cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пĕтĕм тĕнчери çыру кунĕ
Çавăн пекех нумайĕш почта уйрăмĕнче ку кун почта маркисен, открыткăсен тата ытти филатели япалисем сутас шучĕ ӳсет. Почта уйрăмĕсем вĕсен ассортиментне пысăклатаççĕ.
Категори:Пĕтĕм тĕнчери уявсем
Николаев Александр Семёнович
Александр атте (Николаев Александр Семёнович, Павлушкăнь ялĕ, Элĕк районĕ, Чăваш АССР) — Вырăс Православи Чиркĕвĕн протоиерейĕ.
Халĕ Чулхула тăрăхĕнче, Кстово районĕнчи Аслă Çырма тата Семеть чиркĕвĕсенче пачăшкă вырăнĕнче ĕçлет.
Биографи
Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Павлушкăнь ялĕнче çуралса ӳснĕ.
Çар хĕсметĕнче Александр Семёновичăн Афганистанри вăрçăра пулма тӳр килнĕ. Гранатометчик пулнă, каярахпа ăна фельдшер вырăнне хоспитăле куçарнă. Чулхулари медицина институтĕнче вĕренсе тухтăр дипломне илнĕ. Çавăн пекех тухтăрта вăй хунă чухнех Чулхулари православи Академийĕнче вĕреннĕ.
Чулхула епископĕ ăна Кстово районĕнчи Аслă Çырма ялĕнчи чиркӳри пачăшкă ĕçне туса пыма хушать. Çапла ĕнтĕ ĕнерхи медицина тухтăрĕ чун-чĕм сиплевçи тивĕçне хăйĕн çине илет. Александр атте каласа панă май, ăна янă чиркĕвĕн чӳречисем пулман, алăкĕсем йăтăнса аннă. Вара çине тăрсах ĕçе пикенет çамрăк сăваплăх ĕçченĕ. Чиркĕве тĕпрен юсаса çĕнетет, юнашарах часавай туса лартать, икĕ хутлă çурт купаласа вырсарни шкулне уçать. Шкул валли тĕрлĕ тĕслĕ мусăк инструменчтне, вĕренӳ хатĕрĕсене çителĕклĕ туяннă. Чиркӳ вулавăшĕ те çав тери пуян.
Александр атте Аслă Çырмари "Трезвение" урăлăх пĕрлĕхне йĕркеленĕ, ертсе пырать.
Асăрхавсем
Категори:Пайăр çынсем:Чулхула облаçĕ Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ
1000
Çуралнă
Çавăн пекех Категори:1000 çулта çуралнисем пăхăр
Вилнĕ
Çавăн пекех Категори:1000 çулта вилнисем
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Çулсем
Гофман Генрих Борисович
Гофман Генрих Борисович — (28.02.1922-22.05.1995), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Балтиçум фрончĕн 15-мĕш сывлăш çарĕн 214-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 622-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, аслă лейтенант.
Бустубаево
Бустубаево — Пушкăрт Республикин Кугарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 108 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453344, ОКАТО кочĕ — 80238863002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
1001
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кайлы
Кайлы — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Суда (юханшыв)
Суда — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Вая шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Колчино ятлă ялтан хĕвелтухăçнелле, Чулхулапа Киров облаçĕсем хушшинчи чикĕ иртекен вăрман çывăхĕнче вырнаçнă. Пĕтĕмĕшле хĕвеланăçнелле юхать, Худобабково ятлă ялтан виçĕ çыхрăм хĕвеланăçнелле Вая шывĕпе пĕрлешет.
Шыв тăрăхĕнче çак ялсем вырнаçнă: Колчино, Вязовка, Кузьминка, Ключи (пушă ял), Мартяхино, Красногор, Бердники, Худобабково.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Коррез
Коррез (франц. Corrèze) — Францин тĕп облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă Лимузен регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 19. Администрациĕ Тюлль хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 232,6 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 5 857 км² танлашать. Лаптăкĕ виçĕ пая пайланать: Сăртлă-туллă (чи çӳллĕ вырăн Бессу сăрт, 978 метр), тӳрем тата Брив юханшыв айлăмĕ пайĕсем çине.
Департамент шутне 3 округ, 37 кантон тата 286 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Коррез — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. Лимузен провинцин çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Мялсома
Мялсома — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. 70 юханшывăн сулахай çыранĕпе, км вăрринчен Лепша юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км.
Веранда
Верандăна ăшăтмаççĕ. «Веранда» сăмах европа чĕлхисене Индирен кĕнĕ.
Мялсома
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Кĕçĕн Çарăмсан
Кĕçĕн Çарăмсан — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан, Чĕмпĕр облаçĕн территорипе юхать. Аслă Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 213 км.
Мялсома
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Веранда
Верандăсене ача-пăча, санатори учрежденисенче, пульницăсенче тăваççĕ
Асăрхавсем
Категори:Çурт-йĕрсем Категори:Архитектура элеменчĕсем Категори:Çутă кĕрекен конструкцисем Категори:Пурăнан уçлăхсем
Мялсома
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Çарăмсан
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Асăрхавсем
Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан юпписем
Хурăн
Хурăн (Bétula) — çулçă ӳкерекен йывăçсемпе тĕмсен йышĕ. Çурçĕр полушаринче анлă сарăлнă. Раççей территоринче чи анлă сарăлнă йывăçсен шутне кĕрет. Тĕсĕсен шучĕ çĕре яхăн е нумайрах.
Сăртĕсем
thumb| Хурăнăн капăрлатас тĕллĕвпе ӳстерекен нумай сорчĕсем пур:
Классификаци
Ку списока Кьюри король ботаника сачĕсен даннăйсем тунă.
Синчуваж (юханшыв)
Синчуваж (Сăнчăваш) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Вая шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Акат (выр. Акаты) ял çывăхĕнче вырнаçнă. Малтан кăнтăралла юхать, Синчуваж ялне иртсе кайсан кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхма тытăнать.
Суда юппийĕсем вуннă ытла, пысăккисем çук. Икĕ-виçĕ тĕлте шывне пĕвеленĕ.
Шыв тăрăхĕнче çак ялсем вырнаçнă: Акат, Шерстни (чиркӳллĕ ял), Мелентьево (пушă ял), Ковязино (пушă ял), Синчуваж, Лебедевка.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Мăн Пурга (Велью юппи)
Мăн Пурга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Велью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кăнтăр Корсика
Кăнтăр Корсика (франц. Corse-du-Sud) — Францин Корсика регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 2A. Администрациĕ Аяччо хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 118,6 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 4 014 км² танлашать. Департамент виçĕ енче Вăтамçĕр тинĕсĕн çыранĕсем вырнаçнă. Çурĕç енче Тури Корсика департаменчĕ вырнаçнă.
Департамент шутне 2 округ, 22 кантон тата 124 коммуна кĕреççĕ.
Истори
1793-пе 1811-мĕш çӳлсем хушшинче ку çĕрсем çинче Лиамон департаменчĕ вырнаçнă пулнă. Кайран вара Корсика утравĕ çинче пĕр Корс ятлă департамерт туса хунă. 1975 çулхи авăн уйăхĕн 15-мĕшĕнче утрава икĕ пая пайланă.
Микронези
Микронези — Океанин пĕр пайĕ. Ун шутне çак утравсем кĕреççĕ: Мариан, Каролин, Маршалл, Гилберт тата Науру. Кунтах Уэйк аттолне те хушма юрать.
Микронезин тип çĕр лаптăкĕ сахал, кунта пурăнакан халăхĕ те йышлă мар. Çаплах тинĕс хуçалăх пайĕсем калăп.
Микронезире çак патшалăхсемпе пăхăнуллă территорисем вырнаçнă:
Патшалăх тытăмлăхĕ
Паянкуна Микронези темиçе пайран тытăнса тăрать.
Микронезин Федеративлă Штачĕсем — 4 штат, Косраэ тата Понапе утравĕсем, Яп тата Чуук (Трук) ушкăнла утравĕсем. Халăхĕ — 129,6 пин çын (1998). Тĕп хули — Паликир, Понапе (Понпеи) утравĕ çинче, 7 пин çын. Официаллă чĕлхе — акăлчан. Уявсем: юпа, 3 — Пăхăнманлăх кунĕ. Экспорт: копра, пăрăç, пулă, кокос çăвĕ, ал ăçталăх япалисем. АПШ-па ирĕкле пĕрлешĕннĕ.
Маршалл утравĕсем. Халăхĕ — 63 пин çын (1998). Тĕп хули — Маджуро, 20 пин çын. Чĕлхисем — маршалл тата акăлчан. Тĕнĕ — протестантисăм тата католицисăм. Экспорт : копра, кокос çăвĕ, пулă, коралсем, алăпа тунă япаласем. 1529 ç. испан А. Сааведра уçнă, каярах Гилберт тата Маршалл тĕпченĕ. Уявсем: çу, 1 — Конституци кунĕ.
Науру — коралл утравĕ, шывран çĕкленнĕ атолл. Лаптăкĕ 21 çм². Халăхĕ — 13 пин çын. Официаллă чĕлхисем — акăлчан тата науру. Образует государство Науру. Уявĕсем: чӳк, 26 — Ангам кунĕ.
Çурçĕр Мариан утравĕсем. Халăхĕ — 66,56 пин çын. Тĕп хули — Капитоли сăрчĕ Сайпан утраве çинче (40 пин çын). Çӳллĕ вырăнĕ — 965 м. Официаллă чĕлхе — акăлчан. Тĕнĕ — католицисăм. Магеллан уçнă, 19 ĕмĕр вĕçĕчченех испан колонийĕ пулнă, 1899 Германине сутнă, халĕ — АПШ пăхăнăвĕнче. Эспорт: ал ăсти япалисем, апат-çимĕç.
Гуам
Истори
Микронезисем Микронезие темиçе пин çул каялла çитнĕ. XVI ĕмĕрте Микронези Испани колонийĕ пулса тăрать. XIX ĕмĕрте Науру германи колонийĕ пулать, Гилберт утравĕ — британи çĕрĕ. 1898 ç., испан-америка вăрçи иртсен, Гуам АПШ çумне кĕрет, ытти пайĕ Германи айне лекет. 1914 ç. германи Микронезине Япони туртса илет (Науру утравне, административлă Германин Çĕнĕ Гвинейи шутне кĕнĕскерне Австрали ярса илет). Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи хыççăн пур яппунсене Микронезирен кăларса янă; япони колонийĕсене ООН юрисдикцийĕпе АПШ тытăмне кĕртеççĕ. 1950-мĕш çулсенче АПШ кунта ядерлă сирпĕнӳ тĕпчевĕсене ирттернĕ. Хальхи куна пĕтĕм Микронези, Гуамсăр пуçне, ирĕклĕхе çĕнтерсе илет.
Каçăсем
Категори:Микронези
Maykronisya
Барашев Дмитрий Иванович
Барашев Дмитрий Иванович — ( 19-20), аякри тăвăм авиацин 24-мĕш авиаци дивизин 752-мĕш бомблакан авиаци полкĕн звено командирĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 25.
Шыв усравĕ
thumb|250px|Шывуправ. Шыв усравĕ — юханшыв айлăмнче çын туса хунă шыва усамалли шывлăх. Çак шывпа хуçалăхра усă кураççĕ.
Пысăк шыв усравĕсем
Пĕтĕм калăпăшĕпе тĕнчере чи пысăк шыв усравĕсем:
Каçăсем
* Категори:Гидрологи Категори:Гидротехника
Камысла
Камысла — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
1-мĕш Тукат
1-мĕш Тукат — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 145 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453344, ОКАТО кочĕ — 80238863003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Вăрнар
Вăрнар, — Чăваш Енĕн чи пысăк паççулки, Вăрнар районĕн администраци центрĕ.
Паççулкăн ытларах пайĕ чукун çулăн çурçĕр енче вырнаçнă. Кунта иккĕ-пиллĕк хутлă çуртсем, администраципе обществăллă çуртсем, предприятисем лараççĕ.
Паççулкă тытăмĕ, халăх йышĕ
1999 çул пуçламăшĕнче кунта 13,2 пин çын пурăннă. Çав енченех 1959 çулта 7,4 пин çын, 1979 çулта — 10,5 пин, 1989 çулта — 12,4 пин çын пурăннă.
Синкĕ (Вайăн сылтăм юппи)
Синкĕ — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Вая шывĕн сылтăм юппи. Пĕрлешнĕ хыççăн сулахайран Вайăпа тепĕр Синкĕ пĕрлешет — сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Полетайки ятлă ялтан виçĕ çухрăм çурçĕрелле шурлăхлă вăрманта вырнаçнă. Пĕтĕмĕшле кăнтăралла юхать.
Вăрнар
Тавралăхĕ
Вăрнар республикăн вăта çĕрĕсенче, Хусан-Мускав чукун çул çинче вырнаçнă. Çĕмĕрлепе Вăрнар хушши — 33,5 çухрăм, Канашпа Вăрнар хушши — 33 çухрăм. Шупашкарпа Вăрнар 91 çухрăм тăршшĕ автомобиль çулĕпе çыхăннă. Географи енĕпе питĕ меллĕ вырăнта вырнаçнă пирки Вăрнар ытти районсемпе тата Раççей регионĕсемпе тăчă çыхăну тытать.
Çутçанталăк
Кăнтăр енче тата кăнтар-хĕвеланăç енчен, хĕвелтухăç енелле те вăрман хупăрлать. Ытларах енĕпе çав вăрмансенче юман ешерет.
Синкĕ (Вайăн сылтăм юппи)
Тавралăхĕ
Синкĕ юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун хĕрринче ялсем çукпа пĕрех, пĕр Полетайки кăна вырнаçнă.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Вăрнар
Кун-çулĕ
1918 çулта кунта чукун çул станцине никĕсленĕ. Ячĕ Вăрнар ятлă пĕчĕк юханшывран пулнă. 1927 çулта паççулкă шайне кĕнĕ, район тĕпĕ пулса тăнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри паççулкăсем Категори:Чăваш Енĕн Вăрнар районĕ
Мĕтри Юман
Мĕтри Юман (чăн ячĕ Дмитрий Петрович Петров), — чăваш çыравçи, драматургĕ, политика тата пĕрлĕх ĕçлевçи. 1885 çулхи юпа уйăхĕн 13-мĕшĕнче Тăхăръял тăрăхĕнчи Пӳркел салинче (Тутарстанăн Пăва районĕ) çуралнă. 1939 çулхи нарăсăн 18-мĕшĕнче Çĕпĕрте вилнĕ.
1939 çултанпа СССР ÇП-ĕнче тăнă.
Пурнăçĕ
Ялти шкулта, Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче (1899-1905) вĕреннĕ, Кăнна Кушки шкулĕнче ĕçленĕ. Социал-революционерсен (эсерсен) партине кĕрсе çĕрпе ирĕклĕхшĕн кĕрешекен хресчен пĕрлĕхне йĕркелеме тытăннă. 1906 çулта ăна шкултан кăларса янă. Тӳре-шара йĕрлесех тăнă пирки унăн ĕç вырăнне пĕрмай улăштарма тивнĕ.
1913 çулта Мĕтри Юман экстерн йĕркипе гимназире экзамен тытса аттестат илнĕ, Мускав Университечĕн историпе филологи уйрăмне вĕренме кĕнĕ. Çав вăхăтрах юриспруденцие вĕреннĕ, нимĕç, француз, грек, латин, тĕрĕк чĕлхисене ăса илнĕ, акăлчанла калаçма хăнăхнă. Вĕренӳ çулĕсенче тĕрлĕ хаçатсене çырма тăнă. Анчах Пĕрремĕш тĕнче вăрçи пуçланнипе университета вĕренсе пĕтерме май килмен: ăна патша çарĕн поручикĕ туса хунă.
1921 çулта Чăваш облаçĕн ревкомĕ чĕннипе Д.П. Юман Шупашкара, Чăваш автономиллĕ облаçне, ĕçлеме куçса килнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Вăл «Чăваш календарĕ», «Ӗмĕрне паллă çул» повеçсене, «Укăлчакасси» тата «Колхоз новеллисем» драмăсене çырнă. 1996 çулта «Суйласа илнисем» кĕнеке тухнă. И. Максимов-Кошкинскийпе пĕрле «Ял» чăваш кинолентти валли сценари çырнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Совет драматургĕсем Категори:Совет çыравçисем Категори:1885 çулта çуралнисем Категори:1939 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Нарăсăн 18-мĕшĕнче вилнисем
Мяндова
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Çернур районĕ
Çернур районĕ (Шернур кундем) — Мари Эл республикин анăç районĕ, администраци центрĕ — Çернур хула евĕр паççулкă.
Тавралăхĕ
Районăн çĕр-шыв лаптăкĕ — е.
Каçăсем
Сернур районĕ
Мускав (юханшыв)
Мускав (юханшыв)  —  Раççей территоринчи юханшыв. Мускав облаçĕ, Смулен облаçĕ, Мускав территорипе юхать. Поповка (Мускав облаçĕн Можайск районĕ) пуçласа Хура Атăла Коломна патĕнче юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 502км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мускав пуçĕнчен Можайск гидроузелĕчченю. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Хура Атăл юпписен бассейнĕ Мăкшă кĕриччен . Юханшыв бассейнĕ - Хура Атăл . Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн юханшывĕсем Категори:Смулен облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мускав хули юханшывĕсем Категори:Хура Атăл юпписем
Тури Корсика
Кăнтăр Корсика (франц. Haute-Corse) — Францин Корсика регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 2B. Администрациĕ Басти хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 141,6 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 4 666 км² танлашать. Департамент виçĕ енче Вăтамçĕр тинĕсĕн çыранĕсем вырнаçнă. Кăнтăр енче Кăнтăр Корсика департаменчĕ вырнаçнă.
Департамент шутне 3 округ, 30 кантон тата 236 коммуна кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Агглютинативлă чĕлхесем
Агглютинативлă чĕлхесем (лат. agglutinatio — çыпăçтарни), — сăмахсен тĕпĕ мĕнле те пулин формантсем çыпçăнса çĕнĕ сăмахсем пулакан чĕлхесем. Унсăр пуçсăр кашни форманчĕ уйрăм пĕлтерĕш сапать. Ытларах чухне суффикссем е префикссем хушăннакан чĕлхесем вĕсен шутне кĕреççĕ.
Чăваш чĕлхи те Агглютинативлă чĕлхесем шутне кĕрет.
Тĕслĕхрен:
кăркăс чĕлхинче: «ман юлташсене» досторума (дос «тус», -тор- нумайлăх аффиксĕ, -ум- «ман» пĕлтерĕшлĕ аффикс -а пару падежĕн аффиксĕ). Чăвашла çырас пулсан кăна пĕр сăмахпа çырма пулать — тусăмăрсене (тус, -ăм- «ман» пĕлтерĕшлĕ аффикс, -се(м)- нумайлăх аффиксĕ, -не пару падежĕн аффиксĕ)
Категори:Чĕлхе
Сухари Матак
Сухари Матак Самара облаçĕн Исаклă районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Урамĕсем:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн Исаклă районĕ Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Аммиак
Аммиа́к — NH3, водород нитричĕ, çивĕч шăршлă тĕссĕр газ. Сывлăшран икĕ хут çăмăлрах. Хăрушлăхăн IV-мĕш класĕ. Шывра питĕ лайăх ирĕлет: 0 °C патнелле 1200 калăпăш таран, 20 °C - 700 калăпăш таран. Сивĕтекен тата климат техникинче R717 тесе палăртаççĕ. Кунта R — Refrigerant (хладагент), 7 — хладагент тинĕ (неорганика çыхăнăвĕ), 17 — молекула масси.
Хими пахалăхĕсем
Пайламан электрон мăшăрĕ пулнипе нумай реакцисенче Бренстед основани пек палăрать.
процеспа: сĕлтĕ реакцийĕ пулать
Ион NH2− амид, NH2− — имид, а N3− — нитрид. Сĕлтĕ металсене аммиакпа хутшăнтарса амичдсем тăваççĕ. Хăшпĕр металсен амичĕсене, имичсенеĕ тата нитричĕсене шĕвек аммиакпа реакцине кĕртсе туса илеççĕ. Нитридсене азот атмосферинче хĕртсе тума пулать.
Металсен амичĕсем гидрооксидсен аналогĕсем. Шывра тата спиртсенче гидролз реакцийĕ пулать:
Шыври ирĕлтернĕ сĕлтĕсем евĕр амиакра ирĕлтернĕ амидсем диссоциаци пулнипе электричество ирттереççĕ:
Аммиак тăвакансем
Раççейри аммиак тăвакансем
Асăрхавсем
Категори:Азот çыхăнăвĕсем Категори:Водород çыхăнăвĕсем Категори:Нитрид Категори:Хладагентсем
1002
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1002 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1002 çулта вилнисем
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
2-мĕш Тукат
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Канарбуга
Канарбуга — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Ветлуга (юханшыв)
Ветлуга ((Вӹтлӓ; Вӱтла, маларах Энер)) — Раççейĕн тĕп пайĕ тăрăх юхакан юханшыв, Атăл юппи. Юханшыв Киров, Кострома, Чулхула облаçĕсем тата Мари Эл республики тăрăх юхать.
Юханшыв тăршшĕ 889 çухрăм, бассейн лаптăкĕ — 39 400 çх2. Атăла юхса кĕнĕ вырăнта пĕр çеккунтра 255 м3 шыв юхать.
1003
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ветлуга (юханшыв)
Ытларах енĕпе юр шывĕпе тулать. Чӳк уйăхĕн пуçламăшĕнче пăрланса ларать те ака уйăхĕнче пăртан тасалать.
Тавралăхĕ
[[
thumb|left| thumb|left|Чукун çул кĕперĕ Юханшывăн сулахай çыранĕ çӳллĕ мар, сылтăмми вара чăнкă, 100 метр тарана çитет. Хăвăртлăхĕ пĕчĕк, кив çулĕсенчен юлнă шыв кӳлленчĕкĕсем нумай.
Юпписем
Юханшывăн юпписем нумай. Чи пысăккисем: Нея, Мăн Какша, Уста, Юранкă (выр. Юронга) — сулахайисем; Вохма, Люнда — сылтăм юпписем.
Ял-хуласем
Юханшыв хĕрринче Шарьйăпа Ветлуга ятлă хуласем, Варнавино, Ветлужски, Хĕрлĕ Бак, Воскресенски хула евĕрлĕ посёлоксем вырнаçнă. Шупашкар шывуправне юхса кĕнĕ вырăнта Юрино хула евĕрлĕ посёлок ларать.
Каçăсем
Ветлуга в «Словаре современных географических названий»
Категори:Ветлуга (юханшыв) Категори:Атăл юпписем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Кострома облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем
Чăлан
Чăла́н — пăлтăртан е пӳлĕмрен çӳхе хӳмепе уйăрнă хуçалăхри пулăшав пӳлĕмĕ.
Барбасов Феоктист Александрович
Барбасов Феоктист Александрович — ( - ), 1-мĕш Украина фрончĕн 13-мĕш çарĕн 350-мĕш перевçĕсен дивизин 1178-мĕш перевçĕсенполкĕн командирĕ, подполковник, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Грабовенко Максим Иванович
Грабовенко Максим Иванович Грабовенко Максим Іванович — (11.08.1923-12.11.1980), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 40-мĕш çарĕн 237-мĕш перевçĕсен дивизин 691-мĕш артиллери полкĕн артиллери орудин тĕллекенĕ, кĕçĕн сержант.
Синкĕ (Вайăн сулахай юппи)
Синкĕ — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Вая шывĕн сылтăм юппи. Вайăпа пĕрлешиччен мăн юханшывне сылтăмран тепĕр Синкĕ юхса кĕрет — сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Коржавино ял çывăхĕнче, Чулхулапа Киров облаçĕн чикки иртекен вырăнта вырнаçнă. Пĕтĕмĕшле çурçĕр-хĕвеланăçнелле юхать. Коржавино ялĕнче пĕвеленĕ.
Синкĕ юппийĕсем сахал, пысăкки шутне Елханка кĕрет. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун хĕрринче ялсем çукпа пĕрех, Коржавинăпа Çĕнĕ Лаптево (пушă ял) кăна вырнаçнă.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Уяр, Хветĕр
Хветĕр Уяр (çуралнă чухнехи ят-шыв Афанасьев Федор Ермилович, паспортра тĕрлĕ çулсенче епле палăртни паллă мар) (1914 çулхи ака пуш уйăхĕн 19-мĕшĕ Сухари Матак ялĕ, Исаклă районĕ, Самар облаçĕ — 2000 çул, утă уйăхĕн 9-мĕшĕ, Шупашкар, Чăваш АССР) — чăваш çыравçи.
СССР ÇП пайташĕ (1953 çул). Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1984), Чăваш халăх çыравçи (1990)
Пурнăçĕ
Самарта икĕ сыпăклă чăваш шкулĕнче, Хабаровск педтехникумĕнче, Благовещенск пединститутĕнче вĕреннĕ. 1936 çулта Шупашкара куçса килнĕ. Шкулта ĕçленĕ. Каярахпа радиокомитетра литература енĕпе ĕçленĕ. Кĕнеке палатин директорĕнче тăрăшнă. "Капкăн" журнал редакцинче, кĕнеке кăларăвĕнче вăй хунă.
Литературăри пысăк çитĕнӳсемшĕн ăна "Чăваш Енĕн культурин тава тивĕçлĕ ĕçченĕ" (1984), Чăваш халăх çыравçи (1990) хисеплĕ ятсем панă.
Уяр ăста тăлмачă та. Вăл А.П. Чехов, Н.Гарин-Михайловский илемлĕ ĕçĕсене чăвашла куçарнă.
Çыравçă 2000 çулхи утă уйăхĕн 9-мĕшĕнче вилнĕ.
Ĕçĕсем
Вăтăр ытла кĕнеке çырнă. Чи палли, паллах, "Шурча таврашĕнчи" роман. Ытти кĕнекисем: вырăсла:
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Акан 19-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1914 çулта çуралнисем Категори:Утăн 9-мĕшĕнче вилнисем Категори:2000 çулта вилнисем Категори:Чăваш халăх çыравçисем
1004
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сехет (хатĕр)
thumb|300px|Алă сехечĕ Сехет — вăхăт виçес хатĕр.
Кунçул
thumb|300px|Хĕвел сехечĕ Сехет этемлĕхĕн чи авалхи шутласа кăларнă хайлавĕсенчен пĕри.
Каçăсем
Категори:Хатĕрсем
Ur
Мярсала
Мярсала — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. 6 юханшывăн сулахай çыранĕпе, км вăрринчен Тумая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Сĕнтĕрвăрри районĕ
thumb|200px|Сĕнтĕрвăрри районĕн картти Сĕнтĕрвăрри районĕ, — Чăваш Республикин (РФ) администрациллĕ-территориллĕ виçи тата муниципаллă йĕркеленĕвĕ (муниципаллă район).
Халăх йышĕ
1999 çул пуçламăшĕ валли районта пĕтĕмпе 28,2 пин çын пурăннă. Вĕсенчен 11,1 пин(39%) — хула çыннисем, 17,1 пин(61%) — ял çыннисем шутланнă. хула çыннисем Сĕнтĕрвăрри хулинче пурăнаççĕ, ял çыннисем — 78 ялта. Ялсенче вăтамран 243 çын пурăнать.
Ытларах пайĕпе чăвашсем (79,4%) пурăнаççĕ.
Çул-йĕр
Района юханшыв тата автомобиль транспортчĕсем аталаннă. Автомобиль çулĕсен тăршшĕ 129 çухрăмпа танлашать. Юханшыв çулĕсем — 45 çухрăм.
Атăл çинче Сĕнтĕрвăрри пристанĕ вырнаçнă. Ун урлă строительство тата ытти таварсене туртараççĕ. Çыранĕсем çинче ни епле те сооружени туса хуман, тултарас-пушатас ĕçсене хăй тĕллĕн пулнă çыран çинчех иртереççĕ.
Автомобиль транспорчĕ çинче пĕтĕм калăпăшран тавар туртарăвĕсен калăпăшĕ 47%, пассажир туртарăвĕсен калăпăшĕ 87% çитет. Автомобиль транспорчĕ çине районти туртарас ĕçсен ытларах пайĕ килет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен Категори:Чăваш Енĕн районĕсем
1005
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Побоище
Побоище — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 198 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453341, ОКАТО кочĕ — 80238870001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Грабский Михаил Исаакович
Грабский Михаил Исаакович — (02.04.1923-03.08.2007), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 3-мĕш гварди танк çарĕн 6-мĕш гварди танк корпусĕн 52-мĕш гварди танк бригадин Т-34 танкăн оруди командирĕ, гварди сержанчĕ.
Недзюга
Недзюга (Новзюга, Недюга, Нергюга) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. 17 юханшывăн сылтăм çыранĕпе км вăрринчен Лельма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Коношъёль (Велью юппи)
Коношъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Велью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Каралда
Каралда — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тури Кушар
Тури Кушар, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 83 çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Курдома (юханшыв)
Курдома — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Вая шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Щербажран пилĕк çухрăм хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Новогусельники ятлă пушă яла çити кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать, кайран кăнтăралла пăрăнать та Шадăпа Вая пĕрлешнĕ хыççăн пĕр çухрăмран вăл та вĕсемпе пĕр шыв пулса тăрать.
Курдома юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăккисем шутне Шуленерка, Адресата кĕреççĕ.
Шыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Мартяхино, Новосёловка, Новогусельники (пушă ял).
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Васильев Степан Васильевич
Васильев Степан Васильевич, — вĕрентӳ ăслăлăхĕсен кандидачĕ, доцент. 1891 çулхи раштавăн 28-мĕшĕнче Муркаш районĕнчи Юнкăпуç ялĕнче çуралнă.
Вĕрентӳпе воспитани ĕçĕнчи çитĕнӳсемшĕн тата нумай çул хушши тӳрĕ кăмăлпа ĕçленĕшĕн Степан Васильев «Отличник народного просвещения» паллăна (1960), Чăваш АССР Верховнăй Совет Президиумĕн Хисеп грамотине (1961) илме тивеç пулнă.
Кун-çулĕ
1919 çулта Хусанти вĕрентекенсен институтĕнчен вăренсе тухнă та Тутарстанри чăваш шкулĕсен инспекторĕнче, Чăваш область вĕренӳ пайĕнче инспектор тата пай пуçлăхĕ пулса ĕçленĕ. Мал ĕмĕтлĕ педагог малалла вĕренесси çинчен те шухăшланă. Вара вăл 1929 çулта иккĕмĕш Мускав университечĕн педагогика факультечĕ çумĕнчи Аслăлăхпа педагогика аслă курсĕнчен вĕренсе тухнă.
1922-1927 çулсенче Степан Васильев Шупашкарти III Интернационал ячĕпе хисепленекен кăтартуллă шкулта вĕрентӳ пайĕн пуçлăхĕ пулса ĕçленĕ, вăл вăхăтри педагогикăпа методика ăслăлăхĕсен кăтартăвĕсемпе сĕнĕвĕсене шкул пурнăçĕнче тĕрĕсленĕ, çĕннине шыранă, усăллине мĕнпур шкулсен пурнăçне кĕртме çул уçса панă.
1932 çултан пуçласа Степан Васильевич 30 çул ытла Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче малтан преподаватель, каярах доцент пулса ĕçленĕ. 1947 çулта вал «Техника и методика электрохимического эксперимента в школе» темăпа диссертаци хӳтĕлесе педагогика ăслăлăхĕсен кандидачĕ ятне илнĕ, институтри методистсем хушшинче диплом илнĕ пĕрмĕш специалист пулса тăнă.
Степан Васильевăн тĕпчевĕсем пурте вăтам шкулта хими предметне вĕрентес ыйтусемпе çыхăннă, ку тĕлĕшпе вăл хими методикинче çĕнĕ сăмах нумай каланă. Унăн методика тĕпчевĕсем «Химия в школе» журналта та, уйрăм кĕнекесенче те пичетленнĕ. Чăваш шкулĕсенче вĕренекен ачасем валли химипе çутçанталăк предмечĕсемпе вĕрентӳ пособийĕсем те çырса кăларнă. 1955 çулта унăн «Химические опыты с применением электрического тока» пособийĕ Мускаври издательствăра пичетленсе пĕтĕм çĕршывĕпе саланнă.
Вуламалли
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Пӳлĕм
Пӳлĕм — пурăнмалли вырăн е пурăнмалли çуртăн хӳмесемпе уйăрнă шалти пайĕ, унăн алăкпа чӳречесем пур.
Пурăнмалли мар çуртсенче пӳлемсем пулмаççĕ (чăлан, гараж, кĕрĕм, лифт шахти т. ыт. те).
Пӳлӗмри мачча
Маччи-ҫиелтен картласа тунӑ конструкципе тунӑ аялти пайӗ. Маччана витмелли е витмелли аялти пайӗ тӳрремӗнех пулма пултарать, е ҫакнӑ — хӑй тӗллӗн усӑ паракан уйрӑм элементсемпе. Ҫурт маччипе ҫивиттисен функцине пӗрлештерекен Конструкци "ҫурт тӑррине витни"ятпа ҫӳрет. Архитектура теорийӗнче тата проект чертежӗсенче - плафон-ҫиелтен пӑхсан архитектура сооружени проекцийӗ (" плана" антоним ҫӳлтен пӑхсан). Кунтан иккӗмӗш, ытларах паллӑ сӑмахӑн пӗлтерӗшӗ — композици, роспись, мозаика, лепнина, ҫурт интерьерӗн маччине илемлетекенскерсем. Плафонӑн тӗп пайне падугӑсӑр, пӗр тикӗслемесӗр тӗкӗр теҫҫӗ.
Хӳме
Хӳме-архитектура тата строительство структура элеменчӗ, вӑл ҫурт тулашӗнчи периметрне вертикальлӗ хӳтӗлекен конструкципе тунӑ, пӳлӗме йӗри-тавра анлӑхран е кӳршӗри пӳлӗмсенчен уйӑрса тӑракан вырӑн евӗрлӗ.
Ҫурт стени вӑл — ҫурт стенине йӑтса пыракан тата (е) хӳтӗлекен элемент. Тулашри стенасем пӗр евӗрлӗ е кӑткӑс конструкциллӗ пулма пултараҫҫӗ.
Урай
Аялти хутпа подвал хушшинче никӗсленсе тӑракан пӳлӗмӗн е пӳлӗмӗн шалти пайӗ. Урайне витесси — утса ҫӳремелли ҫиелтен конструкципе ҫыпӑҫтарнӑ тӗрлӗ уйрӑм материалсем валли термин. Икӗ терминпа та усӑ кураҫҫӗ, анчах та вӗсене витӗмпе ҫирӗплетмен материалсемпе ытларах усӑ кураҫҫӗ.
Яланах тенӗ пекех классификацилекен материалсем шутне кавир витӗмӗсем, ламинат, кафель тата эрех кӗреҫҫӗ.
Вуламалли
Категори:Пӳлĕм вырăнĕсем
1006
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Христофоров Иван Иванович
Христофоров Иван Иванович, (22.3.1935 — 24.5.2018, Çĕнĕ Пăва ялĕ, Елчĕк районĕ, Чăваш АССР) — чăваш юрăçи.
Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1975), Чăваш Енĕн чăваш халăх артисчĕ (1992).
Вырăсла тата чăвашла юрлать. Чăваш Енсĕр пуçне ытти çĕршывра та юрланă.
Барбашев Пётр Парфёнович
Барбашев Пётр Парфёнович — (04-09), НКВД çарĕсен] [[Кавказхыç фрончĕн Çурçĕр ушкăнĕн Орджоникидзе дивизин] 34-мĕш мотоперевçĕсен полкĕн автоматчиксен отделени командирĕ, кĕçĕн сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, , . Указ дати -  13.
Христофоров Иван Иванович
Пурнăçĕ
1935 çулхи пушăн 22-мĕшĕнче Чăваш АССР йышне кĕнĕ Елчĕк районĕн Çĕнĕ Пăва ялĕнче çуралнă. Ашшĕпе амăшĕ 5 хĕрпе 2 ывăл пăхса ӳстернĕ.
Мариупольте вырнаçнă мусăк училищинче вĕреннĕ, анчах та вĕренсе пĕтермен. Чăваш патшалăх юрăпа ташă ансамблĕнче, Чăваш патшалăх филармониĕн Çавал ансамблĕнче, Чăваш радиовĕпе телекурав хорĕнче (1992) юрланă.
Икĕ хĕрпе пĕр ывăла çуратса ӳстернĕ. Иккĕмĕш мăшăрĕ — Юлия Михайловна. Ывăлĕ, Ваня, иккĕмĕш мăшăрĕнчен.
Çĕнĕ Пăвара 2018-мĕш çулхи çу уйăхĕн 24-мĕшĕнче вилнĕ.
Пултарулăх
Унăн репертуарĕнче 350 юрă ытла. Сăввисене Валентин Урташ, Юрий Сементер, Раиса Сарпи сăвăçсем çырнă, кĕввисене — Герман Лебедев, Орлов-Шуçăм, Филипп Лукин, Юрий Кудаков. Хăй те кĕвелет.
Юрăç купăс, баян, гитарăпа балалайка çинче вылять.
Михаил Сунтал
thumb|right|150px| Михаил Сунтал Михаил Сунтал (паспорчĕпе Желтов Михаил Павлович) — чăваш сăвăçи. Тăвай районне кĕрекен Сăхăтпуç ялĕнче 1945 çулхи нарăсăн 19-мĕшĕнче çуралнă. Михаил Сунтала 1992 çултанпа Раççей ÇП-не илнĕ.
Пурнăçĕ
1961 çулта вăтам шкул пĕтернĕ хыççăн «Красный Октябрь» колхозра ĕçленĕ, унтан Совет çарĕнче хĕсметре тăнă. 1968 çулта Чăваш патшалăх университетне вĕренме кĕнĕ. Автоматика тата телемеханика ăсти пулса тăнă. Ăна университетрах тĕпчев пайне ĕçлеме хăварнă. 1980 çулта унăн сăввисемпе калавĕсем «Хатĕр пул» журналта тата «Пионер сасси» хаçатра пичетленсе тухнă. 1984 çултан пуçласа 1988 çулчен Чăваш телевиденипе радиора ĕçленĕ.
Литературăра вăй хурса ĕçленĕ хушăрах ăслăх умĕнчи хăйĕн тивĕçне те манман. 2001 çулта философи ăслăхсен кандидачĕн диссертацине хӳтĕленĕ. Халĕ Чăваш патшалăх университетĕнче философипе ăслăлăх методологийĕ доценчĕ пулса ĕçлет, студенсене вĕрентет.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Кивĕ Чукал
Кивĕ Чукал (Старые Чукалы)- Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял. Ялта ООО "Агродар", вăтам шкул, клуб, ял вулавăшĕ, фельдшер пункчĕ, почта уйрăмĕ пур.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 908 çын, çав шутра 461 арçын, 447 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 28-мĕшчен Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи утă уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Шăмкай вулăсĕнче шутланнă.
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Витаминсем
Витами́нсем ( vita — пурнăç) — тĕрлĕ хими группине кĕрекен сахал молекулăллă органика çыхăнăвĕсен ушкăнĕ. Ку çыхăнусем гетеротроф организăмĕсен апатĕнче пулмалла. Автотроф организăмĕсене те витаминсем кирлĕ, вĕсем хăшпĕр пайне синнтезлеççĕ е тавралăхран тупаççĕ. Фитопланктон ӳстермелли ятарлă средасене яланах витаминсем кĕртеççĕ.
Витаминсен структурине, химине, организăмра мĕнле тытнине, медицинира мĕнле усă курмалине тишкерекен биохими, апат гигиени, фармакологи тата ытти ăслăх пайĕсене витаминологи. тесе паллăртаççĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
Организăмра витаминсем синтезленмеççĕ. Çавăнпа вĕсем яланах çителĕклĕ шайра апатпа е медицина препарачĕсемпе çимелле. Çынăн пыршисенчи микроорганизăмĕсем К тата B3 синтезлеççĕ.
Витаминсем организма кĕрессин пăсăлнипе виçĕ патологи уйăраççĕ: авитаминоз - витамин çукки, гиповитаминоз - витамин çитменни тата гипервитаминоз - витамин ытлашши.
Витаминсем вуннă ытла паллă. Вĕсене çура ирĕлекен - A, D, E, K тата шывра ирĕлекен - ытттисем (В, с, т.ыт) çине пайлаççĕ Известно около полутора десятков витаминов. Çура ирĕлекенисем организăмра пухăнаççĕ (депо - пĕвер тата çу). Шывра ирĕлекенсем пухăнмаççĕ, нумайрах пулсан организăмран шывпа пĕрле тухса каяççĕ.
Витаминсем нумай биологи реакцисене ферментсен активлă центрĕсенче хутшăнаççĕ. Унсăр пуçне вĕсем протогормонсен е гормонсен сигнал функцине пурнçлама пултараççĕ.
Антивитаминсем
Антивитаминсем (ἀντί — хирĕç, vita — пурнăç) — витаминсен хастарлăхне путаракан органикăлла çыхăнусен ушкăнĕ. Ку çыхăнусен хими структури витаминенни евĕр, анчах биологи енчен хирĕçле витĕмлĕ. Организăма лексен вĕсем витаминсем вырăнне реакцисене кĕрсе йĕркеллĕ юхăмне чараççĕ е пăсаççĕ. Антивитаминсем пĕтĕм витаминсен тенĕ пекех пур.
Асăрхавсем
*
Шата (юханшыв)
Шата (выр. Шада) — Чулхулапа Киров облаçĕсен çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Вая шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Киров облаçĕнче, Соколы ятлă пушă ялтан тăватă-пилĕк çухрăм анăçалла вырнаçнă. Малтан хĕвеланăçнелле юхать, кайран кăшт сылтăмалла пăрăнать те çурçĕр-хĕвеланăçнелле юхса Вая шывĕпе пĕрлешет.
Шата юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман урлă юхнăран ун хĕрринче пĕр ял та вырнаçман.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
1007
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Касьма
Касьма — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 99 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Немша
Немша — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. 3 км вăрринчен оз. Немш-озеро - р. Сеза юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Пуш, 22
Уявсем
Нарăc тата Пĕтĕм тĕнчери шыв кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Фиджи
Фиджи Утравĕсен Респу́блики (фидж. Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti, инд. फ़िजी गणराज्य, акăлч.Republic of the Fiji Islands) расположена на архипелагев южной части Лăпкă океанăн кăнтăр пайĕнчи Фиджи архипелагĕ çинче, Вануатуран тухăçалла, Тонгаран анăçалла татаТувалу ран кăнтăралла вырнаçнă.
Тĕнĕ
thumb|Нади аэропорчĕ çумĕнчи Турă Пухăвĕн Чиркĕвĕ
Культура
thumb|Фиджи çиччĕмĕш кунĕн адвентисчĕсен хорĕ [[Сиэттл хулинче пултарулахне кăтартать]] Тĕп статья: Фиджи культури
Каçăсем
Категори:Фиджи
Щербаки (Кукарча районĕ)
Щербаки  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 17 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453341, ОКАТО кочĕ — 80238870002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
1008
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тури Типçырма
Тури Типçырма, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 33 çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
1009
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кыкаёль (Велью юппи)
Кыкаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Велью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Вăрттăн турулĕ
Вăрттăн турулĕ — Мускав Кремлĕн 20 турулĕнчен пĕрри. Кремлĕн кăнтăр хӳмин вăта турулĕ. Тайница турулне хăпартнă хыççăн кремлĕн ытти хӳмисемпе турулĕсене тума тытăннă.
Каçăсем
Категори:Мускав Кремлĕн турулĕсем
Тайницквя башня
Мăкшура (юханшыв)
Мăкшура (выр. Мокшура) — Чулхула облаçĕн çĕрĕпе юхакан юханшыв ., Вая шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Кĕçĕн Сидорово ял çывăхĕнче вырнаçнă. Мăкшура ытларах пайĕпе çурçĕрелле юхать, Мăн Ларионовăран иртнĕ хыççăн тепĕр вунă çухрăмран Вая шывĕпе пĕрлешет.
Мăкшура юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăккисем çук.
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Кĕçĕн Сидорово, Виктори, Мăн Ларионово.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Илеть (юханшыв)
Иле́ть (Элнет, Илләт) — юханшыв, Атăлăн сулахай юппи. Мари Эл çĕрĕнче пуçланать. Тасăлăвĕ 204 çм, вĕсенчен 34 çм Тутарстанра. Бассейнăн лаптăкĕ — 6471 тв. çм.
Юпписем: Ашит, Вонча, Петьялка, Юшут. Чи нумай шыв юхăмĕн калăпăшĕ 1180 м³/ç (1979). Минерализаци: меженьре 1000—1400 мг/л. Кану вырăнĕ.
Каçăсем
Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Атăл юпписем
Кĕçĕн Бачат
Кĕçĕн Бачат — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Архипелаг
Архипела́г (Αρχιπέλαγος) — пĕр меллĕ пулса тăнă (материкăн, вулканăн, кораллăн) тата пĕр майлă геологи тытăмлăхĕллĕ пĕр-пĕринчен çывăх вырнаçăннă тинĕс утравĕсен ушкăнĕ.
Этимологи
«Архипелаг» сăмахĕ грек чĕлхинчи "arche" — пуç, пуçлăх тата pelages — тинĕс сăмахĕсенчен пулса кайнă. Αρχιπέλαγος тесе малтан Грек архипелагне çеç асăннă ( е. Эгей тинĕсĕн утравĕсем).
Паллă архипелагсем
Категори:Архипелагсем
Кăлава Шетмĕ
Кăлава Шетмĕ, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 96 çын пурăннă.
Лука (юханшыв)
Лука — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Вая шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Суходол ял çывăхĕнче вырнаçнă. Пĕтĕмĕшле кăнтăралла юхать, Вая шывĕпе пĕрлешес умĕн çеç кăнтăр-хĕвеланăçнелле пăрăнса илет.
Лука юпписен шучĕ вуннă ытла, пысăккисем çук. Юханшыв хĕрринче ялсем ун çӳлти юхăмĕнче кăна вырнаçнă: Суходол, Якутино, Мăн Елховка, Кĕçĕн Елховка.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Барбашинов Михаил Никанорович
Барбашинов Михаил Никанорович — (-), Лăпкă океан флочĕн Сывлăш-Çăр вăйĕсен 12-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 37-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 14.
Турисанзяпово
Турисанзяпово — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 276 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453343, ОКАТО кочĕ — 80238873001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Сачкова Людмила Николаевна
Людмила Николаевна Сачкова 1957 çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче нчи Çĕнĕ Ахпӳртре çуралнă. Людмила Сачкова 1997 çулта Раççей ÇП-не кĕнĕ. 2010 çултан "Тăван Ен" хаçатра ĕçлет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чӳкĕн 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1957 çулта çуралнисем
Ильин
Ильин, — вырăс Илья ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Патша турулĕ
Патша турулĕ — самая молодая и самая маленькая башня Мускав Кремлĕн чи пĕчĕк, пуринчен те каярах (1680 çулта) хăпартнă турулĕ. Çирĕппĕн каласан, ку турулах мар — хӳме çине лартнă чуллă терĕм, шатёр. Тахçан кунта пысăках мар йывăçран тунă турул пулнă, халапра асăннă май Йăван IV (Хаяр) çакăнта тухса Хĕрлĕ лапамри халăха сăнанă. Юпасем çинче шурă шур чул пиçиххисем, кĕтессенче ылтăнлатнă ялавсем лартнă çӳллĕ пĕчĕк пирамидăсемхӳхĕм ылтăнпа сăрланă флюгер лартнă шатер, — çакна пула терĕм юмахри пекех курăнать.
Каçăсем
List of Moscow Kremlin towers
Шемшер пăлхавĕ
Шемшер пăлхавĕ, — 1921 çулхи хĕл кунĕсенче тухнă Чăваш Енри пăлхав.
Сăлтавĕ
Автономлă облаçе туни хыççăн экономика ыйтăвĕсене та татса пама вăхăт çитнĕ. Граждан вăрçи хыççăн Чăваш Енĕ экономика тĕлĕшĕнчен самай арканса пĕтнĕ пулнă. Акмалли çĕрсен лаптăкĕ пĕчĕкленнĕ, вăрман сахалтарах каснă, тур-пулĕ те япăх пулнă. Çапах та ку йывăрлăхсем çине пăхмасăр Чăваш çĕрĕ 1920/1921 çулсенчи продразвесткăна 108% таран пурнăçланă.
Пăлхав
Чăвашсем унччен те хăйсене пусмăрланине чăтса тăман, халĕ те, хăйсене ытла вăйлă хĕснĕрен совет влаçне хирĕç кĕрешме пуçланă. 1921 çулта Шупашкар уесĕн Шемшер, Йăлăмкас, Турханкасси вулăсĕсем пăхланма тытăннă. Питĕ хăвăрт вĕсен пăлханăвĕ ытти вулăссем çине те куçнă. Пурĕ 19 вулăс хресченĕсем ку пăлхава хутшăннă. Совет влаçĕн политикипе килĕшмен çынсем тырăна кăна каялла туртса илмен — вĕсем вырăнти коммунистсемпе совет влаçĕн активлă çыннисене хĕнесе вĕлернĕ, вĕсем вырăнне ял старостисене ларта пуçланă. Çапла вар 44 çын таран вĕсен аллинчен вилнĕ. Пăлханакансене хирĕç 11 пинлă çар янă. 1921 çул вĕçĕ тĕлне пăлхава пусарнă, пин çын ытла аресленĕ, 404 çынна пăлхава хутшăннăшăн персе вĕлернĕ.
Пĕтĕмлетӳ
Пăлхав йĕр хăвармасăр иртмен. 1921 çулăн çуркунне РКП(б) продразвестка вырăнне çĕнĕ экономика политики çине куçать, ирĕклĕ суту-илӳ тума май параççĕ.
Нерюга
Нерюга (Нернюга) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. оз. Мят-озеро - р. Нюльнюга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 53 км.
1011
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1011 çулта çуралнисем
Шемшер пăлхавĕ
Пĕтĕмлетӳ
Категори:Чăваш Ен историйĕ
Нерюга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
1011
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1011 çулта вилнисем
Нерюга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
1011
Асăрхавсем
Категори:Çулсем
Нерюга
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем