cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кĕçĕн Калмычек
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анăç Каçпи шыв бассейн округĕĕыне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кума пуçĕнчен Подкумок юханшывĕ кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Терек, Тан, Атăл юханшывĕсен хушшинчи юхăмсăр районсем.
Шумаровка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шывуправĕн бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Кĕçĕн Калмычек
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Шумаровка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кĕçĕн Калмычек
Каçăсем
Категори:Ставрополь Енĕн юханшывĕсем Категори:Карачай-Черкес Республикин юханшывĕсем
Шумаровка
Каçăсем
Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тĕвер облаçĕ юханшывĕсем
Камлăх-мĕнлĕх
Камлăх-мĕнлĕх — япала ячĕсене тата ылмашсене «чунлă» е «чунсăр» пулнине кура тенĕ пек пайлани. Пĕрисене «кам» теççĕ, теприсене — «мĕн». Чăваш чĕлхинче ку категори пĕлтерĕшлех мар. Ӳкĕмсене тăрăх еплерех вĕçлесси те, сăмахран, кунран килмест.
Литература
Категори:Ят сăмахсен грамматикăлла категорийĕсем Категори:Япала ячĕ Категори:Ылмаш Категори:Морфологи Категори:Морфологи (лингвистика)
Ширли-мырли
Ширли-мырли (Ширли-мырли) — Мосфильм киностудире Владимир Меньшов режиссёр 1995 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:РФ кинокамичĕсем Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем Категори:1995 çулхи кинокамитсем Категори:РФ 1995 çулхи фильмĕсем Категори:Йĕкĕрешсем пирки фильмсем Категори:Туй пирки фильмсем Категори:Чикансем пирки фильмсем
Эскимо
Эскимо́ — патак çинчи глазурьленĕ мороженое. 1920-мĕш çулсен пĕрремĕш пайĕнче пĕрремĕш хут тунă.
Çав. пекех
Категори:Мороженое
Денмарк (юханшыв)
Денмарк (Denmark River) — Австрали территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв бухта Уилсон (бухта юппи)|Уилсон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км, бассейн лаптăкĕ 800 км2.
Каçăсем
Категори:Австрали юханшывĕсем
Медичи парни
Медичи парни (фр. Prix Médicis) — 1958 ҫулта Францире туса хунӑ литература парни. Парнен никӗслевҫи, драматург, сӑвӑҫ тата ҫыравҫӑ Жан-Пьер Жироду шучӗ тӑрӑх, Гонкурсен парни тата Франци академийӗн Гран-при авангардлӑ ҫыравҫӗсене лекменни тӗрӗс мар.
Чи малтанах Медичи парни «ҫӗнӗ роман» шкулӗн пайташӗсене шута илес тӗллевлӗ пулнӑ. Каярах авторсене анлӑрах уйӑрса илме пуҫланӑ, анчах парнине тивӗҫтересси ним улшӑнусӑр юлнӑ: ӑна «вулакансен хушшинчи ячӗ анлӑ сарӑлман роман е калав авторне, анчах унӑн хӑйнеевӗр талант пуррине ним иккеленмелли те ҫук» тесе йышӑннине параҫҫӗ.
1970 ҫултан Медичи парнине тата чи лайӑх ютҫӗршыв хайлавне, 1985 ҫултан — эссе ҫыракансене те салатса пама тытӑннӑ.
Категори:Çыравлăх парнисем
Журавлёва (Лисица юппи)
Журавлёва  — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Лисица юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 237 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 90 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кеть юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Чулымран Кеть таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем
Бирюков Владлен Егорович
Владле́н Его́рович Бирюко́в (7.3.1942, Никоново — 2.9.2005, Бердск) — совет тата раççей театрпа кино актёрĕ. Раççей Федерацин халăх артисчĕ (2002). СССР патшалăх премин лауреачĕ (1979).
Биографи
Владлен Бирюков 1942 çулхи пушăн 7-мĕшĕнче Çĕн Çĕпĕр облаçĕн Никоново ялĕнче çуралса ӳснĕ. Шкулта пĕлӳ илсен Бердскри радиосавутра ĕçленĕ, çăрта хĕсметре тăнă.
1966 çулта, Çĕн Çĕпĕр театр училищинче вĕренсе тухсан, Çĕн Çĕпĕр Çамрăксен театрĕн труппине хĕсмете кĕнĕ. 1971 çултанпа «Красный факел» театрĕнче ĕçленĕ.
2005 çулхи авăнăн 2-мешĕнче Бердскре куçне ĕмĕрлĕхех хупнă. Артиста хула çăвинче, амăшĕпе юнашар, пытарнă.
Каçăсем
Категори:Социализм реализмĕ Категори:Бердскре пытарнисем
Тарас Шевченко палăкĕ (Мускав)
Мускаври Тарас Шевченко палăкĕ — украин çыравçин Раççейри палăкĕсенчен пĕрри. Палăк авторĕсем: Ю. Л. Синькевич, А. С. Фуженко тата М. Я. Грицюк кӳлепĕçсем. Монумента мăнаçлăн 1964 çулхи çĕртмен 10-мĕшĕнче уçнă. Реставрацилнĕ хыççăн 2014 çулхи пушăн 7-мĕшĕнче малтанхи вырăнах лартнă.
Пĕрлехи хыпар
Палăка хула варринче, Мускав юханшывăн хĕрринче, «Украина» хăна çурчĕ çумĕнче (Кутузов проспекчĕ, 2/1) вырнаçтарнă. Палăкăн авторĕсем: Михаил Грицюк, Юлий Синькевич тата Анатолий Фуженко кӳлепĕçсем. Монумента мăнаçлăн 1964 çулхи çĕртмен 10-мĕшĕнче Никита Хрущёв хистенипе уçнă. Палăка 1995 çулта Мускав хулин Палăксене сыхлав тĕп тытăмлăхĕ реставрацилеме йышăннă: палăк çине çырнине 1995 çулта реставрацилемелле тата 1999 çулта пĕтĕмĕшле реставрацилемелле.
Асăрхавсем
Категори:Мускаври палăксем Категори:Тарас Шевченко палăкĕсем
Ай-Магромсы
Ай-Магромсы — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Магромсы юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  7 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 50 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Микробсен интеллекчĕ
Микроб интеллекчĕ (феномена çаплах бактериллĕ интеллект теççĕ) — микроорганизмсен тыткаларăшĕн хăшпĕр аспекчĕсене интеллект евĕрлĕ пăхса тĕпчекен концепци.
Бактерисем
Кăткăс клеткăсем, ансатраххисем е шыв курăкĕсем, улшăнакан йĕритавралăхра хăйехйĕркеленеслĕхĕнче чаплă пултарулăхне кăтартаççĕ. Амёбăсем раковина тунă чухне тĕрлĕ хутлăхра пурăнса, çак хутлăха манипуляцилесе хăйсен кăткăс, нумай клеткăллă организмсен çеç тĕл пулакан пултарулăхне кăтартаççĕ.
Иçмасса бактерисем популяци евĕрлĕ çав териех “шӗвӗркке” тыткаларăша кăтартма пултараççĕ. Çакнашкал тыткаларăша пĕр тĕслĕ популяцисенче е хутăш тĕслĕ популяцисенче курма пулать. Тĕслĕхсем — колонисем е  миксобактерисен «кĕтĕвĕ», кворум туйăмлăхĕ тата биоçурхахсем.
Бактерисен колонийĕ биологири нейронсен тетелне нӳреммĕн иммитацилет, тесе шухăшланă. Бактерисем кĕрекен панисене хими сигналĕсем пек йышăнма, шутлавласа илме пултараççĕ, çакăн хыççăн колонири ытти бактерисене пĕлтермешкĕн кăларакан хими япалалăхĕсене тума пултараççĕ.
Бактерисен коммуникацине тата хăйех-йĕркеленеслĕхне тетеллĕ теори контексчĕ енчен Тель-Авив университетĕнчи Эшель Бен-Якоб ертӳçĕн ăсчахсен ушкăнĕ тĕпченĕ, бактериллĕ колони валли фрактал евĕр модельне шутласа кăларнă, колонири пурнăç циклĕн чĕлхе тата социум моделĕсене туса палăртнă.
Асăрхавсем
Категори:Бактерисем Категори:Коллектив интеллекчĕ
Иевка
Иевка — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Индига юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 17 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Ненза-Яха (Сядай-Яха юппи)
Ненза-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Сядай-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 55 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Кеплер тĕллевчĕкĕ
Кеплер тĕллевчĕкĕ (Кеплерла тĕлевчĕк) — калассикăлла механикăра: икĕ ĕскер тĕллевчĕкĕн уйрăм тĕсĕ.
Ансат кăкшăм
Ансат кăкшăм (çавăн пекех крын) — авăрсăр тата хупăсăр кăкшăм.
Абакаров Кади Абакарович
Абакаров Кади Абакарович — (КС .9.5.1913.26.04 – 29.2.1948), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăну çарĕн 301-мĕш перевçĕсен дивизин 1054-мĕш перевçĕсен полкĕн 8-мĕш перевçĕсен ротин отделени командирĕ, старшина, Совет Союзĕн Паттăрĕ|, ,
Брунсбах (Зюльц юппи)
Брунсбах — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Хоффнунгсталь (Рёсрат юппи)|Хоффнунгсталь, Зюльц (юханшыв)|Зюльц юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 3,407 км, бассейн лаптăкĕ 4,253 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Тăрнаккай (вăрăм ура)
Тăрнаккай (Вăрăм ура) — ура тупанĕсене тата атă-пушмак патушисене те çĕре перĕнтермесĕр çÿреме майлаштарнă икĕ патак.
Каçăсем
Категори:Цирк Категори:Атă-пушмак Категори:Патаксем Категори:Транспорт хатĕрĕсем Категори:Спорт инвентарĕсем
Вялых Николай Алексеевич
Вялых Николай Алексеевич — (1918-21.01.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Тан фрончĕн 65-мĕш çарĕн 91-мĕш танк бригадин 344-мĕш танк батальонĕн «КВ» йывăр танкăн радисчĕ, кĕçĕн сержант.
Виль (Цюрих)
Виль (Цюрих) (Wil ZH) — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Бюлах тăрăхне кĕрет. 1280 çын ( 2007, раштав, 31) пурăнать. Официаллă код — 0071.
Каçăсем
Категори:Цюрих кантонĕн хулисем
Ватинский-Еган
Ватинский-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв КАР/ОБЬ/1600    юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 593 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Автор-пушкаравçă
Каçăсем
Категори:Юрă
Арка-НямсАй-Яха
Арка-НямсАй-Яха —Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв НямсАй-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 25 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Надым.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Пилюгино
Пилюгино (Пилюгино) — Чĕмпĕр облаçĕнчи Чăнлă районĕн ялĕ.
Ку ялăн, çывăхра тата кунтах та чăвашсем пурăннă майăн, ятарлă чăвашла ят та пулма пултарать. Анчах та унашкаллине халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улаштарма тивет. Шырав малалла пырать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çырсатуху тĕлĕшпе: вырăссем (%), чăвашсем (%).
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем Категори:Чăнлă районĕ
Птолемей I Сотер
Птолемей I Сотер; сатрап, каярах 323п. эрч.—283п. эрч./282 п. эрч. ҫулсенчи Египет патши. Птолемейсен династийӗн никӗслевҫи.
Каҫӑсем
Категори:Истори Категори:Птолемейсем Категори:Фараонсем, алфавитпа
Патак
Патак — йывăçăн вăрăм та çинçе татки. Çав вăхăтрах вăл урăх йăмлăхран та пулма пултарать.
Литература
Категори:Этнографи
Шакăлча
Шакăлча, решетке, штакетник (çаплах евроштакетник, металлоштакет) (Stake — шалча, шăчă, юпа) — Вертикальлĕ пĕр тан хăмасене (вĕсене те шакăлча теççĕ, тăтăшрах хушшинче пушă хăварса) çĕре чавса лартнă юпасем çине прагоризонтальлĕ кашта çине пăтасем çапса хытарнă карта.
Штакетника ытларах декорацишĕн кил йăви тавра çĕр пайĕн чиккине кăтартма тытаççĕ. Ăна яланхилле йывăç хăмаран тăваççĕ, халĕ тимĕр, пластик листаран та тума пуçларĕç.
Брюханов Степан Степанович
Брюханов Степан Степанович — (9.01.1916 (27.12.1915)-03.05.1945), 4-мĕш Украина фрончĕн 8-мĕш сывлăш çарĕн 8-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 224-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 996-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29.
Андреев Николай Родионович
{{Çар ĕçченĕ }}
Андреев Николай Родионович — (-), Сталинград фрончĕн 1-мĕш танк çарĕн 6-мĕш гварди танк бригадин танк взвочĕн командирĕ,  Совет гвардийĕ|гварди лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 05.
Янгосорка
Янгосорка — Раççей территоринчи юханшыв. Ярославль облаçĕ, Вологда облаçĕ, Тĕвер облаçĕ территорипе юхать. Нотелга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шывуправĕн бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тĕвер облаçĕ юханшывĕсем
Урасăр черкке
Урасăр черкке — ĕçме тутанмалли пĕчĕк стаккан евĕрлĕ черкке. Черкке тени вара хăй — спиртлă ĕçмене тутанмалли савăтсен пĕрлештерÿллĕ ячĕ. Чăваш чĕлхинче ураллисене те, урасăррисене те, мĕнлерех хапаллă пулнине уямасăр, çапла калаççĕ. Стаккансене çеç апла каласси çук.
Асăрхавсем
Категори:Савăт-сапа Категори:Барти савăт-сапа Категори:Йăла-йĕрке Категори:Черкке
Охлопков Николай Павлович
Николай Павлович Охлопков (15.5.1900, Иркутск — 8.1.1967, Мускав) — совет кино актёрĕ.
Суркуль
Суркуль —Раççей территоринчи юханшыв. Ставрополь Ен, Карачай-Черкес Республики территорипе юхать. Юханшыв Кума юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 664 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 119 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анăç Каçпи шыв бассейн округĕĕыне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кума пуçĕнчен Подкумок юханшывĕ кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Терек, Тан, Атăл юханшывĕсен хушшинчи юхăмсăр районсем.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ставрополь Енĕн юханшывĕсем Категори:Карачай-Черкес Республикин юханшывĕсем
Икĕ ĕскер тĕллевчĕкĕ
Икĕ ĕскер тĕллевчĕкĕ — классикăлла механикăра: урăх нимĕнле ытти ĕскерсемпе те вăйăмра тăман икĕ хире-хирĕсле вăйсемлĕ объектсем еплерех куçнине тупса палăртса тĕпчени.
Каçăсем
Категори:Тӳпери механика Категори:Классикăлла механика
Ивашов
Ивашо́в — вырас хушамачĕ.
Ай-Мекуль
Ай-Мекуль — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Мекуль юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  9 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Купер-Крик
Купер-Крик (Cooper Creek) — Австрали территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Эйр (кӳлĕ) юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1420 км, бассейн лаптăкĕ 297547 км2.
Брухт
Брухт — Германи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв  Нете юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21,7 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Сара Бернар
Унӑн ячӗпе Венера ҫинчи кратера ят панӑ.
Каҫӑсем
Категори:Пайăр çынсем:Франци Категори:Франци хĕрарăмĕсем Категори:Актёрсем, алфавитпа
Тăрнаккай
Тăрнаккай, вăрăм та çинçе çынна пĕлтерет; кунсăр пуçне:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Есъю
Есъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Пость юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Асăрхавсем == ==
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Епишкин Михаил Поликарпович
Епишкин Михаил Поликарпович  — (10.12.1926-21.04.2006), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 2-мĕш гварди çарĕн 2-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 1-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн 3-мĕш батальонĕн автоматчикĕ, гварди ефрейтор.
Икрянка
Икрянка — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Нерута юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 148 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Винкель (Цюрих)
Винкель (Цюрих) (Winkel ZH) — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Цюрих кантонĕн хулисем
Загарная
Загарная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Алтат юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 7 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кеть юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Чулымран Кеть таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем
Сăваплă Патрик кунĕ
Сăваплă Патрик кунĕ (Lá ’le Pádraig е Lá Fhéile Pádraig) — культурăпа тĕн уявĕ,
Каçăсем
Категори:Уявсем, алфавитпа Категори:Христиан уявĕсем Категори:Пушăн 17-мĕшĕнчи уявсем Категори:Ирланди уявĕсем
Сарă шыв хупаххи
Сарă шыв хупаххи, е сарă кăкшăм курăкĕ (Núphar lútea) — нумай çул ӳсекен шыв ӳсентăранĕ;  йышне кĕрекен  тĕсĕ.
Каçăсем
Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем Категори:Шыв ӳсентăранĕсем Категори:Евразири флора Категори:Кăкшăм курăк йышшисем
Нензоте-Се
Нензоте-Сё — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Нейта-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 173 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шеме
Ял тытăмĕ, йышĕ
Ку ялти йыш тĕлĕшпе статистика кăтартăвĕсем пур, паллах. 468 çын, вĕсенчен 45% чăвашсем, 40% вырăссем.
Нензоте-Се
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Шеме
Истори
Тутарстанти Алексеевски районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Ерыкла, Пӳлер (Билярск), Ҫӑлкуҫ (Родник), Чӑваш Майни (Чувашская Майна), Чикан Пӑлак (Тиганбуляк), Шеме (Шама).
Нензоте-Се
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Шеме
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Алексеевски районĕ
Тэмур
Тэмур (Олджэйту-хаган, (монг. Өлзийт Төмөр хаан, кит. 元成宗, Чэнцзун, 15 юпа 1265 — 10 нарӑс 1307) — Юань династийӗн иккӗмӗш императорӗ, Монголи империн аслӑ ханӗ, астулта пулнӑ вӑхӑт - 1294 ҫулхи 10 ҫу - 1307 ҫулхи 10 нарӑс.
Вяльцев Фёдор Иванович
Вяльцев Фёдор Иванович — (15.02.1922-21.08.1977), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 60-мĕш çарĕн 280-мĕш перевçĕсен дивизин 1031-мĕш перевçĕсен полкĕн артиллери батареин оруди командирĕ, ефрейтор.
Эллинизм (пĕлтерĕшсем)
Арçури:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Андреев Николай Трофимович
{{Çар ĕçченĕ }}
Андреев Николай Трофимович — ( -), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 47-мĕш çарĕн 260-мĕш стрелоксен дивизин 1028-мĕш стрелоксен полкĕн командирĕ,  подполковник, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , жHero_id=4000. Указ дати - 06.
Ай-Нанг-Юган
Ай-Нанг-Юган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Нанг-Юган юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  106 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Котурн
Котурн — атă-пушмак тĕсĕ. Атă-котурн, пушмак-котурн тата сандали-котурн пулнă (Авалхи Римра).
Асăрхавсем
Категори:Атă-пушмак Категори:Атăсем Категори:Сцена костюмĕсем Категори:Авалхи Рим Категори:Котурн
Вески Анне Тынисовна
А́нне Ты́нисовна Ве́ски (Anne Veski; çуралнă чухнехи Ва́арманн Vaarmann; нарăс, 27, 1956, Рапла, Эстон ССР, СССР çур.) — совет тата эстон юрăçи, Эстон ССР тава тивĕçлĕ артиcчĕ (1984).
Биографи
Анне Вески 1956 çулхи нарăсăн 27-мĕшĕнче Рапла эстон хулинче, Ильмар-Тыниса Ваарманн (Ilmar-Tõnis Vaarmann; 1927—2005) тата Эллен Ваарманн (Ellen Vaarmann), 1930—1988; хĕр чухне — Таммессон (Tammesson). Унтах вăл мусăк шкулĕнче ăсталăха туптанă, кайран Таллинри политехника институтне вĕренме кĕнĕ. Диплома алла илсен савутра ĕçе вырнаçнă. Филарми çумĕнчи эстрада студинче мусăкпа хăтланнă, унтах «Мобиле» группăра юрланă.
1979—1981 çулсенче Анне Вески «Витамин» группинче юрланă, 1982—1983 çулсенче «Мюзик Сейф» ансамблĕпе ĕçленĕ. 1983 çулăн вĕçĕнче «Нэмо» ансамбль йышĕнче.
1984 çулта Сопотăри тĕнчери юрă фестивалĕнче Анне Вески иккĕ премине тивĕçнĕ: Позади крутой поворот юрăшăн тата Полька поляк юрришĕн. 1986 çулта пĕрремĕш хут «Çулталăк юрри» финалне тухнă.
1990-мĕш çулсен пуçламăшĕнче В. Довганьпе пĕрле Эстонире тум-тире çĕлекен цехе йĕркеленĕ, Таллинре тата Мускавра сутнă.
Каçăсем
Категори:Таллинри техника университетĕнче вĕренсе тухнисем
Ньютон паллăтăвăмĕсем
Ньютон паллатăвăмĕсем, вĕсем ытларах алгебрăна тата математикăлла анализа пырса тивеççĕ.
Функцин вăхăт тĕлĕшĕнчи тăхăмне Ньютон функци символĕн çийĕнчи пăнчăпа паллă тунă. Тĕслĕхсем: малалла та çавăн пек.
Кунашкал нотаципе хăш чухне хальхи вăхăтра та усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Дифференциаллă шутлав Категори:Хисеп Категори:Интерполяци Категори:Хисеп меслечĕсем Категори:Исаак Ньютон Категори:Математика историйĕ Категори:Механика Категори:Математика паллисем Категори:Математика паллăтăвăмĕсем
Жизель манийĕ
Жизель манийĕ (Мания Жизели) — Ленфильм киностудире Алексей Учитель режиссёр 1995 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:РФ драма фильмĕсем Категори:РФ биографи фильмĕсем Категори:Балет пирки фильмсем Категори:РФ 1996 çулхи фильмĕсем
Дубенки (Майна районĕ)
Дубенки (Дубенки) — Чĕмпĕр облаçĕнчи Майна районĕн ял пулнă вырăн. Хальхи вăхăтра унта никам та пурăнмасть. Ял 1970-мĕш çулсенчех пĕтнĕ. Вăл вăхăтра ял хăш района кĕни паллă мар (Те Чăнлă, те Майна...). Анчах та хальхи вăхăтра ку вырăн — Майна районĕнче.
Буксах
Буксах — Германи территоринчи юханшыв. Бавари территорипе юхать. Юханшыв Илльер Буксхайм (Швабен юппи)|Буксхайм юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15,6 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Дубенки (Майна районĕ)
Ку ялăн, çывăхра тата кунтах та чăвашсем пурăннă майăн, ятарлă чăвашла ят та пулма пултарнă. Анчах та унашкаллине халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улаштарма тивет. Шырав малалла пырать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çырсатуху тĕлĕшпе: вырăссем (0%), чăвашсем (0%).
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем Категори:Майна районĕ
Лаклан (юханшыв)
Локлан (Lachlan River) — Австрали территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Маррамбиджи (юханшыв)|Маррамбиджи юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1339 км, бассейн лаптăкĕ 90892 км2.
Каçăсем
Категори:Австрали юханшывĕсем
Вать-Еган
Вать-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв КАР/ОБЬ/1488/4/59/141    юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 296 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Ерашов Иван Михайлович
Ерашов Иван Михайлович Ерашоў Іван Міхайлавіч — (26.09.1911(13)-08.05.1948), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 04. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 17-мĕш сывлăш çарĕн 9-мĕш хутăш авиаци корпусĕн 306-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 672-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн командирĕ, майор.
Заостровка (Коршак-Шар юппи)
Заостровка — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Коршак-Шар юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 54 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Асăрхавсем == ==
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Икча
Икча (Икича) — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Вельт юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 9 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 84 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Тамлык (Кума юппи)
Тамлык  —Раççей территоринчи юханшыв. Ставрополь Ен, Карачай-Черкес Республики территорипе юхать. Юханшыв Кума юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 725 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анăç Каçпи шыв бассейн округĕĕыне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кума пуçĕнчен Подкумок юханшывĕ кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Терек, Тан, Атăл юханшывĕсен хушшинчи юхăмсăр районсем.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ставрополь Енĕн юханшывĕсем Категори:Карачай-Черкес Республикин юханшывĕсем
Брякин Павел Константинович
Брякин Павел Константинович — (1922-15.08.1960), Воронеж фрончĕн 40-мĕш çарĕн 68-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 202-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн 76-мм орудин тĕллекенĕ, гварди ефрейтор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10.
Çирĕп яш
Çирĕп яш (Строгий юноша) — Украинфильм киностудире Абрам Роом режиссёр 1936 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Тогон-Тэмур
Тэмур (25 ҫу 1320 — 23 ҫу 1370; монг. Тогоонтөмөр, астулти ячӗ Ухагату-хаган е Ухаганту-хаган (вӑтам монг.: Uqaɤantu qaɤan; монг. Ухаант хаан — «Ӑслӑ хан»), китай историографийӗнче вилнӗ хыҫҫӑн ячӗ Шуньди, кит. трад. 順帝, упр. 顺帝, пиньинь Shùndì, е император Хуэйцзун, кит. упр. 惠宗, пиньинь Huìzōng) — монгол Юань империйӗн, ӑна Китай пайӗ те кӗнӗ, юлашки императорӗ. Унӑн вӑхӑчӗ монгол пуянӗсем пӗр пӗринпе кӗрешни тата халӑх хань пӑлхавӗсемпе паллӑ. Вӑл монголсене 1368 ҫулта Китайран кӑларса янӑ, вара ҫӗнӗ Мин династине пуҫарса янине пӗлтернӗ.
Каҫӑсем
Категори:Чингизидсем
Пӳлер (пĕлтерĕшсем)
Пÿлер:
Остин Генри Лейард
мини|Ҫунатлӑ вӑкӑр ([[шеду). Ниневинчи археологи ӗҫӗсен Лейард кӗнекинчи ӳкерчӗк]] Остин Генри Лейард, (Austen Henry Layard); 5 пуш 1817, Париж — 5 утӑ 1894, Лондон) — англи археологӗ. Лейард тупнӑ археологи япалисем Месопотамине тӗпченине малалла аталантарнӑ.
Кун-ҫулӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
1852 ҫултан Лейард политика ӗҫне кӳлӗннӗ, темиҫе хут англи парламенчӗн депутачӗ пулма суйланнӑ. Ҫав ҫултах вӑл Арундель пӗрлешӗвне кӗнӗ, унӑн ӗҫне вӑйлӑ сӗм хунӑ.
Каҫӑсем
Категори:Археологи
Игумен
Игу́мен (ἡγούμενος — тӳррĕн «малта утакан, ертсе пыракан», хĕр.: игу́меньйă, чирк. игу́мения) — православи чиркĕвĕнчи хакаллăх санĕ, православи мăнастăрĕнчи ăспаравçă (ертӳç, пуçлăх).
Вырăнти чиркӳсенче, çав шутра Вырăс православи чиркĕвĕнче 2011 çулчен, çаплах иерархири чыславĕ, пулнă.
Истори
Чи малтан игумен сăваплăхçă шутланман, каярах вĕсене иеромонахсем шутĕнчен суйланă е игумен пулмашкăн монаха просвитера куçарнă.
Каçăсем
Категори:Чиркӳ чыславĕсем
Нумай ĕскер хире-хирĕç вăйăмĕ
Виçĕ ĕскер тĕллевчĕке (виçĕ ĕскер проблеми)  — пĕр-пĕринпе пĕр-пĕр вăйăмра тăракан виçĕ ĕскер еплерех куçнине тĕпчесе палăртни. Кунашкал тĕллевчĕк, сăмахран,  тӳпери механикăра пысăк вырăн йышăнать, унта час-часах   Ньютонăн туртăну саккунĕпе палăракан виçĕ ĕскер  (сăмахран, Хĕвел, Çĕр тата Уйăх) куçăмне кăтартма тивет. Икĕ ĕскер тĕллевчĕкĕпе танлаштарсан, ку пăхса тухакан енĕн, пĕтĕмĕшле илсен, тĕллĕхле тупсăмне аналитикăлла формулăпа палăртма çук. Унашкаллине уйрăм малсăлтавсенче çеç кăтартма пулать.
Каçăсем
Категори:Хаос Категори:Классикăлла механика Категори:Динамикăлла тытăмсем Категори:Математикăлла физика Категори:Орбитăсем
Арка-Текуше-Яга
Арка-Текуше-Яга —Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Сими-Ёган юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 119 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Надым.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Йорг Мойтен
250px|thumb|right|Йорг Мойтен Йорг Мойтен (ним. Jörg Meuthen) — нимĕç политикĕ.
Пурнăçĕ
1961 çулхи çĕртме уйăхĕн 29-мӗшӗнче Эсен хулинче çуралнă. 1989 çулта Майнц Университетне вĕренсе пĕтернĕ. 2015-мĕш çултан 2022-мĕш çулччен Германи валли альтернатива партин ертӳçи пулнă. 2019-мĕш çултан пуçласа Европа Парламенчĕн депутачĕ.
Категори:Нимĕç политикĕсем
Йăлăм (Шупашкар)
Халăх йышĕ, тытăмлăхĕ
Атăл лешьенчи çĕр тытăмĕнче 45454,35 га лаптăк шутланать, вĕсенчен 5747,4072 га Шупашкар пăхăнăвĕнче.
Çĕр тытăмлăх шутне 4 паççулкă (Сосновка, Октябрьский, Первомайский, Северный) тата вăрман хуралтисем кĕреççĕ. Пурĕпе 5100 çын пурăнать.
Кунта 30 ытла кану вырăнĕ, лагерь вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Шупашкар
1755-мĕш ҫулта чӑваш отходникĕсене персе вӗлерни
1755-мĕш ҫулта чӑваш отходникĕсене персе вӗлерни — Вăта Урал тăрахĕнче пулса иртнĕ пулăм.
Кун пирки Николай Плотников çапла çырса кăтартать (пĕтĕмпех цитата) :
1755 ҫулта Кӑнтӑр Уралта чӑваш хресченӗсене персе вӗлернӗ. Ку пулӑм пирки эсир те, ман пекех пӗлмен пулӗ? Вӗсем пурте Максим, Иван тата Кӗҫӗн Иван Мосоловсен тимӗр шӑрантаракан савутра вӑй хунӑ пулнӑ.
Ку пулӑм пирки эп хам «Ленӑ шывӗ ҫинчи рабочисен пӑлхавӗнче пулнӑ пирӗн янташсем» статьяпа паллашнӑ чухне асӑрхарӑм. Лена юханшывӗ ҫинчи пӑлхав пирки чӑваш энциклопедийӗнче мӗн те пулин ҫук-ши тесе шыраса кӗтӗм те хайхи ҫак пулӑм пирки пӗлтӗм.
Ӗҫ-пуҫ 1752 ҫулта пуҫланнӑ. Мосоловсен савутӗнче тимӗр шӑрантарас ӗҫпе аппаланма Ҫӗрпӳпе Сӗве уесӗнчи 166 чӑваш тара кӗнӗ. Вӗсене тӳрех 7 тенкӗ аванс тыттарнӑ, ҫулталӑкра 18 тенкӗ тӳлеме пулнӑ (авансӗ те унта кӗнӗ). Ӗҫленӗ-ӗҫленӗ пирӗн асаттесем... Ҫулталӑк ҫапла иртнӗ. Хайхи киле таврӑнас тенӗ те — савут хуҫисем ямаҫҫӗ иккен. Укҫине те тӳлемеҫҫӗ. Тепӗр май каласан вӗсене чура шайӗнчех тытнӑ пулас. Ҫапла май 1755 ҫулталӑк пуҫламӑшӗ тӗлне савут хуҫисем чӑвашсене 1749 тенкӗ парӑма кӗнӗ. Парӑма парса татма ыйтсан та лешӗсем килӗшмен пулас.
Вара, 1755 ҫулхи нарӑсӑн 20-мӗшӗнче, 80 патнелле чӑваш, тӗрӗслӗх шыраса, Красноуфимскалла (карттӑна пӑхрӑм та инҫе мар Чувашково ял пуррине куртӑм…) уттарнӑ. Масловсене ҫакӑ кӑмӑла кайман, вӗсем чӑвашсем хыҫҫӑн хӗҫпӑшаллӑ отряд янӑ, ӑна приказчиксем ертсе пынӑ. Поташкино хирӗнче вӗсем чӑвашсене хуса ҫитнӗ те каялла тавӑрма хӑтланнӑ. Анчах ӗҫ тухман пулас вӗсен, ҫапла май хӗҫ-пӑшалсӑр ҫынсене пеме пуҫланӑ. Пурӗ 9 ҫынна вӗлернӗ, 27 ҫынна амантнӑ.
Чи кӑсӑкли, ҫак ӗҫе тӳре-шара тишкернӗ пулать. Тӗпченӗ хыҫҫӑн чӑвашсем тарма шутламанни ҫиеле тухнӑ, Красноуфимска вӗсем шалӑп пама кӑна утнӑ. Хӗҫпӑшаллӑ ушкӑн пӗрре те аманман пулнӑ. Берг-коллеги (Раҫҫей империйӗнчи тимӗр шӑратакан промышленноҫа тытса тӑракан яваплӑ орган) те, Сенат та ҫынсене персе пӑрахнӑ отряда айӑпсӑр тесе йышӑннӑ, ҫавах чӑвашсем умӗнче пуҫтарӑннӑ 1749 тенкӗ парӑма парса татма хушнӑ. Апла пулин те ҫак укҫана чӑвашсем курман, хуҫасем вӗсене пурпӗрех тӳлемен. Вӑт ҫавнашкалтарах ӗҫ-пуҫ пулса иртнӗ те ӗнтӗ 268 ҫул каялла. Куратӑр ӗнтӗ, вӑл вӑхӑтра та пирӗн асаттесен пурнӑҫӗ ҫӑмӑл пулман, укҫаллӑрах ӗҫ шыраса вӗсем Урал тӑрӑхне ҫеҫ мар, инҫетри Ҫӗпӗре те ҫитнӗ. Хӑш чухне чурара кӑна ӗҫлесе пурӑннӑ.
Николай Плотниковăн пĕтĕмлетĕвĕ (пĕтĕмпех цитата)
Паянхи чӑвашсем пысӑк укҫа ӗҫлесе илессишӗн Мускава, Хусана тата ытти инҫетри вырӑнсене кайни ҫӗнӗлӗх мар, ку малтан та пулнӑ. Юрать-ха халь вӑл шайрах мар, чура пек тытмаҫҫӗ. Паллах, паян та улталанӑ тӗслӗхсем сахал мар. Ӗҫлеҫҫӗ-ӗҫлеҫҫӗ те кайран ӗҫ укҫисӗр хӑвараҫҫӗ. Хӑш-чухне киле таврӑнма та ҫук шереметсен укҫийӗ. Юрать-ха, юлашки вӑхӑтра унашкал тӗслӗхсем сахалланчӗҫ. Ҫавах чӑвашӗсем те вӗренеҫҫӗ, тӳрех пурне те шанма пӑрахрӗҫ пулас.
Хамӑр тӑрӑхрах ӗҫлесе пысӑк ӗҫ укҫи илсен, паллах, пит аван пулӗччӗ. Ку тӗлӗшпе республика ертӳҫисен вӑй хумалла. Вӑтам ӗҫ укҫи пирӗн республикӑра 42 пинрен иртнӗ теҫҫӗ пулин те ку темле ӗненмеллех мар пек. Чылай ҫын вӑл виҫерен сахалрах ӗҫлесе илет ӗнтӗ. Тем тесен те пирӗн республикӑн тӗп пуянлӑхӗсенчен пӗри вӑл — ҫынсем. Республика ертӳҫисен халӑх йышӗ пӗчӗк маррипе усӑ курмаллах.
Асăрхавсем
Категори:1755-мĕш çул
Валеçӳ функцийĕ
Валеçÿ функцийĕ — пулаяслăхсен теорийĕнче: ăнсăрт кап е ăнсăрт вектор еплерех сапаланнине (валеçĕннине) кăтартакан функци; Х ăнсăрт кап х чăн хисепрен пĕчĕкрех пулассин пулаяслăхĕ.
Каçăсем
Категори:Пулаяслăхсен теорийĕ
Илтӳ
Илтÿ (илтев) — биологилле  организмсен  сасса  илтÿ органĕсемпе йышăнса ăша илме пултараслăхĕ;  организмăн илтÿ аппарачĕн ятарлă функцийĕ, çав аппарат тавралăхри (сăмахран, сывлăшри, шыври)  сасăлла сулланусемпе хускалать. Биологилле дистантлă туйнăлăхсенчен пĕри, çавăн пекех ăна акустикăлла йышăну та теççĕ. Илтĕвĕн сенсорла тытăмĕпе тивĕçĕнет. Тĕнчене пĕлеессин меслечĕ.
Асăрхавсем
Категори:Акустика Категори:Туйнисем Категори:Психофизиологи *
Несĕл (лингвистика)
Несĕл грамматикăра — сăмахсене тата вĕсен формисене, традици майăн,  арамалăха кура е вăл çукки тĕлĕшпе пайласа-валеçсе тухакан   категори
Чăваш чĕлхинче, ытти тĕрĕк чĕлхисенчи пекех, кунашкал категори çук.
Çавăн пекех
Категори:Глаголăн грамматикăлла категорийĕсем Категори:Морфологи (лингвистика) Категори:Морфологи Категори:Ят сăмахăн грамматикăлла категорийĕсем Категори:Несĕл
Нензоте-Яха
Нензоте-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Халяте-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 1 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Набла оператор
Набла оператор (Гамильтон операторĕ) — векторла дифференциаллă оператор, унăн компоненчĕсем координатсем тĕлĕшпе харпăр тăхăмсем пулса тăраççĕ, ăна хăйне ∇ (набла) символпа паллă тăваççĕ. Ят та çавăнтанах тухнă, паллах.
Виçĕ виçеллĕ тата Евклидла уçлăхшăн координатсен тÿр кĕтеслĕ Декартла тытăмĕнче набла оператора çапла палăртаççĕ:
кунта  —  x, y, z тĕнĕлсем  тĕлĕшпе умлăн-хыçлăн пĕрчĕлле векторсем пулса тăраççĕ. Çавăн пекех набла оператора компонентсем урлă ак çакăн пек те кăтартаççĕ:
Асăрхавсем
Категори:Векторла анализ Категори:Дифференциаллă шутлав Категори:Математика Категори:Дифференциаллă операторсем
Ивашкова
Ивашкова — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Кеть юханшывăнн сылтăм çыранпе вăрринчен 1055 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 73 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем
Макроэкономика
Макроэкономика (авал грек μακρός — «пысăк», οἶκος — «çурт», "пӳрт" е "кил" тата Nόμος — «саккун») - экономикăна пĕр пысăк системă пек тĕпчекен экономика ăслăлăхĕн пайĕ.
Клементьев Валерий Леонидович
Валерий Леонидович Клементьев (17.02.1965, Пупăлькасси ялĕ, Етĕрне районĕ, Чăваш АССР çур.) — Чăваш Наци Конгресĕн пĕрремĕш вице-президенчĕ, ЧНК ĕçтăвкомĕн председателĕ, Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕн директорĕ (2018 -2021 çç.)
Чăваш эстрада юрăçи. Чăваш Республикин культурӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ.
Биографи
1965 çулхи нарăсăн 17-мĕшĕнче Чăваш АССР йышне кĕрекен Етĕрне районĕнчи Пупăлкасси ялĕнче çуралнă.
Шупашкарти мусăк училищинче мусăк пĕлĕвне алла илнĕ.
Сарăтури Л. Собинов ячĕллĕ патшалăх консерваторинче вĕренсе 1994 çулта аслă пĕлӳ дипломне тивĕçнĕ.
2018 -2021 çулсенче Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕн тĕп директорĕн тивĕçне пурнăçланă. 2021 çулта Чăваш наци конгресĕн президенчĕ пулма суйланă.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:ЧНК Категори:1965 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 17-мĕшĕнче çуралнисем
Тамчи-Су
Тамчи-Су —Раççей территоринчи юханшыв. Ставрополь Ен, Карачай-Черкес Республики территорипе юхать. Юханшыв Кума юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 790 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анăç Каçпи шыв бассейн округĕĕыне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кума пуçĕнчен Подкумок юханшывĕ кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Терек, Тан, Атăл юханшывĕсен хушшинчи юхăмсăр районсем.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ставрополь Енĕн юханшывĕсем Категори:Карачай-Черкес Республикин юханшывĕсем
Вяткин Александр Ильич
Вяткин Александр Ильич — (21.09.1921-21.04.1990), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш çарĕн 371-мĕш перевçĕсен дивизин 242-мĕш уйрăм танксене пĕтерекен артиллери дивизионĕн оруди командирĕ, сержант.
Астангов Михаил Фёдорович
Михаил Фёдорович Астангов (3.11.1900, Варшава — 20.4.1965, Мускав) — совет кино актёрĕ.
Каçăсем
Категори:1900 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 3-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1965 çулта вилнисем Категори:Акан 20-мĕшĕнче вилнисем
Аббасов Абдулихат Умарович
Аббасов Абдулихат Умарович — (Габделхат Гомәр улы Габбасов, Ğabdelxat Ğөmər ulı Ğabbasov – ), Хĕрлĕ Çăлтăрлă Çурçĕр флочĕн «К-123» Атомлă шывай кимĕн командирĕ, 1-мĕш рангри капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ|,.
Ай-Нерум-Яун
Ай-Нерум-Яун — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Мильтон-Яун юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  22 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Эглет
Эглет (aiglet, aglet) — атă-пушмак шнурккисен металран е пластикрен тунă вĕçисем, вĕсем пуррипе витĕрме çăмăлланать тата шнурккасем лăсканса пĕтмеççĕ.
Каçăсем
Категори:Атă-пушмак
Эллинизаци (Украина)
Украинăри эллинизаци — 1926-1938-мĕш çулсенче Украинăра пурăнкан грексем тĕлĕшпе туса пынă наци тата чĕлхе политики.
Çăлкуçсем
Категори:Грексем Категори:Чĕлхе политика Категори:Украина
Патанпаш
Патанпаш  (Typha) — Патанпаш йышшисен çемьинчи нумай çул ӳсекен курăк пĕртен пĕр ăрачĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
Шурлăхра ӳсекен çӳллĕ курăксем. Çулçисем ансăр тата вăрăм. Туни хăмăр початкăпа вĕçленет. Тăрринче аçă чечексем, аяларах ама чечекĕсем вырнаçнă.
Усă курни
Мăн тымарĕсенче 15% таран крахмал тата 2% белок, вĕсем çиме юрăхлă. Кавказра унтан çăнăх тăваççĕ, е пĕçерсе çиеççĕ. Çамрăк хунавĕсене пĕçереççĕ, тути çумăр курăкĕ евĕр.
Каçăсем
Категори:Патанпаш йышшисем Категори:Еврази флори Категори:Шурлăх ӳсентăранĕсем
Конрад Геснер
Конрад Геснер е Гесснер (ним. Conrad Gesner, а также Konrad Gesner, Konrad Gessner, Konrad Geßner, Conrad Gessner, Conrad Geßner, Conrad von Gesner, Conradus Gesnerus; 1516, Цюрих — 1565, Цюрих) — швейцари ӑсчахӗ-энциклопедисчӗ, чи малтисенчен пӗри этемлӗх чӗрчунсемпе ӳсентӑрансем ҫинчен пуҫтарнӑ пӗлӳсене системаллӑ йӗркелекенӗ. Ытларах хӑйӗн пилӗк томлӑ Historiae animalium («Чӗрчунсен кун-ҫулӗ», 1551—1587) ӗҫӗпе паллӑ.
Брюссем
Каҫӑсем
Категори:Брюссем
Буркельсбах
Буркельсбах — Германи территоринчи юханшыв. Рейнланд-Пфальц территорипе юхать. Юханшыв  юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 5,28 км, бассейн лаптăкĕ 18,867 км2.
Каçăсем
Категори:Рейнланд-Пфальц юханшывĕсем
Андреев Николай Фёдорович
Николай Фёдорович Андреев — (22.05.1917(9)-27), Ленинград фрончĕн 21-мĕш çарĕн 72-мĕш стрелоксен дивизин 3-мĕш уйрăм сапёр батальонĕн взвод командирĕ,  лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , —. Указ дати - 21.
Гравитаци хумĕ
Гравитаци хумĕ (нумайлă хисепре гравитаци хумĕсем) — гравитаци уйĕ улшăнни хум евĕр тавралăхра сапаланни. Куçакан массăсемпе пайăркаланать, анчах та çав массăсенчен уйрăлнă хыççăн вĕсенчен пăхăнманлăхлă пулса пурăнма пуçлать. Математика енчен пăхсан, çакă уçлăх-вăхăт метрики сулланипе çыхăннă тата ăна çав «уçлăх-вăхăт хумханăвĕ пек кăтартма пулать».
Хăяккăн сăнанă тăрăх, гравитаци хумĕсем пуррине 1970-мĕш çулсенех кăтартса панă. Тÿрремĕн сăнани вара 2015-мĕш çулхи çентябрьте пулса иртнĕ (çав ĕçшĕн Нобель премине вара 2017-мĕш çулта панă).
Асăрхавсем
Хумсем Категори:Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ
Еремеев Борис Романович
Еремеев Борис Романович Єремєєв Борис Романович — (23.12.1903(10)-21.03.1995), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăнакан çарĕн 11-мĕш гварди йывăр танк бригадин командирĕ, гварди полковникĕ.
Вать-Сорт-Ягун
Вать-Сорт-Ягун — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ингу-Ягун юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  122 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Маррамбиджи
Маррамбиджи (Murrumbidgee River) — Австрали территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Муррей (юханшыв)|Муррей юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1485 км, бассейн лаптăкĕ 81630 км2.
Каçăсем
Категори:Австрали юханшывĕсем
Альтнау
Альтнау, (Altnau) — Швейцарири коммуна, Тургау кантонне кĕрет.
Кройцлинген тăрăхне кĕрет. 1869 çын пурăнать (2012). Официаллă код —  4641.
Каçăсем
Категори:Тургау кантонĕн хулисем
Арка-Ченчера-Яха
Арка-Ченчера-Яха —Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ченчера-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 51 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Надым.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Каша Уйăрăшĕ
Ку ялăн, çывăхра тата кунтах та чăвашсем пурăннă майăн, ятарлă чăвашла ят та пулма пултарать. Анчах та унашкаллине халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улаштарма тивет. Шырав малалла пырать.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем Категори:Чăнлă районĕ
Израиль (пĕлтерĕшсем)
Изра́иль (ישראל; «Турăшăн тăракан»; Israel) — еврейсенчен тухнă сăмах; вариантсем — Израэль; Исраэл; Исраэли; Исраэлс; араб. Исраил.
Çавăн пекех
• 2
Асăрхавсем
Категори:Израиль Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Гравитацин альтернативăлла теорийĕсем
Гравитацин альтернативĕлла теорийĕсем — танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕпе (ОТОпа) пĕр мар гравитаци (туртăм) теорийĕсем.
Каçăсем
Категори:Альберт Эйнштейн Категори:Гравитаци Категори:Гравитаци теорийĕсем
Индигская Виска
Индигская Виска — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Индига юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 103 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.