cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чулхулари Сормово районĕ
Истори
1917 çулхи юпа уйăхĕн 15-мĕшĕнче ăна Балахна уесĕн Козино вулăсне кĕртеççĕ. Кăшт вăхăт иртсен Сормово вулăсĕ йĕркеленет.
1922 çулхи утă уйăхĕнче посёлока хула шайне хăпартаççĕ. 1924 çулта Сормово ĕçлĕ районĕ йĕркеленет. 1925 çулта район шутне Копосово ялĕ кĕнĕ. 1928 çулта Сормово Чулхулана кĕме пуçланă.
Каçăсем
Категори:Чулхула районĕсем
Кĕçĕн Исем
Кĕçĕнисимово — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 33 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Кинемка
Кинемка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Вадья юханшывăн сылтăм çыранĕпе 8 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Мăнкăмăллăх
Мăнкăмăллăх — виçесĕр мăнаçлăх, вĕçкĕнлĕх, эгоизм.
Христос тĕнĕ
Православире мăнкăмăллăх çылăхлă саккăр хĕрӳлĕхĕнчен пĕрри шутланать. Католици тĕнĕнче те мăнкăмăллăх çиччĕ вилĕмлĕ çылăх концепцине кĕрет.
Мăнкăмăллăха кĕнĕ çын Турă умĕнче хăйĕн пахалăхĕсемпе, хăйне вĕсене Хуçа панине манса кайсах мухтанать. Çакăн пек çын пурнăçри мĕнпур ăраскала хăйех, Турă пулăшмасăрах, Унăн ирĕкĕсĕрех, туянма пултарнине ĕненме тытăнать. Мăнкăмăллăха путнă этем килнĕ пуянлăхшăн (тĕслĕхрен куç курни, хăлха илтни, пурнăç, апат-çимĕç, çурт-йĕр, ача-пăча) Турра тав тумасть.
Ислам
Исламра кибр (виçесĕр мăнаçлăх) пысăк çылăх тата урăх çылăхсене кăларакан сăлтав пулать. Çакă ĕнтĕ Иблиса Аллах тунă Этеме пуç тайма паман, вăл вара этем йăхĕн тăшманĕ пулса тăнă.
Асăрхавсем
Категори:Çылăхсем Категори:Этика
851
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пăрчăкан Нина Алексеевна
Пăрчăкан Нина Алексеевна (чăн хушамачĕ Семёнова, Мăнçут ялĕ, Çĕрпӳ районĕ, Чăваш Ен çур.) — чăваш сăвăçи.
Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (2001-па).
Пурнăçĕ
1955 çулхи чÿк уйăхĕн 27 мĕшĕнче Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи Мăнçут ялĕнче çуралнă.
Тутарстанра вырнаçнă Зеленодольскри медицина техникумĕнче вĕреннĕ, ун хыççăн сыватăшсенче медаппа пулса ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Унăн çак кĕнекесем тухнă:
Унăн сăввисем çине юрăсем те кĕвĕленĕ.
Каçăсем
Категори:1955 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 27-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем
Баль Николай Васильевич
Баль Николай Васильевич — ( – ), 1-мĕш Украина фрончĕн 3-мĕш гварди танк çарĕн 6-мĕш гварди танк корпусĕн 51-мĕш гварди танк бригадин 315-мĕш танк батальонĕн командирĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Указ дати -.
Турмак
Турмак  — Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ территорипе юхать. Алтата юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Узень. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Кĕçĕн тата Мăн Узень (бассейнсен раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем
Борис Беккер
thumb|Борис Беккер Бори́с Бе́ккер (Boris Becker, 1967, чӳк, 22 çуралнă) — нимĕç паллă теннисисчĕ, тĕнчен пĕрремĕш ракетки пулнă. Ултă хут Мăн çĕлем турнирĕсен çĕнтерӳçи. Олимп вăййисен чемпионĕ. 2003 çултанпа Тĕнче чап залĕнче.
Каçăсем
Категори:Германи теннисисчĕсем Категори:1967 çулта çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Чӳк, 22 çуралнисем Категори:Дэвис Черкки çĕнтерӳçисем Категори:Германи Олимп чемпионĕсем Категори:Олимп чемпионĕсем (теннис) Категори:Олимп 1992 çуллахи вăййисен чемпионĕ
Ляча (Омь юппи)
Ляча — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Омь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
Шупашкарти тĕнче кинофестивалĕ
Шупашкар тĕнче кинофестивалĕ — Чăваш Республикин тĕп хулинче — Шупашкарта 2009 çулхи çĕртмен 1 —6 иртнĕ фильм фестивалĕ.
Истори
2003 çулта Шупашкарта пĕрремĕш хут Ю. Н. Озеров ячĕллĕ вăрçă киновĕн фестивалĕ иртнĕ.
2004 çулта çак фестивале Шупашкар, Саранск тата Йошкар-Ола хуласенче иртернĕ. Шупашкарта жюрин хисеплĕ председателĕ республика президенчĕ Н. В. Фёдоров тивĕçнĕ, çплах жюри йышне Чăваш Республикин культура тата МИХ ĕçченĕсем кĕнĕ.
Каярах фестиваль урăх хуласенче вырăн тупнă, Шупашкарта вара 2008 çулчен «Вăрçă кино фестивалĕн ахрăмĕ» мероприятие иртернĕ. Çак мероприятин формачĕпе вăрçă тематикипе фильмсене кăтартнă. 2008 çулта Шупашкарта кинофестиваль хăнасене пуçтарать, вăл ĕнтĕ Озеров ячĕллĕ фестивалĕн эстафетине йышăнать — çапла фестиваль 2008 çулта патриотика киновĕн «На волжском рубеже» ячĕпе таврăнать.
Шупашкарти Тĕнчери кинофестиваль — 2009
2009 çулта Чăваш Республикин правительстви фестивале кулленех тăвас тенĕ. Раççей Федерацин культура министерстви, Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕ,  Киноконцерн «Мосфильм» унитари федерацин патшалăх предпрятийĕ тата ООО «Кинопроцесс» продюсер центрĕ кинофестивалĕн йĕркелевçисем пулса тăнă. Фестиваль 2009 çулхи çĕртмен 1 – 6-мĕшĕсенче халăха ӳнер ĕçесемпе илентернĕ. Фестиваль президенчĕ — Карен Шахназаров. Илемлĕ пултарулăх ертӳçи — Вячеслав Шмыров.
Çĕнтерӳçсен парнисем — «Анне» бронзă статуэткисем — Шупашкарти Анне монуменчĕн пĕчĕклетнĕ кописем.
2000 çулта фестивальте «Россия 88» фильм çĕнтернĕ.
Каçăсем
Категори:Кинофестивальсем Категори:Шупашкарти фестивальсем Категори:Раççей кинофестивалĕсем Категори:Чăваш Енри фестивальсем Категори:Чăваш Енĕн культури Категори:2008 çулта уçăлнă фестивальсем
Мăнçут
Мăнçут, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял. 1923 çулта Манçут Пайкилт пек те паллă пулнă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Çĕрпӳ уесĕн Çĕрпӳ вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Çĕрпӳ районне, 1944 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Чурачăк районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Çĕрпӳ районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ
Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ — СССР ТĔК тата ХКК 1928 çулхи авăнăн 7-мĕшĕнчи Йышăнăвĕпе çирĕплетнĕ чыслав.
Каçăсем
Категори:СССР чыславĕсем Категори:СССР орденĕсем
Аксу
Аксу — Тутарстанăн Аксу районĕнчи посёлок.
Аксу ята тутарла ăнлантарсан ак "шурă", су "шыв" пулать.
Тавралăхĕ
Хусантан 200 яхăн çухрăмра вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Кунта патша панă ярлыкпа пĕр чăваш килнĕ. Çакăнти çыран хĕррисене кăмăлланипе вăл хăйĕн виçĕ ывăлĕпе пурăнма юлнă. Ывăлĕсенчен пĕри Аксупай, тепри Илтерек, виççĕмĕшĕ Енрус ятлă пулнă. Вĕсем виççĕшĕ те пĕр-пĕринчен 5-6 çухрăмран çĕр лаптăкĕсем йышăнса хăйсем валли çурт-йĕр çавăрнă, сунарпа утар, çĕр ĕçĕпе пурăна пуçланă. Ял ячĕсем те вара вĕсен ячĕсенченех тухнă: Аксу (Аксубаево), Илтерек (Ильдеряково), Енрусьел (Енорускино). ,
Асăрхавсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем Категори:Тутарстан посёлокĕсем
Березовский (Иня юппи)
Березовский — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Мозель (департамент)
Мозель (франц. Moselle) — Францин çурçĕр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă, Лотаринги регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 46. Администрациĕ Мец хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 1,023 млн (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 6 216 км² танлашать. Департамент тăрăх Мозель, Сарр, Сейль юханшывсем юхаççĕ.
Департамент шутне 9 округ, 51 кантон тата 730 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Мозель — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. Лотаринги провинци вырăнĕнче йĕркеленнĕ. Депатртамент ячĕ Мозель юханшывĕнчен пулса кайнă. 1793 çулта Франци хăй çĕрĕсем шутне малтан Çветуй Рим империне кĕнĕ хăш-пĕр облаçсене кĕртнĕ. Анчах та 1814 çул хыççăн, Наполеон вăрçăна выляса янă хыççăн, вăл пĕтĕм çĕрсем Германи çĕршывне куçнă.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Горелов Владимир Михайлович
Горелов Владимир Михайлович — (22.07.1909(9)-28.01.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш гварди танк çарĕн 8-мĕш гварди танк механизăмланă корпусăн 1-мĕш гварди танк бригадин командирĕ, гварди полковник.
Айну чĕлхисем
Пайланăвĕ
Категори:Айн чĕлхисем
Сăр
Сăр — Чĕмпĕр облаçĕн Сăр районĕн тĕпĕ, хула евĕрлĕ посёлок. Ӗлĕкрех вăл Промзино ятпа паллă пулнă. Промзино Чĕмпĕр кĕпернин Улатăр уесне кĕнĕ, ăна 1552 çулта никĕсленĕ пулнă. Çапла вара вăл облаçри чи авалхи ял-хула вырăнĕ пулма пултарать. Сала ячĕ вара Промза шывĕнчен куçнă. Совет тапхăрĕнче ăна хальхи ята панă.
Истори
1183 çулти вырăс чăнлăвĕсенче асăннă, ун чухне ăна Сăруй (выр. — Суруй) тенĕ.
1372 çулта ăна вара Сăрă (Сура) тесе çырнă.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ
853
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Анатри Турă
Аялти Турă — (1949 ç. -хула) Раççей хули, Свердловск облаçĕ шутне кĕрет.
Халăх йышĕ
Хулара 23,7 пин çын пурăнать (2005).
Каша
Каша Каšа - (Кайсарово) Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕнчи чăваш ялĕ. Çавăн пекех — Аслă Каша та теççĕ. Кăнтăрарах Тутар Каши пур, вăл ялăн пĕр хутлăхĕнче те чăвашсем пурăнаççĕ.
Тавралăхĕ
Аслă Накаткинран 35 çухрăмра Сĕве юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта клуб, музей, библиотека, чиркӳ, ваттисен çурчĕ пур. Этнографи музейĕ ача садĕнче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
1649-мĕш çулта документсенче яла асăннă. Ял ятне Койсарко Будаевран илнĕ. Кошайко Досаев яла никĕслекенсен хушинче пулнă. Тутарсем "Каша" - тутар ячĕ, "Кайсарово"- чăваш ячĕ тесе шутлаççĕ.
1913 çулта хăшпĕр çынсем Кунтиккав ялне никĕслеме хутшăннă.
XX-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче ялта çил арманĕ, кĕрпе арманĕ, çăм тапатаркан тата маслобойка пулнă.
Кăсăклă фактсем
Ял ячĕ çаканашкал тупмалли юмахра пур: Аслă Кашаран Кĕçĕн Кашана туй килет (Кăмакаран вучаха кăвар кăларни).
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ Категори:Чĕмпĕр облаçĕнчи Чăнлă районĕн ялĕсем
Çăтăхлăх
Иоанн Лествичник шухăшĕпе, çăтăхлăха хирĕçле куляну çылăхĕпе çăтăхсăрлăх ырлăх пулаççĕ.
Çав. пекех
Категори:Этика Категори:Çылăхсем
Hoofdzonde
Кинжа
Кинжа — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. ВОлышка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 197 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
854
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сăкăт (Патăрьел районĕ)
Истори
1920 çулхи çурла уйăхĕн 3-мĕшĕнче Пăва уесне, ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-пе 1927 çулчен Патăръел уесне кĕнĕ. Çак тапхăрта ял çак пайланăвсен Патăръел вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕ хыççăн Патăръел районне, 1939 çулхи нарăс уйăхĕн 22-мĕшĕ хыççăн Чкаловски районне, 1957 çулхи чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Морриконе Эннио
Кун-çулĕ
Эннио Морриконе 1928 çулхи чӳкĕн 10-мĕшĕнче Римра, Марио Морриконе джаз трубачĕпе Либера Ридольфин çемьинче çуралнă. Вăл пиллĕк ачаран асли пулнă. Эннио 9 çула тултарсан Римри Таса Цецили консерваторине вĕренме кĕрет, унта пĕтĕмпе 11 çул хушши ăсталăха ӳстерет, 3 диплом — труба класĕпе 1946 çулта, оркестр (фанфар) класĕпе 1952 çулта тата композици класĕпе 1953 çулта — тивĕçет.
Фильмсене кĕвĕпе илемлетме Эннио Морриконе 1961 çулта çеç пуçлать, ун чухне вăл 30 çултан иртнĕ ĕнтĕ. Малтан итал вестерн жанрĕпе çыхăнать. Чаплăх ун патне пĕр классра вĕреннĕ Серджио Леоне режиссёрпа пĕрле тăрмашнă хыççăн килет. Леоне/Морриконе режиссёр/композитор пултаруллă пĕрлĕхне тăтăшах Эйзенштейн/Прокофьев, Хичкок/Херрманн, Миядзаки/Хисаиши тата Феллини/Рота дуэтсемпе танлаштарсан, нумайрахăше шухăшĕпе Леоне-Морриконе ĕçле туслăхĕ çӳллерех шутланать. Каярах Морриконене хăйсен фильмĕсене кĕвĕлеме Бернардо Бертолуччи, Пьер Паоло Пазолини, Дарио Ардженто тата нумай режиссёрсем ĕç хушаççĕ.
1964 çултанпа Морриконе «RCA» сасă çыракан компанинче ĕçлет, темиçе çĕр юрă капăрлатать, Джанни Моранди, Марио Ланц, Миранда Мартино тата урăххисем валли мусăк хатĕрлет.
thumb|left|330px|Эннио Морриконе ПНО штаб-хваттерĕнче вылять. 2007 çулхи нарăс, 2 Европăра паллăха тухса, Морриконе холливуд синематографĕнче ĕçлеме каять. Америкăра Морриконе Роман Полански, Оливер Стоун, Брайан Де Пальма паллă ăстасен фильмĕсене кĕвĕ сассине кĕртет.
Пултарулăхĕ
Эннио Морриконе — хальхи паллă композиторсен пĕри тата тĕнчери кинора ĕçлекен чи хастар композитор. Хăйĕн вăрăм та хевтеллĕ пурнăçĕн ĕç-хĕлĕнче вăл Италире, Испанире, Францире, Германире, Раççейре тата АПШ-ра ӳнерленĕ 400 фильм тата телесериал валли юрă-çемĕ кĕвĕленĕ. Морриконе хăй миçе саундтрек çырнине ас тумасть, çапах та вăтамран вăл уйăхра пĕр кĕвĕ шăрçаланă теме пулать.
Кинокомпозитор шайĕпе ăна пиллĕк хутчен «Оскар» парнине илме палăртнă, 2007 çулта вара вăл «Оскара» синематографа пысăк çитĕнӳ тунăшăн тивĕçет. Унсăр пуçне, 1987 çулта «Тĕкĕнме юраманнисем» («The Untouchables») фильмăн кĕввишĕн ăна «Ылтăн глобус» тата «Грэмми» парнине тивĕç пулать. Морриконе кĕввипе капăрлатнă фильмсем хушшинче уйрăмах çаксене асăнмалла: «Пĕр ывăç долларшăн», «Темиçе доллар ытларах», «Лайăххи, япăххи, усалли», «Пĕррехинче Тискер Анăçра», «Пĕррехинче Америкăра», «Мисси», «Декамерон», «Багси», «Профессионал», «Тĕкĕнме юраманнисем», «Çĕнĕ кинотеатр „Парадиз“», телесериал «Спрут» тата «Пианист пирки калани».
Эннио Морриконен мусăк чухлавне çырса, каласа кăтартма çав тери кăткăс. Унăн аранжировкисем яланхилле тĕрлĕ ïăрануллă, вĕсенче классикăн та, джазăн та, итал фольклорĕн те, авангардăн та, рок-н-роллăн та, иçмасса, еккийĕ янрать. Морриконе тĕрлĕ тĕслĕ инструментсене — купăсран пуçласа электрогитарă таран — выляттарать, çапах та унăн хăй евĕр стайĕ — хĕрарăм сассине мусăк хатĕрĕ вырăнĕнче усă курса оркестрăн сĕткен çеммипе пĕрле шăрантарасси.
Морриконе саундтрексем кăна мар, вăл камера инструмент мусăкне те хайланă. 1985 çулта вăл Европăра тур ирттернĕ, концертсенче хăйех оркестра дирижёр пулса  ертсе пынă.
Хăйĕн карьеринче икĕ хутчен Эннио Морриконе фильмсенче вылянă, 1995 çулта маэстро пирки тулли документлă фильм ӳкерсе илнĕ. Эннио Морриконе авланнă, унăн тăватă ача, Рим хулинче пурăнать. Ывăлĕ — Андреа Морриконе — çаплах кино валли мусăк çырать. «Metallica» этеп американ ушкăнĕ 80-мĕш çулсен вĕçенчен пуçласа хăйĕн кашни концертне «Лайăххи, япăххи, усалли» классика вестернĕнчи «The Ecstacy Of Gold» композиципе уçать. 2000 çулта ăна «S&M» проектра пĕрремĕш хут чĕррĕн (кавер-верси) шăрантарнă.
Каçăсем
Категори:Итали композиторĕсем Категори:Итали кинокомпозиторĕсем Категори:Итали дирижёрĕсем Категори:Композиторсем, алфавит тăрăх Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чӳкĕн 10-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1928 çулта çуралнисем Категори:«Оскар» парни лауреачĕсем Категори:«Итали Республики умĕнчи тивĕçшĕн» орден аслă офицерĕсем» Категори:«Итали Республики умĕнчи тивĕçшĕн» орден командорĕсем Категори:«Грэмми» парне лауреачĕсем
Хокайдо Айну чĕлхи
Малтан Японире ытларах вăл чĕлхепе калаçнă пулнă, халĕ вара ун вырăнне яппун чĕлхине усă кураççĕ. 1920-мĕш çулсенче чĕлхепе калаçма пăрахнă теме те пулать. 1990-мĕш çулта айн чĕлхине чĕртмелли юхăм пуçланнă.
Çыру валли катаканăна е латин алфаитне усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Айну чĕлхисем
Сăр (пĕлтерĕшсем)
Сăр:
Мукачево (Кукарча районĕ)
Мукачево  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 173 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453343, ОКАТО кочĕ — 80238830006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
855
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Балюк Иван Фёдорович
Балюк Иван Фёдорович — ( 30-13), Вата фронтăн 16-мĕш сывлăш çарĕн 1-мĕш гварди истребитель авиаци дивизин 54-мĕш гварди истребитель авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, гварди капитанĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Буготак (Иня юппи)
Буготак — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Арамей çырăвĕ
Кун-çулĕ
Арамей çырулăхĕ, грек евĕрлех, çаплах финики çырăвĕнчен пулса кайса, Тухăç алфавичĕн арамей турачĕн никĕсĕ пулса тăрать (Грек алфавичĕ Анăç алфавичĕсен никĕсĕ шутланать).
Арамей çырăвĕ Çывăх Тухăçра, Çурçĕр Африкăра, Азире паллă алфавитсене, çав шутра арап тата хальхи еврей алфавичĕсене, çаплах Индири тĕрлĕ çырулăхсене (брахми тата каярах деванагари) тата Кăнтăр-Тухăç тата Вар Азири нĕсĕл-алфавичĕсене (çав шутра тай тата монгол çырăвĕсем) никĕслет.
Арамей çырулăхĕ анлă сарални Çывăх Тухăçра пирĕн эрăччен VIII ĕмĕрĕн вĕçĕнчен пуçласа тĕнчери çыру çӳретес тата калаçас ăслайĕ пулнинчен килнĕ, Ахеменсем тапхăрĕнче дипломати чĕлхи тата Ахеменсен империйĕн çырулăхĕ статусне тивĕçет.
Арамей чĕлхе хутлăхĕнче халăх этеп йăли сыхланса юлнă; çапла, мандейсен уйрăм тĕнĕнче (хальхи Иранпа Ирак; темиçе çĕр мандей АПШ-па Австралире пурăнать) арамей чĕлхин мандей диалекчĕпе çырнă таса кĕнекисем упранса юлнă, çак диалекта Турра кĕл тунă чухне те усă кураççĕ, унăн паянхи хормипе, хăш хыпарпа, куллен 1 пин çын Иранра пуплет; урăх иран мандейĕсем фарси, ирак мандейĕсем — арап чĕлхипе сăмахлаççĕ.
VII ĕмĕрти арап çĕнтерĕвĕсем хыççăн халифата туса хурсан сири-арамей диалекчĕсене арап чĕлхи ылмаштарать; çак ĕç-пуç, çапах та, тăсăлăвлă пулать, вăл XV ĕмĕрте çеç вĕçленет. Хальхи пур арамей чĕлхин несĕлĕсем, ассирипе мандей диалекчĕсемсĕр пуçне, Сирири темиçе ялăн (темиçе пин çын, ытларах Христос тĕнĕпе, пурăнать) вырăнти калаçăвĕ пулать.
Сири-арамей литератури тулли анлă, унăн кун-çулĕ пысăк палăртуллă: вăтам ĕмĕрсенчи ислам шухăшĕ хăй вăхăтĕнче ялкăш тапхăрне арамей чĕлхине пула хăпарать, кайран ăна арап чĕлхине авалхи грек философĕсен, уйрăмах Аристотелĕн, ĕçĕсене куçараççĕ.
Туринск
thumb|100px|Герб (1785) Туринск — Раççей хули, Свердловск облаçĕн Туринск районĕнчи хула.
Арамей çырăвĕ
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Алфавитсем
كتابة آرامية عتيقة Арамейская письменность อักษรอราเมอิก Категори:Авалхи чĕлхесем
Туринск
Халăх йышĕ
Хулара 18,8 пин çын пуранать (2005).
Хула Турă шывĕн сыдтăм çыранĕнче, Екатеринбургран 253 çм вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Раççей хулисем Категори:Свердловск облаçĕ
856
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Крымчаксем
Крымчаксем́ (, пĕр хисеп — ; 1917 çулченхи тăван ячĕ — еудилер — «иудейсем» тата срэль балалары — «Израиль ывăлĕсем») — чылай мар (паянкуна темиçе çĕр çын) этнос ушкăнĕ, хăйсен йăлипе ортодокс иуда тĕнĕн йĕркипе пурăнаççĕ, Крымра пурăннă, крымчак чĕлхи чĕлхипе калаçнă, крым тутар чĕлхине çывăх тăван шутланать. Пĕр тĕпчевçĕсем крымчаксене хăй тĕллĕ тĕрĕк этносĕ теççĕ, теприсем — еврейсен этнолингва ушкăнĕ теççĕ. Крымчаксем хăйсем те ик тĕрлĕ шутлаççĕ.
Каçăсем
http://crymchaks.org/
Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Украина халăхĕсем Категори:Израиль халăхĕсем Категори:Крым халăхĕсем Категори:Çухалнă халăхсем
Утă, 3
Уявсем
Беларуçин ирĕклĕх кунĕ
Кăнтăр Африка Республики
Кăнтăр Африка Республики (КАР), — Африкăн кăнтăр енчи патшалăх Унпа Намиби, Ботсвана, Зимбабве, Мозамбик тата Свазиленд юнашар вырнаçнă. Лесото патшалăх пĕтĕмпех КАР ăшĕнче тăрать.
Халăх йышĕ
49,3 млн ( 2009 çул ) Республикăра пурăнать.
Пайланăвĕ
thumb|250px Паянхи вăхăта КАР 9 провинцирен тытăнса тăрать.
Каçăсем
Категори:Кăнтăр Африка Республики
Рейнланд-Пфальц
Рейнланд-Пфальц (Rheinland-Pfalz, илтĕнет: Ра́йнланд-Пфа́льц) — ФРГ çĕрĕ. Тĕп хула — Майнц.
Кӳлĕсем
Рейнланд-Пфальц çĕрĕнчи чи пысăк кӳлĕ — Кобленцран инçех мар вырнаçнă Laacher See.
Экономика
Центр обучения специалистов газовой отрасли (совместно с ОАО «Газпром»)
Каçăсем
Категори: Германи федераллă çĕрĕсем
Кисига
Кисига — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лапово юханшывăн сулахай çыранĕпе, 7 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Салихово (Исимовский ял тăрăхĕ)
Салихово  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 95 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453343, ОКАТО кочĕ — 80238830007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
857
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сенча (Омь юппи)
Сенча — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Омь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
Куляну
Куляну (acedia) — çуклă кăмăл, чун пусăрăнни, пĕтĕм вăй-хал чакни.
Хытă куляну депресси чухне пулса тухать, вăл вара хăйне хăй çине алă хуртарать.
Христианлăхра
Христианлăхра куляну — саккăр çылăхлă хĕрӳлĕхрен пĕрри, каярах рим-католици йăлипе çиччĕ вилĕмлĕ çылăхран пĕрри.
Каçăсем
Категори:Эмоцисем Категори:Çылăхсем
Lenost Faulheit Sloth (deadly sin) Accidia Latskap Latskap Acedia Preguiça (pecado) Lene Lenivosť Lättja Katamaran Зневіра
858
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Энди Роддик
thumb|Энди Роддик Эндрю Стефан («Энди») Роддик (Andrew Stephen ("Andy") Roddick, 1982, çурла ,30 çуралнă Омаха, Небраска, АПШ) — америка теннисисчĕ, тĕнчен пĕрремĕш ракетки пулнă. 2000 çултанпа профессионал.
Спорт хатĕрĕсем
Тум-тирĕ - Lacoste. Пушмакĕ - Babolat. Ракетка - Babolat Pure Drive Roddick Plus.
Каçăсем
Категори:1982 çулта çуралнисем Категори:Çурла, 30 çуралнисем Категори:АПШ теннисисчĕсем Категори:Дэвис Черкки çĕнтерӳçисем
859
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ильин Станислав Петрович
Ильин Станислав Петрович, — юрăсем валли сăвă çыракан, публицист, куçаруçă. 1950 çулхи утă уйăхĕн 3 нчи Сăкăт ялĕнче çуралнă. Чăваш Енĕн кĕвĕçичен пĕрлешĕвне кĕреть. 1996 çулта А. Талвир ячĕллĕ республикăн литература премиĕн лауреат ятне тивĕçлĕ пулнă. 2002 çултанпа Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ. 1994 Кĕвĕ пĕрлешĕвĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ. Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвне кĕрет.
Пурнăçĕ
1967 çулта Сăкăтри вăтам шкула ылтăн медальпе пĕтернĕ. Кайран вара ялти клубăн заведующиĕ пулса ĕçленĕ. Çара кайсан унта салтаксен вокалпа инструментлă ансабле ертсе пынă. Çартан килсен Чăваш патшалăх университечĕн филологи факультетне пĕтернĕ.
Шкул вĕрентекенĕ, Чăваш радиопа телевидĕнче кĕвĕ передачисен редакторĕ пулса ĕçленĕ. Чăваш республикин ăслăлăхпа методика центрĕн уйрăмĕн Халăх пултарулăх çурчĕнче аслă редактор, информаципе аналитика уйрăмĕн заведущий вырăнĕнче ĕçленĕ. 1990 çултанпа Чăваш Ен кĕвĕçисен Ассоциациĕн яваплă секретарĕ. 2000 çултанпа «Клуб тата халăх пултарулăхĕ» хаçатăн тĕп редакторĕ.
Ӗçĕсем
Унăн ĕçĕсем нумай хаçатпа журналта пичĕтленнĕ. Çавăн пекех юрăллă-сăвăллă текстсене куçарать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Горелов Владимир Петрович
Горелов Владимир Петрович — (16.04.1924-16.06.2007), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 37-мĕш çарĕн 28-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 86-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн танка хирĕç пăшалсен взвочĕн командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
Бруней
Бруней — Азин Кăнтăр-Хĕвелтухăçĕнче вырнаçнă султанат. Калимантан утравĕн çурçĕр-хĕвеланăç енче выртать.
Истори
XVI ĕмĕрте Бруней вăйлă патшалăх шутланнă. Ун çĕрĕсем Калимантанăн чылай пайне тата хăш-пĕр çывăхри утравсене йышăннă. 1839 çулта паллă Дж. Брук авантюрист пăлхав çĕклесе çурçĕр çĕрĕсене хăйне пăхăнтарнă, султанран «раджа» ята тивĕçнĕ. Шурă раджасен ĕмĕрĕ пĕтсен Саравак (çурçĕр пайĕнчи çĕрсен ячĕ) Малайзине куçнă. 1888 çулта Брунейĕн пĕтĕм çĕрĕ Британи протекторатне лекнĕ. Темиçе пăлхав иртнĕ хыççăн 1959 çулта Аслă Британи Брунея вырăнти ыйтусене татса памалли автономи панă, 1984 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Бруней никама пăхăнман патшалăх пулса тăнă.
Административлă пайлану
Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Каçăсем
Категори:Бруней
Ирçесем
thumb|250px|Ирçесен ялавĕ Ирçесем (ирçелле: Эрзят, пĕрреллĕ хисепре — эрзя), — Мордва Республикин тĕп халăхĕсен пĕри (тепри мăкшăсем). Çавăн пекех Саратов, Пенза, Чĕмпĕр, Чулхула, Оренбург облаçĕсенче, Чăваш Енре, Тутарстанра, Пушкăрт Республикинче, Çĕпĕрте пурăнаççĕ. Ирçĕсен тĕнĕ — провослави.
Халăх йышĕ 410 000 Ирçе чĕлхипе калаçаççĕ.
Каçăсем
Категори:Финн-укăр халăхĕсем
Чертанла
Чертанла  — Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ территорипе юхать. Мăн Узень юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 58 км.
Баляев Алексей Андреевич
Баляев Алексей Андреевич — ( 15-25), Кăнтăр-Анăç фрончĕн 6-мĕш çарĕн 25-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 78-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн стрелокĕ, гварди красноармеецĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19.
Чертанла
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Узень. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Кĕçĕн тата Мăн Узень (бассейнсен раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем
Хун чĕлхи
Хун чĕлхи, — хунсен чĕлхи. Çухалнă чĕлхе шутланать. Тĕпчевçĕсем вĕсен çырулăхĕ пулман тесе шутлаççĕ пулсан та, чăвашсем хушшинче сыхланса юлнă тĕрĕ çырăвĕ çак шухăшпа килĕшмелле маррине кăтартать. Хунсен тĕрĕ çырăвĕ анăçалла килес умĕнех пулнă. Çапах та вĕсен çырулăхĕ пулнине çирĕплетсе паракан чăнлавсене халиччен тупайман.
Ăсчахсем ку чĕлхе ротацизмлă тата ламбдаизмлă тĕрĕк чĕлхи пулнă тесе шутлаççĕ.
Хунсен çырулăхĕн тĕслĕхĕсене тупман, çапах та питĕ сахал хун сăмахĕ сыхланса юлнă, вĕсене грек е латин куçăвĕнче хытă улăштарнă — ытларах пайăр ятсем, вĕсем тĕрĕк тымарĕнчен пулнине курма пулать ("Europe: The Origins of the Huns" е "Khan Diggiz Dish Inscriptions" пăхăр). Encyclopaedia Britannica çырнипе, Хасар чĕлхипе пĕрле r- тата l-тĕслĕ тĕрĕк чĕлхисен пăлхар туратĕнче шутланать,тĕрĕксен паянхи чĕрĕ чĕлхисенчен чăваш чĕлхи (ытти чĕрĕ тĕрĕк чĕлхисем z- тата š-тĕслĕ чĕлхе пулать) кăна упранса юлнă.
Каçăсем
Категори:Çухалнă чĕлхесем Категори:Тĕрĕк чĕлхисем Категори:Авалхи чĕлхесем
Убинка (Омь юппи)
Убинка — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Омь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
860
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Саратовский (Исимовский ял тăрăхĕ)
Саратовский  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 134 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Ковжинка
Ковжинка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Ухтомица юханшывăн сылтăм çыранĕпе 11 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Тарăху
thumb|[[Çиччĕ вилĕмлĕ çылăх тата Тăваттă юлашки япала (Босх ӳкерчĕкĕ)|«Çиччĕ вилĕмлĕ çылăх тата Тăваттă юлашки япала» И. Босх ӳкерчĕкĕн фрагменчĕ.]] Тарăху — çуклă аффект,
Каçăсем
Категори:Мораль Категори:Çылăхсем Категори:Аффектсем
Иван Лендл
Çитĕнĕвĕсем
Категори:1960 çулта çуралнисем Категори:Пуш, 7 çуралнисем Категори:АПШ теннисисчĕсем Категори:Чехи теннисисчĕсем
Крутиха (Иня юппи)
Крутиха — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Сингапур
thumb|250px|left Сингапур — Азин Кăнтăр-Хĕвелтухăçĕнче вырнаçнă хула-патшалăх. Малай çурутравĕнче кăнтăр енче вырнаçнă.
Тĕн
Сингапур — нумай тĕнлĕ çĕршыв. 40% буддизм тĕнĕпе пурăнать. Китай халăхĕн ытларах пайĕ хăйсен йăли-йеркипе пурăнать — даосизм, конфуцианство, буддизм тата авалхи анимизм тĕнĕпе пурăнаççĕ. Мусульман тĕнне ĕненекеннисем ытларах пайĕпе малайсем. Христианлăх тĕнĕпе 14% пурăнать.
Каçăсем
Категори:Сингапур Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Азербайджансем
250px|thumb|Азербайджансем, [[1860]] thumb|right|500px
Пурăнакан çĕрсем
Азербайджанра 8 миллион ытла çын пурăнать. Патшалăхра вĕсен шайĕ 91 % пулать. Азербайджансăр пуçне, азербайджансем Иран çĕрне йышăнаççĕ, унта вĕсем Анăç Азербайджан, Тухăç Азербайджан, Ардебиль, Зенджан провинцисенче нумайрахăшĕ пурăнать, çаплах Курдистан тата Хамадан провинцисен тухăç районĕсенче, Казвин провинцин çурçĕр районĕсенче кил-çурт çавăрнă. Пысăк азербайджан пĕрлĕхĕсем Тегеран, Кередж, Мешхед хулисенче те пур.
Раççейре азербайджансем тахçанах Кăнтăр Дагестанра пурăнаççĕ, Дербент районĕнче ытларахăшĕ (55,7 %) пулаççĕ тата Табасаран (18 %), Рутул (4 %, Анат Катрух аулĕ) тата Кизляр (3 %, Мăн Бредихи тата Перси аулĕсем) районĕсенче те пурăнаççĕ. Совет вăхăтĕнче тата ун хыççăнхи çулсенче шалти иммиграцине пула тата Азербайджанран тата урăх республикăсенчен куçса килнипе халĕ азербайджансем тĕрлĕ йышпа Раççейĕн чылай территоринче палăраççĕ (тĕплĕнрех Раççейри азербайджансем статьяна вулăр).
Грузиире азербайджансем, Тбилисисĕр пуçне, кăнтăр, кăнтăр-тухăç тата ва районĕсене: Марнеули, Болниси, Дманиси, Гардабани (çак тăватă районта вĕсем абсолютлă е кăшт нумайрахăш шутланаççĕ), Сагареджо, Каспи, Мцхета, Цалка, Лагодехи, Карели, Тетри-Цкаро, Гори тата Телави йышăнса пурăнаççĕ. Азербайджансем çаплах Рустави тата Дедоплис-Цкаро хуласенче пурăнаççĕ. Эрмен-азербайджан хирĕçĕвĕччен (1988) азербайджан çыннисем пурăнакан вырăнсем нумай Эрмени регионĕсенче пулнă, (тĕплĕнрех пăхăр Эриенири азербайджансем), çав шутра Ереванра, унта вĕсем 1897 çулчен пысăк этнос ушкăнĕ шутланнă.
Турцири азербайджансем Эрменипе юнашар районсене: Карс тата Игдыр провинцисене тата Эрзурум провинцин Шенкая тăрăхне йышăнса пурăнаççĕ. Совет тапхăрĕ хыççăн Азербайджанран куçса пынипе азербайджансем Турцин чылай хулисенче вырнаçрĕç.
Туркменистанра азербайджансем уйрăмах пĕрле Туркменбаши (Красноводск) тата Ашхабад хуласенче вырнаçнă.
Унсăр пуçне азербайджансем Европăра, АПШ-ра, Канадăра, Украинăра, Узбекистанра, Казахстанра тата урăх СССР-та пулнă урăх республикасенче вырнаçнă.
Этногенез
Тĕрĕксем Тухăç Кавказ Лешьенне кĕнипе вырăнти йăхсем тĕрĕкленеççĕ те ХI—ХIII ĕмĕрсенче тĕрĕк чĕлхиллĕ азербайджан халăхлăхĕ çуралать. Азербайджансен этногенезне иран халăхĕсем, çаплах кавказ албанĕсем тата урăх кавказ чĕлхиллĕ халăхсем хутшăннă. Азербайджан халăхлăхĕ XV—XVI ĕмĕрсенче, Сефевсен тапхăрĕнче, хормăланасси вĕçленет. XIX — XX ĕмĕр вĕçĕнче официаллă раççей докуменчĕсенче азербайджансене туçи тутарĕсем, мăсăльмансем, кавказ лешьен тутарĕсем, ăслăх-этнографи ĕçĕсенче — адербейджан е азербайджан тутарĕсем, тĕрĕксем, азербайджансем тенĕ.
Антропологи енĕпе чылай азербайджан европа евĕр расăн ĕнчĕ-иран турачĕн каçпи кĕçĕн тĕсĕ пайне кĕрет.
Этноним
«Азери» ят авалтанах паллă пулнă. Унпа Персин Азербайджан провинцинчи тĕрĕксемпе хутшăнса кайиччен хальхи талыш тата çухалнă килит чĕлхисене çывăх азери чĕлхипе пупленĕ, иран чĕлхипе калаçакан çынсене палăртнă. Хăш кӳршĕ халăхсем, çав шутра тĕрĕксем те азербайджансенев «азери» теççĕ. Темиçе этнографи ушкăнĕ — карапапахсем, айрумсем, падарсем, шахсевенсем, карадагсем тата урăх. те. Раççейре вĕсене «ту тутарĕсем» тенĕ. Азербайджанра «азербайджан тутарĕсем», е «азербайджансем» термина, пĕрремĕш хут 1891 çулта «Кешкюль» либераллă баку хаçачĕ кĕртнĕ. XIX ĕмĕрĕн вĕçенчен пуçласа XX ĕмĕр пуçламĕшĕчченех «азербайджансем» терминпа этнографсем усă кураççĕ. Кавказ тĕрĕкĕсен «азербайджансем» хорми 1930-мĕш çулсенче çирĕпленет.
1918 çулта Кавказ Лешьен сеймĕн азербайджан фракцийĕ, (официаллă «кавказ-тутар»), хăйĕн çĕршывăн «Азербайджан Демократи Республики» (АДР) ирĕклĕхне пĕлтерет. Авал вăхăтра хальхи АДР територийĕ историре Арран ятпа паллă пулнă (авалхи Кавказ Албанийĕ, пирĕн эрăччен I ĕмĕр) тата Ширван, çаплах Азербайджан истори хоронимĕ  Араксран кăнтăралла Тебриз, Ардебиль хуласемпе Урми кӳлĕ çĕрĕсене, тепĕр сăмахпа авалхи Атропатенăна асăннă. Атропатена хăйĕн ятне авалхи Атропат (Атурпата) тăрăм ятĕнчен илнĕ. Каярах авалхи перс чĕлхинче хоронима арапла улăштараççĕ (Атурпаткан-Адурбадган-Азербиджан-Азербайджан витĕр). Монголсем айĕнчи Азербайджан тесе хăш чухне Арранăн кăнтăр пайне те палăртнă. Çапах та, 1918 çулченех Кавказ Лешьен территоринче «Азербайджан» истори-географи е политика йĕркелу топонимĕпе Азербайджан перси провинцине палăртнă. XX ĕмĕрте «Кăнтăр Азербайджан» тата «Çурçĕр Азербайджан» палăртусене пурнăçа кĕртеççĕ. Кемалистсем (каярах Совет Союзĕ те) истори Азербайджанĕпе кăнтăр-тухăç Кавказ Лешьен çĕрне пĕр патшалăха пухасшăн пулнă.
Чĕлхе
Чĕлхи — азербайджан е азери, тĕрĕк чĕхисен кăнтăр-анăç (огуз) турачĕ шутĕнче пулать, персипе арап сĕмĕ питĕ вăйлă сисĕнет. Азербайджанла Азербайджанăн 95 % çынĕ калаçать. Диалект ушкăнĕсем: тухăç, анăç, çурçĕр тата кăнтăр. Азербайджансем хушшинче çаплах вырăс чĕлхи (Азербайджанра, Раççейре, Грузире), перси чĕлхи (Иранра) тата турккă чĕлхи саралнă. XX ĕмĕр тăршшипех азербайджан чĕлхин çырулăхĕ виçĕ хутчен — малтан латин, кайран — кириллица графикинчен (1958 çулта çак алфавита кириллица çинчи, азербайджан чĕлхине вырăнлăрах алфавит çине куçарнă). 1991 çулта Азербайджанра латин алфавичĕпе усă курма тытăнаççĕ.
Тĕн
Азербайджансен чылайăшĕ (иран тата кавказăн чылай пайĕн азербайджанĕсем) шиит ăнлантаруллă (джафар мазхабĕ) ислам йĕркипе кĕл тăвать. Суннитсем (ханафитсем) Азербайджанăн çурçĕр, çурçĕр-тухăç тата хăшпĕр вар районĕсенче пурăнаççĕ. Грузири тата Турцири азербаджан халăхĕ шиит, çаплах суннит ăнлантаруллă ислама йышăннă. Çаплах пĕчĕк йышлă бахайсем, христиансем тата сăртăшсем пур.
Кулленхи пурнăç
thumb|right|[[Тебриз азербайджанĕсем тĕртнĕ кавир]] Хула çыннисем кавир тĕртеççĕ, ылтăн тата ахах-мерчен ĕçĕпе тертленеççĕ, йывăçпа чула ăсталаççĕ, XIX ĕмĕртен пуçласа — промăçлăх ĕç-пуçĕ çĕкленет; ял хуçалăхĕ — çĕр ĕçĕ, мамăк çитĕнтересси, сад ĕçĕ, иçĕм çитĕнтересси, пурçăн тăвасси,сурăх çăм, какай туса илесси, шултра выльăха ĕрчетесси. Паллă тырă культурисем — тулă, урпа, рис, çаплах вир, ыраш, кукуруза, сĕлĕ.
Азербайджансен чылайăшĕ халĕ хуласенче пурăнать. Ялсем саралса выртаççĕ, тусем çинче терраса евĕр, тӳрем тăрăллă чул çуртсем. Ту çинчи, айлăмри аулсенче çуртсене йывăç тата черепица тăрăллă çуртсем. Çурт-йĕр тумалли материалсем — чул тата шăрантарнă кирпĕч.
Каçăсем
Категори:Азербайджансем Категори:Азербайджан халăхĕсем Категори:Грузи халăхĕсем Категори:Иран халăхĕсем Категори:Эрмени халăхĕсем Категори:Раççей халăхĕсем Категори:Турци халăхĕсем Категори:Дагестан халăхĕсем Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Мăсăльман халăхĕсем
VirtualDub
VirtualDub— видеона монтажлама, çырма тата редактировани тума çакăн пек операци системи валли Windows-32-bit (95/98/ME/NT4/2000/XP), çак лицензипе GNU General Public License (GPL).Шутласа кăлараканĕ — Эвери Ли (Avery Lee). Видеона çак программăпа усă курса çăмăл операцисем тума пулать. VirtualDub хăйĕн фильтăрĕсене е хушма пултаракан урăх кăларакансен модулĕсене усă курма пултарать..
Пĕтĕмĕшле функцисем
Видеоран мĕнле те пулсан татăк касса ильме, сирĕн малта тăракан татăка суйласа ильмелле. Кайран программăра аялта куçса çӳрекен япалана видео татăкĕн вĕçне куçарса çитермелле, хăшĕсене татма тата суйлама Edit->set selection start е ахальтен клавиатураçинчи клавише пусмалла Home. Малалла вĕçĕнчи татăка палăртса тата суйласа Edit->set selection end е ахальтен End. Кайран суйласа ильнĕ татăка урăх файлăшне астутарса хăвармалла (File->save stripped avi). Çыпăçтарас пулсан пĕр татăкне уçмалла та çакна суйласа ильмелле File->Append AVI segment кайран иккĕмĕш татăкĕ хăех пĕрмĕш çумне çыпçăнса ларать.
VirtualDub-ра нумай фильтрсем пур, хăшĕсене видео потокне кĕртме пулать. Фильтр хурса пыни — Video->Filters.., кайран çавăн чӳречи уçăлать. Çав чӳречере çакна пусăр Add (фильтр хушмалли), фильтр суйласа илĕр, хăшĕ сире кирлĕ, ОК пусăр, фильтăра конфигураци тăвăр. фильтр ларчĕте. Çакăнпекех эсир тулаш фильтăрĕсем лартма пултаратăр, çавăнпеккисем, хăш филтăрĕсем Virtual Dub-ра çуккă, паллах хăшĕсем интернетра пур. Çавна валли Add кнопкăна, кайран Load пусмалла, Хыççăн фильтр ăçта ларнине суйласа ильмелле (фильтрăн адрĕсĕ) хытă дискра. Темиçе фильтăра харăсах лартма пулать.
Хăшпĕр фильтрсем
Сасăн çулне видеоран астуса хăвартарас пулсан сирĕн çакна суйласа ильмелле File->Save WAV…, Çулне кăтартмалла. Лартма — Audio->WAV Audio…
Пуçламăшĕнче фрагмента суйласа ильмелле, кайран палăртса хумалла, хăшĕнпе эпир ĕçлесшĕн. Ун хыççăн менюра çакна суйлатпăр File->Save image sequence. Кадр пайланине астуса хăварма чӳрече уçăлать. Пĕрремĕш пункт — префикс. Тĕслĕхрен, енчен те эсир пурнете улăштармасăр хăварнă пулсан, пĕтĕм сирĕн файлсем çак ятлă xxxx.tga (или xxxx.bmp), ăçта xxxx — кадр номерĕ. А енчен те эсир префикса хушатăр тĕслĕхе avto_mazda, вара пĕтĕм сирĕн файлсем çак ятлă avto_mazdaxxxx.tga (е avto_mazdaxxxx.bmp), ăçта хххх кадр номерĕ.
Иккĕмĕш пунктра чӳречи çавăнашкалах, анчах та avto_mazda вĕçĕнче пулать. Çак пунктра файл кадрсен расширение улăштарма пултаратăр. Тĕслĕхрен çак расширение çырма asu. Виççĕмĕш меню пунктчĕ — палăртакан цифрăсем. Енчен те сире кирлĕ, палăртакан цифрăсем ятĕнче пулччăр 13 — лартăр 13, 7 кирлĕ, лартăр 7. Тăваттăмĕш пунктра кадр пайĕсене астуса хăварма формат суйласа илес пулать — tga или bmp. Юлашкири пунктра тӳрех видеона кадăра пайлама пуçламалла мар, сценарий шутласа кăлармалла (вăл Virtual Dub-ри папкăра тăвăнать ) каярахпа вара ăна тума лартса хăвармалла.
1.7.7 версирен пуçласа VirtualDub VOB-файлсемпе ĕçлеме пултарать (DVD-фильмсем) тата MPEG2 форматсем ятарлă плагинпа; малтантарах çавна валли çакăнпек модификацисем усă курнă: VirtualDub-MPEG2 тата VirtualDubMod.
Нумаях пулмасть VirtualDub wav сасă форматчĕпе анчах мар çыхăну тытать, паллах та avi, divx, mpg, mpeg, mpv, m1v, dat, mp3, avs, vdr, w64. Темиçе сасă çулĕсемпе ĕçлеме пултарать.
VirtualDub каякан плагинсемпе усă курсан та çак файлсене йышăнать .3gp, .mp4, mov, wma, wmv, pvn, flv, fli, flc.
(Advanced Systems Format.asf)-па ĕçлесси халĕ кунта çуккă, 1.3d версирен пуçласа, çак фирма чарние пула Microsoft.
Кĕперсем
Категори:Ирĕклĕ программа хатĕрлĕхĕ Категори:Windows валли программа хатĕрлĕхĕ Категори:Видео редакцилемелли ирĕклĕ ПХ Категори:Видео редакцилемелли ПХ Категори:Ирĕклĕ сасă ПХ
Финики çырăвĕ
Финики çырулăхĕ — этемлĕх кун-çулĕн фонетика çырăвĕ йеркин тĕслехĕсенчен пĕри. Пирĕн эрăччен XIII ĕмĕр тĕлнелле пулса тухнă, темелле, хальхи çыру йĕркисен чылайăшĕн кăкĕ шутланать.
Консонант çырăвĕпе усă курнă, сăмахсене çырнă чухне хупă сасăсемпе çеç усă курнă. Текста сылтамран сулахаялла çырнă.
Алфавит пулса кайни
thumb|left|Ӳкер. 2. [[Пуни вăрçисем|1-мĕш Пуни вăрçи вăхăтĕнчи Карфаген вак укçинчи финики халăпĕн Пегасĕ, реверс.]] thumb|right|Ӳкер. 3. [[Лептис Магна, кивĕ форум, Ганно (G’y ben Hanno) обелискĕ, неопуни фрагменчĕпе латинла çырни ]]
Каçăсем
Категори:Семит çырăвĕ Категори:Консонант çырулăхĕсем
Искитим (Иня юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Лисицина Зоя Васильевна
Лисицина Зоя Васильевна (1952 çулхи çу уйăхĕн 20-мĕшĕ, Кăкшăм ялĕ, Етĕрне районĕ, Чăваш АССР —) — паллă чăваш меццо-сопрано юрăçи, Чăваш АССРĕн халăх артисчĕ, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ.
Кун-çулĕ
1952 çулхи çу уйăхĕн 20-мĕшĕнче Етĕрне районĕнчи Кăкшăм ялĕнче çуралнă. Етĕрне районĕнчи Кăкшăм шкулĕнче вĕреннĕ чухнех актриса пулма ĕмĕтленнĕ. Çавна май ялти шкула пĕтерсен Шупашкарти Ф. Павлов ячĕллĕ мусăк вĕрентĕшĕн вокал уйрăмне вĕренме кĕнĕ. Хăйĕн иксĕлми пултарулăхне Зоя чи малтан Сăр шывĕ хĕрринче ирттернĕ ĕçпе юрă уявĕсенче тата республикăри тĕрлĕ кăтарту-конкурсĕсене хутшăннă, лауреат ятне тивĕçнĕ. Ахальтен мар ĕнтĕ ăна мусăк училищине вĕçленĕ хыççăнах Чăваш патшалăх юрăпа ташă ансамбльне ĕçе илнĕ.
1974-1989 çулсенче Чăваш патшалăх ташăпа юрă ансамблĕн солисчĕ, 1989 çултанпа Чăваш патшалăх академин капеллин солисчĕ.
Пултарулăхĕ
Зоя Лисицына илемлĕ те çепĕç сасăпа юрланине Германири, Италири, Венгрири, Словакири, Чехири тата ытти çĕршыври ӳнере юратакансем те итленĕ.
Каçăсем
Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа Категори:Юрăçсем, алфавитпа Категори:Раççей юрăçисем Категори:Чăваш юрăçисем Категори:1952 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 20-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Кодина (юханшыв)
Кодина — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. БЕЛ/ОНЕГА/59/26 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 183 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
862
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кодина (юханшыв)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Баляев Яков Илларионович
Баляев Яков Илларионович — (09-14), Лăпкă океан флочĕн Сучань çыран сыхлавĕн секторĕн 355-мĕш уйрăм тинĕç пехота батальонĕн пулемётчикĕ, краснофлотец, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 14.
Хурма
thumb|Хурма çимĕçĕ Хурма (Diospyros) — кăнтăрти çулçăллă йывăç тата унăн шултра сарă-хĕрлĕ çимĕçĕ. Çимĕçĕ – мăнтăркка 2-10 вăрлăхлă пылак çырла.
200 ытла тĕслĕ пулать. Анлă сарăлнă тĕсĕ – «Королек».
Нумайăшĕ шутланă тăрăх ку йывăç Китайран пулса килнĕ. Йывăçсенчен авалхисем 500 çул лараççĕ. Италире, Испанире, Израильте тата Кавказра çитĕнтереççĕ. Хăшпĕр тĕсĕсен çимĕçĕ юпа (октябрь) уйăхĕн пуçламăшĕнче, хăшĕсен юпа уйăхĕн вĕçĕнче пиçет. Ытларах чухне хурма пиçни пĕрремĕш хут тăм ӳкнĕ вăхăтпа пĕр килет. Тăм тивни хурма çимĕçне тутлантарать.
Тĕсĕсем
thumb|Какки тĕс (Kaki) 130px|thumb|Яппун хурми ('Hachiya') - акварель, 1887 Какки хурми / Kакки çимĕçĕ (Яппунла kaki) (D. kaki). Ку сорт Китайран сарлса килнĕ. Çимĕçĕ тутлă. Сарлака хытанка çулçине тăкакан тĕс. Малтанах ку çимĕçе ӳстересси хĕвел тухăç Азин ытти пайĕсенче сарăлнă, 19-мĕш ĕмĕрте ку ӳсен тăрана Калифорние тата кăнтăр Европăна илсе çитернĕ, унта та ӳстерме тытăннă.
Америка Хурми е Вирджини хурми (D. virginiana, American Persimmon) Çурçĕр Америкăн хĕвеланăç пайĕнче ӳстереççĕ.
Хура хурма (D. digyna) Мексика çĕршывĕнче пулса ӳсет. Çимĕçĕн хуппи симĕс4 ăшĕ пиçиччен шурă, пиçсе çитсен хуралать.
Маболо (Mabolo) е Вельвет улма (D. discolor) Филиппин утравĕсенче çитĕнет. Пиçсен ăшĕ йăлтăр хĕрлĕ тĕслĕ.
Королек (D. lotus) кăнтăр хĕвелтухăç Ази тата кăнтăр хĕвел тухăç Европара ӳсекен сорт. Авалхи Грексем ăна "Турăсен улми" (Dios pyros) тесе чĕннĕ. Ку сорт çинчен "Одиссей" хайлавра та пур - çак улма-çырла питĕ тутлă пулнипе ăна çиекенсем улмана çиес килнипе киле каймалли çула манса хурма ӳснĕ вырăнта юласшăн пулнă.
Хурман тата нумай тĕсĕсем пур, анчах çиме юрăхсăр.
Каçăсем
Категори:Улма-çырла Категори:Вереск тĕмĕсем
863
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Арынцасс (Тартас юппи)
Арынцасс — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Тартас юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 58 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем