cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иккĕлле шут тытăмĕ
Иккĕллĕ хисепсене хушмалли таблица
0 + 0 = 0 0 + 1 = 1 1 + 0 = 1 1 + 1 = 10  1-не куçарни (carry е carry bit)
Эхер те 1 + 1 = 1, çак иккĕллĕ хисепсене хушни пулмасть, вăл логикăллă палăрăмсене хушни пулать, ăçта, калăпăр, 0 тесе "суя", 1 тесе "чăнлăх" (е тепĕр майлă) палăртнă (çаплах «иккĕллĕ арифметика» вулăр: http://it.kgsu.ru/Assembler/asm0002.html ).
Дюймăсене виçнĕ чух иккĕллĕ йĕркепе уса курни
Дюймăсене шутланă чух яланах иккĕллĕ ваксене çыраççĕ, тĕслĕхрен: 5¾″, 7<sup style="font-size:xx-small">15 /<sub style="font-size:xx-small">16 ″, 3<sup style="font-size:xx-small">11 /<sub style="font-size:xx-small">32 ″ и т.
Иккĕллĕ хисепсене вуннăллă хисепсене куçарни
Иккĕллĕ йĕркерен вуннăллă йĕркене куçарнă чух çак таблицăпа усă кураççĕ:
1 цифринчен пуçласа пурĕ те иккĕ çине хутланма пултараççĕ. 1 хыççăн лартнă пăнчăна иккĕллĕ пăнчă теççĕ.
Калăпăр, иккĕллĕ хисеп 110011 пур. Мĕнле хисепе вăл тан шутланать? Çак ыйту çине хуравлас тесен, чи малтан çак хисепе çакăн евĕр çырăр:
Хыççăн, иккĕллĕ пăнчăран пуçласа, сулахайалла кайăр. Кашни иккĕллĕ виçе айĕнче унăн эквиваленчĕне пĕр йĕр аялтарах çырăр. Тупнă вуннăллă хисепсене хушăр. Çапла ĕнтĕ, 110011 иккĕллĕ хисеп 51 тан пулать.
Е. 2^0=1; 2^1=2; 2^2=4; Тата ыттисем те.
Вуннăллă хисепсене иккĕллĕ хисепсене куçарни
Калăпăр, пирĕн 19 хисепе иккĕллине куçармалла. Эсир çак ĕç-пуçпе усă курма пултараттăр :
Юлашкинче юлнă хисепсене вĕçĕнчен пуçласа пĕрин хыççан теприне лартатпăр. Вара 19-ăн (хыçалтан пуçласа) иккĕллĕ хисепне тупатпăр: 10011.
Каçăсем
Категори:Шутлав йĕркисем
Новомихайловка (Мияки районĕ)
Новомихайловка  — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 53 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452082, ОКАТО кочĕ — 80244840003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Раштав, 26
Вилнĕ
Категори:Кунсем
1625
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кивĕ Çĕпрел
Кивĕ Çĕпрел — Тутарстанăн Çĕпрел районĕн административлă тĕпĕ.
Пур хыпарсем
Кивĕ Çĕпрел сали Хусантан 200 çухрăмра кăнтăр-хĕвеланăçалла, Бурундуки чукун çул чарăнăвĕнчен 45 çухрăм хевеланăçра вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Районта чăвашсемпе тутарсем пурăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Çĕпрел районĕн ялĕсем
52
Çуралнă
Çавăн пекех Категори:52 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех Категори:52 çулта вилнисем пăхăр
Категори:Çулсем
50er
Яманкасси (Канаш районĕ)
Яманкасси, — Чăваш Енĕн Канаш районĕнчи ял. Ял Вăрăм юханшывĕ хĕрринче ларать.
Щелья-Шор
Щелья-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 394 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Яманкасси (Канаш районĕ)
Истори
1927 çулчен Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 пуçласа хальхи вăхăтчен Канаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Щелья-Шор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Готлиб Даймлер
Готтлиб Вильгельм Даймлер (ним. Gottlieb Wilhelm Daimler); Доймлер хӑй (Däumler; 1834, пуш уйӑхӗн 17-мӗшӗ, Шорндорф, Вюртемберг патшалӑхӗ — 1900, пуш уйӑхӗн 6-мӗшӗ, Штутгарт) — нимӗҫ инженерӗ, конструкторӗ тата промышленникӗ.
Вильгельм Майбахпа пӗрле Даймлер чи малтанхи автомобильсенчен пӗрне тата бензинпа ӗҫлекен шалти ҫуну двигателӗн темиҫе тӗсне туса хатӗрленӗ.
Кун-ҫулӗ
Готтлиб Вильгельм Даймлер Штутгарт патӗнчен инҫех мар вырнаҫнӑ Шорндорф хулинчи ҫӑкӑр пӗҫерекенӗн ывӑлӗ пулнӑ. 1847 ҫулта пуҫламӑш шкула пӗтерсен вӑл хӗҫпӑшал тӑвакана пулӑшма пуҫланӑ — икӗ кӗпҫеллӗ пӑшал тунӑ. 1857 ҫулта Даймлер Штутгарти политехника институтӗнче вӗренме пуҫланӑ. Пӗлӳ илнӗ хыҫҫӑн Европӑри тӗрлӗ ҫӗршывсенче пулса курнӑ: Францире, Англире тата Бельгире ӗҫленӗ.
1863 ҫулта Ройтлингенри «Брудерхауз» фабрикӑра ӗҫлеме пуҫланӑ. Фабрика турра юравлӑ ӗҫсен ҫурчӗ пулнӑ, кунта тӑлӑх ачасене, сусӑрсене тата чухӑнсене ӗҫпе тивӗҫтернӗ. Даймлер кунта вунтӑхӑр ҫулти пултаруллӑ инженерпа, Вильгельм Майбахпа, паллашнӑ, вӑл вара унӑн ӗмӗрӗ тӑршшӗпех ӗҫлӗ юлташӗ пулса тӑнӑ.
1867 ҫулта Даймлер аптекарь хӗрне Эмма Кунца качча илнӗ.
Ӗҫӗ-хӗлӗ
1869 ҫулта Карлсуэ хулине куҫнӑ та Maschinenbau-Gesellschaft Karlsruhe AG савутра ӗҫлеме тытӑннӑ. Ултӑ уйӑхран унпа пӗрле Вильгельм Майбах та ӗҫлеме пуҫланӑ.
1872 ҫулта вӑл Кельнри шалти ҫуну двигателӗсене кӑларакан савутӑн техника директорӗсенчен пӗри пулса тӑнӑ (савутӑн директорӗ тӑватӑ тактлӑ шалти ҫуну двигателе шутласа кӑлараканӗ Николаус Отто пулнӑ), Майбах тӗп конструктор вырӑнне йышӑннӑ.
1876 ҫулта Николаус тӑватӑ тактлӑ цикл шухӑшласа кӑларнӑ, 1877 ҫулта вара тӑватӑ тактлӑ шалти ҫуну двигателе патентленӗ. Ҫав вӑхӑталлах, Оттон, Даймерӑн тата Майбахӑн ӗҫӗсемпе усӑ курмасӑр Мангеймра ӗҫлекен Карл Бенц икӗ тактпа ӗҫлекен шалти ҫуну двигателе шутласа кӑларнӑ та 1879 ҫулта унӑн патентне илнӗ.
1880 ҫулта, шалти ҫуну двигателӗсен малашнехи аталану ҫулӗ пирки Оттопа тавлашнӑран, Даймлерпа Майбах Deutz-AG савута пӑрахса кайнӑ та уйрӑм пӗрлехи ӗҫ уҫнӑ. 1882 ҫулта вӗсем Штутгарта куҫнӑ, кунта Каннштатт ятлӑ вырӑнта ҫурт туяннӑ, ун ҫумӗнче лаборатори ӑсталаса лартнӑ.
Шӑпах Даймлерпа Майбах двигателе ӗҫлеттермелли топливо пек нефтьрен юхтарса кӑларнӑ пӗр-пӗр шӗвек пулмаллине палӑртнӑ. Ун чухне ҫакӑн пек виҫӗ шӗвек пулнӑ: сӗрмелли ҫу, краҫҫын тата бензин, тӗпрен илсен унпа тумтир тасатма усӑ курнӑ тата аптекӑра сутнӑ. Топливо пек хӑвӑрт хыпса илме пултаракан бензина суйласа илнӗ.
1885 ҫул вӗҫӗнче Даймлерпа Майбах хӑйсен пӗрремӗш двигательне туса хатӗрленӗ. 1885 ҫулта вӗсем ҫавӑн пекех карбюратор шухӑшласа кӑларнӑ. 1885 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче Даймлер пӗрремӗш мотоцикла («Daimler Reitwagen») патентленӗ, пысӑках мар двигателе вӗсем йывӑҫран хатӗрленӗ кустӑрсемпе рама ҫине вырнаҫтарнӑ пулнӑ. 1885 ҫулхи чӳкӗн 10-мӗшӗнче Пауль Даймлер, Готлиб Даймлер ывӑлӗ, Неккар юханшывӗ хӗррипе 3 ҫухрӑм кайнӑ, хӑвӑртлӑхӗ 12 ҫх/сех танлашнӑ.
1886 ҫулхи пуш уйӑхӗн 8-мӗшӗнче Даймлерпа Майбах ҫурт патне кӳмеллӗ рессорлӑ урапа илсе пынӑ та кӳршисене вӑл Даймлер госпожа ҫуралнӑ кун ячӗпе парне пулӗ тесе пӗлтернӗ. Ҫак карета ҫине Майбах 1,5 лаша вӑйӗллӗ двигатель вырнаҫтарнӑ, кустӑрмисене хӑюпа ҫыхӑнтарнӑ. Ҫапла вара лашасӑр чупакан (16 ҫх/сех хӑвӑртлӑхпа) тӑватӑ кустӑрмаллӑ пӗрремӗш урапа кун ҫути курнӑ.
1887 ҫулта Даймлерпа Майбах кимӗ валли те мотор хатӗрленӗ. Темиҫе ҫул хушши Даймлер фирмин тӗп продукцийӗ кимӗ двигателӗсем пулнӑ. 1888 ҫулхи ҫурлан 10-мӗшӗнче тӳпене пӗрремӗш хут Даймлерӑн шалти ҫуну двигателӗпе ӗҫлекен сывлӑш шарӗ хӑпарнӑ. 1889 ҫулта Даймлерпа Майбах хӑйсен пӗрремӗш автомобильне тунӑ — вӑл лашасӑр ҫӳреме пултаракан карета евӗрлӗ пулнӑ. Ҫав машинӑна 1889 ҫулхи юпа уйӑхӗнче Парижри куравра кӑтартнӑ. Вӑл ҫулхинех Даймлерӑн арӑмӗ, Эмма Кунц, вилнӗ.
1890 ҫулта Даймлер ҫӗр ҫинче, тӳпере тата тинӗсре усӑ курма юрӑхлӑ пысӑках мар хӑватлӑ двигательсем туса кӑларакан Daimler-Motoren-Gesellschaft (DMG) компанине йӗркеленӗ. Ҫак лозунг вара халь пурне те паллӑ виҫӗ юплӗ ҫӑлтӑрӑн (паянхи кун Mercedes-Benz компанин логотипӗ) никӗсне выртнӑ. 1890 ҫулхи чӳкӗн 28-мӗшӗнче DMG акционерлӑ пӗрлешӳ пулса тӑнӑ. 1891 ҫулхи нарӑсӑн 11-мӗшӗнче Майбах акционерсен пӗрлӗхӗн йышӗнчен тухнӑ та малалла уйрӑммӑн ӗҫлеме тытӑннӑ.
1892 ҫулта пӗрремӗш автомобиле сутнӑ. 1892-1893 ҫулхи хӗлле Даймлерӑн инфаркт пулнӑ, тухтӑр сӗннипе вӑл Италие кайнӑ. Флоренцире вӑл хӑйӗнчен ҫирӗм икӗ ҫул кӗҫӗнрех тӑлӑх арӑмпа Лина Харманнпа паллашнӑ. 1893 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 8-мӗшӗнче вӗсем ҫырӑннӑ. 1893 ҫулта Даймлер DMG компанине пӑрахса кайнӑ, хӑйӗн вӑтӑр ҫул хушшинче пухӑннӑ мӗнпур патента арӑмне панӑ.
1894 ҫулта Майбах, Даймлер тата унӑн ывӑлӗ Пауль «Феникс» ятлӑ виҫҫӗмӗш двигатель ӑсталанӑ. 1894 ҫулта двигательпе «Даймлер» бренд лицензине акӑлчан предпринимателӗ Ф. Симмс туяннӑ. Малтан ку компани Англире DMG фирмӑн автомобилӗсене сутнӑ. Унтан хӑйсен конструкцийӗпе хатӗрленӗ автомобиле «Даймлер» ятпа кӑларма пуҫланӑ. Ҫапла вара «Даймлер» маркӑллӑ автомобильсем Британире тунӑ автомобильсем пулса тӑнӑ. 1950 ҫулччен Британи патшин кил-йышӗ валли автомобильсене «Даймлер» фирма ҫеҫ хатӗрленӗ. 1960 ҫулта «Даймлер» компани Jaguar компанипе пӗрлешнӗ.
1895 ҫулта DMG хӑйӗн пинӗмӗш двигательне тунӑ. 1899 ҫулта DMG фирма хӑйӗн пӗрремӗш «Мерседес» автомобиле кӑларнӑ, ку ят ӑна Эмиль Эллинек сутуҫӑ, дипломат тата автогонщик хӗрӗн ятӗнчен лекнӗ. Готтлиб Даймлер 1900 ҫулхи пуш уйӑхӗн 6-мӗшӗнче вилнӗ, ӑна Уфф-Кирххофа ҫӑвинче пытарнӑ.
1626
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Уйкас (Канаш районĕ)
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Хурахпа
Хурахпа , — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял Шĕнерпуç ял тăрăхĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Хурапха малтан Шупашкар уесĕн Воскресенски вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕнче хыççăн Октябрьски районĕ шутне кĕнĕ. Октябрьски районне пĕтернĕ хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Çичĕпӳрт ял канашне, 1959 çулхи юпан 9 хыççăн Шĕнерпуç ял канашне кĕрет }}. Халĕ Шĕнерпуç ял тăрăхне кĕрет.
Зимняя (Юрья юппи)
Зимняя — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Юрья юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Вестерн
thumb|[[Джон Уэйн — классикăллă вестерн королĕ]] Ве́стерн (western, букв. — хĕвеланăç) — АПШ валлли характерлă ӳнер майĕ. Вăл темиçе жанран тăма пултарать, сăмахран комеди, боевик, детектив, триллер тата фантастика таран. Нумайрах чухне вестерн кинематографра, телевиденинче, литературăра сарăлнă. Вестерн пулăмĕсем XIX-мĕш ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче Америкăн хĕвеланăç штачĕсенче иртеççĕ.
Гега шывсикки
thumb|300px|Гега шывсикки. Сулахай енче пăрлăх курăнать
Гега шывсикки, — Абхазири шывсикки. Ку вырăнтан Гега юханшывĕ пуçланать. Рица кӳллинчен аякра мар вырнаçнă.
Новобиккино
Новобиккино — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 249 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452219, ОКАТО кочĕ — 80256840002.
Гега шывсикки
Категори:Абхази
Новобиккино
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Котлос-Колик-Еган
Котлос-Колик-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Колик-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
1627
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Кильдик
Мăн Кильдик — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Сурень юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Лебедев Константин Васильевич
Лебедев Константин Васильевич (1921, çурла, 18, Улатăр уесĕ, Сутяжное ялĕ (халĕ Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи Раздольное ялĕ) — 2000, утă, 5, Хусан, Тутарстан) — вырăс прозăçи.
Кун-çулĕ
1921 çулхи çурлан 18-мĕшĕнче Улатăр уесĕнчи Сутяжное (халĕ Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи Раздольное чиркӳ ялĕ) салара çуралнă.
Мускаври çыхăну институтĕнче, Хусанти медицина институтĕнче вĕреннĕ.
Совет-финн вăрçине хутшăннă.
2000 çулта утăн 5-мĕшĕнче çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн çак кĕнекесем пичетленсе тухнă:
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енĕн çыравçисем
Лебедев, Константин Васильевич
Абхаз чĕлхи
Абхаз чĕлхи, — çурçĕр-кавказ çемйинчи абхаз-адыг ушкăнне кĕрекен чĕлхе. Абхазсем калаçаççĕ. Çыруллăхĕ кириллица çинче никĕсленет.
Икĕ диалект: абжу, бзыб.
Категори:Абхаз-адыг чĕлхисем
53
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:53 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:53 çулта вилнисем пăхăр
Категори:Çулсем
50er
Чăваш Кĕрекаçĕ
Чăваш Кĕрекаçĕ , е Чăваш Кĕрекаç (Чуаш Кичүе, Чувашский Брод) — Тутарстанăн Элкел районĕнчи  ял. Тутарсем пурăнаççĕ.
Ял тытăмĕ, йышĕ
2002-мĕш çулта ялта (?) çын пурăннă, вĕсенчен 100% — тутарсем.
Истори
Тутарстанти Элкел районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Анат Качаел (Нижнее Качеево), Анатри Ҫӗньял (Нижнее Колчурино), Аппак (Аппаково), Кивӗ Матак (Старые Матаки), Кивӗ Тахтал (Старая Тахтала), Кивӗ Тӑмпа (Старая Тумба), Пасарлӑ Матак (Базарные Матаки), Пурисел (Борискино), Сушка, Ҫӗнӗ Сиктерме (Новая Сихтерма), Ҫӗнӗ Тахтал (Новая Тахтала), Тури Ҫӗньял (Верхнее Колчурино), Тури Качаел (Верхнее Качеево), Тепелкей Матак (Верхние Матаки), Тутар Шапка (Татарское Шапкино), Тяжбердино, Хӑрата (Старая Худара), Хуракӳл (Каракули), Хусанкай (Хузангаево), Чӑваш Парнайӗ (Чувашское Бурнаево), Чӑваш Шапка (Чувашское Шапкино), Черная Речка, Чувашский Брод.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Элкел районĕ
Иткули
Иткули — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 99 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452368, ОКАТО кочĕ — 80234804003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Чураево (Менеузтамакский сельсовет)
Чураево — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 164 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452082, ОКАТО кочĕ — 80244840004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
1628
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гамаюн Василий Илларионович
Гамаюн Василий Илларионович Гамаюн Василь Ілларіонович — (1921-01.09.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 5-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 264-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 235-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн аслă лётчикĕ, лейтенант.
Ыджыд-Нидзъель
Ыджыд-Нидзъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 76 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Норвеги ялавĕ
right|200px1748-1814 çулсенче Норвеги карапĕсем Даннеброг ялавĕпе çӳренĕ. 1814 çулта Швеци патши Норвеги ертӳçи пулса тăнă хыççăн, норвегсем шведсен ялавĕпе усă курма ирĕк илеççĕ. Вĕсем çак ялав çине хăйсен ылтăн арăсланне хушаççĕ, патша кăшăллĕ арăслан тяппинче секира тытса тăрать. Çапах та ялав тĕсне çирĕплетесси кунпа вĕçленмен, 1821 çулта парламент ялавăн çĕнĕ тĕсне йышăннă: Даннеброг ялавĕ çине шурă хĕрес вырнаçтарнă, çиелтен тĕксĕм кăвак хĕрес ӳкернĕ. Çакăн пек тĕссем XIX ĕмĕрте ирĕклĕх ялавне пĕлтереççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Патшалăх ялавĕсем Категори:Норвеги
Раштав, 28
Вилнĕ
Категори:Кунсем
54
Çуралнă
Çавăн пекех Категори:54 çулта çуралнисем пăхăр
Вилнĕ
Çавăн пекех Категори:54 çулта вилнисем пăхăр
Категори:Çулсем
50er
1629
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Муса Джалиль
Муса Ҫӗлил (тутарла Җәлил Муса Мостафа улы, тулли ячĕ Муса Мустафович Джалиль), — тутар сăвăçи. 1906 çулхи нарăсăн 15-мĕшĕнче хальхи Оренбург облаçне кĕрекен Мостафа ялĕнче çуралнă. 1944 çулхи çурла уйăхĕн 25-мĕшĕнче Берлинта вилнĕ. мини|Муса Ҫӗлил
Пурнăçĕ
1919 çулта комсомола кĕнĕ. Граждан вăрçине хутшăннă. 1931 çулта МПУ-н литература факультетне вĕренсе пĕтернĕ. 1931-1932 çулсенче ЦК ВЛКСМ кăларакан ача-пăчасен тутар журналĕсен редакторĕ пулнă.
1939—1941 çулсенче Тутар АССРĕн Çыравçăсен пĕрлешĕвĕн яваплă секреторĕ пулнă. 1941 çулта Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине тухса кайнă. Ленинградпа Волхов фрончĕсенче çапăçнă, «Отвага» (Хастарлăх) хаçатăн корреспонденчĕ пулнă. 1942 çулхи çĕртме уйăхĕнче йывăр аманнă, Шпандау концлагере тыткăна лекнĕ. Концлагерьте хăйне Гумеров тенĕ. Ку вăхăтра Польшăри Едлино патĕнче нимĕç фашисчĕсем «Идел-Урал» легиона хатĕрленĕ. Вĕсене нимĕçсем Тухăçри фронта ярасшăн пулнă. Муса Ҫӗлил легионерсем хушшинче пытанса ĕçлекен ушкăна йĕркеленĕ, тыткăна лекнисене тарма пулăшнă. 1943 çулхи нарăс уйăхĕнче легионăн пĕрремĕш батальонĕ пăлхав çĕклесе беларуҫ партизанĕсем патне тарнă.
1944 çулта пытанса ĕçлекен ушкăна йĕркеленĕшĕн Муса Ҫӗлиле Берлинти Плётцензее тĕрминче çурла уйăхĕн 25-мĕшĕнче гильотина çинче вĕлернĕ.
Ӗçĕсем
Пĕрремеш ĕçне 1919 çулта пичетленĕ. 1925 çулта унăн пĕрремĕш «Барабыз» (Пыратпăр) ятлă сăвăсен пуххи пичетленсе тухнă.
Концлагере лекнĕ хыççăн Муса Ҫӗлил сăвă çырма пăрахман, унта вăл 125 сăвă çырнă.
Категори:Тутар сăвăçисем
Зайцев Алексей Степанович
Алексей Степанович Зайцев (14.2.1934, Анат Туçа – 31.10.2002, Свердловск облаçĕнчи Невьян районĕнчи Калиново ) — ССРП патшалăх премин лауреачĕ, Таджикистанти хими савучĕн директорĕ (1973-1983).
Кунçулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Алексей 1934 çулхи нарăсăн 14-мĕшĕнче нчи Анат Туçа ялĕнче çуралнă. 2002 çулхи юпан 31 вилнĕ.
1957 çулта Хусанти хими технологи институтне пĕтернĕ. 1957-1959 çулсенче Анат Тагилти химзаводра производство асти, 1959-1961- комсомол комитечĕн секретарĕ, 1961-1967- технолиги цехĕн пуçлăхĕн çумĕ. Çак заводра вăл 60 ытла рационализаци сĕнĕве тунă, 40 ытла производствăна кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:СССР патшалăх премин лауреачĕсем Категори:1934 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 14-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2002 çулта вилнисем Категори:Юпан 31-мĕшĕнче вилнисем
Мисчĕ
Мисчĕ, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 92 çын, çав шутра 42 арçын, 50 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Упнер
Упнер,  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Упнер юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Çĕр хăвăлĕ
thumb|200px|Çĕр хăвăлĕ. Çĕр хăвăлĕ — Çĕр витĕмĕн çӳлти хулăмăшĕнчи çутçанталăк ĕçĕ-пуçĕпе пулса тăнă хăвăлсем,çĕр çийĕпе çын куçмаллăх пĕр е темиçе шăтăкпа çыхăннă. Чи пысăк çĕр хăвăлĕсем — кăткăс йĕркеллĕ иртмеллсемпе залсенчен, сайра мар пĕтĕм тăсăлăвĕпе темиçĕ вунпӳ çухрăма çитет. Çĕр хăвăлĕсене спелеологи ăслăлăхĕ тĕпчет.
Пăрлăх çĕр хăвăлĕсем
thumb|200px|left| Пăрлăхлă çĕр хăвăлĕ Фолл пăрлăхĕ хĕрринче (Fallbreeen), [[Шпицберген.]] Пăрлăх кĕлеткинче ирĕлекен юр шывĕ хăвăл туса хурать. Çакăн евĕр çĕр хăвăлĕсем чылай пăрлăхсенче тĕл пулаççĕ.
Вулканлă çĕр хăвăлĕсем
thumb|200px|Шăранчăклă çĕр хăвăлĕ, [[Гавай.]]
Новоресмекеево
Новоресмекеево — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452219, ОКАТО кочĕ — 80256840003.
Çĕр хăвăлĕ
Эрозиллĕ çĕр хăвăлĕсем
Шывпа ирĕлтереймен тăпрасенче çĕр хăвăлĕ механикăллă эрози ĕçĕпе пулса каять. Часах çак çĕр хăвăлĕсемтинĕс хĕрринче хум çапнипе пулаççĕ. Çаплах, çĕр хăвăлĕсем малтанхи тектоника çурăкĕсемпе пĕчĕк шыв юхнипе пулса тăраççĕ. Хăйăрлăхсенче те, гранитлăхсенче те çĕр м тăсалăвлĕ эрозиллĕ çĕр хăвăлĕсем тĕл пулаççĕ.
Новоресмекеево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Çĕр хăвăлĕ
Эрозиллĕ çĕр хăвăлĕсем
thumb|200px|Альдегонд пăрлăхне кĕмелли çăлĕ çине 55 м тарăнăш тĕпĕнчен ахсан, 2002 г, [[Шпицберген. Çӳлте çын ĕмĕлки курăнать (танлаштарма).]]
Карст çĕр хăвăлĕсем
thumb|250px|Кризна Яма карст çĕр хăвăлĕнчи кӳлĕ, [[Словени.]] thumb|250px|Катерлох çĕр хăвăлĕнчи натечные образования, [[Австри.]]
== Тĕнчери чи тарăн çĕр хăвăлĕсем ==
== Тĕнчери вăрăм чул хăвăлĕсем ==
Археологиллĕ хаклăхĕ
thumb|200px|Чул хăвăлĕнчи ӳкерчĕксем. [[Ласко (çĕр хăвăлĕ)|Ласко çĕр хăвăлĕ, Франци.]]
Каçăсем
Категори:Çĕр хăвăлĕсем Категори:Спелеологи
Кукăр Пасал
Кукăр Пасал — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Нин-Кан-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Роскильде
Роскильде, — Данири хула. Малтан Дани патшалахĕн тĕп хули пулнă. Копенгагенран кăнтăр еннеле вырнаçнă.
Викинг карапĕсен музейĕ пур. Çавăн пекех хулара Кафедра соборĕ (1170) пур, унта Дани патшисене хăй вăхăтĕнче пытарнă.
Сокол (хоккей клубĕ, Çĕнĕ Шупашкар)
Хоккей клубĕ «Сокол» — Çĕнĕ Шупашкарти раççей хоккей клубĕ. 1975 çулта йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей хоккей клубĕсем
Анясево (Миякибашевский сельсовет)
Анясево — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 989 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Селиверстов Роман Иванович
Роман Иванович Селиверстов — Георги хĕресĕн тулли кавалерĕ
Чысĕсем
Георги хĕресĕ - 4. Ленин орденĕ. Ӗçлăх Хĕрлĕ Ялав орденĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Георги хĕресĕн тулли кавалерĕсем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:1888 çулта çуралнисем Категори:1969 çулта вилнисем
Ыджыд-Ошшор
Ыджыд-Ошшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 194 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
1630
Вилнĕ
Категори:Çулсем
55
Пулнисем
Рим тата Пархи : Хунну:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
50er
Бурунча
Бурунча — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Мисчĕ разъезчĕ
Мичĕ разъесчĕ, — Чăваш Республикин Çĕмĕрле районĕнчи пурăнан вырăн.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Ломоносов Георгий Михайлович
Георгий Михайлович Ломоносов — РСФСР Аслă судăн пайташĕ
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Вăрмар районĕнче çуралнă. 1925 çулта 3 следстви участокĕнче халăх следоватĕлĕ (Патăръел). Шакурпа Калюков лаша вăрлакасен бандисене пĕтернине хутшăннă. Мускаври совет правин институтне пĕтернĕ. Кайран Казахстанри темиçе район прокурорĕ, Караганда облаçĕн прокурорĕн çумĕ. Кăркăс ССРĕнче республика прокурорĕн аслă пулăшаканĕ. 1938 çулта Анăç Казахстан облаçри прокуратурăн пай пуçлăхĕ. Вăрçă вăхăтĕнче – фронтра. 1947 çулта Мусквра, СССР юстици Министерствинче аслă ревизор, кайран сектор пуçлăхĕ. 1952 çулта РСФСР Аслă сучĕн пайташне суйланă. Ломоносов Герольд Георгиевичăн ашшĕ.
Аура-Йоки
Аура-Йоки, Aurajoki, тӳр. «Аура (ятлă) юханшыв»:
Викингсем
Истори
Викинкăсем çинчен чи пĕрремĕш анкăл-сакс хроникисенче çырнă, çак тинĕс вăрă-хурахсем 787 çулта Дорсетри Портленд çине тапăннă пулнă. Тепĕртакран, 793 çулхи çĕртме, 8, вĕсем Нортумбрири Линдисфарн утравĕнчи анкăл-саксăсен таса Кутберт мăнастырĕ çине тапăннă. Малалла нормансем татăçах Шотландине, Англине, Ирландине, çаплах кăнтăралла та —Францине, Испанине тата Италине çитсе çӳренĕ. IX ĕмĕрте тухăçра швеци викинкĕсем (варяксем) славянсемпе финн-укăр халăхĕсен çĕрĕсене те пырса кĕнĕ. Скандинави купсисемпе текĕрчĕсем скандинави кнеçĕсем ертсе пынипе Атăлçипе Днепраялне те çитеççĕ, Висантипе арапсен Каспиçум хулисем çине харçасемпе кайнă. Швеци варякĕсен текĕрчĕсем Владимирпа Ярослав Чулхула кнеçĕсен тапăну вăйĕсем пулса тăраççĕ. Малтан вĕсем уйрăм ушкăнсемпе тапăнса-çаратса çӳренĕ пулнă, IX ĕмĕр пуçламăшĕнче скандинавсен патшалăх тытăмĕсем çирĕпленсен викинкăсем пысăк çарсемпе харçăсене çӳренĕ. Вĕсем ĕнтĕ ют çĕрсене çаратнă çеç мар, çав çĕрсене туртса илме тытăннă. Анкăл-саксăсен патшалăхĕсене тата Англин анăçпа çурçĕр пайĕсене оккупацилени Дани викинкĕсен чи ăнăçлă харçи пулать. Уэссексăн патши Аслă Альфредăн датчансемпе мир хучĕ çырма тивнĕ, вĕсен Британири çĕрĕсем пуррипе килĕшнĕ. Викинкăсен Акăлчан çĕрĕнчи тĕп хули Йорк пулса тăрать. Датчансемпе норвегсем Ирландире те чылай çĕрсене ярса илнĕ. Вĕсем, сăмахран, икĕ çĕрçуллăх тапхăрĕпе Дублинра хуçаланнă. Франксен патшисем норман текĕрĕсен ертӳçĕсемпе пĕрлĕхсем тунă. Çапла, датчансен конунгĕн пĕр тăванĕ Фризи çĕрĕсен тăранĕ пулса тăрать, тепри — Хастейнĕ — Шарт графĕ пулать. 863—911 çулсенче Хрольф Çуранçӳрен викинкĕ Нейстрири франксен çĕрĕсене туртса илсе Нормандире пĕрремĕш херцăк Роллон ятпа хуçаланма тытăнать. Скандинавсем чаплă тинĕсçӳревçисем шутланнă, вĕсем Исланди, Гренланди çĕрĕсене, Фарерпа Шотланди утравĕсене çитсе уçнă, колонизациленĕ. Тĕпчев ĕçĕсем тăрăх паллă, викинкăсем Европа çыннисенчен пĕрремĕшĕсем Çурçĕр Америка çыранĕсем патне çитнĕ. XI ĕмĕрте Европăн çурçĕнче Христос тĕнĕ аталана пуçланнă, ăру-йăх йăлисен вырăнне феодаллă хутшăнăвĕсем мала тухнă, викинкăсен авалхи йăлисем улшăнма, çĕнелме тытăннă. Малалла нормансен текĕрĕсен харçисем сахалланса пынă, вĕсем майĕпен лăпкăлăх пурнăçа кĕнĕ.
Этимологи
«Викинк» термин ăçтан пулса тухни паллă çук. Хăш тĕпчевçĕсем ăна авалхи скандинави сăмахĕ vík — кӳлмек, тинĕс пырĕ пулать теççĕ. Ing аффикс хушсан, кӳлмекрен тухнă çынна куçать. Çапла ĕнтĕ, viking — кӳлмек çынни. Çавăн пеекех, «викинг» сăмахран вырăссен «витязь» (Фасмер ăнлантарнă май, славян *vit|e,ʒjr'|, иккĕленӳсĕрех, герман *víking-, ĕлĕххи исланди víkingr; ватă *vic|e,ʒjr'| диссимиляци хыççăн *vit|e,ʒjr'| (тĕсл. ц — це́рковь, цата тата ытти) куçать. Паянхи «викинк» терминĕ хăйĕн палăртăвĕпе авалхи скандинавсен тепĕр терминĕпе çывăх — «нормансем» (çурçĕр çыннисем).
Осберг курганне чавни
1903 çулта Осбергра викинкăсен пытару карапне тупнă, 1904 çулта ăна çӳле хăпартнă. Ăна çӳлтен каснă чул çине вĕренпе çыхса хунă, аялтан тăмлă урай тытса тăнă. Карапа çӳл енчен чулсемпе таччăлатнă, хыççăн çӳлтен торфăран курган купаланă. Çапла вара карап патне сывлăш кĕме пултарайман. Курган ăшĕнче ӳсен-тăрансем сыхланса юлнă. Анчах та корпусĕ чулсемпе арканнă пулнă, карапăн сăмсине кургана пуртăпа ватса кĕнĕ вăрăсем çĕмĕрнĕ. Çын кĕлетки шăммисене салатса пăрахнă, хаклă япалисем çухалнă. Çак карапа 800 çулнă хунă пулас. Çĕр айĕнчен кăларнă карап çав тери ишĕлчĕклĕ пулнă. Вăл пин ванчăклă пулнă, çапах та юманĕ тачă та çирĕпех юлнă. Тинĕс инженерĕсем кашни ванчăка виçнĕ, хыççăн пуçтарас шутпа нумерленĕ. Йывăçлă пур пайĕсене типĕтнĕ, малтанхи евĕрлĕ тунă. Пĕтĕм хытарчăкĕсене, фиксировавшие борта, кăларса илсе карапа йывăç муляжпа реконструкциленĕ. Ăна ятарласа тунă ангарта реставрациленĕ, кайран Осло хули çумĕнчи викинкăсен карап музейне куçарнă.
Гокстад курганне чавса пăхни
1880 çулта Гокстадăн пĕр курганĕнче, Вестфольд патĕнче, чиперех упранса юлнă карап тупнă. Карапĕ сывлăш кĕмен тăм ăшĕнче тарăнра ларнă пулнă, çавăнпа ĕнтĕ йывăçĕ çĕрсех кайман: форштевеньпа корма çеç тăпраланнă. Йывăçран тунă корпусĕ хуралланнă, хырлă урайĕ те сосновой древесины остался нетронутым. Тимĕр хытаркăчĕсен çуррийĕ майĕ лайăхах упраннă, вĕсене карапа реставрациленĕ чух ĕçе кĕртнĕ. Çак карапа 850çулта хунă пулас.
Çав. пекех
Категори:Викингсем Категори:Европа историйĕ Категори:Çухалнă халăхсем
Лесин Александр Андреевич
Лесин Александр Андреевич, — сăвăç, тăлмач. 1921 çулта Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи Кудеиха ялĕнче çуралнă.
СССР ÇП членĕ.
Кун-çулĕ
А.М. Горький ячĕллĕ литература институтĕнче вĕреннĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. Симферополь хулинче пурăнать, кĕнеке издательствинче ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Унăн сăввисемпе поэмисем уйрăм 20 кĕнекере тухнă. Сăвăсем çырнисĕр пуçсăр вăл Петĕр Ялгир, Юрий Сементер, Г. Ефимов чăваш сăвăçсен ĕçĕсене вырăсла куçарнă.
Категори:Чăваш Ен сăвăçисем
Лум (Ярань юппи)
Лум — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Ярань юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Гамзатов Магомед Юсупович
Гамзатов Магомед Юсупович — (5.05.1910(22.04)-05.09.1976), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр-Кавказ фрончĕн 56-мĕш çарĕн 2-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 6-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн батальон командирĕ, гварди майорĕ.
1631
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Дементьев Пётр Васильевич
Пётр Васильевич Дементьев (кăрлач, 11 1907, Тутарстанăн Çĕпрел районĕ, Саплăк ялĕ ,  — çу, 14 1977, Мускав ) — Совет Союзĕн патшалăхпа хуçалăх ĕçлевçи, СССР авиаци индустрийĕн министрĕ (1953-1957, 1965-1977), СССР Министăрсен канашĕн авиаци техники тĕлĕшĕнчи Патшалăх комитечĕн ертÿçи (1957-1963), СССРăн авиаци техники тĕлĕшĕнчи Патшалăх комитечĕн ертÿçи — СССР министрĕ (1963-1965), иккĕ хутчен Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ (1941, 1977). Генерал-полковник-инженер (1976), тăхăр хутчен Ленин орденĕн кавалерĕ, Сталин премийĕн лауреачĕ (1953). Чăваш.
Кунçул
Ялти шкулти вĕрентевçĕ килйышĕнче çуралнă Ашшĕ — Василий Степанович Дементьев, амăшĕ — Елена Герасимовна Дементьева (çуралнă чухне Герасимова).
Дементьевсен йăх-несĕлĕ
1907 çулхи метрика кĕнекинчен çакă паллă  :
Чĕмпĕр кĕпĕрнинчи Пăва уесне кĕрекен Упи вулăсĕнчи Алешкин-Саплăк ялĕнче чиркӳ прихучĕн шкулĕнче учительте ĕçлесе пурăнакан Василий Степанович Дементьевăн (вăл Чĕмпĕр кĕпĕрнинчи Чĕмпĕр уесĕнчи Петровка ялĕнче çуралнă) тата унăн саккунлă арăмĕн Елена Герасимовнан (Упи вулăсĕнчи Çĕнĕ Йĕлмелĕнче çуралнă) 1907 çулхи январĕн 24-мĕшĕнче (кивĕ стильпе – январĕн 11-мĕшĕнче) пĕрремĕш ачи – Петр кун çути курнă. Ачана Упи ялĕнчи чиркӳре шыва кĕртнĕ. Хреснашшĕ Çĕнĕ Йĕлмелĕнчен тухнă Федор Герасимов (Елена Герасимовнапа пĕртăван) пулать, ку вăхăтра вăл Хусан кĕпĕрнинчи Козьмодемьянск хулин мещанĕ пулнă. Хреснамăшне вара Упи хĕрне Анна Степановна Дементьевана тăваççĕ, вăл Василий Степановичпа пĕртăван. Петра январĕн 28-мĕшĕнче (кивĕ стильпе) Николай Фиалков священник тата Кузьма Егоров псаломщик шыва кĕртни паллă.
Степан Игнатьевич Дементьев (министрăн аслашшĕ) çемйи те Чĕмпĕр уесĕнчи Петровка ялĕнчен Упие çапла пырса лекет. Петровка хальхи Ульяновск облаçĕнчи Чăнлă районне кĕрекен Типĕ тата Йĕпе Пăкăрна ялĕсен таврашĕнче ларнă. Степан Игнатьевичпа арăмĕн ултă ача пулнă: виçĕ ывăл (Михаил, Федор, Василий) тата виçĕ хĕр (Анна, Мария, Варвара). Упире вĕсене çĕр уйăрса панă, вĕсем ир тытăнса каçчен унта тар тăкнă. Çапла майпа Упие 1885-1890 çулсенче 40 ытла çемье куçса килсе тĕпленнĕ, çĕр илнĕ. Каярах килекенсене вара çĕр паман, вĕсем тĕрлĕ ремеслапа аппаланнă: атă çĕленĕ, кăмака купаланă, пичке тавраш ăсталанă... Дементьевсен ачисенчен чи хастарри Василий (20.03.1885 – 5.03.1953) пулнă, вăл ялан пĕлӳ илме ăнтăлнă. Вăл 1903 çулта Хурăнвар-Шăхалĕнчи чиркӳ прихут шкулĕнчен икĕ класс пĕтерсе тухать. Çак çулах 18 çулхи çамрăка Алешкин-Саплăк ялне тин çеç уçăлнă шкула вĕрентме яраççĕ. Ку шкулта Василий Степанович 17 çул вĕрентет, çак хушăра вĕсен çемйи Алешкин-Саплăкрах пурăнать. Малтан (1903-1905 çулсенче) Дементьевсем Андрей Бабайкин хресчен патне хваттере кĕреççĕ. 1905 çулта вара шкул çуртне туса пĕтереççĕ, унта учитель валли хваттер те пулать. Дементьевсем çав хваттере 1905 çулта куçаççĕ, унта 1920 çулччен пурăнаççĕ. Василий Степанович 1914-1915 çулсенче патша çарĕн ретне тăрса Пĕрремĕш тĕнче вăрçине хутшăнать. Унтан каллех Алешкин-Саплăка таврăнать.
П.В.Дементьевăн малаллахи кунçулĕ
Ача чухне Петр çулӗ çитмен пулсан та хăйсен хваттер хуçин ывăлӗпе – Митрофан Бабайкинпа (1905 çулхи) шкула кайкаланă, унпа пӗрле парта хушшинче ларса учитель каласа панине итленӗ.
Валентин Макаров таврапӗлӳҫӗ тупса палăртнă тăрăх, Петр малтан чăнах та Алешкин-Саплӑкра (1915-1919) вӗренни паллӑ. Урăхла каласан, ашшĕ патĕнче. Анчах та ашшĕ 1919-мĕш  çулта фронта каять те, вĕрентевçĕ улшăнать. Вăл, Петĕре те темиçе уйăх вĕрентсе ĕлкĕрнĕскер, — Александра Афанасьевна Иванова (Дементьева). Кăштахран, темиçе уйăхранах (çав çулхи декабрьте), Пётр вĕренме аслашшĕ ялне, Упие куçать.
Хаклавсем
Г. В. Новожилов академик П. В. Дементьев çинчен çапла каланă :
РАН академикĕ Евгений Николаевич Каблов каланинчен :
Документла-илемлĕхлĕ литературăра :
Хусанта тата Шупашкарта П. В. Дементьев ячĕпе урамсем пур. Хусанта Кербель хайланă палăк лартнă. 2007-мĕш çулхи утă уйăхĕн 9-мĕшĕнче Çĕпрел районĕнчи Çĕнĕ Упи ялĕнчи шкул стени çине Петр Васильевич Дементьевăн асăну хăмине уçнă. Каярах икĕ хутчен Социаллă Ӗç Паттăрĕн бюстне район центрĕнче уçрĕç.Çӳлерех асăннă искусство произведенийĕсене шăпах Шупашкарти «ТУС» строительство компанийĕн вăйĕпе тунă. Вĕсен архитекторĕсем – Н.Угаслов, А.Трофимов, скульпторĕ В.Нагорнов.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Кăрлачăн 11-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1907 çулта çуралнисем Категори:Çăван 14-мĕшĕнче вилнисем Категори:1977 çулта вилнисем Категори:Социализм Ĕçĕн Паттăрĕсем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:СССР Аслă Канашĕн депутачĕсем Категори:Сталин парни лауреачĕсем Категори:Новодевичье çăвине пытарнисем Категори:СССР Аслă Канашĕн 9 чĕнĕвĕн депутачĕсем Категори:СССР Аслă Канашĕн 8 чĕнĕвĕн депутачĕсем Категори:Машинă тăвакансем Категори:ССКП ТК пайташĕсем Категори:Чăвашран тухнă генералсем
Услантăр Енĕш
Услантăр Енĕш (Усландыр-Янишево),  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Услантăр юханшывĕн сылтăм çыранĕ хĕрринче вырнаçнă. Шупашкара çитме -98 км, райцентрне - 28 км, ч.-ç. станцине - 28 км.
Ялта клуб, фельдшер пункчĕ, лавка, сутăç павильонĕ вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Асеев
Асеев — вырăс хушамачĕ, Асей ячĕнчен тухнă.
Топоним
вырăс
Гринвич
Гринвич — темиçе хула ячĕ.
Унсăр пуçне, Гринвич вăта вăхăчĕпе (GMT) усă кураççĕ.
Раздольное
Раздольное, — Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи ял. Малтан Сутяжное ятпа паллă пулнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 64 çын, çав шутра 34 арçын, 30 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1927 çулччен Улатăр уесĕн Кувакино вулăсне кĕнĕ.
Чулпалăк
Чулпалăк, е Чул Палăк (Ташбилге, Тяжбердино) — Тутарстанăн Элкел районĕнчи  ял. Тутарсем пурăнаççĕ.
Раздольное
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Пăрачкав районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Кувакино районне, 1956 çулхи чӳкĕн 26-мĕшĕ хыççăн Пăрачкав районне, 1966 çулхи раштавăн 20-мĕшĕ хыççăн Улатăр районне кĕнĕ.
Чулпалăк
Ял тытăмĕ, йышĕ
2002-мĕш çулта ялта (?) çын пурăннă, вĕсенчен 100% — тутарсем.
Раздольное
Кун-çулĕ
1965 çулхи нарăсăн 2-мĕшĕнче ял ятне улăштарнă, вăл Раздольное ята илнĕ. Çав çулах, пушăн 14-мĕшĕнче, яла Пăрачкав районне куçарнă. Халĕ те çав районах кĕрет.
Чулпалăк
Истори
Тутарстанти Элкел районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Анат Качаел (Нижнее Качеево), Анатри Ҫӗньял (Нижнее Колчурино), Аппак (Аппаково), Кивӗ Матак (Старые Матаки), Кивӗ Тахтал (Старая Тахтала), Кивӗ Тӑмпа (Старая Тумба), Пасарлӑ Матак (Базарные Матаки), Пурисел (Борискино), Сушка, Ҫӗнӗ Сиктерме (Новая Сихтерма), Ҫӗнӗ Тахтал (Новая Тахтала), Тури Ҫӗньял (Верхнее Колчурино), Тури Качаел (Верхнее Качеево), Тепелкей Матак (Верхние Матаки), Тутар Шапка (Татарское Шапкино), Тяжбердино, Хӑрата (Старая Худара), Хуракӳл (Каракули), Хусанкай (Хузангаево), Чӑваш Парнайӗ (Чувашское Бурнаево), Чӑваш Шапка (Чувашское Шапкино), Черная Речка, Чувашский Брод.
Раздольное
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем
Кивĕоткустино
Кивĕоткустино — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 303 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452368, ОКАТО кочĕ — 80234804004.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Раштав, 30
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Резяпово
Резяпово — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 579 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452222, ОКАТО кочĕ — 80256845001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Шупашкар урамĕ
Шупашкар урамĕ:
Раштав, 29
Уявсем
Касьян е тĕкел çул кунĕ (танл. нарăсăн вăтăрмĕшĕ)
1632
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Куер-Еган
Куер-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Лыглан-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Николаев Василий Семёнович
Николаев Василий Семенович - Совет Союзĕн Паттăрĕ, пулеметчик, гварди рядовой, чăваш.
Пушкăрт республикин Чекмагуш районĕнчи Тапканчă ялĕнче çуралнă. Пуçламăш шкул пĕтернĕ. 1930-1940-мĕш çулсенче Кемĕр облаçĕн Крапивино районĕнчи "Юность" колхозра бригадир пулса ĕçленĕ. Каярах Çурçĕр Осетинчи Алагир хулинче пурăннă. Унтан 1941-мĕш çулхи çĕртме уйăхĕнче Хĕрлĕ Çара кайнă. 3-мĕш Украина фрончĕн 28-мĕш Çарĕн 2-мĕш гварди механизациленнĕ корпусĕн 5-мĕш гварди механизациленнĕ бригадин пулеметчикĕ. 1944-мĕш çулхи пуш уйăхĕн 10-мĕшĕнче (Днепр (юханшыв)каçса тăшманăн атакисене пусарма тата унăн вут точкисене пусмăрласа ытти подразделенисене юханшыв урлă каçма май тумалла. Приказа пурнăçланă май Николаев рядовой хăй сулă туса Днепр урлă каçса пулеметне вырнаçтарса тăшмана икĕ сехет хушши çыран патне ямасть, çав вăхăтра вăтăр ытла тăшмана пĕтерет. Кайран çитнĕ батальонпа пĕрле Херсон облаçĕн Берислав хулине малтанхисен хушшинче тапăнса кĕрет, пулеметпа персе батальона пулăшать.  Вăрçă хыççăн  Кемер облаçĕн Крапивино районĕнчи Банново ялгне таврăнать.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:1907 çулта çуралнисем Категори:Акан 3-мĕшĕнче вилнисем Категори:1989 çулта вилнисем Категори:Раштавăн 29-мĕшĕнче вилнисем
56
Пулăмсем
Китай: Хунну:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
50er
Гудаута
Гудаута (გუდაუთა) — Хура тинĕс хĕрринче вырнаçнă Абхазири курортлă (1926 çултанпа) хула шутланать. Ячĕ çывăхри Гудоу юханшывран пулса кайнă.
Географи
thumb|Гудаута хулин палăкĕ Сухумине çити 37 çухрăм, Гагрăна çити 43 çухрăм. Гудаута хулинчен 4 çухрăмра Лыхны сали пур. Кунта «Инар» хăна çурчĕ, «Черноморец» пансионачĕ тата çар санаторийĕ вырнаçнă. Хула урлă чукун çул иртет.
Çутçанталăк
Кăрлач уйăхĕнчи вăтам температура +6°С, çĕртме уйăхĕнчи — +24 °C. Çулталăк тăршшĕпе 1460 мм юр-çумăр çăвать.
Каçăсем
Категори:Абхази хулисем Категори:Грузи хулисем
Тĕп Сăрт
Тĕп Сăрт — сăртлă-уваллă сăртлăх Раççейĕн европа пайĕн кăнтăр-тухăç енĕнчи çĕрĕ. Анăçран тухăçалла 500 çм тăсăлать; тухăçра Кăнтăр Урала тĕкĕнет. Çӳллĕшĕ 405 м тарин, чи çӳллĕ тăрри — Упа çамки тăвĕ (Арап тăвĕ) — 405 м.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Раççей сăртлăхĕсем
Ломоносов Герольд Георгиевич
{{Ăсчах {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!!}} {{!}}} {{!}}} }}
Герольд Георгиевич Ломоносов  — ăсчах, техника ăслăхĕсен тухтăрĕ (1972), профессор.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1932 çулта Патăрьел районĕнчи Сăкăт ялĕнче çуралнă.
Мускаври ту ĕçĕсен институтĕнче вĕренсе тухнă. Норильскра ĕçлеме тытăннă.
1962 çултан - Мускаври ту институтĕнче. Кафедра пуçлăхĕ, декан.
Ломоносов Георгий Михайловичăн ывăлĕ.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Кăрлачăн 11-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1932 çулта çуралнисем Категори:Чăваш ăсчахĕсем
2-мĕш Миякибаш
2-мĕш Миякибаш — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 64 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452095, ОКАТО кочĕ — 80244845001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Ыджыд-Сандивейшор
Ыджыд-Сандивейшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 255 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Замби
Замби (Zambia ) - тĕп Африкăри тинĕс патне тухман çĕршыв. Çурçĕрте Конго Демократи Республикипе чикĕ тытать, çурçĕр-хĕвелтухăçĕнче Танзанипе, Малавипе хĕвелтухăçĕнче, Зимбабвепе, Ботсванапа, Намибипе тата Мозамбикпа кăнтăрта, Анголăпа хĕвеланăçĕнче.
Халăхĕ
Халăх йышĕ 12 935 пин Çулталăкра ӳсни - 1,6 % (в 2010). Фертильность — пĕр хĕрарăм вăтамран 5,07 ача çуратать. Ачасем вилни —1000 çуралнă ача çине 99,9. Вăтамран 38,9 çул пурăнаççĕ (2010-мĕш çул, тĕнчере 223-мĕш вырăн). ВИЧ вирусĕ пĕтĕм халăхăн 15,2 % юнĕнче сарăлнă (2007 çулхи хаклав, тĕнчере 7-мĕш вырăн). Хулара 35 % (2008) пурăнать. Этно тытăмĕ - бемба 35 %, тонга 15 %, малави 13 %, лози 9 %. Шуррисем - 0,3 %. Официаллă чĕлхесем - бемба 35,1 %, ньянджа 10,7 %, тонга 10,6 %, лози 5,7 %, лунда 2,2 %, каонде 2 %, лувале 1,7 %, акăлчан чĕлхи. Ытти чĕлхесем те сарăлнă: чева 4,9 %, нсенга 3,4 %, тумбука 2,5 %, лала 2 % тата 60 яхăн абориген чĕлхисем (халăх йышĕн 22 % ). Халăхăн 80 % хутла пĕлет.
Каçăсем
* Категори:Тинĕс патне тухман çĕршывсем Категори:Унитарлă патшалăхсем Категори:Акăлчан чĕлхиллĕ патшалăхсемпе территорисем
Услапа
Услапа,  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Коминтерна
Коминтерн, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи пурăнан вырăн.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 8 çын, çав шутра 5 арçын, 3 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
1634
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тури Утар
Тури Утар — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Шут тытăмĕ
Шут йĕрки е йĕркипе шутлав (Шут тытăмĕ) — хисепсене çыру паллисемпе кăтартни, çавăн меслечĕ. Шут йĕркисене позициллисем, позицилле маррисем е хутăшшсем пулаççĕ.
Хăш чухне шут тытăмĕ вырăнне шутлав тытăмĕ теме пултараççĕ, анчах шут тытăмĕ тени тĕрĕсрех.
Позицилле шут йĕркисем
Тăрăмлă шутлав йĕркисенче пĕр хисеп паллиех (цифрă) хăйне çырса палăртнă чух тĕрлĕ шутлă пулать — çак хисеп разрячĕнчен килет. Цифрăсене хăш вырăнта тăнине палăртса нумĕрлесси шумерсемпе вавилонсен тапхăрĕнче пуçланса кайнă; çакăн пекех нумерлессине индуссем те тытса пынă — куя япала этемлĕх тĕнчие питĕ мăнаç ĕç вĕçĕсене илсе тухать. Çакăн пек системăсем шутне хальхи вуннăллă шутлав йĕрки кĕрет, вăл пӳрнесемпе шутланинчен çуралать. Вăтам ĕмĕрсенче Европăра итали купсисенчен аталанса каять, лешĕсем çак шутсене мăсăльмансенчен туяннă пулнă.
Кашни тăрăмлă йĕркине пĕр хисеппе палăртаççĕ b>1 (шутлав йĕркин тĕпĕ теççĕ ăна), вара кашни разрядри b виçесене юнашар çӳллĕ разрядри виçесемпе пĕрлештереççĕ. b тĕпĕллĕ шутлав йĕркине те b-иллĕ теççĕ.
Х хисепе b-иллĕ шутлав йĕркинче b хисепĕн йĕрĕллĕ комбинациллĕ степенĕсемпе кăтартма пулать:
Çакăн пек çырнинчи b^k кашни степĕнне разряд теççĕ, разрячĕсен аслăлăхне тата вĕсен тивĕçлĕ цифрăсене k кăтартаççĕ. Яланхиллĕ нульпе тан мар x хисепе b-иллĕ кăтартнă чухнехи аслă цифри a_{n-1} x те нульпе тан мар пулмалла.