cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Воя (Кянда юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Онега тинĕс тути юханшывĕсен бассейнĕн Унежма юханшыван бассейнĕн анăç чиккичен Золотица юханшывĕн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккчен, Онега юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Онега.
Чалка тĕс
Асăрхавсем
Категори:Тĕссем Категори:Сăмахсем Категори:Хĕрлĕ тĕс сĕмĕсем
Ясейюк
Ясейюк — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Чеша юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 25 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Воя (Кянда юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ясейюк
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Лонсторф
Лонсторф — (Lohnstorf) — Швейцарири коммуна, Берн кантонне кĕрет.
Зефтиген тăрăхне кĕрет. 221 çын (2006) пурăнать. Официаллă код — 0874.
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
Супăньлĕ опера
Супăньлĕ опера (Soap opera) — вĕçĕ-хĕррисĕр, нимĕнле тĕп шухăша е идейăна пăхăнмасăр, тăсăлакан телесералсем. Чăн малтан кун пек япаласем радиора çуралнă (радиосериалсем).
Каçăсем
Категори:Пĕрлĕх Категори:Культура Категори:Телекурав Категори:Кану
Нарым-Ега
Нарым-Ега — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Камчинская юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  34 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Тяэтль-Тяха
Тяэтль-Тяха — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ампута юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  69 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 59 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Шлайтхайм
Шлайтхайм — (Schleitheim) — Швейцарири коммуна, Шаффхаузен кантонне кĕрет.
1723 çын пурăнать (2006). Официаллă код — 2952.
Эг (Цюрих)
Эг (Egg ZH) — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Шлайтхайм
Каçăсем
Категори:Шаффхаузен кантонĕн хулисем
Эг (Цюрих)
Устер тăрăхне кĕрет. 7923 çын ( 2007, раштав, 31) пурăнать. Официаллă код — 0192.
Каçăсем
Категори:Цюрих кантонĕн хулисем
Хойтарка-Яха
Хойтарка-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Сулахай Хетта юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  96 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук, юханшыв бассейнĕ — Надым.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Мышмаш
Мышмаш — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Леваш юханшыва юхса кĕрет. 10 юханшыв тăршшĕ км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Шер-Вож (Данъёль юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Джерси (трикотаж)
Дже́рси́, jersey, Джерси утравĕн ятĕнчен, — пусма
Каçăсем
Категори:Трикотаж Категори:Пир-авăр Категори:Текстиль
Корасо
Корасо —Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Варчушка юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 64 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень Малонисогорская ялĕнчи Шыв виçекен постран вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Залвай
Залвай — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Венне юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14,8 км, бассейн лаптăкĕ 67,939 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Арчар (юханшыв)
Арчар (Арчар, Арчарица; Ratiaria) — Болгари территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Тăнай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км, бассейн лаптăкĕ 364 км2.
Каçăсем
Категори:Болгари юханшывĕсем
Синуссен теореми
Виçкĕтеслĕх — виçкĕтеслĕх енĕсемпе вĕсене килĕшÿллĕн хирĕçле кĕтессем хушшинчи çыхăнăва кăтартакан теорема. Теоремăн икĕ варианчĕ пур; синуссен ахаль теореми:
Жилкин Дмитрий Васильевич
Жилкин Дмитрий Васильевич  — (1907-03.11.1966), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 61-мĕш çарĕн 75-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 231-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Синуссен теореми
Вçкĕтеслĕхĕн енĕсем хиреçле кĕтессен синусĕсене пропорционаллă. тата синуссен анлăлалтнă теореми пур:
Хуть те мĕнле виçкĕтеслĕхшĕн кунта a, b, c — виçкĕтеслĕх енĕсем,  — килĕшÿллĕн хиреçле кĕтессем, R — виçкĕтеслĕхĕн тул çавракăшĕн радиусĕ.
Асăрхавсем
Категори:Тригонометри Категори:Виçкĕтеслĕхсем Категори:Планиметри теоремисем
Венера (халаплăх)
мини|Венера Венера — Рим халаплăхĕнче илемлӗх, арлӑ-арӑмлӑ юрату, туйӑм туртни, тулӑхлӑх тата пуянлӑхпа телей турри.
Авалхи Греци халаплăхĕнче — Афродитапа танлашать.
Каҫӑсем
Категори:Персонажсем, алфавитпа Категори:Турăсем, алфавитпа Категори:Энеида персонажĕсем Категори:Афродита Категори:Халаплăх персонажĕсем, алфавитпа
Нумеа
Нумеа (Nouméa) — Ҫӗнӗ Каледони утравӗн, (Францин тинĕс енчи çум пĕрлешĕвĕ), тӗп хули. Лӑпкӑ океан ҫыранӗнчи порт. Никель ирӗлтерни. Никель, тимӗр рудасене, пӑхӑр кӑларса леҫни. Халӑхӗ — 97 579 ҫын (2009), хула ҫумӗсемпе пӗрле илсен — 163 723. Хула лаптӑкӗ — 45,7 км².
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Котова (юханшыв)
Котова — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Онега тинĕс тути юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Хой-Яха (Надым юппи)
Хой-Яха  — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Надым юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  88 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук, юханшыв бассейнĕ — Надым.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Матня
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — [Клязьма Ковров хулинчен вăрриччен, Уводь юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Хура Атăл юпписен бассейнĕ Мăкшăран Атăла кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Хура Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн юханшывĕсем Категори:Улатимĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Ньютон—Лейбниц формули
Ньютон—Лебниц формули — Риман интегралне тупассипе функцин умсăнарне (несĕлне) тупасси хушшинчи çыхăнăва палăртакан формула.
Каçăсем
Категори:Математикăлла анализ Категори:Интегралла шутлав Категори:Интеграл Категори:Интегралсем Категори:Исаак Ньютон
Чемондаевка (ял)
Чемондаевка  — Томск облаçĕн Чаински районĕнчи ял,  Подгорное ял тăрăхне кĕрет. Чăваш ялĕсен шутне кĕртмешкĕн сăлтавсем пур.
Кунçул
Интернетран
<Куçару: Чемондаевка ялĕ — никĕсленĕ вăхăт 1909-мĕш çул. Чăн малтан Романовсем, Сергеевсем, Елманкинсем, Павловсем килсе вырнаçнă. Романовсен килйышĕ — Лебатертен, Елманкинсем — Короткинăран. Лере вара вĕсене Столыпин реформи, çĕр çитменни илсе çитернĕ. Юнашарах тап-таса Чемондаевка шывĕ юхать. Чăн та, акмалли çĕре çĕнсе илмелле. Пушар пулăшнă. Уй валли çĕр пысăкланнă. Тайга пуянлăхĕ иксĕлми. Ку — тап-таса чăваш ялĕ пулнă. 1930-мĕш çулта Октябрь ячĕллĕ колхоз тунă. Унăн пĕрремĕш ертÿçи — Андрей Вишнев. Ялта 9 кил, 50 çын. Вăрçă умĕн малтанхи вырăссем килсе вырнаçнă.>
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Категори:Томск облаçĕн Чаински районĕнчи пурăнан вырăнсем
Безрыбная (Месна юппи)
Безрыбная — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО, Архангельск өлкәсе территорипе юхать. Юханшыв Месна юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 86 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Шурă тинĕс юханшывсен бассейнĕ Воронов сăмсахĕнчен Канин сăмсахĕ таран (мезень юханшыва кĕртмесĕр)]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывĕсĕм Категори:Архангельск облаçĕн юхагшывĕсем
Нарых
Нарых — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Негус-Ях юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  273 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Фелланден
Фелланден (Fällanden) — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Нарых
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Вырă (ял)
Ял тытăмĕ, йышĕ
2002-мĕш çулта 135 çын пурăннă, вĕсенчен % чăвашсем, % вырăссем.
2010-мĕш çулта 101 çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕКатегори:Чĕмпĕр облаçĕн Майна районĕн ялĕсем
Вут-шарçă
Вут-шарçă, çавăн пекех Пушарнăй — вут-шартан сыхланас тата тухнă вут-шара сÿнтерес енĕпе профессилле майпа ĕçлекен çын.
Асăрхавсем
Категори:Пушар хăрушсăрлăхĕ Категори:Пушар Категори:Профессисем
Фелланден
Устер тăрăхне кĕрет. 7177 çын ( 2007, раштав, 31) пурăнать. Официаллă код — 0193.
Мюледорф
Мюледорф — (Mühledorf BE) — Швейцарири коммуна, Берн кантонне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
Такана (Çĕрпӳ районĕ)
Такана, Takana(Таганы) — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял. Ялти 103 ҫуртра 153 ҫын пурӑнать.
Тавралăхĕ
Кĕçĕн Çавалăн сулахай çыранĕнче вырнаçнă. Шупашкар - Канаш трассăран асфальт çулĕ кĕрет.
Топонимика
Такана ял пулăвне ăслăхра çапла ăнлантарма май пур.
Ӗлĕк ялта 150 кил патнех пулнă, халĕ вара ял ватă: пурĕ 120 кил-çурт пулсан, пурăнаканни 80 кил анчах...
1930-мĕш çулсенче таканасем кăçат йăвалас ăсталăха алла илеççĕ. Урăх ăстасем те ялта пулман мар. Акă илер-ха Филиппов Никифор Филипповича. Вăл ăсталанă çӳпçе-каткана, чĕрес-сопнине ку тăрăхри ялсенче тытса пăхман чăваш  çук та пулĕ.
Кашни самантăн, вăхăчĕн хăйĕн йĕрки,çынни. Çапла пулнă Таканара та. Ӗлĕк кӳршĕре пурăнакан ялсем таканасенчен шикленнĕ, мĕншĕн тесен ку ялта хура юпа лартма шутланă. Сăлтавĕ те пулнах-тăр çав. Ялти улшуçсем, Микуçпа Уйăп, мĕн чул лаша вăрласа тутарсене сутман-ши. Вĕсен килĕнче те лаша хупмалли е пытармалли вырăнсем çĕр айĕнче пулнă теççĕ, пырса пăхсан та никам тупайман. Ял халăхĕ аса илнĕ тăрăх, çак вăрăсем кӳршĕ ялсен лашисене тĕкĕнмен, аякри ялсене вăрлама çӳренĕ. Çула тухмалли лашисене те аш çитернĕ-мĕн вĕсем. Çĕр каçа 100 çухрăм чупма пултарайман лаша-лаша-и вăл тенĕ пулать Микуç мухтанса.
Урамсем
Такана ялĕ тăватă урамран тăрать, анчах хăшĕ маларах пуçланнине калаймарĕç ватăсем.
Аслă урам < аслă «широкий»+урам «улица». Ку урам ыттисемпе танлаштарсан сарлакарах. Ӗлĕк çак урамра çамрăксем вăййа пуçтарăннă. Ӳсĕме кура икĕ тĕлте вăйă иртнĕ:айванраххисем-Ильин Германсен вырăнĕнче (ку вырăнта хушă пулнă), аслăраххисем — Гордеев Макарсен тĕлĕнче. Пĕр вăхăтрах елюкассисемпе Такана яш-кĕрĕмĕ юрласа ярсан, Кĕçĕн Çавал тăрăх каçхи юрă инçе-тнçе кайнă, хăйĕн асамлăхĕпе тыткăнланă.
Тепĕр урамĕ — Хыçалти урам. Ялăн хĕвел анăç енче вырнаçнă.
Çавал еннерех вырнаçнă урама Шалтикас теççĕ.
Инфляци (космологи)
Çут Тĕнчен инфляцилле моделĕ (inflatio «хăмпăланса хăпарни») — Çут Тĕнче тата вăл сарăлнин саккунĕ пысăк сирпĕнĕвĕн малтанхи тапхăрĕнче (температура  1028 K чухлĕрен те пысăкрах чухне) мĕнле пулни пирки гипотеза. Ун чух, шутланă тăрăх, вĕри Çут Тĕнчен стандартлă моделĕпе танлаштарсан, сарăлу хăвăртланупа (a > 0)  пулса пынă.
Такана (Çĕрпӳ районĕ)
Урамсем
Çавал хĕррипе тăсăлакан тепĕр пĕчĕк урама Çырмакас теççĕ.
Инфляци (космологи)
Теорие çуратса малалла аталантаракан астрофизиксем: Алан Гут (1947 çур., космологири «инфляци» термина шăпах вăл кĕртнĕ ), Алексей Старобинский(1948 çур.), Андрей Линде(1948 çур.), Вячеслав Муханов(1956 çур.) , Геннадий Чибисов (1946-2008) тата ытти хăшпĕрисем[камсем?].
Каçăсем
Категори:Инфляци (космологи) Категори:Хальхи физикăн татса паман ыйтавĕсем Категори:Физикăри гипотезăсем Категори:Астрономири гипотезăсем
Такана (Çĕрпӳ районĕ)
Урамсем
Çуркуннехи хĕвел Кĕçĕн Çавал хĕрринче юра ирĕлтерсен, ача-пăча кунтан татăлман. Тин çеç тухнă тăпра çинче (сăрт çамкинче ) тĕрлĕ вăйĕ йĕркеленĕ. Кив çăпатасене сĕтĕрсе лав турттармалла вылянă. Юç сăмсинчен кăвак тăм кăларса тĕрлĕ кĕлеткесем ăсталанă, лавкалла вылянă.
Такана çумĕпе Кĕçĕн Çавал юхса иртет.Çуркунне пулсан шыв самаях улăха тухса каять.
Таканасем каланă тăрăх Микула ятлă пуян çыннăн Çавал çинче 7 арман пулнă, ун патне ĕçлеме тата авăртма е çăм таптарма çӳренĕ. Микула никамран та хăраман, яланах пĕччен çӳренĕ ,анчах вăрă-хурах тапăнни те пулман мар. Апла пулин те çак чее те ăста пуян хăйне кӳрентерекенсене тавăрма яланах май тупнă. Халăхра ăна асамлă Микула тенĕ, темле вăйпа усă курма пĕлет тесе шутланă ун пирки. Хăй патĕнче ĕçлеме те тӳрĕ чунлă çынсене çеç илнĕ тет. Çырмакасран Шăхале каймалли çула Микула халăха чул кăларттарса сартарать, мĕншĕн тесен çул шурлăхлă пулнă. Чул сарса çул тунă хыççăн Микулан Шăхальти арманне халăх йышлă çӳреме тытăнать.
Вăрмансем
Такана тăрăхĕ вăрмансемпе пуян мар, анчах ватăсем каланă тăрăх хăш пĕр çырма – çатрасенче вăрмансем пулни паллă, хĕллехи сивĕ кунсенче хутма вут-шанкă кирлĕрен касса пĕтернĕ имĕш.
Чурачăкран Таканана тӳртен пырса кĕнĕ тĕлте пĕр пысăках мар вăрман пур. Раççа < рус. «роща»теççĕ ăна халăхра. Çак вăрмана вăрçă вăхăтăнче ял халăхне вутлăх касма пайласа панă. Тĕпĕ-йĕрĕпех касса пĕтернĕ ăна таканасем, анчах кайран хунавран çĕнĕ вăрман ӳснĕ. Ӗлĕк кунта шĕшкĕ йывăççи нумай пулнă теççĕ.
Раççаран хĕвел тухăçнерех вырнаçнă тепĕр пĕчĕк вăрмана Упа кати теççĕ. Хăй пысăках мар пулин те кăмпа-çырлапа пуян çак вăрман. Хăшăсем Раççапа Упа катине лартса ӳстернĕ вĕрмансем теççĕ, теприсен шухăшĕпе çак вăрман лаптăкĕсем авалхи вăрмансенченех юлнăскерсем.
Упа кати çумĕнче икĕ уйрăлса тăракан лаптăк пур: пĕри – Пĕчĕк ката, тепри – Пысăк ката.
Варсемпе сăртсем
Такана çырма-çатра хушшинче ларать. Ялăн хĕвел- анăç енче Мăн сăрт пур. Унччен тыр-пул аван туса илнĕ пулсан, халĕ вара çерем ути пусса кайнă, шарлак çăмăрсем хыççăн карта кăмпи пуçтарма çӳрет ял халăхĕ.
Чурачăкран Таканалла килнĕ çул çинче пĕр айлăклă вырăн пур. Ӗлĕк çурхи шыв çак вырăна питĕ вăйлă капланса аннă тет. Пĕррехинче çуна лавĕпе пыракан çынна та юхтарса кайнă-мĕн. Ял çыннисем çурхи шывпа кĕлет те юхса кайни çинчен калаççĕ. Çавăнтан Кĕлетлĕ вар теме тытăннă. Аслă çул тунă хыççăн çурхи шыв çулĕ питĕрĕннĕ. Халĕ ун пек шыв капланса килмест.
Упа кати çумĕнчи çырмана Палăк вар < антр. Палей [Магн., 5604]. Ку çырма Паваркасси енчен (Киремет айĕнчен) ял еннелле тăсăлакан çырма. Авал кунта вăрман кашланă тет, улмуççи тункатисем ларнине хальхи ватăсем те астăваççĕ. Çырми питĕ тарăн пулнăран ял халăхĕ анса хăпарма та шикленсе тăнă.
Аслă çул çине тухнă чух сылтăм енче çырма юлать – Киван вар: кив +ана + вар. Ку варта курăк лайăх çитĕннĕ, ял халăхĕ утă хатĕрленĕ. Йĕрĕхпе Такана хушшинче (Çавал хĕрринчи) çырмана-Аппас вар<антр. Апась [Магн.,623]+вар<<овраг>>теççĕ.
Хальхи хăмла пахчи çумĕпе тăсăлакан айлăк çырмана Рахчавар: раща <<роща>>+вар <<овраг>> теççĕ.
Ку варсенче халĕ ял кĕтĕвĕ çӳрет. Таканасен чи начар, тулăхсăр çĕрĕсем Пӳркеш сăртĕнче <антр. Буршей [Магн., 1453]+сăрт <<холм>> шутланнă. Колхоз тунă тапхăрта инхозсене çак вырăнта çĕр касса панă теççĕ. Ялти ватăсем ун чухнехи такмак йĕркисене халĕ те манмаççĕ-ха.
Улпут тарçине вĕлернĕ çырмана Чура сăрчĕ  < чура «раб» + сăрт «холм» тенĕ.
Çăлсем
Ял çырмаллă вырăнта ларать пулин те çăлкуçсемпе пуян теме çук. Чи вăйлă та сиплĕ çăлкуç вăл – Чашлама.Аслă çарантан юхса тухса Кĕçĕн Çавала васкать. Ялтан инçерех вырнаçнă пулсан та çынсем Чашлама шывне пураксемпе ăса-ăса кайнă. Таканасем çеç мар, кӳршĕ ялсенчен те сиплĕ шыва ăсма çӳренĕ тет. Халĕ ял халăхĕ шыв ăсма кунта çӳремест. Иртсе çӳрекен çеç ăш хыпсан Чашлама шывне тăраниччен ĕçет. Карланкана хытаракан шыв мар, çемçе шыв теççĕ ватăсем. Çăлкуçĕ халĕ те ĕлĕххи пекех вăйлă тапса тăрать.
Ялта,Çырмакасси урамĕнче, Юççи çăлкуçĕ <  антр. «Люся» çăл куçĕ. Çакăнтах тепĕр çăлкуç - Тимĕрç çăлĕ пур. Çынсем астăвасса Михаля ятлă тимĕрçĕн кил-çурчĕ те тимĕрç лаççипе юнашарах пулнă, çăлкуçĕ те çумра. Çак çăлкуçсенчен таканасем халĕ те шыв ăсаççĕ.
Хурнуй пуссинче ĕçлесе ăш хыпсан шыв ĕçме Юркка çăлне кайнă. Чи малтан Юркка ятлă чăваш çăл чавса кăларать, пура лартать.Çапла çăлкуç ячĕ те паянхи кунчченех ун ячĕпе çӳрет.
Кун-çулĕ
Çавал хĕрне килсе вырнаçнă ял историйĕ хăйне евĕр кăткăс. Ватăсем астăвасса Такана ялĕ халь вырнаçнă вырăнта пулман. Чи малтанах таканасем Хурнуй çумĕнчи çырма пуçĕнче (Вутлан чиккинче теççĕ ватăсем) пурăннă тет.
Анчах пĕррехинче ялта пушар тухать. Ял çумĕнче нимĕнле шыв та пулман пирки халăх вут-кăвара пусараймасть, çапла ял вырăнĕ кĕл купи çеç пулса юлать. Çуннă ял вырăнне чăваш çĕнĕрен кил-çурт çавăрмасть, урăх вырăн шырать. Кĕçех Кĕçĕн Çавал леш енчи (хевел тухăç енчи) сăрта, Йĕрĕх вăрманĕ çумнерех, куçса килеççĕ. Анчах кунта та тĕпленсех лармаççĕ, шыв инçерех пулни шутлаттарать. Сăртран аяларах, лапамра,илемлĕ вырăн асăрханă. Вăйлă çăлкуçĕ те, çумрах Кĕçĕн Çавалĕ те - халăхăн тахçанхи ĕмĕчĕ.
Çапла Чашлама çăлкуçĕ çумĕнчех ял çĕкленет. Питĕ аван, мĕнле вырăн. Савăнса пурăн çеç темелле, анчах ял халăхне инкек ку вырăна куçсан та йĕрлеме пăрахмасть-ха: ачасем шывра путса вилме пуçлаççĕ. Аптранă енне пиччĕшĕпе шăллĕ Кĕçĕн Çавал тăрăх кăшт кăнтăрарах кайса, юхан шывăн сулахай енне, кил-çурт çавăраççĕ. Ку вăл 1800-мĕш çулсенче пулнă пулмалла теççĕ ватăсем.Чашлама çумĕнчи ял çыннисем те çĕнĕ вырăна куçма тытăнаççĕ.
thumb|120px|Лаша [[таканĕ.]]
Этимологи
Çĕнĕ вырăнта çĕн пӳрт ĕçкисем пуçланаççĕ. Хăнана пуçтарăннă çынсем яла мĕн ят памалли çинчен тавлашсах калаçнă. Ял çыннисенчен пĕри çапла сĕннĕ: «Çĕн вырăнта, çĕн пӳртре пĕрремĕш парне такана пулчĕ, апла пулсан яла та Такана тесе калас».Пурте çак шухăшпа килĕшнĕ имĕш.
Ял ячĕ пирки халăхра çакăн пек шухăш та пур.Такана ялне виçĕ енчен виçĕ тарăн çырма хупăрласа тăрать.Çӳлтен пăхас пулсан чăн-чăн лаша таканĕ теççĕ пĕрисем,теприсем ӳпĕнтернĕ такана пек теççĕ.Тен,çавăншăн Такана темен-ши?
Ял XX ĕмĕрте
1917 çулччен Хусан кĕпернинчи Çĕрпӳ уесĕн Чурачăк вулăсне кĕнĕ.
Шкул историйĕ
Такана ялĕшĕн шкул уçни питĕ пĕлтерĕшлĕ пулнă. Шкула уçма 1913 çулта Земски пухăвĕнче шутланă. Ялти шкул тăватă класлă пулнă. Ăна 1982 çулта ачасем сахал пирки хупнă. Ачасем Чурачăк шкулне çӳреме пуçланă. Халĕ пирĕн ял ачисене Чурачăк шкулне автобус турттарать.
Урамсем
Ялта пурĕ ултă урам: Хыçалти урам (Задняя); Аслă урам (Центральная); Шалтикас (Шалтикас); Çырмакас (Овражная); Колхоз урамĕ (Колхозная); Кукăр урам (Кривой переулок).
Организацисем (йĕркелӳ вырăнĕсем)
Такана ачисем Чурачăкри пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан шкула вĕренме çӳреççĕ.
Çăвасемпе Киремет вырăнĕсем
Ял халăхĕ мĕн астăвассах вилĕ пытарма Чурачăка çӳренĕ. 1968 çулта çеç таканасене Раççара (ял çумĕнче вăрманта) çăва вырăнĕ касса параççĕ, чи малтан Лукаç ятлă çынна пытараççĕ.
Выльăх çăви Чашлама патĕнче, çӳлерех пулнă. Халĕ унта пытармаççĕ.
Çурт вырăн çырминче çеремлĕрех лапам вырăн пур. Кунта йывăçсем те пулнă тет, халĕ темиçе хурăн çеç ӳсет. Таканасен киремет вырăнĕ пулнă кунта. Ватăсем каланă тăрăх, çак лапама шăпăрпа шăлса тăнă. Инкек-синкек килсе тухсан киремете килсе парне панă, чӳкленĕ.
Чи пысăк чӳксене ирттермелли вырăн Кĕçĕн Çавал хĕрринчи сăрт çамкинче пулнă пулмалла тесе шутлаççĕ ялти ватăсем.
Паллă çынсем
Кашни ял хăйĕн çыннисемпе, вĕсен ĕçĕсемпе палăрса тăрать.
Иван Максимович тата Анфиса Васильевна 6 ача ӳстерсе çитĕнтернĕ. Павлова Дина Ивановна 1946 çулта çуралнă.Канаш медицина училищине вĕренсе пĕтернĕ, Шăхасан ялĕнче медсестра пулса ĕçленĕ.
Ăна 1980 çулта ЧАССР Аслă Канашĕн Хушăвĕпе политикăпа воспитани ĕçĕнчи пысăк çитĕнӳсемшĕн Хисеп грамотипе тата «Ӗç ветеранĕ»медальпе чысланă.
Вăл халĕ Шупашкар хулинче пурăнать, вĕсем Тамара Семёновнăпа пĕрле икĕ хĕр пăхса ӳстернĕ. Асли университет пĕтернĕ,кĕçĕнни ача садĕнче воспитатель пулса ĕçлет.
Ăна  1942 çулта пуш уйăхĕн 18-мĕшĕнче вăрçа чĕнеççĕ. Вăрçăра 1942-1944 çулсенче Ленинградра çапăçнă. Ăна контузи пулать. Госпитальте нумай выртнă. Медальсемпе чысланă: «Ленинграда хӳтĕленĕшĕн», «Çапăçура палăрнăшăн». 2008 çулта çере кĕрет.
Каçăссем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Котвиска
Котвиска —Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Рочуга юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 46 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 45 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень Малонисогорская ялĕнчи Шыв виçекен постран вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Сĕт йӳçекĕ
Сĕт йӳçекĕ (химилле формула — C3H6O3) — органикăлла вăйсăр йӳçек, вăл чикĕлле   карбонла йӳçексен шутне кĕрет.
Стандартлă малсăлтавсем чухне сĕт йÿçекĕ — палăрăмлăхлă шăршăллă тата шурă тĕслĕ пĕр никĕслĕ  карбонла оксийӳçек. Сĕт йÿçекĕн тăварĕсене тата эфирĕсене лактат теççĕ.
Сахал тоннажлă хими сĕт йÿçекĕн 4 сортне туса кăларать: химилле таса, «фармакопейлă», «техникăлла» тата «апат валли».
Каçăсем
Категори:Оксийӳçексем Категори:Консервантсем Категори:Гликолиз Категори:Пĕр никĕслĕ карбонла йӳçек Категори:Йӳçеклĕх регуляторĕсем
Жираф йышшисем
Каҫӑсем
Категори:Сĕтпе ӳсекенсен йышĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Жираф йышшисем
Рубе
Рубе (Roubaix) — Франци коммуни, регион О-де-Франс, Нор департаменчӗ, Лилль тавралӑхӗ, кантонсем Рубе-1 и Рубе-2.
Ватрело хулинчен 3 км кӑнтӑр-хӗвеланӑҫнелле вырнаҫнӑ. Халӑхӗ (2014) — 95 600 ҫын.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Залль
Залль — Германи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Кохер юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18,8 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Межица
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — [Клязьма Ковров хулинчен вăрриччен, Уводь юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Хура Атăл юпписен бассейнĕ Мăкшăран Атăла кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Хура Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн юханшывĕсем Категори:Улатимĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Грин формули
Грин формули — çаврăмлă C контур тăрршшĕнчи йĕр интегралĕпе тата хайхи контурпа витĕнекен пĕр çыхăнуллă D калăпăшри иккĕлле интеграл хушшинчи çыхăнăва палăртать.
Угпан-Ягун
Угпан-Ягун — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Энтль-Ими-Ягун юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  6 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Грин формули
Анлăрах Стокс теоремин уйрăм палăрăмĕ пулса тăрать. Джордж Грин — акăлчан математикĕ, формулăна ун ятне панă.
Калăпăр, C — лаптак çинчи позитивлă ориентациленнĕ татăклăн яка çаврăмлă йĕр,  D текенни — C йĕрпе чикĕленекен калăпăш. Енчен те P = P(x,y), Q = Q(x,y) функцисене  D калăпăшра палăртнă-тăк тата вĕсен татти-сыпписĕр ,  харпăр тăхăмсем пулсан, вара
Угпан-Ягун
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Грин формули
Интеграл символĕ çинчи çаврашка C йĕр çаврăнăмлă пулнине пĕлтерет.
Каçăсем
Категори:Математикăлла анализ Категори:Интегралла шутлав Категори:Интеграл Категори:Интегралсем
Угпан-Ягун
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Хемменталь
Хемменталь — (Hemmental) — Швейцарири коммуна, Шаффхаузен кантонне кĕрет.
Шер-Куча
Шер-Куча — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Ижма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Асăрхавсем == ==
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Мяколица
Мяколица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Сухона юханшыва юхса кĕрет. 43 юханшыв тăршшĕ км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Миткаль
Митка́ль (перс. меткал) — мамăкран тунă çÿхе кăра (шуратман) пусма
Каçăсем
Категори:Мамăк тĕртĕмсем Категори:Тĕртĕмсем Категори:Пир-авăр Категори:Текстиль Категори:Миткаль
Акри (юханшыв)
Акри (Rio Acre) — Боливи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Мадейра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 650 км, бассейн лаптăкĕ 30000 км2.
Каçăсем
Категори:Боливи юханшывĕсем
Григорьев-Савушкин Павел Григорьевич
Григорьев-Савушкин Павел Григорьевич (12.11.1916, Малые Гвоздки ялĕ, Валдай уесĕ, Новгород кĕперни, Раççей империйĕ — 23.3.1990, Шупашкар, Чăваш АССР) — чĕрӳқерçĕ, график, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳкерçи, Чăваш АССР К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх премин лауреачĕ, Чăваш АССР халăх ӳкерçи, СССР ӲП пайташĕ (1961 ç.).
Биографи
1916 çулхи чӳкĕн 12-мĕшĕнче Новгород кĕпернин (Раççей империйĕ) Валдай уесĕнчи Малые Гвоздки ялĕнче çуралнă.
1932—1936 çулсенче Ленинградри ӳнер-педагогика училищинче пĕлӳ илнĕ. 1937—1941 çулсенче Ӳнерсен Академинчи хатĕрленӳ курсĕсенче ăсталăхне ӳстернĕ.
1946—1976 çулсенче Шупашкарти ӳнер училищинче студентсене хăйĕн ăсталăхне панă.
Каçăсем
Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн ӳкерçисем Категори:Чăваш АССР халăх ӳқерçисем Категори:Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳкерçисем Категори:1916 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1990 çулта вилнисем Категори:Пушăн 23-мĕшĕнче вилнисем
Ĕнентерӳ (пĕлтерĕшсем)
Ĕнентерӳ:
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Куше-река
Куше-река — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Шурă тинĕс юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 78 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Онега тинĕс тути юханшывĕсен бассейнĕн Унежма юханшыван бассейнĕн анăç чиккичен Золотица юханшывĕн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккчен, Онега юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Онега.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Интеллигенци
Интеллигенци — ку сăмахăн икĕ тĕп пĕлтерĕш.
Каçăсем
Категори:Культура социологийĕ Категори:Социаллă ушкăнсем
Грайфензее (Цюрих)
Грайфензее (Цюрих) (Greifensee ZH) — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Устер тăрăхне кĕрет. 4816 çын ( 2007, раштав, 31) пурăнать. Официаллă код — 0194.
Каçăсем
Категори:Цюрих кантонĕн хулисем
Айтĕс
Айтĕс (subspecies, йышăннă аббревиатурăпа: . Е ) биологи систематикинче — е тĕс тенинчен кĕçĕнрех таксономи рангĕ, е çав рангри таксономи ушкăнĕ.
Асăрхавсем
Категори:Таксономи Категори:Биологи систематики
Жираф
Жираф (лат. Giraffa camelopardalis; от араб. زرافة‎ зарафа) — жираф йышшисен йӗкӗр чӗрнеллӗ сӗтпе ӳсекен чӗрчун. Ҫӗр ҫинче пурӑнакан чи ҫӳллӗ чӗрчун.
Каҫӑсем
Категори:Теветкеллĕ тĕссем Категори:Сĕтпе ӳсекенсен йышĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Жираф йышшисем Категори:Африкăри сĕтпе ӳсекенсем
Энергилле шай
Энерги шайĕ (тĕрĕсрех Энергилле шай темелле) — квантла (урăхла каласан, микропĕрчĕсенчен тăракан тата квантла механика саккунĕсене пăхăнакан) тытăмсен энергийĕн хăй пĕлтерĕшĕ.
Литература
Категори:Квантла хими Категори:Атом физики Категори:Квантла физика Категори:Квантла механика Категори:Энерги
Етĕрнери педагогика училищи
Етĕрнери педагогика вĕрентĕшĕ — Чăваш АССР Етĕрне хулинче (1925-1955 çулсенче ĕçленĕ вĕренӳ керменĕ
Истори
1925 çулăн раштав уйăхĕнче 2-мĕш шайри хула шкулĕ вырăнĕнче педагогика техникумĕ уçнă. Пуçламăш классенче вĕрентекенсене хатĕрленĕ. 1932 çулта физкультура уйрăмне йĕркелесе янă. Çаплах вĕрентекенсен ăсталăхне ӳстерекен курса хута янă.
30 çул хушшинче 2 пине яхăн специалиста хатĕрленĕ.
Училищĕре Л.Я. Агаков, О.Я. Агакова вĕренсе тухнă.
Невдар-Ега
Невдар-Ега — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Вандрас юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  75 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Березов (Немнюга юппи)
Березов — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Немнюга юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 148 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Шурă тинĕс юханшывсен бассейнĕ Воронов сăмсахĕнчен Канин сăмсахĕ таран (мезень юханшыва кĕртмесĕр)]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Туркуэн
Туркуэн (Tourcoing) — Франци коммуни, регион О-де-Франс, Нор департаменчӗ, Лилль тавралӑхӗ, кантонсем Туркуэн-1 тата Туркуэн-2. Бельги чиккинчен ҫывӑх.
Халӑхӗ (2014) — 95 329 ҫын.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Зальбах
Заальбах — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Гельпе юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 2,498 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Шеринг
Шеринг (Schering) — нимĕç хушамачĕ.
Яберг
Яберг — (Jaberg) — Швейцарири коммуна, Берн кантонне кĕрет.
Зефтиген тăрăхне кĕрет. 257 çын (2006) пурăнать. Официаллă код — 0868.
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
Сăрă тĕс
Сăрă тĕс — тĕс.
Каçăсем
Категори:Тĕссем
Котловец
Котловец —Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Пёза юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 246 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень Малонисогорская ялĕнчи Шыв виçекен постран вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Химилле формула
Химилле формула — химилле элементсен символĕсемпе, хисепсен тата ытти пулăшу паллисемпе (хăлăпкасемпе, тиресемпе т. ыт. те) химилле пĕрлешӳсен тытăмне тата структурине малсăлтавлăн кăтартни. Химилле формулăсем хими чĕлхин пĕр пайĕ пулса тăраççĕ, вĕсем пулăшнипе химилле реакцисен схемисемпе танлăхĕсене, çавăн пекех химилле классификацие тата япалалăхсен  номенклатурине майлаштараççĕ.
Калас пулать, химилле формула тенине хими формули тенипе ылмаштарма май çук. Мĕншĕн тесен пĕлтерĕщшĕсем пач урăхла.
Каçăсем
Категори:Химири тĕп шухăшсем тата палăртавсем Категори:Формулăсем Категори:Формула
Шер-Лапъюга
Шер-Лапъюга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Лапъюга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Хольдид-Яха
Хольдид-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ты-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  18 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук, юханшыв бассейнĕ — Надым.
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Варрилле вăй
Литература
Категори:Вăй Категори:Механика
Негус-Ях
Негус-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Мăн Юган юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  191 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 298 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Факторйыш
Фактор-йыш — уйрăммăн илнĕ \sim эквивалентлăх шайлашулăхĕн X йышри мĕнпур эквивалентлăх класĕсен йышĕ, ăна X/\!\sim символпа паллă тăваççĕ. Йыша эквивалентлă элементсен класĕсем çине пайланине факторизаци теççĕ.
Вуламалли
Категори:Йышсен теорийĕ
Константтă
Константтă, улшăнманскер, е улшăнми кап (constans, камăнлăх ÿкĕмĕнче constantis — пĕр пек, улшăнман) — скалярла е векторла улшăнман кап,  вăл шутра  математикăра, физикăра, химире.
C
капăн улшăнманлăхне кăтартса çапла çыраççĕ «Константтă» термина, ялан тенĕ пекех тата мĕнле тĕллевчĕке шутланине пăхмасăр, хисепле харпăр пĕлтерĕш пур капсем тĕлĕшпе усă кураççĕ. Сăмахран, π хисеп, Эйлер — Маскерони константти, Авогадро хисепĕ, Планк константти тата ытти те. Тепĕр чухне константтă тесе харпăр ситуацире е процесра улшăнман физикăлла кап пирки калаççĕ, урăхла каласан, уйрăм теллевчĕке шутланă чухне. Кун пек чухне
X
улшăнманлăхне символла çапла палăртаççĕ: (idem — çавах тенине пĕлтерет). Тепĕр енчен,
Y
улшăнать пулсан, çавна символла çапла çыраççĕ:
Тĕслĕхсем
Макроскопла палăрăмĕсем улшăнакан
Ульп-Ягун
Ульп-Ягун — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Лимпас юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  23 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Константтă
Тĕслĕхсем
P
Ульп-Ягун
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Макулатура
Макулату́ра (Makulatur, maculo — варалатăп) — производствăра юлакан, тĕрлĕрен хутпа карттунпа усă курса тирпеленĕ хыççăн малашне сӳс чĕртавар туса усă курма юрăхлă каяшсем. Литературăра макулатура вырăнне «иккĕмĕшле сӳс» е «иккĕмĕшле чĕртавар» синонимсене тĕл пулма пулать.
Константтă
Тĕслĕхсем
V
Шакуров Сергей Каюмович
Сергей Каюмович Шакуров (1.1.1942, Мускав) — совет кино актёр.
Константтă
Тĕслĕхсем
(калăпăш),
Макулатура
Каçăсем
Категори:Хут Категори:Каяшсене утилизацилени тата тирпелени
Шакуров Сергей Каюмович
Каçăсем
Категори:1942 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 1-мĕшĕнче çуралнисем
Константтă
Тĕслĕхсем
T
(абсолютлă температура),
n
хисепле параметр (мольпе виçнĕ газ шутлавлăхĕ) текен капсемпе тата
константтăпа (газăн универсаллă константти) курăнакан идеалла газшăн:
Бени (юханшыв)
Бени (Río Beni) — Боливи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Маморе юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1619 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Константтă
Константтăлла функци
Константтăлла функци  — аргумент епле пулнине пахмасăр ялан пĕр пĕлтерĕшлĕ пулакан функци.
Бени (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Боливи юханшывĕсем
Константтă
Константтăлла функци
Сăмахран, f(x)=5 — константтăлла функци.
Хуть те мĕнле x пулсан та унăн пĕлтерĕшĕ 5, мĕншĕн тесен аргумент епле пулни пĕлтерĕшсĕр.
График çинче (координатсен тӳр кĕтесле тытăмĕнче, лаптак çинче) константтăлла функци абсциссăсен тĕнĕлне паралеллĕ тӳрĕ йĕр пек.
Асăрхавсем
* Категори:Константтăсем Категори:Улшăнман кап
Окапи
Окапи е Джонстон окапийӗ (Okapia johnstoni) — йӗкӗр чӗрнеллисен тӗсӗ, жираф йышшисен окапи (Okapia) йӑхӗн пӗҏтен пӗр пайташӗ.
Каҫӑсем
Категори:Теветкеллĕ тĕссем Категори:Сĕтпе ӳсекенсен йышĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Жираф йышшисем Категори:Африкăри сĕтпе ӳсекенсем
Хемисхофен
Хемисхофен — (Hemishofen) — Швейцарири коммуна, Шаффхаузен кантонне кĕрет.
194 çын пурăнать (2006). Официаллă код — 2962.
Каçăсем
Категори:Шаффхаузен кантонĕн хулисем
Мăн Бугряница
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Шурă тинĕс юханшывсен бассейнĕ Воронов сăмсахĕнчен Канин сăмсахĕ таран (мезень юханшыва кĕртмесĕр)]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Метерка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — [Клязьма Ковров хулинчен вăрриччен, Уводь юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Хура Атăл юпписен бассейнĕ Мăкшăран Атăла кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Хура Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн юханшывĕсем Категори:Улатимĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Хомас-Юган
Хомас-Юган — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Сулахай Хетта юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  336 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук, юханшыв бассейнĕ — Надым.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Маур
Маур (Maur) — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Устер тăрăхне кĕрет. 9080 çын ( 2007, раштав, 31) пурăнать. Официаллă код — 0195.
Каçăсем
Категори:Цюрих кантонĕн хулисем
Смалайкин Александр Дмитриевич
Александр Дмитриевич Смалайкин (21.2.1929, Туканаш, Хĕрлĕ Чутай районĕ, Чăваш АССР — 6.10.2006, Хĕрлĕ Чутай сали, Чăваш Республики, РФ) — ялхуçалăх ĕçĕсене йĕркелекенĕ, коммунизм ĕçченĕ, «Искра» колхоз председателĕ, Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ (1971)
Биографи
1929 çулхи нарăсăн 21-мĕшĕнче Хĕрлĕ Чутай районĕнчи Туканаш ялĕнче çуралнă. 13 çул тултарсан тăлăха тăрса юлнă. Тăван ялтах çитĕннĕ. 15 çула çитсен, 1944-па «Передовик» колхозра ĕçе пикеннĕ. Çара хĕсмете кайиччен Мичурин ячĕллĕ тата «Искра» колхозсенче ĕçленĕ. 1949 çулта Хĕрлĕ Çара илнĕ. Унта, 1952 çулта, партине кĕнĕ. Хĕсметрен таврăнсан Чăваш ялхуçалăх шкулне вĕренме кĕнĕ, 1955 çулта ăнăçлă вĕçленĕ. 1955/1956 çулсенче Мичурин ячĕллĕ колхозра агрономом пулса тăрăшнă. 1956 çулта «Искра» колхоз председательне суйланă. 1965 çулта Мускавра Партин аслă шкулĕнче пĕлӳ илнĕ. 1966 çулта ăна Ленин орденĕпе чысланă.
1971 çулта пиллĕкçуллăх планне пурнăçланăшăн Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ ята тивĕçнĕ.
1973 - 1979 çулсенче ССКП Хĕрлĕ Чутай РК пĕрремĕш секретарĕ. 1979 çулта каллех «Искра» колхоз председателĕ. 1988 çулăн нарăс уйăхĕнче пенсие тухнă. Пенсионер чухне, 1988 - 1992 çулсенче район музейне тытса пынă. Пандиково ялĕнче И. Н. Ульянов музейне йĕркелеме хутшăннă.
Чăваш АССР Аслă Канашĕн депутатне суйланă.
Крутая (Цема юппи)
Крутая  —Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Цема юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 27 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 68 км.
Кĕçĕн Пелепей
Кĕçĕн Пелепей (Малобелебейка), —  Пушкăрт Республикинчи Пелепей районĕнче пулнă чăваш ялĕ. Хальхи вăхăтра ăна Пелепей хулин шутне кĕртнĕ (1982-мĕш çултанпа).
Крутая (Цема юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень Малонисогорская ялĕнчи Шыв виçекен постран вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.
Кĕçĕн Пелепей
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пелепей районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Крутая (Цема юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Масса тата йывăрăш
Масса тата йывăрăш — кулленхи пурнăçра ялан усă куракан сăмахсем, анчах вĕсен пĕлтерĕшесем тĕрлĕрен.
Каçăсем
Категори:Физикăн никĕсле ăнлавĕсем Категори:Масса Категори:Вăй Категори:Механика
Сенкер тĕс
Сенкер тĕс — ку тĕсе кулленхи пурнăçра Кăвак тĕсрен питех уйăрмасса та пултараççĕ, анчах та сăмахсарсем ăна вырăсла «голубой цвет» тенипе тĕлме-тĕл килтереççĕ.
Каçăсем
Категори:Геральдика Категори:Сенкер тĕс  Категори:Тĕссем
Некрасова Лидия Ивановна
Некрасова Лидия Ивановна (çуралнă чухнехи хушамат Яковлева, пĕрремĕш упăшкипе Иловайская, 26, декабрь, 1881, Чĕмпĕр — 7, сентябрь, 1942, ГУЛАГ) — Раççей тата совет ÿнер пĕлĕвçи, этнографĕ, нимĕçлерен тата акăлчанларан куçаракан. Мухтавла чăваш çуттатуртавçин Иван Яковлевич Яковлевăн хĕрĕ. Коми республикин Асăну кĕнекинче (Книга памяти Республики Коми - т.9, ч.1) ун пирки «вырăс» тесе кăтартнă Хальхи вăхăтра И. Я. Яковлев ачисенчен пĕртен-пĕр унăн çеç Раççейре тăхăмĕсем (еткерçисем) пур.
1958-мĕш çулта Л. И. Некрасовăна вилнĕ хыççăн реабилитациленĕ.
Биографи
Лидия Ивановна пĕрремĕш хут Давыд Дмитриевич Иловайские качча тухнă. 1901-мĕш çулта уйрăлнă, 1904-мĕш çулта Алексей Дмитриевич Некрасовпа (1878-1960) пĕрлешсе çĕнĕ килйыш çавăрнă. Мĕтри Юман çырнинчен :
Вăлах тата тепĕр тĕлтех каланинчен :
Лидия Ивановна Италирен Римран таврăннă теççĕ. Вăл упăшкинчен уйрăлнине эпир пĕлетпĕр. — Мĕншĕн-ха вăл хĕрне çав чăваш пек вырăс мар халăхсен тăшманне Иловайские панă? — тесе ыйтатăп.
Юлташсем: "Мĕн тĕлĕнетĕн, вăл хĕрне хуçа мар вĕт" — тесе манран кулаççĕ.