cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи
Термина палăртни
Историографире çак термина, паллах, 1939 çулта Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пуçланса кайнă хыççăн палăртнă. Унчен ăна Аслă вăрçă (акăлч. The Great War, фр. La Grande guerre), ятпа усă курнă.Раççей Империнче хăш чух Иккĕмĕш Тăван çĕршыв (Аттеçĕр) вăрçи, çапла та халăхра (революциччен те, хыççăн та) германи вăрçи тенĕ; кайран СССР вăхăтĕнче большевиксем ăна империализм вăрçи шутне куçарнă.
Хутшăнакансем
Вар патшалăхсем: Германи, Австро-Венгри, Осман империйĕ, Болгари.
Антанта: Раççей, Франци, Аслă Британи.
Антанта тăмарĕсем (Антантăна вăрçăра пулăшнă): АПШ, Япони, Серби, Итали (вăрçăра Антанта енче 1915 çултанпа, Тройственный союз пайташĕ пулсан та), Черногори, Бельги, Египет, Португали, Румыни, Греци, Бразили, Китай, Куба, Никарагуа, Сиам, Гаити, Либери, Панама, Гватемала, Гондурас, Коста-Рика, Боливи, Доминикан республики, Перу, Уругвай, Эквадор.
Вăрçă умĕнхи кун-çул
Европăра аслă патшалăхсем— Германи, Австро-Венгри, Франци, Аслă Британи, Раççей — хушшинче хирĕçлӳсем чĕрре кĕме пуçлаççĕ.
1870 çулхи франк-прусси вăрçи хыççăн йĕркеленнĕ Германи империйĕ Европа континтĕнче политикăпа экономика енчен мала тухасшăн тапаçланма тытăннă. Колонисемшĕн кĕрешме 1871 çулĕ хыççăн кăна пуçласан, Германи патшалăхĕ Англи, Франци, Бельги, Нидерландсемпе Португалин харпăрлăхне хăй майла пайлама шутланă.
Тĕрлĕ халăхлă Австро-Венгри, нацисем хушшинчи хирĕçлӳсем пирки пĕрмаях Европăра хĕрӳ кăвайтлă шутланнă, 1908 çулта туртса илнĕ Боснипе Герцеговинăна (Босни кризисĕ вулăр) алран вĕçертесшĕн мар пулнă. Вăл Балканри пĕтĕм славянсен хӳтĕлевçи — Раççейпе кăнтăр славянсене пĕрлештерме хăтланнă Сербие хирĕç тăрмашнă.
Малти Тухăçра пур патшалăхсен тĕллевĕсем пĕр çĕре тăрăннă, вĕсем арканакан Осман империн (Турци) пурлăхне хапсăннă.
Антанта патшалăхĕсем, пĕр енчен, Германипе Австро-Венгри, тепĕр енчен, талпăшни Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине тĕксе çитернĕ. 1914 çул тĕлне икĕ ушкăн чăмăртаннă:
Антанта (вырăс-франци, анкăл-франци, каярах анкăл-вырăс пĕрлешĕвĕ 1907, хыççăн йĕркеленнĕ):
Блок Виççĕллĕ пĕрлешӳ:
Итали, çапах та, вăрçăна 1915 çулта Антанта енче кĕнĕ — Германипе Австро-Венгри çумне вăрçă тапхăрĕнче Турципе Болгари хутшăнса, Тăваттăллă Пĕрлешӳ (е Вар патшалăхĕсен блокĕ) йĕркеленĕ.
Тĕрлĕ çăлкуçсенче асăннă вăрçă сăлтавĕсем шутне экономика империализмĕ, суту-илу чаракĕсем, хĕçпăшал кӳпелĕвĕ, милитаризм тата автократи, вăйсен балансĕ, унчен пулса иртнĕ вырăнти хирĕçӳсем (Балкан вăрçисем, Итал-турккă вăрçи), Раççейпе Германири пĕтĕмĕшле мобилизаци тапачĕсем, территори хапсăнăвесем, европа патшалăхĕсен тăмарлă шантарусем кĕртнĕ.
Пур те вăрçă пуçланнин сăлтавне шыраççĕ те тупаймаççĕ. Вĕсен тĕпчени кăлăхах,тупсăмне вĕсем тупаймĕç. Вăрçă пĕр сăлтавран çеç мар, вăл пĕр харăсах пур сăлтавран тапранса кайнă.
Вăрçă тапранса кайни
Сараево хулинче 1914 çулта çĕртме, 28 «Млада Босна» вăрттăн ушкăнра тăнă вунтăхăр çулхи серб студенчĕ Гаврила Принцип Австри эрцгерцогне Франц Фердинанда пăшалпа пенĕ. Çакăн хыççăн ĕнтĕ вăрçă тапранса каять. Çак пысăк вăрçă пуçланичченех Европăри аслă патшалăхсем — Германи, Австро-Венгри, Франци, Аслă Британи, Раççей — хушшинче пĕр-пĕринпе килĕшмен самантсем чылайланса пынă. Германи экономики хăвачĕ хăпарса пынă май ăна тĕнчери сутлăх пасарĕсене тата пуянлăх управĕсене пайлас вăхăт çитсе тăнă, анчах çак ĕçсене Аслă Британи хирĕç пулнă. Французсемпе германсем чикĕ çумĕнчи тавлашуллă çĕрсемшĕн (Эльзаспа Лотаринги) хирĕçме тытăннă. Çывăх Тухăçра пĕтĕм патшалăхсем арканма пуçланнă Осман империйĕн (Турци) çĕрĕсене пайлама (хăйсен айне тума) хатерленсе тăнă.
Галицири çапăçу
1914 çулхи кампани
thumb|left|280px|[[1914 çулхи Европа.]]
1915 çулхи кампани
Вăрçă пуçлансанах тӳрех паллă пулать, çак хаяр кĕрешӳ тăсăмĕ вăрăм туртăмлă пулать. Антанта çĕршывĕсем, хăйсен вăйĕсем чылай пулсан та, пĕрлĕхлĕ ĕçсем тытса пырайман, çакăнпа уса курса Германи нумай тапхăр тапа тан вăрçма пултарнă. Пĕрремĕш ăстрăм вăрçă хирĕсенче çапăçусем çав тери анлă пулса каяççĕ, весенче чылай халăхлă çарсем хутшăнаççĕ. Çавăн пекех пĕрмĕш хут танксене, авиацийе, дредноутсене (карапсене), хими хĕç-пăшалне çапăçусене кĕртнĕ. Раççей çарĕсем пĕрре çеç мар тăшманăн дивизийĕсене хăйсем çине çавăрса тăмарĕсене пĕтĕмпех çапса аркатиччен хăтарса пынă.
1916 çулхи вăрçă кампанийĕ
thumb|210px|left|Францири [[Вырăс экспедици корпусĕ. 1916 çулхи çу, Шампань. 1-мĕш бригадăн пуçлăхĕ генерал Лохвицкий вырăс тата франци офицерĕсемпе позицисене пăхса çӳрет]] thumb|250px| 1916 çулхи вăрçă кивçенĕ. «[[Нива (журнал)|Нива» журналри янрав]]
1917 çулхи вăрçă кампанийĕ
thumb|Тухăç фрончĕ (1917 çулхи кăрлач, 1 — авăн, 1)
Нимĕçсемпе австро-венгăрсем çивĕч кĕрешнĕ пулин те, 1917 çул тĕлне çĕнтерӳ ĕçĕсем Антанта енне тайăлса пынă. Италия 1915 çулта Австро-Венгрине хирĕç вăрçă пуçлать. Антанта майлă АПШ тухать. 1916, çурла Антантă çумне Румыни тăрать, анчах та ăнăçу çухалать; унăн çĕрĕсенегермани блокĕн çарĕсем йышăнаççĕ. Раççейри шалти ĕçĕсем хĕрсе кайнипе Февраль революцийĕ çĕнтерет, каярах Октябрь революцийĕ, çакăн хыççăн Раççей хăй шутпа вăрçăран тухса ӳкет (Брест мирĕ çырнă хыççăн), мĕншĕн тесен 1917 çулта Раççей вăрçă ĕçĕсене малалла тăсма пултарайман. Çак çăмăллăха пула Германи тепĕр çул хушши вăрçа тăсса пырать.
Антанта çĕнтерĕвĕсем
200px|thumb|Анăç фронтĕнчи окопсем
1919 çулта Парижри мирлĕ конференцире нимĕçсем Версаль килĕшӳ хучĕ çине ал пуснă.
Çавăн чухнех ытти килĕшӳ хучĕсене çирĕплетнĕ:
Тулаш политика
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи хыççăн тăватă импери хавшакланса саланса кайнă: Германи, Раççей, Австрипе Венгри тата Осман империйĕсем, юлашки иккĕшĕ пайланса кайнă, Германи тата Раççей монархийĕсене аркатнă, территорийĕсене сахаллатнă, экономика енчен хавшаннă.
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçинчи çухатусем
Хутшăнакан патшалăхсен хĕçпăшаллă çарĕсен çухатăвĕсем 10 миллион çынна яхăн çитнĕ. Халиччен те лăпкă пурăнакан халăх вăрçă вăхăтĕнче мĕн чухле пĕтнĕ пирки пĕтĕмлетнĕ хыпар çук. Вăрçăна пула тухнă выçлăхпа эпидемисенче, сахалтан та 20 миллион çын çĕре кĕнĕ.
Çав вăхăтра пурăннă çынсен шухăшĕсем
Этемлĕх нихăçан та çакăн пек тăрăмра пулман. Ырлăхăн çӳллĕрех шайне çитеймен, ăс-халăн пуянлахĕпе усă курма пĕлмен çын аллине пĕрремĕш хут пач юлми шанчăксăр пĕтĕм этемлĕхе пĕтерме пултаракан хĕç-пăшал лекрĕ. Çакăн пек пулчĕ малтанхи ăрусен пур чаплă кун-çулăн, пур мухтав ĕçĕсен çитĕнĕвĕ. Çынсен чарăнса тăрса хăйсен яваплăхĕ пирки шухăшласа илмелле. Вилĕм сыхласа х тăрать, итлекенскер, кĕтекенскер, хĕсмете кĕрсе пĕтĕм халăхсене шăлса яма хатĕрскер, кирлĕ пулсан, цивилизацие тусана кăларма та пултарть, чĕрĕлме пĕр шанăç та хăвармасть. Вăл хушасса çеç кĕтет. Вилĕм çак хăраса ӳкнĕ черчен чунран сăмах кĕтсе тăрать, вăлах çак хăйех инкеке лекнĕ чуна хушса тăраканĕ пулса тăчĕ.
Раççей
Вăрçăри çухатусем чи чылай пулнă пулин те, Раççейре официаллă Пĕрремĕш Тĕнче вăрçинче пуçне хунă çынсен астăвăм куне палăртмаççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Вооружённый мир и война. Описание требований Германии в будущей войне. 1914
Каçăсем
Николай II Германие вăрçă хыпарлать * Пĕрремĕш Тĕнче вăрçин сăрă фотографисем
Категори:Вăрçăсем Категори:Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи
1942
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Градов Пётр Михайлович
Градов Пётр Михайлович, (1925 çулхи нарăсăн 10-мĕшĕ, Новгород-Волынски хула, Украина — 2003 çул, Мускав) — раççей сăвăçĕ, тăлмачĕ.
1952 çултанпа СССР ÇП пайташĕ. Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ.
Кун-çулĕ
2003 çулта Мускавра вилнĕ
Пултару ĕçĕсем
Сăвăсем, пьесăсем çырнă. Унăн сăввисемпе нумай юрă кĕвĕленĕ. Чи паллисем: «Пропел гудок заводской», «Вальс влюбленных», «Кувшинка» (Т. Фандеев кĕвĕленĕ). Чăваш сăвăçисен ĕçĕсене вырăсла куçарнă.
Каçăсем
Категори:Украина сăвăçисем Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Тăлмачсем
Мăн Толкай
Мăн Толкай  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 55 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Таймеево
Таймеево — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 697 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452484, ОКАТО кочĕ — 80247855001.
Житомир облаçĕ
Житомир облаçĕ, — Украинăн çурçĕр-хĕвеланăç енче вырнаçнă облаçĕ. Тĕп хула — Житомир.
Таймеево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Житомир облаçĕ
Пайланăвĕ
Область 23 район çине пайланать. Пурĕ 1673 ял-хула вырнаçнă. Ял совечĕсен шучĕ — 580.
Таймеево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Житомир облаçĕ
Хулисем
Облаçе пăхăнакан хуласем: Района пăхăнаканнисем::
Каçăсем
Категори:Житомир облаçĕ
Колапырь
Колапырь (Калатыр) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 279 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Невский экспресс
thumb|250px|[[Санкт-Петербургри Мускав вокзалĕнче тăракан ЧС200-011 «Невский экспресс»]]
Невский Экспресс (чăвашла «Нева экспресĕ») (№ 165/166) — Мускав па Санкт-Петербург хушшинче хăвăрттăн çӳрекен пассажир пуйăсĕ.
Каçăсем
Категори:Хăвăрт пуйăссем Категори:Раççей пуйăсĕсем Категори:Октябрь чукун çулĕ
Георгиевка (Кармаскали районĕ)
Георгиевка  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 6 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453023, ОКАТО кочĕ — 80235820005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Сылтăм Мег-Тыг-Еган
Сылтăм Мег-Тыг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Мăн Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 54 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Колобиха (Парженец юппи)
Колобиха — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Парженец юханшывăн сылтăм çыранĕпе 9 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Турхан ял тăрăхĕ(Патăръел районĕ)
Турхан ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Патăрьел районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Турхан ялӗ.
Телефон:         +7:(83532)68424
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Сымов Александр Николаевич.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 2112 (2006)çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Турхан, Упамса, Хурама Тăвар, Тури Тăрмăш ялĕсенчен тăрать.
Организацисем
Турхан ялĕнче: ООО "Тарханское"; ял клубĕ; Упамса ялĕнче: Тури Тăрмăш ялĕнче Хурама Тăвар ялĕнче
Каçăсем
Категори: Чӑваш Республикин Патӑрьел районӗ
Кĕçĕн Бисера
Кĕçĕн Бисера — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Мăн Бисера юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гирич Андрей Иванович
Гирич Андрей Иванович Гирич Андрій Іванович — (28.12.1918-11.04.1973), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 5-мĕш сывлăш çарĕн 279-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 486-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, майор.
Сайраново (Новотроицкий сельсовет)
Сайраново  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 313 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452162, ОКАТО кочĕ — 80257850011.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Шурут (пĕлтерĕшсем)
Шурут:
Шаталька-Игол
Шаталька-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кыс-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Электронлă почта
Электронлă почта тетел витĕр ярма пĕлтерӳ, унта сасăпа фотографине чикме пулма пултарасси компьютер программи. thumb|250px|Электронлă почта программин интерфейсĕ Анлă сарăлнă программăсем: Mutt • Opera Mail (M2)
Категори:Тетел
Месек
Месек (anecdote — пулман ĕç-пуç; — пичетлемен, тӳррĕн «паман») — фольклор жанрĕ — пуплевре пĕр-пĕрне каласа памалли кĕске кулăш истори. Тăтăшах месекĕн тупсăмĕ кĕтмен çĕртен тенĕ пекех истори вĕçĕнче тин палăрса култарать.
Кун-çулĕ
Месексем пуплев пултарулăх жанрĕ пулнипе пĕрремĕш тĕслĕхĕсем хăçан пуçланса кайнине пĕлтерме хĕн.
Ĕлĕк çырса хăварнă месексенчен çаксене тупнă темелле :
«Тахçанхи вăхăтсенченех çамрăк арăм упăшки ыталаса пăчăртасан сывлăша пăснă»
«Салхуллă фараона епле хаваслантарас? Кимĕ çине пулă тытмали сĕрекепе витĕнтернĕ хĕрсене лартса Нил шывĕпе ярăнтармалла, вара фараон чăннипех пулла каять»
Вуламалли
(ряд статей о детских, национальных и политических анекдотах)
Ион Шеремет
Ион Шеремет (паспорчĕпе Васильев) (1969 çул, Кĕçĕн Шемертен ялĕ, Етĕрне районĕ, Чăваш АССР) — чăваш çыравçи.
Пурнăçĕ
Етĕрне районĕнчи Кĕçĕн Шемертен ялĕнче çуралнă, ачалăхĕ çав районти Автанçырми ялĕнче тата Шупашкарта иртнĕ.
Хальхи вăхăтра Шеремет — «Chuvash.ru» портал хуçи тата администраторĕ.
Ĕçĕсем
Шупашкарта пуçласа «Техника съема» эссепе 1990 çулта чапа тухнӑ, унта вăл, хăй пурнăçĕнчи юрату çыхăнăвĕсене тишкерсе, хĕрарăмсемпе мĕнле паллашса çывăхланмаллине çырса кăтартнă.
Хăй çырнисĕр пуçне, Шеремет хăй те литература паттăрĕ пулса тăнă (ун пирки Владимир Степанов постмодернист çыравçă 2 томлă «Эфемероптера каçĕ» роман -ра çырса кăларнă), «Аван-и» хаçатра 1992 çулта пичетленнĕ.
Вуламалли
Владимир Степанов, «Эфемероптера каçĕ» роман.
Каçăсем
Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:1969 çулта çуралнисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:1969 çулта çуралнисем Категори:Чăваш Енре çуралнисем
Рерих Юрий Николаевич
мини|справа|Ю. Н. Рерих Юрий Николаевич Рерих (1902 çулхи çурла уйăхĕн 16-мĕшĕ, Новгород кĕпĕрнин Окуловка сали — 1960 çулхи çу уйăхĕн 21-мĕшĕ Мускав хули) — тĕнчипе паллă вырăс тухăç тĕпчевçи, лингвист, ӳнер тĕпчевçи, этнограф, çулçӳревçĕ, Тибет чĕлхипе культурин ăстаçи, тибет чĕлхин диалектологи ĕçĕсен авторĕ, тибет чĕлхин нумай томлă словарьне пухаканĕ, филологи ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор, «Урусвати» Гималай тĕпчев институчĕн директорĕ, СССР Ăслăхсен Академин тухăçа тĕпчев институчĕн философи тата историпе тĕн уйрăмĕн ертӳçи.
Кун-çулĕ
Юрий Николаевич 1902-мĕш çулхи çурла уйăхĕн 16-мĕшĕнче Раççей империнчи Новгород кĕпĕрнине кĕрекен Окуловка салинче Николай Константиновичпа Елена Ивановна Рерих çемйинче çуралнă. Юрий ачалăхĕпе çамрăклăхĕ Петербургра иртнĕ.
Юрий Николаевич вуншар чĕлхе пĕлнĕ. 1923-1928-мĕш çулсенче ашшĕ — Н.К. Рерих йĕркеленĕ Трансгималай экспедициĕн ĕçне хутшăнать. Инди, Тибет, Монголи халăхĕсем Юрий Николаевич вĕсен чĕлхисене хăйсенчен те лайăхрах пĕлнинчен тĕлĕннине каласа панă. мини|слева|«Урусвати» Гималай тĕпчев институчĕ 1928-мĕш çултан пуçласа иккĕмĕш тĕнче вăрçи пуçланичченех Юрий Николаевич Хĕвелтухăçне комплекслă тĕпчес ĕçе туса пыракан «Урусвати» Гималай тĕпчев институчĕн директорĕ пулса тăрăшать. Ю.Н.Рерих «Урусвати» директорĕ пулса ĕçленĕ вăхăта хак парса В.А.Скумин профессор, Рерихсен пурнăç çулне тата пултарулăх эткерне тĕпчекенскер, çакна палăртать: «Урусвати» институчĕн аслă сотрудникĕ тата директорĕ пулса ĕçленĕ вăхăтра Юрий Николаевич Рерихăн наукăпа культурăри пултарулăхĕ  питĕ паллă та курăмлă. Хăюллă та иксĕлми тавçăруллă ăсчахăн ĕçĕсем этемлĕхшĕн питĕ пархатарлă пулса тăнă.
Ăсчах общество ĕçне тăвать: тĕнчене Агни Йога идейипе паллаштарас, Рерих Пакчĕн (Культура Пакчĕ)  ратификацийĕшĕн кĕрешес ĕçе хастарлă хутшăнать.
1957-мĕш çулхи кĕркунне Ю.Н.Рерих Тăван çĕр-шыва таврăнса Мускаври СССР Ăслăх Академин Тухăçа тĕпчев институтĕнче Индин философи историйĕпе тĕн секторне ертсе пырать. Паллă вырăс художникĕн, шухăшлавçин, пĕрлĕх ĕçченĕн - Н. К.Рерихăн пултарулăх эткерне Тăван çĕршыва тавăрни унăн нимĕнпе те виçейми тава тивĕçлĕ ĕçĕ.
1960-мĕш çулхи çу уйăхĕн 21- мĕшĕнче Юрий Николаевич Рерихăн пурнăç çулĕ татăлать. Ăна Новодевичье масарĕнче пытарнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Ăсчахсем, алфавитпа Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Раççей этнографĕсем
Ноутбук
thumb|240px|[[IBM Thinkpad R51]] Ноутбук (notebook — блокнот, блокнот евĕр ПК) — портативлă пайăр компьютер, унăн корпусĕнче ПК пайĕсене — дисплей, клавиатура тата кăтарту хатĕрĕ (сисĕмлĕ панель, е тачпад), кĕсьери компьютер, çаплах аккумулятор батарейĕсем) — пĕрлештернĕ. Ноутбуксем калăпăшĕпе тата йывăрăшĕпе пысăк мар, хăй тĕллĕн вĕсем 1 — 15 сехет кăна ĕçлеççĕ.
thumb|right|«Laptop» форм-факторĕнчи «[[Электроника МС 1504» компьютер]] Лэптоп (Тĕрĕс мар: лептоп) (laptop — lap = ларакан çыннăн чĕркуççи, top = çӳле) — анлăрах термин, вăл ноутбука та, планшетри ПК пĕлтерет. Ноутбуксем шутне яланхилле форм-факторпа уçса хумалла тунă лэптопсене кĕртеççĕ. Ноутбука хупса илсе çӳреççĕ, çакă экрана, клавиатурăна тата тачпада çул çинче хӳтĕлет.
Каçăсем
thumb|390px|Acer Aspire 8920.
Тутар Сăкăт ял тăрăхĕ
Тутар-Сăкăт ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Патăрьел районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресĕ: Тутар-Сăкăт ялĕ.
Телефон: +7:(83532)69346
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Хасянов Нагим Набиуллович.
Тавралăхĕ
Районăн кăнтăр пайĕнче вырнаçнă.
Организацисем
ял вулавăшĕ; ял клубĕ; лавкасем;
Каçăсем
Категори: Чăваш Республикин Патăрьел районĕ
Максимова Галина Степановна
Максимова Галина Степановна (1914, Чĕмпĕр хули — 2004 (ытти хыпарсемпе — 2009), Лондон хули), — чăвашран тухнă чаплă пианистка.
Пурнăçĕ
Чĕмпĕр хулинче, Чăваш шкулĕнче ĕçлекен вĕрентевçĕсен килйышĕнче çуралса ÿснĕ.
Г.С.Максимова ачалăхĕ, Чĕмпĕр хулипе пĕрлех, Кăнна Кушки тата Вăта Тимĕрçен ялĕсенче те иртнĕ.
"Пĕрремĕш чăваш пианистка" тенĕ пирки
Чылай авторсем Г.С.Максимова пирки "чăвашран тухнă пĕрремĕш пианистка" теççĕ. Паллах, лайăх енчен палăртас шутпа ĕнтĕ. Анчах та çапла калани вырăнлах мар пулас. Калăпăр, Г.С.Максимова çырса хăварнă "О пережитом" асаилĕвĕнче ("Веруся" пайра) Чĕмпĕрти Дворянсен пухăвĕн çуртĕнче унпа пĕрле тата Надя Сергеева текен чăваш хĕрачи те концертсене хутшăнни пирки калать. Вăл хĕрачан малашнехи шăпи тĕрĕссипе паллă мар ентĕ, анчах кун пек тĕслĕхсем татах та пулма пултараççĕ. Ав, унăн йăмăкĕ те пианистка пулса тăнă. Галина Максимовна капла та питĕ мухтавлă çын, ун çумне татах та мĕн те пулин пусарсах хушса хума кирлĕ мар.
Вуламалли
20 Утă, 2023
Каçăсем
Категори:Культура ĕçченĕсем Категори:Чĕмпĕрте çуралнисем Категори:Лондонра вилнисем
Родос (утрав)
thumb|right|200px|Родос утравĕ 200px|thumb|right|Родос утравне çырса кăтартакан 1493 çулхи гравюра. thumb|200px|Аттавирос тăвĕпе Родосăн анăç çĕрне пăхсан Ро́дос (Ρόδος, Rhodus) — 1398 км² лаптăклă утрав, Грецин кăнтăр-тухăçĕнче, Эгей тинĕсĕнче, Греци тĕп хулинчен 270 тинĕс милĕ аякрах вырнаçнă. Калăпăшĕпе тăваттăмĕш грек утравĕ, халăх йышĕ 125 пин çын. Родос климачĕ — вăтаçĕр тинĕсĕн, çемçе хĕллĕ. Çулта 300 ытла хĕвеллĕ кун. Утрав тăсăлăвĕ 78 км, анлăшĕ 38 км, чи анлă çĕрте. Анăçра Эгей тинĕсĕ, Тухăçран — Вăтаçĕр тинĕсĕ. Эгей тинĕсĕн хĕрри ӳсен-тăранпа пуян. Родос — Грецин çулçӳрев центрĕсен палăраххи шутланать. Родоса ЮНЕСКО тĕнче еткерлĕхĕн этеплĕх палăкĕ шутне кĕртнĕ.
Фландри
right|thumb|Фландри Бельги картти çинче Фландри (Vlaanderen) (Бельгин Фламанди регионĕ (Vlaams gewest van België)) — Бельгин пиллĕк çурçĕр провинцийĕ, унта нидерландла калаçаççĕ. Валлонипе, Брюссельпе федераци субъекчĕ шутланать.
Родос (утрав)
Территорин административла тĕпĕ — Родос хули, утравăн çӳрçĕр-тухăçĕнче вырнаçнă.
Фландри
Административлă пайĕсем
left|
Фландри пиллĕк провинцирен тытăнса тăрать:
Политика
thumb|1609 çулхи Фландри картти.
Этеплĕхĕ
Фландрире чаплă ӳнерçĕсем çуралнă ,пурăннă: Рубенс, Якоб Йорданс, Адам ван Норт, Франс Снейдерс Снейдерс, Ян Брейгель, Ван Дейк тата урăххисем.
Бурачка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Прашушкăнь
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 143 (2006) çын пурăнать. Виçĕ урам: Кооператив, Çыран хĕрри, Çĕнĕ.
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Паллă çынсем
Иванова Земфира Ивановна, — Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Кĕçĕн Вахтан
Кĕçĕн Вахтан — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Пижма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Житомир
Житомир, — Житомир облаçĕн тĕпĕ.
Истори
Хулана 884 çулта никĕсленĕ. Халап тăрăх ăна Аскольдпа Дир тата Житомир кнеçсен дружини никĕсленĕ пулать. Авал кунта древлянсен шутне кĕрекен житичсем пурăннă.
945 çулта Житомирта вырăнти кнеçсене хирĕç пăлхав çĕкленнĕ. Ун çинчен Ипатий çулçырăвĕнче те асăннă.
1240 çулта хулана Батый çарĕ килсе çаратнă. 1320 çулта ăна литвасем тытса илнĕ. 1569 çулхи Люблин унийĕ хыççăн хула поляксен аллине лекет.
Каçăсем
Категори:Житомир облаçĕ Категори:Украина хулисем
1-мĕш Идельбай
1-мĕш Идельбаево — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 123 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — 80247855002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
239 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Анатр Юлăш
Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. 215 çын пурăнать. 4 урам: Сад, Тихая, Мирная, Кооператив урамĕсем.
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Сафарово (Сафаровский сельсовет)
Сафарово  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1033 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452151, ОКАТО кочĕ — 80257855001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Главацкий Георгий Константинович
Главацкий Георгий Константинович Главацький Георгій Костянтинович — (6.09.1907(24.08)-14.09.1990), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 20. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Уйрăм Тинĕсçум çарăн 109-мĕш перевçĕсен дивизин 381-мĕш перевçĕсен полкĕн батальон çар комиссарĕ, политрук.
Валлони
right|170px|thumb|Валлония Бельги картти çинче right|thumb|170px|Валлони ялавĕ Валлони (Wallonie, Wallonië, Wallonien, Walonreye), — Бельгин пиллĕк кăнтăр провинцийĕ кĕрекен Бельгин Валлони регионĕ, кунта чи анлă саралнă чĕлхе — франци чĕлхи. Фландрипе, Брюссельпе пĕрле федераци субъекчĕ шутланать. Тĕп хула — Намюр. Халăхĕ — 3.395.942 (2005), лаптăкĕ — 16.844 çм².
Пысăк хуласем — Льеж, Намюр, Шарлеруа, Монс, Турнэ, Динан, Эйпен.
Административла пайĕсем
Валлони пиллĕк провинцирен тытăнса тăрать: left|150px
Тавралăхĕ
right|250px|thumb|Арденн чуллă сăрчĕсем. Динан хули.
Халăхĕ
left|150px|thumb|Çул-йĕре кăтартакан хăма, нимĕçле right|150px|thumb|Валлонин лингвистика картти left|150px|thumb|Урам ячĕ, валлонла
Каçăсем
Категори:Валлони
Колокса
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кулляр
Кулляр — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 128 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453023, ОКАТО кочĕ — 80235820007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Элле-Еган
Элле-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Тарăн Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 81 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
240 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Плутоний
150px|thumb|left Плутони — актиноидсен шутне кĕрекен радиохастар хими элеменчĕ. Ăна ядерла хĕçпăшал тунă çĕрте анлă усă курнă. Эксперимент енлĕ плутоние ядерла топливо пек усă кураççĕ. Виçме çителĕклĕ тунă пĕрремĕш искусствăлла элемент (1942).
Истори
Плутонин 238Pu изотопне 23.02.1941 чи малтан Сиборг ертсе пыракан американецсен ушкăне урана дейтронсемпе персе тунă. Искусствăлла тунă хыççăн кăна плутоние çутçанталăкра тупнă: 239Pu изотоп питĕ сахал шайра уран тăпринче тĕл пулать (унта вăл урантан радиохастар ылмашăнусемпе тăвăнать).
Çутçанталăкра тĕл пулни
Уран тăпринче уран тĕшĕ нейтронсем çăтнипе питĕ сахал шайра нептуни (239Np) тăвăнать. Унтан бета-аркану майĕпе 239Pu изотоп пулать. Анчах уран тăпринче плутоний питĕ сахал (0,4—15 пай Pu 1012 пай U çине), çавăнпа уран тăпринчен кăларасси çинчен шутлама та çук. .
Ячĕ ăçтан пулнă
1930-мĕш çулта астрономсем çĕнĕ хыпарпа тĕлĕннĕ: Персиваль Ловелл такçанах пуррине калакан планетăна тупнă. Нумай çул хушши Уранпа Нептун планетисем куçнине сăнаса вăл Нептун хыççăн тата 100-мĕш планета пулмаллине шутланă. Çав планета Хĕвелтен, Çĕрпе танлаштарсан, 40 хут аяккарях пулмалла. Ловелл 1915-мĕш çултах çак планета орбитин элеменчĕсене шутланă пулнă. 1930-мĕш çулхи кăрлачăн 21, 23 тата 29-мĕшĕсенче Америкăри Флагстафф обсерваторинче К. Томбо астроном тунă сăнӳкерчĕксем çинче çак планетăна тупнă. Планетăна Плутон ят панă. . Нептунран аякарах вырнаçнă планета ячĕпе 94-мĕш элемента Плутони ят панă.
Изотопĕсем
238Pu -> (çурма аркану тапхăрĕ 86 çул, альфа-аркану) ->234U,
Ку изотопа РИТЭГ-сенче кăна усă кураççĕ, сăмахран Марсран инçерех вĕçĕкен космом аппарачĕсенче. 239Pu -> (çурма аркану тапхăрĕ 24 360 çул, альфа-аркану) -> 235U,
Ку изотоп ядерла хĕçпăшал тума тата хăвăрт нăйтронсемпе ĕçлекен реакторсенче усă курма юрăхлă.
240Pu -> (çурма аркану тапхăрĕ 6580 çул, альфа-аркану) -> 236U, 241Pu -> (çурма аркану тапхăрĕ 14.0 çул, ,бета-аркану) -> 241Am, 242Pu -> (çурма аркану тапхăрĕ 370 000 çул, альфа-аркану) -> 238U,
Çак виçĕ изотоп промăçлăх валли кирлĕ мар, анчах вĕсем ядерла реакторта 238U темиçе хут нейтрон çăтсан пулаççĕ. 242Pu пахалăхĕсемпе 238U евĕрлĕ. 241Am тĕтĕм детекторĕсенче усă курнă.
Плутони, ытти элементсемпе танлаштарсан, хытнă температурăран пӳлĕм температуриччен 6 хут фаза ылмаштарать. Юлашкинче плотноçĕ тӳрех 11% ӳсет, çавăнпа плутонран шăратса тунă япаласем çуркаланса пĕтеççĕ.
Биологи пахалăхĕсем
Плутони питĕ наркăмăшлă: шывпа ĕçлекен пӳлĕмсенчи ПДК 239Pu валли 81,4 тата 3,3*10−5 Бк/л.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Актиноидсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем
Рустави
Халăх йышĕ 116 384 çынна яхăн (2002 ç. хыпарĕсемпе).
Хулана 1948 никĕсленĕ. Çак вырăнта пирĕн эрăччен V ĕмĕрте Рустави ятлă ватă хула пулнă, анчах ăна Тимурлан 14 ĕмĕрте аркатнă. Руставине "бостан-калаки" тенĕ, мĕншĕн тесен вăл авал вăхăтра Тбилисие апат-çимĕçпе тăрантарнă. "Бостани" сăмахĕ грузинла пахча, анкарти тени пулать, вăл авалхи грузин чĕлхине авалхи грек чĕлхинчен (тен, икĕпат чĕлхинчен?) кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Грузи хулисем
Хункăри
Хункăри (Magyarország) — Европăри патшалăх, Австри, Словаки, Украина, Румыни, Серби, Хорвати тата Словени патшалăхĕсемпе юнашар вырнаçнă.
Тытăмлăхĕ
Хункăри 19 мадьерен тăрать. Хальхи пайланăва 1950 çулта хута кĕртнĕ.
Халăх йышĕ
Хункăрире ытларах пайĕпе хункăрсем пурăнаççĕ. Халăхăн 95% патнелле хункăр чĕлхипе калаçать. Пысăкрах урăх халăхсен шутне чикансем (2%), нимĕçсем (1,2%), еврейсем (1%), румăнсем (0,8%), словаксем (0,4%), хăрватсем (0,2%), сăрпсем (0,2%) тата украинсем кĕреççĕ.
Астрономире
Хункăрие чысласа 1898 çулта уçнă (434) Хункăри астероида ят панă.
Каçăсем
* Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Кĕçĕн Залазна
Кĕçĕн Залазна — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Залазна юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
2-мĕш Идельбай
2-е Идельбаево — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 383 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — 80247855003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Тăрăн ял тăрăхĕ (Патăрьел районĕ)
Тăрăн ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Патăрьел районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Йăлăм Патăръел ялӗ.
Телефон:         +7:(83532)61744
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Михеев Константин Федорович.
Тавралăхĕ
Пăла юханшывĕн çурçĕр çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1872 çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Тăрăн, Треньел, Йăлăм Патăръел ялĕсенчен тăрать.
Организацисем
Тăрăн ялĕнче Йăлăм Патăръел ялĕнче Треньел ялĕнче лавкасем.
Каçăсем
Категори: Чӑваш Республикин Патӑрьел районӗ
Ветлянка (Сарпай юппи)
Ветлянка — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕ территорипе юхать. Сарпай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Манаров Муса Хираманович
Манаров Муса Хираманович, — СССР лётчик-космонавчĕ, Раççей СÇВ полковникĕ. 1951 çулхи пуш уйăхĕн 22-мĕшĕнче Баку (Азербайджан) çуралнă. Cовет Союзĕн Паттăрĕ. Лак çынни.
Кун-çулĕ
Ачалăхĕ Улатăр хулинче иртнĕ. 1974 çулта Мускав авиаци институтне вĕренсе тухнă.
1974-1978 çулсенче «Энерги» ĂПП-ра ĕçленĕ. 1978-1992 çулсенче космонавтсен ретĕнче тăнă.
Икĕ хутчен космоса вĕçсе килнĕ:
Вĕçевсем хушшинче вăл пурĕ 7 хут космос уçлăхне тухнă, унта пурĕ 34 сехет те 23 минут ирттернĕ.
Категори:Лак космонавчĕсем
Ацтексем
Ацтексем (астексем ) (тăван ячĕ mēxihcah []) — вăта Мексикăри индей халăхĕ. Йышĕ 1,5 млн çынран ытла. Ацтексен тĕнчи (XIV—XVI ĕмĕрсем) халаплăхпа тата культурипе пуян шутланать. Ацтек империн тĕп хули Теночтитлан пулнă, вăл Тескоко (Тешкоко) (Texcoco) çинче вырнаçнă, халĕ унăн вырăнĕнче Мехико ларать.
Кун-çулĕ
Ацтексен йăхĕ Мехико айлăмне çурçĕртен килнĕ — халĕ унта АПШ çĕрĕсем. Çав вăхăтрах айлăмри пĕтĕм территоринче вырăнти йăхсем пурăннă, вĕсем пĕри те килнисене кунта кĕртесшĕн пулман.
Пуçтарăнса канашланă хыççăн, вырăнти йăхсен çулпуçĕсем килнисене Тескоко кӳлĕ çинчи çы н пурăнман утрава пама сăмах татнă.
Утрав çинче çĕлен нумай пулнă – унта пурăнма йывăр килнĕ.
Утрава çитсе çĕленсене курсан, ацтексем савăнса кайнă, мĕншĕн тесен вĕсем çĕленпе апатланнă. Ăмăрткайăк хăйĕн чĕрнисемпе çĕлене аркатнине курсан ацтексен кăмăлĕ çĕкленнĕ.
1325 çулта утрав çинче ацтексен тĕп хули — Теночтитлан — çĕкленет.
Литература
Райдер Хаггард-Дочь Монтесумы
Каçăсем
* Категори:Вăта Америкăри индейсем
Чарлӑксем
Чарлӑксем (лат. Larus) — чи нумай шутлӑ Чарлăк йышшисен вӗҫен кайӑксен йӑхӗ, тинӗс тӑрӑхӗнче те, шалти шывлӑ вырӑнсенче те пурӑнаҫҫӗ. Чылай тӗсӗсем синантроплӑ шутланаҫҫӗ — вӗсем ҫынпа ҫывӑхра пурӑннинчен усӑ кураҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чарлӑксем Категори:Вĕçен кайăксен йăхĕсем
Кольвож
Кольвож — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Ожин юханшывăн сулахай çыранĕпе, 34 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Элле-Игол
Элле-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кулын-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
241 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Александр Блок
thumb|right|Александр Блок Алекса́ндр Алекса́ндрович Блок (Санкт-Петербург, Раççей Империйĕ — çурла, 7 1921, Петроград, РСФСР) — вырăс сăвăç-символисчĕ.
Акăлчанла куçарнисем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавит тăрăх Категори:Раççей сăвăçĕсем Категори:СССР сăвăçĕсем Категори:Вырăс сăвăçĕсем Категори:Вырăс символизмĕ Категори:Кĕмĕл ĕмĕр
Спам
Спам электронлă почтăна кирлĕ мар килекен пĕлтерӳсем.
Каçăсем
Категори:Эрешри этикет
Категори:Тетел
Шурут (курăк)
Шурут (Elytrígia) — нумай çуллă курăк ӳсентăранĕ.
Ăратри ӳсентăрансем Евразин вăтам климатлă тата Çурçĕр Америкăн çурçĕр-хĕвеланăç районĕсенче ӳсет.
Каçăсем
Категори:Злаки
242 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Глаголев Василий Васильевич
Глаголев Василий Васильевич — (21.02.1896(9)-21.09.1947), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 46-мĕш çарĕн командующийĕ, генерал-лейтенант.
Карамал (Чышма районĕ)
Карамал  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 65 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452151, ОКАТО кочĕ — 80257855002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
1945
thumb|Montreal Daily Star: "Germany Quit", Çу, 7 1945
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕçĕн Кереч
Кĕçĕн Кереч — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кереч юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
243 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Анат Хурасан
Анат Хурасан, Anat Hurasan — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. 134 çын пурăнать. Ялта виçĕ урам: Çыран хĕрри, Улăх.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сорми вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Этимологи
Ял ячĕ Хурасан топонимран килет, Хĕвел тухакан вырăн тени пулать. Хурасан Тухăç Иранри историллĕ облаç шутланать.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Мурсяк
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Урмантау
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Элле-Лукас-Еган
Элле-Лукас-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Лукас-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 61 км.
1946
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Анатрим Шĕвĕш
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
244 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕçĕн Тăван (Элĕк районĕ)
Кĕçĕн Тăван, — Чăваш Енри Элĕк районĕнчи ял. Тавăт ял тăрăхне кĕрет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 735 (2006) çын пурăнать. Ялĕнче 10 урам: Томкă, Октябрь, Свердлов, Çамрăксен, Первомай, Шарыпкă, Хирлеп, Уй урамĕсем, Юханшыв тата Хирлеп пăралукĕсем.
Кĕçĕн Тăван пысăк ялĕ Томкă, Хирлеп, Шарыпкă пĕчĕк ялсенчен пуçтарăнса тăрать.
Çурла уйăхĕн пуçламăшĕнче ялта Хĕреçтӳ ярмăркине иртереççĕ.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
1892 çулта Кĕçĕн Тăван ялĕнче шкул уçнă. 2008 çулта шкула хупнă.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Cap.ru
Cap.ru — Чăваш Республикин влаç органĕсен официалла порталĕ. Портала 1996 çулти чӳк уйăхĕнче уçнă. Портала йĕртсе пыраканĕ Чăваш Республикин Президенчĕн администрацицĕ, информаци тивĕçтерес управленийĕ.
Кушкуак
Кушкуак — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 56 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452170, ОКАТО кочĕ — 80257855003.
Гладков Александр Васильевич
Гладков Александр Васильевич — (22.06.1902(9)-03.04.1969), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 06. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 13-мĕш çарĕн 112-мĕш перевçĕсен дивизин командирĕ, генерал-майор.
Кушкуак
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кутаиси
thumb|325px|Спутникран сăнасан Кутаи́си (ქუთაისი) — Грузин анăçĕнчи хули. Тинĕс шайĕнчен 25—300 м çӳллĕшĕнче, Риони шывĕн икĕ çыранĕнче ларать. Халăхĕ — 147 635 пин çын (2014, халăх çыравĕ). Аэропорт Kopitnari ĕçлет.
Çанталăкĕ
Климачĕ нӳрĕклĕ субтропиклă, кĕрх-çурхи тапхăрта кăра çиллĕ. Кăрлачри вăтам температура +4 °C, утăри: +23 °C. Чи шăрăххи — çулла +44 °C, чи сивви −17 °C.
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш хут историре пирĕн эрăччен VI—III ĕмерсенче палăрнă. 806 çулта — Абхази патшалăхĕн тĕп хули. Тбилисие 1122 çулта турккă-сельджуксенчен хăтариччен грузин патшисен кил вырăнĕ (резиденцийĕ) пулнă. XV ĕмĕртенпе Имерети патшалăхĕн тĕп хули. 1760-мĕш çулсенче турккăсем туртса илеççĕ, 1770 çулта вырăс тата имерети çарĕсем ирĕке кăлараççĕ. 1810 çулта Раççей çумне хушнă. 1846 çултанпа Кутаиси кĕпернин тĕпĕ.
Совет тапхăрĕнче Гризин промăçлăх енĕпе иккĕмĕш тĕпĕ шутланать. Кунта автомобиль, трактор тăвакан завод, литопон, электромеханика тата урăх заводсем туса хунă.
Халĕ хуçалăх ĕçĕсем тарăн ӳкĕмре (2004).
Каçăсем
Категори:Кутаиси Категори:Грузи хулисем
Кадочников Павел Петрович
{{Кинематографист |Ят                  = Павел Кадочников |Тăван ят            = |Ӳкерчĕк             = Kadochnikov.JPG |Анлăшĕ              = 230px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = «Драгоценные зёрна» (1948) фильмĕнчи кадр |Çуралнă чухнехи ят  = Павел Петрович Кадочников |Çуралнă вырăн       = {{ÇВ|Петроград|Санкт-Петербургра}}, Раççей империйĕ |Çуралнă вăхăт       = 1915, утă, 29 |Вилнĕ вырăн         = {{ВВ|Ленинград|Санкт-Петербургра}}, ССРП |Вилнĕ вăхăт         = |Професси            = XX ĕмĕрти совет, раççей актёрĕ, кинорежиссёрĕ, сценарисчĕ, театр педагогĕ |Хастар çулсем       = 1935—1987 |Тĕлĕ                = |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ|26.7.1985}} {{!}}- {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Ленин орденĕ|1985}} {{!!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|1967}} {{!!}} {{Халăхсен туслăхĕн орденĕ|4.8.1976}} {{!}}} {{!}}- {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{«Тăван Çĕршывăн 1941—1945 çç. Аслă вăрçинче хастар ĕçленĕшĕн» медаль}} {{!!}} {{«Владимир Ильич Ленин 100 çул тултарнине асăнмалăх» медалĕ}} {{!!}} {{«Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче çĕнтерни вăтăр çул» медаль}} {{!}}- {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{«Тăван Çĕршывăн 1941-1945 çç. Аслă вăрçинче çĕнтерни хĕрĕх çул» медаль}} {{!!}} {{«Ĕç ветеранĕ» медаль}} {{!!}} {{Ленинград 250 çул тултарнине асăнмалăх медаль}} {{!}}- {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{СССР халăх артисчĕ|23.1.1979}} {{!!}} {{РСФСР халăх артисчĕ|26.11.1965}} {{!!}} {{РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ|6.3.1950}} {{!!}} {{Сталин премийĕ|1948}} {{!!}} {{Сталин премийĕ|1949}} {{!!}} {{Сталин премийĕ|1951}} {{!}}- {{!}}} }} Па́вел Петро́вич Ка́дочников — совет театрпа кино актёрĕ, кинорежиссёр тата сценарист, педагог. Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ (1985), СССР халăх артисчĕ (1979), виçĕ Сталин премин (1948, 1949, 1951) лауреачĕ. Ленин орденĕн кавалерĕ (1985).
Ачалăхĕ
Павел Кадочников 1915 çулхи утăн 29-мĕшĕнче Петроградра çуралнă.
Граждан вăрçи вăхăтĕнче хăйĕн çемьипе пĕрле (арăмĕпе тата икĕ ачапа) тăван çĕре — Урала, Бикбарда яла (халĕ Куедин районĕ, Перĕм Ен) таврăннă. Унтах ача çулĕсене ирттернĕ. Ялта хресчен çамрăкĕсен шкулĕнче пĕлӳ илнĕ. Унтах вăл ӳкерме тытăннă. Ăна çак ăсталăха амăшĕ вĕрентнĕ.
Библиографи
Категори:ССРП кинематографисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:Пайăр çынсем:Ленфильм Категори:Кадочниковсем — Ниловсем Категори:Серафимово çăвинче пытарнисем Категори:Пайăр çынсем:Киров савучĕ
Коль-Вож
Коль-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Поруб юханшывăн сулахай çыранĕпе, 68 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кĕçĕн Тăван (Çĕмĕрле районĕ)
Кĕçĕн Тăван, — Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем