cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гюмюшхане (ил)
thumb|right|290px Гюмюшхане (туркк.: Gümüşhane), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Гюмюшхане ятлă. Илте 186 000 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 6 125 km².
Категори:Турци илĕсем
Алансон
Алансон (фр. Alençon) — ҫурҫӗр-хӗвеланӑҫ Франци хули, Норманди регионӗ, Орн департамӗн администраци тӗпӗ. Кан хулинчен 119 км тата Ле-Ман хулинчен 54 км кӑнтӑралла вырнаҫнӑ.
Халӑхӗ — 26 069 ҫын (2015).
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Франци хулисем
Русвиль
Русвиль (Ruswil) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Улмаллă
Улмаллă- Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял. 1927-мĕш çулччен Улмаллă Хăва тенĕ. Чăн малтан вырăс ялĕ пулнă. Республикăн тĕп территорийĕн тулашĕнче вырнаçнă анклав. Ялта пуçламăш шкул, клуб, фельдшер пункчĕ пур.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 107 çын, çав шутра 54 арçын, 53 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Жан Маре
Жан Маре (Jean Marais – –, е  Жан Альфред Виллен-Маре Jean Alfred Villain-Marais –  [ʒɑ̃ alfʀɛd vilɛ̃maʀɛ]; раштав, 11 1913–чӳк, 8 1998) — франци артистартисчĕ, ӳнер ĕçсене лартакан, çыравçă, ӳнерçĕ, скульптор, чаплă каскадёр.
Фильмографи
Формат: çул — Фильмăнн чăвашла ячĕ/оригинал — роль
Çавăн пекех пăхăр
Категори:1913 çулта çуралнисем Категори:Раштав, 11 çуралнисем Категори:1998 султа вилнисем Категори:Чӳк, 8 вилнисем
Метевтамак
Метевтамак — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 443 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452796, ОКАТО кочĕ — 80251830004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Ушмашлы
Ушмашлы — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Суя юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Суя юпписем
Кăш
thumb|250px|right|Кăш
Кăш (Martes zibellina) — Тухăç Çĕпĕрĕн вăрманĕнче-тăвĕнче пурăнакан сăсарсен çемйинчи чĕрчун.
Пĕтĕмĕшле çырни
Кăш кĕлетки вăрăммăшĕ — 56 см çити, хӳри — 20 см çити. Аçин йывăрăшĕ 1100—1800 г, амин — 900—1500 г.
Вуламалли
Категори:Сăсар йышшисем Категори:Çĕпĕр фауни
Денизли (ил)
thumb|right|290px Денизли (туркк.: Denizli), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Денизли ятлă. Илте 850 000 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 11 700 km².
Категори:Турци илĕсем
Пасхи
Паскай (Базгиево) — Пушкăрт Республикинчи Шаран районне кĕрекен чăваш ялĕ. Анчах та кунта пурте тутарла калаçаççĕ.
Кун-çулĕ
Яла 1762-мĕш çулта чăвашсемпе мордвасем никĕсленĕ, каярах тутарсемпе вырăссем пурăнма куçнă
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (45%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Шарана çитме: 17 çм , Кандры станцине 20 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Шаран районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Гуаякиль
Гуаякиль е Сантья́го-де-Гуаяки́ль (исп. Guayaquil) — Эквадор хули, расположенный халӑх шучӗпе чи пысӑкки.
Халӑхӗ — 2 278 691 (2010) ҫын.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Эквадор хулисем
Чингизид
right|200px|Чингиз хан Чингизид — Чингисханăн тӳрĕ тăхăмĕ, Тĕп Азире торе теççĕ. Паянкуна 16 миллиона яхăн çын ар йĕрĕпе Чингиз ханăн тӳрĕ тăхăмĕ шутланаççĕ. Çапла, унăн аслă ывăлĕн 40 ывăл пулнă. Китая тытса тăнă Хупилай мăнукĕн 22 ывăлĕ geky. Хĕрĕсем те чылай çуралнă.
Казах чингизичĕсем
Ӗлĕк тĕп-ази çĕрĕсенче чингизид кăна хан вырăнне ларма пултарнă. Казах ханлăхĕ суверенитета çухатса Раççей Империне куçнă хыççăн чингизидсем вара çарпуçсем — султансем — пулса тăнă; совет тапхăрĕнче вĕсене репрессиленĕ, нумайăшне персе вĕлернĕ. Паянкунхи Казахстанра паллă чингизидсем — сăвăç Б. Канапьянов, скульптор Ш.-А. Валиханов.
Çăлкуçсем
Категори:Ылтăн Урта Категори:Чингизидсем
Ишале
Ишале — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 213 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452561, ОКАТО кочĕ — 80242845002.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Философи
мини|справа|Афин шкулĕ. Рафаэль ĕçĕ. Философи (φιλοσοφία — «ăслăлăха юратни», филео — юрататăп тата софия — ăслăлăх) — çутçанталăк йĕркисем, общество тата тĕпчев çинчен вĕрентекен вĕрентӳ.
Каçăсем
*
Саланчăк
Саланчăк, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 493 çын, çав шутра 262 арçын, 231 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Çĕнтерӳ çулĕ (хаçат)
Çĕнтерӳ çулĕ (Путь победы) — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕн хаçачĕ.
2000 çулхи çĕртмен 20-мĕшĕнче хаçатăн тĕп редакторĕ вырăнне Фомина Альбина Дмитриевна йышăннă.
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш кăларăмĕ 1930 çулхи чӳкĕн 1 «Социализм çулĕпе» ятпа тухнă. 1962 çулта хаçата хальхи ята панă. Пĕрремĕш редакторĕ — Комаров Иван Тимофеевич.
Чыславсем
2005 çулта хаçата Республика Кунне хатĕрлес тата иртерес ĕçе хастарлă хутшăннăшăн Чăваш Республикин Министрсен Кабинечĕ тав çырăвне ярса панă. Хаçата «Вăрнарти издательство çурчĕ» кăларать.
Ульянов Дмитрий Борисович
Дми́трий Бори́сович Улья́нов (юпа, 26 1972 çур.) — раççей театрпа кино актёрĕ.
Кун-çулепе ĕçĕ-хĕлĕ
Училищĕре библиотекăра ĕçленĕ. Б. В. Щукин ячĕллĕ театр училищине вĕренме кĕнĕ. Пĕр çул хушши ӳнер колледжĕнче укçа тӳлесе вĕреннĕ, ун хыççăн МХАТ шкул-студине куçнă, унтан ăна икĕ çул каялла кăларса янă. Анчах та Дмитрий Щукин училищине куçма ĕлкĕрет. 1998 çулта (Евгений Князевăн курсĕ) артист дипломне тивĕçет. Çав çултах Вахтангов ячĕллĕ театр сцени çине тухать.
Абрамов
Категори:Хушаматсем
Конко-Шор
Конко-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Микит-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 26 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Варнавăсем
Варнавăсем  (Congregatio Clericorum regularium S. Pauli, B, CRSP), тс. Павăлăн пĕрмайхи клирикĕсем — Рим-католици чиркĕвĕн 1530 Миланра никĕсленĕ мăнах орденĕ. Официаллă ордена Климент VII рим паппи 1533 çулта çирĕплетнĕ.
Орден Пуçлăхĕн Тĕп кил çурчĕ Рим хулинче вырнаçнă.
Хан (титул)
Хан (хун, han, хаан, тӳрк. хаган, хакан, каган — пăхăнтаракан, монарх) — тӳрк е монгол титулĕ.
Варнавăсем
Орденăн тĕллевĕсем тата тытăмĕ
XVII ĕмĕртенпе ачалăхпа яшлăха пĕлӳ парас ĕçпе хăтланаççĕ, тăлăх ачасен кил çурчĕсене пулăшаççĕ. XVIII ĕмĕртенпе Европăра тата Азире миссионер ĕçне тăваççĕ.
Хан (титул)
Истори
Малтан çак сăмахпа йăх çулпуçне палăртнă (тĕслĕхрен, Иранри тата Афганистанри куçса çӳрен йăхсен). Сельджукидсем тата Хорезмшахсем вăхăтĕнче — кнеç титулĕ, монголсен империнче XIII—XIV ĕмĕрсенче — улус ертӳçи. Монголсен империнче патшалăх пуçлăхне хан титулĕпе палартаççĕ, Чингисхан вăхăтĕнче - Аслă хан ятпа чыслаççĕ. Монголсен империйĕ арканнă вырăнта çуралнă патшалăхсенче, хан — патша титулĕ, Османсен империнче — султан титулĕ. Иранра, Сефевидсем тапхăрĕнче, хан — облаç ертӳçи, çаплах çар-феодалĕ. Хан титулне торе - Чингисхан ар йĕрĕпе тӳрĕ тăхăмĕ çеç илме тивĕç.
Варнавăсем
Орденăн тĕллевĕсем тата тытăмĕ
2011 çулта орден йышĕнче 399 мăнах, вĕсенчен 293 чиркӳ çынни, шутланнă. Орденăн пĕтĕм тĕнчере — 16 çĕр-шывра— 66 мăнастăрь, вĕсем Италире, урăх европа патшалăхĕсенче, çаплах АПШ штатĕсенче, Бразилире, Аргентинăр тата урăх çĕр-шывсенче
2012 çулхи утăн 24-мĕшĕнче орденăн пуçлăхĕ (генералĕ) вырăнне бразил Франсишку Чагаш Сантуш да Сильва (Francisco Chagas Santos da Silva- бразил тĕн çынни).
Хан (титул)
Вуламалли
Категори:Титулсем
Варнавăсем
Орденăн тĕллевĕсем тата тытăмĕ
Виççĕ варнавита таса çынсен шутне кĕртнĕ: тс. Антонио Мария Дзаккария, тс. Александр Саули тата тс. Франциск Бьянки.
Орденăн темиçе кардинал. Пĕрремĕшĕ 1699 çулта Кардиналсен коллегине йĕркеленĕ Джакомо Антонио Мориджиа пулнă.
Кун-çулĕ
Хăйĕн ятне орден чун-чĕм килĕнчен — Миланри тс. Варнава храмĕнчен — илнĕ.
1530 çулта тĕн ĕçченĕ Антоний Мария Дзаккария Миланра виççĕ тĕн орденне: арçынсен (тс. Павăлăн клирикĕсем, ытлрах вĕсене Варнавитсем теççĕ), хĕрарăмсен (тс. Павăлăн Пирĕшти йăмăкĕсем) тата мăшăрлă çынсем валли — никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Католици орденĕсем
Стреж
Стреж — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Тури Козмаш
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 62 çын, çав шутра 29 арçын тата 33 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 62 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Аффикс
Аффикс (лат. affixus «çыхăннă, çыпăçтарнă»)? — сăмах тымарĕ, тĕпĕ е тепĕр аффикс çумне хушăнакан чĕлхе пайĕ. Аффикс хушăннипе çĕнĕ сăмах пулать е сăмахăн грамматика пĕлтерĕшĕ улшăнать.
Чăваш чĕлхе наукинче аффикссене виçĕ ушкăна уйăраççĕ:
Сăмах тăвакан аффикс тĕрлĕрен пуплев пайне кĕрекен сăмахсене тума пулăшать; сăмахран, -лăх(-лĕх), -çă(-çĕ), -у(-ĕ), -в, -кăч (-кĕч), -кăç(-кĕç), -ăм(-ĕм), -ă(-ĕ), -ăç(-ĕç), -ăш(-ĕш), -кă(-кĕ) аффиксем хушăннипе япала ячĕсем, -ла(-ле), -лан (-лен), -лат(-лет), -лаш(-леш) хушăннипе глаголсем пулаççĕ.
Сăмаха улăштаракан аффикс вăл е ку пуплев пайĕнчи сăмахсене туллин улăштарма пултарать. Кунта категори формисем пурте кĕреççĕ: япала ячĕн — падеж, сăпат, хисеп, иртнĕ тăрăм, вăйлату; паллă ячĕн — танлаштару, мĕнлелĕх, палăрту; хисеп ячĕн — йĕрке, валеçӳ, мĕнлелĕх; местоименин. — падеж, хисеп, евĕрлĕх категорийĕсем пур; глагол наклонени, вăхăт, сăпат, хисеп тăрăх улшăнать.
Каçăсем
Категори:Морфемăсем Категори:Морфологи
Пертеш
Кун-çулĕ
Яла 1770-мĕш çулта никĕсленĕ
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем 65%, вырăссем 30%, пушкăртсем 2%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Зилаира çитме: 17 çм , Саракташ станцине 100 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Зилаир районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Çатра
Çатра (Сятраево) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 62 км, Етĕрнерен – 36 км, чукун çул станцинчен 62 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 96 çын, çав шутра 52 арçын, 44 хĕрарăм пурăннă.
Диярбакыр (ил)
thumb|right|290px Диярбакыр (туркк.: Diyarbakır), — Турци илĕсенчен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Диярбакыр ятлă. Илте 1 362 708 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 15 162 km².
Каçăсем
Категори:Турци илĕсем
Кито
Кито (исп. San Francisco de Quito) — Эквадорӑн тӗп хули, тата политика, экономика тата культура тӗп хули, авалхи индей йӑхӗ киту ячӗпе ҫӳрет. Халӑх шучӗпе Гуаякиль хыҫҫӑн иккӗмӗш вырӑнта тӑрать.
Халӑхӗ — 	1 739 000 (2014) ҫын.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Эквадор хулисем
Йăпăр
thumb|250px|right thumb|250px|right
Йăпăр - - хурт-кăпшанкă çиекен чĕрчун. Раççейĕн тата Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Кĕнекине кĕртнĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Каюра йышшисем
Хуторка (Ай юппи)
Хуторка (Ай юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Ай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
Тукай (Туймаçи районĕ)
Тукай — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 601 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452789, ОКАТО кочĕ — 80251830005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Çĕнкас
Çĕнкас, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 117 çын, çав шутра 55 арçын, 62 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Урам
Урам, — икĕ енĕпе йĕркипе ларакан çуртсен хушшинче çул выртакан вырăн. Темиçе çурт-йĕр хушшине пушар сикесрен ансăр вырăн хăвараççĕ. Çак вырăн пăралук теççĕ.
Каçăсем
Категори:Ял Категори:Хула
Улица
Коптел
Коптел — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 316 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Лысая Гора (Перĕм Ен)
Лысая Гора — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Павловка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 21 çын, çав шутра 13 арçын тата 8 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 27 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Новиков
Но́виков  — анлă саралнă вырăс хушамачĕ. Пĕрлехи вырăс хушамачĕсен йышĕнче саккăрмĕш вырăнта.
Воткинск
Воткинск, — Удмурти Республикинче вырнаçнă хула.
Вотка юханшывĕ çинче вырнаçнă. Ижевск хулинчен 55 çухрăмра ларать. Воткинскран 30 çӳхрăмра Кама юханшывĕ çинче Воткинск ГЭСĕ вырнаçнă.
Воткинскра Чайковский Пётр Ильич кĕвĕçĕ çурался ӳснĕ. Унăн ячĕпе кашни çул ку хулара кĕвĕ фестивалĕсене иртереççĕ.
Анкарти
Анкарти (авăн карти сăмахран), — йĕтем, йĕтем çинчи авăн вучахне, авса карталанă хушша, сарай лупаса, хампара /анпар, ампар/ — кĕлĕте, лаçа, йĕтем çине лартнă капансене, арпа-улăм куписене тата асăннă вырăна йĕри-тавра тытса карнă картана пĕлтернĕ. Революциччен кашни хуçалăх пуçтарнă кĕрхи тыр-пула анкартине туртарса килсе капана хывса лартнă. Уй-хир ĕçĕсем пĕтсен авăн çапнă. Тыр-пула алласа кĕлĕте хампара кĕртнĕ. Арпа-улăма сарай-лупас çине улăхтарнă. Пушă кĕлĕтсене тепĕр хут капана е урана купаласа лартнă. Анкарти лаçĕнче хĕлле сухапуç-сӳресене, урапа-таррантассене, çулла — çуна-кӳмесене упранă. Анкартие, пушартан сыхланса, шыв хĕррине, пахча хыçне лартнă. Авăн вучахне йĕтемрен уйăрнă. Çунакан вучаха пăхсан тăнă. Ялсенче колхозсем йĕркеленнĕ вăхăтра анкартисем килти хуçалăхран тухса ӳкнĕ. Халĕ анкарти сăмах ял çумĕнчи вырăна, çарана, лаптăка пĕлтерет.
Категори:Ял тытăмĕнчи çуртсем
Алауси
Алауси (исп. Alausí) — Чимборасо провинцин хули (Эквадор), Алауси кантонӗн тӗп хули.
Халӑхӗ — 5563 (2001) ҫын.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Эквадор хулисем
Философ
мини|справа|Платон тата Аристотель философсем, [[Рафаэль ĕçĕ]] Философ, — философи йĕркисене тата вĕрентĕвĕсене тĕпчекен, шутласа кăларакан тата ăнлантарса паракан çын.
Философ тесе çавăн пекех харпăр хăй философи шкулне кĕрекен, е унăн вĕрентĕвĕпе пурăнакан çынна калаççĕ.
Каçăсем
*
Паланнă
Паланнă — Чăваш Республикин Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Арлан
thumb|right|300px|Арлан Арлансем е арлан евĕрлисем (Cricetidae) — кăшлакансен ушкăнĕн шăши евĕрлисен ушкăн пайĕн чĕрчун ăрачĕ. Ахаль арлан кĕлетки 18-28 сантиметр тăршшĕ, хӳри - 5-7. Йывăрăшĕ - 400-700 грамм. Арлан пичĕ айĕнче апат хумалли "михĕ" лайăх аталаннă. Унта арлан 40-50 грамм таран тырă тултарма пултарать. Çав "михĕпе" усă курса арлан хăйĕн йăвине ӳлĕмлĕх апат турттарать. Арлан мăран, мĕшĕлти чĕрчун. Вăл пĕччен пурăнма юратать. Питĕ хаяр. Хăйне чăрмантарсан, çулне пӳлсен арлан, ним хăрамасăрах, чăрмантаракана тапăнать. Йытăран та, тилĕрен те, çынран та хăрамасть. Пурнăçĕ ытларах шăтăкра иртет. Арлансем апат шырама каçхине тухаççĕ. Арлан икĕ тĕрлĕ йăва тăвать: пĕри - çуллахи, тепри - хĕл каçмалли. Çуллахи йăвана вăл канма кĕрсе выртать, ăна питĕ асат тунă. Хĕллехи йăви вара 5-6 пӳлĕмрен те иртет. Унта вăл хĕл каçать, запас апат упрать. Арлансем колонипе пурăнма кăмăллаççĕ. Арлан амисем икĕ хут çăвăрлама ĕлкĕреççĕ. Çак чĕрчун вăтамран 2 çул пурăнать. Арлансем ялхуçалăхне пысăк сиен кӳреççĕ, сикекен чирсем сараççĕ. Хальхи вăхăтра арлансен йышĕ сахал.
Категори:Арлан йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чĕрчунсем
Суваляш
Суваляш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Философсен ят-йышĕ
Категори:Философсем
Абулхаир
thumb|200px|Абулхаир сăнĕ почта марки çинче Абулхаир, — Кĕçĕн шус ханĕ. 1693-1748 çулсенче пурăннă. Кĕçĕн шус астулĕ çине 1718 çулта ларнă.
Кун-çулĕ
Абулхаир астул çинче ларни вăхăчĕ 1643—1743 çулсенче казахсем джунгарсемпе çапăçнă вăхăта килнĕ. Тăшмана çĕнтерес тесе вăл виçĕ шуса пĕрлештерме тăрăшнă. Анчах та султанăн кĕçĕн тăванĕсенчен пулнăран ăна вăл вырăна лартасшăн пулман.
1730-мĕш çулта Абулхаир Ĕпхӳне хăйĕн элчисене ярать, хăйне пăхăнакан йăхсемпе халăхсене Раççей шутне йышăнма ыйтать. 1731 çулхи нарăсăн 19-мĕшĕнче Инна император майри Кĕçĕн шус Раççей шутне кĕме пуçлани çинчен хут кăларать. 1731 çулхи юпа уйăхĕн 10-мĕшĕнче Кĕçĕнпе Вăтам шуссен ертӳçисен курултайĕ иртнĕ. Абулхаирпа Тевкелев А.И. элчĕ вĕсене Раççей империне пăхăнма пуçлани лайăх пулни çинчен каласа панă. Абулхаир, Богенбай, Есет, Хутайнасар мăрса тата ытти 27 вырăнти пуçлăхсем Коранпа император майрине пăхăнма пуçлани пирки пĕлтернĕ. Çакăнтан вара казахсен çĕрĕсем Раççей империйĕпе пĕрлешме пуçланă.
1748 çулхи çурла уйăхĕнче Абулхаир Барак султанпа тĕл пулать. Çапăçу тухнă вăхăтра Барак Абулхаира вĕлернĕ.
Категори:Казахстан историйĕ Категори:Чингизидсем Категори:Казахстан ханĕсем
Кос-Вож (Елц юппи)
Кос-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Елец юханшывăн сылтăм çыранĕпе 34 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Абрамов Яков Абрамович
Пурнăçĕ
1873 çулхи юпан 8-мĕшĕнче Хусан кĕпĕрнин Етĕрне уесĕнчи (халь Чăваш Енĕн Красноармейски районĕ) Упи ялĕнче çуралнă.
Çĕр ĕçченĕн çемьинче çуралса ӳснĕ. Хусанти вĕрентӳçĕсен семинаринче пĕлӳ илнĕ.
1934 чӳкĕн 1-мĕшĕнче вилнĕ.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1873 çулта çуралнисем Категори:Юпан 8-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чӳкĕн 1-мĕшĕнче вилнисем Категори:1934 çулта вилнисем Категори:Чăваш Енĕн политикĕсем
Анат Чаткас
Анат Чаткас (Чепкас-Никольское), — Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял. Ялта шкул, "Чебурашка" ача сачĕ, çыхăну уйрăмĕ, ял вулавăшĕ,врач офисĕ, клуб тата "Восход" СХПК вырнаçнă.
Суваняк
Суваняк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Узян юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 47 км.
Анат Чаткас
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 609 çын, çав шутра 294 арçын, 315 хĕрарăм пурăннă.
Суваняк
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Анат Чаткас
Истори
1659 çулта никĕсленĕ. 1920 çулхи утă уйăхĕн 29 вăл ялсем Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи утă уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Шăмăршă вулăсĕнче шутланнă.
Суваняк
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Анат Чаткас
Истори
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Ахах-мерчен
thumb|right|[[опалпа илемлетнĕ браслет]] thumb|right|Янтарлă кулонсем Ахах-мерчен — çын хăйĕн çине е тумтир çине тăхăнакан хаклă капăр япала (ункă, çĕрĕ, хăлха çакки, браслет, колье). Часах хатĕрленĕ чух хаклă материалпа (ылтăн, кĕмĕл, хаклă чулланчăксем) усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Капăрсем Категори:Ахах-мерчен
Çеçпĕл Мишши
Çеçпĕл Мишши (Михаил Кузьмич Сеспель, 1921-мĕш çулхи авăнчен Кузьмин) (1899 çулхи чӳк уйăхĕн 16-мĕшĕ, Чăваш Ен, Канаш районĕ, Касаккасси Шĕкĕр (халĕ Çеçпĕл) ялĕ) — 1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 15-мĕшĕ, Украина, Чернигов облаçĕ, Старогородка сали) — чăваш литературин классикĕ, сăвă ăсталас реформаторĕ, прозăçă, драматург, тăлмач, ӳкерçĕ, патшалăх тата пĕрлĕх ĕçченĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Шăхасанти икĕ класлă шкулта, Теччĕри вĕрентевçĕсене хатĕрлекен семинарире, Мускавра агитаторсемпе пропагандистсен курсĕнче вĕреннĕ. 1920 çулта Чăваш облаçне тунă хыççăн ăна РКСМ Чăваш обкомĕн ĕçлекенне, Чăваш автономи облаçĕн ревтрибунал пуçлăхне суйланă. Çапла вара вăл Чăваш Енĕн пĕрремĕш "тĕп прокурорĕ" пулса тăнă. Çутĕç пайĕн куçару комиссийĕнче ĕçленĕ.
Литература ĕçне 1916-1917 çулсенче Шăхасанта вĕреннĕ вăхăтра тытăннă, алăпа çырнă «Çăлтăр» журнал редакторĕ пулнă, сăвăсем çырнă.
1921 çулта сывлăхĕ самай хавшанă хыççăн Крымри санаторине кайнă. Сипленнĕ хыççăн Остер уесĕн çĕр уйрăмĕнче ĕçленĕ.
Чăваш поэзин хĕрӳллĕ ĕçченĕ 1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 15-мĕшĕнче Украинăн Чернигов облаçĕнчи Старогородка хулинче çакăнса вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Революциллĕ хĕрӳлĕхпе вырăсла, чăвашла çырнă малтанхи сăввисем 1919 çулта «Знамя революции», «Тетюшские известия», «Канаш» хаçатсенче пичетленнĕ. Унăн сăввисен пĕрремĕш кĕнеки 1927 çулта «Хурçă шанчăк» ятпа çапăнса тухнă. 1928 çулта Шупашкарта ун «Сăвăсем» ятлă кĕнеки пичетленсе тухать. 1959 çулта — «Ĕçĕсен пухăвĕ». Чăваш чĕлхинчи пусăм нормисене ăсталаса, йĕркене кĕртсе силлабо-тоника меслечĕллĕ поэзие пуçласа янă.
Паллă сăввисем:
Унăн сăввисене тĕнчери 56 чĕлхе çине куçарнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен Категори:Пайăр çынсем:Канаш районĕ Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Раççей драматургĕсем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:СССР драматургĕсем Категори:Патшалăх ĕçченĕсем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:СССР тăлмачĕсем Категори:1899 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1922 çулта вилнисем Категори:Çĕртмен 15-мĕшĕнче вилнисем
Станьял
Станъяль, — Чăваш Енĕн Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Зурзее (тытăмлани)
Зурзее (Sursee (Amt)) — Швейцарири тăрăх. Тăрăх центрĕ — Зурзее хула.
Тăрăх Люцерн кантонне кĕрет. 302,04 км² лаптăка йышăнать. 65 362 çын пурăнать. Официаллă код  — 0304.
Чукадытамак
Чукадытамак — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 387 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452786, ОКАТО кочĕ — 80251830006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Йĕкенпуç
Йĕкенпуç (Васильевка) — Пушкăрт Республикинчи Ишимбай районне кĕрекен чăваш ялĕ. Шур Атăлăн сылтăм çыранĕнче вырнаçнă. Ялта вăтам шкул, культура çурчĕ, вулавăш пур.
Кун-çулĕ
19-мĕш ĕмĕрте Ĕпхӳ уесĕнчи Хăмăшлă ял çыннисем никĕсленĕ.
Амбато
Амбато (исп. Ambato / San Juan Bautista de Ambato) —Эквадор хули, Тунгурауа провинцийӗн административлӑ тӗпӗ. Хула халӑх шучӗпе тӑххӑрмӑш вырӑн йышӑнать.
Йĕкенпуç
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
Амбато
Халӑхӗ — 354 000 ҫын.
Йĕкенпуç
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (97%).
Амбато
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Эквадор хулисем
Йĕкенпуç
Тавралăхĕ
Район центрне — Ишимбайа çитме: 42 çм , Çтерлĕ станцине 40 çх.
Каçăсем
Категори:Ишимбай районĕнчи пурăнан вырăнсем Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Караван
thumb|Караван [[Сахара|Сахарăра, XIX ĕмĕр.]] Карава́н (karawane,, - карван, kar пулмалла, миссия + , çынсем, е karabhah çамрăк тĕве е слон) — сутă-илӳ, чунçӳревлĕ е ытти тĕлсемпе пĕрлешĕнсе инçе çула тухнă çынсен ушкăнĕ, çаплах япала турттарма выльăха кӳлнĕ (тĕве, лаша тата урăх) ушкăн.
Каçăсем
Категори:Транспорт хатĕрĕсем
Чек-Магаш
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кĕлпике (фильм, 1947)
«Кӗлпике» (Зо́лушка) — Лениградри Ленин орденлĕ «Ленфильм» киностудире Надежда Кошеверовăпа Михаилом Шапиро режиссёрсем 1947 çулта хайланă совет ӳнерлĕ юмах-фильмĕ. 1947 çулхи чӳкĕн 28-мĕшĕнче фильма Финляндире, раштавăн 23-мĕшĕнче — Австрире, 1948 çулхи пушăн 24-мĕшĕнче Францире, 1949 çулхи чӳкĕн 13-мĕшĕнче Швецире, 1951 çулхи пушăн 24-мĕшĕнче Японире кăтартнă.
Кинофильма (1947) — 18,27 млн куравçă (4-мĕш вырăн) пăхнă.
1967 çулта «Мосфильм» киностудире çĕнетнĕ. «Пĕрремĕш канал» ĕç хушнипе 2009 çулта юсаса сăрланă.
Ӳнерлекен ушкăн
Тĕп оператор — Б. Горбачёв Операторсем — В. Чулков, Г. Шуркин Ӳкерçĕсем — Михаил Кроткин, А. Алексеев
Фильма  М. Горький ячĕллĕ киностудире çĕнетнĕ, çĕнĕ редакци, 1981 ç.
Утар
thumb|Вырăнта ларакан пыл-хурт павильонĕ. [[Бавари]] Утар — пыл хурчĕсене тытма ятарласа хатĕрленĕ вырăн. Утар пĕр вырăнта та, куçса çӳремелли те пулать. Хурт вĕллинчен 100-180 кг пыл пухма май пур.
Кĕлпике (фильм, 1947)
Ӳнерлекен ушкăн
Çĕнетекен ушкăн:
Утар
АПШра, Раççейре, Канадăра, Австралире пин ытла хурт вĕллиллĕ утарсем пур. Европăри патшалăхсенче ытларах енĕпе килти хуçалăхри утарсем вырнаçнă.
Утар хатĕр-хĕтĕрĕ шутне вĕллесемсĕр пуçне кĕрет:
Кĕлпике (фильм, 1947)
Ӳнерлекен ушкăн
Режиссёр — Георгий Шепотинник
Утар
Хăш утарсенче маткана ĕрчетес тĕллевпе ятарласа пĕчĕк вĕллесене («малюткăсене», нуклеуссене) тытаççĕ. Хĕллехи сивĕсенче континентлă климатра утарта омшанник (хĕл каçмаллăх) кирлĕ.
Кĕлпике (фильм, 1947)
Ӳнерлекен ушкăн
Сасă операторĕ — Керим Амиров
Утар
Утарти вĕллесене çĕр çине «салатса» та, çаплах пыл-хурт павильонĕнче (пĕр вырăнти е куçармалли прицепра) лартаççĕ.
Çав. пекех
Категори:Пыл-хурт ĕрчетни Категори:Ял тытăмĕнчи çуртсем
Кĕлпике (фильм, 1947)
Ӳнерлекен ушкăн
Директор — Алексей Аборин
Каçăсем
Категори:ССРП 1947 çулхи фильмĕсем Категори:Юмах-фильмсем Категори:«Ленфильм» студин фильмĕсем Категори:Михаил Шапиро фильмĕсем Категори:Сăрăланă фильмсем
Арапуç ял тăрăхĕ
Ял тăрăх тĕпĕ - Агеев Александр Геннадьевич
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне Арапуç ялĕ тата Çĕнĕ Кавал ялĕ кĕрет.
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2010) пурăнать.
Мокруши
Мокруши — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Павловка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 0 çын, çав шутра 0 арçын тата 0 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 0 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Луизиана
Луизиана, — кăнтăр тăрăхĕнче вырнаçнă АПШ штачĕ. Тĕп хули — Батон Руж. Чи йышлă хули - Çĕнĕ Орлеан. Луизиана Америкăн прихут çине пайланакан пĕртен пĕр штачĕ. Луизина çыннисем - сайра, тĕрлĕ чĕлхеллĕ, тĕрлĕ культурăллă халăхсен тăхăмĕсем. Чи малтан Çĕнĕ Францин Луйисиян тăрăхĕнче Кажун-Французла, Луизианăлла Креолле калаçнă. Африкă Американĕсем (Франко-Африкансем)пе Французсем (Канада французĕсем) – Луизиана халăхĕн тĕп несĕлĕсем.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 134 382 км2.
Каçăсем
Категори:Америкăри Конфедераци Штачĕсем *
Категори:Луизиана Категори:АПШ штачĕсем
Тури Чаткас (Шăмăршă районĕ)
Тури Чаткас, — Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 248 çын, çав шутра 124 арçын, 124 хĕрарăм пурăннă.
Истори
Яла 1659 çулта никĕсленĕ.
1920 çулхи утă уйăхĕн 29-мĕшĕнче ял Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5-мĕшĕ хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи утă уйăхĕн 22-мĕшĕнче Патăръел уесне кĕртнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Шăмăршă вулăсĕнче шутланнă.
1939 çулхи авăнăн 16-мĕшĕнче Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пушăн 14-мĕшĕнче халичченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Хĕрлĕ Атмал
Атмал, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Атмал юханшыве хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 26 çын, çав шутра 13 арçын, 13 хĕрарăм пурăннă.
Аслă Пинер ял тăрăхĕ
Аслă Пинер ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ.
Хĕрлĕ Атмал
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Аслă Пинер ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне Вăтакас, Çĕнĕ Кинчер, Шăхаль ялсем кĕреççĕ.
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Кос-Вож (Шер-Вожь юппи)
Кос-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Шер-Вож юханшывăн сылтăм çыранĕпе 1 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Хĕрлĕ çăлтăр
Хĕрлĕ çăлтăр́ — Хĕрлĕ Çарăн символĕ пулнă геральд палли, СССР ялавĕпе гербĕ, Варшава килĕшĕвĕн патшалăхĕсен ялавĕсемпе гербĕсем çинче те пулнă. Вăл Раççей Федерацин Хĕçпăшаллă вăйĕсен ялавĕн, эмблем Беларуç Ркспубликин Хĕçпăшаллă вăйĕсен ялавĕн, Казахстанăн Хĕçпăшаллă вăйĕсен тата Китай ХИКÇ элеменчĕсен пĕри шутланать, урăх хăшпĕр патшалăхсемпе администраци виçисен официаллă символĕсенче пур. Вăл çаплах спорт клубĕсен, сăмахран, ЦСКА, хăш компанисен, тĕслĕхрен Heineken (XIX ĕмĕртенпе) тĕл пулать.
Пĕрлехи хыпарсем
СССР-та вăл тĕнчери Çĕр çинчи пĕтĕм пиллĕк континентри пролетариатăн пĕрлĕхне пĕлтернĕ : çăлтăрăн пиллĕк тăрри — планетăн пиллĕк материкĕ. Хĕрлĕ тĕсĕ — пролетари революцин тĕсĕ, унăн пĕтĕм пиллĕк континента пĕрлĕ тĕллеве тата пĕрлĕ пуçа пĕрлештермелле.
Пиллĕк тăррăллă хĕрлĕ çăлтăр Хĕрлĕ Çарăн символĕ пулнă.
Хĕрлĕ çăлтăра авалхи римсен Марс вăрçă турри «марс çăлтăрĕ» тенĕ. Советсен йăлипе Марс лăпкă ĕçе хӳтĕленине кăтартнă. Çавăнпа та ĕнтĕ, хĕрлĕ çăлтăра СССР гербĕ çинче планета çийĕнче ӳкернĕ. Хĕрлĕ çăлтăр ĕçлекенсене выçлăхран, вăрçăран, чухăнлăхран, чуралăхран хăтараканнине пĕлтернĕ. Хĕрлĕ çăлтăра, Хĕрлĕ Çарăн символĕ пулма Хĕрлĕ Çара йĕркелекен вăрçă коллегийĕ сĕннĕ, эмблемăна тăваканĕ Петроградри вăрçă тăрăхĕн çарпуçĕ Константин Еремеев пулнă.
Каçăсем
Категори:Коммунизм Категори:Геральд фигурисем Категори:СССР патшалăх символĕсем Категори:СССР Хĕçпăшаллă вăйĕсем Категори:Çăлтăр евĕр символсем
Риобамба
Халӑхӗ —124807 ҫын (2001).
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Эквадор хулисем Категори:Чимборасо провинцийĕ
Чӳк, 6
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Сульмашка
Сульмашка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Баньос
Баньос (Baños) — Тунгурауа провинцийӗнче, хӗвелтухӑҫ Андсенче вырнаҫнӑ, Тунгурауа вулкан ҫумӗнче Эквадор хули.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Эквадор хулисем
Аслă Чак ял тăрăхĕ
Аслă Чак ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Карат (Туймаçи районĕ)
Карат — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 297 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452779, ОКАТО кочĕ — 80251835001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Тӳртӳлӳ
мини|none|300пкс|Тӳртӳллĕ салиТӳртӳллĕ  (Дюртюли) — Пушкăрт Республикинчи Шаран районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла 1770-мĕш çулсенче никĕсленĕ, 1776-мĕш çулта пушкăртсемпе килĕшӳ туса чăвашсем пурăнма куçнă
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (73%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Шарана çитме: 22 çм , Туймазы станцине 20 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Шаран районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Чайковский Пётр Ильич
мини|справа|Алпусни Чайковский Пётр Ильич, (1840 çулхи çу уйăхĕн 7, Чулман Атăлпа Воткинск савучĕ çумĕнчи паççулкăра (халĕ Воткинск хули), Ветке кĕпĕрни — 1893 çулхи чӳк уйăхĕн 6-мĕшĕ, Санкт-Петербург) — паллă та пултаруллă раççей композиторĕ.
Вăл «Акăш кÿлли», «Тĕлĕрекен чиперкке», "Мăйăр катакан" балетсен кĕвви, 100 ытла романс çырни тĕнче музыка культуринче çав тери паха пулса тăрать.
Кун-çулĕ
мини|Чайковскийсен кил-йышĕ, (чи сулахайри - пулас композитор), 1848
1840 çулхи çу уйăхĕн 7 Вятка кĕпернинчи Чулман Атăлпа Воткинск савучĕ çумĕнчи паççулкăра (халĕ Воткинск хули) çуралнă.
1892-мĕш çулхи раштав уйăхĕн 18-мĕшĕнче Чайковскин "Мăйăр катакан" балетне пĕрремĕш хут кăтартнă.
1893 çулхи чӳк уйăхĕн 6 Санкт-Петербург хулинче вилнĕ.
Оперăсем
мини|справа|Çамрăк Чайковский, 1863
Вуламалли
мини|Пётр Ильич Чайковский, 1875
Каçăсем
Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа Категори:Раççей композиторĕсем Категори:Композиторсем, алфавитпа
Кос-Рузь-Ты-Вис
Кос-Рузь-Ты-Вис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кĕçĕн Усаюханшывăн сулахай çыранĕпе, 49 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Тавăтри Б. С. Марков ячĕллĕ вăтам шкул
'''Тавăтри Б. С. Марков ячĕллĕ вăтам шкул''' — Чăваш Республикири Элĕк районĕн Тавăт ялĕнче вырнаçнă пĕтĕмĕшле пĕлу паракан шкул.
Шкула чаплă ентешĕн - Раççей тата Чăваш халăх артисчĕ Б. С. Марковăн - ятне тивĕçтернĕ.
Кивьял Шăмăт
Кивъял Шăмат, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Тавăтри Б. С. Марков ячĕллĕ вăтам шкул
Кун-çулĕ
thumb|Тавăтри вăтам шкул вĕрентӳçисем Тавăтри вăтам шкула 1885 çулта уçнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Элĕк районĕн шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Шкулсем Категори:1885 çулта уçăлнисем
Кивьял Шăмăт
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Чёрный Ключ (юханшыв)
Чёрный Ключ — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Арша юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Арша юпписем
Сульмяш
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Мачала
Мачала (исп. Machala) — Эквадор хули.
Халӑхӗ — 228 351 ҫын (2005).
Украина ялавĕ
thumb|250px|Украина ялавĕthumb|250px|[[Репин Илья Ефимович|Илья Репин ӳкернĕ «Запорожье казаксем Турци султанне çыру çыраççĕ» картинăра казаксен сарă-кăвакпа хĕрлĕ-хура ялавсене курма пулать. 1880-1891.]] Украина патшалăх ялавĕ — Украина патшалăхĕн официаллă символĕ (палăртăвĕ). Вăл иккĕ пĕртанлă тăват кĕтеслĕ кăвак тата сарăх сарăллă ярăмсенчен пулать. Анлăлăхĕ вăрăммăшĕ çине 2:3 пек пайланать.
Кун-çулĕ
Украина ялавĕ Киев Руçĕ тапхăрĕнчен пуçланать. Христос тĕнне кĕртекен Улатимĕр I кнеçĕн кăвак тата ылтăн тĕслĕ ялав пулнă; Галици-Волынь кнеçлĕхĕн — кăвак тĕс çинче ылтăн арăслан ӳкернĕ.
Украина Халăх Республики тапхăрĕнче патшалăх ялавне геральдика йĕркисемпе шутласа çирĕплетнĕ, çакăн пирки патшалăх гербĕн тĕп тĕсĕ (виççĕ сенĕклĕ е «Виçсенĕк», ылтăн тĕс) çӳлте е сылтăмра вырнаçтарнă, питлĕх тĕсне (кăвак е шупка сăрăллă) аялта е сылтăмра кăтартнă. Çапла ĕнтĕ, УХР патшалăх ялавĕ иккĕ пĕрпек ярăмран - ылтăн (çӳлте) тата кăвак тĕссем - тытăнса тăнă. Çакăнтан вара ялава «жовто-блакитний» (сарăх-шупка) теççĕ. Анăç Украина Халăх Республикин ялавĕ хĕрлĕ-кăвак тĕслĕ пулнă.
Украинăна Германи оккупациленĕ чухне Украина Райхскомиссариачĕн территоринчи хуласемпе ялсенче сарăх-кăвак ялава хăпартнă. Полицайсем хулă çине те çакăн пек ярăм татăкĕсене çыхса çӳренĕ. Нимĕç оккупаци влаçĕсем нихçан та официаллă Украина наци символĕсемпе усă курма ирĕк паман пулин те, çакăн пек япаласем çине ытлах хирĕçлемен.
ОУН ялавĕ çинче (А. Мельник фракцийĕ) ярăмĕсене урăхларах вырнаçтарнă: çӳлте - кăвак, аялта - сарăх тĕссем. Çак ялавах Т. Бульба-Боровец юлташĕсем те çĕкленĕ. С. Бандера фракци хĕрлĕ-хура ялавпа çӳренĕ.
Хальхи тапхăрти украинсен ялавне УХР ялавĕн тĕсĕсене ылмаштарса хатĕрленĕ, вăл геральдика йăлине пăхăнмасăр, аллегори евĕрлĕ кăвак тӳпе айĕнчи тулă уйĕ тĕсĕсене пĕлтерет. Çапла пулин те, Украина патшалăх ялавне туса кăларнă чух çӳлти ярăмне шупка тĕслĕ сăрлаççĕ.
Каçăсем
Ялав Украина
Дюк Эллингтон
Эдвард Кеннеди («Дюк») Эллингтон (Edward Kennedy "Duke" Ellington, — пианист, аранжировщик, кĕвĕçĕ.
Бэнд-ертӳçи (1923—1964)
thumb|300px|Дюк Эллингтон хăйĕн бэнд ушкăнĕпе.
СССР-а килни
thumb|260px|Дюк Эллингтон совет мусăкçисемпе тĕл пулни.
Каçăсем
Категори:«Грэмми» парне лауреачĕсем Категори:АПШ джаз ăстисем Категори:АПШ кĕвĕçисем Категори:1899 çулта çуралнисем Категори:1974 çулта вилнисем Категори:АПШ пианисчĕсем Категори:Пулитцер парни лауреачĕсем Категори:«Оскар» парни лауреачĕсем
Кавал ял тăрăхĕ
Кавал ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне Пăвакасси, Кавал, Çиçтĕпе, Вĕренер, Чăрăшçырма ялсем кĕреççĕ.
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Така
Така (Ovis) — чĕрчунсен речĕ
Лавкка
Лавкка, — суту-илӳ тумалли çурт. Пур ялта та лавкка çук. Пысăк ялта икĕ-виçĕ лавкка та пулма пултарать. Хăшĕнче апат-çимĕç, хăшĕнче тумтир, хуçалăх ялалисем сутаççĕ. Лавкка çуртне йывăçран, чулран, кирпĕчрен купалаçççĕ. Лавккара лавккаç сутă тăвать.
Хĕрлĕ Октябрь
Хĕрлĕ Октябрь — Пушкăрт Республикин Ишимпай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 36 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453236, ОКАТО кочĕ — 80231835004.
Лавкка
Категори:Ял тытăмĕнчи çуртсем
Така
Çавăн пекех çавнашкал чĕрчунсен аçисене те така теççĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Такасем Категори:Сĕтпе ӳсекенсен йăхĕсем
Хĕрлĕ Октябрь
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Кызыл Октябрь
Кожай-Андреево
Кожай-Андреево — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 24 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452779, ОКАТО кочĕ — 80251835002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Фёдорова Татьяна Николаевна
Татьяна Николаевна Фёдорова (1946 çур.) — театрпа кино совет раççей актриси.
Кун-çулĕ
Татьяна Фёдорова 1946 çулта çуралнă. МХАТ студи шкулĕнче 1971 çулта вĕренсе тухнă. Совет Çарĕн театрĕнче (халĕ Раççей çарĕн тĕп академи театрĕ) вылянă. Синематографра 1972 çулат пĕрремĕш ăстрăм Виталий Мельников режиссёрăн «Збруев ефрейторăн çураçнă çиччĕ хĕрĕ» фильмра хăтланнă, унта вăл пĕр хĕрĕн рольне сăнарланă.
1990-мĕш çулсенче театăртан тухса кайнă, Санкт-Петербургра пурăнать.
Каçăсем
Категори:МХАТ студи шкулĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Раççей çарĕн академи театрĕн актёрĕсем
Инза районĕ
Инза районĕ — Чĕмпĕр облаçĕн (РФ) анăçĕнчи администрациллĕ-территориллĕ виçи (район) тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Тавралăхĕ
Районпа юнашар Пасарносызгански, Вешкайми, Карсунски районĕсем, Мордва Республикипе Пенза облаçĕн çĕрĕсем.
Çĕр лаптăкĕ — 2020,2 çм² (облаçĕн 5,4 % территорийĕ). Халăх шучĕ — 38,3 пин çын (2005).
Районăн тĕпĕ — Инза хули.
Каçăсем
И
Кĕлкеш ял тăрăхĕ
Кĕлкеш ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне Кĕлкеш, Çитмĕш, Тупах, Чĕкету ялсем кĕреççĕ.
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Кальвадос (ĕçме)
thumb|Кальвадос «Пэи д’Ож» (Pays d’Auge), 42°, 20 çул тытнăскер, тăваканĕ «Лё Пэр Жюль» (Le Pere Jules) (Сент-Дезир де Лизьё, Кальвадос, Норманди, Франци)
Кальвадо́с (Calvados) — панулми сидрĕнчен дистилляцилесе тунă бренди, тăван çĕрĕ — Анат Норманди Франци регионĕ. Хаярлахĕ — 40 яхăн градус.
Кун-çулĕ
thumb|left|Апелласьонсен картти Пĕрремĕш кальвадоса хатĕрленине Жиль де Губервиль хăйĕн «Кун кĕнекинче» 1 авăн 1553 ç. сидăра дистиллесе тунине çырнă.1606 çулта пĕрремĕш кальвадос тăвакан ушкăнĕ никĕсленĕ.Малтан кальвадос "сидртан тунă чĕрлĕ шыв" ( eau-de-vie de cidre } ячĕпе паллă пулнă.
Хăйĕн ятне ĕçме Нормандин пĕр департаментĕнчен илет — XIX ĕмĕрĕн варринче малтан пуплевре, кайран ăна «Appellation d’Origine Contrôlée» (AOC) йĕркисенче 1942 çулта çирĕплетнĕ.
Панулми сорчĕсем
Сакунпа кальвадос 48 панулми сортсемчен тума юрать.Сортсем тăваттă ушкăна пайланă :
Апелласьонсем
Хăй евĕр йăлаллă франци регионĕсен çимĕçĕсене (эрех, коньяк, сыр), кальвадоса «Appellation d’Origine Contrôlée» йĕркисене кĕртеççĕ. Пурĕпе виçĕ апелласьона палăртаççĕ: AOC calvados, Calvados Pays d’Auge тата Calvados Domfrontais.
AOC Calvados
Апелласьонăн географи чиккине малтан епле пулнă, халĕ те çаплах. Çак апелласьонра 6000 ĕçме тăвакана çырса кĕртнĕ, вĕсенчен 400 шултрисем.
thumb|Икĕ хут дистилляцилемелли аппарат
Calvados Pays d’Auge
Кальвадос Пеи дОж апелласьон 1942-мĕш çулта никĕсленĕ.Чи сахал иккĕ çул кальвадос усравлаççĕ.
Calvados Domfrontais
Кальвадос Домфронте апелласьонра 30 % груша усă курма юрать.1998-мĕш çулта никĕсленĕ.Чи сахал юман пичкере 3 çул кальвадос усравмала.
Кальвадос классификаци
Усранă вăхăчĕпе кальвадос тăваттă ушкăна пайланă :
Кальвадос пултарулăхра
Кальвадос ĕçме юратакан нимĕç çыравçă Эрих Мария Ремарк хăвăн кĕнекесемче темиçе хут кальвадос пирки çырнă.Сăмахран "Триумфальная арка" калавра: "Пар-ха мана тата пăртак ку кальвадос.-Каларĕ хĕрарăм.-Чăнах тă, питĕ тĕленмеллĕ ĕçми...Ĕмĕтсем паракан ĕçми."
Аффиксоид
Аффиксоид (гр. affix + oid «евĕрлĕ»), — аффикс евĕрлĕ морфема тенине пĕлтерет. Çак ыйтăва час-часах хутлă сăмахсене тишкернĕ чух пăхаççĕ, ку тĕлĕшрен уйрăмах кĕскелсе пулнă хутлă сăмахсенчи элементсем кăсăклă.
Тĕслĕхрен улмуççи сăмаха илеççĕ. Вăл улма йывăççи сăмах майлашăвĕнчен пулса кайнине, ку сăмахра улма, йывăç тата -и (камăнлăх категорийĕн 3 сăпат аффиксĕ) хăйсен пĕлтерĕшĕсене çухатнă тесе ĕнентереççĕ. Анчах кунта улм пĕрремĕш тымар морфемăн пĕлтерĕшĕ кăна мар, кӳлепи те хитре сыхланса юлнă, улми (улм-и; сад улм-и) тенĕ чухне эпир тымар морфема вырăнĕнче улм алломорф пулнине куратпăр + -и — камăнлăх категорийĕн 3 сăпат аффиксĕ. Çав вăхăтрах улмуççи тенинчен -уçç элемент кăна тăрса юлнă. Çак элемент хальхи чĕлхере сăмах картине кĕме мар, аффикс шутĕнче те тăмасть: чăваш чĕлхинче кун пек аффикс пуррине никам та халиччен кăтартман. Ку пулăма хутруççи, пăртуççи, урлуççи, ярнуççи, çатмараççи сăмахсенче те курма пулать.
Улмуççи сăмахра иккĕмĕш у сасă сăмах пуçламăшĕнчи у сассăн витĕмĕпе пулнă теме пулать, анчах та пăртуççи, ярнуççи сăмахсенче ку пулăма ăнлантарма йывăр.