cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Меркурий
Тĕп хыпарĕсем
Курăнакан çăлтăр капашĕ −1,9-рен 5,5 таран ылмашать. Анчах ăна Хĕвелтен кĕтес хутлĕхĕ пĕчĕк пулнипе (максимум 28,3°) сăнама питĕ йывăр. Çӳллĕ широтасенче Меркуринче каçпа нихăçан та курма пулмасть. Ăна каçхине питĕ пĕчĕк тапхăрта кăна курма пулать. . Сăнама Меркурин элонгаци вăхăчĕнче ирхине е каçхине лайăх вăхăт., çулталăка темиçе хут пулать. Халлĕхе планета çинчен нумаях пĕлмеççĕ. Маринер-10 аппарат 1974-1975-мĕш çулсенче планетăн лаптăкĕн 40—45 % кăна сăнама пултарнă. 2009-мĕш çулта кăна ăсчахсем Маринер-10 тата MESSENGER апаратăн ӳкерчĕкĕсене усă курса Меркурин тулли картине тунă. MESSENGER Меркури тавра 2008-мĕш çулхи кăрлачра çаврăннă, 2011-мĕш çулта тепĕр хут планета тавра çаврăнаса кĕтеççĕ. Нумай вăхăт хушши Меркури Хĕвел енне ялан пĕр енĕпе тăрать тесе шутланă. Анчах Меркури талăкĕ 58,65 çĕр талăкĕпе пĕр тан пулни паллă, ку меркури çулĕн 2/3 меркурианского года пайĕ.
Каçăсем
Категори:Меркурий Категори:Хевел системин планетисем
1407
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Анаткасси (Çĕрпӳ районĕ)
Анаткасси, Anatkassi — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Оршанка районĕ
Оршанка райо́нĕ (Оршанке кундем, Оршанский район) — Мари Эле (РФ) кĕрекен администрациллĕ-территориллĕ виçе тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район). Мари Элĕн çурçĕрĕнче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Республикăн çурçĕрĕнче вырнаçнă. Кăнтăр енче — Мари Элĕн Упа, кăнтăр-тухăçра Совет, тухăçра Çĕнĕ Торъял районĕпе, çурçĕрте Киров облаçĕпе чикĕ тытать. Район административла тĕпĕ — хула евĕр посёлок Оршанка. Район лаптакĕ — е.
Халăх йышĕ
Районта кăрлач, 1 2005 тĕлне 15.7 пин çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Мари Эл районĕсем
Чăвашкино
«Чăвашкино» — Чăваш Енĕн киностудийĕ.
Адресĕ: Чăваш Республики, Шупашкар, Яковлев проспекчĕ 12а.
Телефонсем: (8352)55-03-93, (8352)61-05-98.
Кунçулĕ
1926 çулта пуçланса кайнă. Пуçарса яраканĕсем — Тани Юн (Бурашникова) тата И.С. Максимов-Кошкинский. 1926 çулта чăвашсен пĕрремĕш кинокартини «Атăл пăлхавçисем» ятпа тухнă. Кунсăр пуçне тата «Сарпике» (1927), «Хура юпа» (1927), «Ял (фильм)» (1928), «Апайка» (1929), «Киремет карти» (1930) тата темиçе документлă фильм ӳкернĕ.
1930 çулта «Чăвашкино» студие «Востоккинопа» пĕрлештереççĕ. 1931 çулта «Асту» ятлă тепĕр чăваш фильмне ӳкернĕ. Кун хыççăн тĕрлĕ сăлтава пула[ку мĕне пĕлтерет?] «Чăвашкино» хăйĕн ĕçне вĕçленĕ.
30-мĕш çулсен вĕçĕнче Иоаким Максимов-Кошкинские саккунсăр айăпласа репрессиленĕ, "Чăвашкино" тунă фильмсене пĕтерсе хунă.
1982 çулта Л.П. Трифонов «Кĕпер» видеофильм ӳкернĕ. Çакăн хыççăн «Чăвашкино» çĕнĕрен чĕрĕлнĕ теме пулать.
2007 çулта ПУ «Чăвашкино» тата РПУ «Чăваш Республикин технотронлă документацин патшалăх архивне» пĕрлештереççĕ. Туса хунă йĕркелев – Чăваш Республикин электронлă тата кинодокументацин патшалăх архивĕ «Чăвашкино» ĕçĕсене малалла тăсса пырать.
Халĕ кино ӳкерес енĕпе Н.В. Оринов, В.В. Иовлев, А.А. Тарасов, Н.В. Корсаков вăй хураççĕ.
2014-мĕш çулта 15-мĕш утă уйăхĕнче Чăваш Республикин киноматографистсен пĕрлешĕвĕ правленин черетлĕ пухăвĕ иртнĕ.
Киностудие çĕнĕрен пуçарса ярас пирки юпан 2016 çулхи 24-мĕшĕнче Чăваш Республикин наци вулавăшĕнче мĕнпур чăвашсен «Асам» кинофестивалĕнче калаçнă.
Чӑваш Енре кинематографи ĕçне аталантарас тесен патшалӑх енчен пулӑшу кирлĕ, çавпа та чăваш киноӳнерне хӳтĕ паракан саккун йышӑнмалла
Каçăсем
Категори:1927 çулта йĕркеленĕ компанисем Категори:Раççей кинокомпанисем Категори:ССРП кинокомпанисем Категори:Шупашкар культури Категори:Чăваш Енĕн ӳнерĕ
Райдер (пахча тракторĕ)
Райдер (ride — ларса кайни, ларса кай) — пахча тракторĕ,
Пĕрлехи хыпарсем
Минитракторпа танлаштарсан, райдерăн двигательне хыçалта, яланхилле, водитель ларкăчĕ айĕнче, вырнаçтарнă.
Асăрхавсем
Категори:Ял хуçалăх техники Категори:Тракторсем Категори:Косилкăсем
Çу, 18
Уявсем
Музейсен тĕнчери кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Алатырцев Владимир Иванович
Алатырцев Владимир Иванович (1908 çулхи юпа уйăхĕн 30-мĕшĕнче Семёновски ялта çуралнă. 1964 çулта вилнĕ ). — вырăс сăвăçи, тăлмачĕ.
1956 çултанпа СССР ÇП пайташĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1-мĕш степеньлĕ орденне, Хĕрлĕ Çăлтăр орденне, медальсене тивĕçнĕ.
Биографи
Пăрачкав педагогика техникумĕнче, Чăваш педагогика институтĕнче вĕреннĕ. Çав институтрах митературăна вĕренмелли мелсем çинчен студентсене вĕрентнĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. Çар училищинче те вĕреннĕ.
1408
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Антрак
Антрак, Antrak — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Мунай (Черняй юппи)
Мунай (Черняй юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Черняй юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Алатырцев Владимир Иванович
Биографи
Вăрçă хыççăн Ригăна пурăнма куçнă.
Антрак
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Мунай (Черняй юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Алатырцев Владимир Иванович
Биографи
1964 çулхи юпан 30-мĕшĕнче вилнĕ
Антрак
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Мунай (Черняй юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Алатырцев Владимир Иванович
Пултарулăх ĕçĕсем
Владимир Алатырцев чăваш сăвăçисен ĕçĕсене вырăсла куçарнă.
Сăввисемпе поэмисем çак кĕнекесенче пичетленсе тухнă:
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Вырăс сăвăçисем Категори:Вырăс тăлмачĕсем Категори:1908 çулта çуралнисем Категори:Юпан 30-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1964 çулта вилнисем Категори:Юпан 30-мĕшĕнче вилнисем
Сăваплă Виçпĕрлев чиркĕвĕ (Шĕмшеш)
Храмра виççĕ астул: Сăваплă Виçпĕрлев, Турăн Сăваплă Амăшĕн Пукравĕ, Сăваплă Николай Чудотворец. Чиркӳ çуртне чулран хăпартнă, ăшă, çӳллĕшĕ, чана çити, 15,5 хăлаç, чи анлăшĕ 9 хăлаç. Пиллĕк тăрăллă.
Сăваплă Виçпĕрлев чиркӳ прихутне 1999 çулхи раштавăн 25-мĕшĕнче регистăра кĕртнĕ. Прихут канашĕн председателĕ — И.Р.Филиппов.
Чиркӳре иккĕ чиркӳ ĕçченĕ, тиек, иккĕ псалом вулакан.
Кун-çулĕ
Сăвплă Виçпĕрлев чиркĕвне Шĕмшешре тĕне тытакансен укçипе 1881 çулта туса лартнă.
Совет влаçĕсем храма 1941 çулта хупнă. Турăна ĕненекенсем йăлăннипе хăйĕн ĕçлевне 1993 çулта каллех пуçлать. Çуртне çĕнетнĕ.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕ Категори:Чăваш Енĕн православи чиркĕвĕсем Категори:Раççей православи чиркĕвĕсем Категори:Сăваплă Виçпĕрлев чиркĕвĕсем
Гагарин Пётр Петрович
Гагарин Пётр Петрович — (1909-16.04.1962), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 46-мĕш çарĕн 51-мĕш инженер-сапёр бригадин 4-мĕш уйрăм инженер-сапёр батальонĕн сапёрĕ, красноармеец.
Сиратывис
Сиратывис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 391 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Категори:Уса бассейнĕ
Надеждино (Калтаси районĕ)
Надеждино  — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 65  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452866, ОКАТО кочĕ — 80233820005.
Пуснаркасси
Пуснаркасси, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял. Сĕнтĕр (юханшывĕ) хĕрринче вырнаçнă.
Надеждино (Калтаси районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Пуснаркасси
Урамĕсем
2009 çулта 191 çын пурăнать.
Надеждино (Калтаси районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Пуснаркасси
Кун-çулĕ
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Посад-Турхан вулăсне, 1.10.27 Сĕнтĕрвăрри районне, 20.12.62 Шупашкар районне, 14.3.65 Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1.10.1927 - Сĕнтĕрпуç ял канашĕ, 1.10.28 Пуснаркасси ял канашĕ, 24.12.31 - Сĕнтĕрпуç ял канашĕ, 11.12.59 - Чиперуй ял канашĕ Халĕ Сĕнтĕрпуç ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Шукша (Немда юппи)
Шукша — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Балыклы
Балыклы — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 754 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453296, ОКАТО кочĕ — 80254810001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Çу, 19
Уявсем
Пионерсен кунĕ (СССР)
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Неня
Неня — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Бия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 185 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Бия юпписем
Волко-Еган
Волко-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Сира-Ты-Вис
Сира-Ты-Вис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 3 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Иванов Семён Акимович
Семен Акимович Иванов (1901, çурла, 26, Хурамал, Ĕпхӳ кĕперни, Раççей империйĕ — 1974, чӳк, 5, Пушкăрт АССР, СССР) — генерал-майор.
Кун-çулĕ
1901 çулăн çурлан 26-мĕшĕнче Пушкăрт Республикин Йермекей районĕнчи Хурамал ялĕнче çуралнă.
Хĕрлĕ Çарта 1919 çултанпа.
1927 çулта Пехота шкулĕнчен вĕренсе тухнă. ВАФ-ра (1936) тата Хĕрлĕ Çарăн Тĕп Штабĕн Вăрçă Академин Аслă Академи курсĕсенче (ТШВА АК) пĕлу пухнă (1949). Академирен вĕренсе тухсан вăрçă тăрăхĕн штабĕнче ĕç вырăнĕсене йышăнса хĕсметре тăнă.
1939-1942 çулсенче ДВФ дивизи штабĕн пуçлăхĕ пулса ĕçлет, çу, 1942 — çĕртме, 1945 тапхăрĕнче ДВФ çарĕн штаб пуçлăхĕ хĕсметĕнче.
Малашне яваплă штаб ĕç вырăнĕнче хĕсметре пулнă. Югославипе Румыни Ҫарĕсенче çар канашçи пулнă. 1955 çулхи çăвăн 21-мĕшĕнче чире кĕрсе хĕсметрен тухать те Ĕпхӳне пурăнма куçать.
1974 çулăн 5-мĕш чӳк уйăхĕнче Ĕпхӳ хулинче вилнĕ, Сергий масарĕнче пытарнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çурлан 26-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1901 çулта çуралнисем Категори:1974 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 5-мĕшĕнче вилнисем Категори:Чăвашран тухнă генералсем
Семёновски
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 297 çын, çав шутра 146 арçын, 151 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1917-1924 çулсенче вулăс тĕпĕ пулнă. 1927 çулта районсене туса хуриччен Улатăр уесне кĕнĕ. Малтан Семёновски вулăсне кĕнĕ, кайран вара, 1924 çулхи ака уйăхĕн 17-мĕшĕнчен пуçласа, Пăрачкав вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Пăрачкав районне кĕме пуçланă. 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче ăна Улатăр районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Пăрачкав районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем
Ӳпке ракĕ
Ӳпке ракĕ (бронхоген ракĕ, бронхоген карциноми) — эпителиальлĕ тĕрлĕ калибрлă бронхă ӳтĕн пулса тухакан усал пахаллă ӳпке амакĕ. Сиксе тухнă вырăнĕпе тĕп тата перифериллĕ çине пайланать.
Этиологи
Ӳпке ракĕ пулнин сăлтавĕсем экзогенлă, çаплах эндогенлă шутланаççĕ. Чи паллă экзогенлă факторсем:
Хирурги сиплевĕ
Хирурги хутшӑнӑвӗ ҫине витӗм кӳрет:
Уйрӑм операци тунӑ чухне шыҫӑ комплексне пӗтӗмпех пӑсаҫҫӗ: пӗрремӗш вучах, регионти лимфат узелӗсем, метастазировани ҫулӗсемпе ҫӳрекен клетчатка. Час — часах лобэкти калӑпӑшӗнче операцисем ирттереҫҫӗ (ҫӑмӑллӑхӑн пӗр пайне уйӑрса илни), сылтӑм ҫӑмӑллӑхшӑн кӑна билобэктире (икӗ пай ҫӑмӑллӑх резекцийӗ), пульмонэктире-ҫӑмӑл пӗтӗмӗшпех пӑрса яни. Пульмонэктире анлӑлатнӑ тата комбинациленӗ пульмонэктисем — тӗрлӗ ушкӑнсен лимфатика тӗввисене резекцилесси тата шыҫса кайнӑ кӳршӗри органсене ӑс-хакӑлпа тивӗҫтересси. 1 тата 2 стадире лобэктоми пурнӑҫланать. 3 стадире ялан тенӗ пекех пульмонэктие пурнӑҫлаҫҫӗ. Условипе радикальнӑй операци ҫумне пайӑркапа эмел терапийӗ хушаҫҫӗ. Тата ҫакна та шута илмелле: пирвайхи шыҫӑн пирвайхи тата метастазӑн пӗр пайне, юн кайнипе е гектазра пайланса кайнипе, хирургилле майпа кӑларса яма пултараймаҫҫӗ.
Радикальнӑй операцие хирӗҫле калани шутланаҫҫӗ:
Шыҫӑн хирурги уйрӑмӗ час-часах корнев, трахеобронхиллӗ лимфоузсем, клетчаткӑсем, лимфоузсем анлӑ сарӑлнине, кӑкӑр стена резекцийӗ, перикард, диафрагмӑсем, трахейсем, хытӑ кӑмӑллисем, магистраль савӑт-сапа (аорчӗсем, венӑн ҫӳлти арки), шыҫса кайнӑ апат стенисен тата шыҫӑ шыҫнӑ ытти пусма татӑкӗсен резекцийӗ иртет.
Пайăрка терапийĕ
Ракӑн чи лайӑх сиплевӗ-шыҫӑ тата регионти лимфоток ҫулӗн ложинче операци тапхӑрӗнче иртет. Чирлӗ ҫынна оперативлӑ сипленме килӗшменни е пысӑк хирӗҫӳсем пур пулсан, лайӑхрах сипленмелли меслет пек сипленме пултарать.
Чи лайӑх сипленмелли сипленмелли меслетпе те усӑ кураҫҫӗ. Сывлӑха радикӑлла лайӑх сипленӗ чухне шыҫӑ хӑйне те, регион метастазированийӗн зонисене те, урӑхла каласан ҫӑмӑллӑх тымарӗ, сиенленни, пӗтӗмӗшле доза 50-70 Г регион лимфоткин зонисене те сиен кӳреҫҫӗ.
Юлашки вӑхӑтра лайӑхрах сиплев терапийӗпе усӑ курса пациент сывланине синхронизациленӗ ӳт-пӳ стереотаксикӑлла пайӑрка терапийӗпе анлӑланнӑ. Ҫавӑн пек майсемпе хальхи медицина ускорителӗсемпе Киберноженийӗсем усӑ кураҫҫӗ. Ҫак меслетпе усӑ курса тӗрӗс пӗлӳ илни пӗр-виҫӗ миллион метрпа танлашать, ҫавна пула вучаха абляци кӑларӑмӗсем кӑларма май парать, анчах хирурги енӗпе анестези пама ыйтмасть. Ҫак меслете кӑшт ҫӑмӑлрах метастазӑсем тунӑ чухне тата пӗрремӗш ракра ӗҫлемен пӗрремӗш ракпа усӑ курнӑ.
Химиотерапи
Ҫӑмӑл химиотерапи ҫӑмӑл клеткӑллӑ ракӗнче хирурги тата лайӑхрах сипленмелли меслетсем пур чухне иртет. Ҫав хушӑрах ҫак препаратсене палӑртаҫҫӗ: доксорубицин, цисплатин, винкристин, эпозид, циклофосфамид, меттрексат, хӑсмицин, нитррозомочевин, винрробин, пакитаксел, гемцитабин, карбоплатин, виноградин, иринотеекан тата ытти те, интервалсемпе усӑ курса 3-4 эрнере (6-7 курс таран).
Ҫӑмӑл химиотерапи мелӗпе сипленмелли комплекс йышӗнче пайӑрка терапийӗпе сипленмелли комплекс йышӗнче тухӑҫлӑ сипленни шутланать. Препаратсем ҫӑмӑл клеткӑллӑ ракпа пӗрех.
РЛ химиотерапийӗпе сиплени: пациентӑн йывӑрлӑхӗ.
Ҫӑмӑл рак чирӗпе сипленмелли меслетсем шутне ҫавӑн пекех кӗрет:
Прогноз
Чирлемен рак чирне пула чирлисен 87 проценчӗ диагноз лартнӑранпа 2 ҫул хушшинче вилет. Хирург меслечӗпе усӑ курнӑ чухне ача ҫураласлӑхӑн 30 процентне-5 ҫул хушшинче чирлисене илме пулать. Шыҫӑ маларах палӑрни сыватма май парать: T1N00 СТАДИРЕ ВӐЛ 80% ҫитет. Хирурги, лайӑхрах тата медикамент сиплевӗ пӗрле ирттерни 5 ҫуллахи пурнӑҫа тата 40 % ӳстерме май парать. Метастазсем пурри прогноза самаях япӑхлатать. 2020 ҫулта пӗтӗм тӗнчипе вӗҫлевҫӗ-81.39% (2 206 771 тӗслӗх 1 796 144 тӗслӗх) шутланнӑ.
Асăрхавсем
Категори:Ӳпке амакĕсем Категори:Усал пахаллă амаксем
Протактиний
Протактини — 91 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси 231; Pr тесе паллă тăваççĕ(Protactinium), актиноидсен шутне кĕрет.
Истори
1913-мĕш çулта Фаянс тата Гёринг уран арканнсан пулнă изотопсем хушшинче UX2 (234Pa)изотоп тупнă. Ун çурма аркану тапхăрĕ 1 мин пулнă, çавăнпа ăна "бреви" ят панă. Кайран Блек, Ган тата Мейтнер UX2 изотопăн пахалăхĕсеп тантал евĕрлĕ пулнине палăртнă.
Ячĕ пулни
Унтан актини пулнă май ăна протактини ят панă. (231Pa α-арканупа 227Ac пулать).
Пахалăхĕсем
Протактини — çутă сăрă металл, уран пекех хытă. 2oК теперетурăра сверхпроводимость пахалăхне кăтартать.
Сывлăшра çиелтен монооксид пленкипе витĕнет. Водордпа 250-300оС çăмăллăн реакцине кĕрет, PaH3 гидрид пулать. Йодпа вĕçекен тĕрлĕ хутăшлă çыхăнусем тăвать.
Изотопĕсем
Хăшпĕр изотопăсен радиохастар пахалăхĕсем:
Уйăрни
Çутçанталăкри уран смолкин каяшĕсенчен 231Pa уйăрма пулать. Унсăр пуçне, 231Pa 230Th изотопне хуллен нейтронсемпе персе тума пулать:
230Th(n,γ)231Th (β--аркану, T1/2 = 25.6 сех) → 231Pa
е 232Th изотопа хăвăрт нейтронсемпе персе
232Th(n, 2n)231Th (β--аркану, T1/2 = 25.6 сех) → 232Pa
233Pa изотопа торирен тăваççĕя:
Протактини металлне 1400-1500оС вĕрире PaF4 бари е кальци пе хĕртсе тăваççĕ.
Усă курни
Çĕр хуппинче питĕ сайра пулнипе тата питĕ наркăмăшлă пулнипе атом топливине зутăштарнă çĕрте кăна усă кураççĕ. 1 тонна уранта 0,34 г протакини.
Биологи пахалăхĕсем
left|80px
Протактинипе ун пĕрлĕшĕвĕсем радиохастар тата наркăмăшлă. Танлаштарсан протактини 250 миллин хут синильный йӳçĕкрен наркăмăшлăрах.
Каçăсем
}
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Актиноидсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем
Анчăккасси
Анчăккасси, Ancăkkassi — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял. 1927-мĕш çулччен Çĕтĕк Çăваç ятпа çӳренĕ. Кулленхи пурнăçра ку ятпа хушăран паян та усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
Ака (ĕç)
Ака  — вăрлăха ятарласа хатĕрленĕ тăпра ăшне кирлĕ тарăнăша тивĕçлĕ йăвăлăхпа чикни. Ĕçе хăш сезонра тунине кура çураки тата кĕраки пулать.
Литература
Категори:Çĕр ĕçĕ Категори:Агротехника Категори:Ял хуçалăхĕ
Ахмеев Селивестр Николаевич
Кун-çулĕ
1928 çулхи утăн 23-мĕшĕнче нчи Еншик ялĕнче çуралнă. Чăваш педагогика институтне пĕтĕрнĕ (1950), кайран аспирантура пĕтернĕ. Тăвай районĕнчи Тăвай шкулĕнче вĕрентекен, кайран Шăнкăртам шкулĕнче (1952-1959) вĕрентекен пулса ĕçленĕ. Еншик шкулĕнче завуч (1959-1962). Диссертаци хӳтĕлĕсен Кироври педагогика институтĕнче (1964-1965), кайран Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче 1965-1970 ĕçленĕ. 1970-1996 Чăваш патшалăх университетĕнче доценчĕ. 1996-мĕш çултан Чăваш патшалăх педагогика институче ĕçлет.
Ахмеев Гурий Николаевичăн тата Ахмеев Василий Николаевичăн пиччĕшĕ.
Чысĕсем
=Вуламалли==
Султанаево (Калмиябашевский ял тăрăхĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Çу, 20
Пулса иртнĕ
right|90px|Тарас Шевченкăн автопортречĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Чăрăшкасси (Сĕнтĕрвăрри районĕн Сĕнтĕрпуç ял тăрăхĕ)
Чăрăшкасси, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял Сĕнтĕрпуç ял тăрăхĕнчи ял. Сĕнтĕр (юханшывĕ) хĕрринче вырнаçнă. 1927-мĕш çулччен Асаматкасси ятлă пулнă.
Урамĕсем
2009 çулта 199 çын пурăнать.
Кун-çулĕ
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Посад-Турхан вулăсне, 1.10.27 Сĕнтĕрвăрри районне, 20.12.62 Шупашкар районне, 14.3.65 Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1.10.1927 - Сĕнтĕрпуç ял канашĕ, 1.10.28 Пуснаркасси ял канашĕ, 24.12.31 - Сĕнтĕрпуç ял канашĕ, 11.12.59 - Чиперуй ял канашĕ Халĕ Сĕнтĕрпуç ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Сăваплă Виçпĕрлев чиркĕвĕ (Ассакасси)
Ассакассинчи Сăваплă Виçпĕрлев чиркĕвĕ (Асссакасинская церковь Святой Троицы) — Чăваш Енĕнчи (Раççей Федерацийĕ) Элĕк районĕн Ассакасси (Ехремкасси ял тăрăхĕ) ялĕнче вырнаçнă Шупашкар тата Чăваш епархине (Мускав патриархийĕ) кĕрекен православи чиркĕвĕ.
Сăваплă Виçпĕрлев чиркĕвĕн прихутне 2000 çулхи кăрлачăн 11-мĕшĕнче регистрланă. Прихут канашĕн председателĕ — Р.И.Филиппова.
Кун-çулĕ
Ассакассинче Сăваплă Виçпĕрлев чиркĕвне тене тыткансен укçипе кивви вырăнне çĕнĕрен 1907 çулта туса лартнă.
Совет влаçĕ чиркĕве 1940 çулта хупнă. Турра ĕненекенсем йăлăннипе чиркӳ хăйĕн ĕçлевне 1989 çулта малалла тăснă.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕ Категори:Чăваш Енĕн православи чиркĕвĕсем Категори:Раççей православи чиркĕвĕсем Категори:Саваплă Виçпĕрлев чиркĕвĕсем
Мушковай (Нылга юппи)
Мушковай — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Нылга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Нырна
Нырна — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Уймень юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Шыва путнă атомлă шывай киммисен ят-йышĕ
Ят-йышăн сăрăпа маркăлани:
Каçăсем
Путнăскерсем
Урпа
Урпа (Hórdeum) — йышĕнчи ӳсентăрансен йăхĕ, авалтанпах этемлĕх туса илекен.
Классификаци
Çак йăха 32- 43 тĕс кĕрет:
Critesion Hordeum Sibirica Stenostachys
Каçăсем
Категори:Злаксем Категори:Евразири флора Категори:Çурçĕр Африкăри флора  Категори:Библири ӳсентăрансем
Ячмень
Атăл пăлхавçисем (фильм)
Атăл пăлхавçисем — «Чăвашкино» студин пĕрремĕш кинофильмĕ. 1926 çулта ӳкернĕ. Режиссёрĕ — А.Петров-Бытов.
Фильма 1905–07 çулсенчи Пĕрремĕш вырăс революцин юбилейне халалласа ӳнерленĕ.
Фильмăн Шупашкарти копи упранса юлман. Германире тата Туркменире пĕршер копи упраннă.
Сюжет
Фабулăна Исмель çыннисен пăлхавĕн материалĕсемпе хатĕрленĕ.
Тĕп персонаж, 1905–07 çулсенчи революцине хастар хутшăннă Хури çĕр ĕçтешĕ. Ăна аресленĕ те тĕрмене лартнă. Чăвашсем ăна ирĕке кăлартараççĕ. Хусан вице-кĕпернетĕрĕ Кобеко ертсе пынă патша çарĕсем пăлхава юн айне путараççĕ. Хури тарса пытанать. Эсерсемпе çыхланса кайса, вăл Кобекăна бомба пăрахать, анчах та патша тарçи чĕрĕ юлать. Хури вăрттăнла чикĕ лешьенне тухса каять. Тăван çĕре таврăнсан ăна каллех тытаççĕ те каторгăна ăсатаççĕ
Критика
Мускаври тата Ленинградри ӳнер тишкерӳçисем фильма ытларах тиркенĕ пулсан та, вырăнти хаçат-журнал питĕ мухтанă – çак ĕç пĕрремĕш чăвашла фильм пулнăшăн.
Каçăсем
Категори:Фильмсем, алфавитпа Категори:Чăвашкино фильмĕсем
Атяшево (Федоровка районĕ)
Атяшево  — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 317 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453296, ОКАТО кочĕ — 80254810002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Рет
Рет  — темиçе пĕлтерĕшлĕ сăмах, вăл шутра:
Литература
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
1411
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çу, 21
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Апакасси
Апакасси, Apakassi — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Пирĕн пурнăç (хаçат)
Пирĕн пурнăç (Наша жизнь) — Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн хаçачĕ.
Чăвашла тухать.
Тĕп редакторĕ - Оринова Алина Николаевна.
Чăвашла эрнере 2 хут тухать. Тиражĕ: 6000.
Хаçат коллективĕ çамрăк, вунă çынран тытăнса тăрать, вĕсенчен 5-шĕ – хевтеллĕ ĕçченсем.
Кун-çулĕ
1932 çулхи çурла уйăхĕнче хаçат «Красночетаевец» тата «Путь Победы» ятсемпе вырăсла тухнă. Çав çулхи авăн уйăхĕнчен пуçласа чăвашла «Çĕнтерÿ çулĕ» ятпа тухма тытăннă. Тиражĕ 800 экземпляра çитнĕ (редактор - Спиридон Павлович Толмасов-Шăпчăк). Шел пулин те, ăна халăх тăшманĕ тесе репрессиленĕ. Ун вырăнне кунта литĕçтешĕ пулса ĕçленĕ Андрей Лукич Еремеева лартаççĕ, вăл 1941 çулхи çурлана таран вăй хунă. А.Еремеев вăрçа тухса кайнă хыççăн ун вырăнне Т.Г.Быкова хăвараççĕ. 1942-1943 çулсенче ку ĕçре К.Г.Фондеркин тăрăшать. 1943-1944 çулсенче – С.М. Илюшкин, 1944-1945 çулсенче – И.В. Илюшкин.
1950-1952 çулсенче хаçата ертсе пыраканĕ – Иван Алексеевич Чирков, 1952 çултан пуçласа 1962 çулччен Михаил Якимович Назаров пулнă. Михаил Якимович паянхи пурнăç ыйтăвĕсене çивĕччĕн хускатнă, сăввисем пирĕн халăхăн иртнĕ вăрçăри паттăрлăхĕ çинчен каласа панă.
1962 çулта пирĕн района пĕтерсе хунă, Çĕмĕрле районĕпе пĕрлештернĕ. Çав вăхăтра Çĕмĕрлере «Малалла» хаçат редакторĕ пулса Е.Явасов, унтан II Липовка çынни Я.Яковлев ĕçленĕ.
1965 çулта каллех Хĕрлĕ Чутай районне туса хунă, 1966 çулхи акаран пуçласа «Колхоз хаçачĕ» ятпа тухма тытăнать. 18 çул хушши çак йывăр та пархатарлă ĕçре Иван Ефимович Ландышев редактор ĕçне туса пынă.
1976 çулхи çĕртме уйăхĕнчен 1981 çула çити хаçат «Коммунизм çулĕпе» ятпа тухса тăрать.
1984-1988 çулсенче редакци ертÿçи пулса Владимир Николаевич Чернов ĕçленĕ. 1991 çулхи çурла уйăхĕнчен пуçласа паянхи кунчченех хаçат ячĕ – «Пирĕн пурнăç».
Унăн тиражĕ çав вăхăтра 6300 экземпляра çитнĕччĕ.
Юлашки çулсенче «Пирĕн пурнăç» хаçата Николай Павлович Барышников, Владимир Николаевич Чернов, Михаил Александрович Чемашкин редакцилерĕç.
Каçăсем
Категори:Паллă вăхăтран тухакан кăларăмсем Категори:Чăваш хаçат-журналĕсем Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал Категори:Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕ Категори:Чăвашла хаçат-журнал
Ершовка (Омутная юппи)
Ершовка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Омутная юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сихорей-Се
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Турханкасси
Турханкасси, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял Сĕнтĕрпуç ял тăрăхĕнчи ял. 1927-мĕш çулччен Чирĕклĕ Турханкас ятлă пулнă.
Урамĕсем
2009 çулта 588 çын пурăнать.
Кун-çулĕ
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Посад-Турхан вулăсне, 1.10.27 Сĕнтĕрвăрри районне, 20.12.62 Шупашкар районне, 14.3.65 Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1.10.1927 - Турханкасси ял канашĕ, 11.12.59 - Чиперуй ял канашĕ Халĕ Сĕнтĕрпуç ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Вонт-Еган
Вонт-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Элле-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
1412
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Калтасы (Калтаси ял тăрăхĕ)
Калтасы  — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4599  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452860, ОКАТО кочĕ — 80233825001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Базанов Николай Петрович
Базанов Николай Петрович, — сăвăç. 1906 çулхи чӳк уйăхĕн 30-мĕшĕнче Пăрачкавра çуралнă. 1943 çулта вилнĕ.
Кун-çулĕ
Пăрачкав педагогика техникумĕнче пелӳ пухнă. Кайран «Красная Чувашия» хаçатра ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
«Красная Чувашия» хаçатра хăйĕн сăввисене пичетленĕ.
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Андреев Алексей Петрович
Алексей Петрович Андреев (1896. чӳк, 11 — 1975, çу, 4) — Совет Çарăн генерал-майорĕ. 1-мĕш тĕнче тата Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннăскер
Кун-çулĕ
Хĕрлĕ Çара 1918 çулта хĕсмете тăнă. Мобилизаци ĕçтĕшĕсен курсĕсенче (1930) тата пехота шкулĕнче (1935) вĕреннĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнче Хĕрлĕ Çарăн Тĕп Управленинче яваплă ĕç вырăнĕсенче ĕçленĕ.
1946 çулхи нарăс уйăхĕнчен пуçласа СССР Хӳтĕлев халăх комиссарĕн секретариачĕн пуçлăхĕ пулса ĕçленĕ.
1958 çĕртме уйăхĕнче чирленипе хĕсметрен тухнă. Мускавра пурăннă. 1975 çулхи çăвăн 4-мĕшĕнче çут тенчерен уйрăлса кайнă.
Кармал
Кармал, — Чăваш Енри темиçе ял ячĕ.
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Маматăш
Маматăш (Mamadış, Мамадыш) — Тутарстанăн Маматăш районĕнчи хула (1781 çултанпа), район тĕпĕ.
Тавралăхĕ
Хула Нухрат Атăлăн (Чулман Атăлăн юппи) сылтăм çыранĕнче, Хусантан 167 çухрăмра вырнаçнă.
Ял (фильм)
thumb|Ял (JAL) çинчен афиша, [[Film und Volk, ]] «Ял» — 1928 çулта «Чăвашкино» ӳкернĕ фильм. Режиссёрĕ — И.С. Максимов-Кошкинский. Проката çак картина «Атăл çинчи тăвăл ятпа» тухнă.
Çак фильма хаçат-журналта чылай ырланă. Марье (Тани Юн) сăнарне нимĕçсен «Film und Volk» журналĕн хуплашки çинче те пичетленĕ. Çав ӳкерчĕке хальхи вăхăтра Чăваш литература музейĕнче курма пулать.
Фильм пирки
Ку картинăри ĕçсем 1918 çулта Чăвашра Совет влаçĕ çирĕпленсе пынă чух пулса иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Чăвашкино фильмĕсем
Полыш
Полыш — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Бия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Бия юпписем
Патăрьел педагогика училищи
Патăръел педагогика училищи
Истори
1928 çулта уçнă. 1930-мĕш çулта пĕррĕмĕш, 1954-мĕш çулта - юлашки выпуск пулнă. Пĕтĕмпе 1470 çын очно, заочно тата экстернпа 590 çын пĕтĕрнĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине 800 вĕртекенпе выпускник хутшăннă.
Паллă çыннисем
Вĕреннĕ:
Ивановка (Федоровка районĕ)
Ивановка  — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 60 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453296, ОКАТО кочĕ — 80254810004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Ларионов
Ларионов, — вырăс Ларион ятран пулса кайнă хушамат.
Белова Валентина Александровна
Белова Валентина Александровна (хĕр чухнехи хушамат — Николаева), — сăвăç. 1966 çулхи çу уйăхĕн 11-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи Семёновски ялĕнче çуралнă.
Ӗçĕсем
Валентина Александровнăн çак кĕнекесем тухнă:
Категори:Чăваш Ен сăвăçисем
Бухара облаçĕ
Буха́ра о́блаçĕ (вилоя́т, Buxoro viloyati) — Ӳспекстанăн кăнтăр-анăçĕнче вырнаçнă территори, чылайăшĕпе ăна Кызылкум пушхир хуплать. 1938 çулхи кăрлач, 15 никĕсленĕ. Туркменистанпа, Навои тата Кашкадарья облаçĕсемпе, çаплах Каракалпакстан автономи республикипе чикĕ тытать. Облаçĕн лаптăкĕ — 40 300 км². Центрĕ — Бухара хула.
Халăх йышĕ
2005 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне облаçре 1505,8 пин çын пурăннă, 2004 çулхинчипе танлаштарсан, çак кăтарту 15,7 пин çын ытларах. Ялсенчи халăх шучĕ — 70,2 процент.
Административлă пайĕсем
Бухара облаçĕ 11 ял тăманĕнчен (район) тытăнса тăрать:
Облаçĕн административлă тĕпĕ — Бухара, (264 пине яхăн çын).
Облаç шутĕнче 10 хула, 3 хула евĕр паççулкă, 107 кишлак.
Тавралăхĕ
thumb|right|200px|Минарет Калян, [[Бухара (XII ĕмĕр).]]
Экономика
Бухара облаçĕн минерал пурлăхĕн калăпăшĕ
Каçăсем
*
Гагиев Александр Максимович
Гагиев Александр Максимович Гæджиты Алыксандр — (16.06.1922-30.09.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 06. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Балти флочĕн СССР сывлăш-çар вăйĕсен 8-мĕш мина-торпеда авиаци дивизин 1-мĕш гварди мина-торпеда авиаци полкĕн Звено (çар)|звено]] командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
1413
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Арба (Ошма юппи)
Арба — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Ошма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Çĕнĕ Чаткас
Çĕнĕ Чаткас, (Хырлă Хăва Участки - 1923-мĕш çулччен) — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи мишер ялĕ. Ялта клуб пур. Ял çумĕнче çаврака кӳлĕ вырнаçнă. Унта ятарлă сыхлакан çутçанталăк лаптăкĕ туса хунă.
Кармал (Элĕк районĕ)
Кармал, Karmal — Чăваш Енри Элĕк районĕ ялĕ, Тени ял тăрăхне кĕрет.
Çĕнĕ Чаткас
Истории
1910 çулта хальхи Тутар республикин Пăва районĕнчи Камбрут ял çыннисем никĕсленĕ. 1931-мĕш çулта "Кзыл-Тан" колхоз йĕркеленĕ. Вăрçă вăхăтĕнче оборона фондне колхозниксем 150 пин тенкĕ укçа тата 480 пăт тырă панă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19 хыççăн Патăръел районне, 1939 çулхи нарăс уйăхĕн 22 хыççăн Чкаловски районне, 1957 çулхи чӳк уйăхĕн 20 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Кармал (Элĕк районĕ)
Этимологи
Кармал ячĕ тутартан тухнă, вăл "кара" (хура) + "мал" (пуянлăх) тени пулать.
Кун-çулĕ
Кармал ялĕ 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсне кĕнĕ.
Çĕнĕ Чаткас
Истории
19 çын пурăнать (2010).
Кармал (Элĕк районĕ)
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Археологсем ял çумĕнче Тимĕр ĕмĕрти (пирĕн эрăччен 1 пиннĕмĕш çулсенчи) хула вырăнне тупнă.
Алёшев Николай Анатольевич
Алёшев Николай Анатольевич - контакт каратэпе тĕнче чемпионĕ (1998.)
Кармал (Элĕк районĕ)
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем
Алёшев Николай Анатольевич
Кун-çулĕ
1971-мĕш çулхи нарăсăн 16-мĕшĕнче нчи Аслă Чемен ялĕнче çуралнă. Чăваш патшалăх педагогика институтне 1995-мĕш çулта пĕтернĕ. 1995-2002-мĕш çулсенче Чăваш патшалăх университетĕнче физвоспитани кафедрин вĕрентекенĕ. 2002-мĕш çултан Мускаври автоçул институчĕн Шупашкарти филиалĕн физвоспитанипе çарĕç кафедрин пуçлăхĕ.
Вуламалли
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Нарăсăн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1971 çулта çуралнисем Категори:Чăваш спортсменĕсем
Çĕнĕ Чаткас
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Улатăр уесĕ
Тавралăхĕ
Уес лаптăкĕ — 4832,1 тăваткал çухрăм, е 503 312 теççетин. Уес тавралăхĕ тӳрĕ, кăнтăр енче кăна сăртсем курма пулать. Сăр юханшывĕ уеса икĕ пая пайлать. Юханшыв уес тăрăх 250 çухрăм юхать. Юханшывăн сылтăм енчи çыранĕ хăйăрлă та тăмлă, вăрмансем нумай. Вăрманĕсенсенче ытларах енĕпе лăсăллă йывăçсем ӳсеççĕ. Юханшывăн сылтăм енче ялсем те сайра хутра çеç тĕл пулаççĕ. Сăрăн сулахай енче ялсем ытларах тĕл пулаççĕ, çĕрĕ те кунта лайăхрах, хура тăпраллă. Уес тăрăхĕнче Сăр тăрăх караппа çӳреме пулать. Уес тăрăхĕнче Сăр шывне нумай пĕчĕк юханшыв юхса кĕрет — Барыш, Кире, Мăн тата Кĕçĕн Сарка, Улатăр. Ку пур юханшыв тăрăх та карапсем ишеймеççĕ.
Пайланăвĕ
Уес XX вулăсран тăрать:
Халăх йышĕ
1897 çулта уесра пурĕ 162 335 çын пурăннă, вĕсенчен 76 952 арçын, 85383 хĕрарăм пулнă. Пĕр тăваткал верстара 33,6 çын пурăннă. Чĕмпĕр кĕпернийĕнче ку уес сахал çынлисем шутне кĕрет. Халăхĕ ытларах енчен вырăссенчен тăрать, кăнтăр-анăç енче çеç мордва халăхĕсен ялĕсем тĕл пулаççĕ. Чи пысăк ял-хуласем — Улатăр (11 086 çын), Улатăр посачĕ (2 000 çын).
Хуçалăх
182 363 теççетин çĕре сухаланă, 81 480 çĕр çинче утă çăлса илеççĕ, 123 553 теççетин çинче вăрмансем ӳсеççĕ. Ытти усăллă çĕрсем — 41 253 теççетин, усăллă маррисем — 22 467 теç. Сухаланă çĕрсен 71% — хресченсен çĕрĕ. Вăрмансен 74% уесăн шутланать.
Халăх ытларах енĕпе тыр-пул акнă. Çĕр ĕçтешсем ытларах ыраш (51%) акаççĕ, çавăн пекех тулă, сĕлĕ ӳстереççĕ. Тырă ăнса пулнă çулсенче ытлараххине Сăр тăрăх илсе кайса сутаççĕ.
1900 çулта уесра пурĕ 26 442 лаша, 37 942 шултра мăйракаллă выльăх, 74 014 сурăх, 10 464 сысна пулнă. Выльăхсен 91% хресченсен.
Фабриксемпе заводсен шучĕ 18. Ытларах пайĕпе — армансем. Пĕр йывăç касакан завод тата пĕр картон фабрики пур. Ытларах пайĕпе кунта çынсем урапасем, кустăрмасем хатĕрлеççĕ. Çавăн пекех çынсем пир тĕртеççĕ, çăматă йăвалаççĕ.
Суту-илӳ тăвакан чи пысăк вырăнсем — Промзино-Хулаш, Пăрачкав.
Земство 1901 çулта 168 865 тенкĕ тупăш илнĕ, 163 678 тенкĕ тăкакланă. Тăкаксенчен 18 117 тенкĕ вĕрентме уйăрнă, 57 888 тенкĕ — пульницасене.
Çул-йĕр
94 çухрăм тăршшĕ Кисан-Хусан чукун çул иртет.
Вĕренӳ
Пуçламăш шкулсен шучĕ — 72, вĕсенчен земствăна пăханакансен шучĕ — 36. 2 пульница, 6 фельдшер пункчĕ.
Астрофизика
Астрофизикăн тĕп меслечĕ — спектăрлă тишкерӳ. Унăн никĕсĕнче — Çĕр çине килекен радиацииллĕ шевлесен (хумсен) пайланăвĕ. Кăткăс хумлă астрофизикăна радиоастрономи теççĕ, мĕншĕн тесен сăнав-тĕпчев ĕçĕсене вăл радио-хумсен спектăрĕнче ирттерет. Ăслăхçăсем сăнавра радиотелескоппа усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Астрофизика
Соравис
Соравис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Хоседа-Ю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 56 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Çу, 26
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Аслă Тивĕш
Аслă Тивĕш, Aslă Tivĕš — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне кĕрет.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен Аслă Тивĕш ял канашне, 1954 çулхи çĕртмен 14—мĕшĕнчен Патăръел ял канашне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Сымов Василий Андреевич
Сымов Василий Андреевич - хисеплĕ горняк.
Кун-çулĕ
Патăрьел районĕнчи Упамса ялĕнче çуралнă. Комсомол путевкипе Ăренпур облаçнеĕ ĕçлеме тухса кайнă. Гай хулинче шахтер пулса ĕçленĕ.Проходчиксен бригадирĕ. Кая юлакан бригадăсене куçса вĕсене мала кăларнă. ССКП XXV съезчĕн делегачĕ.
Чысĕсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем
Çын хырăмлăхĕ
thumb|Çын хырăмлăхĕ, «Анатомия человеческого тела Грея» кĕнекен капăрлатăвĕ Хырăмлăх (ventrículus, gaster) —
Анатоми пахалăхĕсем
Тĕп шутĕнче:
Каçăсем
Категори:Хырăм хăвăлĕ *
Гвиней-Бисау
Гвине́й-Биса́у (Guiné-Bissau, официаллă ячĕ — Гвине́й-Биса́у респу́блики (República da Guiné-Bissau )) — Хĕвеланăç Африкăри патшалăх, унччен Португали колонийĕ пулнă. 1973-мĕш çултан никама та пăхăнмасть. Сенегалпа тата Гвинейпа чикĕ тытать.
300px|left|thumb|Юстици министерстви 300px|left|thumb|Пăла. Гвиней-Бисау 300px|left|thumb|Карнавал. Бисау
Çăр пăтăрмахĕ (2012)
2012-мĕш çулхи ака уйăхĕн 13-мĕшĕнче Гвиней-Бисаура  çар çыннисем патшалăх влаçне улăштарнă. Вăхăтлăх патшалăхПерейра Раймунду президентне тата малтан премьер-министр пулнă Гомеш Карлуш Жуниора арестленĕ. Пăтармах президент суйлавĕн пĕрремĕшпе иккĕмĕш туре хушшинче пулнă. Суйлава Карлуш Гомеш Жуниор хутшăннă, пĕрремĕш турта вăл сассен 49% пухнă, çав вăхăтрах оппозици кандидачĕ Камба Яла 23% пухма пултарнă. Яла пĕрремĕш тур вăхăтенче нумай фальсификаци тунă тесе иккĕмĕш тура хутшăнассинчен туннă.
Климат
center|600px
Административла пайлану
800px|left|thumb|Гвиней-Бисаун административла пайланăвĕ (2007) Гвиней-Бисау 9 округа пайланать, вĕсенчен 8- материк çинче, пĕри (Болама)Бижагош архипелагĕнче вырнаçнă. Тĕп хули - Бисау уйрăм округ шутланать. Лаптăкĕ чи пĕчĕкки пулсан та, халых йышĕ чи пысăкки. Утравсенчи округра халăх шучĕ чи пĕчĕкки.
Чĕлхесем
Халăхăн 14% çеç официаллă португал чĕлхипе калаçать. 44% криол чĕлхипе, ыттисем вырăнти Африка чĕлхисемпе калаçаççĕ. Португалсемпе метиссен нумайăшĕ тата криол е африка чĕлхисемпе калаçать. Шкулсенче франци чĕлхине те вĕрентеççĕ.
Тулаш суту-илӳ
Экспорт таварĕсем - кешью мăйăрĕ, креветкă, арахис, вăрман. Тĕпрен тавар илекенсем (2008 çул): Инди — 64 %, Нигери — 30 %, Пакистан — 1 %. Импорт — апат-çимĕç, промăçлăх таварĕсем, нефтепродуктсем. Тĕп тавар илсе килекенсем (2008 çул): Португали — 24 %, Сенегал [[— 17 %, [[Инди — 11 %, Кот-д’Ивуар— 5 %. Африка, Кариб бассейнĕ тата Лăпкă океан регион патшалăхĕсен организацине кĕрет.
Каçăсем
Категори:Португал чĕлхиллĕ патшалăхĕсем Категори:Португали колони пулнисем Категори:Унитарлă патшалăхĕсем Категори:Хĕвеланăç Африка Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Хадаров Валентин Афанасьевич
Кун-çулç
нчи Алманчă ялĕнче çуралнă. Мускавра строитель пулса ĕçленĕ.
Вуламалли
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Сылтăм Бехтемир
Сылтăм Бехтемир — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Енĕн Целина районĕн территорипе юхать. Бехтемир юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Тобол (пĕлтерĕшсем)
Тобо́л:
Петровка (Федоровка районĕ)
Петровка  — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 9 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453283, ОКАТО кочĕ — 80254820009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Ягупова Ирина Николаевна
Ягупова Ирина Николаевна, — чăваш спортсменĕ, Раççейри маунтинбайк спорт ăсти (1996). 1977 çулхи чӳк уйăхĕн 10-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Нăрваш Шăхаль ялĕнче çуралнă.
Пурнăçĕ
Шупашкарти республика олимп резервĕн ятарлă АÇСШ вĕренекенĕ. 1997 çулта Шупашкарти ятарлă вăтам олимп резервĕн училищине вĕренсе тухнă.
Çитĕнĕвĕсем
Чăваш Ен Кубокне темиçе хут çĕнтерсе илсе чемпион ятне илнĕ, 1994 çулта Раççей чемпионачĕн призёрĕ пулнă. 1997-1999 сулсенче Раççей Кубокне çенче илнĕ, 1995, 1998, 1999 çулсенче кубокăн чемпионĕ пулнă.
Категори:Чăваш спортсменĕсем
Windows 2000
Windows 2000 (çаплах Win2k, W2k е Windows NT 5.0, код ячĕ Cairo) — 32-битлă процессорлă ĕçлекен компьютерсен Microsoft компанин Windows NT çемьин операциллĕ системи.
Кун-çулĕ
Системăна 1994 çулта анонсăланă. Альфа-тĕрĕслеве 1995 çулăн пуçламăшĕнчен 1997 çулхи авăн уйăхĕччен ирттернĕ. Пĕрремĕш хут халăх умне системăн бета-версине 1997 çулхи авăнăн 27-мĕшĕнче кăларнă. Чăн малтанах системăн ячĕ Windows NT 5.0 пулнă, мĕншĕн тесен вăл Windows NT 4.0 хыççăнхи Windows NT программа хатĕрĕн пысăк версийĕ шутланнă. Анчах та 1998 çулхи юпан 27-мĕшĕнче вăл хăйĕн Windows 2000 пайăр ятне тивĕçет. Системăн финаллă версине 2000 çулăн нарăсăн 17-мĕшĕнче анлă усă курмалла кĕртеççĕ.
Windows 2000 версийĕ тăватă кăларăмпа тухнă: Professional (ĕçлев станцийĕ валли), Server, Advanced Server тата Datacenter Server (серверсенче усă курма). Унсăр пуçне, 64-разрядлă Intel Itanium процессорсемпе ĕçлемелли Windows 2000 Advanced Server Limited Edition тата Windows 2000 Datacenter Server Limited Edition пулнă.
Каярах Windows 2000 версине Windows XP операциллĕ системăсемпе (клиент енче) тата Windows Server 2003 (сервер енчен) улăштарнă. 2005 çул тĕлне, Windows 2000 хатĕрĕпе пысăк компанисенче усă кураççĕ.
1414
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Windows 2000
Вуламалли
Категори:Microsoft Windows Категори:1997 çудта уçăлнисем
Кайри Чиперуй
Кайри Чиперуй, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял Сĕнтĕрпуç ял тăрăхĕнчи ял. Сĕнтĕр (юханшывĕ) хĕрринче вырнаçнă.
Урамĕсем
2009 çулта 100 çын пурăнать.