cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хофштеттен-Флю
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Никитинка (Нухрат Атăл юппи)
Никитинка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
.mn
.mn, - Монголи патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Монголи Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Чечук
thumb|right|350px|Чечук
Чечук - осетрсен йышне кĕрекен пулă. 30 çул ытла пурнăнать. Çав вăхăтра 2 метртан иртме пултарать. Йывăрăшĕ 30 килограма çитет. Чăн-чăн чечук пирĕн тăрăхра курăнма пăрахни нумай пулать, ку Атăла пĕвеленипе çыхăннă. Унăн хăш-пĕр тĕсĕсене Сăрта асăрханă.
Чечука Чăваш Республикин Хĕрлĕ кĕнекине кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Осётр йышшисем Категори:Атлантика океанĕнчи пулăсем
Стокгольм
Каçăсем
Категори:Швеци хулисем Категори:Стокгольм
Ольховей (Усы юппи)
Ольховей (Ольховая) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 312 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 62 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Гришкина (Сороминская юппи)
Гришкина — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сороминская юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Малтикас Шĕкĕр
Малтикас Шĕкĕр, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Плата (Эртиль юппи)
Плата — Раççей территоринчи юханшыв. Воронеж облаçĕ, Тамбов облаçĕ территорипе юхать. Эртиль юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тан бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Битюг. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юррисен бассейнĕ Хопер кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ—Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ту хăяхĕ
Ту хăяхĕ (Carex montana)) — хăях йышне (Cyperaceae) кĕрекен ешĕл симĕс тĕслĕ нумай çул ӳсекен курăк.
Вуламалли
Категори:Хăяхсем Категори:Еврази флори Категори:Капăрлатмалли ӳсентăрансем
Саратуштра
Саратуштра (авест. Zaraθuštra,  — Zartošt, Ζωροάστρης) — сăкăтсен паллă çынни, сăртăш тĕнне никĕслекенĕ, мăчавар, пӳлĕхçĕ. Хĕвел тухăç Иранра, X — п.эрч. VI ĕмĕрĕн пĕрремĕш пайĕ (п.эрч. 630-553 çç., пулас) пурăннă. Хăш-пĕр чăнлавсенче вăл Александр Македонскирен "258 çул маларах" пурăннă тени те тĕл пулать.
Вăл Авестăн авалхи пайне — Гатсене хайланă.
Саратуштра Спитаман ăрăвĕнчен тухнă. Ашшĕн ячĕ — Пурушаспĕ, амăшĕн — Туктава.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
thumb|Саратуштра.
Саратуштра авланнă çын пулнă, темиçе ача пăхса ӳстернĕ. Сасартăк мĕнпур ĕçне пăрахса вăл пĕтĕм халăха çĕнĕ "таса тĕн" çинчен хавхаланса вĕрентме тытăннă. Çак аслă та чаплă таса тĕне ăна Ахăр-Маçа (Ахура-Мазра) е тата Маçак-Турă хăй патне Çӳлти тӳпене илсе каласа кăтартнă. Тӳпе хапхи уçăлсан Саратуштра чăн-чăн Çутта курать, çак асама "Авеста" кĕнекинче питĕ тĕплĕн палăртнă. Вара Саратуштра Чăнлăх мĕнне ăнланса илет. Çичĕ хутчен вăл Маçак-турăна хăйне яланлăхах Çӳлти тӳпене илме ыйтать. Анчах Маçак-турă ăна пурнăç çулне палăртса парать: Саратуштрăн çĕр çинчи çулĕ — кашни çын чун-чĕринче чăн-чăн çутă çутасси.
Саратуштрăн çĕнĕ тĕнĕ çав тапхăршăн питĕ малта тăракан ĕненӳ пулнă. Вăл çынсене вĕлерсе чӳк тунине хирĕç тăнă, унăн вĕрентĕвĕ çĕр ĕçне лайăхлатма, çутçанталăк пулăмĕсене ăнланма пулăшнă. Вăл тĕрлĕ йăхсене мирлĕ, килĕшӳллĕ пурăнма, кил-çурт вучахне упрама чĕннĕ. Авалхи вуншар турра манса вăл пĕртен-пĕр чи аслă турра Ахăр-Маçана (Маçака) пуççапма вĕрентнĕ. Çак тĕне тытса сăкăтсем çĕнĕрен чăмăртанма, хăйсен авалхи культурине тĕпе хурса иккĕмĕш термен пуçлама хал çитернĕ.
Саратуштра вĕрентнипе Ахăр-турă пирĕштисемпе пĕрле çĕр çине анать. Çак вăхăта "ахăрсамана" тенĕ. Ун чухне вилнисем пурте чĕрĕлсе тăраççĕ. Ахăр-турă вара çынсене явăп тыттарать, никамăн нимле çылăхне те сиктерсе хăвармасть. Никамăн нимле ырă ĕçне те палăртмасăр иртмест... Ахăр-турăна хирĕç тăракан усал — Анкă-Минкĕ (Ангра-Майн) е Ахриман. Вăл пĕтĕм Çутта варалать, Чăнлăха хуплать. Тĕнче чи таса пулăмĕсенчен пĕри — Шыв.
Çав тĕнĕн чи пысăк тасату вăййи — вут е кăвар. Чăвашсем те вутта та, кăвара та пуççапасси çак тĕнрен килет ĕнтĕ. Кăвар-турă çинчен В.Ф.Каховский "Происхождение чувашского народа" кĕнекере çырать. "Çĕнĕ вут" йăли те, Кăвар-турă йăлисене чăваш йăхĕсем питĕ авал, Вăтам Азире пурăннă чухне, илнĕ пулас. "Авеста" кĕнекере çырнă "Эй, Вут-Ама, Вут-Аçа, Эсир Хĕвелĕн йăмăкĕпе шăллĕ..." сăмахсене чăвашсем авалхи кĕлĕсенче асăннă. Саратуштра пуçарса çирĕплетнĕ, йĕркелесе янă тĕн — авалхи чи чаплă, чи çутă, чи сарăлнă тĕнсенчен пĕри. Вăл Атăлçирен пуçласа Иран, Инди, Китай таран сарăлнă. Индире паянкун та Саратуштра панă çут тĕнпе пурăнакансем чылай.
Сăкăт ăсчăхĕ, чăвашсен мăн аслашшĕсенчен чаплăран та чаплă ывăлĕ Саратуштра çитмĕл çичĕ çула çитиччен пурăннă. Вăл, Магомет пек, çынсене пăхăнтарса, тĕрлĕ халăхсене хĕçпе çĕнтерсе хуçаланма е хăш-пĕр пӳлевсем пек хăйне Турă ывăлĕ теме тăрăшман. Хăйĕн ырă вĕрентĕвĕ пĕтĕм тĕнчипе сарăлсан та, вăл ахаль çын пек çеç пурăннă, пуринпе те пĕрле сăваплă вырăнта кĕлтунă, тертленекенсене ырă канашпа пулăшнă, чирлисене сипленĕ.
Саратуштрăн Çĕнĕтӳллĕхĕ ирансен тĕнне урăхлатать, ăна абстрактлă характер парать. Саруштă пантеонĕн шĕкĕр турăшĕсем абстрактлă ĕмĕтсемлĕ: Ахăр-Маçа (ăс-халлă господин), Хшатра Вария (чи лайăх патшалăх), Хоурватат (туллилăх), Амертат (вилĕмсĕрлĕх), Воху Мана (ырă шухăш), Аша Вахишта (лучшая праведность), Спэнта Армати (таса сапăрлăх), Сраоша (итлемлĕх). Саратуштрă Ари пантеонĕн турăшĕсемпе кĕрешнĕ, çавсенчен хăшĕсене демонсем шутне куçарнă, усалăхпа мрака тĕнчи, вĕсемпе икĕ тĕнчеллĕ Саратуштрă тĕнĕ кĕрешме хушать. Ирансен авалхи кульчĕсене пĕтĕмпех пĕтереймен, чи паллă турăшсем упранса юлнă. Çапла вара илемлĕ Ардви Сура юлнă, Анахита, хĕвел çути турриМитра, пуçа ӳсĕре яракан хаома та культра юлнă: ăна хатĕрлени те, ас тивни те халĕ парссен литургийĕн тĕп пайĕ шутланать. Саратуштрăн литературăри кăнарĕсем — гатсем.
Литературăра
Саратуштра пирки Европăра саралнă кăссай тăрăх нимĕç философĕ-çыравçи Фридрих Ницше «Саратуштра çапла каланă» хайла хатĕрленĕ.
Мусăкра
1896 çулта, Фридрих Ницшен «Саратуштра çапла каланă» хайлине вуласа нимĕç композиторĕ Рихард Штраус «Саратуштра çапла каланă» симфони поэмине калăпланă. Мусăк ĕçĕ програмлă, пĕр тăхтавсăр янракан тăххăр фрагментран тытăнса тăрать. Фрагментсен ячĕсене литература çăлкуçĕнчи хăшпĕр пайĕсенчен илнĕ. Симфони поэми вăтăр минута çити тăсăлать. Мусăк ĕçне чĕрĕк оркестр валли çырнă. Партитурăра çаплах орган тата чан янрать.
Саратуштра раççей рок-ушкăнĕсен юррисенче шăранать. «Алиса» ушкăнĕн «Красное на чёрном» («БлокАда» альбомĕ, 1987 çул, мусăкпа текст авторĕ — Константин Кинчев) юррин виççĕмĕш куплечĕ çапла вĕçленет:
И в груди хохотали костры,
И неслись к небесам по радуге слёз.
Как смиренье — глаза Заратустры,
Как пощечина — Христос!
«Крематорий» ушкăнăн «Весёлый ансамбль» («Мифология» альбомĕ, 2002 çул, текст автоорĕ Армен Григорян) юрăра çапла сăмахсем пур:
Как говорил Заратустра,
«Символ жизни — весы»,
То поцелуешь кого-то,
То дашь кому-то…
Саратштрăна «Пикник» ушкăн пĕр ятлă юррине («Мракобесие и Джаз» альбомĕ, 2007 çул, мусăкпа текст авторĕ — Эдмунд Шклярский) халалланă.
Саратуштр ăна «Fort Royal» ушкăн пĕр ятлă юрăна («Рокотанго» альбомĕ, 2010 çул) халалланă.
Рихард Штраус композитор «Саратуштра çапла каланă» композицине хайланă, унăн фрагменчĕпе «Что? Где? Когда?» кăларăмра усă кураççĕ.
Си (компьютер чĕлхи)
Си — 1969 çулта Кен Томпсонпа Денис Ритчи UNIX операци системи валли хатĕрленĕ компьютер чĕлхи.
Каçăсем
Категори:Компьютер чĕлхисем
Хунсем
Хунсем, — II—IV ĕмĕрсенче Урал тăрăхĕнче укăр тата сармат йăхĕсенчен пулса тухнă, II ĕмĕрте ку вырăна Китай çеçенхирĕнчен куçнă тĕрĕк чĕлхипе калаçакан хуннусенчен йĕркеленнĕ халăх.
II ĕмĕрте Вăта Азирен куçса килнĕ, IV ĕмĕрсенче Уралçинче тĕрĕк чĕлхиллĕ хунну йăхĕсен тата вырăнти укăрсемпе сарматсен йăх пĕрлешĕвĕ, IV ĕмĕрĕн 70-мĕш çулĕсенче Тухăç Европăна çĕмĕрсе кĕнĕскерсем. Хунсен патшалăхĕ Атăлран Рейна çити тытăнса тăнă. Аттила патша тата çарпуçĕ чухне (V ĕмĕрĕн варри) романсен анăç енне туртса илесшĕн кĕрешнĕ. Хунсен тĕп вырнаçăвĕ Паннонире пулнă, каярах кунта аварсем, тепĕртакран — венгрсем вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Пирĕн эрăччен хунсем Монголи çеçенхирĕсенче пурăннă.
Ку хушăра Туранра пурăнакан авалхи чăваш йăхĕсем пурте: чăвашсем те, сăкăтсем те, сăварсем те, массакетсем те, шăхальсем те, уписем те, саккисем те, эссекӳльсем те хунсен уртине кĕнĕ. Çак 374 çултан пуçласа вара Халăхсен Аслă Хускалăвĕ пуçланнă. "'Весь Восток задрожал при внезапно разнесшихся вестях, что от крайних пределов Меотиды, между ледяным Танаидом и свирепыми народами Массагетов, где Александровы запоры сдерживают дикие племена скалами Кавказа, вырвались рои гуннов, которые, летая туда и сюда на быстрых конях, все наполняли резней и ужасом'.—" çырать IV — V ĕмĕрсенче пурăннă христиан çыравçи Иероним.
Каçăсем
* Категори:Раççей историйĕ Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Авалхи халăхсем Категори:Казахстан историйĕ
Восток (Эльшей районĕ)
Восток  — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 29 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452273, ОКАТО кочĕ — 80230852002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Мулкач евĕрлисем
thumb|250px|Килти европа кроликĕ Мулкач евĕрлисем Lagomorpha – куян пеккисем, кĕлетки 70 сантиметра çити пулать, хăлхисем вăрам, пăрăх евĕртерех. Кайри урисем малтисенчен чылай вăрăмтарах, малти урисем 5 пӳрнеллĕ, кайрисем – 4. Урисем çинче тар парĕсем лайăх аталаннă. Шăлĕсем çивĕч, уйрăмах каскăч шăлсем. Вĕсем ытларах ӳсентăранпа тăранса пурнаççĕ. Питĕ хăвăрт ĕрчеççĕ. Мулкач евĕрлисене икĕ ушкăна пайлаççĕ: Пирĕн тăрăхра мулкач йышшисем кăна ĕрчеççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Мулкачсем
Тĕплĕх пасарĕ
Тĕплĕх пасарĕ (е Акцисен пасарĕ, акăлч. Stock márket) — хаклă хутсен пасарĕн пĕр пайĕ; акцисемпе сутă-илӳ ирттермелли вырăнĕ.
Тĕплĕх пасарĕ — абстрактлă палăрту, вăл акцисен, сутă-илӳ ирттермелли механизмĕсен пĕтĕмлетĕвне пĕлтерет. Çапах ăна Тĕплĕх биржи терминпа ылмаштармалла мар.
Истори
1531 ҫулта итальян купсисем брюггра биржа евӗрлӗ тунӑ, вӑл тӗнчери суту-илӳре пысӑк вырӑн йышӑннӑ. Биржа брюггра пӗтӗм тӗнчери сутуҫӑсене пӑхасси ҫине пысӑк тимлӗх уйӑрнӑ. Биржа операцийӗсен техникине лайӑхлатни биржа бюллетеньне, официаллӑ биржа курсӗсене ӑнлантарни патне илсе ҫитернӗ. Ҫав биржӑра 1592 ҫулта асӑннӑ биржӑра сутакан хаклӑ хутсен списокне пӗрремӗш хут тупнӑ. Ку ҫул фонд биржи хаклӑ хутсем сутакан ятарлӑ организацисем пулса ҫурални шутланать.
XVII в. биржа суту-илӗвӗн центрӗ Нидерландӑна куҫса кайнӑ, унта 1611 ҫулта тавар биржинче хаклӑ хутсем суту-илӳ тума пуҫланӑ. Ку биржӑн пӗрремӗш бюллетеньне нидерландири 25 заем тата акӑлчан патшалӑх облигацийӗн тӑватӑ тӗсӗ кӗнӗ.
Биржӑсемпе пӗрлех Бельгипе Нидерландсенче европӑри ытти патшалӑхсенче хаклӑ хутсем ҫуралаҫҫӗ. XVII — XVIII в. вӗҫӗнче Англире тӗрлӗ акционерлӑ предприятисем тата акцисем биржӑна тухаҫҫӗ. Ҫав вӑхӑтрах тулашри рынок (урамри рынок теекен) та сиксе тухать, лондонри брокерсем кофейньӑсенче е урамрах ӗҫлеҫҫӗ. Акцисен анлӑ сарӑлакан суту-илӗвӗ Лондон биржине йӗркелеме тата чечекленме пулӑшнӑ. Лондонри брокерсем 1773 ҫулта Лондонри фонд биржине йӗркеленӗ Король биржин пӗр пайне тара илнӗ.
Францире ФОНД рынокне ЙӖРКЕЛЕССИ XVIII ӗмӗрте те пуҫланнӑ. Правительство пуҫарнипе 1724 ҫулта Парижра вексельпе фонд биржи йӗркеленӗ. Ку биржӑра тунӑ килӗшӳсене официаллӑ маклерсене кӑна ирттерме ирӗк панӑ. Француз биржин пӗрремӗш специфики биржӑри суту-илӳ хакӗсемпе процедурисем уҫӑ пӗлтерӳ механизмӗ ҫукки пулнӑ. Каярахпа 1777 ҫулта ҫав биржӑра хаклӑ хутсемпе суту-илӳ тумалли ятарлӑ площадка йӗркеленӗ тата уҫӑ пӗлтерӳсен хакне палӑртмалли правилӑна кӗртнӗ. Париж биржин организацийӗпе ӗҫӗ-хӗлне правительство асӑрхавне пӑхӑнтарнӑ, ҫакӑ ҫӗршыв фонд рынокне тӗрӗслесе тӑма палӑртнӑ.
Германири, Австри-Венгрири хаклӑ хутсен рынокне аталантарнипе ТАТА АПШРА универсаллӑ, тавар-Фондлӑ, специализациленӗ фонд биржисем те явӑнма пуҫланӑ.
Пӗрремӗш америка фонд биржи 1791 ҫулта Филадельфире пуҫланнӑ, 1792 ҫулта вара нью-йоркри 24 брокер алӑ пуснӑ килӗшӗве пула Нью-Йорк биржи ҫуралнӑ.
Европӑра XIX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче Лондон тата Франкфурт биржисем тӗп фонд рынокӗсем пулнӑ. Банковски секторне аталантармалли тата чукун ҫулсем тумалли тапхӑр малалла кайнӑ тапхӑр фонд рынокне малалла аталантарма, унта унта муниципалитет пӗрлӗхӗсем хутшӑнакансем пулса тӑнӑ.
Биржа суту-илӗвӗн аталанӑвӗнче хаклӑ хутсемпе пӗрешкел туртӑмсем, аталаннӑ ҫӗршывсенчен нумайӑшӗшӗн характерлӑ пулӑмсем, палӑрнӑ. Малтан биржӑра ытларах правительство, муниципалитетсем, чугун ҫул компанийӗсем кӑларакан облигацисем суту-илӳ тӑватчӗҫ, акцисен тӳпи вара пысӑках марччӗ. Анчах ТА XIX ӗмӗр вӗҫӗнче акци харпӑрлӑхӗн акционерла формине аталантарнипе биржӑра питӗ хаклӑ хутсем ытларах пулнӑ. XX ӗмӗр варринчен пуҫласа вӗсем вырӑнне опционсемпе фьюерссем, XXI ӗмӗр пуҫламӑшӗнче вара - синтезлӑ деривативсем, сӑмахран, кредитпа кӑлтӑксӑр пуҫсем, килнӗ. XX ӗмӗрте фонд рынокӗ йышпа кӑна мар, пахалӑхпа та аталаннӑ, ҫӗнӗ технологисем уҫӑлнине пула. XX ӗмӗрӗн иккӗмӗш ҫурринче компьютер технологийӗсенче йӗркеленӗ пысӑк мар рынок йӗркелени палӑрать.
Хаклӑ хутсен рынокӗн кӑтартӑвӗсем
Хаклӑ хут рынокӗн лару-тӑрӑвне акцисен рынокӗшӗн тата парӑм инструменчӗсен рынокӗшӗн (уйрӑмах облигацисем) тунӑ темиҫе тӗп кӑтартупа хаклама пулать.
Вӗсенче ТӖПРЕН илсен акцисен (облигацисен) рынокне пурнӑҫлани (ВВП-ра тивӗҫлӗ хаклӑ хучӗсен калӑпӑшӗн пӗлтерӗшне ӑнлантарса параҫҫӗ).
Акцисен (облигацисен) рынокӗсем ҫӗршывсем валли йӗркеленекен тата укҫа-тенкӗ рынокӗсене аталантаракан йывӑрлӑхсемпе танлаштарни ҫав рыноксене тӗп туни е икӗ питлӗ хӑтланманнине кӑтартса парать. Ҫавна пула акцисен (е облигацисен) пӗтермелли массин виҫине пӗтермелли пӗтӗмӗшле калӑпӑшӗ шутне кӗмест. Ҫавӑнпа хаклӑ хутсен наци рынокӗн чӑн-чӑн пахалӑхӗ тата унӑн ҫирӗплӗх шайӗ акцисене (облигацисене) улӑштармалли калӑпӑша капитализаци калӑпӑшӗпе пӗрле тишкернӗ май ҫакӑ рынок тӗп пулнине палӑртма пулать. Пасара пӗтермелли шайра тивӗҫлӗ финанс инструменчӗн ҫаврӑнӑшӗн калӑпӑшӗ пасара капитализацилес ӗҫ калӑпӑшӗ ҫине мӗнле пӑхнине палӑртаҫҫӗ.
Литература
Категори:Бизнес Категори:Тĕплĕх пасарĕ
.mo
Каçăсем
Категори:Макау Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Каримово (Ильчигуловский сельсовет)
Каримово  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 326 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453710, ОКАТО кочĕ — 80253820002.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
C++
Си++ — Си никĕсĕпе хатĕрленĕ компьютер чĕлхи.
Компиляторсем
Категори:Компьютер чĕлхисем
Авăн, 27
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Фарисейсем
Фарисейсен вĕренĕвĕ Галахăпа хальхи ортодокс иудаизмĕн никĕсне хунă.
«Панарионри» 80 христиан ереçĕн ят-йышĕнче (378 çул тĕлн.) фарисейсем 16-мĕш вырăнта тата çиччĕ йутей ереç, христианлăх шучĕпе, секти хушшинче виççĕмĕш вырăнта.
Ячĕ пирки
«Фарисейсем» термин пирĕн эрăччен II ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче тĕпленнĕ. «Фарисейсем» сăмах פרש тымарĕнчен тухнă, унăн пĕлтерĕшĕ: «уйрăлмалла» тата «уйралнисем». Чи малтанах «фарисей» сăмах кӳренӳ ĕлкиллĕ пулнă («тухса кайнисем», «еретиксем»), çапла вĕсене тăшманĕсем — саддукейсем витленĕ — анчах та каярах çак тĕксĕмрен тасалнă.
Каçăсем
Категори:Иудаизм кун-çулĕ  Категори:Сăмах вĕççĕн Саккун Категори:Талмуд Категори:Иудаизмри юхăмсем
.mp
.mp, - Çурçĕр Мариан утравĕсен тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Мариан утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Кăшлакансем
Кăшлакансем – пирĕн тăрăхра чи анлă сарăлнă чĕрчунсем. Çав тери хăвăрт ĕрчеççĕ. Шăлĕсем вĕсен ийĕ евĕрлĕ. Каскăч шăлсем нумайăшĕн тухса тăраççĕ. Кăшлакансем 1500 тĕс ытла шутланать. Вĕсенчен 28 тĕсĕ Чăваш республикинче пурнать. Вĕсем çакăн йышшисем пулаççĕ:
Категори:Кăшлавçăсем
Малти Питтикасси
Малти Питтикасси, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Парагвай
Парагвай (Paraguay, Paraguáype), официаллă ячĕ Парагвай Республики (República del Paraguay, Tetã Paraguái) — Кăнтăр Америка материкĕн варринчи патшалăх. Гуарани чĕлхинче «парагвай» «мăн юханшывран» тени пулать. Юханшывĕ Парана шутланать.
Географи
Патшалăхăн кăнтăр тата кăнтăр-анăç енче — Аргентина, çурçĕр-анăçĕнче — Боливи, тухăç тата çурçĕр-тухăç енче —Бразили вырнаçнă. Çĕршыва Парагвай шывĕ иккĕне пайлать. Юханшывран анăçалла пушхирлĕ Чако çĕрĕ, вăл 60 % яхăн лаптăка йышăнать. Тухăçалла субтропик вăрманĕсемлĕ, айлăмлă тухăçлă çĕрсем.
Халăхĕ
Çĕршывăн 88 % халăхĕ метиссен шутне кĕреççĕ. Юнхутăштарман индеецсен шайĕ — 2 %, шурӳтлĕ халăх çыннисем — 9 %, 1 % сахаллисем Африкăран, Корейăран тата Японирен тухнăскерсем пулаççĕ. Парагвайра тĕрлĕтĕслĕ халăх хутшăнни-калаçни чухне тĕп вырăнти халăхăн чĕлхипе —гуарани чĕлхипепе — усă кураççĕ.
Истори
Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Арцыбышев Николай Сергеевич
Арцыбышев Николай Сергеевич, — вырăс çыравçи, историк. 1773 çулхи раштавăн 12 Çĕрпӳ уесĕнчи (халĕ Чăваш Енен Çĕрпӳ районĕ) Мами Сали ялĕнче çуралнă. 1841 çулхи авăн уйăхĕн 27 вилнĕ.
Пурнăçĕ
Хусанта вăл тăватă çул иртернĕ. 1786 амăшĕ вилет. Яков Михайлович Чернявский ун хыççăн 13 çулхи ачана Петербурга леçет, Преображени полкĕн лейб-гварине капрала çырса хăварать. 1788 çулхи нарăсăн 1 Николай Арцыбышева Сесеновский гварди полкĕн сержантне куçараççĕ. Ку вăхăтранпа вăл çара тăнă. Çав вăхăтрах 1789 çулчен пенсионра вĕреннĕ.
1809 çулхи çу уйăхĕн 14 вăл Çĕрпӳ уесĕн Рынкă Сали ялĕнчи Александра Ивановна Родева (Родина) помещицăна качча илнĕ. 1810 çулта Люба, 1811 çулта Павел ачисем çуралаççĕ. Ачисем питĕ хăвăрт тăлăха юлаççĕ, 1812 çулхи чӳк уйăхĕн пĕр каçхине Александра Ивановна вилет. 1813 çулхи çĕртме уйăхĕн 2 Николай Арцыбышев иккĕмĕш хут авланать, 27 çулхи Анна Никитична Незванова (Названова) (1786-1857) дворянкăна качча илет.
1841 çулхи авăн уйăхĕн 27 Николай Арцыбышев вилнĕ.
Ĕçĕсем
Чăваш çĕрĕнче çуралнăскер Николай Арцыбышев чăваш халăхне тĕпчеме пикеннĕ. Вăл чăвашсене финн-угр шутне кĕрекен халăх тесе шутланă.
Чи паллă литература ĕçĕ — «Раççей çинчен каласа пани» (Повествования о России).
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Куй-Еган (Сороминская юппи)
Куй-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сороминская юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Нихоний
Нихони (Nihonium), Nh, е эка-талли [— 113-мĕш хими элеменчĕ. Резерфорди — питĕ радиохастар юрилле синтезленĕ элемент. 2016-мĕш çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче ИЮПАК 117-мĕш элемента «Нихоний» ят çирĕплетнĕ.
Пахалăхĕсем
Радиохастар металл. 298 K (25 °C) хытă пулмалла. Тĕсĕ паллă мар.
Ку-çулĕ
2004-мĕш çулхи нарăсра 2003-мĕш çулхи çурла уйăхенчи экспериментсем вăхăтенче 113-мĕш элемента тупни çинчен пĕлтернĕ. . Тĕпчевсене Дубнăри ОИЯИ пе Ливермор наци лабораторийĕ пĕрле иртернĕ. Эксперимент вăхăтĕнче америци тĕшĕсене кальци ионĕсемпе пенĕ, вара 115 элементăн изотопĕсене синтезланă: 3 288Uup тĕшĕ тата пĕр 287Uup тĕше. Çак 4 атом α-аркану хыççăн 113 элемент6н изотопĕсем пулса тăна (284Uut тата 283Uut). Ку изотопсем малаллахи α-аркану хыççăн 111 элемнтăн изотопĕсем пулнă. Малалла 105 (дубни) элементăн спонталла пайланакан изотопсем таранах арканнă.
Экспериментсенче çакăн пек реакцисем иртнĕ
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем Категори:Синтезленĕ хими элеменчĕсем Категори:Трансактиноидсем
.mr
.mr, - Мавритани патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Мавритани Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Озерница (Нухрат Атăл юппи)
Озерница — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Хаклă хут
Хаклă хут — юридициллĕ палăрту хучĕ,
Экономика категорийĕпе хаклă хут тĕрлĕ ресурсăсем çине права парать, вăл хăйĕн никĕсĕнчен уйрăлса тепĕр материаллă формине (тĕслĕхрен, хут сертификачĕ, шутлав çырăвĕсем тата урăх çавăн пеккисем çине те) куçать. Хаклă хута çак тĕп паллисем кăтартаççĕ:
Документсăр хаклă хутсем
Саккунпа е палăртса хунă йĕркепе ятарлă лицензи илнĕ хăйĕн прависене пурнăçлама пултарать, çирĕплетекен ятлă е ятарлă хаклă хута, çав шутра документсăр формăллă ( электронлă-шутлав техники пулăшăвĕпе, тĕслĕхрен) сутма пултарать.
Хаклă хутсен тĕсĕсем
Паянкунхи тĕнче практике хаклă хутсем икĕ пысăк класа уйрăлаççĕ:
Хаклă хутран туса кăларнăскер е дериватив —документсăр формăллă пурлăхлăх прависене (тивĕçлĕхсене) кăтартакан хаклă хут. Унăн хакĕ биржăри сутă-илĕве хутшăнакан хăйĕн тĕп актив хакĕнчен килет.
Хаклă хутран туса кăларнă хутсем шутне фьючерс контракчĕсем (япала, валютă, процентлă, индекслă) тата ирĕклĕ çаврăнса çӳрекен опционсем кĕреççĕ.
Раççей саккунлăхĕ хаклă хутсем çинчен
Раççей саккун йĕркисем тăрăх хаклă хутсем шутне кĕрекеннисем:
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Граждансен прави Категори:Корпоратсиллĕ тытăм тытни
Шырлан хăяхĕ
Шырлан хăяхĕ — хăях йышне (Cyperaceae) кĕрекен сăрă-симĕс тĕслĕ нумай çул ӳсекен курăк.
Систематика
2 подвид палăртаççĕ :
Каçăсем
Категори:Хăяхлисем Категори:Еврази флори Категори:Флора Африки Категори:Кăнтăр Америка флори Категори:Капăрлатмалли ӳсентăрансем
Юшко Герман Иванович
Герман Иванович Юшко (27.1.1941, Чита, РСФСР — 11.11.2010, Мускав, РФ) — совет тата раççей театрпа кино актёрĕ. РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1980).
Биографи
Герман Юшко 1941 çулхи кăрлачăн 27-мĕшĕнче Читара çуралнă.
1965 çулта МХАТ студи-шкулĕнче (В. П. Марков курсĕ) вĕренсе тухнă. Тăватă çул «Современник» театрĕнче ĕçленĕ. 1969 çулта Совет Çарĕн театрĕн труппине куçнă.
2010 çулхи чӳкĕн 11-мĕшĕнче Мускавра вилнĕ. Ваганьково çавинче (6 № татăкĕ) пытарнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Современник театр Категори:МХАТ студи шкулĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Кăрлачăн 27-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1941 çулта çуралнисем Категори:2010 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 11-мĕшĕнче вилнисем Категори:Ваганьково çăвинче пытарнисем
Sun Studio
Sun Studio - тӳлевсĕр Си, Си++ тата Фортран компьютер чĕлхисем валли тунă компилятор. Sun Microsystems компилятор Sun Studio Solaris SPARC/x86, OpenSolaris тата Linux x86 операци системисенче ĕçлет. Юлашки версийĕ — 12 Update 1.
Каçăсем
Категори:Компиляторсем
Исампаел
Исемпел (Новое Изамбаево) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 223 çын, çав шутра 98 арçын, 125 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
.ms
.ms, - Монтсеррат патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Монтсеррат Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
JavaScript
JavaScript - объект-ориентациленнĕ скрипт компьютер чĕлхи. Унпа Браузерсем, OpenOffice.org тата урăх программăсем усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Компьютер чĕлхисем
Ольховей-Вож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Кипеч Уйăрăшĕ
Кипеч Уйăрăшĕ, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Плоскуша (Битюг юппи)
Плоскуша (Битюг юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Тамбов облаçĕ территорипе юхать. Битюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.
Ольховей-Вож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Плоскуша (Битюг юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ольховей-Вож
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Плоскуша (Битюг юппи)
Каçăсем
Категори:Тамбов облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тан бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Битюг юпписем
Боливи
thumb|Uyuni thumb|300px|
Боливи (исп. Bolivia), официаллă ячĕ Боливи Республики (исп. Republica de Bolivia, кечуа чĕлхипе Bulibiya, аймара чĕлхипе Wuliwya), — Кăнтăр Америка варринче вырнаçнă патшалăх.
Географи
Боливин çурçĕр тата çурçĕр-тухăçĕнче Бразили, кăнтăр-тухăçĕнче — Парагвай, кăнтăрта — Аргентина, кăнтăрта тата кăнтăр-анăçра — Чилипе Перу патшалăхĕсем вырнаçнă.
Истори
Категори:Боливи Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Патшалăхсен лаптăка кура йĕркеленĕ ят-йышĕ
Лаптăксем шутне шалти шывсем (кӳлĕсем, юханшывсем, водохранилищесем) шучĕпе пĕрле панă.
Асăрхавсем
Категори:Ят-йышсем
Чиндыков Борис Борисович
СССР ÇП пайташĕ (1990 ç.). 1993 çулта «Çатан карта çинчи хура хăмла çырли» пьесишĕн Чăваш Енĕн литературăпа ӳнер патшалăх парнине тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ
Мускавра А. М. Горький ячĕпе хисепленекен Литература институтĕнче (1984) вĕренсе тухнă. Чăваш республики Çыравçисен Пĕрлешĕвенче литература консультанчĕ (1985—1988), «Тăван Атăл» журналăн литература тишкерĕвĕпе публицистика пайĕн пуçлăхĕ (1988—1989), Чăваш Республикин Аслă Канашĕнче консультант, «Лик Чувашии» журналăн тĕп редакторĕ (1994—1997) вырăнĕсенче ĕçленĕ.
Хăй вăхăтĕнче «Аван-и» (1990—1993) тата «Реклама и объявления» (1992—1993, хальхи вăхăтра Шупашкарта «Почтовый экспресс» ятпа тухса тăрать) хаçатсем кăларнă.
Чăваш рекламин чи талантлă креаторĕ тата копирайтерĕ шутланать. ЧАП парти ятне, «Сансăр» тата «Teen/Тин» юрă ушкăнĕсен ячĕсене, «Аван-и» хаçат ятне, шутласа тупнă, Чуваш.ру сайта уçнă.
1996—2007 çулсенче Мускавра тĕрлĕ турккă фирмисенче куçаруçă, янрав менеджерĕ тата директорĕ пулса ĕçленĕ.
2009 çулхи пуш — 2010 çулхи юпа уйăхĕсенче «Тăван ен» хаçатăн тĕп редакторĕ пулса ĕçленĕ, «ТЕ»-не Шупашкар район хаçатĕнчен республикипех сутăнакан «Шупашкар ен хаçачĕ» туса хунă, эрнере пĕрре тухакан таблоид çулĕ çине тăратнă; «ТЕ»-пе пĕрле редакци çĕнĕ хаçат — вырăсла «Причебоксарье» кăларма пуçланă.
Хăй çырнисĕр пуçне, чăвашларан тата турккăлларан вырăсла, çавăн пекех вырăсларан, акăлчанларан, турккăлларан чăвашла чылай куçарнă.
Литература
чувашского мира]
Каçăсем
чувашского мира]
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Раççей çыравçисем Категори:СССР тăлмачĕсем Категори:СССР драматургĕсем Категори:СССР сăвăçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Çурлан 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1962 çулта çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Нарспи
.mt
.mt, - Мальта патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Мальта Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Шурă тăхлан
Тăхлан (Stannum) — элементсен периодикăллă системин пилĕккĕмĕш тапхăрĕн IVА ушкăн хими элеменчĕ, атом йывăрăшĕ 118,69; шурă ялтăркка металл, йывăр тата çемçе.
Истори
Тăхланпа çын пирĕн эрăччен 4 пинçуллăхрах усă курнă. Вăл сайра тĕл пулакан хаклă металл шутланнă, çавăнпа унтан тунă япаласем римпа грек аваллăхĕсенче сахал пулнă. Тăхлан пирки Библире, Моиçей тăваттăмĕш кĕнекинче çырнă.
Этимологи
stannum латтин ячĕ санскрит чĕлхинчен тухать, вăл çирĕп, хытă тени пулать, малтан çапла хура тăхланпа кĕмĕл хутăшне, каярах 67 % яхăн тăхлан хутăшне палăртнă, IV ĕмĕр тĕлнелле çак сăмахпа тăхлана пĕлтереме тытăнаççĕ.
Тăхлан чул тăприне тупни
Тĕнчере касситерит минералне Кăнтăр-Тухăç Азире, уйрăмах Китайра, Индонезире, Малайзире тата Таиландра тупăçлаççĕ. Касситерит янтăлăх вырăнĕсем Кăнтăр Америкăра (Боливи, Перу, Бразили) тата Австралире пур. Раççейре тăхлан чул тăприне Инçет Тухăçра тата Якутире кăлараççĕ.
Тăхлан мурĕ
Температура Цельсипе 13,2 градусран сивĕрех чухне шурă тăхлан кăвакланать, унăн удель калăпăшĕ 25,6 % çити ӳсет, металл темиçе çĕр цикл иртсен кăвак тусана куçса тĕпренет. Çак куçăма «тăхлан мурĕ» теççĕ.
«Тăхлан мурĕ» — Скотт экспедицийĕ 1912 çулта Кăнтăр полюсĕ патне кайнă чух пĕтнин пĕр сăлтавĕ шутланать. Çӳревçĕсен çунăк шĕвекĕ тăхланпа çыпăçтарнă «тăхлан мурĕ» ернĕ баксенчен юхса тухнă пулнă.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металсем
PowerPC
thumb|IBM PowerPC 601 PowerPC (PPC) - микропроцессорлă RISC-архитектура, 1991 çулта Apple, IBM тата Motorola компанисем хатĕрлекен.
Операци системĕсем тытăм
Категори:Процессорлă архитектурасем
Тискер кайăк
thumb|left|250px|Араслан ами
Çĕнĕ Ӳсĕл
Çĕнĕ Ӳсĕл ''' — Тутарстанăн Аксу районĕнчи чăваш ялĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Тискер кайăк
Тискер кайăк – чĕр апатпа тăранса пурнакан тата асав шăлсем лайăх аталаннă тискер чĕрчунсем. Вĕсем хулăн ӳт-тирлĕ, çăра çӑмлă. Чĕрĕ какай çинĕ пирки янах шăммисем уйрăмах аван аталаннă.
Чăваш республикинче тăватă йыш пурнать.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Сĕтпе ӳсекенсем
Мулдакаево (Ильчигуловский сельсовет, Учала районĕ)
Мулдакаево — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 272 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453715, ОКАТО кочĕ — 80253820003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Омутная (Нухрат Атăл юппи)
Омутная — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 56 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Хăмпă
Хăмпă, мĕнле те пулин пиçĕ тата хытă е шĕвĕ йăлхахпа хупланса чикĕленсе тăракан газ талккăшĕ; тепĕр чухне ку газ мар. шĕвек те пулма пултарать (сăмахран, ÿт çине пиçсе кайнă хыççăн тухакан хăмпăсенче).
Гремучий Ключ (Кужбахтинский ял тăрăхĕ)
Гремучий Ключ  — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 102 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452271, ОКАТО кочĕ — 80230808004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
.mv
.mv, - Мальдив утравĕсен патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Мальдив утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Карăклă
Карăклă, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕнчи пурăнан вырăнсем
Отовась-Вож
Отовась-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уль-Вож юханшывăн сылтăм çыранĕпе 8 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Йĕкĕр чĕрнеллисем
Йĕкĕр чĕрнеллисем – ура чĕрнисем 2 е 4, кĕлеткипе пысăк пулнипе, хăлха çунаттисем лайăх аталаннипе палăрса тăраççĕ. Вĕсем ӳсентăран çеç çиеççĕ. Йĕкĕр чĕрнеллисене икĕ ушкăна пайлаççĕ:
Категори:Йĕкĕр чĕрнеллисем
Бородино патĕнчи çапăçу
12-сехет хушшинчи çапăçура франц çарне вырăс çарĕн варринчи тата сулахай енчи вырнаçусене тытса илме май пулнă, анчах çапуçу вĕçленсенех франц çарĕ хăйĕн малтанхи выранне чакнă. Çапла вара, вырăс кун-çул çыравĕнче вырăс çарĕ çĕнтернĕ шутланать, анчах тепĕр кунне вырăс çарĕн тĕп ертÿçи М. И. Кутузов пысăк çухатусем тÿснĕ тата Наполеон императорăн сыхланса юлнă пысăк вăйĕсем франц çарне пулăшма васканă пирки çарсене каялла чакма хушать.
Хĕвеланăç кун-çул çыравĕнче пачах мар пулин те, Бородино патĕнчи çапăçура Наполеон çĕнтернипе килĕшет.
Пĕр кун хушшинче пулса иртнĕ çапăçусен хушшинче чи юнли шутланать.
Каçăсем
Категори:Çапăçусем, алфавитпа Категори:Истори
Лунг-Еган (Сороминская юппи)
Лунг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сороминская юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Айдак Аркадий Павлович
Аркадий Павлович Айдак (1937 çулхи çĕртмен 7-мĕшĕ, Чурпай ялĕ, Етĕрне районĕ, Чăваш АССР, РСФСР — 2012 çул, Чурпай ялĕ, Етĕрне районĕ, Чăваш Республики, РФ)— СССР, Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ (1997), Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ (1994), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1979), РСФСР тава тивĕçлĕ ĕçченĕ (1985). Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав, «Хисеп палли», «Чăваш Республики умĕнчи тивĕçлĕх» орденĕсемпе, медальсемпе чысланă. Чăваш Республикин хисеплĕ гражданинĕ (2012).
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Айдак Аркадий Павлович 1937 çулхи çĕртмен 7-мĕшĕнче Етĕрне районĕнчи Чурпайра çуралнă. 1961 çулта Чăваш патшалăх педагигика институчĕн историпе филологи факультечĕн вырăс-чăваш уйрăмĕнче аслă пĕлӳ илнĕ. 1960 çулта ПСÇЛКС Чăваш обкомĕн вĕренекен çамрăксен инструкторĕ, 1961 çулта — ССКП Етĕрне райкомĕн пропагандисчĕ, ПСÇЛКСăн Етĕрне райкомĕн пĕрремĕш секретарĕ пулнă. 1962 çулта «Ленинская искра» (Ленин хĕлхемĕ) колхозăн парторганизацин пĕрремĕш секретарĕ вырăнĕнче ĕçленĕ.
1964 çулта ăна «Ленинская искра» (Ленин хĕлхемĕ) колхозăн председателĕ пулма суйланă. Çак вырăнта вăл 43 çул тăрăшнă. Айдак ертсе пынă колхоз Совет Союзĕнче чапа тухать. Аркадий Павлович колхоз ертӳçинче вăй хунă тапхăрта 270 гектар лаптăк çинче çамрăк вăрман ӳсме тытăннă, 84 гектар лаптăк çинче 64 пĕве пӳлнĕ, «Ачак» этно-çутçанталăк паркне тата юланутçăсен шкулне (35 юланут) йĕркеленĕ, шкулсене, клубсене, санаторий туса лартнă.
Чыславсемпе парнесем
Аркадий Айдака чылай орденпа тивĕçтернĕ:
Аркадий Айдака СССР халăх депутатне (1989), Чăваш АССР Аслă Канашĕн депутатне (1985) суйланă. Çаплах ăна вăл районти тата ял совечĕсен депутачĕ те пулнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем:Етĕрне районĕ Категори:Чăваш Енре çуралнисем Категори:1937 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 7-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2012 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 9-мĕшĕнче вилнисем Категори:ХХÇК ылтăн медалĕпе чысланисем
Çуткӳл (Елчĕк районĕ)
Çуткӳл (Белое Озеро) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 198 çын, çав шутра 94 арçын, 104 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Самовочка
Самовочка — Раççей территоринчи юханшыв. Воронеж облаçĕ, Липецк облаçĕ территорипе юхать. Битюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тан бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Битюг. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юпписен бассейнĕ Хопер кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ - Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори:Липецк облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тан бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Битюг юпписем
Шăк хăмпи
Шăк хăмпи (vesica urinaria) — çурăм шăммиллĕ чĕрчунсен тата этемĕн уйăрса кăларакан системăн кĕçĕн тазра вырнаçнă мышцăллă хăвăл орган; пӳресенчен юхса тухакан шăка пуçтарса вăхăтăн шăмалли каналпа кăларать.
Каçăсем
Категори:Уйăрса кăларакан система
.mw
.mw, - Малави патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Малави Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
AIX
AIX (Advanced Interactive eXecutive) - IBM UNIX операци системи. Ку системи POWER тата PowerPC архитектурасинче ĕçле.
Пĕрремĕш версийĕ AIX/RT 2 1986 çулта курăнса кайрĕ.
Каçăсем
Категори:Юникс-евĕр операци системисем Категори:IBM операци системисем Категори:System V Категори:UNIX
Тăрна пăрçи
left|250px
Тăрна пăрçи (Láthyrus) — пăрçаллисен йышне кĕрекен пĕр е нумай çул ӳсекен курăксен ăрачĕ. Вăрман тăрна пăрçи, улăх тăрна пăрçи, çимĕк курăкĕ, сысна паранки сиплĕ ӳсентăрансен шутне кĕреççĕ, карчăк шăлĕ,.
Каçăсем
Категори:Еврази флори Категори:Африка флори Категори:Çурçĕр Америка флори Категори:Кăнтăр Америка флори Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Чĕрĕп йышшисем
Чĕрĕп йышшисем – ку чĕрчунсем хурт-кăпшанкăпа тăранса пурнаççĕ. Кĕлетки йĕпсемпе витĕннĕ. Вĕсемпе вăл тăшмансенчен сыхланать. Чĕрĕп йышши чĕрчунсен урисем кĕске, хӳри кăшт кăна палăрать, сăмси хоботпа вĕçленет, каскăч шăлсем лайăх аталаннă. Çĕр çинче чĕрĕп йышне кĕрекен 15 чĕрчун пурăнать. Пирĕн тăрăхра ахаль чĕрĕп кăна тĕл пулать. Категори:Чĕрĕп йышшисем
Карамами выççăлки
Карамами выççăлки, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Чӳк, 19
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Кужбахты
Кужбахты — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 384 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452273, ОКАТО кочĕ — 80230852004.
Пагуош ăсчахĕсен юхăмĕ
Пагуош ăсчахĕсен юхăмĕ (Pugwash Conferences on Science and World Affairs) — лăпкăлăхшăн, хĕçпăшалсăрланасшăн тата тĕнчери хăрушсăрлăхшăн, тĕнчери термойетре вăрçине хирĕçле тата ăслăлăх пĕрĕçлĕхĕшĕн кĕрешекен ăслăхсен пĕрлешĕвĕ. Пагуош юхăмĕ 1955 çулта çуралать, ун чухне тĕнчери 11 паллă ăсчах, çав шутра А. Эйнштейн, Ф. Жолио-Кюри, Б. Рассел, М. Борн, П. У. Бриджмен, Л. Инфельд, Л. Полинг, Дж. Ротблат, йĕтре энергине вăрçă тĕлĕпе усă курассине чарас конференцие пуçтарас манифестпа Çĕр çинче пурăнан халăхсем умне тухаççĕ.
Кужбахты
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Пагуош ăсчахĕсен юхăмĕ
1987 çулта Тĕнчери студентсен тата çамрăксен Пагуош юхăмне йĕркеленĕ.
Кужбахты
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Пагуош ăсчахĕсен юхăмĕ
Пагуош юхăмне хутшăнакансен шухăшĕсен тĕнчипе сарас тĕллевпе периодика кăларăмĕсем тухаççĕ: «Proceedings of the Pugwash Conferences on Science and World Affairs» (çулсерен 1957 çултанпа), «Pugwash Newsletter» (кашни виçе уйăхра 1963 çултанпа), «Pugwash Occasional Papers» (кашни виççĕ уйăхра 2000 çултанпа), ятарлă монографисемпе евитсем.
Пĕрремĕш конференци
Пĕрремĕш Пагуош конференцийĕ 1957 çулхи утăн 7—11-мĕшĕсенче канад миллиардерĕ тата этем пĕрлĕхĕн ĕçченĕ Сайрус Итон хастаррăн тăрăшнипе унăн çуралнă çĕрĕнче Пагуошра (Çĕнĕ Шотланди, Канада) пуçтарăнать. Конференцире 10 патшалăхран килнĕ 22 ăсчах пулнă (7-шĕ АПШ-ран, çав шутра Герман Мёллер, Лео Силард, 3-шĕ СССР-тан, 3-шĕ Японирен, çав шутра Синъитиро Томонага, Хидэки Юкава, 2-шĕ Аслă Британирен, çав шутра Сесил Фрэнк Пауэлл, 2-шĕ Канадăран, пĕррерĕн Австралирен (Марк Олифант), Австрирен, Китайран, Францирен тата Польшăран). Ытларахăшĕпе, вĕсем йĕтре физикĕсем пулнă. СССР-тан академик Топчиев А. В., профессор Кузин А. М., академик Скобельцын Д. В., çаплах СССР ĂА Президиумĕн тĕп ăсчах секретарĕн пулăшуçи Павличенко В. П. килнĕ. Пĕрремĕш Пагуош конференцийĕ йĕтре хĕçпăшалĕпе усă курни хăрушлăха кăларнине, вăл тĕнчипе сарăлнине тĕрĕслесе тăрассине сӳтсе явнă. Конференцинче Пагуош юхăмĕн пĕрмай ĕçлекен комитетне туса хураççĕ, вăл Лондонра вырнаçать.
1957 çултанпа Пагуош конференцисене çулне 1—2 ăстрăм ирттернĕ. Йĕркелĕвĕн канашĕ йышăннипе 2007 çултанпа Пагуош конференцисене 18 уйăхра пĕрре пухăнаççĕ.
Пагуош юхăмĕн конференцийĕсем хушшинче тĕрлĕ çĕр-шывра темăсемпе симпозиумсем тата семинарсем ирттереççĕ.
Тĕнчери хисепĕ
1995 çулта Пагуош юхăмĕ Лăпкăлăх Нобель парнине «Йĕтре хĕçпăшалĕн шайне тĕнчери политикăра пĕчĕклетес енĕпе çитĕнӳ тунăшăн тата нумай çул хушши çак хĕçпăшала чарасшăн тăрăшнăшăн» тесе тивĕçет.
Каçăсем
Категори:Тĕнчери йĕркелӳсем Категори:Тĕнчери ăслăлăх йĕркелĕвĕсем Категори:Пацифизм Категори:Нобель парнин лауреачĕсем Категори:Йĕтрене хирĕçле юхăмсем
Урсуляк Александра Сергеевна
Алекса́ндра Урсуля́к (нарăс, 4 1983 ç.) — театрпа кино раççей актриси.
Кун-çулĕ
Ашшĕ — раççей режиссёрĕ Сергей Урсуляк, амăшĕ актриса Галина Надирли. Александр Голубева качча кайса уйрăлнă, вĕсен иккĕ хĕрача ӳсет.
«Хура тиккĕ» спектакльти Джулиана рольне сăнарланăшăн ăна 2003 çулта «Кумир» парнине «Шанăç» номинацире тивĕçнĕ.
2003 çулта МХАТ студи-шкулĕнче (Р. Козакпа Д. Брусникинăн курсĕнче вĕренсе тухнă ) та Мускаври А. С. Пушкин ячĕллĕ драма театрĕн труппине йышăннă.
Каçăсем
Категори:МХАТ студи-шкулĕнче вĕренсе тухнисем
Бараев Владимир Васильевич
Бараев Владимир Васильевич (1910, раштав, 5, Пăва уесĕ, (халĕ Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕ) Виçпӳрт Шăмăршă ялĕ — 1942, чӳк, 19 Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи) — чăваш прозăçи тата юмахçи.
СССР ÇП пайташĕ (1939).
Пурнăçĕ
Чĕмпĕрти ялхуçалăх техникумĕнче, Самарти план-экономика институчĕнче вĕреннĕ.
Чăваш кĕнеке палатинче библиограф ĕçне хутшăннă.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
1942 çулхи чӳк уйăхĕн 19-мĕшĕнче вăрçăра пуçне хунă.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем
Мулдашево (Ильчигуловский сельсовет)
Мулдашево  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 115 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453715, ОКАТО кочĕ — 80253820004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Газпром
УАО «Газпро́м» — раççей газ тупăçлакан тата газ валеçекен компани, Раççейри чи пысăк компани («Эксперт» журнал çынрнипе). Отраçлĕн тĕнчере малта пыраканĕ шутланаать. Forbes 2000 (2006) çырнипе, «Газпром» укçа тупăçĕпе европа компанисем хушшинче 64-мĕш вырăнта, 113-мĕш вырăтан тĕнче компанисем хушшинче йышăнать. Компани Fortune Global 500 шучĕпе 22-мĕш вырăнта (2009).
Тулли фирма ячĕ — акционерсен уçă пĕрлĕхĕ «Газпром»; малтанхи ячĕ — Раççейĕн акционерсен пĕрлĕхĕ «Газпром». Регистрлациленĕ товар паллисемпе тивĕçтерӳ паллисем — Газпром (ГАЗПРОМ) тата Gazprom (GAZPROM). Штаб-хваттерĕ — Мускавра.
Кун-çулĕ
1991 çулта СССР аркансан «Газпром» малтан совет республикисем пулнă территоринчи пуянлăхĕсене — ĕçе хунă пăрăхсен виççĕмĕшпе компрессор станцисен чĕрĕкне — çухатать.
1992 çулхи чӳк, 5 РФ Президенчĕ Борис Ельцин «Газпром» патшалăх концерне РАО «Газпром» куçарас Хушу çине алă пусса парать, 1993 çулхи нарăс, 17 Министрсен Канашĕн — РФ Правительствин — йышăнавĕпе РАО «Газпром» йĕркелеççĕ. Çав йышăнупах РАО «Газпром» уставне çирĕплетнĕ.
1996 юпа уйăхĕнче «Газпром» хăйĕн 1 % акцисене лондон глобал депозитари алпусăвĕ тĕсĕпе, 1997 çулта— 2,5 млрд. доллар суммăллă облигаципе вырнаçтарать.
1998 çулта Борис Ельцин Виктор Черномырдина Премьер-министр ĕç вырăнĕнчен хăтарать, вара Правительство тӳрех «Газпрома» темиçе миллиард налук парăмне саплама ыйтать. Налук полицийĕ «Газпромăн» харпăрлăхне конфискаллама тытăнсан, компанин налук тӳлеме тивет. Çав çултах компани пĕрремĕш хут шырлăхне кăтартать. Сăлтавĕ уçă мар, анчах та газ пăрăхĕсем кивелсе кайнă, коррупци ертӳçлĕхĕ е уçă фискал политикипе çутта кăларнă малтанхи çулсен финансă çухатăвĕсем.
2001—2003 çулсенче Владимир Путин хастаррăн «Газпромăн» ертӳçисене улăштарать. Çак реформăна тума ăна хăюллăн Раççейĕн малтан финансă министрĕ ĕç вырăнĕнче пулнă Борис Фёдоров тата Hermitage директорĕ Уильям Браудер пулăшнă.