cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ильчино
Ильчино — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1245 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453721, ОКАТО кочĕ — 80253825001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
XV ĕмĕрти вăрçăсем
1490—1499
Категори:Вăрçăсен списокĕсем
List of wars 1000–1499
Пукач (Нухрат Атăл юппи)
Пукач — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пальник-Йоль (Мăн Роговая юппи)
Пальник-Йоль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сулахай çыранĕпе, 72 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Суахили чĕлхи
Суахили чĕлхи - банту чĕлхисен пĕри. Суахили Танзанинче, Кения Республикинче тата Угандасинче патшалăх чĕлхи пур. Суахили чĕлхине пĕлекен йышĕ — 70 млн. çын яхăн. Çыру латиница çинче никĕсленеть.
Çавăн пекех пăхăр
thumb|right|220px|
Каçăсем
Категори:Банту чĕлхисем Категори:Бурунди чĕлхисем Категори:Демократиллĕ Конго Республика чĕлхисем Категори:Кени чĕлхисем Категори:Танзани чĕлхисем Категори:Уганда челхисем *
Кондратьев Вячеслав Леонидович
Кондратьев Вячеслав Леонидович, — вырăс прозаикĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 30-мĕшĕнче çуралнă. 1993 çулхи авăн уйăхĕн 24-мĕшĕнче хăйĕн çине алă хурса вилнĕ.
Пурнăçĕ
Вячеслав Кондратьев пĕчĕкренех лиературăпа ӳнерпе интересленме пуçланă. Вăтам шкула вĕренсе пĕтернĕ хыççăн Инçет Хĕвелтухăçа çара лекнĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи вăхăтĕ валли сержант тарин ӳснĕ пулнă, вăрçăра Хĕвеланăç фронтĕнче çапăçнă.
Питĕ вăйлă чирленине тӳсеймесĕр вăл 1993 çулхи авăн уйăхĕн 24-мĕшĕнче хăйĕн çине алă хурнă.
Ӗçĕсем
«Сашка» ятлă унăн пĕрремĕш ĕçĕ «Дружба народов» (Халăхсен туслăхĕ) журналта 1979 çулта пичетленнĕ. Вал тӳрех вулакансене кăмăла кайнă, критиксем ăна лайăх хакланă. Кунпа хавасланнă çыравçă ун хыççăн «Отпуск по ранению» (Аманнине пула канма тивет, 1981), «Встречи на Сретенке» (Сретенкăри тĕлпулусем, 1983), «Бои имели местное значение» (Çапăçусем вырăнти пĕлтерĕшлĕ пулнă, 1984) пьесине çырать.
1988 çулта унăн «Красные ворота» (Хĕрлĕ хапха) романĕ тухать.
Категори:Вырăс çыравçисем
Чăваш Автономи Облаçĕ
Чăваш автономи облаçĕ (Чӑваш Ӗҫ Коммуни) — РСФСР шутĕнчи автономи облаçĕ, 1920 çулхи çĕртме, 24 йĕркеленĕ, çавăн чухне автономи облаçне туса хурас ПТӖКпе РСФСР ХКК декрет йышăннă, тĕп хули вырăнне Шупашкара çирĕплетнĕ. 1925 çулхи ака, 21 облаçе Чăваш АССР-не куçарнă. Облаç шутне малтанхи Хусанпа Чĕмпĕр кĕпернисен çĕрĕсене кĕртнĕ.
Кун-çулĕ
1924 çулта Чăваш автономи облаçĕн ертӳçлĕхĕ облаç территорине анлăлатса автономи республики (тĕп хули — Чĕмпĕр) статусне тивĕçтерес официаллă сĕнӳпе ПĔТКпе РСФСР ХКК органĕсене тухнă.
Малтан Чăваш АО 3 уеса пайланнă: Шупашкар, Çĕрпӳ тата Етĕрне. Кĕçех Çĕрпӳ уесĕ шутĕнче Йĕпреç районне туса хунă. 1921 çулта Йĕпреç районне Çĕрпӳ уесĕн шутĕнчен кăларса Патăрьел (хăшпĕр çăлкуçсенче — Йĕпреç) уесĕ тăваççĕ.
Чăваш АО 1925 çулхи акан 21-мĕшĕнче АССР куçарнă. Çакăн чухне Чĕмпĕр кĕпернинчен унăн йышне территории панă, унта Çĕнĕ Улатăр (1926 çултанпа — Улатăр) уесне йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен Категори:РСФСР автономи облаçĕсем
Мăн Сочи
Ячĕ калаçăва кĕни
Мăн Сочи палăртăва Сочин историллĕ (халĕ Сочин Тĕп пайĕ) пайне унăн аякри пайĕсенчен: Лазаревское, Лоо, Дагомыс, Хоста, Кудепста, Адлер, Красная Поляна тата ыттисенчен уйăрас тесе калаççĕ.
Категори:Сочи
Захаров Георгий Нефёдович
Захаров Георгий Нефёдович — çар вĕçевçи, Совет Союзĕн Паттăрĕ (1945), авиаци генерал-майорĕ.
Биографи
Самар облаçĕ н Клевлĕ районĕнчи Кивĕ Симел ялĕнче çуралнă. 1933-мĕш çулта Сталинградри çар вĕçевçисен шкулне вĕçленĕ. Испанипе Китайра çапăçусене хутшăннă.
Испанире Захаров Энрико Лорес псевдонимпа çапăçнă. Унта вăл пĕччен 6, ушкăнра 4 самолет персе антарать. 1936-мĕш çулхи чÿкĕн 4-мĕшĕнче пĕччен ташманăн 12 истребителĕпе çапăçăва кĕрсе иккĕшне персе антарнă, ,
1938-мĕш çулхи уйăхĕнче ăна Китайра истребитель авиаци ушкăнне ертсе пыма яраççĕ. Унта вăл виçĕ Мицубиси A5M Япун истребительне персе антарать. Мускава алла лекнĕ Япони истребителепе вĕçме тапăч илет, анчах çав самолетăн моторĕ вĕçевре ĕçлеме пăрахать. Захаров самолета тусем хушшинчи юханшыв айлăмне лартать, аллине хуçать. Виçĕ кунтан çеç ăна Китай салтакĕсем тупаççĕ.
Упа йышшисем
Упа йышшисем – питĕ пысăк тата мĕшĕлкке чĕрчунсем. thumb|справа|250px Йывăрăшĕ 300 килограмран та иртет. Урисем вăрăмах мар, сарлака, вăйлă, тĕреклĕ. Ури пилĕк пӳрнеллĕ, анчах вĕсем пур те пĕр тан, чĕрнисем питĕ çивĕч. Пуçĕ пысăк, куçĕ пĕчĕк, начартарах курать. Упасем 40 çул таран пурăнма пултараççĕ. Пирĕн тăрăхра упасенчен пĕр тĕсĕ кăна тĕл пулать.
Захаров Георгий Нефёдович
Биографи
1938-мĕш çулта Захаров Генераллă штабăн академине вĕçлесен ăна Çĕпĕр çар тăрăхĕн сывлăш-çар вăйĕсен çарпуçне лартаççĕ.
Упа йышшисем
Татах пăхăр
Категори:Упа йышшисем  Категори:Чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Захаров Георгий Нефёдович
Биографи
Белостока çитсен Захаров мĕн курнине округ командующин çумне Болдин И. В. генерала хыпарлать. Çав каçах Минска çитсе ку хыпара вăрçă тăрăхĕн СÇВ çарпуçне, Копец И. И. генерала евитлет, унпа пĕрле Тăрăх çарпуçĕ Павлов çар генералĕ патне çитсе хыпарлаççĕ.
1941-мĕш çулта 43-мĕш истребитель авиации дивизипе командланă (И-16 тата И-153 самолетсем). Дивизи вăрçăн пĕрремĕш кунĕнчех çапăçăва хастарăн хутшăннă, Анăç фронтри истребителĕсем пысăк пайĕ çак дивизинче юлнă, зениткăсем çителĕксĕр пулнипе нумай самолечĕсене бомбасем айĕнче пĕтнĕ.
Варçăн пĕрремĕш кунĕнчех Минск çинче икĕ Ю-88 самолета персе антарать. 1941-мĕш çулхи чӳк уйăхĕнче Улна-Удэ хулине вĕçевçĕсен шкулне ертсе пыма, 1942-мĕш çулта Вăтам Азине çар училищине ертсе пыма янă.
Атăльял
Атăлъял, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Захаров Георгий Нефёдович
Биографи
Тăван çĕршывăн аслă вăрçи вăхăтĕнче 303-мĕш истребитель авиаци дивизине ертсе пынă. Ун шутне паллă «Нормандия-Неман» полкĕ кĕнĕ. Тăшмана хирĕç 153 хут вĕçнĕ, 48 çапăçура 10 самолёта аркатнă.
Атăльял
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Захаров Георгий Нефёдович
Биографи
Вăрçă хыççăн Сывлăш çар вăйĕсенче терлĕ яваплă вырăн йышăнна.
Пайăр пурнăçĕ
Ывăлĕсем: Захаров Игорь Георгиевич (1935-1978), Захаров Георгий Георгиевич.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1908 çулта çуралнисем Категори:Акан 24-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1996 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 6-мĕшĕнче вилнисем Категори:Чăвашран тухнă генералсем
Кацусика Хокусай
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Кацукава Сюнсё ӳнерҫӗ унӑн вӗрентекенӗ пулнӑ.
Çемье
Хокусай икĕ хут авланнă пулнă, анчах икĕ арăмĕ те питĕ ир вилнĕ. Унăн виçĕ хĕрпе виçĕ ывăл пулнă, кĕçĕн хĕрĕ Ои, ашшĕ пек, ÿнерçĕ пулса тăнă.
Вуламалли
Категори:Ӳнер Категори:Ӳкерçĕсем, патшалăхсемпе Категори:Япони ӳкерçисем Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа Категори:Япони Категори:Япони паллă çыннисем Категори:Укиё-э ӳкерçисем
Ăркай
thumb|300px|Юхан шыв ăркайĕ
Аркай - тăварсăр шывра пурăнакан темиçе тĕслĕ пулăсен пĕрлехи ячĕ, лосось, Salmonidae йышне кĕрет.
Ăркай пахалăхĕсем
Ăркай кĕлеткин пĕрре вуннăмĕш пайĕ тĕлĕнче, айăкки айĕн йĕрринче, çурăм ишкĕч вертикалĕ умĕнче, 15 - 24 пулă хуппи, хыçалти тухмалли патĕнчи ишкĕчĕ тĕлĕнче 13 - 19. Кĕлетки айккисем енчен лапчăклă; сăмси-янаххи кĕске те касăлчăклă; ...
Ăркайăн тĕсĕ шыв тĕсĕнчен тата шыв тĕпĕнчен, аптĕнчен тата çул тапхăренчен (вăлча сапнă тапхăрта ăркай тĕксĕмленет) килет. Акшар шывĕнче çутăрах тата кĕмĕл тĕслĕ пулă тĕл пулать, юшкăнлă е торф тĕпĕллĕ юханшывсенчи хураланать. Мăнтăр ăркай пĕр пек тĕслĕ пулать, унăн çурăмĕ çинче тумха сайрарах. Пĕр шыв калăпăшĕнчен теприне куçнă чух (ирĕк шывран çын туса хунă пĕвесене е хирĕçелле те куçарсан) ăркай часах хăйĕн тĕсне улăштарать.
Тĕсĕсем
Ăркайăн çак тĕсĕсем пур:
Каçăсем
Категори:Лосось евĕрлисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
4-мĕш механизациленĕ корпус (СССР)
4-мĕш механизициленĕ корпус — çар çыннисен соединение Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнчи СССР çар çыннисен пĕрлешĕвĕ. 4-мĕш механизациленĕ корпусĕ Хĕрлĕ Çарăн чи паха хĕçпăшалланни, çапăçава хатĕрленни шутланнă. Ăна пĕрмаях вăрçă техникипе тивĕçтернĕ, çав шутра чи çĕннипе те. 1941 çулхи çĕртме, 22 тĕлне корпусра 979 вăрçă машини пулнă.
Каçăсем
Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнчи CCCР механизациленĕ корпусĕсем
Кашкăр йышшисем
Кашкăр йышшисем– малти урисем 5 чĕрнеллĕ, кайрисем 4 чĕрнеллĕ, вăтам пӳллĕ, яштак кĕлеткеллĕ, вăрăм ураллă чĕрчунсем. Пуçĕ аван аталаннă, хăлха çунаттисем чанк тăраççĕ. Кашкăрсем чĕрĕ какайсăр пуçне, вилесене те çиеççĕ. Ытларах каçхине сунара тухаççĕ.
Пирĕн тăрăхра кашкăр йышши чĕрчунсенчен çаксем ĕрчеççĕ.
Каçăсем
Категори:Кашкăр йышшисем Категори:Геральдиллĕ мар кĕлеткесем Категори:Çурçĕр Америкăри фауна Категори:Европăри фауна Категори:Азири фауна  Категори:Чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Кушак пӳсĕр курăкĕ
Кушак пӳсĕр курăкĕ, (Népeta catária) -  нумай çул ӳсекен курăк, ясноткă йышне кĕрекен биологи тĕсĕ. Ӳсентăранра 3 % таран эфир çăвĕ пур, унăн 77% таран хăйне евĕр кушаксене илĕртекен шăршлă непеталактон. Çавăна вырăсла, латинла тата чăвашла ячĕнче кушака асăннă.
Çулçисем|thumb|left|200px Курăка туйнă кушак|Чечек сыпакĕсем|left|200px
Пĕлтерĕшĕ тата усă курни
Курăка туйнă кушак|thumb|right|200px
Каçăсем
Категори:Яснотка йышшисем Категори:Еврази флори Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем Категори:Пряности Категори:Пыл паракансем
Çурутрав
thumb|300px|[[Хорватири çурутрав]] Çурутрав — тип çĕрĕн ĕр енĕпе материкăн е мăн утрав çумне çыпçăнакан, ытти енĕсенчен тинĕспе е кӳлĕпе хупăрланакан пайĕ. Пĕчĕк çурутрава сăмсах теççĕ. Геологи енĕпе чылай чух материкпа пĕрлĕхлĕ пулать
Утравпа танлаштарсан, çурутравăн çĕр лаптĕкне палăртма йывăр.
Çурутрав тĕслĕхĕсем
Категори:Çурутравсем
Солоная (Нухрат Атăл юппи)
Солоная — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пальник-Шор (Мăн Хайма юппи)
Пальник-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Хайма юханшывăн сылтăм çыранĕпе 1 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Уяндык
Уяндык — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 161 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452274, ОКАТО кочĕ — 80230856008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Арык (Юханшыв)
Арык (Юханшыв) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай РеспубликинТурочак районĕн территорипе юхать. Кĕçĕн Каурчак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Кушлавăш (пĕлтерĕшĕсем)
Кушлавăш, — Чăваш Енре вырнаçнă темиçе ял ячĕ.
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Кушлавăш (Вăрнар районĕ)
Кушлавăш, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Истори
1560-çулсем патнелле Сĕве уесĕн çыру кĕнекинче ял вырнаçнă вырăн пирки çапла çырнă: "'Деревня Кошлоуш Большая, что была пустошь мордовская Демердеевская на чебоксарском рубеже меж дву рек Кошлаушка и Чертанла-Щучки'" "Ку яла Çавалăн анат вĕçĕнчен куçса килнĕ Кушлавăш чăвашĕсем пуçласа янă. Ку вăл XVIII ĕмĕр пуçланнă вăхăталла пулнă. Ялăн малтанхи касси улăхлă Пăтавăш çырмин сулахай енне, пулас пысăк уй варрине, вырнаçса ларнă. Кушлавăш çĕрĕ аван пулнă. Нумаях та иртмен. Шупашкар çывăхĕнчи Паçпак (Байсубаково) чăвашĕсем куçса пырсан, паçпаксен пысăк ушкăнĕ харсăрлансах çак яла вырнаçса юлнă та пĕтĕм ял пурнăçне хăйсен аллине тытса илнĕ. Вĕсем Кушлавăш ялне те хăйсен ялĕн ятне парса — Байсубакино тетересшĕн пулнă." 1927 çулчен ял Етĕрне уесне кĕнĕ. Малтан Туçа вулăсне кĕнĕ, кайран, 1918 çулхи нарăсăн 2-мĕшенчен пуçласа, Кушлавăш вулăсне кĕме пуçланă. Унăн администраци центрĕ вырăннĕнче шутланнă. 1919 çулхи авăн уйăхĕн 29-мешĕнчен пуçласа каллех Туçа вулăсне кĕме пуçланă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен пуçласа Вăрнар районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Туймăрса
thumb|Туймăрса Туймăрса — XIX ĕмĕр пуçламăшĕнчи паллă чăваш сăвăçи, юрăçи. Туймăрса Çĕньял ятлă чăваш ялĕнче çуралнă. Ăна Ăстампулра чăваш çăви çине пытарнă. Кюрчке-хан Махмут-паша тĕлĕ текен вырăнта Туймăрса масарĕ халĕ те пулмалла.
Пурнăçĕ
XIX ĕмĕр пуçламăшĕнче ку таврара чăваш ялĕсем чылай пулнă. Ун чухне чăвашсене вăйпа тĕне кĕртнĕ, çакăнпа хирĕçлесе ялсенчи çынсем Турцине куçа-куçа кайнă. Çав ял вырăнĕсем халĕ те упранса юлнă: «Чăваш масарĕ», «Чăваш вырăнĕ», «Чăваш çырми» «Чăваш утарĕ» тата ытти чăваш ячĕсем упранса юлнă унта. Нумай ялсене чăвашсем кайнă хыççăн вырăссем е тутарсем йышăнса юлнă. Чарту, Могилки, Эçеркке (Белые Озерки) те ĕлĕк чăваш ялĕсем пулнă. Чăвашрах упранса юлнă ялсенчен те çынсем турккăсем патне йышлăн кайнă. Вĕсем хушшинче Туймăрса та пулнă.
Туймăрса Турцире пурăннă чухне ухмаха тухнă. Ăстампулри чăвашсем ăна хĕрхенсе Хура тинĕс хĕрринчи чăваш ялĕсене кая-кая янă, анчах та ăсран тайăлнă Туймăрса каялла хулана тарса килнĕ, Çĕньял тесе йышăнса. «Ах-тур, Çĕньял епле ӳссе кайнă!» — тĕлĕннĕ мĕскĕн юрăçă.
Туймăрса çинчен хайлав
«Ун чухне чăвашсене вăйпа тĕне кĕртнĕ. Пирĕн авалхи ăратнери пĕр çынна Никанор тесе ят хунă. Малтанхи ячĕ унăн Тутимĕр пулнă. Туймăрса вара çапах та хăйне урăх ят хуртарман, тарса çӳренĕ. Кайран çапах та ăна салтаксем ярса тытнă. Вăл вара тĕне кĕртме илсе кайсан тепре те тарнă... Анчах ăна кайран тепре те тытнă. Яла илсе килсе çаппа-çарамаслантарса аслă лапра пĕтĕм халăх умĕнчи шăлан хуллипе çаптарнă. Чĕп-чĕрĕ юн тунă çавăн чухне Туймăрсана. Пĕтĕм халăх ăна шеллесе йĕнĕ тет. Çавăн чухне халăх тăкнă куççулĕпе Илем шывĕ те ейӳ чухнехи пекех тулса кайнă пулĕ... «Ну, манатăн-и хăвăн Киреметне?.. Манатăн-и хăвăн туррусене?!» — кăшкăрать тет пачăшкă. — «Çĕнĕ ятпа çӳреме килĕшетĕн-и?..» «Килĕшместĕп!» — тет пирĕн Туймăрса. Эх, татах хĕнеççĕ тет ăна. Юлашкинчен вара вилчĕ тесе ял тулашне кайса пăрахнă. Çынсем ăна çĕрле сĕм вăрмана илсе кайса ӳплере сыватнă, пурăш çăвĕпе сĕрсе сипленĕ. Ăна кайран, сывалсан, хĕле кĕрес чухне çеç яла илсе таврăннă. Вăл тĕле Çĕньялтан салтаксем кайнă пулнă. «Çук, пурăнаймастăп кунта», — тенĕ Туймăрса. — «Турккăсем патне каятăп!» Хĕл хушшинче пĕтĕм ял халăхне хускатса янă вăл. Çăва тухсан вара çур ял ытла çавăнта телей шыраса тухса кайнă. Çĕньялсем, яла юлнисем, пурте вĕсене ăсатма тухнă. Ял чиккинчен иртсессĕн Туймăрса чарăнса тăнă та питĕ тарăхса юрăсем юрланă тет. Туймăрсапа пĕрле нумай халăх кайнă. Урасăн пĕтĕм йăхĕ-шывĕ, Тукай Минкки çемйи, Кашкăр Хусантайĕпе арăмĕ...» Çĕньял, 1971 çул, П.И. Афанасьеваран çырса илнĕ.
Каçăсем
Категори:Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем
Рябова Светлана Леонидовна
Кун-çулĕ
Светлана Рябова 1961 çулхи пушăн 27-мĕшĕ Минск хулинче çуралнă.
Шепси (юханшыв)
Шепси — Анăç Кавказри юханшыв. Псеушхо ту тайлăменче пуçланать. Тăсăлăвĕ — 22 çм, шыв-çĕр лаптăкĕ — 87 см² яхăн. Хура тинĕсе юхса кĕрет. Кӳлмекĕнче курорт посёлокĕ Шепси вырнаçнă.
Рябова Светлана Леонидовна
Кун-çулĕ
Минскри театр институтĕнче вĕренсе тухсан Мускава кайнă. 1984 çулта Щукин ячĕллĕ театр училищинче (А. Буров ăста лаççи) диплом илнĕ.
Шепси (юханшыв)
Шепси тарăх Сочин анăç чикки пырать.
Рябова Светлана Леонидовна
Кун-çулĕ
Кинора ватăр ытла роле вылянă. 1984 çултанпа мускаври Сатира театрĕнче ĕçлет.
Шепси (юханшыв)
Асăрхавсем
Категори:Хура тинĕсе кĕрекен юханшывсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем
Рябова Светлана Леонидовна
Кун-çулĕ
Халĕ Мускавра пурăнать.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Борис Щукин ячĕллĕ театр институтĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Пайăр çынсем:Мускаври Сатира театрĕ Категори:Беларуç театр-ӳнер институтĕнче вĕренсе тухнисем
Сăсар йышшисем
thumb|250px|right|хура пăсарасем Сăсар йышшисем - тĕрлĕрен чĕрчунпа апатланса пурăнакан çăткăн чĕрчунсем. Кĕлетки питĕ пиçĕ, кĕске ураллă, пуçĕ пĕчĕк, хӳри вăрăмах мар, хăлха çунаттисем çаврака. Пирĕн тăрăхра 11 тĕсĕ пурăнать.
Каçăсем
Категори:Сăсар йышшисем
Рысаево
Рысаево — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 643 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453722, ОКАТО кочĕ — 80253825002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Эстон апат-çимĕçĕ
Эстон апат-çимĕçĕ –эстонсен апата хатĕрлемелли йăласем тата халăх апачĕсем. Халах апачĕсем тесе XIX ĕмĕрĕн варрине çити ытларах çĕр ĕçченсен апатне асăнса палăртаççĕ. Каярах вăхăтсенче хăшпĕр çимĕçсем анлă йăлана кĕрсе пыраççĕ; урăх халăхсен апат-çимĕçĕсен сĕмне те хайсен майлă йĕркене вырнаçтараççĕ.
Истори
Çыравçă тата апата астивекен Карл Мартин Синиярв çапла çырать: «… эстон апат-çимĕçĕ – эстонсем Эстонире хатĕрлекен апатсем /.../. Вырăссен «селянка» е нимĕçсен «sauerkraut» пулсан та – Эстонире вĕсене эстон евĕр хатĕрлеççĕ, тути унăн пачах урăхла.
Ахаль çимĕç япалисене, çĕр улми салачĕн те, икерчĕкĕсен те хăй евĕр, эстон тутиллĕ. Çĕрулми салатне хатĕрленĕ чух майонеза хăймапа хутăштараççĕ.»
Эстонсен апат-çимĕçĕ çине тĕрлĕ тапхăрсенче нимĕçсен, вырăссен ,шведсен йăлисем сĕм янă. Латышсемпе, литвасемпе танлаштарсан, эстонсем ытларах «тинĕс» апачĕсене кăмăллаççĕ.
XIX ĕмĕрчен эстон çимĕç культури ытла тĕрлĕ тутăллипе палăрса тăман. Ыраш çăкăрĕ тĕп çимĕç шутланнă. «Çăкăр» (leib) эстонла çимĕçе те, тăранса пурăнмаллине пĕлтерет. Çăкăрпа пурнăçăн тĕрлĕ паллисем çыхăннă пулнă. Çавра çул, çăкăрпа тан, эстонсем сĕтелĕ çине тăварлă салака лартнă. Квас е турăх ĕçнĕ, уявсем тĕлне сăра вĕретнĕ. Халичченех кăмăлланă kama – ыраш, сĕлĕ, урпа тата пăрçа тĕшшисене малтан ăшаласа тĕртсетунă çăнăхĕнчен тунă, кайран чĕрĕ сĕтпе е турăхпа хутăштарнă. Хăш çĕрсенче сĕлĕ çăнăх кĕсĕлне сивĕ сĕтпе е çупа хутăштарса çинĕ.
Хальхи сĕтел пуянлăхĕ
Апат хатĕрлемелли чĕрĕ çимĕç, технологисем тата хитрелетмелли меслечĕсем эстонсен ансат, тутти çутçанталăкри. Уйрăмах паха вырăна çĕрулмие, пулла (салака ытларах), сысна какайĕпе иккĕмĕшлĕ ашсем (субпродукчĕсем), сĕт, хăйма, купăста, пăрçа, кĕрпе тата хура çăкăр. Апачĕ ансат, çисе тăранмалла, хăш чух выльăх çăвĕпе. Эстон йăлипе çимĕçсене шĕвекре пĕçереççĕ, сайра ăшалаççĕ. Эстонсем юрмасемпе сахал ус кураççĕ. Тăварпа сухансăр пуçне укрупа, петрушкăна тата тмина апата кĕртеççĕ; майорана юнран туна тултармăша (кăлпасси), лавр çулçипе ыр шăршăллă пăрăçа стутĕне хушаççĕ. Хăй евĕр тутăна тĕрлĕ çимĕçе хутăштарса (пулăна сысна çăвĕпе, пăрçана сĕтпе) çитереççĕ. Эстон кухнин пĕтĕмлĕ тути, шăрши (аромачĕ) - çутçанталăкри, кăшт йӳçĕкрех, сĕтĕллĕ.[1]
Çĕр ĕçлекен çу кунĕсенче уйа хĕвел тухичченех тухса кайнă та пĕрремĕш апата 8-9 сехетре ларнă. Кăнтăр апатне хиртех çăкăрпа тăварланă салакăпа хырăма тивĕçтернĕ.Тĕп апата каçхи 8-9 сехетре ларнă, унта вара пĕтĕм кил-йыш пуçтарăннă. Пăрçа е нимĕç пăрçи яшкипе, юнкунпа шăматкун ĕнтĕ кĕрпе е çăнăх пăттипе те килĕшĕннĕ. Крепăç йăлине пăсса хурсан харпăр уйĕсем кил çывăхĕнчех пулаççĕ, вара кăнтăрла та вĕри апата ăша яма май килет, ĕнтĕ кăнтăр апачĕ тĕп вырăнне куçать.
Мешехепе уяв апат-çимĕçĕсем те эстонсен кухнине терлĕ тутăлăх кĕртеççĕ. Тĕксĕм çăкара (sepik) сĕтеле хураççĕ. Раштавпа Çĕнĕ çула кăлпассисем, малтанхисем кĕрпеллĕ пулнă, каярахпа юнпа, хатĕрлеççĕ. Кăлпассисем - кĕрпе тултарнă выльăх пвшисем - киле телейпе çителĕклĕх параççĕ тенĕ ĕлĕк-авал. Туй кунĕсенче тата ытти уявсенче яланах стутĕнпе хăналанă. Çуралнă ачана пăхма килсен урпа пăттине е урпа çăнăхĕнчен пĕçернĕ икерчĕсене ас тивеççĕ.
XIX ĕмĕрĕн варинчен эстонсем çĕрулмипе паллашсан, çак çимĕç çăкăр хыççăнхи апата куçать. XIX ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче хуçалăхĕпе сутă-илӳ ĕçĕсем аталанса пынă çем апат хатĕрлемелли меслетсем, хатĕрсем чылайланса пыраççĕ. Эстон кухнишĕн XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕ, 1930 çулчен питĕ ӳсĕмлĕ тапхăр пулса юлать: экономика хăпарса пырать, хĕрарăмсен тĕрлĕ журналĕсем тухаççĕ, гастрономи вĕрентӳ курсĕсем уçăлаççĕ, эстон кухни хăйĕн çав тери хӳхĕмлĕ, тĕрлĕ сийлĕ тапхăрне çитет. Уяв сĕтелĕсене яланхиллĕ стутĕнпе пĕрле паштет тата тĕрлĕ салатсем куçа-кăмăла илĕртеççĕ. Килтех пулă, какай консервисене хатĕрлеме вĕренеççĕ.
Совет тапхăрĕнче эстонсен кухнине патшалăх хистенипе вырăс, кавказ тата вăтам ази апат-çимĕçĕсене те кĕртме пуçланă. Тепĕр хут ирĕке тухсан, тĕнчепе çыхăнусем сарăлса пына май йăлаллă апат çĕтсе пыма тытăнать. Раштава эстонсем халь кун та сĕтел çине стутĕн, кĕтмелпе соусланă юн кăлпасси тата ăшаланă сысна какайне йĕçĕтнĕ купăстапа пĕрле лартаççĕ. Çăварнире (vastlapäev) хăймапа (vastlakuklid) шурă çакăрĕсене ас тивеççĕ. Ян кунĕн (çĕртме, 24) каçĕнче Эстонире шашлыкпа гриль-кăлпасси шăрши сарăлать.
Хальхи йăлапа эстонсем «сивĕ апат сĕтелĕ» (külmlaud) шутне тăварланă (маринăланă) çĕлтĕ хăймапа, стутĕн (sült), взбитый паштет из печени, çĕрулми салачĕ, розолье, тăварланă хăйарпа кавăн, рулетки из ветчины с начинкой, майонеспа çуланă фрикаделькисене тата фаршăланă çăмартасене кĕртеççĕ. Çакăн пек апата ял çыннисем кăмăллаççĕ.
Эстун тĕпелĕнче сĕтлĕ апатсем чылай вырăн йышăнаççĕ. Ирхине вĕсем пăтă, хăпарту е бутербродсемпа аптланаççĕ, юлашки вăхăтра мюслипе йогурта ас тивеççĕ. Скандинави сорчĕн çутăлла ăшăланă кофине ĕçме юратаççĕ.
Çĕрулми, купăста тата пăрçа яшкисене хатĕлеççĕ. Какайне пĕр татăкпа пĕçереççĕ, урпа кĕрпи, кишĕр тата макарон хушаççĕ. Пăрçа тата нимĕç пăрçи яшкине тĕтĕмпе хатĕрленĕ сысна ашĕпе тутă параççĕ.
Эстон кухнинче пахча çимĕçлĕ-кĕрпеллĕ тата пахча çимĕç пăттисем хăйсен вырăнне йышăнаççĕ (сăмахран, урпа кĕрпиллĕ тата çĕрулмиллĕ пăтă (mulgipuder). Тĕп çимере çĕрулми пăтти е шывра вĕретнĕ çĕрулми-çу-çăнăх-шӳрпе е хăйма-аш татки-аш пăтăрни е кăлпасси. Анлă сарăлнă çиме - mulgikapsad - йӳçĕтнĕ купăста-сысна какайĕ-кĕрпе.
Пахча çимĕçĕсенчен пĕрремĕш вырăнта çĕрулми, иккĕмĕшĕнче — купăстапа пăрçа, хыççăн кишĕрпе брюква. Кăшмана сахал апата яраççĕ — кăшман салатне. 1990 çулсенчен пуçласа ытларах риспа макарон япалисене апата кĕртеççĕ.
Эстонсем çаплах салакăпа килькă пуллисене çиме юратаççĕ. Пулăна ăшалаççĕ те çине çăмарталлă-сĕтĕллĕ шĕвек ярса, вĕттĕн туранă укрупа сапса хăпарту тăваççĕ. Юрма тăварлă Таллин килькисене питĕ хаклаççĕ. Эстонин тинĕс çум çĕрĕсенче кăмпаларан, шалти районĕсенче çăрттанпа çупахран, Чудь кӳлли патĕнче снетокран (пулă) çимĕçсене пĕçĕреççĕ. Салакăна, çупаха, укăра вĕриллĕ тĕтĕмпе хатĕрлеççĕ.
Какайăн иккĕмĕш çимисенче ытларах çуллă мар сысна ашĕ. Эстон кухнинче вăраххăн пысăк аш татăкĕсене (ahjuliha) хулăмлă савăтра е туховкăра, е кăмакара кăварсем çийĕнче хатĕре çитереççĕ. Ăна пĕçернĕ çĕрулмипе çиеççĕ. Пĕвере хăймаллă соусĕпе вĕретсе иккĕмĕш çимĕçсем тăваççĕ. Какай çимисемпе пĕрле сысна пуçĕпе урисен стутĕнне лартаççĕ, ăна çĕрулмипе е çăкăрпа çиеççĕ. Йăла йĕркипе пылак çимисен шутне çăкăр яшки, хăйма е сĕт киселĕ, улма çимĕç шĕвекĕпе маннă мусне, тăпăрчă кремĕпе варени, панулми хăпартăвĕ, буберт, çаплах икерчĕпе варени тата тĕрлĕ пирожнăйсем.
Каçăсем
Категори:Эстонсем
Тюбинген
Тюбинген (Tübingen) — Германин Баден-Вюртемберг тĕп хули. Халăх йышĕ 89 011 (2011) çынпа танлашать.
Каçăсем
Категори:Германи хулисем
Архипов Геннадий Николаевич
Пурнăçĕ.
1956 çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче Етернĕ районĕнче çуралнă.
Çарта радиотелеграфист пулса ĕçленĕ. Çартан таврăнсан Шупашкар прибор тăвакан савутра испытатель пулса ĕçленĕ. Университетра вĕреннĕ. Ун хыççăн ""Коммунизм ялавĕ"" (халĕ Хыпар) хаçатăн ятарлă корреспонденчĕ вырăнĕнче ĕçленĕ.
1997-2013 çç. — Чăваш наци конгресĕн президенчĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:ЧНК Категори:1956 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 28-мĕшĕнче çуралнисем
Атайкасси (Шупашкар районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Атайкасси (пĕлтерĕшĕсем) статьяра пăхăр.
Атайкасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Кушлавăш вулăсĕ
Кушлавăш вулăсĕ, — Етĕрне уесĕн вулăсĕ. Администраци Кушлавăш ялĕнче вырнаçнă пулнă.
Ялсем
Кушлавăш вулăсне çак ялсем кĕнĕ пулнă:
Каçăсем
Категори:Етĕрне уесĕн вулăсĕсем
Пӗрле телейлӗ (телесериал)
Пӗрле телейлӗ (Счастливы вместе) — нумай сериллĕ илемлĕ телесериал.
Каçăсем
Категори:2000-мĕш çулсенчи Раççей телесериалĕсем Категори:2010-мĕш çулсенчи Раççей телесериалĕсем Категори:Раççейĕн ситком-телесериалĕсем Категори:Раççейĕн камитлă телесериалĕсем Категори:ТНТ телеканалăн телесериалĕсем Категори:Sony Pictures Television телесериалĕсем
Литр
Литр (л, l, L, ℓ) — калăпăшăн метрика виçи. Литр СИ виçи шутланмасть, анчах тата сехет е талăк виçесемпе пĕрле, «СИ-не кĕмен, анчах та ăна СИ виçисемпе пĕрле усă курма пултармалла виçе» тесе палăртнă. СИ системăри стандартла калăпăш виçи — кубла метр (м³).
Литр калăпăшĕ
1 литр 1 кубла дециметрпа пĕр тан: 1 л = 1 дм³.
Çакна 1964 çулта 12-мĕш Виçесемпе тарасасен тĕп конференцинче палăртнă.
Кунчен, 1901 çулхи 3-мĕш Виçесемпе тарасасен тĕп конференцинче 1 литăра кг нормăллă атмосфера пусăмĕпе (чĕркĕмĕл юпи 760 мм) тата 3,98°C)температурăра 1  кг  таса шывăн калăпăшĕ тесе йышăннă. Çапла майпа 1 литр 1,000028 дм³ тесе çирĕплетнĕ.
Ытти виçесемпе çыхăнни
1 л = 10−3 м³ = 1 дм³ (кубла дециметр) = 10³ см³ (кубла сантиметр)
Литртан илнĕ виçесем — сантилитр (cl, Раççейре усă курман), миллилитр (мл, ml), микролитр, декалитр (дал, dal) и гектолитр (ГЛ).
1 мл = 10−3 л = 10−6 м³ = 1 см³
1 дал = 10 л = 10−2 м³
1 гектолитр = 100 л
Каçăсем
Категори:Виçе
4-мĕш Украина фрончĕ
4-мĕш Украина фрончĕ — совет çарĕсен Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнчи операци-стратеги пĕрлешĕвĕ.
Кун-çулĕ
Кăнтăр-анăç тĕлĕнче 1943 çулхи юпан 20-мĕшĕнче АТÇ Ставкин 1943 çулхи юпан 16-мĕшĕнчи тапăчĕпе татăçуллă Кăнтăр фронтĕнчен йĕркелесе хунă. Ун шутне 2-мĕш тата 3-мĕш гварди, 5-мĕш тапăну, 28-мĕш, 44-мĕш, 51-мĕш çарсем тата 8-мĕш сывлăш çарĕсем кĕнĕ. Каярах унăн шутне Тинĕсçум тата 4-мĕш сывлăш çарĕсем те кĕнĕ.
1943 çулăн юпа уйăх вĕçĕнче — чӳк уйăх пуçламăшĕнче 4-мĕш Украина фрончĕн çарĕсем 300 çм таран тапăнса пырса Тăнăварăн тата Перекоп пымакĕн анат çĕрне тухса, Мелитополь операцине ăнăçлă вĕçленĕ. 1943—1944 çулхи Сылтăм çыран Украинăри стратеги тапăнăвĕнче вĕсем хăйсен сылтăм çуначĕпе 1944 çулăн кăрлач-нарăс уйăхĕсенче Никополь-Криворог операцине хутшăннă. 3-мĕш Украина фрончĕпе пĕрле тăшманăн Тăнавар çинчи никополь плацдармне пĕтерсе хунă. 1944 ака-çу уйăхĕсенче 4-мĕш Украина фрончĕпе Уйрăм Тинĕсçум çарĕсем Хура тинĕс флочĕпе тата Азов çар флотилийĕпе пĕрле Крым стратеги операцине ĕçе кĕртнĕ, тăшманăн 200 пине яхăн ушкăнне аркатнă та Крыма ирĕке кăларнă.
1944 çулхи çу, 31 1944 çулăн çăвăн 16-мĕшĕнчи АТÇ Ставки директивипе килĕшӳллĕ 4-мĕш Украина фронтне пĕтерсе хунă, унăн çапăçу хир управленипе пулăшу чаçĕсемпе тата тыл йĕркеленӳсемпе АТÇ Ставки резервне куçарнă.
1944 çулăн çурлан 6-мĕшĕнче АТÇ Ставкин 1944 çулхи утăн 30-мĕшĕнчи тапăчĕпе 1-мĕш гварди, 18-мĕш тата 8-мĕш сывлăш çарĕсемпе çĕнĕрен йĕркеленĕ. Фронт шутне тĕрлĕ вăхăтра 38-мĕш тата 60-мĕш çарсем кĕнĕ.
1944 çулхи авăн-юпа уйăхĕсенче 4-мĕш Украина фронт çарĕсем 1-мĕш Украина фрончĕпе пĕрле Тухăç Карпат стратеги операцинче çапăçнă, Карпат лешьен Украинăпа Чехословаки территорин пайне тăшманран хăтарнă, Словак халăх пăлхавне пулăшу панă.
1945 çулхи кăрлач-нарăс уйăхĕсенче 4-мĕш Украина фрончĕн çарĕсем 2-мĕш Украина фрончĕн çарĕсемпе пĕрле Анăç Карпат стратеги операцине ирттернĕ, Польшăн кăнтăр районĕсемпе Чехословакин чылай çĕрне тăшманран тасатнă. Фронтăн Краковран кăнтăралла тапăнăвĕ совет çарĕсене варшава-берлин тĕлне тапăнассине самай пулăшу панă.
Пуш — çу пуçламăшĕнче фронт çарĕсем Морави-Острава операцинче Морави-Острава промăçлă района нимĕç захватчикĕсенчен хăтарни Чехословакин тĕп вар çĕрне кĕме уçă парать. Кайран вĕсем Прага стратеги операцине хутшăнаççĕ, Чехословакин пур территорине ирĕке кăлараççĕ.
1945 çулăн çурлан 25-мĕшĕнче СССР ХХК 1945 çулхи утă, 9 тапăч никĕсĕпе 1945 çулта фронта салатса янă, унăн çапăçу хир управленине Карпатçум вăрçа тăрăхне йĕркелеме хушнă.
Çар пуçлăхĕ
Çарпуçĕсем:
Вăрçă канашĕн пайташĕсем:
Штаб пуçлăхĕсем:
Каçăсем
Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче Категори:Украина Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче
Мерида, Венесуэла
Мерида (Mérida, тулли ячĕ Santiago de los Caballeros de Mérida) — Венесуэлăн анăç енчи хула, Мерида штачĕн тĕп тата шĕкĕр хули. 200px|thumb|Мерида Пурăнан халăх йышĕ 300 пине яхăн çын, хула таврашĕпе — 500 пинрен ытла.
Хула ту айлăмĕнче, 1630 м çӳллĕшĕнче, Кардильера-де-Мерида (Андăсен пайĕ) тăвĕн хушакĕсем варринче вырнаçнă.
Мерида кун-çулĕ
Пĕрремĕш ăстрăм Меридăна ирĕк ыйтмасăрах 1558 çулта Хуан Родригес Суарес испан никĕсленĕ, Сантьяго-де-Лос-Кабальерос-де-Мерида ят панă. Испан астулĕнчен ыйтмасăр тунăшăн Суареса аресленĕ те Боготăна ăсатнă. Вĕлерме йышăннă хутая кăларас умĕн испан çынни тухса тарать те Трухильона (Венесуэла) хулинче политика хӳтлĕхне тупать. Меридăна тепĕр ăстрăм Хуан де Мальдонадо никĕс хывать, кун чухне унăн ирĕк хучĕ пулнă.
Каçăсем
[http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/454/ Статья «Венесуэла. Мерида» на vokrugsveta.ru]
Категори:Венесуэла хулисем Категори:Мерида (Венесуэла штачĕ)
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула
Кушак хӳри
Кушак хӳри (Тимофеевкă) (Phleum pratense), пĕтĕм Европăпа сарăлнă курăк. Çӳллĕшĕ 50–150 см таран, çулçисен тăршшĕ 45 см таран, сарлакăшĕ 1 см. Чечек сыпакки 7–15 см тăршшĕ, 8–10 мм диаметрлă. Пĕчĕк чечекĕсем питĕ тачă вырнаçнă. Тимофеевкă ячĕ 18 ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Çĕнĕ Англинчен кăнтăрарах штатсенче çак курăка ĕрчетме тытăннă Timothy Hanson фермерпа çыхăнма пултарнă.
Уланкă йышшисем
Уланкă йышшисем — 3000 яхăн тĕрлĕ пулă, 150 тĕслĕ ушкăн шутланать ку йышра. Ытти пулăсенчен çунат вĕçĕсенче йĕпсем пуррипе уйрăлса тăрать. Хырăм айĕнчи çунаттсем çурăм çинчи çунатсемпе хире-хирĕç е маларах вырнаçнă. Сывлăш хăмпи пыршăпа çыхăнман.
Йыша тишкерни
Уланкă йышне çак ушкăнсене пайлаççĕ: уланкăсем, лабиринтсем, скумбрисем, тунецсем, бычоксем, цихлсем.
Чăвашра пурăнаканнисем
Чăвашра уланкă йышшисенчен кăртăш, уланкă, шăла, шăлак пурăнать.
Каçăсем
Категори:Уланкă йышшисем Категори:Чĕрчунсен йышĕсем
Кацусика Ои
— япони укиё-э ÿнерçи, Кацусика Хокусайăн виççĕмĕш, кĕçĕн хĕрĕ. Харпăр ячĕ — е тесе чĕннипе пулнă.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Ои хăçан çуралнипе вилни паллă мар, шутланă тăрăх, вăл Хокусай 32-ре (1791 ç.) е 37-ре (1797 ç.) пулсан çуралнă. Ои, чаплă ÿнерçĕн вĕренекене, качча кайнăскер, упăшкине кулăшла пултарулăхсăр тесе шутланă. Унпа уйăрăлнă хыççăн ашшĕ-амăшĕн килне таврăннă. Хăшпĕр пĕлтерÿсем тăрăх, Ои хăйĕн суя ятне ашшĕ хăйне тесе чĕннипе илнĕ.
Ои Хокусая мĕн çамрăкран пулăшнă, хăйĕн пĕрремĕш хайлавне вăл 1810 çул хыççăн тунă. Оин аппăшĕ Кацусика Тацудзё те пултаруллă ÿнерçĕ пулнă, ÿкерчĕкĕсенче сăнарсен аллисемпе çÿçĕсене пĕрпекрех ÿкернĕ пирки вĕсене пăтраштарса илме те пулнă.
Ои питĕ пултаруллă пулнă, ашшĕ палăртнă май: «Чиперккесене сăнарлас ĕçре эпĕ Оине çитес çук. Вăл питĕ лайăх ÿкерет». Тĕпчевçĕсем Оин çак ĕçĕсене çÿллĕ шая лартаççĕ —, ,.
Хокусай вилсен течиçе çултан Ои килтен тухса кайса каялла таврăнмасть.
Ĕçĕсем
Категори:Ӳнер Категори:Ӳкерçĕсем, патшалăхсемпе Категори:Япони ӳкерçисем Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа Категори:Япони Категори:Япони паллă çыннисем Категори:Ӳнерçĕ-хĕрарăмсем Категори:Укиё-э ӳкерçисем
Кушак йышшисем
Кушак йышшисем – тискер те çăткăн чĕрчунсем. Какай кăна çиеççĕ, вĕсен апатĕнче курӑксем пулмаççĕ. Кушаксем питĕ çинçе, вăрăм та яштака. Пуçĕ çаврака, шăлĕсем кĕске. Чĕрнисем утнă чухне пытанаççĕ. Пирĕн тăрăхра кушаксенчен пĕр тĕсĕ ĕрчет.
Каҫӑсем
Категори:Кушак йышшисем Категори:Чĕрчунсен йышĕсем  Категори:Чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Йӳçкасси
Йӳҫкасси, — Чӑваш Енре вырнаҫнӑ виҫӗ ял ячӗ.
Тар
Тар — ятарлă ÿт парĕсем кăларакан тăварсен тата органикăллă япаласен шыври ирĕлчĕкĕ.
Каçăсем
Категори:Тар Категори:Биологилле шĕвексем Категори:Экскрементсем Категори:Терморегуляци Категори:Малсăлтавсăр рефлекссем
Ферия дель Соль
Ферия дель Соль (Feria del Sol — хĕвел уявĕ) — кашни çул нарăс уйăхĕнче Мерида венесуэл хулинче иртекен тĕнчери культура фестивалĕ. Фестивалĕн программине вăкăрсен кĕрешĕвĕ, куравсем, концертсем, парадсем, спорт ăмăртăвĕсем тата Хĕвел Патша-хĕрарăмне суйлани (Reina del Sol) кĕрет.
История
Фестивале ирттерес ĕмĕт вăкăрсен тĕкĕшĕвне валли лапам (Плаза де Торос) тăвассинчен çуралать. Çакăн пек кĕрешӳсене урăх венесуэл хулисенче кăмăлланă.
1968 çулта Ферия дель Соль фестивальне ирттермен, çапах та çав çулах акан 13-мĕшĕнче, Аслă шăматкун, вăкăр тĕкĕшĕвне ирттернĕ.
Каçăсем
Категори:Фестивалсем Категори:Венесуэла уявĕсем
Бахмисова Людмила Николаевна
Бахмисова Людмила Николаевна, — сăвăç. 1955 çулхи çĕртме уйăхен 14 Чăваш Енĕн Шăхасан районĕн (халĕ Канаш районĕ) Касаккасси (халĕ Çеçпĕл) ялĕнче çуралнă.
2001 çултанпа РФ ÇП членĕ, тата çавăн пекех Чăваш Енĕн СПП членĕ шутланать.
Пурнăçĕ
Медучилищĕре, Чăваш патшалăх университетĕнче вĕреннĕ.
Ӗçĕсем
Пичĕтленсе тухнă кĕнекисем:
Унăн сăввисем çине нумай юрă хывнă.
Çĕртме, 14
Уявсем
Пĕтĕм тĕнчери юн донорĕсен кунĕ.
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Псоу (юханшыв)
Псоу (ფსოუ, Псоу, Ҧсоу, Псыу) — Раççей/Абхази территоринчи юханшыв. Краснодар Ен территорипе юхать. Юханшыв Хура тинĕс юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км, бассейн лаптăкĕ 420 км2.
Каçăсем
Категори:Сочи юханшывĕсем Категори:Абхази юханшывĕсем Категори:Чикĕри юханшывĕсем
Пальник-Шор (Колвавис юппи)
Пальник-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колвависюханшывăн сулахай çыранĕпе, 6 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Имангулово (Имангуловский сельсовет)
Имангулово  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 946 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453734, ОКАТО кочĕ — 80253830001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Метцерлен-Мариаштайн
Метцерлен-Мариаштайн  (Metzerlen-Mariastein) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Дорнек йышĕнчи коммуна. 903 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ’’2477’’.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Рсай
Рсай — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 942 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452263, ОКАТО кочĕ — 80230860001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Староречье Агельдино (Нухрат Атăл юппи)
Староречье Агельдино — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тăван ен (хаçат)
Тăван Ен (Родной край) — Чăваш Республикин Шупашкар районĕн хаçачĕ. Чăвашла/вырăсла эрнере иккĕ пичетленсе тухать. А3 хорматлă, 6 хут енлĕ. Тиражĕ 2480 экз.
Староречье Агельдино (Нухрат Атăл юппи)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Тăван ен (хаçат)
Почта адресĕ: 429500, Чăваш Республики, Шупашкар районĕ, Кӳкеç, Шоссе урамĕ, 13-мĕш çурт.
2008 - 2010 çулсенчи тĕп редакторĕ — Б. Б. Чиндыков.
Каçăсем
Категори:Массăллă хыпар хатĕрĕсем Категори:Чăвашла тухакан хаçатсем Категори:Чăваш хаçат-журналĕсем Категори:Раççей хаçачĕсем Категори:Периодикăллă кăларăмсем Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал
Владимир Всеволодович Мономах
Владимир Всеволодович Мономах (ав.-вырӑс. Володимиръ (-мѣръ) Мономахъ; шыва кӗрсен Василий; 1053—19 ҫу 1125) — Ростов (1066—1073), Смоленск (1073—1078), Чернигов (1078—1094), Переяслав (1094—1113) кнеҫӗ, Киев (1113—1125) аслӑ кнеҫӗ, патшалӑх ӗҫченӗ, ҫарпуҫӗ, ҫыравҫӑ, шухӑшлавҫӑ. Сыхланса юлнӑ пичетсем тӑрӑх Владимир Мономах византи титулӗ евӗр тата пӗтӗм Вырӑс ҫӗрӗсен архончӗ титулпа усӑ курни паллӑ.
Владимир Мономах Всеволод Ярославич кнеҫӗн ывӑлӗ. Амӑшӗ Византи императорӗ Константин IX Мономахӑн хурӑнташӗ пулнӑ май ӑна та Мономах тенӗ.
Каҫӑсем
Категори:Рюриковичсем, алфавитпа
Вăрăмту
Вăрăмту (Большие Котяки), — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Ункă юханшывăн çылтăм çыранĕнч вырнаçнă. Шупашкара çитме 24 км, райцентра - 26 км, ч. ç. станцине - 10 км, республика шайĕнчи автоçул иртет.
Ялта, клуб, лавкка пур.
Истори
1724 çулчен ясак тӳлесе пурăннă, 1866 çулчен патшалăх çĕр ĕçтешĕсем шутланнă.
Торф кăларса тупăш тунă.
1911 çулта вырăнти училищĕне уçнă. 1931 çулта «Красный плуг» колхоз йĕркеленĕ.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Ата (Акăш юппи)
Ата — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республикин Турочак районĕн территорипе юхать. Лебедь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Пăлан йышшисем
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Сĕтпе ӳсекенсен йышĕсем Категори:Йĕкĕр чĕрнеллисем
Вăрманкас Тăрăн
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Кампора-Сан-Джованни
Экономика
Экономикăра ял хуçалăхпа туризм ĕçĕсем тупăш параççĕ. 1950-мĕш çç. хĕрлĕ сухана калчаласа аталантарнă хыççăн халĕ итал тата ютçĕр пасарĕсенче çак пахча çимĕçĕ питĕ аван сутăнать.
SS18 шоссе, чукун çул тата Ламеция-Терме тĕнче аэропорчĕпе çыхăнтаракан А3 автострада пурри сутă-илӳ ĕçне ансат ирĕк парать.
Тавралăхĕ
Катандзаро провинципе юнашар вырнаçнă. Кампора Тирра тинĕсĕн çыранĕнче вырнаçнă, 1950-мĕш çулсенчен пуçласа çав тери сарăлса кайнă. Юнашар сăртсенче иçĕм тата çу тăвакан йывăçсене ӳстереççĕ.
Кампора портĕнчен хăвăртах Эола утравĕсене çитме пулать.
SS18 шоссе, чукун çул тата Ламеция-Терме аэропортпа çыхăнатаракан А3 автострада транспорт коммуникацисене пула суту-илӳ хастар пырать.
Кампора-Сан-Джованни тытăмлăхĕ
Кунта 19 ял вырнаçнă.
Кун-çулĕ
thumb|right|Кампора-Сан-Джованни панорами. Авалхи вăхăтра хальхи Кампора территоринче Аслă Грецин иккĕ хули тăнă:
Çак хуласем пĕр-пĕринпе хирĕçсе-кĕрешсе пурăннă, вĕсене пиратсем тапăнса ишĕлтерсе пĕтернĕ. Вырăнта пурăнан халăх ту çине хăпарса çăлăну тупнă. Каярах хальхи Кампора территорине чылай халăх — финикисем, грексем, римлянсем, варварсем, арапсем, висантисем тата норманнсем — колониленĕ е çĕнтерсе илнĕ.
Вăтам ĕмĕрсенче Кампора Мохаммед Абдул аль-Зимзим эмирăн резиденцийе пулнă, анчах та арапсен тытăмĕ кĕске вăхăта пынă. Висантисем çĕнтерсе илне хыççăн вăл каллех норманнсем айне лекет. Норманнсен тапхăрĕнче çак вырăнта пĕрремĕш хӳтĕлев йерĕсемпе турулсене туса лартнă. Арагон ăрăвĕ, каярахпа Неаполь патшалăхĕ айне пулсан, территори хăйан пĕлтерĕшне çухатать. Кампора потенциалĕ Çĕнĕ саманара çеç чĕрĕлме тытăнать. 1730-мĕш çулсенче кунта пурçăн фабрикине тата часавая туса лартнă, çапах та 1756 çулта фабрикăна хупаççĕ те хула аталанăвĕ каллех ӳкĕнме пуçлать.
1876 çул тĕлне Кампора территорине хальхи хула канашĕсене пайлаççĕ: Амантея, Аелло-Калабро тата Ночера-Теринезе. XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче юнашар коммунăсенчен иммигрантсем куçса килеççĕ, çакна пула вара ку таврара халăх йышĕ ӳсет. Анчах та Пĕрремĕш тата Иккĕмĕш Тĕнче варçисем хыççăн пурăнан халăх шучĕ питĕ хытă ӳкет.
Хальхи тапхăрта хула экономики ял хуçалăхпа туризм çинче тытăнса тăрать. thumb|The Camporese Carnaval on the 2012 edition
Паллă вырăнсем
XIV ĕмĕрти çӳллĕ турул — пĕртен-пĕр хитре çурт. Турулăн çӳлти пайĕнче пусма картлашкисем. Çак турула вырăнти диалектпа U Turriune ят панă. Тепĕртакран порт (2002) тата Паола тс. Францискĕ лапамне (вырăнти таса-пӳлĕхçĕ, ăна авăнăн 1-мĕшĕ — авăнăн 3-мĕшĕсенче асăнса уяв ирттереççĕ) туса хунă. Уява юнашар ялсенчен халах пуçтарăнать, таса çыннăн статуйине хула урамĕсемпе йăтса çӳреççĕ.
Эрех
Кунта Savuto тата Gallo маркăллă эрехсене тăваççĕ.
Каçăсем
Категори:Итали порчĕсем Категори:Итали тăрăхĕсем
Етĕрне районĕ
Етĕрне районĕ, — Чăваш Республикин (РФ) администрациллĕ-территориллĕ виçи тата муниципаллă йĕркеленĕвĕ (муниципаллă район).
Тавралăхĕ
Çурçĕр енче Мари Эл республикипе юнашар вырнаçнă, хĕвеланăç енче — Чулхула облаçĕпе. Хĕвелтухăç енче Муркаш районĕ, кăнтăрта Хĕрлĕ Чутай районĕпе Элĕк районĕ вырнаçнă. Районăн çĕр лаптăкĕ 897,5 км2. Район администрацийĕ Шупашкартан 79 çухрăмра вырнаçнă Етĕрне хулинче вырнаçнă.
Район пуçлăхĕ - Кузьмин Владимир Николаевич. Район тăрăх Сăрăпа Вылă юханшывсем юхаççĕ. Район климачĕ вăтам континентлă. Хĕлсем нумая пыраççĕ, çăвĕсем ăшă, хăшпĕр чухне шăрăх та. Утă уйăхĕнче вăтам температура +18,6°С танлашать, кăрлач уйăхĕнче — -13°С. Чи сивĕ температура -44°С пулнă, чи шăрăххи — 38°С.
Истори
Района 1927 çулхи авăн уйăхĕн 27-мĕшĕнче туса хунă.
Халăх йышĕ, район тытăмлăхĕ
2010 çулта халăха çырнипе Етĕрне районĕнче чи йышлă халăх — чăвашсем (80% ытла). Вырăссем ытларах Етĕрнере тата Чулхула облаçĕпе чикĕ тытакан — Полянки, Йăвански, Чаканар, Засурки, Кĕçĕн Чураш, Заштранкă, Стрелецки, çаплах чăвашсемпе пĕрле Совхозный, Никитин, Никольское тата Орпа Павлово ялĕсенче — пурăнаççĕ.
Гимн
«Ман районӑм - Етӗрне».
Сӑр ҫинче выртать илемлӗн
Юмахри пек сарӑлса.
Хушса юрламалли:
Ҫирӗплен эс, чечеклен,
Пултаруллӑ та ӗҫчен –
Тивӗҫ эс мухтав ятне.
Кашласа ларать вӑрманӗ,
Улӑхсем мӗнле хитре.
Тырри-пулли куҫ виҫеймӗ
Сарӑ тумлӑ уй-хирте.
Хушса юрламалли:.
Эпир пурте пӗр ҫемье.
Ҫӗнелсе ҫӗклен хӑватлӑ
Савнӑ ҫĕр - ҫӗршыв-анне.
Каçăсем
Категори:Етĕрне районĕ
Итĕм-Кура
Итĕм-Кура (Илим-Гора), — Пенза облаçĕнчи Çăрттанлă районне кĕрекен чăваш ялĕ.
== Халăх йышĕ, ял тытăмĕ ==
Тавралăхĕ
Ял Илем шывĕ хĕрринче ларать. Çăрттанлăран 12 км хĕвелтухăçра вырнаçнă.
Кунçулĕ
Ку таврана чăвашсем XVII ĕмĕр вĕçнелле куçса килсе ларнă. Пенза облаçĕнчи паллă краевед-тĕпчевçĕ В. Бердников хăйĕн «История наших сел» историлле очеркинче Итĕм-Кура пирки «Основание его относится к 70-80 годам XVII века» тесе çырать. 1718 çулта документсенче Чĕмпĕр кĕпернинчен килнĕ 7 кил пулнине палăртнă. 1917 çулхи революциччен çак ял Сарăту кĕпернине кĕнĕ. Халăх йышĕ:1926 çулта – 1205, 1959 – 936, 1979 – 813, 1989 – 698, 1996 – 670 çын.
Каçăсем
Категори:Пенза облаçĕнчи Çăрттанлă районĕн ялĕсем
Кăртăш
Пурăнакан вырăнĕсем
Кăртăш 10 çул таран пурăнма пултарать. Кирек мĕнле шывра та тĕл пулать, çапах та сивĕ çăлкуçлă шывсене кăмăлларах парать. Хĕвел çуттине тухмасть, сулхăн тĕлте апатланать. Кăртăш нумай çĕрте ытти пулăсем япăх ĕрчеççĕ, мĕншĕн тесен вăл кĕлеткине кура мар нумай çиет, нимле чĕрĕ апат та тиркемест.
Ӗрчевĕ
Çу уйăхĕн вĕçĕнче вăлча сапма тытăнать. Вăлчара 65 пин тĕвĕ таран пулать.
Пурнăç йĕрки
Ку пулă вырăнтан вырăна куçса çӳремест, хĕл енне кăна тарăнрах вырăна кайса вырнаçать. Кăртăш вăлча сапнă хыççăн лайăх туртать. Кайран вара кăртăша каçсерен тытма аван. Ку пулă уйрăмах хĕрлĕ ăман патне пырать. Вăлта йĕппи çине çаклансан вĕçерĕнсе кайни сайра пулать.
Пальник-Шор (Колва юппи)
Пальник-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 75 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.