, юхăм çавра е тирада теме пулать. Састашсем çук. Эппин ку шурă сăвă. Виçине изосиллабизмла дольник теме пулать. Тепĕр енчен, 1919-мĕш çултах, Çеçпĕл Мишши çĕн ăслайсем йĕркеличчен, çырнине кура, силлабика сулăмĕллĕ темешкĕн те май пур.
Совет саманинче хайлава пропаганда тĕллевĕсемпе усă курни
Паллах, поэмăна çырасса та пропаганда валли çырнă. Çав тери пысăк тиражпа (15 000 экземпляр) тухнă. Хĕвелтухăç фронтĕнчи хĕрлĕ салтаксем хушшинче салатнă вĕсене. Каярахпа та унпа çав майпах усă курнă. Апла пулин те çакă поэмăн пĕлтерĕшне тата пахалăхĕсене йÿнетсе яма пултараймасть.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш литератури Категори:Паллă чăваш поэмисем
Шуруппак
Шуруппак («сиплев вырӑнӗ», «тулли шӗкӗр вырӑнӗ») — авалхи Шумер хули. Ниппуртан кӑнтӑралла, Евфрат хӗрринче вырнаҫнӑ пулнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Шумер
Нораю
Нораю — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Нерута юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 44 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Баренц тинĕсĕн бассейнĕнчи юханшывсем Печора юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикинчен Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикиччен]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Обь юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Пӳрнеккей
Пÿрнеккей (Tom Thumb) — юмах-халапсенче, ытти фольклорла хайлавсенче, çавăн пеке авторла ăстăвăмсенче те тĕл пулакан сăнар.
Тĕнчери чылай халăхсен пур.
Пÿрнеккей. фольк. Пӳрнеккей, мальчик с пальчик
Пÿрнеккей. фольк. «мальчик с пальчик» (ср. тăрнаккай). От пӳрне (см.).
Ку сăнар хайлавсенче çапла халлĕн те, уйрăм пÿрне ячĕпе те çÿреме пултарать (сăмахран, Паш-Пÿрне ятпа).
Асăрхавсем
Категори:Пӳрнесем Категори:Халаплăх
Кунсем тата çĕрсем (фильм, 1944)
Кунсем тата çĕрсем (Дни и ночи) — Мосфильм киностудире Александр Столпер режиссёр 1944 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Томбита-Яха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ăвăс (ял)
Ăвăс (Абдулловка) — Сарăту облаçĕн Пасарлă Карабулак районĕнчи ял. Ку пурăнакан вырăн — районти пĕртен-пĕр чăваш ялĕ темелле мар. Истори тĕлĕшпе пăхсан та, хальхи тăрăмпа та чăваш ялĕсем татах пур (пулнă). Чи çывăхри чăваш ялĕ (Ĕшнеуй) 6 (ултă) çухрăмра вырнаçнă.
Дамхурц (юханшыв)
Дамхурц  — Раççей территоринчи юханшыв. Карачай-Черкес территорипе юхать. Юханшыв Мăн Лаба юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Карачаево-Черкесиян юханшывĕсем
Ăвăс (ял)
Ял йышĕ тата тытăмĕ
2002-мĕш çулта 261, 2010-мĕш çулта 204 çын пурăннă.
Ялта тăхăр урам. Вĕсен вырăсла ячĕсем çакăн пек: ул. Горная, ул. Коммунальная, ул. Нижняя, ул. Центральная. Чăвашла ячĕсем паллă мар.
Истори
<Куçару: >
Тан Турă Амăш турăшĕ
Тан Турă Амăш турăшĕ — Турамăш Христос пепкене аллинче тытса ларнине сăнарлакан турăш, ăна Елеуса (Юмартлăх) мелĕпе çырнă. Турăш икĕ енлĕ, хыçалти енĕнче Турă Амăш Вилнине ÿкернĕ.
Халăх сăмахĕпе (Тан мăнастирĕн 1692 çулхи кĕнеки тăрăх), Сиротин хулинчен тан казакĕсем мускав кнеçне, Тан Дмитрийне Куликов çапăçĕвĕ умĕн (1380 çул) парнеленĕ. Вырăс Чиркĕвĕнче асамлă турăш шутланса хисеплĕ вырăн йышăнать. Юлиан календарĕ тăрăх çурла уйăхĕн 19-мĕшĕнче ăна чысласа уявлаççĕ.
Ӳнер тĕпчевçисем турăша 1380—1395-мĕш çулсенче çырнă пулĕ тесе шутлаççĕ, ăна е Феофан Грек, е унăн çывăх таврари ÿнер ăсти хайлама пултарнă теççĕ. Хальхи вăхăтра турăш Патшалăх Третьяков галереинче упранать. Кашни çулах турăша чысласа уявланă кун умĕн ăна Тан мăнастирне уявлă чиркÿ йĕркине ирттерме илсе пыраççĕ.
Кун-çулĕ
Турăша кам çырнине тĕрĕссĕн пĕлмеççĕ. Пĕрисем Феофан Грек, теприсем Игнатий Грек теççĕ.
1914—1919-мĕш çулсенче Г. О. Чириков турăша çĕнетсе тÿрлетнĕ хыççăн, ăна Патшалăх истори музейне панă.
Ăшлăхĕ
Турăш икĕ енлĕ: пичĕ енчен Турамăш сăнарĕ Пепкипе, хыçалти енĕ çинче Турă Амăш Вилнине ÿкернĕ.
Турăш пичĕ çырнă мел енчен Елеуса тĕсне (Юмартлăх) хушăнать.
Малти енĕ
Малтанхи ылтăн хыçĕ сыхланса юлман пулин те çын сăнарĕсемпе кĕпе-тумтирĕсем лайăх упранса юлнă (ылтăнпа çырнă пулнă Иисуспа Марьен пуç таври çутă кăшăлсем юпранса юлайман). Елеуса тĕсĕ йĕркипе сылтăм аллипе Таса Хĕр Марье Христ Пепкене тытать, Ачи Амăшĕн питне сĕртĕннĕ. Пепке сылтăм аллипе икĕ пÿрнеллĕ пил пырать, чĕркуççи çинчи гиматипе хупнă сулахай аллинче çавăрса хунă хут тытнă. Ку сăнарăн уйрăмлăхĕсен хушшинче Турачин чĕркуççи таран уçнă урисем, Турамăшĕн сулахай алли çине пуснăскерсем, пулаççĕ.
Турамăш Мафорине чие çырли тĕслĕ сăрăпа çырнă, çÿçеллĕ хĕррине ылтăнпа капăрлатнă тата йăла тăрăх виçĕ ылтăн çăлтăрпа илемлетнĕ, ку вăл таса хĕр пулнине пĕлтерет (Çăлакан çураличчен, çуралнă чух, çуралсан). Марье пуçĕ çинче сенкер калпак.
Хыçалти енĕ
мини|справа|Турă Амăш Вилни. Дон турăшĕн хыçалти енĕ
Хыçалти, питĕ лайăх упранса юлнă (киноварпа çырнă «Сăваплă Турă Амăш Вилни» тени те юлнă) енĕ çинче Турă Амăш Вилнине ÿкернĕ.
Композици варринче Иисус Христа вырнаçтарнă (вăл ыттисенчен икĕ хут пысăкрах), унăн аллинче пĕчĕк çех кипкеленĕ кÿлепе — ку Турамăшĕн вилми чунне пĕлтерет. Унăн умĕнче вилнĕ Таса Хĕр Мария. Ăна вуникĕ апостол тата икĕ епископ (Иаков, иерусалим епископĕ тата Иерофей, Афин епископĕ) çавăрса илнĕ, вĕсем Турамăшĕн юлашки сывлăш тухмиччен унпа юнашар Иерусалимра пулнă. Пулса иртнине икĕ енчен те çуртсем хупăрлаççĕ, ку вăл кил-çуртра пулса-иртнине пĕлтерет. Турамăшĕн умĕнче çурта çунать, ку пурнăç сÿнсе пынине пĕлтерет.
Каçăсем
Категори:XIV ĕмĕрти турăшсем Категори:Википеди:Суйласа илнĕ статьясем Категори:Турăшсем, алфавитпа Категори:Турă Амăш турăшĕсем, алфавитпа
Перчукъёль
Перчукъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Пырсъю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кабарда
мини|Кабарда. Этнографи ҫитти
Кабарда (Къэбэрдей) — Ҫурҫӗр Кавказ варринче пулнӑ историллӗ область.
«Кабарда» тенӗ ҫӗрсене тӗрлӗ историллӗ тапхӑрсенче ялан пӗр вырӑна кӑтартса пӗлтермест, тата унӑн вырнаҫӗвне историллӗ ҫыравсен авторӗсем хӑйсем ӑнланнӑ пек Ҫурҫӗр Кавказ ҫиттисенче майлаштарнӑ.
Хальхи вӑхӑт
ССРП пулса тӑнӑ хыҫҫӑн, Кабард ҫӗрӗсем Кабардино-Балкар АО, каярах АССР-не кӗнӗ.
ССРП арканнӑ вӑхӑтра Кабарда уйрӑм республика пулса каярах адыг халӑхӗпе — Адыгеяпа Черкесине пӗртешӗнес хутлӑ пулнӑ, ку Карачаево-Черкеси уйӑрӑлсан та пулма пултарнӑ. Анчах ку пурнӑҫа кӗмен, вара Кабарда Кабардино-Балкар АССР-ӗнчех юлнӑ (1992 ҫултан — Кабардин-Балкар Республики).
Каҫӑсем
Категори:Раççейĕн тахçанхи облаçĕсем Категори:Черкессен историйĕ Категори:Терек облаçĕ
Ускучевка (юханшыв)
Ускучевка  — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен, Алтай Республики территорипе юхать. Юханшыв Кĕçĕн Маралиха юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  7 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Бияпа Катунь пĕрлешнинчен Барнаул хуличчен, Алей юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Алтай Республикин çырмисем
Алă пӳрни
Алă пÿрни. Чăваш чĕлхинче алă пурнине те, ура пÿрнине те пĕр сăмахпах палăртаççĕ. Анчах та чылай чĕлхесенче апла мар. Ура пÿрнине пĕр сăмахпа, алă пÿрнине тепĕр сăмахпа калаççĕ.
Каçăсем
Категори:Алă лаппи Категори:Пӳрнесем
Данаида монарх
Данаида монарх — нимфалида йышшисен (Nymphalidae)  лӗпӗшсен тӗсӗ. Ҫуначӗсен сарлакӑшӗ 8,9—10,2 см.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Хупăллӑ çунатлисем Категори:Нимфалида йышшисем
Гриззли королĕ, Хаяр Тедди
Гриззли королĕ, Хаяр Тедди (Terrible Teddy, the Grizzly King) — Edison Studios киностудире 1901 çулта Эдвин Портер режиссёр ӳкернĕ американ камит-фильмĕ.
Каçăсем
Категори:Фильмсем, алфавитпа Категори:1901 çулхи фильмсем Категори:Акăлчанла фильмсем Категори:1901 çулхи АПШ фильмĕсем
Грунт (сăрлавӳнер)
Грунт (Grund — никĕс) — сăрлавӳнерте: пир çийĕнчи чи аялти сий Тепĕр чухне карччынсене грунтсăрах çыраççĕ, анчах сăрлавӳнерте ун пекки питĕ сайра пулать.
Костиха (Бакчар юппи)
Костиха  — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Бакчар юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  159 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Чулым кĕнинчен Кеть таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Чулым, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Грунт (сăрлавӳнер)
Каçăсем
Категори:Сăрлавӳнер Категори:Ӳнер Категори:Грунт
Костиха (Бакчар юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Эзе (Нете юппи)
Эзе — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Нете юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13,4 км, бассейн лаптăкĕ 40,648 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Бочаров Николай Павлович
Бочаров Николай Павлович — (10.02.1915(28.01)-27.09.1997), Анăç фрончĕн 30-мĕш çарĕн 185-мĕш перевçĕсен дивизин 280-мĕш перевçĕсен полкĕн рота политрукĕ, политрук, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 12.
Серебрянка (Хапиловка юппи)
Каçăсем
Категори:Мускав юханшывĕсем
Акăш кӳлли (кӳлĕ, Тутарстан)
Акăш кӳлли — Раççей территоринчи кӳлĕ. Тутарстаннче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Тутарстанн кӳллисем
Середняя (юханшыв)
Середняя  — Раççей территоринчи юханшыв. Кострома облаçĕ, Вологда облаçĕ, Ярославль облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Галичское кӳлĕ (Вексы юханшыв башы)    юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кострома юханшыв пуçĕнчен Исады ялĕ патĕнчи шыв виçекен пост таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Атăл юпписен бассейнĕ Рыбинск шывуправĕнчен Хура Атăл кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл, Куйбышев шывуправĕ таран(Хура Атăл бассейне кĕртмесĕр).
Каçăсем
Категори:Кострома облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем
Кинетикăлла энерги
Кинетикăлла энерги — уйрăм материаллă пăнчăн е материаллă пăнчăсен механикăлла тытăм пулса тăракан ушкăнĕн куçăмĕн виçине палăртакан скалярла функци; вăл çав материаллă пăнчăн е пăнчăсен хăвăртлăхĕсен модулĕсенчен тата массисенчен çеç килет. Куçнă чухне тивекен вăйсен ĕçĕ материаллă пăнчăн е пăнчăсен кинетикăллла энергине хушма каять.
Палăртнă тăрăх, m массăллă материаллă пăнчăн кинетикăлла энергийĕ çапла пулать пăнчăн v хăвăртлăхне яланах, чĕмсĕрлĕх йĕркипе е ятарласа палăртсах, çутă хăвăртлăхĕнчен чылай пĕчĕкрех тесе шутлаççĕ.
Материаллă пăнчăсенчен тăракан механикăлла тытăмăн кинетикăлла энергийĕ сумма пек çырăнать
кунта \ i индекс материаллă пăнчăсене нумерацилет.
Асăрхавсем
Категори:Механика Категори:Динамика Категори:Энерги
Аксел
Аксел —Раççей территоринчи юханшыв. Пенза облаçĕ, Мордва Республики, Чулхула облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Мăн Аксел юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 15 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мăкшă пуçĕнчен Темников хулинчиШыв виçекен постчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Мăкшă. Юханшыв бассейнĕ — Хура Атăл.
Çĕрпӳ кĕперĕ (пĕлтерĕшсем)
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Аксел
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пенза облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мордва Республикин юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Тӳкеш
Тӳкеш (Тюкаши) — Тутарстанăн Теччĕ районĕн ялĕ. Тутарсем пурăннă. Анчах та хальхи вăхăтра пушанса юлнă. Пурăнакан вырăнсен шутĕнче официаллăн шутланса тăни е тăманни паллă мар.
Тавралăх
Теччĕрен ? километрта вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Теччĕ районĕнчи пурăнан вырăнсем Категори:Тутарстан
Поликсена (лӗпӗш)
Поликсена е зеринтия Поликсена — парӑс лӗпӗш йышшисен кун ҫути  лӗпӗшӗ. Таксонӑн синонимӗсем: Zerynthia hypsipyle (Schulze, 1776), Zerynthia hypermnestra (Scopoli, 1763).
Ҫуначӗсен сарлакӑшӗ аҫисен 46—50 мм, амисен — 54 мм. ҫити.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Хупăллӑ çунатлисем Категори:Парӑслисем
Сорвилье
Сорвилье — (Sorvilier) — Швейцарири коммуна, Берн кантонне кĕрет.
Мутье тăрăхне кĕрет. 269 çын (2006) пурăнать. Официаллă код — 0711.
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
Лауфенбург (тăрăх)
Лауфенбург (Laufenburg (Bezirk)) — Швкйцарири тăрăх. Центрĕ — Лауфенбург хула.
Тăрăх Аргау кантон кĕрет. Лаптăк — 125,57 км². 27 469 çын пурăнать. Официаллă код —  1906.
Данилиха (юханшыв)
Данилиха  — Раççей территоринчи юханшыв. Перĕм Ен территорипе юхать. Юханшыв Кама (юханшыв)|Кама юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км, бассейн лаптăкĕ 304 км2.
Каçăсем
Категори:Перĕм Енĕн юханшывĕсем
Комсомольская (юханшыв)
Комсомольская  — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Соснинский Еган юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  53 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Васюган, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Человек с резиновой головой
Человек с резиновой головой (L'homme à la tête de caoutchouc) — Star Film киностудире Жорж Мельес режиссёр 1901 çулта ӳкернĕ француз мусăк илемлĕ камичĕ.
Носи-Се
Носи-Сё — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Носи-Яга юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 14 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Çĕлев
Çĕлев — пусмаран, ăна малтан касса маййлаштарнă хыççан, çĕлесе кирлĕ япаласем туни.
Касса майлаштаракана çĕвĕç теççĕ, çĕлекене — çĕлевçĕ.
Каçăсем
Категори:Çĕлев индустрийĕ Категори:Çĕлев Категори:Пир-авăр Категори:Текстиль
Эзе (Хённе юппи)
Эзе — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Хённе юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19,6 км, бассейн лаптăкĕ 63,73 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Çĕрпӳ кĕперĕ (поэма)
Çĕрпӳ кĕперĕ, — Алексей Воробьёв чăвашла çырнă лирикăлла поэма. Асăннă сăвăçăн тепĕр икĕ поэмипе ("Йăмра" тата "Кипенек") трилоги шутланать.
Тытăм тата сăнрлăх уйрăмлăхĕсем
Çĕрпӳ хулине пĕр сăввинче Алексей Воробьёв çапла асăнать:
Ак сарăлса ларать Çĕрпӳ, Ман çамрăклăх хули.
Пĕлӳ вучахĕ, альма матер! Паян та эсĕ чĕрере. Паян та сан шăпушăн хатĕр Кĕмешкĕн эп чĕрре.
Асăннă хулари Çĕрпӳ кĕперĕ истори, культура, техника тата архитектура палăкĕ пулса тăрать. Вăт çав сăнар тавра çаврăнать те ĕнтĕ поэмăра пĕтĕм шухăш.
Ир тĕтре карса çӳрерĕ, Çавалта вăл чĕртрĕ вут... Катаран Çĕрпӳ кĕперĕ — Каснă-лартнă тимĕр ут.
Ытти чĕлхесене куçарни
Вырăсла куçараканĕ — Виктор Кочетков. Вăл çавăн пекех трилогири "Йăмра" тата "Кипенек" поэмăсене те куçарнă. Виçĕ куçару та пĕрле уйрăм кĕнекепе пичетленсе тухнă. Кĕнекере куçаруçăн умсăмахĕ те пур.
Чыслав
1972-мĕш çулта Алексей Воробьёв поэта "Çĕрпӳ кĕперĕ", "Йăмра", "Кипенек" поэмăсемшĕн Чăваш комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ премине панă.
Каçăсем
Категори:Паллă чăваш поэмисем
Полици академийĕ
Каçăсем
Категори:1997 çулта кăларнă АПШ телесериалĕсем Категори:1998 çулта вĕçленĕ АПШ телесериалĕсем
Пианоёль
Пианоёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лыжа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Аллă виççĕмĕш çулхи сивĕ çулла...
Аллă виççĕмĕш çулхи сивĕ çулла... (Холодное лето пятьдесят третьего...) — Мосфильм киностудире Александр Прошкин режиссёр 1987 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:ССРП 1987 çулхи фильмĕсем Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем Категори:ССРП драма фильмĕсем Категори:ССРП боевик фильмĕсем Категори:ССРП криминал фильмĕсем Категори:Вырăсла фильмсем Категори:ГУЛАГ пирки фильмсем
Парӑслисем (лӗпӗшсем)
Парӑслисем е кавалерсем — хупӑллӑ ҫунатлисен йышӗ. 570 тӗсе яхӑн пур.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Хупăллӑ çунатлисем Категори:Парӑслисем
Сет (пĕлтерĕшсем)
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Сет (халаплӑх)
мини|Сет сӑнарӗ. [[Тутмос I вӑхӑчӗн ӳнер ӗҫӗ.]]
Сет, тата Сетх, Сутех (егип. Stẖ), — авалхи Египет халаплӑхӗн тарӑху, хӑйӑрлӑ тӑвӑл, аркану, хаос, вӑрҫӑпа вилӗм турри, Гелиополь Эннеадине кӗнӗ.