cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Плотавка (Алей юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай енĕн юханшывĕсем
841
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хухлама (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Тип Хухлама (выр. Сухая Хохлома) ялĕнче 5 çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Кулигино ял патĕнче Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем çирĕм ытла, вĕсенчен пысăккисем: Хурлăхан (выр. Смородинка), Нечайка, Гладышнăй, Филин (выр. Филинка), Ведомость, Шишин (выр. Шишинка).
Хухлама малтан кăнтăралла юхать, Тарасовăран иртсен кăнтăр-хĕвеланăçнелле пăрăнать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Тип Хухлама, Бетино, Гомино, Степаново, Мурени, Кĕçĕн Филин (пушă ял), Кĕçĕн Карпово, Гарель, Колесноково, Беспалово, Урлино, Грачево, Гулыманово, Тарасово, Задорино, Хухлама, Сивцево, Уткино, Крутово, Брындино.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Балдынов Илья Васильевич
Балдынов Илья Васильевич — (-), Байкалхыç фронтăн 53-мĕш çарĕн 109-мĕш гварди перевçĕсен дивизин командирĕ, гварди аслă полковникĕĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 08.
Пышмă (юханшыв)
Пышмắ — Анăç Çĕпĕрти юханшыв, Турăн сылтăм юппи.
Çăлкуçĕ — Ключи кӳлĕ, Çӳлти Пышмă хули патĕнче, Урал тăвĕсен тăвайкинче (Вăтам Урал), Свердловскпа Тĕмен облаçĕсен çĕрĕсем витĕр юхать. Тăсăлăвĕ 603 çм, шыв-çĕр лаптăкĕ — 19,7 пин çм2, вăтам шыв хăвăртлăхĕ 34 м3/сек (min: 2; max: 1300). Акапа çу уйăхĕсенче шыв тулли тапхăрĕ. Чӳк уйăхĕнче шăнса ларать, акара уçăлать. Юханшыв çинче 3 шывуправĕ (çав шутра Белоярск шывуправĕ, çыранĕ çумĕнче Белоярск АЭСĕ ĕçлет)
Юпписем
(вăрринчен км )
Гидрологи
Нумай çул хушши уйăхсерен виçнĕ вăтам шыв тăкакĕ (м³/çс) Богандинский паç. шыв виçекен пост хыпарĕсемпе (1936—1990-мĕш çулсем)
Хир пăрăçĕ
Хир пăрăçĕ – купăста йыше кĕрекен ӳсентăран.
Усă курни
Чечекĕсенче вĕлле хурчĕсем пыл пуçтараççĕ. Пылĕ çутă сарă тĕслĕ, хăйне евĕр тутиллĕ. Çум курăк пек тĕл пулать.
Вуламалли
Категори: Купăста йышшисем
Сандово районĕ
thumb|Сандово районĕ Тверь облаçĕн картти çинче Сандово районĕ, — çурçĕр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă Тверь облаçĕн районĕ. Район тĕпĕ Сандово хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 1 603 çх2.
Район Вологдăпа Новгород облаçĕсемпе юнашар вырнаçнă. Çавăн пекех район чикки Тĕвер облаçĕн Весьегонск, Вăрманлă, Молоково районсемпе юнашар иртет.
Районăн 54,6% вăрмансем йышăнаççĕ.
Истори
Района 1929 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта 8,3 пин çын (2006) пурăнать. Хула халăхĕ — 3,7 пин çын шутланать.
Районта пурĕ 249 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 6 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 5.
Каçăсем
Категори:Тĕвер облаçĕн районĕсем
Игиша
Игиша (Игиса, Илиша) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Кожа юханшывăн сулахай çыранĕпе, 21 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 94 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Нечайка (юханшыв)
Нечайка, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Хухлама шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Тезенино ялтан икĕ çухрăм хĕвеланăçнелле вăрманта вырнаçнă. Степановăпа Гомино ялсем çывăхĕнче Хухлама шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем нумай мар, пысăккисем çук.
Хурлăхан шывĕ малтан хĕвеланăçнелле юхать, Гладышево тĕлĕнче кăнтăралла пăрăнать те Çĕнĕ (выр. Новая) ятлă пушă ял çывăхĕнче кăнтăр-хĕвеланăçнелле пăрăнса Хухлама шывĕпе пĕрлешет.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Конев, Гладышево, Çĕнĕ (пушă ял).
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Ылтăнту карманĕ
Ылтăнту — Атăлçи Пăлхар патшалăхĕн карман-хули.
Гладышнăй (юханшыв)
Гладышнăй (выр. Гладышный), — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Хухлама шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Чащиха ялтан виçĕ çухрăм хĕвелтухăçнелле вăрманта вырнаçнă. Чащихăра ăна пĕвеленĕ. Кĕçĕн Карпово ялĕнчен пĕр çухрăм кăнтăралла Хухлама шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем нумай мар, пысăккисем çук.
Изюм (хула)
Изюм (укр. Ізюм), — Украинăн Харьков облаçĕнчи хула. Облаç пăхăнăвĕ йышши хула. Çурçĕр Донец юханшывĕ хĕрринче ларать.
Гладышнăй (юханшыв)
Тавралăхĕ
Гладышнăй шывĕ ытларах пайĕпе хĕвеланăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче Чащиха ялĕ вырнаçнă.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Изюм (хула)
Кун-çулĕ
Хула куçса çӳрекен халăхсемпе юнашар вырнаçнă пирки вăл çарлă вырăн пек аталаннă. XI-XII ĕмĕрсенче кунта половецсемпе çапăçнă. Ку пулăмсене авалхи çырăвсенче çырса хăварнă. XVI ĕмĕрте тутарсен тапăнса килекен тĕп çулне, Изюм сукмакне, тĕрĕслесе тăма кунта сыхламалли хуралсем йĕркеленĕ. Каярах, XVІІ ĕмĕрĕн 70-мĕш çулĕсенче кунта хӳтлĕхсем тума пуçланă, Изюм окопĕ йĕркеленнĕ. Вырăнĕ лайăх пулнăран ку тавралăхри тĕп вырăнĕ пулса тăрать.
Официаллă хулана 1681 çулта никĕсленĕ тесе шутлаççĕ.
1780 çулта Харьков намечествине туса хунă хыççăн вăл уес хули пулса тăрать.
Категори:Украина хулисем
Щурчиха
Щурчиха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Шурă Холуница юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Атăл-Урал (легион)
Атăл-тутар легионĕ («Атăл-Урал» легион) (Wolgatatarische Legion, Legion Idel-Ural, Идел-Урал Легионы, İdel-Ural Legionı) — вермахтăн атăлçи халăхĕсен çыннисенчен (тутарсем, пушкăртсем, марисем, мордвасем, чăвашсем, удмуртсем) тăракан çар пайĕ.
Атăлçи тутар легионерĕсем 7 вăйлатнă уйри батальон шутне (12,5 пине яăн çын) кĕнĕ[2].
Тухăç легионерĕсен ертӳлĕх штабне (ним. Kommando der Ostlegionen) пăхăнса тăнă.
Легионăн батальонĕсен шăпи
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи тапхăрĕнче нимĕçсем йĕркеленĕ мĕнпур наци легионĕсенчен Атăл тутарĕсен легионĕн усăллăхĕ чи сахалли пулнă.
825-мĕш батальон
1942 çулхи юпа-чӳк уйăхĕсенче Едлинора йĕркелеме тытăннă, 900 çын пуçтарнă. Командир — майор Цек.
1943 çулхи нарăсăн 14-мĕшĕнче батальона мăнаçлă фронта ăсатнă, нарăсăн 18-мĕшĕнче Витебска çитнĕ. Батальонăн чылайăшĕ Анăç Двина сулахай çыранĕнчи Гралево ялĕнче вырнаçнă.
Нарăсăн 21-мĕшĕнче легионерсен элчисем, легионра вăрттăн ĕçлекен йĕркелӳ хушнипе, партизансемпе çыхăнса батальонра нарăсăн 22-мĕшĕнче, 23:00 вăхăтра, пĕтĕмĕшле пăлхав çĕклеме шутланă. Çакăн пирки нимĕçсем пĕлсе пăлхав пуçланиччен пĕр сехет маларах ертӳçсене аресленĕ пулин те, Хусаин Мухамедов ертсе пынипе 500-600 яхăн легионер хĕçпăшалпах чылай вăрçă хатĕрĕпе партизансен енне куçаççĕ. 2 взвод (вĕсене вăхăтра пĕлтереймен) тата аресленĕ легионерсем кăна тарайман. Юлнă легионерсене хăвăрттăн тыла илсе кайса урăх пайсене кĕртнĕ.
826-мĕш батальон
1943 çулхи кăрлачăн 15-мĕшĕнче йĕркеленĕ. Командир - капитан Шермули.
825-мĕш батальонри пăлхав хыççăн, 826-мĕшне Голландие куçарнă, унта ăна хурал тата урăх ĕçсене тутарнă. Вермахтăн тĕрлĕ пайĕсене кĕнĕ. Çапăçусене хутшăнман. Батальонра пăлхав хатĕрленĕ, нимĕçсем ăна пĕлсе чараççĕ.
827-мĕш батальон
1943 ç. нарăсăн 10-мĕшĕнче Едлинора йĕркеленĕ. Командир - капитан Прам.
1943 ç. çĕртмен 22-мĕшĕнче Дрогобыч (Анăç Украина) хулинче тăнă, украин партизанĕсене хирĕç кĕрешнĕ. Чылай легионер партизансем патне тарнă. 1943 ç. утă уйăхĕнче 827-мĕш батальонра Мифтахов аслă лейтенант ертсе пынипе пăлхав тунă. Партизансем енне штаб хуралĕн икĕ взвочĕ куçнă, тепĕртакран нимĕçсем Мифтахова тытса вĕлернĕ.
Легионерсем малашне те тарнă, батальона çапăçусенчен хăтарса Францие куçарнă. Унта та вăл шанчăкла пулайман: командирсемпе легионерсем тăтăшах вырăнти партизансем патне тарнă. Çапăçусене хутшăнтарман, юлашки хут ун пирки 1945 çулхи пушăн 10-мĕшĕнче асăннă.
828-мĕш батальон
828-мĕш батальона 1943 ç. акан 1-мĕшĕ — çĕртмен 1-мĕшĕнче Едлино хулинче йĕркеленĕ. Командир - капитан Гаумиц.
Батальон Едлинора 1943 ç. авăнăн 1-мĕшчен тăнă, авăнăн 28-мĕшĕнче Анăç Украинăна шанчăксăр 827-мĕш батальона улăштарнă. Легионерсем партизансем патне тарнă, батальонра дисциплина питĕ начар пулнă. Батальона Украинăран илсе тухнă, çапăçусене урăх хутшăнман.
829-мĕш батальон
1943 ç. çурлан 24-мĕшĕнче йĕркеленĕ, авăнăн 1-мĕшĕ тĕлне 874 çын пулнă. Командир — капитан Рауш.
Чылай хушă Едлинора тăнă, кайран, 1944 ç. нарăсра Анăç Украинăна куçарнă. Ута уйăхĕнче ун пирки çапăçма пултарайман тесе çырни пур. 1944 çулхи çурлан 29-мĕшĕнчи тапăчпа салатса янă.
830-мĕш батальон
1944 çулхи çурла-юпа уйăхĕсенче йĕркеленĕ. 1943 çулхи раштавăн 4-мĕшĕнче батальона Едлиноран Конски пурăнан вырăна куçарнă, унта вăл 1944 ç. нарăс вĕçне çити тăнă. Партизансемпе кĕрешме тутар батальонĕсене хутшăнтарма юраман, 830-мĕш батальон Анăç Украинăпа Польшăри пурăнан вырăнсенче хуралта тăнă. Батальонра фашистсене хирĕçле шухăш-кăмăл хуçаланнă: 1944 ç. çĕртмере темиçе легионера партизансемпе çыхăну тытнăшăн аресленĕ, нумай легионер хĕçпăшалпах тухса тарнă.
Малашне батальона çурт-йĕр е сапёр ĕçĕсенче хутшăнтарнă.
831-мĕш батальон
1943 ç. кĕркунне Едлинора йĕркеленĕ. «Идель-Урал» легион лагерьне сыхланă. Вăрçă вĕçĕнче ытти тĕрĕк йĕркелĕвĕсемпе пĕрлештернĕ, пулас. Çапăçусене хутшăнман.
832-мĕш батальон
Батальон пирки асăнни пур, анчах та ăна йĕркелемен.
833-мĕш батальон
Батальон пирки асăнни пур, анчах та ăна йĕркелемен.
834-мĕш батальон
Батальон пирки асăнни пур, анчах та ăна йĕркелемен.
Çавăн пекех пăхăр
*
Дастин Хофман
Да́стин Ли Хо́фман (Dustin Lee Hoffman; 1937 çулхи çурла, 8 çуралнă) — чаплă америка артисчĕ, режиссёр, продюсер.
Кун-çулĕ
Дастин Хофман 1937 çулхи çурла, 8 Лос-Анджелесе Кейӳрен куçса килнĕ еврей çемйинче  çуралнă. Çемйере чи кĕçĕнни пулнă.
Каçăсем
Категори:АПШ артисчĕсем Категори:Çурла, 8 çуралнисем Категори:1937 çулта çуралнисем Категори:Лос-Анджелесра çуралнисем Категори:«Ылтăн глобус» парни лауреачĕсем Категори:BAFTA парни лауреачĕсем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:«Оскар» парни лауреачĕсем Категори:Пайăр çынсем:АПШ
Чăваш Енĕн Етĕрне районĕн гимнĕ
Етĕрне районĕн гимнĕ:
Ман çĕршывăм - Етĕрне.
Категори:Чăваш Ен районĕсен гимнĕсем Категори:Чăваш Енĕн Етĕрне районĕ
842
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Микки Микули
Микки Микули (чăн ячĕ Иванов Николай Иванович), — литературовед. 1929 çулхи раштавăн 16 халĕ Чăваш Енĕн Етĕрне районне кĕрекен Лешкас Асламас ялĕнче çуралнă.
Игова
Игова — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Сора юханшывăн сылтăм çыранĕпе 15 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Микки Микули
Пурнăçĕ
Чăваш педагогика институтĕнче, аспирантурăра пĕлӳ пухнă.
Игова
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Микки Микули
Пурнăçĕ
Шкулта, чăваш кĕнеке издательствинче, тĕпчев институчĕнче, «Çамрăк коммунист» хаçатпа «Ялав» журнал редакциĕсенче, университетра ĕçленĕ.
Иртюбяк
Иртюбяк — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 76 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238815005.
Микки Микули
Ӗçĕсем
Критикăлла статьясем, тĕпчев ĕçĕсем çырать. К. Иванов, Çеçпĕл Мишши, Петĕр Хусанкай пултарулăхĕ ăна уйрăммăн кăсăклантарать.
Иртюбяк
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Микки Микули
Ӗçĕсем
Пурĕ 10 ытла кĕнеке пичетленсе тухнă:
Иртюбяк
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Микки Микули
Ӗçĕсем
Вырăсла тухнисем:
Категори:Чăваш литературовечĕсем
Шурлă (Мăн Кинель юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Поспелиха (Алей юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай енĕн юханшывĕсем
Горегляд Леонид Иванович
Горегляд Леонид Иванович Горегляд Леанід Іванавіч — (13.04.1916(31.03)-12.07.1986), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 6-мĕш гварди пĕтерекен авиаци корпусĕн 22-мĕш гварди пĕтерекен авиаци дивизин командирĕ, гварди подполковник.
Дедюшко Александр Викторович
Александр Викторович Дедюшко (Çу, 20 1962, Волковыск, БССР — Чӳк, 3 2007, Улатимĕр облаçĕ) — Раççейĕн театрпа кино артисчĕ.
Кун-çулĕ
Александр Дедюшко 1962 çулхи çăвăн 20-мĕшĕнче БССРти Гродно облаçĕн Волковыск хулинче çуралнă.
Кинори пĕрремĕш эпизод ролĕ — «ДМБ» çар комединче патруль пуçлăхĕ. Пĕрремĕш тĕплĕ ролĕ — «Директории смерти» (1999) телесериалта. 2003 çул Александр Дедюшкăшăн ăнăçлă пулать, вăл Игорь Талпăн «Оперативный псевдоним» телесериалĕнче вылять. Малашне, ытларах кăткăс сюжетлă телесериалсенче вăй хурать.
2007 çулăн чӳкĕн 3-мĕшĕнче автокатастрофăра çемьйипех (арăмĕпе ывăлĕпе) сарăмсăр вилет. Александр Дедюшко хăйĕн автомобилĕпе икĕ талккăш йĕре каçса хирĕç йăрăма тухать, унта айккинчи сулахай куçăм йăрăмĕнче Scania грузовикпа çапăнать.Грузовик водителĕ чĕрĕ юлать.
Александр Дедюшкăна Светлана Чернышкова арăмĕпе тата Дмитрий ывăлĕпе Троекур çăви çине Мускавра пытарнă.
Балебин Василий Алексеевич
Балебин Василий Алексеевич — (-), Балти флочĕн Сывлăш-Çăр вăйĕсен 8-мĕш авиаци бригадин 1-мĕш гварди мина-торпеда авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, гварди капитанĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22.
Игнатьев Сидор Игнатьевич
Игнатьев Сидор Игнатьевич (1877, нарăс, 2, Йĕкĕрвар ялĕ (халĕ Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕ, Шупашкар уесĕ, Хусан кĕпĕрни) - 1917, çĕртме, 9, Вилен кĕпĕрни, Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи) — «Хыпар» хаçат редакторĕ, журналист тата публицист.
Пурнăçĕ
1877 çулта Шупашкар уесĕнчи Йĕкĕрвар ялĕнче (халĕ Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕ) 1977 çулта çуралнă. Хусанти учительсен институтĕнче пĕлӳ илнĕ. Элĕкри И. Я. Яковлев ячĕллĕ вăтам шкулта ĕçленĕ. «Хыпара» пырас умĕн Хусанти 4 класлă училищинче вĕрентнĕ.
Ют çĕршыври пурнăç
Суд Сидор Игнатьева эсерсен партийĕпе çыхăну тытнăшăн айăплать, пилĕк çуллăха ссылкăна ямалла тăвать. Каярахпа ют çĕршыва кăларса яраççĕ. 1907-1910 çулсенче вăл Францире пурăнать, тĕрлĕ университетра вĕренсе пĕлĕвне малалла ӳстерет, французла тата нимĕçле лайăх калаçма хăнăхса çитет, пĕрлĕх пурнăçне хутшăнать. Сăмахран, чи лайăх сочиненисен конкурсĕнче вăл «Приз» ятлă сумлă премие тивĕçет.
Раççее таврăнни
1910 çулта Раççее таврăнать. Сидор Игнатьев хăйĕн пурнăçĕнчи тĕп çул-йĕре суйласа илет — çар училищине вĕренме кĕрет. 1916 çулта ăна пĕтерсе прапорщик пулса тăрать. Çакă паллă: Сидор Игнатьев пĕрремĕш тĕнче вăрçине хутшăннă. Кĕçĕн поручика, рота командирне фронтри хаюлăхпа паттăрлăхшăн Георгий хĕресĕпе тăватă хут чысланă.
Филин (юханшыв)
Филин (выр. Филинка), — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Хухлама шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Дёмино ялтан виçĕ çухрăм хĕвеланăçнелле вăрманта вырнаçнă. Гарель ял патĕнче Хухлама шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем нумай мар, пысăккисем çук. Дёмино ялĕнче юханшыва пĕвеленĕ.
Филин шывĕ ытларах пайĕпе çурçĕрелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Дёмино, Мăн Филин (выр. Большое Филино).
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кăпчаксем
Кăпчаксем, — Вăтам ĕмĕрсенчи тĕрĕк халăхĕ. Вĕсем пурăнакан вырăна Аслă Çĕçенхир, Дешт-и-Кыпчак е «Половецкая степь» тенĕ.
Кунçул
VIII ĕмĕрте Казахстанпа Кăнтĕр Çĕпĕр (Иртышăн малтанхи юхăмĕнче) çеçенхирĕнче йĕркеленнĕ. XI ĕмĕрте Хĕвелтухăç Европăри çеçенхире куçса килнĕ. Дунай таранхи çĕрсене йышăннă. Руçпе час-часах çăпăçнă. Пĕрремĕш хут вырăссен чикки патне 1055 çулта çитнĕ. 1068 çулта пĕрремеш хут Руç çине тапăнса кĕнĕ. Альта патĕнчи çапăçура Ярославичсен çарне çапса аркатса вырĕс кнеçлĕхĕсене артатма тытăннă. Кун хыççăн вырăс кнеçлĕхĕсем çине час-часах тапăнма пуçланă. XII ĕмĕрте Владимир Мономах вĕсене Атăлпа Дон тепĕр енне, Кавказ еннелле хăваласа янă. 1190-мĕш çулсенчен пуçласа Руçпе килĕшӳллĕ пурăнма пуçланă.
Паллă кăпчаксем
Категори:Çухалнă халăхсем Категори:Тĕрĕк халăхĕсем
Итлар
Итлар, — кăпчак кнеçĕ.
Китанпа пĕрле 1095 çулта Владимир Мономахпа килĕшӳ тунă. Унччен Святослав ывăлне тыткăна илнĕ. Каярах кăпчаксем тимлĕхне çухатнине пула вырăссем торксемпе пĕрле Китана çывăрнă чухне вĕлернĕ. Итларĕ вара Переяславльте вилнĕ. 1095 çулта вăл Ратибор патĕнче хăнара пулнă. Лешĕн Олбег ывăлĕ ăна шăтăкран ухăпа персе вĕлернĕ.
Вуламалли
Категори:Кăпчаксем Категори:Хансем
843
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тури Гаревка
Тури Гаревка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Джек Леммон
Джек Леммон (Jack Lemmon; 1925, нарăс, 8 Ньютон, Массачусеттс, АПШ — 2001, çĕртме, 27, Лос-Анджелес, Калифорни, АПШ) — америка артисчĕ.
Тури Гаревка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Джек Леммон
Уайлдерпа пĕрле
thumb|left|240px|Дафна ролĕ («Джазра хĕрсем кăна»).
Тури Гаревка
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Джек Леммон
Маттаупа пĕрле
thumb|275px|[[Ширли Маклейнпа пĕрле, «Черченкĕ Ирма» (1964) фильмĕнче.]]
Каçăсем
Категори:1925 çулта çуралнисем Категори:Нарăс, 8 çуралнисем Категори:Çĕртме, 27 вилнисем Категори:2001 султа вилнисем Категори:Лос-Анджелесра вилнисем Категори:Гарвардран вĕренсе тухнисем Категори:АПШ артисчĕсем Категори:«Оскар» парни лауреачĕсем Категори:«Ылтăн глобус» парни лауреачĕсем Категори:BAFTA парни лауреачĕсем Категори:Пайăр çынсем:АПШ
Шупашкар уесĕ
Шупашкар уесĕ — Хусан кĕпĕрнин 1727—1927 çулсенчи Чăваш АО тата Чăваш АССР администраци-территориллĕ виçи. Уес хули — Шупашкар.
Уес çĕрĕн лаптăкĕ 3696,7 тăваткал çухрăмпа танлашнă, ку вăл пĕтĕм Хусан кĕпĕрнин 6,6% шутланнă.
Халĕ Шупашкар уесĕн çĕрĕсем ытларах енĕпе Чăваш Енне кĕреççĕ.
Çутçанталăк
Уес шутне Атăлсăр пуçсăр тата Çавал, Мăн Енĕш, Кĕçĕн Кокшага, Мăн Кокшага юханшывсем кĕнĕ. Уес Атăл тăрăх иккĕне пайланнă. Сулахай енче ытларах вăрманлă çĕрсем вырнаçнă. Тырă акса илме усă куракан çĕрсем тĕллĕн-теллĕн çеç вырнаçнă. Кунта пĕчĕк кӳлĕсем, тата çавăн пекех шурлăхсем нумай. Сылтăм енчи тăвайкиллĕ çĕрсем пулнă. Çырмасем нумай. Вăрмансем ку енче сахал.
Сулахай енче хăйăрлă тата кĕллĕ тăпрасем сарăлнă, сылтăм енче вара шурă тата хура суглиноксем, Атал патнелле кĕллĕ тăпрасем вырнаçнă.
Сулахай енчи вăрмансенче ытларах енĕпе хырпа чăрăшсем ӳснĕ, сылтăм енче вара çулçăллă йывăçсем сарăлнă: çăка, юман, ăвăс тата ыттисем.
Игрема
Игрема — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сулахай çыранĕпе, 196 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Шупашкар уесĕ
Халăх йышĕ
1897 çулхи перепись тăрăх кунта пурĕ 129 109 çын (63 869 арçын, 65 240 хĕрарăм) пурăннă. Пĕр тăваткал çухрăм çине 34, 7 çын (Хысан кĕперниĕнче вăтамран 39,2 пулнă) килнĕ. 1901 çулта полици панă сведенисем тăрăх 137 675 çын пурăннă. Дворянсен шучĕ 225, пупсен шучĕ 568, чаплă граждансен тата купсасен шучĕ 144, мещансен шучĕ 9506, хресченсен шучĕ 109 173, çар çыннисен тата вĕсен çĕмьине кĕрекен çынсен шучĕ 18 059 пулнă.
Селижар районĕ
thumb|Селижар районĕ Тверь облаçĕн картти çинче Селижар районĕ, — тĕп пайĕн анăç енче вырнаçнă Тверь облаçĕн районĕ. Район тĕпĕ Селижар хула евĕрлĕ посёлокра вырнаçнă.
Шупашкар уесĕ
Халăх йышĕ
Православи тĕнне кĕнисем — 133 614, ислам тĕнне тыткансем — 3 898, авалхи тĕнре пурăнакансем — 67, уйрăлнисем — 67, ыттисем — 29 çын шутланнă.
Селижар районĕ
Истори
1924 çулта пусăклатнă Селижар вулăсне йĕркеленĕ. 1929 çулта Киров районне туса хунă. Ку район малтан Анăç облаçе кĕнĕ, 1935 çулатнпа вара Калинин облаçне кĕме пуçланă.
Халăх йышĕ
Районта 14,4 пин çын (2006) пурăнать. Хула халăхĕ — 7,2 пин çын шутланать.
Шупашкар уесĕ
Халăх йышĕ
1889 çулта кунта Шупашкарпа Сĕнтĕрвăрри хулисене шута илмесен 410 пурăнакан вырăн шутланнă. Ялсенче вăтамран сулахай енче 36 килпе 191 çын пулнă, сылтăм енче — 51 килпе 263 çын пулнă. Уес тăрах вăтамран тутарсен ялĕсенче 282 кил тата 1 583 çын пулнă, чăвашсен ялĕсенче — 51 кил тата 259 çын, вырăссен — 39 кил тата 223 çын, çармăссен — 35 кил тата 184 çын.
Селижар районĕ
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 370 ял-хула вырнаçнă.
Шупашкар уесĕ
Халăх йышĕ
Ялсенчен нумайĕшĕ, ытларах енĕпе чăвашсен, тутарсен тата çармăссен, темиçе ĕмĕр каялла никĕсленнĕ.
Селижар районĕ
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 12 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 11.
Шупашкар уесĕ
Каçăсем
Категори:Хусан кĕпĕрнин уесĕсем
Селижар районĕ
Çул-йĕр
Район тăрăх Торжок, Андреаполь енне каякан чукун çулсем иртеççĕ.
Игнатьев Сидор Игнатьевич
Раççее таврăнни
1917 çулхи утă уйăхĕн 9-мĕшĕнче вăл Вилен кĕпĕрнинче, çапăçу хирĕнче паттăрсен вилĕмĕпе пуçне хунă.
Асăрхавсем
Категори:«Хыпар» редакторĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:ССРП çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1877 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1917 çулта вилнисем Категори:Çĕртмен 9-мĕшĕнче вилнисем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Политика ĕçченĕсем Категори:Пайăр çынсем:Çĕрпӳ районĕ Категори:Хаçат редакторĕсем
Селижар районĕ
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн Селижар районĕ
Сонково районĕ
thumb|Сонково районĕ Тверь облаçĕн картти çинче Сонково районĕ, — тухăç енче вырнаçнă Тверь облаçĕн районĕ. Район тĕпĕ Сонково хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 970 çх2. Тĕп юханшывсем: Корёжечна, Сит.
Истори
Района 1929 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта 9,7 пин çын (2006) пурăнать. Хула халăхĕ — 4,3 пин çын шутланать.
Районта пурĕ 182 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 8 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 7.
Çул-йĕр
Сонково хули пысăк чукун çулсен çыххи шутланать. Ун урлă Москав — Санкт–Петербург тата Рыбинск — Бологое чукун çулсем иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Енисей (юханшыв)
Енисей — Çĕпĕрти юханшыв, Çурçĕр Пăрлă океана юхса тухать. Ячĕ авал кăркăс «Эне-Сай» — юханшыв-анне сăмахĕнчен çуралнă.
Шыва куçарасси 19 800 м³/çек çитет. Юхăн калăпăшĕпе (624 çм³) Ениçей Раççейре 1-мĕш тĕлте пулать. Шыв çĕр лаптăкĕпе (2 580 пин çм²) Ениçей Раççейре 2-мĕш (Обь хыççăн) тата тĕнчере 7-мĕш вырăнта шутланать.
Тавралăхĕ
Тĕнчери пысăк юхан шывсенчен пĕри: тăсăлăвĕ Мăн Енисей Кĕçĕн Енисея çитиччен — 3487 çм, Кĕçĕн Енисей çăлкуçĕнчен шутласан — 4102 çм, Мăн Енисейĕн çăлкуçĕсенчен виçсен— 4092 çм, Селенга çăлкуçенчен пăхсан— 5539 çм.
Юхăмĕ
мини|справа|300px|Енисей Çĕпĕрвитĕр чукун çул кĕперĕ тĕлĕнче, Красноярск çумĕнче Енисей Кăсăл хули патĕнче, Бий-Хемпе Ка-Хем шывĕсем пĕрлешĕнне çĕрте пуçланать те Тăва çĕрĕсем тăрăх анăçалла юхать. Вăрахăн çурçĕрелле пăрăнать, Шăкăнар хулипе иртет. Красноярск Енĕнче, кукăрăлса, çурçĕр енне чупать. Саян-Шуша шывуправĕ урлă юхать, кайран Краснояр енпе Хакасине пайлать. Саяногорск, Абакан витĕр юхать. Кайран Енисей каллех Красноярск енĕн çĕрĕпе, Красноярск шывуправĕпе, Дивногорск, Красноярск, Лесосибирск, Енисейск витĕр юхать. Малалла шыв çурçĕрелле чăтлăх тайгапа юхать. Çурçĕр çаври хыççăн çеç Игарка урлă, ун хыççăн Таймыр автономлă округ çĕрĕсене юхса кĕрĕт. Дудинкăран иртсен чылаях сарăлать те Диксон хули патĕнче Кар тинĕснене кĕрет.
Юпписем
сулахай: Хемчик, Кантегир, Абакан, Кемь, Кас, Сым, Дубчес, Елогуй, Турухан, Малая Хета, Мăн Хета, Танама, Грязнуха сылтăм — Ус, Кебеж, Туба, Сыда, Сисим, Мана, Кан, Ангара, Мăн Пит, Чулай Тунгуска, Бахта, Анат Тунгуска, Курейка, Хантайка, Дудинка.
Хуласем
Кăсăл, Шăкăнар, Саяногорск, Абакан, Дивногорск, Красноярск, Лесосибирск, Енисейск, Игарка тата Дудинка.
Гидроэлектростанцисем: Красноярск ГЭСĕ, Саян-Шуша ГЭСĕ, Майн ГЭСĕ. XIX ĕмĕр вĕçĕнче Обь-Енисей каналĕ туса хунă, вăл Обь шывне Енисейпе шыв çулĕпе çыхăнтарнă. Халĕ каналпа усă курмаççĕ.
Каçăсем
Категори:Хакаси юханшывĕсем Категори:Тыва юханшывĕсем Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем Категори:Енисей
Солоновка (Алей юппи)
Солоновка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай ен территорипе юхать. Алей юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай енĕн юханшывĕсем
Сиксанбай
Сиксанбаево — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 94 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238815006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Тури Пышмă
Тури Пышмă — Свердловск облаçĕн хули, Екатеринбургăн хула-çум. Пышмă кӳлмекĕнчен 15 çм çурçĕрелле вырнаçнă.
Пĕтĕмĕшле хыпарсем
«Тури Пышмă » муниципаллă йĕркеленӳлĕхне Среднеуральск хули, Исеть, Кедровое, Балтым поселокĕсем тата темиçе ял кĕреççĕ.
Кун-çулĕ
Пăхăр Тăпралăх посёлока (1946 çулччен Çӳлти Пышман ячĕ) 1854 çулта, Пышма шывĕн пуçламăш тăрăхĕнче пăхăр тăприне тупăçлама тытăнсан никĕсленĕ. Минераллă тăпрана кăларма тытăнсан тепĕр 2 çултан пысăках мар пăхăр шăратакан завод ӳссе ларать. Анчах та ХХ ĕмĕрĕн пуçламăшне минераллă тăпра управĕ пĕтсе пынă çем поселок та ӳсме чарăнать.
thumb|left|250px|Çӳлти Пышмари Тасаран та таса Турă амăшĕ вилнине асăнса тунă храм
Индустри тапхăрĕнче хула каллех вăй илме пикенет. 1929 çулта пăхăр-электролит заводне тĕп хураççĕ, пĕрремĕш металла 1934 туса илеççĕ. Халĕ ОАО «Уралэлектропăхăр» Урал тăвĕсен металлурги компанийĕн пуç завочĕ шутланать. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи хыççăн хулара татах урăх заводсене ĕçе кĕртеççĕ. 1958 çулта Пышма Опытлă Заводне (паянхи ячĕ — «Уралсайрамет») хута яраççĕ (Тĕрлĕ сплавсем валли çĕрти сайра металсенчен лигатурăсем хатĕрлеççĕ, люминофорсем, оптикă монокристаллĕсене тăваççĕ).
thumb|right|Исмаил Аль Бухари имам ячĕллĕ Çӳлти Пышмари пăхăртан тунă мечетĕ
Каçăсем
Интернет провайдерсем: Угмк-Телеком Геркон Ютел
Категори:Раççей хулисем Категори:Свердловск облаçĕ
Гореглядов Владимир Степанович
Гореглядов Владимир Степанович — (5.05.1915(22.04)-03.02.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 57-мĕш гварди перевçĕсен дивизин170-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн 2-мĕш перевçĕсен батальонĕн командирĕ, гварди капитанĕ.
Ведомость (юханшыв)
Ведомость — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Хухлама шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Çӳлти юхăмра юханшыв Кĕçĕн Ведомость ятлă. Ун çăлкуçĕ Тезенино ялĕ патĕнче вырнаçнă.
Урлино ял патĕнче Хухлама шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă ытла, пысăккисем çук.
Ведомость шывĕ малтан кăнтăралла юхать, Çăкалăх (выр. Липовка) патне çите пуçласан хĕвеланăçнелле пăрăнать. Кривое ялтан иртсен пĕр хушă кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать те, кайран каллех хĕвеланăçнелле çаврăннă хыççăн Хухлама шывĕпе пĕрлешет.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Тезенино, Протазаново, Анисимово, Федулово, Ключи, Мартыново, Карпово (пушă ял), Кривое, Мешково, Урлино.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Пилеш
Пилеш (Sórbus aucupária) — Роза евĕрлисен роза йышшисене кĕрекен биологи тĕсĕ. Йывăç е тĕм.
Сарăлни
Ареал — Европа, Малти Ази, Кавказ; тусем çинче ӳсентрансен чикки таранах тĕм евĕр ӳсет.
Каçăсем
Категори:Çырласем Категори:Кĕлчечек йышшисем Категори:Европа флори Категори:Малти Ази флори Категори:Кавказ флори Категори:Капăрлатакан тĕмсем Категори:Европăри флора
844
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Оренбург облаçĕ
Ырымбур өлкәсе
Амур (юханшыв)
Тавралăхĕ
Пысăк юпписем: Зея, Уссури, Бурея, Сунгари, Амгунь, Анюй, Тунгуска.
Хуласем: Амурск, Благовещенск, Хабаровск, Комсомольск-Амур-çинчи, Николаевск-Амур-çинчи (Раççей), Хэйхэ (Китай).
Ячĕ пĕрлĕ тунгус-маньчжур чĕлхисен никĕсĕнчен «амар», «дамур» — «пысăк юханшыв» — тухнă. Китайсем Амура «Хэйхе» — «хура юханшыв», кайран «Хэйлунцзян» — (黑龙江, «Хура вĕрçилен юханшывĕ») тенĕ. Монголсем Амура «Амур Хара-Мурэн» — «хура шыв» тенĕ. Чăннипе Амур Шилкăпа — «хĕсĕк айлăм» эвенкилле тата Аргунь — «сарлака» (ергунь) монголла — пĕрлешнĕ хыççăн пуçланать.
Юханшыв тăсăлăвĕ — 2824 километр, Шилкăпа Аргунь пĕрлешнĕ тĕлтен пуçласа Охот тинĕсĕн Сахалин кӳлмекĕ патне çити. Онон — Шилка — Амур системинче Амур тăсăлăвĕ 4279 километр пулать. Хайлар пуçламăшĕнчен— Аргуньрен вăррине çити — 4049 километр. Чылай хыпар кĕнекинче кăтартнă Амур тăсăлăвĕ — 4444 километр географи халапĕ пулать.
Юханшыв айлăмĕнче виçĕ пая уйăраççĕ: тури Амур (Зея юханшыв вăррине çити; 883 километр), хăвăртлăхĕ 5,3 км/сех, вăта Амур (Зея вăрринчен Уссури вăррине çити; 975 километр), хăвăртлăхĕ 5,5 км/сех тата анат Амур (Уссури вăрринчен Николаевск-Амур-çинчине çити; 966 километр), хăвăртлăхĕ 4,2 км/сех. Амурăн гидрологи режимĕн паллă уйрăмлăхĕ — çуллахи-кĕрхи муссон çумăрĕсене пула шыв шайĕ хытă улшăнса тăни, вĕсĕн пайĕ 75 % çитет.
thumb|250px|Амурăн китай çыранĕ ([[Хэйхэ хули.)]]
Климат
Амур юханшывăн бассейнĕ Тухăç Азин вăтам широтисенче вырнаçнă. Амур шыв-çĕрĕнче тăватă физика-географи йăрăмĕ вырнаçнă: вăрман (с подзонами хвойно-широколиственных лесов, средней и южной тайги), вăрман-çеçенхир, çеçенхир тата çурма çеçенхир.
Экологи
2005 çулхи чӳк, 14 китайсен пĕр заводĕнче пулса иртнĕ авари хыççăн, Сунгурине нумай наркăмăш япалалăха кăларса пăрахнă, нитробензол, нитробензин тата урăх химикат патисем Амура лекеççĕ. Тасамарланнă шыв Хабаровска лекесрен китайсем Казакевич юхăмĕнче дамба туса лартаççĕ. Çакна пула раштавăн 20-мĕш кунĕсенче çак района çитнĕ пăснă шыв юхăмĕ раççей çыранĕ еннелле куçать. 2006 çулхи акара дамбăн хăш пайне пăсса тăкнă, малашне ăна пĕтĕмпех аркатса хума йышăннă.
2008 çулхи утă уйăхĕнче вырăнта пурăнакансем Амур облаçĕнче Амур çинче палллă мар 2 çм калăпăшлă патасене асăрханă, малтан вĕсене нефть тесе шутланă. Амурçи Комсомольск патĕнче 1933- 1990 çулсенчи вăтам шыв тăкакĕ (м³/с), уйăхсерен
Юпиисем
Зея, Уссури, Бурея, Сунгари, Аргунь, Анюй.
Каçăсем
*
Категори:юханшывĕсем Категори:Амур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Хабаров Енĕн юханшывĕсем Категори:Байкалхыç Енĕн юханшывĕсем Категори:Еврей автономлă облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ухут тинĕсĕне кĕрекен юханшывĕсем Категори:Чикĕ юханшывĕсем
Шумарка
Шумарка  — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕ территорипе юхать. Сарпай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинель бассейнĕ
Тури Глушица
Тури Глушица — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Летка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Лешкас Асламас
Лешкас Асламас, — Етĕрне районĕнчи ял. Ялта лавка пур.
Лешкас Асламас ялĕ 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕнĕ. Малтан Етĕрне вулăсĕнче шутланнă, кайран, 1926 çулхи раштавăн 10 хыççăн, Турай вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Етĕрне районне кĕртнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Советски районне кĕме пуçланă. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхатчен Етĕрне районне кĕрет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 175 çын, çав шутра 88 арçын, 87 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Полярçум Уралĕ
thumb|220px|Полярçум Урал çинче Полярçум Урал — в Раççейри ту системи, Ляпин (çурçĕрте Хулга ятлă) (65º 40’ ç. ш.) çăлкуçенчен пуçласа Тельпосиз («Çилсен йăви») тăвĕсем (çӳллĕш тăрри 1617 м) яхăн (64º ç. ш.) таран. Административлă енчен Полярçум Урал тĕп шывуйрăлăвĕнчен тухăçалла Хантă-Манси автономлă округĕ (Тĕмен облаçĕ, анăçалла — Коми шутне кĕрет.
Тавралăхĕ
Полярçум Урал — Урал тăвĕсен чи çӳллĕ тăрăхĕ. Çакăнтах Урал тăвĕсен чи çӳллĕ тăрри — Народная (Народная), 1894,5 м. Çаплах темиçе тăрăсем альпă рельефĕпе палăраççĕ: Манарага (1820 м), Колокольня (1724 м), Хӳтлĕх (1808 м), Манси-Ньёр (Дидковскин) (1778 м), Свердлов тăвĕ (1800 м яхăн), Комсомола (1729,4 м). Чи çӳллисем — Народная, Манарага, Карпинского, Колокольня, Неройка — çӳллĕшĕ 1600 м ытла, Наци паркĕĕн («Югыд Ва») варринче вырнаçнă.
Альпинисăмшăн районăн кăнтăр-анăçĕнче вырнаçнă Хĕç хырçи илĕртӳллĕ шутланать. Хырçă çурçĕртен кăнтăралла 30 çм тăсăлать, чи çӳлли — Хĕç — тăрри 1497 м.
Тусен çĕр лаптăкĕ — 32 000 çм² яхăн.
Анăç тăвайккин паллă шывĕсем:
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Урал Категори:Хантă-Манси автономлă округĕ Категори:Коми
Шишин (юханшыв)
Тавралăхĕ
Шишин çырми ытларах пайĕпе хĕвеланăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Ермилово, Вихорево, Кротово, Шишин (выр. Шишино), Казанцево, Пискома.
Иванов Николай Иванович (çыравçă)
Иванов Николай Иванович, — çыравçă. 1941 çулта Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи Иккĕмĕш Тĕрер ялĕнче çуралнă.
Пурнăçĕ
Вăтам шкулта тата Чулхулари партин аслă шкулĕнче вĕреннĕ. Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ вырăнĕнче ăçленĕ. «Капкăнра» 1965 çултанпа тимлет. Унăн тĕп редакторĕ пулнă.
Ӗçĕсем
Калавсем çырать. 10 ытла кĕнеке кăларнă:
Категори:Чăваш çыравçисем
Игремка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Спирово районĕ
Географи
Район лаптăкĕ 1 497 çх2. Тĕп юханшывсем: Тверца, Медведица, Осуга, Мăн тата Кĕçĕн Тигма, Судомля
Игремка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Спирово районĕ
Истори
Района 1929 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта 13,2 пин çын (2006) пурăнать. Хула халăхĕ — 6,7 пин çын шутланать.
Игремка
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Спирово районĕ
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 145 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 5 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 4.
Çул-йĕр
Район тăрăх Е-105 автомобиль çулĕпе Москав - С-Петербург чукун çулĕ иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Чарли Чаплин
мини|Чарли Чаплин Ча́рли Ча́плин (Чарльз Спенсер Чаплин Charles Spencer Chaplin; ака, 16 1889 — раштав, 25 1977) — акăлчан киноартисчĕ, сценарист, композитор тата режиссёр, синематографăн тем тĕрлĕ ăсти, тĕнчери кино чаплă сăнарне — Чарли çапкаланчăк ӳнер сăнарне тăваканĕ. Унăн пиччĕшĕ — Сидни Чаплин. Америка Киноакадеми парнине икĕ хут (1929, 1972) тивĕç пулнă.
Кун-çулĕ
Чарли Чаплин 1889 çулхи ака, 16 Лондонра, мюзик-холл артисчĕсен çемйинче çуралнă.
Чарли çуралсанах ашшĕпе амăшĕ уйрăлаççĕ; ачисем амăш —Ханна Хэрриетт Хилл — çумне юлаççĕ, вăл варьеттере ĕçлет. Темиçе çултан унăн сасси çĕтет, 1896 çулта сценăна хăварать. Сидпа Чарли чухăн та тăлăх ача-пăча шкулĕнче веренеççĕ.
Чарли пĕрремĕш хут сценăри пултарулăхне 1894 çулта кăтартать, ун чух вăл пиллĕк çулта çеç пулнă. 1898 çул вĕçĕнче вăл «Саккăр ланкашир каччи» ачасен ташă ушкăнне хутшăнать. Каярах ăна тиркевçĕсем Чаплин фильмĕсене «фильм-балет» тесе палăртаççĕ. 1900 çулхи раштава «Ланкашир каччисем» «Золушка» пантомимине кăтартаççĕ; Чаплин кушак тумĕпе куракансене кулăштарать. 1901 çулхи çуркунне Чаплин «Ланкашир каччисен» уйрăлса тухать. 1901 çулхи çу, 9 Чаплинăн 37 çулхи ашшĕ вилет. Чарли шкула сиктерсе çӳрет, хаçат суткалать, типографире те, тухтăра пулăшса та ĕçлет, анчах пĕчĕк пулнипе ниçта та ăна чылай вăхăт тытмаççĕ.
1903 çулта (14 çул ӳсĕмĕнче) театрта пĕрмайхи ĕçе тупать, «Шерлок Холмс» пьесинче Билли хушу ача рольне хевтелет. Çакăн чух Чаплин вулама та пĕлмен. Текста вĕренме Сидни пиччĕшĕ пулăшать.
Темиçе çул хушши Чарли çаплах варьетере те вылять. 16 çултанпа пĕрмаях сĕрме купăса кунне 4—16 сехет хушши сĕрет, театр дирижёрĕнчен, унăн юлташĕсенчен урок илет.
1908 çулхи нарăс, 21 Фред Карно театăрĕнче артиста вырнаçать, часах пьесăсенче кирлĕ артистсенчен пĕри пулса тăрать, мюзик-холлсем вали скетчсемпе пантомимăсем хатĕрлет, вĕсенчен чылайăшне каярах кинора чĕртет.
Карно ушкăнĕпе Чаплин 1910, авăн —1912, çĕртме вăхăтĕнче АПШ-ра гастрольре ĕçлет. 1912 çулта вăл пиллĕк уйăхлăха Англие таврăнать, 1912, юпа, 2 Карно ушкăнĕпе АПШ-на каять те унтах юлать. Унăн пултарулăхне кинопродюсер Мак Сеннет асăрхать. Ăна Чарли вылявĕ килĕшет, вара вăл артиста хăйĕн «Кистоун Филм» (Keystone Film) студине чĕнет. 1913 çулхи авăн, 23 Чаплин «Кистоун Филм» студипе ĕç хучĕ çырса ал пусать, эрнине $150 шалупа килĕшет.
thumb|220px|left|Чарли Чаплин и [[Джеки Куган «Пĕчĕкке»]]
Милдред Харрис
мини|Милдред Харрис, 1918-1920 çç.
Каçăсем
Категори:Ака, 16 çуралнисем Категори:1889 çулта çуралнисем Категори:Раштав, 25 вилнисем Категори:1977 çулта вилнисем Категори:АПШ артисчĕсем Категори:АПШ кĕвĕçĕсем Категори:АПШ кинорежиссёрĕсем Категори:Сассăр кино режиссёрĕсем Категори:Сассăр кино артисчĕсем Категори:Чаплин Категори:Комиксем Категори:BAFTA парни лауречĕсем Категори:«Оскар» парни лауреачĕсем Категори:Тĕнчери лăпкăлăх парни лауреачĕсем Категори:Пайăр çынсем:АПШ
Мариш (юханшыв)
Мариш (выр. Маришка), — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Мариш çурçĕр-хĕвеланăçнелле вăрманшшăн юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Поселихино, Кулигино.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Джек Николсон
thumb|right|Джек Николсон Джек Ни́колсон (Jack Nicholson, паспорчĕпе Джон Джо́зеф Ни́колсон, John Joseph Nicholson) (1937 çулхи ака, 22 çуралнă) — этеплĕ америка артисчĕ, темиçе хут «Оскар» парни лауреачĕ.
Каçăсем
Категори:АПШ артисчĕсем Категори:«Оскар» парни лауреачĕсем Категори:«Ылтăн глобус» парни лауреачĕсем Категори:BAFTA парни лауреачĕсем Категори:Ака, 22 çуралнисем Категори:1937 çулта çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Пайăр çынсем:АПШ
Торксем
Торксем, — çухалнă тĕрĕк халăхĕ. Огуз йăхĕсен пĕр пайĕ. Руçĕн кăнтăрти çеçĕнхирсенче пурăннă.
Кун çулĕ
985 çулта Владимир Святославич вĕсене пăлхарсене хирĕç çапăçма кайнă чухне укçа тӳлесе пĕрле илнĕ.
XI ĕмĕрте тухăç енчен кăпчаксем хĕснине пула Днепр енне куçнă, вырăссен çĕрĕсем таран çитнĕ. Вĕснен хирĕç вырăс кнеçĕсем харçа темиçе хут та çӳренĕ. 1055 çулта Переяславль кнеçлĕхне хӳтĕлемешкĕн Всеволод I Ярославич вĕсене хирĕç çапăçма кайнă. 1060 çулта, пилĕк çул иртсен, вĕсене хирĕç Изяслав, Святослав, Всеволод тата Всеслав Брячиславич кнеçсем харçа тухнă. Авалхи çыравçă çырса хăварнă тăрăх торксем вĕсенчен хăраса тарнă, нумайĕшĕ сивĕпе, выçăпа, чирпе вилсе пĕтнĕ. XII ĕмĕрте вĕсем каллех Дон патне тухнă. 1116 çулта торксемпе печенексем икĕ кун хушши кăпчаксемпе çапăçнă. Ун хыççăн вĕсем Владимир Мономах патне кайнă.
1121 çулта Владимир Руçрен берендейсене хăваласа янă, торксемпе печенексем вара хăйсемех тарнă.
Торксен пĕр пайĕ XI ĕмĕртех Рось патĕнчи çĕрсене йышăнса вырăс кнеçĕсене пăхăнса тăнă. Вĕсен тĕп вырăнĕ Торческ пулнă. Днепрăн сулахай çыранĕ хĕрринче торксен тепĕр ушкăнĕ вырнаçнă пулнă. Вĕсем те Переяславльти кнеçе пăхăнса тăнă. XII ĕмĕрте çырса хăварнисем тăрăх вĕсем Баруч хули патнелле вырнаçнă пулнă. Торксен пĕр пайĕ Дунай урлă каçса Византине пăхăнма пуçланă.
Вырăссене пăхăнакан торксем чикĕ хĕринчи хуралсене йеркелесе çĕнĕ куçса çӳрекен халăхран, кăпчаксенчен, сыхлама пуçланă. Çавăн пекех вĕсем вырăс çарĕсемпе харçа çӳренĕ. 1240 çулта Батый хан тапăнса килсен вĕсем Кейӳ хулине хӳтĕленĕ. Кейӳ хулине хӳтĕленĕ чухне торксен пысăк пайĕ вилнĕ. Ыттисене тутарсем Атăл енне куçарнă. Юлнисем вара славянсемпе пăтрашăнса пĕтнĕ.
Юлнă йĕр
Украинăра вĕсем хăйсем хыççăн топономикăра нумай йĕр хăварнă: Торец тата Торч юханшывĕсен, Торец, Торки, Торкив, Торецьке, Торчин ялĕсен ячĕсем.
Категори:Çухалнă халăхсем
Устьянка (Алей юппи)
Устьянка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Алей юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Ен юханшывĕсем
Патăрьел районĕ
thumb|500px|Патăрьел районĕ Патăрьел районĕ, — Чăваш Енĕн кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă. Пĕтĕмĕшле лаптăкĕ 944 км2 танлашать. Район администрациĕ.
Патăрьел районĕн вырăнĕ сăртлă тӳремлĕхсенчен тăрать. Шупашкартан 138 çухрăмра ларакан Патăрьел ялĕнче вырнаçнă.
Кунçулĕ
Патӑрьел районӗ 1927 ҫулта Авӑнӑн 5-мӗшӗнче никӗсленӗ. 1939-1958 ҫулсем хушшинче Чкалов районӗ ятлӑччӗ.
Çутçанталăк
Чĕрчунсенчен кунта тыркас, арлан, çĕр мулкачĕ, мулкач, тилĕ, кашкăр, сăвăр тупăнать. Çавăн пекех вăрмансенче пакша, çӳлевĕç, хăнтăр, пурăш, сăсар, шашкă тата ытти тĕрлĕ чĕрчунсем пур. Пăла хĕрринче, Тутар Тимешĕ ялĕ çумĕнче сăвăрсене сыхлакан Сăрçум çутçанталăк усравĕн пайçĕрĕ вырнаçнă.
Вăрмансенче çак тĕрлĕ йывăçсем ӳсеççĕ: хурăнсемпе, ăвăссемпе, чăрăшсемпе тата çăкасемпе хутăш хырлăхсем; юманлăхсем; юмансемпе вĕренесемпе хутăш çăкалăхсем, хурăнсемпе хутăш ăвăслăхсем. Чи пахалăххисем — хырлăхсем. Республика шутĕнчи Ятарлă сыхлакан çутçанталăк лаптăкĕсен хушшине çаксем кĕреççĕ: Каенсар, 1883 çулхи хырăн культури, Ульяновка хыр вăрманĕсем. .
Шыв ресурсĕсем
Ятарлă сыхлакан çутçанталăк лаптăкĕсен йышне Çирĕклĕ тата Участка кӳллисем кĕреççĕ. Çĕр айĕнчи шывсем нумайрах чухне тăварлă пирки ĕçме юрăхсăр.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
1999 çул пуçламăшĕнче ку районта 40,3 пин çын пурăннă, вĕсенчен 6,6 пин çын Патăрьелте пурăннă. Районта халăх питĕ йышлă пурăнать. Пер тăваткал çухрăм çине 47 çын килет. Ытларахăшĕ(75%) — чăвашсем. Çавăн пекех тутарсем йышлă (22%), вырăссем, ирçесем, украинсем пурăнаççĕ.
Районта пĕтĕмпе 57 ял. Вĕсенче вăтамран 800 çын пурăнать.
Тĕн
Патăрьел районĕнче 13 чиркӳ, 11 часавай тата 16 мечĕт пур.
Ял тăрăхĕсем
2004 çутлтан район шутне 19 ял тăрăхĕсем кĕреççĕ. Вĕсем шутĕнче:
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн районĕсем
Баленко Александр Алексеевич
Александр Алексеевич Баленко — (6.03.1913-17.12.1966 (22.02), аякри тăвăм авиацин 4-мĕш гварди бомблакан авиаци корпусĕн 5-мĕш гварди бомблакан авиаци дивизин 22-мĕш гварди бомблакан авиаци полкĕн командирĕ, гварди подполковникĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, , . Указ дати - 05.
Каçăсем
Категори:«Хисеп палли» орденĕн кавалерĕсем
Кивĕ Альмясово
Кивĕ-Альмясово — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 6 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238815007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Гореленко Филипп Данилович
Гореленко Филипп Данилович Гореленко Пилип Данилович — (25.11.1888(13)-25.01.1956), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 21. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 50-мĕш перевçĕсен корпусĕн командирĕ, комдив.
Менелник
Менелник (е пĕр ятлисен кунĕ) — пĕр е темиçе ята килĕшӳллĕ календарь кунĕ.
Католици тĕнĕнче
Категори:Христос тĕн уявĕвĕсем Категори:Православи тĕнĕ Категори:Уявсем Категори:Менелниксем
Поляр Уралĕ
thumb|275px|[[Sob (rivier)|Sobrivier ten noordwesten van Charp aan de doorgaande weg door de Arctische Oeral]] Поляр Уралĕ — Урал тăвĕсен чи çурçĕрти пайĕ. Полярçум Уралĕнчен ăна Хулга юханшыв уйăрать.
Тавралăхĕ
Лаптăкĕ — 25000 тв.çм. яхăн. Поляр Уралĕн çурçĕр пайĕн çĕр пичĕн хăйне евĕрлĕ уйрăмлăхĕсем шутне тарăн вакланса пĕтнĕ хырçасем, витĕр тухакан урлă айлăмсем, ту каçăвĕсен лутралăхĕ. Пĕр айлăмĕ тăрăх Полярвитĕр магистралĕн (хальхи — Çурçĕр ЧÇ) Елецкий-Харп чукун çул туратти пырать.