cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зункуй
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
Киргизи хулисем
Кăркăстанра пурĕ 26 хула пур.
Ытти хула-ялсем
Ала Бука, Ананьево, Араван, Атбаши, Айдаркен (Хайдаркан), Баетово, Базар Коргон, Бакай Ата, Беловодски, Боконбаево, Гульча, Ивановка, Каджи Сай, Каинды, Каныш Кия, Кара Кульджа, Кемин, Кок Ой, Кочкорка, Кызыл Адыр, Кызыл Суу, Лебединовка, Массы, Мин Куш, Покровка, Пульгон, Сокулук, Сузак, Токтогул, Тюп, Хайдаркан, Чаек, Чуй, Эски Ноокат.
* Киргизи
Баткен
Баткен, — Киргизин кăнтăр-хĕвеланăç енче вырнаçнă пĕчек хула, Баткен облаçĕн тĕпĕ.
Хула кун-çулĕ
2000 çулта боевиксемпе кĕрĕшес ĕçе ăнăçлăрах ирттермешкĕн Ош облаçĕн виçĕ районĕнчен уйрăм область туса хунă. Облаçе тунă хыççăн Баткена хула шайне кĕртнĕ.
Категори:Киргизи хулисем
Вилоят
Вилоят(узбек. viloyat), — Узбекистан пайланăвĕн ячĕ. Узбекистан 12 вилоятран тăрать.
Каçăсем
Категори:Узбекистан
Хĕрлĕ Çыр (Кугарчин районĕ)
Хĕрлĕ Яр  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 38 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453345, ОКАТО кочĕ — 80238840007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Кет чĕлхи
Кет чĕлхи — Енисей чĕлхе çемьинчи пĕртен пĕр чĕрĕ чĕлхе. Ун синче Енисей тăрăхĕнчи кетсем калаçаççĕ. Çухалма пуçланă чĕлхесем шутне кĕрет. 1926 çулта пурĕ 1 225 кет пулнă пулсан, 1989 çулта вара вĕсен шучĕ таран чакнă.
Челхе çинчен пĕрремĕш хут 1788 çырнă. 1858 çулта М. А. Кастрен пĕрремĕш хут сăмахсарĕпе грамматикине («Versuch einer jenissei-ostjakischen und kottischen Sprachlehre») пичетленĕ. Унтах котт чĕлхи çинчен те вал çырнă пулнă. XIX ĕмĕрте кетсене йăнашса финн-угрсен ушкăнне кĕртнĕ. 1934 çулта Н. К. Каргер кет чĕлхин грамматикипе букварьне пичетленĕ.
Раççейĕн ăсчахĕсем кет чĕлхипе бурушаски чĕлхин тăванлăхне тĕпчесе палăртас тесе ĕçленĕ.
Çырулăхĕ
1930-мĕш çулта пĕрремĕш алфавитне шутласа кăларнă. Вăл латиница çырăвĕ çинче никĕсленнĕ пулнă. 1980-мĕш çулта вара çыруллахне кириллица çине куçарнă.
Каçăсем
* Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Çухалакан чĕлхесем
894
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Котт чĕлхи
Котт чĕлхи, — Енисей чĕлхисем шутне кĕрекен çухалнă чĕлхе. Çĕпĕрте Енисей тарахĕнче сарăлна пулнă.
Чĕлхе 1850-мĕш çулсенче çухалнă. Хăш-пĕр чĕлхеçĕсем ассан чĕлхи котт челхин диалекчĕ пулнă тесе шутлаççĕ.
895
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пьедра де ла Кочинос
1964 çулта çĕр шăтăкне ахаль кĕрсе çӳрекенсенчен хупнă. 2007 çулхи нарăс уйăхĕнче унта çухалса кайса 6 çын вилнĕ.
Категори:Испани
Бригада
Урăх пĕлтерĕшĕсене Бригада (пĕлтерĕшĕсем) статьра вулăр.
Бригада, полк пекех, тĕп тактика чăмăртăвĕ пулать. Бригада полкпа дивизи хушшинчи шайра шутланать. Бригада тытăмĕ полкăн пекех, анчах та батальон тата урăх подразделени бригадăра чылайрах.
Куля
Куля — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Недзюга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 8 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Гадолиний
Гадолини (лат. Gadolinium) Элементсен периодикăллă системин 64-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет. thumb|left|15-px|Гадолини тĕслĕхĕ
Куля
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Гадолиний
Истори
1880-мĕш çулта Ж. де Мариньяк сайра çĕр элеменчĕсен окиçĕсен хутăшĕнче спектроскопи майĕпе çĕнĕ элемент пулнине çирĕплетнĕ. Ăна фин химикĕ Ю. Гадолин ятне панă.
Куля
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Гадолиний
Каçăсем
Категори:Лантаноидсем Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Лантаноидсем
Куля
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Баннов Павел Илларионович
Баннов Павел Илларионович — (-), Вата фронтăн 70-мĕш çарĕн 19-мĕш танк корпусĕн 79-мĕш танк бригадин мотострелок батальонĕн Танка хирĕç пăшал расчёчĕн командирĕ,  сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 27.
Мăкшă Википедийĕ
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем
896
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чесноковка (Касьма юппи)
Чесноковка — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Касьма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Вальдемар Эстевес да Кунья
Валдемар Эстевес да Кунья (Waldemar Esteves da Cunha; 1920 çурлан 9-мĕшĕ, Сантус — 2013 çулхи акан 8-мĕшĕ, Сантус) — çĕре кĕричченех Бразилири Момо патши пулнă.
Кун-çулĕ
1950 çулта Сантус пляжĕнчи Дорота Дон марафонĕ хыççăн ăна Момо патшине суйланă.
Вăл 1990 çултанпа Сантосăн Момо патши пулса халăха савăнтарнă. 1957 çулта чирленипе Рей Момо вырăнне Рио-де-Жанейрори Эдуардăна суйланă. 1957 çул хыççăн Момо рольне вăл 1990 çулчен вылянă.
Тивĕçлĕ канăва тухсан Вальдемар Сантус хулинче хăйĕн арăмĕпе, тăваттă ывăлĕпе тата тăванĕсен улттă ачипе пĕрле пурăннă ;
Каçăсем
Категори:1920 çулта çуралнисем Категори:2013 çулта вилнисем Категори:Бразили халăхĕ Категори:Бразилири карнавал
Ташкент
Ташкент (Тошкент / Toshkent) — Ӳспекстанăн тĕп хули. Ташкент çинчен калакан перремĕш çырăвсем пирĕн ĕрăчен 2 ĕмĕр çине килеççĕ. Ку вăхăтран хула самай пысăкланнă. Темиçе хут ăна салтса аркатнă, вăл тепĕр хут хăпарнă. Халĕ вара вăл Вăтам Азири пысăк хуласенчен пĕри шутланать. Ташкент сӑмахӗ чӑвашла — чул хула пӗлтерет.
Хаçат-журналсем
Хулара ӳспек чĕлхи çинче 9 хаçат, акăлчан чĕлхи çинче 4 хаçат, вырăс чĕлхи çинче 9 хаçат тухса тăрать. Ташкент башни урлă темиçе телеканал сарăлать.
Категори:Узбекистан хулисем
Сĕнчĕ
Сĕнчĕ — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан территорипе юхать. Аслă Çарăмсан юханшываюхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 120 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Бангладеш
Бангладеш (বাংলাদেশ) — Кăнтăр Азире вырнаçнă патшалăх.
897
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бангладеш
Халăх йышĕ
Патшалăх пысăк халăх йышлăхлисем шутне кĕрет.
98 % — бенгалисем, ыттисем — Индин çурçĕр районĕнче çуралнисем, вĕсене «бахарсем» тесе чĕнеççĕ. Çавăн пекех пĕчĕк халăхсем тĕл пулаççĕ: чакма, санталсем, марма, трипура, гаро, танчангья, мронг т. ыт. те.
Пăтшалăхра тĕп тĕн — ислам. Ун йĕркипе 88,3% халăх пурăнать. 10,5% индуизм, 0,6% буддизм, 0,3% христанлăх тĕнне тытса пыраççĕ. 0,3% ытти вак тĕвек йăласемпе пурăнаççĕ.
Тавралăх
thumb|300px|Бангладеш картти
Çул-йĕр
Патшалăхра пурĕ 16 аэропорт. Вĕсенчен 15-шĕн çулне хытă чулпа сарнă.
Автомобиль çулĕн таршшĕ 239 226 çухрăм. Вĕсенчен 22 726 çухрăмне хытă чулпа сарнă.
Чукун çулĕ 2 768 çухрăм тăршшĕ.
Изесс
Изесс — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Тартас юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 121 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
Горишний Дмитрий Павлович
Горишний Дмитрий Павлович — (01.10.1918-09.08.2006), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 7-мĕш гварди çарĕн 5-мĕш гварди татса тухакан артиллери дивизин 17-мĕш гварди тупă артиллери бригадин 260-мĕш гварди тупă артиллери полкĕн разведка отделени командирĕ, гварди аслă сержанчĕ.
Нушиби
Пиллĕк нушиби йăхĕ, Анăç Тĕрĕк хаканлăхĕнчи пиллĕк тулă йăхĕпе пĕрле вуннă çĕмрен тĕрĕкĕсен пĕрлешĕвне кĕнĕ йăхсем:
Нушиби тăрăмĕ — эркин.
Гумилев Л.Н. хăйĕн "Древние тюрки" кĕнекинче тĕплĕн нушиби йăхĕсен пăлхавне палăртать.
Асăрхавсем
Категори:Тĕрĕк хаканлăхĕ Категори:Хаканлăхсем Категори:Тĕрĕк йăхĕсем Категори:Казахстан историйĕ Категори:Вăта Азин историйĕ Категори:Кăркăсстан историйĕ
Вăрманкас (Элĕк районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Вăрманкас (пĕлтерĕшĕсем) статьяра вулăр.
Вăрманкас, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытамĕ
Ялта ... çын (2006) пурăнать.
Истори
1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Советск (Калининград облаçĕ)
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕнчи хуласем
Порожняя (Клепечиха юппи)
Порожняя — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Клепечиха юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Ен юханшывĕсем
Куруса (Кодина юппи)
Куруса (Куроса, Курса) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Кодина юханшывăн сулахай çыранĕпе, 21 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Цинь Шихуанди
thumb|Цинь Ши Хуан, Цинь ăрăвне никĕслекенĕ тата пĕрлешĕннĕ Китайăн пĕрремĕш императорĕ
Цинь Шихуанди (пирĕн эрăччен 259—210 çç.) — Цинь патшалăхĕн (пирĕн эрăччен 246) тăрăмĕ, чылай ĕмĕр тăсалнă Вăрçакан патшалăх тапхăрне вĕçленĕ. Пирĕн эрăччен 221 çултанпа Вар Китайăн пĕтĕм территоринче китай патшалăхĕн пĕрремĕш элтĕперĕ пулса хăйĕн пайăр тытăмлăхне çирĕплетет. Китая 10 пин ăру сыпăк тапхăрĕнче астул тытса тăрас шухăшпа никĕсленĕ Цинь ăрăвне вăл вилсен темиçе çултанах çапса антарнă.
238 çулчен Чжэн ӳссе çитмен çын шутланнă, пур ĕçсене регент тата пĕрремĕш министр Люй Бувэй тытса пынă. Çак çулсенче пулас император Килри тоталитари легизм идеологине чуна йышăнать, çак вăхăтăн чи паллă çынни Хань Фэй пулнă. Чжэн, 22 çула çитсен, хăйĕн амăшĕн еркĕнне айăпласа вĕлерет, Люй Бувэя вара пăлхава хĕтĕртнĕ тесе ссылкăна кăларса ярать.
Малтанхи çулĕсем
Ин Чжэн пирĕн эрăччен 259 çулта Ханьданьре (Чжао кнеçлĕхĕ) çуралнă, унта унăн ашшĕ — Чжуан Сянван — укçа саклатĕнче пулнă. Çуралсан ăна Чжэн («пĕрремĕш») ят панă.
Амăшĕ малтан Патша Килĕнчи Люй Бувэйĕн еркĕнĕ пулнă. Люй Бувэй çаврăнуллăхĕпе Чжэн астула йышăнса юлать.
Пĕрремĕш император титулĕ
thumb|right|100px|Пĕрремĕш император титулĕ, цинь тапхăрĕн шрифчĕпе кăтартнăскер. Ин Чжэн пайăр ята пулас императора çуралнă, календарьти пĕрремĕш уйăх (正), ячĕпе, пепкене Чжэн (政) тенĕ. Аваллăхри ят тата титул кăткăс йĕркипе хушамата хальхи Китайри пек, юнашар çырман, çавăнпа та Цинь Ши Хуана пайăр ят сайра хут усă кураççĕ.
Импери тапхăрĕн тăрăмĕн мăнаçне кăтартма çĕнĕ титул йеркине кĕртмелле пулнă. Цинь Шихуанди, тӳррĕнех куçарсан, «Цинь ăрăвне никĕслекен император» тени пулать. Кивĕ палăртăвĕ ван, «монарх, кнеç, патша» евĕр куçарăннă, вырăнлă пулман: Чжоу хавшакланнă май ван титулĕ йӳнелсе пынă. Малтанах Хуан («элтепер, августейший») тата Ди («император») терминсемпе уйрăммăн уса курнă (Виçĕ элтепер тата пиллĕк император вулăр). Çак икĕ термина пĕрлештерни çĕнĕ тĕслĕ тăрăмăн пĕртытăмлăхне кăтартмалла пулнă.
Çапла туса хунă император титулĕ 1912 çулхи Синьхай революцичченех, импери тапхăрĕн юлашки кунĕсенченех тытăнса тăнă. Ăна Тӳпе ай ăрăвĕсем те, çаплах империне вакласшăн кĕрешекен ăрусем те усă курнă.
Пĕрлешĕннĕ Китая ертсе пыни
Тӳпе ай империне туса хурас компани 221 çулта вĕçленет, çакăн хыççăн çĕнĕ император çĕнтерсе илнĕ пĕрлешӳлĕхе çирĕплетес тĕллевпе темиçе çĕнетӳ ĕçĕ ирттерет: «пур колесницăна пĕр тăршшĕ тĕнĕл, пур иероглифа — çырма пĕр никĕс» чĕнӳпе çулсен пĕрлĕ эрешне туса хунă, пăхăнтарнă патшалăхсен сапаланчăк иероглифики йеркине пăрахăçланă, пĕрлĕ укçа-тенкĕ йĕркине, çаплах виçепе йывăрăш йĕркине кĕртнĕ. left|240px|thumb|Цинь Шихуанди çӳренĕ маршрутсем.
Империн тĕп хули цинь çĕрĕсенчи Сяньян пулнă, хальхи Сианьрен инçех мар. Унта пăхăнтарнă пĕтĕм патшалăх сановникĕсемпе вельможисене пуçтарнă.
Сыма Цянь хань историкĕн «Ши цзи»ĕçĕнче императора çитес вилĕм шухăшĕ çунтарни курăнать.
Çулçӳревĕсенче вăл юмăçсемпе тухатмăшсемпе паллашнă, вĕсенчен вилĕмсĕрлĕх эликсирĕн вăрттăнлăхне пĕлесшĕн тăрăшнă. 219 çулта вăл Тухăç Тинĕсĕн (Японие, пулас) утравĕсем çине шырама янă. Конфуци ăсчахĕсем çăкăнта пуш тĕшмĕше кăна асăрханă, уншăн вĕсене хаяр шăпа тивнĕ: чанлавра çырнипе, император весенчен 460-не чĕррĕнех çĕр айне пытарнă. П. э. 213 çулта Ли Сы императора кĕнекесене, ял хуçалăх, медицина тата юмăç пăхмалли кĕнекесемсĕр пуçне, çунтарса яма сĕнет. Унсăр пуçне, были император пухăвĕнчи тата цинь тăрăмĕсен хроники кĕнекисем те хĕрхенĕве лекнĕ (см. en:Burning of books and burying of scholars).
Пурнăçĕн юлашки çулĕсенче, вилĕмсĕрлĕхе çитейменнине ăнланса, Цинь Шихуан хăйĕн çĕр-шывне сайра тухса çӳренĕ, хăйĕн питĕ пысăк керменĕнче тĕнчерен уйрăлса пурăннă. Çĕр çинчи çынсемпе калаçмасăр пурăнса, император хăйне турă пек курасса шаннă. Пĕрремĕш императорăн тоталитарлă тытăмлăхĕпе килĕшменнисем кашни çулах ӳссе пынă. Виçĕ кавара пĕлсе уçса, император хăйĕн çывăх çыннисене шанма пăрахнă. Вăл 210 е 209 çулта хăйĕн çĕрĕсене пăхса çӳренĕ чух вилет. Малтанхи ертӳ ăрусене хисеплекенсем тӳрех император кăнарне пайлама пикеннĕ те 206 çулта унăн пур тăван-пĕтенне вĕлерсе пĕтернĕ.
Тупăкĕ
thumb|left|250px|Цинь Шихуанди тупăкĕн бронза колесници.
Цинь Шихуанди мăнаçне çĕре пытару комплексĕ пуринчен те витĕмлĕрех кăтартать, ăна император пурнăннă чухнех туса лартнă. Тупăк çуртне империе никĕслесенех хальхи Сиань патĕнчен инçе мар тума тытăннă.
Сым Цянь пĕлтернипе, мавзолее хăпартма 700 пин ĕç çыннипе ăстаçă хутшăннă. Тулаш хӳтлĕхĕн тăсăлăвĕ (периметăрĕ) 6 çм çитнĕ.
Леш тĕнчере императорпа пĕрле çӳреме çав тери нумай йышлă терракота çарне йăваласа тунă. Эткерсен пичĕсене пайăрланă, кĕлеткисене ялкăш сăрланă. Хăйĕн малтанхисенчен уйрăмлăрах — сăмахран, Шан (пирĕн эрăччен 1300-1027 çç. тĕлнелле) патшалăхĕн тăрăмĕсенчен— император халăха чылай шутлă çынна чӳклессинчен хăтарнă.
Цинь Шихуан вилтӑпри комплексĕ китай объекчĕсенчен пĕрремĕшне ЮНЕСКО Тĕнче этеплĕх кăнарĕн реестрне кĕртнĕ.
Астăвăм
thumb|Тупăкне вырнаçтарнă курган патĕнчи Цинь Шихуан палăкĕ.
Ош
Ош, — Киргизин халăх йышĕпе иккĕмĕш вырăнта тăракан хула. Хула Ош облаçĕн тĕпĕ шутланать, республикăна пăхăнать.
Çутçанталăк
Хула Ферган айлăмĕнче Ак Буура юханшыв хĕрринче ларать.
Хула кун-çулĕ
Вăтам Азири авалхи хуласенчен пĕри. Хăçан никĕслени паллă мар. Халапсем хулана Эскемĕрпе çыхăнтараççĕ. Хулана чи малтан IX ĕмĕрте асăнса хăварнă.
Хула питĕ меллĕ вырăнта вырнаçнă. Хăй вăхăтĕнче ку хула витĕр Аслă шёлк çулĕ те иртнĕ.
1876 çулта Раççей империйĕ шутне кĕнĕ, уес хули пулса тăнă. 1939 çултанпа Ош облаçĕн тĕпĕ.
Open Street Map
Категори:Киргизи хулисем
Минданао
Минданао:
898
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хĕрлĕташ
Хĕрлĕташ — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453345, ОКАТО кочĕ — 80238840008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
899
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Банов Иван Николаевич
Банов Иван Николаевич — (-), Беларуçри партизансен пĕрлешĕвĕн командирĕ,, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 04.
Горкунов Михаил Степанович
Горкунов Михаил Степанович Горкунов Михайло Степанович — (5.09.1915(23.08)-06.12.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Кавказхыç фрончĕн 5-мĕш сывлăш çарĕн 132-мĕш бомблакан авиаци дивизин 367-мĕш бомблакан авиаци полкĕн 2-мĕш экскадрильин командирĕн çумĕ, капитан.
Китай чĕлхи
Кита́й чĕлхи, е ( — эхер çыру пирки пулсан) — тĕнчере чи анлă саралнă хальхи чĕлхесенчен пĕри.
Сарални
[[Ӳкерчĕк:New-Map-Sinophone World.PNG|thumb|400px|Китай чĕлхи тĕнчере сарални:
]]
Китай чĕлхи Китай Халăх Республикинче, Тайваньре Сингапурта официаллă чĕлхе шутланать. Пĕтĕм тĕнчере китайла 1,2 млрд ытла çын калаçать.
Китай чĕлхи ПНЙ 6 патшалăхĕнче официаллă тата ĕç-хĕл чĕлхи шутланать. Историлле КХР наци шутĕнчи чи йышлă хань (çĕршывăн 90 % ытла халăхĕ) чĕлхи,. Унсăр пуçне, темиçе вунпӳ миллион китайсем, хăйсен чĕлхине упраса, Кăнтăр-Тухăç Азири пур тенĕ пекех патшалăхра (Сингапурта 75 % ытла халăхĕ) пурăнаççĕ; китай диаспорин чылайăшĕ пур тĕнчипех саралнă.
Кун-çулĕ
Китай чĕлхи хальхи чĕлхесенчен чи авалхисенчен пĕри шутланать.Çаплах унăн чи авалхи çырулăхсенчен пĕри. Китай чĕлхин иероглификине, (кана, хангыль сас палли йĕркипе пĕрле,) яппун тата корей чĕлхисенче усă кураççĕ, юлашки халĕ Корей Республикинче çеç.
Китай çырулăхĕ
Китай çырулăхĕнче кашни иероглиф уйрăм сыпăка тата уйрăм морфемăна пĕлтерет. Иероглиф йышĕ 80 пин ытла, анчах та вĕсенчен чылайăшĕ классика китай литературин палăкĕнче кăна тĕл пулаççĕ. thumb|[[Канси дзыдянь —китай чĕлхин классика сăмахсарĕ.]]
Хальхи тапхăрти китай иероглифĕсен 2 варианчĕ пур: материкри Китайра йышăннă çăмăллатнă, тата йăлалли — Тайваньре, Гонконгра, тата хăшпĕр урăх çĕршывсенче.
Фразеологи майлашăвĕсем
thumb|300px|Тĕрлĕ —тĕслĕ фразеологи виçисен «пуплев — çыру чĕлхи» (谚语 разряда 俗语пĕрлештернĕ) диапазонĕнчи пĕр-пĕрин çыхăнăвĕ
Китай лингвисчĕ Ма Гофань (马国凡) сĕннĕ хальхи китай фразеологинчи чи паллă классификацийĕн пиллĕк разрячĕ:
Сăмахсарсем
* Категори:Гонконг челхисем Категори:Китай чĕлхисем Категори:Сингапур чĕлхисем Категори:АПШ чĕлхисем Категори:Тайвань чĕлхисем
Полк
Полк — хĕçпăшаллă вăйсен йĕркелӳ виçи, ротăсемпе, батальонсенчен тытăнса тăракан тактика шайĕнчи çар чăмăртăвĕ.
Раççейре
Малтан Раççейре полк (хула, вече полкĕ) тесе хула е кнеçлĕх (çĕр) территоринчи  ополчение  кăтартнă, çав вăхăтрах кнеç дружини те пулнă.
Полксене çар ăрачĕпе (танк, мотострелок, çыхăну, понтон-кĕпер тата ыт.те) тĕрлĕ подразделенирен тытăнса тама пултарать, анчах та тӳррипе çак йĕркелĕве пысăкрах подразделени ятне параççĕ.
1185 çулта пур полксен стрелецĕсен уйрăм тактика виçи пулса каять.
Халĕ
Совет тата Раççей çарĕсенче — чаçăн тактика тĕп йĕркелĕвĕ. Раççей полкĕн паллă уйрăмлăхĕ — хуçалăх автономлăхĕ. Полк дивизи шутне кĕме те, РФ ХВ хăй тĕллĕ подразделени пулма пултарать.
Тĕслĕхрен, мотострелок полкĕнче 2-3 мотострелок батальонĕ, 1 танк батальонĕ, 1 артиллери дивизионĕ, 1 тӳпе-ракета дивизионĕ, развед рота, инженер-сапер роти, çыхăну роти, танка хирĕç батарея, хими хӳтĕлев взвочĕ, юсав роти, материалпа тивĕçтерӳ роти, оркестр, медицина пункчĕ. Раççей полкĕн йышĕн — 900 пуçласа 2000 çити салтакпа офицер.
Бронетанк çарĕсем
Уйрăм хăй тĕллĕ куçакан йывăр артиллери полкĕ (УХКЙАП) 1943-1945 год çулсенче (Курск çапăçăвĕнче ) штачĕпе 21 САУ (5 машинăпа полк командирĕн САУ-ллă 4 батарейă). СУ-152, ИСУ-152 тата ИСУ-122 машинăсемпе пуçтарăннă. 1944 çулхи раштавран пуçласа 3 тсап бригада (гв. тсабр) пулса тăраççĕ.
Çавăн пекех
Категори:Çар тăмăртăвĕсем
900
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Казык
Казык — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Омь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
Вунă çĕмрен тĕрĕкĕсем
Вуннă çĕмрен тĕрĕкесем (он ок будун) - Анăç Тĕрĕк хаканлăхĕнчи пиллĕк нушиби тата пиллĕк тулă йăхĕн пĕрлешĕвĕ.
Куруса (Порс юппи)
Куруса (Курокса) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Порса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 10 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 77 км.
Вунă çĕмрен тĕрĕкĕсем
Пĕрлехи хыпарсем
Чэнь Чжунмянь каланипе, анăç тĕрĕкĕсене вуннă йăха уйăрни тахçанах пулнă, çавăнпа та Цзю Тан Шу хроникинче "кĕтмен çĕртен патшалăх вуннă йăха саланнă" тенине историе çыракансем ютçĕр ĕçĕсене пĕлменнине кăтартать.
Куруса (Порс юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Вунă çĕмрен тĕрĕкĕсем
Асăрхавсем
Категори:Тĕрĕк хаканлăхĕ Категори:Хаканлăхсем Категори:Тĕрĕк йăхĕсем Категори:Казахстан историйĕ Категори:Вăта Азин историйĕ Категори:Кăркăсстан историйĕ
Максютово (Максютовский ял тăрăхĕ)
Максютово  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1098 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453346, ОКАТО кочĕ — 80238845001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Таркăн (Аслă Çарăмсан юппи)
Таркăн  — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕ территорипе юхать. Аслă Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 45 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
901
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Филиппинсем
Филиппин — Кăнтăр-Хĕвелтухăç Азире вырнаçнă патшалăх.
Тавралăхĕ
Филиппин 7 100 ытла утрав çинче вырнаçнă. Вĕсенчен пысăккисем: Лусон, Минданао, Самар, Панай, Палаван, Негрос, Миндоро, Лейте. Вулкан ĕçленипе пулнă утравсем чылай.
Минданао утравĕнче патшалăхăн чи çӳллĕ сăрчĕ вырнаçнă — Апо вулканĕ. Ун çӳллĕшĕ 2 954 метр.
Истори
Ку çĕрсене çынсем пирĕн эрăри V ĕмĕрте куçма пуçланă.
1521-1898 çулсенче Испани тапхăрĕ иртнĕ. 1898 çулта Испанипе Америка хушшинче вăрçă хыççăн Филиппин, Куба, Гуам тата Пуэрто Рико патшалăхсем АПШна куçнă. АПШ тапхăрĕ 1946 çулччен тăсăлнă. Иккĕмĕш тĕнче вăрçинче патшалăх яппунсен аллине лекнĕ.
1946 çулта патшалăх ирĕке тухнă.
Каçăсем
Категори:Филиппин Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Film und Volk
thumb|[[Тани Юн нимĕç «Film und Volk» журналăн хуплашкинче]]Film und Volk (Кинопа Халăх), — кино çинчен çырнă журнал. Германире1928 çулхи кăрлач уйăхĕнче пуçласа 1930 çулхи пуш уйăхĕччен тухса тăнă. Пĕр кăларăмĕн хуплашкине Тани Юн чăваш актрисин сăнĕпе илемлетнĕ. Категори:Германири хаçат-журнал
902
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Терракота çарĕ
right|200px|thumbnail|Терракота çарне чавса тупнă вырăнĕ. Терракота çарĕ —Сиань хулинчен инçех мар Цинь Шихуанди китай императорĕн тупăкĕ çумĕнче 1974 çулта çĕр айĕнче тупнă хăй пӳ виçиллĕ китай эткерĕсемпе вĕсен лашисен 8099 Терракота статуйи.
Туса хуни
Терракота статуйисене Цинь ăвăвĕн пĕрремĕш императорĕпе — Цинь Шихуанди вилтăприпе пĕрле —пирĕн эрăччен 210—209 çç. пытарнă пулнă. Вĕсене 1974 çулти пуш уйăхĕнче вырăнти фермерсем Лишань тăвĕнчен тухăçалла артези çăлне чавнă чух тупнă.
Скульптурăсем
right|150px|thumbnail|Терракота салтакĕ лашапа Лишань тăвĕ — Цинь пĕрремĕш императорăн алăпа туса хăпартнă некрополĕ. Материал терракота эткерĕсем валли çак туран илнĕ. Мавзолея пирĕн эрăччен 247 ç. тума пуçланă, ĕç-пуçа 700 пин ытла ĕçлекен тата ăстаçă хутшăннă, 38 çул хушши тăрăшнă. Цинь Шихуандине пирĕн эрăччен 210 çулта çĕре пытарнă. Сыма Цянь китай паллă историкĕ çырнипе килĕшӳллĕ, ăстаçăсен тунă чылай ахах-мерчене императорпа пĕрле хунă.
Терракота çарĕн эткерĕсемпе учĕсене Китайăн тĕрлĕ çĕрĕсенче туса хатĕрленĕ. Çакна Китай ăслăх академийĕн ботаника институчĕ образцы и области распространения пыльцы из статуй. Ăсчахсем тĕпченипе, лашасене, йывăрăшĕ самаях пулнипе, некрополь патĕнчех тунă (лаша скульптурин йывăрăшĕ 200 яхăн килограмм), нукерсен статуйи çăмăлтарах,йывăрăшĕ 135 кг, вĕсене ăсталанă вырăнĕ паллă мар.
Рекламa
thumb|right|300px|Хаçат-журнал янравĕ. Янрав (чăвашла — реклама, франци чĕлхинчи —réclame — сăмахĕнчен тухнă)— кирек епле мелсемпе сарса пырса,темĕн тĕрлĕ ăслайсемпе усă курса паллă мар йыш-ушкăна тĕллев япалана илентерес тесе, ăна пасара анлăн кĕртес шутпа сĕннĕ хыпар. [http://www.inforeg.ru/norma/FZ38-06.html Раççей Федерцийĕн «Янрав çинчен» N 38-ФЗ нумĕрлĕ 2006 ç. пуш, 13 федераллă саккунĕ].
Янравăн урăхла уçăмлăхĕсем
Çаплах пайăр уçăмсемпе те усă кураççĕ, сăмахран, сутă-илӳ япалисемпе туса парас ĕçĕсем хутшăнăвĕсенче. Хăш чух çак палăртăва коммерци тухăçĕн кăтартăвне те кĕртеççĕ. Янрав — хыпарсене янрав паракансенчен тĕллĕ ушкăна (аудиторие) медиа-каналĕсем витĕр е урăх мелсемпе çитересси.
Янравăн ятарлăхĕ — хыпара янрав параканран пайăр ушкăна (тĕллĕ аудиторие) çитересси.
Янравăн тĕсĕсем (уйрăмĕсем)
Саккунлăх янрава çак тĕссене пайлать:
СССР-ти янрав
Совет Союзĕнче нумайрах политика янравĕ (пропаганда) пулнă. Ăна совет партипе патшалăх аппарачĕ ертсе пынă, çаплах СССР чикĕ леш енчи тăшманĕсем.
Каçăсем
[http://ec-dejavu.ru/a/Advertisement.html Жан Бодрийар. Реклама] // Бодрийар Ж. Система вещей. М., 1995.
Шабаниха (Колтырак юппи)
Шабаниха — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Колтырак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Горнов Тимофей Яковлевич
Горнов Тимофей Яковлевич — (1916-23.10.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш çарĕн 159-мĕш перевçĕсен дивизин 597-мĕш артиллери полкĕн оруди командирĕ, аслă сержант.
Çырмапуç (Шупашкар районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Çырмапуç (пĕлтерĕшĕсем) статьяра вулăр.
Çырмапуç, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕн ялĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Банцекин Василий Николаевич
Банцекин Василий Николаевич — ( 14-1943), Вата фронтăн 65-мĕш çарĕн 37-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 109-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн телефонисчĕ, гварди красноармеецĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 15.
903
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Линдт Ирина Викторовна
Ири́на Ви́кторовна Линдт (Irina Lindt; 1974 çулхи акан 15-мĕшĕ, Алма-Ата, Казах ССР) — раççей театрпа кино актриси, ашшĕ - раççей нимĕçĕ.
Кун-çулĕ
1974 çулта Алма-Атара çар мусăкçи нимĕç çемьинче çуралнă. Шкула 1991 çулта Германире ашшĕ çар хĕсметĕнче тăнă чухне ылтăн медальпе вĕçлесен Алма-Атана таврăнса, университетăн журналистика факультетне пĕлӳ пухма кĕнĕ. Çав вăхăтрах консерваторире классика вокалĕн уйрăмĕнче тата театр студинче ăсталăха туптанă.
1992 çулта Щукин ячĕллĕ Аслă театр училищин актёр факультечĕн Юрий Шлыковăн курсĕнче вĕреннĕ.
Студент чухнехи ĕçĕсем:
1996 çулта хĕрлĕ дипломпа Щукин ячĕллĕ ПСТУ вĕренсе тухса Мускаври Таганкăри театрта (ертӳçĕ — Ю. П. Любимов) ĕçленĕ.
2004 çулхи чӳкĕн 18-мĕшĕнче Иван ывăла (ашшĕ — 33 çул аслăрах Валерий Золотухин) çуратнă.
Высоцкин музей центрĕ
Пушкин, «Моцарт тата Сальери» — Моцарт (реж. А. Максимов)
Каçăсем
Категори:Таганкăри театр актёрĕсем тата актрисăсем
Çырмапуç (Красноармейски районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Çырмапуç (пĕлтерĕшĕсем) статьяра вулăр.
Çырмапуç, — Чăваш Республикинчи Красноармейски районĕн ялĕ.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Охатер Томеев
Охатер, — XVIII ĕмĕр пуçламăшĕнчи чăвашсен пĕрлĕхпе политика ĕçлевçи, юрăç. Хальхи Чăваш Енри Шупашкар районне кĕрекен Питтукассинче, ХVII ĕмĕр вĕçĕнче, Томей ятлă паллă пик ямахатĕнче çуралнă.
Пурнăç
Томей мăнаçлă, хăйĕн тивĕçне лайăх пĕлекен пик пулнă, вырăс колонизаторĕсене пуççапма юратман, чылай чухне хирĕç те тăнă. Çавăнпа ăна хăйĕн йăхĕн пурлăхĕнчен, çĕрĕ-шывĕнчен уйăрма тăрăшнă. Ывăлĕ вара, Охатер, ӳссе çитсен хăй йăхĕн ячĕ-шывĕшĕн кĕрешме тытăнать.
Патша салтакĕсем ăна темле тертлентерсен те çĕнтереймен. Вăл хăй тĕрĕссине ĕнентерме пултарнă. Ăна юлашкинчен çапах та йĕрлеме пăрахнă. Анчах Охатер кĕрешме пăрахман. Унăн тăван халăхне хӳтĕлемелле. Çав çулсенче тата шăп та лăп чăвашсене питĕ тискеррĕн пусмăрласа, хăратса та хĕсĕрлесе тĕне кĕртме тăрăшаççĕ.
Охатер вара çак ирсĕрлĕхе хирĕç хаяр кĕрешĕве çĕкленет. 1744 çулта вăл таврари хăй майлă чăвашсене пуçтарать те вăйпут ларакан Шупашкар хулине çĕмĕрсе кĕрет. Пăлхавçă чăвашсем Архангельски чиркĕве тытса илеççĕ те хăйсен çĕнтерĕвĕ çинчен пĕлтерес тесе, пĕтĕм тĕнче илтмелле чан сапаççĕ... Колонизаторсем чĕтрене ереççĕ. Охатар таврара хуçа пулса тăрать. Нарăс уйăхĕнче Шупашкар уесĕнчи чăвашсем хăйсен курултайне ирттереççĕ. Курултая пурĕ 88 делегат пуçтарăннă. Вĕсем вăйпа тĕне кĕртнине хирĕç мĕнле кĕрешмеллине сӳтсе яваççĕ. Вара, резолюцисем йышăнса, Охатерпе тепĕр икĕ çьшна Кĕтерне патша майри ячĕпе хăйсене хĕсĕрлекенсем çинчен çыру çырса пама суйлаççĕ. Çавăн пек çыру вĕсем Питĕре янă. Охатер вара кунпа çеç çырлахмасть. Вăл курултай суйланă çынсемпе пĕрле (Санка Савадеров тата Михаил Иерендеев) Мускава тухса кайма хатĕрленет. Çырăвĕ хатĕр. Ăна делегатсем хăйсен тăмхисене ӳкерсе çирĕплетеççĕ. Тамха — алă пусни те, пичет пусни те. Мускава Охатер хăй пĕччен тухса каять. Çырса хатĕрленĕ хута Сăваплă Синодăн Мускаври кантурне парать. Çав çырура чăвашсене ирĕксĕрлесе тĕне кĕртмешкĕн чарăнма тата хĕсĕрлекенсен тискер ĕçĕсене пăхса тухма виçĕ çынран комисси тума ыйтаççĕ.
Ардатово
Ардатово — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 186 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453346, ОКАТО кочĕ — 80238845002.
Охатер Томеев
Пурнăç
Патша правительствишĕн Охатер ертсе пыракан кĕрешӳ питĕ хăрушă пулнă. Вăл вара Охатере тытса Мускава илсе килмелли çинчен указ кăларать. Анчах Охатере тытаймаççĕ. Унăн малаллахи шăпи пирки нимĕнле чăнлавсем те упранса юлман.
Ардатово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Охатер Томеев
Каçăсем
Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем
Нохчи Википедийĕ
Нохчи Википедийĕ (Нохчийн Википеди) — Википедин нохчи чĕлхиллĕ уйрăмĕ. 2013 çултанпа нахчи-дагестан чĕлхисен хушшинче чи пысăкки.
Кун-çулĕ
2005 çулхи нарăсăн 28-мĕшĕнче уçăлнă, кириллицăпа çыраççĕ. Уйрăм мăран аталанса пынине хурланă, çапах та обсуждения 2006 çулхи чӳк-раштав уйăхĕсенче ăна хăварас тенĕ.
2012 çулта чечен пĕрлĕхлĕхĕ çак ыйтăва тимленипе 2013 çултанпа проект аталанма тытăнать. 2013 çулăн вĕçĕнче бот Umarbot темиçе пурăнан вырăнне 3—5 КБ чухлĕ стаба çити вырнаçтарать, çакна пула статьясен шучĕ 5000-ран 20 000-рен иртсе каять. Тарăнăшпе чечен Википедийĕ 0,213 танлашать, пĕчĕкреххи минангкабау чĕлхиллĕ Википеди çеç.
2014 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕнче Чечен Википединче статьясене патруллекен механизм ĕçлет.
Кыскуя
Кыскуя — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Мăн Нюгуса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 12 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Кайгач
Кайгач — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Тартас юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
904
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Казахстан патшалăхĕн гимнĕ
Казахстан республикин патшалӑх гимнӗ шутӗнче Менің Қазақстаным (Манӑн Казахстан) шутланать.
1992-2006 ҫулсенче
Сӑвви — Музафар Алимбаев (Мұзафар Әлімбаев), Туманбай Молдагалиев (Тұманбай Молдағалиев), Кадыр Мырза Али (Қадыр Мырза Әлі) тата Жадыра Дарибаева
Вырӑсла
Хушса юрламалли:
Ҫавӑн пекех пӑхӑр
Казахстан Категори:Казахстан
905
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Нарын (юханшыв)
Нарын  — Каркăсстан/Узбекистан территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Сырдарья юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 807 км, бассейн лаптăкĕ 59900 км2.
Каçăсем
Категори:Кăркăсстан юханшывĕсем Категори:Узбекистан юханшывĕсем
Хуракӳл
Хуракӳл, — Киргизин Джалал Абад облаçĕнчи хула. Хура Шыв Нарына юхса кĕнĕ вырăнта ларать.
Кондусла
Кондусла — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Омь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Хуракӳл
Тавралăх
Хула тусем хушшинче ларать. Хула таврашĕнче çын хатĕрленĕ икĕ кӳлĕ пур. Пĕри «Пионерски», тепри «Комсомольски» ятлă. Хулапа юнашар, ту хырçин тепĕр енче, Токтокӳл ГЭСĕ вырнаçнă.
Кондусла
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Хуракӳл
Хула кун-çулĕ
Ку пурăну вырăнне 1962 çулхи çĕртме уйăхĕн 16-мĕшĕнче Токтокӳл ГЭСне тăвакансен посёлокĕ пек никĕсленĕ. 1977 çулхи кăрлачăн 7-мĕшĕнче Кăркăс ССРĕн Аслă Канашĕн Президиумĕн Хушăвĕ тăрăх посёлоке хула шутне кĕртнĕ.
Халăх йышĕ
2004 çулта ку хулара пурĕ 22 пин çын пурăннă. Хулара ĕç çуккине пула нумай çын хулана пăрахса урăх çĕре куçать. Теприсем пачах та тăван çĕре пăрахса ют çĕршывсене куçса каять. Хула пĕтни сисĕнет.
Кондусла
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Хуракӳл
Çул-йĕр
Хула урлă Бишкек-Ош автоçул иртет.
Хуçалăх
Хулара пысăк предприятисем вырнаçнă.
СССР арканса кайнă хыççăн ГЭС каскадне пачах та тума пăрахнă. Ăна пула предприятисен пĕр пайĕ хупăна пуçланă, теприсем урăх ĕç çине куçнă. Хальхи вăхăтра ĕçлекен предприяти шутне энерги тăвакан Каскад ТГЭС кăна кĕрет.
Культура
Хулара 4 шкул, Бишкекри политехника интитучĕпе строительство техникумĕсен вырăнти уйрăмĕсем пур.
Категори:Киргизи хулисем
Шăхач
Шăхач, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. 1955-мĕш çултанпа ун çумне Тури Сĕнтĕр (Ирçе Сĕнтĕр) тата Анат Сĕнтĕр ялĕсене те пĕрлештернĕ.
Чĕмпĕр кĕпернийĕн ялĕсен 1913-мĕш çулхи йышĕнче Шăхачра вырăссемпе чăвашсем, Тури Сĕнтĕрте модвасем, Анат Сĕнтĕрте чăвашсем пурăнаççĕ тенĕ. 1897-мĕш çулхи йышра вара пуринче те чăвашсем пурăннă пек пулса тухать.
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăрьел районне кĕрет.
1940-мĕш çул тĕлне 150 ытла килте чăвашсем, 62 килте ирçесем, 41 килте вырăссем пурăннă; 21-мĕш ĕмĕр тĕлне вырăссем пурнакан килсен шучĕ 5, ирçесем пурнакан килсен шучĕ те çавăн чухлех. Тепĕр çăлкуç тăрăх: 2014-мĕш çул тĕлне ялта мĕнпурĕ 285 кил пулнă, вĕсенчен 13-шĕнче ирçесем, 11-шĕнче вырăссем. Çапла вара кунта пурнакансен пысăкран та пысăк пайĕ, хуть те хăш енчен пăхсан та,  хальхи вăхăтра чăвашсем пулса тăраççĕ. Тĕрлĕ çăлкуçсенче тĕрлĕрен палăртни хутăш килйышсене кăтартни-кăтартманнинчен килнĕ пулас.
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Арпӳлек
Арпӳлек (Новая деревня) — Пушкăрт Республикинчи пелепей районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (79%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пелепее çитме: 9 çм , Ярмулай ялне - 7 çх, Аксеново станцине 19 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пелепей районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Петрушиха (Ора юппи)
Петрушиха — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ора юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Лак чĕлхи
Лак чĕлхи, — лаксен чĕлхи. Дагестанра патшалăх чĕлхи шутланать. Ку чĕлхепе пурĕ 100 пин патнелле çын калаçать. Даргин чĕлхи патне çывăх.
Ку чĕлхе çинче хаçат, радиопередачăсем тухаççĕ.
Диалекчĕсем
Чĕлхере çак диалектсене уйăраççĕ: кумух, вицхин, вихлин, балхар, аштикул, аракуль тата шаднин.
Çыруллăхĕ
Литература чĕлхи кумух диалекчĕ çинче никĕсленнĕ. 1928 çулччен арабла çырнă. Кайран 1938 çулччен латиница саспаллисемпе усă курнă. 1938 çултан пуçласа хальхи вăхăтчен кириллица алфавичĕпе усă кураççĕ:
Категори:Дагестан Республики Категори:Нахпа Дагестан чĕлхисем
906
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Лапово
Лапово — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Илисига юханшывăн сулахай çыранĕпе, 11 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Осетин Википедийĕ
Осетин Википедийĕ (Википеди иронау) — 2005 çулхи нарăс, 28 уçăлнă Википедин осетин чĕлхиллĕ уйрăмĕ, анчах та 2005 çулхи çу уйăхĕччен <tt>os:</tt> префиксла интервикисем ĕçлемен. 2009 çулхи чӳк, 2 тĕлне проектра 4314 статья.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:2004 çулта килнисем Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Осетин чĕлхи Категори:Иран Википедисем
Батальон
Малтанах термин Баталин (пикинёрсен 100x100 тăваткал «лес пик» тăнин) чĕрĕкне пĕлтернĕ, ăна артиллери çулăмĕ хытă пĕтересрен йĕркеленĕ.
Полкăн, бригадăн е дивизин, çаплах тӳрĕ пăхăнăвлă уйрăм çар ушкăнĕн (тĕслĕхрен, уйрăм десант батальонĕ, уйрăм шырав-диверси батальонĕ) тытăм çар ушкăнĕ пулать.
Рота (пĕлтерĕшсем)
Рота:
Батальон
РФ ХВ батальонĕсем
Батальон —Раççей федерацин Типçĕр çарĕсен тĕп тактика виçи. Раççейре батальона полк номерĕ çумне сас пали индексне хушса кăтартаççĕ, сăмахран, «ç/ч 3426-Б» — ку 3426-мĕш №-ле полкăн 2-мĕш батальонĕ. Батальон командирĕ (комбат) — подполковник (е майор).
Мотострелок батальонĕ
500px|right|РФ ХВ мотострелок батольонĕн штат тытăмĕ Батальон шутне кĕреççĕ: Батальон шутне урăх подразделенисем те кĕме пултараççĕ. Çар çынĕсен йышĕ — 500 яхăн. Артиллери батальонĕ — дивизион. Унăн шутĕнче: 3-4 батарейă (артиллери ротисем).
Танк батальонĕ
350px|right|РФ ХВ танк батольонĕн штат тытăмĕ Танк батальонĕнче, мотострелок взводĕнчи — МБ, ПТВ, ГРВ — кĕмеççĕ.Батальон штатĕнче: Танк шучĕ батальон штатĕнче — 31 машина.
Урăх палăртусем
Хăш чух батальон тесе çав тан йышлă (çав шутра саккунсăр йĕркеленĕ) çар чăмăртавĕсене те палăртаççĕ, сăмахран, батальон «Монадире» и вилĕмçĕсен батальонĕсем.
Категори:Çар чăмăртăвĕсем
Толстой Лев Николаевич
мини|справа|Л. Н. Толстой ут çинче,1910 Лев Николаевич Толстой, — тĕнчипе паллă вырăс çыравçи. 1828 çулхи авăн уйăхен 9-мĕшĕнче Тулă кĕпернин Крапивинка уесĕнчи Ясная Полянăра çуралнă. 1910 çулхи чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕнче вилнĕ.
Пурнăçĕ
Лев Толстой çуралнăранпа икĕ çула çитеччинех унăн амăшĕ вилсе кайнă. Амăшсăр юлнă ачасене аякри тăванĕ Т. А. Ергольская пăхса вĕрентме тытăннă. 1837 çулта аслă ывăлне университета кайма вăхăт çитнĕ пирки, кил-йышĕпе пĕрле Мускава куçса кайнă. Анчах кĕтмен çертен инкек килнĕ, ашшĕ вилсе кайнă. Ун хыççăн виçĕ кĕçĕн ывăлĕ каллех Яснăй Полянăна таврăннă, вĕсене Т. А. Ергольская пăхма пуçланă. 1840 çулта Лев Николаевич Хусана куçса килнĕ. Кунта ăна ашшĕн йăмăкĕ П. И. Юшкова пăхма пуçланă.
15 çула çитсен, 1843 çулта, Лев Толстой Хусан университетне вĕренме кĕнĕ. 1847 çулхи çуркунне Лев Николаевич университета пăрахать те хай çуралнă çĕре, Яснăй Полянăна таврăнать.
Чăвашла куçарнисем
Унăн литература ĕçĕсене чăвашла Ишетер Федосия Дмитриевна куçарнă.
Л. Н. Толстой пирки
Категори:Толстойлăх Категори:Раççей çыравçисем, алфавитпа Категори:XIX ĕмĕрти Раççей çыравçисем Категори:Вырăс çыравçисем, алфавитпа Категори:XIX ĕмĕрти вырăс çыравçисем Категори:Истори романĕсен авторĕсем Категори:Ача-пăча çыравçисем, алфавитпа Категори:Раççей империн ача-пăча çыравçисем Категори:Паллă кун кĕнекисен авторĕсем Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Раççей империн драматургĕсем Категори:Вырăс драматургĕсем Категори:XIX ĕмĕрти драматургсем Категори:Публицистсем, алфавитпа Категори:Раççей империн публицисчĕсем  Лев Николаевич Категори:Ӳпке чрĕпе вилнисем Категори:Кавказ вăрçисене хутшăннăскерсем Категори:Санкт-Петербург ăслăхсен академин пайташ-корреспонденчĕсем Категори:Санкт-Петербург ăслăхсен академин хисеплĕ пайташĕсем Категори:Раççей çутлăхçисем Категори:Пацифистсем Категори:Чиркӳрен хăтарнисем Категори:Ересиархсем Категори:XIX ĕмĕрти педагогсем Категори:Раççей империн педагогĕсем Категори:Тулă облаçĕнче пытарнисем Категори:Прозăçсем Категори:Юмахçăсем Категори:Крым вăрçине хутшăннисем
907
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Крутая (Сосновка юппи)
Крутая — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Сосновка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Чăвашла хаçат-журнал
Чăвашла хаçат-журнал — чăваш чĕлхипе тухакан тата тухса тăнă хаçат-журнал. Чылайăшĕнче вырăсла текстсем те пур: сăмахран, рекламăра, уйрăм статьясемпе тĕрленчĕксенче, кăларăм пирки пĕлтернĕ хыпарсенче... Çавăнпа та кунта пуплеве "ытларах чăвашла" тесе ăнланмалла. Мĕн чухлĕ ытларах — кăна вара чылай чухне ятарласа палăртма май та çук-тăр. Чăваш Енре çеç мар, ытти енсенче чăвашла хаçат-журнал тухать.
Каçăсем
Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал
Баш-Беркутово (Максютовский ял тăрăхĕ)
Баш-Беркутово  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453346, ОКАТО кочĕ — 80238845003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Ши цзи
Ши-цзи (кит. 史記 / 史记, shǐ-jì), — «Историллĕ çырнисем»: Хань ăрăвĕн Сыма Цянь историограф ĕçĕ. Китай этеплĕхĕнче паллăх ролĕ анăç тĕнчинче Геродотăн «Историйĕ» евĕрех.
Пирĕн эрăччен 109 тата 91 çулсем хушшинче хайланăскер, Ши-цзи халаплă пекскер Сарă Императорăн (пирĕн эрăччен 2600 ç.) тапхăрĕнчен пуçласа Хань ăрăвĕн тапхăрăччен вăхăта çырса кăтартнă.
Йышĕ
Ши-цзи 130 (кĕнеке) хут пуххинче пиллĕк пай:
1. Benji (本紀 / 本纪 bĕn-jì), 12 свиток: китай тăрăнĕсен, çав шутра Цинь Шихуанди, Ся, Шан тата Чжоу монарх ăрăвĕсен, çаплах тăватă императорпа упăшкасăр юлнă императр арăмĕсен, Хань, хальхи Сыма Цяню ăрăвĕсен кун-çулĕсем.
2. Ши-цзя (世家 shì-jiā), 30 свиток: аристократсемпе чиновниксен кун-çулĕсем, ытларах пайĕпе Çуркуннепе Кĕркунне, çаплах Вăрçакан Патшалăхсен тапхăрĕ.
3. Ле-чжуань (列傳 / 列传 liè-zhuàn), 70 свиток: паллă çынсен кун-çулĕ, çав шутра Лао-цзы, Мо-цзы, Сюнь-цзы, Цзин Кэ тата ур.
5. Бяо (表 biǎo), 10 свитков: хронологи таблицисем.
Каçăсем
Категори:Классика китай тексчĕсем Категори:Ăрусен кун-çулĕсем Категори:Кĕнекесем, алфавитпа
Нарын (пĕлтерĕшсем)
Нарын:
Удмурт Википедийĕ
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем
Куршанак (ял)
Куршанак паççулкки (Верхнеермолги) — Пушкăрт Республикинчи пелепей районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (71%), вырăссем (29%).
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пелепей районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Кулас
Кулас — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Омь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
Горобец Алексей Фёдорович
Горобец Алексей Фёдорович Горобець Олексій Федорович — (09.04.1922-16.07.1961), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 20. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 37-мĕш çарĕн 92-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 139-мĕш уйрăм гварди çыхăну ротин аслă радист, гварди кĕçĕн сержанчĕ.
Лебенза
Лебенза — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Токша юханшывăн сулахай çыранĕпе, 22 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.