cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Валле-д’Аоста
Ва́лле-д’Ао́ста / Валле́-д’Ао́ст (Valle d'Aosta, Vallée d'Aoste, Vâl d’Aoûta, тӳррĕн «Аоста айлăмĕ») — Италин автономи облаçĕ. Çав вăхăтрах Валле-д’Аоста Италин провинцийĕ шутланать.
Çутçанталăк-тавралăх пахалăхĕ
Ку Италин чи пĕчĕк регионĕ.
Регион коммунисен ят-йышĕ
Хытаркăчсенче Аоста айлăмĕнчи коммунисен ячĕсене франци чĕлхипе (Аоста коммунисер пуçне - унăн официаллă ячĕ итал чĕлхинче те пур) кăтартнă.
Асăрхавсем
* Категори:Итали провинцисем, алфавитпа
Хыр кӑрӑҫӗ
Хыр кӑрӑҫӗ Lactárius йӑхӗн (Lactarius) кӑмпасен тӗсӗсен ушкӑнӗн ячӗ. Сарӑ-кӗлчечек е ват сарӑ-хӗрлӗ тӗслӗ ҫиме юрӑхлӑ пайӗпе тата сӗт пек сӗткенӗпе, тата хӗрлӗ тӗспе уйӑрӑлса тӑраҫҫӗ. Ытларах лӑсӑллӑ вӑрмансенче тӗл пулаҫҫӗ; ҫиме юрӑхлӑ.
Каҫӑсем
Категори:Кăмпасем, алфавитпа Категори:Яка кӑмпа йышшисем Категори:Парафили групписем
Панфилов Иван Васильевич
Кун-çулĕ
1915 çулта патша çарне хĕсмете чĕннĕ те вырăс-герман фронтне янă. 1918 çулта ирĕк кăмăлпах Хĕрлĕ Çара куçнă, ăна 25-мĕш Чапаев дивизин 1-мĕш Сарăту пехота полкне хĕсмете илнĕ. Граждан вăрçине хутшăннă, 25-мĕш Чапаев дивизинче çапăçнă.
Граждан вăрçи хыççăн икĕ çул Кейӳри пĕрешĕннĕ пехота шкулĕнче вĕреннĕ, кĕçех çакăн хыççăн ăна Вăтам Азири вăрçă тăрăхне куçараççĕ. Пăсмачсемпе кĕрешнĕ. ВКП(б) пайташĕ (1920 çултанпа). 1938 çултанпа — Киргизи ССРĕн вăрçа комиссарĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче — 316-мĕш стрелок дивизин (1941 çулхи чӳк, 17— 8-мĕш гварди дивизин) командирĕ.
Вăрçă журналисчĕсем çак дивизин танксене пĕтерекен пĕр взвочĕ (28 28 панфиловсен паттăр ĕçĕ) 1941 чӳкĕн 16-мĕшĕнчи çапăçура тăшманăн 18 танкне çунтарса янă. Терĕсспе, çак паттăр ĕçе 1075 стрелок полкĕн салтакĕсем тунă, анчах та совет пропаганди ăна халăх кăмăлне çĕклес тĕллевпе çӳле хăпартса янă.
Панфилов генерал вилнĕ саманта Катуков маршал (1941 ç. — полковник) çырса кăтартать, унăн 4-мĕш танк бригади фронтра кӳршĕлле вăрçнă:
Утром 18 ноября два десятка танков и цепи мотопехоты снова стали окружать деревню Гусенево. Здесь в это время находился КП Панфилова — наспех отрытая землянка рядом с крестьянской избой. Немцы обстреливали деревню из миномётов, но огонь был неприцельным, и на него не обращали внимания.
Панфилов принимал группу московских корреспондентов. Когда ему сообщили о танковой атаке противника, он поспешил из землянки на улицу. За ним последовали другие работники штаба дивизии. Не успел Панфилов подняться на последнюю ступеньку землянки, как рядом грохнула мина. Генерал Панфилов стал медленно оседать на землю. Его подхватили на руки. Так, не приходя в сознание, он умер на руках своих боевых товарищей. Осмотрели рану: оказалось, крошечный осколок пробил висок.
Каçăсем
Категори:Кăрлачăн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1893 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 19-мĕшĕнче вилнисем Категори:1941 çулта вилнисем Категори:Раççейри граждан вăрçине хутшăннăскерсем Категори:Тăван Çĕршывăн Асла вăрçине хутшăннисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем
215
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Еланыш (Мещегарово ял канашĕ)
Еланыш  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 348 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452495, ОКАТО кочĕ — 80247845002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Сулу-Куак
Сулу-Куак — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 39 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453004, ОКАТО кочĕ — 80235805008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Раççей банкĕсем
Раçсей банкĕсем икĕ шайлă йĕркелĕхре, çӳлти шайĕнче Раççей Федерацийĕн Тĕп Банкĕ, аялтинче — коммерци банкĕсем.
Раççейĕн пысăк банкĕсем
РБК.Рейтинг хыпарĕсемпе, таса актив калăпăшĕпе Раççейĕн пысăк банкĕсем утă ,1 2008тĕлне:
Тени
Тени — Чăваш Енри Элĕк районĕнчи ял.
Тени ял тăрăхне тăваттă ял кĕрет: Тени сали, Малти Хирлеп, Кайри Хирлеп тата Кармал. Район центрĕнчен 7 çухрăмра, Шупашкар хулинчен 70 çухрăмра вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 262 (2006) çын пурăнать. Улттă урам- Тĕп, Симĕс, Çамрăксен, Шкул, Туçи, Сад урамĕсем.
Вăтам шкул ĕçлет.
Кун-çулĕ
Паллă тĕпчевçĕ Л.А.Ефимов каланă тăрăх, ял ятне ĕлĕххи Теней арçын парса хăварнă. 1927 çулчен ячĕ Кӳпеш Тени пулнă. 1917 çулчен Çĕрпӳ уесĕнчи Тăвай вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Варнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Таркăн
Таркăн — Тутарстанăн Аксу районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
1928
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Уран изотопĕсем
Уран изото́пĕсем  — тĕшĕнче тĕрлĕ шутлă нейтронлă уран хими элеменчĕн атомĕсемпе атом тĕшшин варианчĕсем. Паянхи куна 26 изотоппа хăшпĕр радионукличĕсен 6 изомерĕ паллă. Çутçанталăкра виçĕ изотопĕ тĕл пулать: 234U (изотоп сарăлни 0,0055 %), 235U (0,7200 %), 238U (99,2745 %).
216
Пулăмсем
Хĕлле — Антонин Эдессăра.
Уран изотопĕсем
235U тата 238U изотопăсем радиохастар кил-йышсене пуçаракансем пулаççĕ - Актини тата ради кил-йышĕсем. 235U изотопа ядерлă ректорсенче тата ядерлă хĕçпăшалта усă кураççĕ. 238U изотоп ядерлă хĕçпăшал тума кирлĕ плутони-239 тума кирлĕ.
216
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Уран изотопĕсем
Асăрхавсем
Категори:Изотопсем
Качуг (Пичуга юппи)
Качуг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Пичуг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 19 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Тоденокс
Тоденокс — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Качуг (Пичуга юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Тоденокс
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Качуг (Пичуга юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тоденокс
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Ишетка
Ишетка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Бабик
Бабиково — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 167 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452160, ОКАТО кочĕ — 80257845002.
Ишетка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Бабик
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Эльба (юханшыв)
thumb|Эльба Ганбургра Эльба (Ламба) – Çурçĕр тинĕсне юхса кĕрекен юханшыв, Чехирен пуçланать, ытларах нимĕç çĕрĕсем тăрăх юхать. Эльбăра нумай вăхăт хушши шыв таса мар пирки шыва кĕме те чарнă. Анчах та юлашки вăхăтра ăна тасатмалли программа аван ĕçлени палăрма пуçланă. Эльба шывĕ час-часах хăй чиккисенчен тухать. Юлашки вăхăтра ку 2002 çулта пулнă. Дрезден хули патĕнче шыв 9,40 метр хăпарнă.
Эльба çинчи хуласем
Ламба çинчи Усти, Ламба çинчи Руднице, Пардубице, Пирна, Майсен, Дрезден, Виттенберг, Дессау, Магдебург, Гамбург, Куксафен
Этимологийĕ
Чăвашла куçарсан юханшыв тенине пĕлтерет.
Истории
Эльба яланах Европа географийĕнче чи паллă чикĕ шутланнă. Римлянсем ун урлă пĕр хутчен каçма пăхнă, анчах та Тевтобург вăрманĕ патĕнче (пирĕн ĕмĕрчченхи 9-мĕш çул) çапăçура çĕнтереймен. Вăтам ĕмĕрсенче Аслă Карл империйĕн тухăç чикки шăпах çак шыв тăрăх иртнĕ. 1945 çулта Иккĕмĕш тĕнче вăрçинче Виççĕмĕш рейх çарĕсене çак юханшыв хĕрринче Совет тата Союзник çарĕсем хупăрласа илнĕ, нимĕç çарĕсене аркатса Эльба çинче тĕл пулнă. Ку вăрçă хыççăн Тухăç тата Анăç Германисем хушшинчи чикĕ Эльба тăрăх иртнĕ.
Каçăсем
Категори:Чехи юханшывĕсем Категори:Германи юханшывĕсем Категори:Çурçĕр тинĕсне кĕрекен юханшывĕсем
Раççей Федерацийĕн Тĕп Банкĕ
Каçăсем
Категори:Раççей банкĕсем Раççей Категори:Финансă ĕçлĕхне йĕркелекен органсем
Эссе
Эссе́ (essai «хăтлану, тăрăшу, очерк», exagium «шута илӳ») — проза майĕпе, ирĕклĕ композиципе хайланă пĕчĕк калăпăшлă литература жанрĕ.
XVIII—XIX ĕмĕрсенче эссе — акăлчан тата франци журналистикин паллă жанрĕ. Эсселĕхе аталанассипе Англире Дж. Аддисон, Ричард Стил, Генри Филдинг, Францире — Дидро тата Вольтер, Германире — Лессинг тата Гердер тăрăшнă. Эссе было основной формой философско-эстетической полемики у романтиков и романтических философов (Г. Гейне, Р. У. Эмерсон, Г. Д. Торо).
Эссе жанрĕ акăлчан литературинче питĕ тарăн тымар ярать: Т. Карлейль, В. Хэзлитт, М. Арнолд (XIX ĕмĕр); М. Бирбом, Г. К. Честертон (XX ĕмĕр). XX ĕмĕрте эсселĕх уйрăмах хăвăрт аталанать: эссе стилĕпе аслă философсем, прозаиксем, поэтсем (Р. Роллан, Б. Шоу, Г. Уэллс, Дж. Оруэлл, Т. Манн, А. Моруа, Ж. П. Сартр) усă кураççĕ.
Вырăс литератури
Вырăс литературинче эссе жанрĕ тымар ярайман. Эссе стилĕпе А. С. Пушкин («Путешествие из Москвы в Петербург»), А. И. Герцен («С того берега»), Ф. М. Достоевский («Дневник писателя») хайланă. XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче эссе жанрĕпе В. И. Иванов, Д. С. Мережковский, Андрей Белый, Лев Шестов, В. В. Розанов, каярах — Илья Эренбург, Юрий Олеша, Виктор Шкловский, Константин Паустовский çырнă.
Эссе (пӗлӳ)
Эссе (англ. college writing, college composition, college essay) - АПШРИ нумай аслӑ шкулсенче тата ытти ҫӗршывсенче вӗренмелли тӗп предмет, вӗренӳ студенчӗсен малтанхи ҫулӗсенчи тивӗҫлӗ хӑнӑхусене лайӑхлатма. Вӗренӳ вӑхӑтӗнче студентсем эссе тӑвас принципсене тата тӗп типсене вӗренеҫҫӗ.
Эссен тӗп тӗллевӗсем-вулакана информаци, ӗнентерӳ тата йӑпану, автора е пӗр-пӗр тӗллеве комбинацилесси. Вӗсен ӑнӑҫуллӑ ҫитӗнӗвӗсем автор хӑйӗн аудиторине тӗрӗс палӑртнинчен килеҫҫӗ. Лайӑх эссе хӑйне евӗр шухӑшлав, стиль туйӑмӗ тата тухӑҫлӑ организаци палӑрать.
Каçăсем
Категори:Литература жанрĕсем * *
Рибонуклеин йӳҫекӗ
Каҫӑсем
Категори:Нуклеин йӳҫекӗсем Категори:РНЙ
Гизатов Ширван Адиатович
Гизатов Ширван Адиатович Гыйззәтов Ширвән Адият улы — (1.09.1904(19.08)-30.12.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 53-мĕш çарĕн 228-мĕш перевçĕсен дивизин 795-мĕш перевçĕсен полкĕн автоматчиксен взвочĕн командирĕ, лейтенант.
Дезоксирибонуклеин йӳҫекӗ
мини|ДНЙ структури (иккӗллӗ спираль). Структурари тӗрлӗ атомсене тӗрлӗ тӗссемпе кӑтартнӑ; икӗ мӑшӑр никӗсӗсен тӗплӗ структурине аялтан сылтӑмалла кӑтартнӑ
Дезоксирибонуклеин йӳҫекӗ (ДНЙ) (вырӑсла - Дезоксирибонуклеиновая кислота (ДНК)) — макромолекула (тӗпри виҫҫӗшӗнчен пӗри, ытти иккӗшӗ — РНЙ тата шуррисем), управа хӳтӗлекенни, ӑруран ӑруна леҫекенни тата генетика аталанӑвӗн программине пурнӑҫа кӗртекенни тата чӗрӗ организмсене хута яраканни. ДНЙ молекули биологи информацине нуклеотидсен йӗркелӗвӗнчен тӑракан генетика кодӗнче упрать. ДНЙ-ре РНЙ-ӗн тата шуррисен тӗрлӗ тӗсӗсен структури ҫинчен информаци пур.
Каҫӑсем
Категори:Радиобиологи Категори:ДНЙ
Аманак
Аманак  — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕн --Santăr (обсуждение) 16:29, 16 чӳк уйăхĕн 2013 (UTC)Похвиçнĕ районĕнСамар облаçĕн Похвиçнĕ районĕн территорипе юхать. Мăн Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
217
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ишеть
Ишеть — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Суводь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Саргамыш
Саргамыш — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 281 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452495, ОКАТО кочĕ — 80247845003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Качуг (Юга юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Тансаит
Тансаит — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 101 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453004, ОКАТО кочĕ — 80235805009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Вăрманкас (Красноармейски районĕн Еншик Чуллă ял тăрăхĕ)
Вăрманкас , Вăрманкасы, 1923-мĕш çуллчен Кайри Вăрманкасси — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи чăваш ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 46 çын,  çав шутра 22 арçын, 24 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 тарин Çĕрпӳ уесĕн Чурачăк вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурлан 16-мĕшĕнче Красноармейски районне кĕнĕ. 1944 çулхи пушăн 6-мĕшĕнче яла Чурачăк районне кĕртнĕ, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕнче ял Красноармейски районне кĕнĕ. 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче яла Çĕрпӳ районне кĕртнĕ, 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен Шурка ял канашне, 1928 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен Еншик Чуллă ял канашне,, 2004 çулхи чӳк уйăхĕн 24-мĕшĕнчен Еншик Чуллă ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
218
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1929
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ула Тимĕр
Улатимĕр Владимир Николаевич (паспортри ячĕ Михайлов Владимир Николаевич), — чăваш сăвăçи, прозăçи, тăлмачĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1960 çулхи çурла уйăхĕн 3 Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи Кахăрлă Шăхаль ялĕнче çуралнă.
1994 çултанпа чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕнче тăрать. 1992 тата 1993 çулсенче право енĕпе çырнă ĕçсемшĕн Хулккан тата хĕç парнине тивĕç пулнă.
1978 çулта Тутарстанри Кивĕ Çĕпрел салинчи 24-мĕш СПТУ, 1984 çулта Вăрнар технукумĕн ял-хуçалăх уйрăмне вĕренсе пĕтернĕ.
Слесарь-ремонтник, тракторист, бетонщик, корреспондент пулса ĕçленĕ. Халĕ Шăмăршă район хаçăчĕн редакциĕнче ĕçлет.
Ӗçĕсем
Хăйĕн пĕрремĕш сăввине «Пионер сасси» хаçатра пичĕтленĕ. Унтанпа ытларах енĕпе очерксем, кулăшла калавсем çырать. Классиксен ĕçĕсене чăвашла куçарать.
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Йăлкăш
Ял тытăмĕ, халăх йышлăхĕ
Ялта 284 çын (2006) пурăнать. Пилĕк урам: Совет, Прохор Иванов, Симĕс, Шкул, Çамрăксен урамĕсем.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Тугалим-Еган
Тугалим-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сарм-Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Идиш
И́диш ( йидиш и идиш — тӳррĕн: «еврей чĕлхи») — герман ушкăнĕн еврей чĕлхи, историпе  ашкеназсен тĕп чĕлхи. XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче чĕлхепе тĕнчипе 11 млн яхăн еврей калаçнă.
Диалектсем
thumb|400px|Идиш диалекчĕсем thumb|400px|Идиш диалекчĕсен изоглассĕсем
Чĕлхе кун-çулĕ
thumb|right|Герб [[БССР|Белоруси ССРĕ, 1926—1937 çç. «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» йыхрава тăватă чĕлхепе — белорусла, вырăсла, полякла тата идишле çырнă]]
Сăмахсарсемпе монографисем
В переводе на английский язык: — История языка идиш (на англ. яз.). Автор Макс Вайнрайх, со-основатель Института Еврейских Исследований ИВО.
Асăрхавсем
* Категори:Еврей чĕлхисем Категори:Раççей чĕлхисем Категори:АПШ чĕлхисем Категори:Израиль чĕлхисем Категори:Белоруси чĕлхисем Категори:Украина чĕлхисем Категори:Литва чĕлхисем Категори:Молдави чĕлхисем Категори:Польша чĕлхисем
219
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Горный (Чышма районĕ)
Горный  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 705 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452160, ОКАТО кочĕ — 80257845003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Кахăрлă Шăхаль
Кахăрлă Шăхаль, Kahărlă Šăhal (Какерли-Шигали) — Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 261 çын, çав шутра 126 арçын, 135 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1920 çулхи утă уйăхĕн 29-ччен ял Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Шăмăршă вулăсĕнче шутланнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Неандерталь çынни
Неандерта́ль çынни, (Homo neanderthalensis е Homo sapiens neanderthalensis) — 300 —24 пин çул маларах пурăннă çĕр айĕнче шыраса çынсем (палеоантропсем).
Ят пани
Неандерталь этемĕн пуç шăммине 1856 çулта Неандерталь ту хушăкĕнче, Дюссельдорфпа Эркрат (Хĕвеланăç Германи) патĕнче тупнă. Ту хушăкне нимĕç теологĕ тата композиторĕ Иоахим Неандер ячĕпе чысланă.
Каярах пĕрремĕш пуç шăммине Гибралтарта 1848 çултах тупнине ăсчахсем çирĕплетнĕ, анчах та вăл неандерталь çыннин тесе 1864 çулта кăна йышăннă.
Тавралăхĕ
Неандертальсем пурăннă вырăнсем:
Хальхи çынпа тăванлăхĕ
Паян кун ăсчахсем неандертальсене хальхи çынсен тăхăмĕсем тесе шутламаççĕ, темиçе пин çул çак икĕ тĕс юнашар пурăннă. 2006 çулта ăсчахсен ушкăнĕ неандертальсен генĕсене тĕплĕн тĕпченĕ, вара хальхи çынсемпе неандертальсен хушши 500 пин çул плнине палăртнă.
Геном
Неандерталь этемĕн геномĕ калăпăшпе хальхи çыннăн геномне çывăх пулать. Малтанхи пĕтĕмлетӳсем кăтартнипе, хальхи çыннăн тата неандерталь çыннин ДНК 99,5 % таран пĕр пекех. Тепчевçĕсем неандерталь этемĕн ДНК молекулине Хорватири Винди чул хăвăлĕнче тупнă 38000-çулхи неандерталь арçынĕн пĕçĕ шăмминчен, çаплах Испанире, Раççейре тата Германири тупнисенчен те кăларнă.
Каçăсем
Категори:Палеолит Категори:Европа палеоантропологийĕ
Гизатулин Минулла Сунгатович
Гизатулин Минулла Сунгатович (Гыйззәтуллин Миңнулла Сөнгать улы, 10.11.1925-26.09.1993) — Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш гварди танк çарĕн 8-мĕш гварди механизăмланă корпусăн 20-мĕш гварди танк механизăмланă бригадăн автоматчикĕ, гварди красноармеец.
220
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Каванарка
Каванарка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Толмань юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Шарипово (Мещегарово ял канашĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Кедра (Кичменьга юппи)
Кедра — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кичменьга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 127 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
МДМ-Банк
thumb|Банкăн тĕп офисĕ thumb|Банкăн Мусакаври филиалĕ. МДМ-Ба́нк — раççей пысăк банкĕсенчен пĕри. Тулли ячĕ — «МДМ-Банк» Акционерлă Коммерци Банкĕ (уçăмлă акционерлă общество). Тĕп офисĕ — Мускав, Котельническая наб. 33, çурт 1.
1993 çулхи раштавра йĕркеленĕ.
Директорсен Канашĕн ертӳçи — Олег Вьюгин, правлени ертӳçи — Мишель Перирен.
Акционерĕсем
МДМ-Банкăн тĕп акционерĕсем Сергей Поповпа Мартин Андерссон.
Çавăн пекех пăхăр
Раçсейри банксем
Категори:Раççей банкĕсем
1930
Вилнĕ
Категори:Çулсем
221
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Трентино — Альто-Адидже
Тренти́но — А́льто-А́дидже/Кăнтăр Тироль автономи регионĕ (Trentino-Alto Adige/Südtirol, Trentino-Südtirol, Trentin-Südtirol) — Италин çурçĕр енчи автономи регионĕ (автономи облаçĕ).
1972 çултанпа тĕп администраци функцисене 2 автономи провинцисене — Больцано-Боцен — Кăнтăр Тироль тата Тренто - панă.
Çутçанталăк-тавралăх пахалăхĕ
Çурçĕр енче (Альпăн ту хысакĕсемпе) Австрипе, анăç енче — Швейцарипе тата Ломбарди облаçĕпе, кăнтăр-тухăçра Венето облаçĕпе чикĕ тытать.
Регион иккĕ провинцине — Тренто - кăнтăр енче - тата Больцано/Боцен (е Тури Адидже/Кăнтăр Тироль) çурçĕр енче - пайланать.
Кун-çулĕ
1919 çулта Сен-Жермен лăпкăлăх килĕшĕвĕпе Трентино тата Кăнтăр Тироль Итали патшалăхне куçаççĕ. Каярах влаçа илнĕ фашиссен правительстви итальянлас политикăна ирттернĕ, çавна пула нимĕçле калаçакан пурăнан халăх вăйпа кĕрешме тытăнать.
Экономика
Тĕп отраçлĕсем — ял хуçалăхĕ, апат-çимĕç, тĕртӳ, хими, металлурги промăçлăхĕ.
Чишма (Адзитаровский ял тăрăхĕ)
Чишма  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 83 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452988, ОКАТО кочĕ — 80208807005.
Трентино — Альто-Адидже
Экономика
Регион иçĕм çырлине туса илес енĕпе палăрса тăрать (Лагрейн, Гевюрцтраминер), çаплах анлă сарăлнă Каберне Фран, Каберне Совиньон, Шардоне сортсем).
Каçăсем
* Категори:Малтан тавлашуллă территорисем
Чишма (Адзитаровский ял тăрăхĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Тарăн Çырма (Çĕмĕрле районĕ)
Тăрăн Çырма, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 78 çын, çав шутра 34 арçын, 44 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Анлă
Анлă — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕн Похвиçнĕ районĕн территорипе юхать. Çавравшка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Новоабдуллино
Новоабдуллино — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 99 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452160, ОКАТО кочĕ — 80257845004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Мускав Кремлĕ
thumb|250px|Мускаври Кремль, [[Шыв ăсакан турулĕ]] thumb|165px|План Кремля с карты 1917 года thumb|165px|[[Успени соборĕ (Мускав)|Успени соборĕ]] Мускаври Кремль — пысăк архитектурăллă комплекс, карман, Мускавăн историллĕ тĕпĕ, Мускав-шывĕн сулахай çыранĕнче, Боров сартĕнче вырнаçнă.
Çав. пекех
thumb|left|190px|Шурă кирпĕчлĕ [[Кремль туни, Мускав. Çыруллă миниатюра]]
Каçăсем
Категори:Мускав Кремлĕ Категори:Кремльсем Категори:Раççей карманĕсем Категори:Раççейĕн управ музейĕсем Категори:Архитектура палăкĕсем Категори:Мускав архитектури
Фёдоров Евгений Алексеевич
Евгений Алексеевич Фёдоров (1963 çулхи çăвăн 11-мĕшĕ, Ленинград, СССР çур.) — раççей политика ĕçченĕ, РФ Федераци Пухăвĕн Патшалăх Думин виçĕ чĕнĕвĕн (1993—1996, 2003—2011) депутачĕ, РФ ФП Патшалăх Думин экономика политикипе усламлăх комитечĕн председателĕ, «Пĕрлĕ Раççейĕн» Тĕп политканашĕн пайташĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1963 çулхи çăвăн 11-мĕшĕнче Ленинград хулинче çуралнă. Ленинградри çурт-йĕр тăвакан вăрçă инженерĕсен аслă училищинче вĕренсе тухнă, вăрçă инженерĕ-энергетик ăстаçалăхне туяннă.
Унăн экономика ăслăхĕн кандидачĕ ăсчах степенĕ пур.
40 автор свидетельствипе ăслай патентне тивĕçнĕ.
Афганистанра интернациллĕ тивĕçе 1985—1988 çулсенче пурнăçланă.
1988—1989 çулсенче Ленинск хулинчи «Оргстрой» ушкăнăн пуçлăхĕ, тĕп энергетик.
Кайдоло
Кайдоло — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Тугунтлиси-Игол
Тугунтлиси-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Тарăн Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Степанов Владимир Васильевич
Степанов Владимир Васильевич (1962 çулхи нарăсăн 8-мĕшĕ, Упамса ялĕ, Патăрьел районĕ, Чăваш АССР çур.) — чăваш прозăçи.
Пурнăçĕ
1962 çулхи нарăсăн 8 Чăваш АССР Патăрьел районĕнчи Упамса ялĕнче çуралнă.
Ӗçĕсем
Пичĕтленсе тухнă хайлавсем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Раççей çыравçисем Категори:ССРП çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:1962 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 8-мĕшĕнче çуралнисем
222
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Раççей Перекет банкĕ
Раççей Перекет банкĕ — Раççейĕн тата Тухăç Европăри пысăк банксенчен пĕрри. Тулли ячĕ —  Раççей Федерацин акционерсен сутă-илӳ (коммерциллĕ) Перекет банкĕ (акционерсен уçă пĕрлĕхĕ). Кĕске официаллă ячĕ — АУП Раççей Перекет банкĕ. Унсăр пуçне, кулленхи ĕç-хĕлре тăтăшах йăнăшла кĕскетеççĕ — РФ ПБ тата РФ АК ПБ. Штаб-хваттерĕ Мускавра.
Ипотека – куҫманлӑх никӗсне-ҫуртсене, хваттерсене, ҫӗр пайне юридицилле тата вӑй-халлӑ ҫынсене тивĕçтерекен кредитсенчен пӗри шутланать. Раççейре хваттере кивçен укçапа туянакансем ытларах. Кивçен илекен аллинчи ҫурт-йӗре е объекта салук вырӑнне хума пулать. Чылай вӑхӑта кредит памалли условисем кашни кварталтах улшӑнаҫҫӗ. Перекет банкĕ финанс йĕркелĕвĕсен топ-5 йышне кӗрет, вӗсем ипотекăпа питĕ хастар ĕçлеҫҫӗ.
Экономика кăтартăвĕсем
2001 çулхи çĕртмен 1-мĕшĕнче банк активĕсем 8 533 795,5 млн. тенкĕ пулнă.
Ӗçлев никĕсĕ
thumb|220px|Мускаври уйрăмĕсенчен пĕрри
Асăрхавсем
Категори:Раççей банкĕсем
Чжэн Хэ
Чжэн Хэ (1371—1435) — китай çулçӳревçи, флотпуçĕ тата дипломат, Мин ăрăвĕн императорĕсем Индокитай, Индостан, Арави çурутравĕнчи тата Хĕвел тухăс Африкăри патшалăхĕсене çиччĕ пысăк тинĕсри вăрçăпа суту-илӳ экспедицисене ертсе пынăскер.
Асăрхавсем
Категори:Пайăр çынсем:Китай Категори:Китайăн дипломачĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1371 çулта çуралнисем Категори:1435 çулта вилнисем Категори:Китай çулçӳревçисем Категори:Китай флот пуçĕсем Категори:Мин тапхăрĕн пайăр çыннисем Категори:Çарпуçсем
Кер (Юга юппи)
Кер — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 382 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Tokyo Magnitude 8.0
— аниме- Fuji TV телекомпани noitaminA программа блокĕнче 2009 çулхи утăн 9-мĕшĕ — авăнăн 17-мĕшĕ тапхăрĕнче кăтартнă сериал. Пурĕпе 11 эпизод хатĕрленĕ. Сюжет йĕрĕпе, Токиора 2012 çулта 8 магнитудăпа тан пулма пултарнă çĕр чĕтренĕвĕ. Çак аниме 2009 çулта Japan Media Arts фестивалĕн парнине çынсен хăйсен çывăх çыннисем вилесрен хăравне тĕрĕс кăтартнăшăн панă.
Tokyo Magnitude 8.0 тăвас пирки пĕрремĕш 2009 çулхи пуш уйăхĕнче Токиори тĕнчери аниме ярмăрккинче пĕлтернĕ. Тăвакан компанисем: Bones тата Kinema Citrus студисем; режиссёр Масаки Тачибана, тăван сценарин авторĕ — Нацуко Такахаши.
Мусăкпа илемлетни
Сериал валли мусăкне Ко Отани çырнă.
Аниме композицине уçакан мусăкне Abingdon Boys School ушкăн вылять, хупакаканнине, M/elody, — Шион Цуджи.
Каçăсем
Категори:BONES Категори:NoitaminA Категори:Катастрофа-фильмĕсем Категори:Токио пирки фильмсем
И çырăвĕ
И çырăвĕ (носу çырăвĕ, çаплах Cuan цвен е Wei вей) — çырнă чух и (носу) чĕлхипе усă куракан çыру йĕрки, Сычуаньпа Юньнань китай провинцисенче анлă сарăлнă.
thumb|250px|Классика и çырăвĕ.
Классика тапхăрĕ
Классика и çырулăхĕ — 8000-10000 символĕнчен тытăнса тăракан логограмма.
Функциллĕ вăл китай иероглифики пекех, анчах та ĕлкипе çак çырулăхсем кашни хăй пулнă, пĕр-пĕринпе çыхăнман, пулас. Классика çырулăхĕн кун-çулĕ 500-çул шутланать, çапах, татах аслăрах, пулас. Параллельлĕ çырăвăн регионри темиçе тĕсĕ пулнă, пĕр символа çырасси хĕрĕхе çитме пултарать (тĕслĕхрен, «хырăмлăх» сăмах валли).
Хальхи тапхăр
thumb|250px|И çыруллă ал çырăвĕ.
Ляншань диалекчĕнче тăваттă тон (урăх диалекчĕсенче — нумайрах), виçĕ тонăн (çӳллĕ, вăтам тата хулăм) çеç уйрăм символĕ пур. Тăваттăмĕш тонĕ (хăпараканĕ) вăтам тонра тăракан сăмаха вĕçлевленĕ чухне пулать, çавăнпа ăна диакритика паллиллĕ (йĕрке çинчи пĕкĕ) вăтам тон символĕ евĕр палăртаççĕ. Эхер те çак диактрика паллине шута илсен, и çырăвĕпе 1165 сыпăка çырма пулать.
Хальхи и сыпăклă çырулăхĕнче çакăн пек паллăсем:
Пиньин транскрипцийĕ
Носу чĕлхине транскрипциленĕ чух пиньинĕн анлă версипе усă кураççĕ:
Хупă сасăсем
Носу чĕлхин хупă сасăсен системине хупă (смычными ?), преназализăланă, сăмсаллă хупă, хупă фрикациллĕ тата янраллă фрикациллĕ хупă сасăсем кĕреççĕ. hl, l сасăсем латеральлĕ пулаççĕ, hx вуланать. V, w, ss, r тата y янраллă тата фрикациллĕ шутланаççĕ. Янра тата аффрикатлă, янравланине икĕ сасă паллипе палăртаççĕ.
Сасă хулăнашĕсем
Çырура вăтам хулăнăша палăртмаççĕ. Урăх хулăнăша сăмахăн юлашки хупă сасси кăтартать:
Юникод
Хальхи и сыпăклă çырулăха Юникодăн U+A000 до U+A4BE диапозонĕ тивĕçет. Классика и çырулăха Юникодра çырса кăтартман.
Каçăсем
Категори:Сыпăклă çырулăхсем Категори:Çырулăх
Яковлевка (Кармаскали районĕ)
Яковлевка  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453004, ОКАТО кочĕ — 80235805011.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Кроманьон çынни
Кроманьонсем (Homme de Cro-Magnon) — Европăри тата унăн тулашĕнчи 40-10 пин çул маларах (малтанхи палеолит тапхарĕ) пурăннă хальхи çыннăн авалхи тăхăмĕсем. Пуç мимин калăпăшĕ 1200—1500 см³. Çӳллĕшĕ 180 см яхăн.
Неандерталь çыннипе танлаштарни
thumb|120px|right|Неандерталь тата кроманьон çыннисем thumb|120px|right|Берцовая кость современного человека (слева) и кроманьонца (справа)
Хальхи çынпа танлаштарни
Эволюци енчен пăхсан, морфологи тытамĕпе тата кăткăслăхĕпе çак çынсем пирĕнтен ытлах уйрăлса тăман, çапах та скелетпа пуç шăммин калăпăшпе, скелетăн хăш шаммисен ĕлкипе т. ыт. антропологсем уйрăмлахсене палăртаççĕ.
Сунгирь патĕнче пурăннă сунарçăн, вилес умĕн, 50 çултискерĕн, шăлĕсене кариес тĕкĕнмен пулнă, çийĕннĕ пулсан та.
Реконструкцисемпе ӳкерчĕксем
Кроманьон çыннин кĕлеткипе сăнне Waterford музейĕнче ĕçлекен М. М. Герасимовпа Г. В. Лебединская археологсем ăсталанă:
Каçăсем
Категори:Малтанхи Homo sapiens популяцисем Категори:Палеолит Категори:Европа палеоантропологийĕ
Мурсалимкино
Мурсалимкино  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2688 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452485, ОКАТО кочĕ — 80247847001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Гизатуллин Абдулла Губайдуллович
Гизатуллин Абдулла Губайдуллович (Гизатуллин Абдулла Гайбадуллович ) Гыйззәтуллин Абдулла Гыйбадулла улы — (5.05.1904(22.09)-15.03.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 61-мĕш çарĕн 7-мĕш гварди кавалери корпусĕн 16-мĕш гварди кавалери дивизин 60-мĕш гварди кавалери полкĕн отделени командирĕ, гварди сержанчĕ.
223
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Умбрия
У́мбрия (Umbria) — Италин администрациллĕ регионĕ.
Администраци центрĕ — Перуджа хула. Провинцисем: Перуджа тата Терни.
Пурăнан халăх йышĕ 815 пин çын, 600 пине яхăн çын Перуджа провинцинче пурăнать.
Çутçанталăк-тавралăх пахалăхĕ
Анăç енче Тосканăпа, тухăç енче Маркепе тата кăнтăр енче Лациопа чикĕ тытать.
Умбрин анăçĕнче Тразимено кӳлĕ пур, тухăçĕнче: Умбро-Марк Апеннинĕсем, унтах Марк чиккинче Умбрири чи çӳллĕ ту — Ветторе, çӳллĕшĕ 2476 м, вырнаçнă. Чи лутра вырăн — тинĕс шайĕнчен 96 метр — Терни провинцинче, Лацио чикки патĕнче, Тибр юханшывăн айлăмĕнче.
Кун-çулĕ
Умбрин хальхи территорине 1927 çулта çирĕплетнĕ, ун чухнех Терни провинцине туса хунă, Риети провинцине уйăрса Лацио шутне кĕртнĕ.
Ял хуçалăхĕ
Умбрире ытларах маслинăсем, иçĕм çырли, тулă тата тапак ӳстерсе илеççĕ.
Климат
Умбрири климат — континент çинчи евĕр, çулла шăрăх тата хĕлле сивĕ. Тепĕр сăмахпа, облаçĕн анăç енче çемçерех. Кăрлач уйăхĕнче Перуджăри вăтам температура +1,6 °С, çертмере +21,6 °С.
Каçăсем
*
1931
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сугияма Хадзимэ
Хадзимэ Сугияма (杉山 元, 1880 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ — 1945 çулхи авăнăн 12-мĕшĕ) — Япони императорĕн çарĕн фельдмаршалĕ, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнчи тĕп штабĕн тата çар министрĕ.
Каçăсем
Категори:Япони çарпуçĕсем Категори:Япон-китай вăрçине хутшăннăскерсем (1937—1945) Категори:Участники русско-японской войны Категори:Хăй çине алă хунă çарпуçĕсем Категори:Япони çарĕн министрĕсем Категори:Фельдмаршалсемпе маршалсем
Куритиба
Куритиба (Curitiba - Curitiba) — хула на юге Бразилин кăнтăр енче вырнаçнă хула.
Каçăсем
Категори:Бразили хулисем
Алкино-2
Алкино-2 — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4048 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452155, ОКАТО кочĕ — 80257846001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
224
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кампания (Итали)
Кампа́ния  — Италин администрациллĕ регионĕ.
Асăрхавсем
* Категори:Кăнтăр Итали
Кампани Kampanja
Туль-Еган
Туль-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сороминская юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Ахаль шӑпчӑк
Ахаль шӑпчӑк (лат. Luscinia luscinia) — чи паллӑ юрлакан вӗҫен кайӑксен тӗсӗ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Европăри вĕçен кайăксем Категори:Азири вĕçен кайăксем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем
Шăпчăксем
Шӑпчӑксем, Шӑпчӑк йышшисем (лат. Luscinia) — ҫерçи евĕрлисен ушкӑнӗн вӗҫен кайӑксен йӑхӗ. Тӗрлӗ классификаци тӑрӑх Сĕлхе йышшисен (Turdidae) е Шăна кайăк йышшисене (Muscicapidae) кӗртеҫҫӗ.
Чи палли Ахаль шӑпчӑк (Luscinia luscinia) — тӑршшӗпе 17 см патне, вӑрӑм ураллӑ, пысӑк тӗттӗм куҫлӑ, хӑмӑртарах тӗклӗ хӗрлӗ-сарӑ хӳреллӗ вӗҫен кайӑк. thumb|200px|[[Ахаль шӑпчӑк]]
Епле курӑнни, апатланни
Шăпчăк - çерçирен пысăк кайăк. Çулçăллă вăрмансене килĕштерет, садсемпе парксене вырнаçать. Уйрăмах нӳрĕ вырăнсенче тăтăшах тĕл пулать. Çăмартисем (4-5) сăрă е сăрăрах хăмăр тĕслĕ. Йăвине çĕр çинче тăваççĕ. Аçи çуркунне чи малтан вĕçсе килет. Маларах ваттисем çитеççĕ. Çамрăк аçасем ваттисемпе юнашар вырнаçма тăрăшаççĕ. Час-часах йăва лаптăкĕшĕн хирĕçеççĕ. Кайран килĕштерсе пурăнаççĕ. Хăш чухне ватă аçапа çамрăкки пĕр турат çине ларса юрланине те курма пулать. Апата çĕр çинче пуçтараççĕ. Малтанхи шăпчăксем çу уйăхĕн 8-10-мĕшĕсенче вĕçсе килеççĕ. Кăнтăралла утă уйăхĕн вĕçĕнче, çурла уйăхĕн пуçламăшĕнче çул тытаççĕ.
Иваново облаçĕн Ильинск районĕ
thumb|100px 100px Ильинск районĕ — Иваново облаçĕн хĕвеланăç пайĕнче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Смолин Евгений Владимирович. Телефон кочĕ +7 49353. thumb|250px Халăх йышĕ  9 703 çын.
Администраци пайĕсем
5 пурăнан тăрăх, вĕсенчен 1 — хула и 4 — ял тăрăхĕ:
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн районĕсем
Керженга
Керженга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 52 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Оксидлав-таврăнав реакцийĕ
Оксидлав-таврăнав реа́кцийĕ (ОВР), çавăн пекех редокс (кĕскен: redox,  — таврăнав-оксидлав) — реакцие кĕрекен япалалăхсен (е çавсен ионĕсен)  тытăмĕнчи атомсен оксидлав капашĕ улшăннипе палăракан хире-хирĕçле тата параллеллĕ химилле реакци, — ку результат акцептор-атом тата оксидлав-атом хушшинче электронсем çĕнĕрен валеçĕннипе пулать.
Каçăсем
*
Упамса
Упамса, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 30 Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен пуçласа 1927-мĕш çулченПатăръел уесне кĕнĕ. Ку тапхăрта ял палартнă пайланăвсен Турхан вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕнчи пурăнан вырăнсем
Пущино
Хулана Ока-çинчи-Пущино теççĕ. Ока юханшыв сылтăм енче вырнаçнă, Мускавран кăнтăр еннеле 120 çухрăм, 20 çухрăмран- Серпухов хули. Пущино хулине хирĕçле, Ока юханшыв тепĕр енче, Приокско-Террасный биосфера упранăвĕ. 1966 çултанпа Раççейĕн наукăсен академиин тĕпĕсенчен пĕри. Паллă биологи тĕпчевçисен тĕпĕ пулать. Хулара 9 РАН наукăпа тĕпчев институчĕсем. Хула халăхĕ— 20,1 пинĕ çын (2005).
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕ
Вырăс Сурăм
Вырăс Сурăм — Чăваш Республикин Элĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Вырăс Сурăмра 250 çын пурăнать. Ял 9 урамран - Пионер, Туçи, Çĕнтерӳ 40 çул, Совет, Ял, Калинин, Çĕнĕ, Анат, Çырма — тытăнса тăрать.
Ялта пурăнакансем "Варкăш" фольклор ушкăна йĕркеленĕ.
Кун-çулĕ
Яла Пётр I патша хушнипе вырăс салтакĕсенчен пуçарса янă.
1917 çултанпа 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Асакасси вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн каллех Элĕк районне кĕртнĕ. Халап :
Сала пулса кайни çинчен пĕр халап çӳрет. Халапăн кĕске содержанийĕ çапларах: «Вырăс Сурăм салине пуçласа яраканĕ Шупашкар мăнастирĕнчи пĕр манах пулнă тет. Вăл хресченсенчен çичĕ вăкăр выртмалăх çĕр ыйтнă. Хресченсем килĕшсенех хальхи манах вăкăрĕсене уя илсе тухса пусрĕ тет те тирĕсене сӳсе ансăр хăю евĕр каса-каса сыпрĕ тет. Вара хăй малтан суйланă çĕр çине тир çипписене карса хучĕ тет, çав тери анлă çĕр виçсе илчĕ тет. Çакна курса тĕлĕннĕ халăх ахлатсах янă пулать. «Калаçса килĕшни укçаран хаклăрах», — тенĕ ваттисем. Çапла вара, çак манах чăвашсене улталаса çĕр çавăрса илнĕ пулать те ял пуçласа янă тет».
Халап çăлкуçĕ: 1) Вырăс Сурăм салинче пурăнакан 89 çулхи Моляков Александр Васильевичран 2009 çулта 6-мĕш класра вĕренекен Майорова Екатерина Петровна çырса илнĕ.
2) Ефимов Л.А. Элĕк енĕ. Историпе краеведении очеркĕсем. Элĕк, 1994. С. 52-53.
3) Чăваш халăх сăмахлăхĕ. Мифсемпе халапсем. Шупашкар, 1987. С. 343-344.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Какмож
Какмож — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Вала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Казелле-Ланди
Казелле-Ланди (Caselle Landi) — Италири коммуна, Ломбардия регионĕнче вырнаçнă, администраци центрĕ — Лоди.
Халăх йышĕ, коммуна тытăмĕ
Коммунăра 1765 çын пурăнать, йышлăхĕ — 71 çын/çм². Пурăнан çĕр лаптăкĕ — 25 км². Почтă индексĕ — 20070. Телефон кодĕ — 0377.
225
Вилнĕ
Категори:Çулсем
ВТБ 24
ВТБ 24 — Раççейри пысăкрах банксенчен пĕрри. ВТБ тĕнче банк группи шутĕнче. Банк йышне пысăк раççей хулисенчи 500 ытла филиалпа хушма офис кĕрет.
Истори
2005 çулхи çурлан 1-мĕшĕнче АХП КБ Гута-банка сутăн илсе йĕркеленĕ.
Харпăрçисемпе ертӳçисем
ВТБ 24 тĕп акционерĕ «ВТБ» банк (98,19 % акциллĕ).
Каçăсем
Категори:Раççей банкĕсем
Вишневская Клавдия Ивановна
Вишневская Клавдия Ивановна, — чăваш сăвăçи. 1955 çулхи авăн уйăхĕн 5 Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи Шанар ялĕнче çуралнă.
1994 çултапна Раççей ÇП тата Чăваш Енĕн ÇП пайташĕ. 2004 çулта филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ ятне хӳтĕленĕ.
Пурнăçĕ
Чăваш патшалăх университетне вĕренсе пĕтернĕ. Çавăнтах асперантурăра вĕреннĕ. Шупашкар районĕн «Тăван Ен» хаçачĕнче ĕçленĕ, çавăн пекех чăваш телевидениĕн чăваш передачисен редакторĕ пулнă.
Ӗçĕсем
Пичĕтленсе тухнă кĕнекисем
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем
Якты-Ялан
Якты-Ялан — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 42 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453004, ОКАТО кочĕ — 80235805012.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Якты-Ялан
Новосюрюкаево
Новосюрюкаево — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 215 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452485, ОКАТО кочĕ — 80247847002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Техас Республики (юхăм)
Техас Республики — АПШри Техасăн ирĕклĕхне çĕнтерсе илесшĕн тăрăшакан сепаратистсен юхăмĕ. Сепаратистсен шухăшĕпе, Техас Республикине саккуна пăсса 1845 çулта Пĕрлешĕннĕ Штатсем аннексиленĕ те халĕ патшалăх вĕсен оккупаци айĕнче пурнать. АПШ официаллă влаçĕсем сепаратлă «патшалăха» йышăнмаççĕ.
Новосюрюкаево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Техас Республики (юхăм)
Сепаратистсене американ влаçĕсем йĕксĕк ĕçлев йĕркеленĕшĕн айăпланă. 1997 çулта сепаратистсен базине (ун чухне «Техас Республикин АПШ-ри элчи» Ричард Макларен ертсе пынă ушкăн заложниксене ярса илнĕ) полиципе ФБР вайĕсем Форт-Дэвис хулинче хупăрласа илнĕ. Макларен штурм тунă чухне хĕçпăшалпа хирĕç тăрассипе хăратнă. Влаçсем нумай çынна пĕтернĕ «Давид турачĕ» сектăн вырăнне штурмлани пек тепре пуласран шикленнĕ. Хупăрлав пĕр эрне тăсăлать, вара Макларена тата унăн майлисене аресленĕ.