cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ашмарин Николай Иванович
Ашмарин Николай Иванович, (1870 çул, юпа уйăхĕн 4-мĕшĕ Етĕрне хули, Етĕрне уесĕ Хусан кĕперни (халĕ Етĕрне районĕ, Чăваш Республики), Раççей империйĕ — 1933 çул, çурла уйăхĕн 26-мĕшĕ, Хусан хули, Тутар АССР, РСФСР, СССР). — паллă тюрколог, чăваш чĕлхи пĕлĕвĕн улăпĕ, 17-пайлă чи пысăк Чăваш сăмахĕсен кĕнекине çырса хатĕрлекенĕ. СССР Ăслăх Академийĕн пайташ-корреспонденчĕ (1929).
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1870 çулхи юпа уйăхĕн 4-мĕшĕнче Етĕрне хулинче çуралнă. Ачалăхĕ Кăрмăшра иртнĕ.
Кăрмăшри (халĕ Чулхула облаçĕ) хула училищине тата Мускаври Лазаревсен институтне (1894) вĕренсе пĕтернĕ. Хусанти крешшĕн-тутар тĕп шкулĕнче тутар чĕлхи вĕрентнĕ (1894-1899). Хусанти вĕрентевçĕсен семинарийĕн наставникĕ (1899—1919), Çурçĕр-тухăç археологи-этнографи институчĕн профессорĕ, Чăвашсен Чĕмпĕрти çутĕç институчĕн вĕрентӳçи (1920—1923).
1923—1926 çулсенче Азербайджан университечĕн хĕвелтухăç факультетĕнче ĕçленĕ. 1925 çултанпа — тюркологи тухтăрĕ. Николай Ашмарин Хусанти Тухăç педагогика институчĕн профессорĕнче ĕçленĕ. 1929 çулта ăна СССР Ăслăх академийĕн пайташ-корреспондентне суйланă.
1933 çулхи çурла уйăхĕн 26-мĕшĕнче Хусанта çĕре кĕнĕ.
Ăслăх ĕçĕсем
Николай Ашмаринăн чи пысăк пĕлтерĕшлĕ ĕçĕсенчен пĕри — чăваш сăмахĕсен 17 томлă словарĕ — «Чăваш сăмахĕсен кĕнеки» — «Тhesaurus linguae tschuvaschorum». Унта пурĕ 40 пин сăмаха яхăн. Ахаль сăмахсемсĕр пуçне ял, шыв-шур, çырма-çатра, вăрман, ката (раща) ячĕсемпе, кивелнĕ сăмахсемпе, ваттисен сăмахĕсемпе тата каларăшсемпе, чăваш йăли-йĕркисемпе, халăх кăмăл-туйăмне палăртакан юрăсемпе, юмах-халапсемпе паллашма пулать.
Малтанхи икĕ томĕ — 1910, 1912 çулсенче, пĕтĕмĕшпе Совет тапхăрĕнче çутă кун курнă. 17-мĕш томĕ 1950 çулта Шупашкарта пичетленсе тухнă.
Николай Ашмарин чăваш чĕлхипе Вăтам Атăл тăрăхĕнчи ытти тĕрĕк чĕлхисенчи евĕрлев сăмахĕсене «Основы чувашской мифологии. О подражательных словах в чувашском языке» (Хусан, 1918), «О морфологических категориях подражания в чувашском языке» (Хусан, 1928) тата ытти ĕçĕсенче тарăннăн тишкерсе тухнă.
Н.И.Ашмарин пăлхар-чăваш этнос тата чĕлхе вĕçе-вĕçлĕхĕн теорине никĕслекенсенсе пĕри, вăта юпа.
Паллă ĕçĕсем
Вĕсен тематики питĕ анлă: т. ыт. те.
Атлегач (юханшыв)
Атлегач — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
.tt
.tt, - Тринидад тата Тобаго патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Тринидад тата Тобаго Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Ланч (Ленц)
Ланч-Ленц (Lantsch, Lenz) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Иртнĕ вăхăт
Иртнĕ вăхăт, — каличчен пулса иртнĕ ĕçе пĕлтерекен глагол форми (вуларăм, ĕçлерĕ, тăрăшрĕç).
Чăваш чĕлхинче иртнĕ вăхăт формисем темиçе:
Ку иртнĕ вăхăт формисен пĕлтерĕшĕ тата тытăмĕ кашнин тĕрлĕрен. Усă курас тĕлĕшпе те вĕсем пĕр пек мар.
Кунсăр пуçне хăшпĕр тури калаçусенче иртнĕ паллăлăхсăр вăхăтăн хăйне майлă конструкцийĕ пуррине асăрхамалла. Вăл -са/-се аффикс хушăннипе пулать: вуласа, кайса, çырса, пĕлсе, ĕçлесе... (Чăн та, глаголăн пурлă формипе çеç пулса иртет ку). Çавна май "иртнĕ умĕнхи вăхăт I" тата "иртнĕ умĕнхи вăхăт II" тенисен çыхăнăвĕ яр уççăн курăнса тăрать: вĕсем иртнĕ паллăлăхсăр вăхăтăн тĕрлĕ формисен никĕсĕ çинче аталаннă теме пулать. . Енчен те кусем пур калаçусенче те тата литература чĕлхинче сыхланнă пулсан, иртнĕ паллăлăхсăр вăхăтăн леш -са/-се аффикслă конструкцийĕ пирки апла калама çук. Вирьял калаçавĕсенче иртнĕ паллăлăхсăр вăхăтан икĕ конструкцийĕ те пур: -са/-се аффикслă форма пур та, -нă/-нĕ (-ман/-мен) аффикслă форма çук тесе шутлама сăлтавсем пачах та çук.
Иртнĕ вăхăт формисем нумай, анчах та вĕсем пĕр пĕтĕмĕшле çыхăнăва пĕрлешни курăнать.
Каçăсем
Категори:Пуплев пайĕсем
Аксар
Аксар — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 310 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Иртнĕ вăхăт
Каçăсем
Fortid Vergangenheit Menneisyys עבר Ñawpa pacha
Аксар
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
.tv
.tv, - Тувалу патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Дзёля-Сунаёль
Дзёля-Сунаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Исакова юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
.tv
Каçăсем
Категори:Тувалу Категори:Интернет доменĕсем
Дзёля-Сунаёль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
.tv
Каçăсем
Toppdomän
Дзёля-Сунаёль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Вац (Обервац)
Вац (Обервац) (Vaz/Obervaz) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 2630 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3506.
Гришонков Михаил Сергеевич
Гришонков Михаил Сергеевич — (3.11.1914(21.10)-12.11.1983), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Беларуç фрончĕн 70-мĕш çарĕн 136-мĕш перевçĕсен дивизин 42-мĕш уйрăм сапёр батальонĕн сапёр взвочĕн командирĕ, аслă лейтенант.
Исаев Юрий Николаевич
Пурнăçĕ
Нăрваш Шăхальри вăтам шкултан (1986), Чăваш патшалăх университечĕн чăваш филологийĕпе культури факултечĕнчен (1989) вĕренсе тухнă. 2002 çулта «Чувашские эмотивные антропосемизмы и их синонимические ряды (пейоративное семантическое поле «человек»)» темăпа кандидат диссертацине хӳтĕленĕ.
Визен (Граубюнден)
Визен (Wiesen GR) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 362 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3523.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Дзёля-Терехевей
Дзёля-Терехевей — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лыжа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Инфинитив
Инфинитив (лат. infinitus «паллă мар»), — сăпат, хисеп, вăхăт тата наклонени тăрăх улшăнман глагол форми. Чăваш инфинитивĕ глагол тĕпĕ çумне -ма (-ме), -машкăн (-мешкĕн) аффикссем хушăннипе пулать: вулама, ĕçлеме, вĕренме, вуламашкăн, ĕçлемешкĕн, вĕренмешкĕн. Аффикссен тĕрлĕ варианчĕсем хушăнса пулнă инфинитив формисем пĕр-пĕринчен, стиль палăрăмĕсене шута илмесен, нимпе те уйрăлса тăмаççĕ.
Инфинитив предложенире ытларах глаголпа çыхăнать (вулама юратать, ĕçлеме пĕлет, ларма кай), сайра хутра вăл паллă ячĕпе те çыхăнма пултарать (юрлама маттур, пурăнма аван, калаçма лайăх).
Предложенире инфинитив подлежащи, сказуемăй, обстоятельство пулма пултарать (юрлама аван, юлташ ĕçлеме пуçларĕ, пурăнмашкăн пурнăç тулăх).
Литература
Категори:Грамматика
Емашка (юханшыв)
Емашка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Юшатырка
Юшатырка — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 216 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Кага (юханшыв)
Кага — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 84 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Якут
Якут — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 364 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Динъю
Динъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лемью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 64 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гарейка (юханшыв)
Гарейка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 73 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Шмиттен
Шмиттен (Schmitten GR) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 252 çын (2013, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3514.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Адажио
Адажио, — вăраххăн, тăсса каламалли музыка произведенийĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Музыка ăнлавĕсем
Токи Пона
мини|Токи Пона логотипӗ Токи Пона (toki pona), — шухăшласа кăларнă чĕлхе. Авторĕ - Канадăри чĕлхе тĕпчевçи, тăлмачĕ Соня Ланг (малтанхи ят — Соня Элен Киса. Чĕлхире сăмах шучĕ питĕ сахал, унта 125 сăмах кăна.
Вӑл шутласа кӑларнӑ чӗлхесенчен чи ҫӑмӑлли шутланать. Токипона ҫинчен пӗрремӗш информаци тӗнче тетелӗнче 2001 ҫулта тухать. Toki Pona «ырлӑх чӗлхи» (е: «лайӑх чӗлхе», «ансат чӗлхе» е «лайӑх калаҫу» пек куҫарма пулать;). Ланг хӑйӗн ӗҫне тунӑ чухне дао тата дзен вӗрентевӗсемпе хавхаланнӑ пулнӑ.
Токипона тӗнче курӑмӗ унӑн тытӑмӗнче тата ӑшлӑхӗнче палӑрать. Унӑн сӑмахсарӗнче - 125 тымарлӑ сӑмах. Автор шучӗпе - пурнӑҫра чи кирлӗ сӑмах. Минимализм принципне никесе хунипе хайхи чӗлхере чӗрчун тата ӳсен-тӑран ячӗсем ҫуках. Ҫапах та токипонӑн официаллӑ мар сӑмахсарӗнче ҫӗршыв, халӑх, чӗлхе тата ҫын ячӗсем пур, анчах та вӗсем пысӑк саспаллипе ҫырӑнаҫҫӗ (ma Nijon — Яппуни, toki Epelanto — эсперанто, jan Tana — Таня). Ҫӑмӑллатнӑ токипона лексики ансат фонологи, грамматики тата синтаксиспа тӳр килеҫҫӗ. мини|Европӑри ҫӗршывсем - токипоналла. Пӗлме кӑсӑклӑ: 125 сӑмахсенчен пӗри "pana" - "пар", "пама", "панӑ" тенине пӗлтерет.
Каçăсем
Категори:Шухăшласа кăларнă чĕлхесем
Й
Йй, — кириллица алфавичĕн cаспалли, чăваш алфавитĕнчи вун виççĕмĕш саспалли. Унăн ячĕ — «йă». Вырăс çырулăхĕнчен илнĕ. Кивĕ çырулăх палăкĕсенче те тĕл пулать.
Çĕнĕ чăваш çырулăхне 1873 çулта кĕртнĕ. Чăваш сăмахĕсенче ку саспалли пур позицисенче те тĕл пулать: йăнăш, туйăм, урай.
Унсăр й-лă: е - йе, ё - йо, ю - йу, я - йа пур.
Категори:Саспаллисем
Математикăллă рок
Математикăллă рок (е мат-рок), — 1980-мĕш çулсенче Японире йĕркеленнĕ рок музыкин енĕ. Математикăллă рокăн ритм структури тата динамики типлă мар, ансат.
Математикăллă рокăн тĕслĕхĕсем: «Сектор Газа», «Красная Плесень», «Леннинград», «Русский Мат» ушкăнсем.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Математикăллă рок
Чăваш Ен литература музейĕсем
Чăваш Енре çак литература музейĕсем:
Çавăн пекех пăхăр
*
Грищенко Михаил Павлович
Грищенко Михаил Павлович Грищенко Михайло Павлович — (24.11.1901(11)-04.06.1979), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш гварди çарĕн 226-мĕш перевçĕсен дивизин 987-мĕш перевçĕсен полкĕн батальон санинструкторĕ, аслă сержант.
Глагол
Тайăм категорийĕ
Тайăм форми кăтартакан ĕç чăн пулнипе пулманнине, калаканĕ ĕç çине мĕнле пăхнине (сăмахран, ĕçе тума хушнине е ĕмĕтленнине, ĕçе пĕтĕмлетсе интересленни-интересленменнине) пĕлтерет. Ӗҫхӗлӗн 4 калани пулать:
Ĕҫхĕлĕн вăхăт категорийĕ
Вăхăт категорийĕн формисем ĕç каличчен малтан пулса иртнине (вуларăм, вуларăн, вуларĕ), халĕ пулса пынине (вулатăп, вулатăн, вулать) тата каланă хыççăн пулмаллине (вулăп, вулăн, вулĕ) пĕлтереççĕ. Кашни вăхăт формин ятарлă аффикссем пур.
Сăпат категорийĕ
Сăпат категорийĕ ĕçе кам тунине (калаканни, каланине итлекенни е пачах урăххи) пĕлтерет, çавăнпа виçĕ сăпат форми пулать: 1-мĕш сăпат — эпĕ вулатăп, 2-мĕш сăпат — эсĕ вулатăн, 3-мĕш сăпат — вăл вулать.
Хисеп
Хисеп категорийĕн формисем ĕçе пĕччен е темиçен тунине пĕлтереççĕ: эпĕ вулатăп — эпир вулатпăр, эсĕ вĕрентĕн — эсир вĕрентĕр, вăл ĕçлĕ— вĕсем ĕçлĕç.
Сăпатлă тата сăпатсăр формăсем
Ӗҫхӗл системинче сăпатлă тата сăпатсăр формăсем пур. Сăпатлă формăсем шутне наклонени, вăхăт, сăпат тата хисеп формисем кĕреççĕ, вĕсем пуплерӗшре каланӑлӑх пулаççĕ.
Сăпатсăр формăсем виççĕ: инфинитив (вулама, вуламашкăн), паллăлăх ĕçхĕл (вуланă, вулас, вулакан, вуламалла, вулан, вуланçи, вулин, вули-вулами) тата хушма ӗҫхӗл (вуласа, вуласассăн, вуласан, вула, вуличчен, вуламассерен, вуланăçем, вулуçăн).
Сăпатсăр формăсем пуплӗреше тĕрлĕ член пулма пултараççĕ.
Аспектсем
Ӗҫхӗл ĕç пулнипе пулманнине, ĕçе тума пултарнипе пултарайманнине кăтартма пултарать, вĕсене ятарлă формăсем пĕлтереççĕ. Ун пек формăсене ӗҫхӗлӗн аспекчĕсем теççĕ. Пурĕ тăватă аспект:
Аффикссем
Салук категорийĕ чăваш чĕлхинче аталанайман. Мĕнпур ӗҫхӗлӗн тĕпĕ çумне -т (-ар, -ер), -тар (-тер) аффикс çеç хушăнма пултарать. Ун пек, аффикслă формăсем ĕçе тума хистернине пĕлтереççĕ, çавăнпа вĕсене хистев залогĕ шутне кĕртме пулать.
Ӗҫхӗл тĕпĕ çумне -кала (-келе) аффикс хушăнма пултарать (вулакала, ĕçлекеле, вылякапа, чупкала), унашкал форма ĕçе темиçе хут тунине пĕлтерет. Çавăнпа та ку аффикслă формăна темиçе хут форми теççĕ.
Иккĕмĕшле ӗҫхӗлсем морфологи мелĕпе пулаççĕ. Ӗҫхӗл тăвакан тухăçлă аффикссем: -ла (-ле), -лан (-лен), -лаш (-леш), -лат (-лет), -тат (-тет). Вĕсем япала ячĕ, паллă ячĕ, евĕрлев сăмахĕ çумне хушăнса тĕрлĕ пĕлтерĕшлĕ глагол тăваççĕ: ташла, кĕрле, çиллен, апатлан, туслаш, майлаш, тĕреклет, нăйлат, йăлтăртат, чĕвĕлтет.
Чăваш чĕлхинче -ăн (-ĕн), -ăл (-ĕл) аффикссем иккĕмĕшле ӗҫхӗлсем тăваççĕ, вĕсем ытларах ӗҫхӗл тĕпĕ кăтартакан ĕç субъект çине куçнине пĕлтереççĕ: çап — çапăн, тап — тапăн, сут — сутăн, çĕт — çĕтĕл, тăс— тăсăл.
Чĕлхери -ăç (-ĕç), -ăш (-ĕш) аффикслă ӗҫхӗлсем те — иккĕмĕшле ӗҫхӗлсем, вĕсем хире-хирĕç тунă ĕçе палăртаççĕ (пуплеш, виртлеш, калаç, ятлаç, çапăç, тытăç). Асăннă аффикссемлĕ ӗҫхӗлсем чăваш чĕлхинче нумаях мар.
Салуксем
Вуламалли
Категори:Пуплев пайĕсем
Тутарстан литература музейĕсем
Тутарстанра пурĕ 25 литература музейĕ вырнаçнă:
Категори:Тутарстанри литература музейĕсем
Залуф
Залуф (Salouf) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 211 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3538.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Карагайка (юханшыв)
Карагайка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Грищенко Николай Данилович
Грищенко Николай Данилович — (1920-25.09.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 16. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 13-мĕш çарĕн 74-мĕш перевçĕсен дивизин миномёт расчёчĕн командирĕ, аслă сержант.
Кивĕ Отрада
Кивĕ Отрада — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 556 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Дозмеръёль
Дозмеръёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Исакова юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Евтропинская
Евтропинская — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Унья юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Грищенко Павел Яковлевич
Грищенко Павел Яковлевич — (09.06.1921-03.03.1997), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 13-мĕш çарĕн 493-мĕш танксене пĕтерекен артиллери полкĕн оруди расчёчĕн командирĕ, аслă сержант.
Кĕçĕн Мелевĕс (Мелевĕс юппи)
Кĕçĕн Мелевĕс — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мәнәвез юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Савоньин
Савоньин (Savognin) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Кĕçĕн Мелевĕс (Мелевĕс юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Савоньин
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 952 çын (2008, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3539.
Кĕçĕн Мелевĕс (Мелевĕс юппи)
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Савоньин
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Нăрваш Шăхаль
Нăрваш Шăхаль, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. 1917 çулчен Аслă Шăхаль ятлă пулнă. Унăн хыççăн вара яла Чиркӳллĕ Шăхаль ят панă. 1927 çултанпа хальхи ятпа паллă.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялта вăтам шкул пур.
Истори
1920 çулхи çурла уйăхĕн 3 Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен тытăнса 1927-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Çĕнĕ Уралка
Çĕнĕ Уралка — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 219 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Егра-Ляга
Егра-Ляга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Ыджыд-Ляга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Çĕнĕ Отрада
Çĕнĕ Отрада — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 116 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Егра-Ляга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Габдулла Тукай литература музейĕ
Габдулла Тукай литература музейĕ, — Хусанта вырнаçнă литература музейĕ. Музей Габдулла Тукай паллă тутар сăвăçĕн ĕçĕ-хĕлĕ çинчен каласа парать. Музейра пурĕ 1200 экспонат, вĕсенчен тĕп фонд шутне 914 япала кĕрет. Çул хушшинче музейе пурĕ 10 пин ытла çын пырса курать.
Егра-Ляга
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Габдулла Тукай литература музейĕ
Директорĕ — Айметов Рамис Киямович
Истори
Музейе Хабибулин Гусман Акрамович (1950-1992) йĕркеленĕ, 1986 çулхи çĕртме уйăхĕн 11-мĕшĕнче уçăлнă.
Музей икĕ хутлă çуртра вырнаçнă. Çурчĕ XIX-XX ĕмĕрсенчи архитектура палăкĕ шутне кĕрет, малтан Шамиль çурчĕ пулнă. Çурта Ибрагим Апаков 1-мĕш гильди купси хушнипе çĕкленĕ. Архитекторĕсем: Амлонг тата Руш.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри литература музейĕсем
Марморера
Альваной (Marmorera) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 48 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3533.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Альваной
Кĕçĕн Седяк (Седяк юппи)
Кĕçĕн Сетĕк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Седяк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Грищенко Пётр Лукьянович
Грищенко Пётр Лукьянович Грышчанка Пётр Лук'янавіч — (01.08.1921-21.12.1973), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 5-мĕш пĕтерекен авиаци корпусĕн 256-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 32-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн звено командирĕ, лейтенант.
Хушма ĕçхĕл
Хушма ĕçхĕл е деепричасти, — глаголăн сăпатсăр форми, урăхла каласан вăл наклонени, вăхăт, хисеп тата сăпат тăрăх улшăнман сăмах. 1920-1930 çулсенче шкулти вĕренӳ кĕнекисенче ĕçхĕлтеш терминпа усă курнă. Деепричасти тĕп ĕç çумĕнчи хушăмлă ĕçе пĕлтерет (васкаса тумлантăм; ĕçлемесĕр пурăнать; тăрăшсан пулать), предложенире яланах глаголăн сăпатлă формине ăнлантарать, ытларах чухне каланăлăхташ пулать.
Хăш-пĕр деепричасти формисен хирĕçлев аспекчĕ пур, вăл глагол тĕпĕ çумне -ма (-ме) аффикс хушăннипе пулать: вуласа — вуламасăр, итлесе — итлемесĕр; вуласан — вуламасан, итлесен — итлемесен. -л (-е) аффикслă деепричасти формине пуплевре ытларах икĕ хут калаççĕ: вула-вула, чупа-чупа, сике-сике.
Уçă сасăпа пĕтекен глагол тĕпĕ çумне уçă сасăпа пуçланакан деепричасти аффиксĕсем хушăннă чухне морфемăсен чиккинче тĕрлĕ улшăнусем пулса иртеççĕ (пĕр уçă сасси тухса ӳкет е икĕ уçă сасă хушшине хупă сасă кĕрсе ларать):
Чылай деепричасти форми, -иччен тата -а (-е) аффикслисемсĕр пуçне, чăваш чĕлхинче çеç тĕл пулать, вĕсем ытти тĕрĕк чĕлхисенче çук.
Хăш-пĕр деепричасти формисем чĕлхе аталанса пынă май хыçсăмаха (каçа, кура, пула), союза (тесе, тесен, пулсан, мĕншĕн тесен, пулсан та), татăка (пулсан, пулин) тухса кайнă.
Литература
Категори:Грамматика
Ольховка Хуттăрĕ
Ольховка  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 24 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Штирва
Штирва (Stierva) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 137 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3504.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Windows 95
Windows 95, — 1995 çулхи çурла уйăхĕн 24-мĕшĕнче Microsoft корпораци кăларнă 16-/32-разрядлă операци системи.
Windows 95-ре малтан уйрăм ĕçлекен Windowsа тата MS-DOSа пĕрлештернĕ. Windows 95 16-разрядлă процессорсем çинче ĕçлемен.
Кăларăмĕсем
Аяларах Windows 95-ĕн тĕп кăларăмĕсене эсир курма пултартăр.
Малтан Windows 95-е 13 дискета çинче, е 1 CD çинче (ун çинче нумай хушса панă файлсем пулнă) сутнă. Windows 95 тухнă çĕре ĕлкермен пирки хăш-пĕр япалана Microsoft Plus! пакета кĕртнĕ (тĕслĕхрен, Internet Explorer).
Малтанхи версинче Интернетпа ĕçлемелли хатĕрсем пулман, анчах та ĕç сĕтелĕ çинче «Microsoft Network» палли пулнă. Ăна кайран çеç унтан кăларса пăрахнă.
Каçăсем
Категори:Microsoft Windows Категори:Операци системисем
Езовый-Ёль
Езовый-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Щугор юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1962
1962 çул — тунтикун пуçланакан тĕкел мар çул, Григорий календарĕпе.
Çуралнă
Çавăн пекех Категори:1962 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех Категори:1962 çулта вилнисем
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Езэвейёль
Езэвейёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Печора юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Çурла, 2
Уявсем
Илья кунĕ
Езэвейёль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Çурла, 2
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Езэвейёль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гробов Анатолий Александрович
Гробов Анатолий Александрович — (6.05.1916(23.04)-24.12.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 40-мĕш çарĕн 42-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 46-мĕш гварди уйрăм сапёр батальонĕн сапёр ротин командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Филизур
Филизур (Filisur) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 461 çын (2012, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3522.
Халăх йышĕн динамики:
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Савельевка (Куюркаçи районĕ)
Савельевка  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 43 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Шон Коннери
Шон Коннери, — акăлчан тата американ артисчĕ, кино продюссерĕ. 1930 çулхи çурла уйăхĕн 25-мĕшĕнче Шотландири Эдинбургра çуралнă - 2020. Вилнӗ - юпа уйăхĕн 31 -мĕшĕнче, Багам утравӗсем.
1988 çулта «Оскар» паллине тивĕçнĕ.
Ӗçĕсем
Пурĕ 70 ытла кинокартинăра ӳкерĕннĕ.
Каçăсем
Категори:Акăлчан артисчĕсем Категори:Пайăр çынсем:АПШ Категори:АПШ артисчĕсем
Цзинь Ши
right|frame| Цзинь Ши, — Китайри тинĕс вăрă-хурахĕ. 1785 çулта çуралнă, 1844 çулта вилнĕ.
1807 çулта тăвăл хушшинче унăн упăшки путса вилет. Упăшкин 400 карапĕ ăна лекет. Вăхăт кăшт иртсен вăл хăйĕн ывăл ерченне качча тухать. Иккĕшĕ пĕрле вĕсем Китай çыранĕсем патĕнче суту-илӳ карапĕсене çеç мар, юханшывсем тăрăх хăпарса ялсене те аркатма пуçланă. Цзин императорĕ Цзя Цзин (1760-1820) вĕсене империн флотне те хирĕç янă, анчах та темиçе çапăçу иртнĕ пулсассăн та пиратсен вăйне вĕсем ытлашши чакарман.
Анчах та ăна пăхăнса тăрасси пуне те килĕшмен. Пĕр капитанĕ ăна хирĕç пăлхав çĕклесе влаçа парăннă. Цзинь мадам вăйĕ самай хавшасан çеç вăл императорпа килĕшӳ тунă. 1810-мĕш çулхи килĕшӳ тăрăх вăл императора пăхăнма пуçланă, унăн мăшăрĕ Китай правительствинче синекура вырăнне йышăннă.
Вăрă-хурахла ĕçне пăрахнă хыççăн вăл Гуанчжоу хулине пурăнма куçнă. Унта мĕн виличчен пурăннă.
Ӳнерте
Цзинь мадам историйĕ тăрăх нумай çыравçă хăйсен ĕçне çырнă. Вăл Хорхе Луис Борхесăн «Вдова Чинга, пиратка» (1935) калавĕн тĕп сăнарĕ. Чжан Бао ячĕпе Гонконгра нумай романтикăллă вырăна çыхăнтараççĕ.
Вуламалли
Категори:Китай историйĕ Категори:Çарпуçсем Категори:Пиратсем Категори:1785 çулта çуралнисем Категори:1844 çулта вилнисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Пиратсем, алфавитпа
Елперчукъёль
Елперчукъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Пырсъю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Громаков Василий Фёдорович
Громаков Василий Фёдорович — (23.01.1924-07.01.1988), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 51-мĕш çарĕн 417-мĕш перевçĕсен дивизин 1372-мĕш перевçĕсен полкĕн пулемёт взвочĕн командирĕ, кĕçĕн лейтенант.
Самарцево
Самарцево — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Киебак (юханшыв)
Киебак — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Ясир Арафат
thumb|Ясир Арафат (1999)
Ясир Арафат (арап. ياسر عرفات‎), — Палестина автономийĕн председателĕ (президенчĕ). 1929 çулхи çурла уйăхĕн 24-мĕшĕнче Каирта çуралнă, 2004 çулхи чӳк уйăхĕн 11-мĕшĕнче Париж патĕнчи Percy de Clamart госпитальте вилнĕ.
Çуралнă чухне панă тулли ячĕ — Мухаммад Абд ар-Рахман Абд ар-Рауф Арафат аль-Кудва аль-Хусейни (محمد عبد الرحمن عبد الرؤوف عرفات القدوة الحسيني). Çавăн пекех Абу Аммар (أبو عمّار) ятпа паллă пулнă. ФАТХ (Fatah) юхăмĕн ертӳçи пулнă. 1969 çултанпа Палестинăна Ирĕке Кăларакан Организацин (ПИКО) председателĕ. 1994 çулта Нобелĕн мир премине тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
Ясир Арафат пуян пир-авăр сутăçин пиллĕкмĕш ачи пулнă. Ашшĕ Газа хулинчен пулнă. Хăй каланă тăрăх вăл унăн палестин амăшĕ пекех Иерусалимра çурла уйăхĕн 4-мĕшĕнче çуралнă. Анчах та хутсем вăл Каирта çуралнине çирĕплетеççĕ.
1993 çултанпа ПА ертӳçи пулса тăнă. Ăна вăл вăхăтра пиллĕк çуллăха суйласа илнĕ пулнă, анчах та 1996 çулта çĕнĕ суйлав иртерменнине пула вăл çав вырăнтах юлнă.
Садак (юханшыв)
Садак — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 74 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Киргиз-Мияки (Мияки юппи)
Киргиз-Мияки — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мияки юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Громаковский Владимир Александрович
Громаковский Владимир Александрович — (15.03.1922-13.10.1995), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 16-мĕш сывлăш çарĕн 176-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Мулегнс
Мулегнс (Mulegns) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 26 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3534.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Тифенкастель
Тифенкастель (Tiefencastel) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 256 çын (2012, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 3505.
Хальхи вăхăт
Хальхи вăхăт, — ĕç каланă вăхăтра пулнине кăтартакан вăхăт. Хальхи вăхăт форми глагол тĕпĕ çумне -ат (-ет) аффикс хушăннипе пулать, ăна хальхи вăхăт аффиксĕ. теççĕ.
Уçă сасăсемпе пĕтекен глаголсем çумне -ат (-ет) аффикс хушăннă чухне морфемăсен чиккинче тĕрлĕ улшăнусем (пĕр уçă сасă тухса ӳкни, хупă сасă кĕрсе ларни) пулса иртеççĕ: Хальхи вăхăтăн хирĕçлев аспекчĕ -мас (-мес) аффикспа пулать: вуламастăп, пĕлместĕп. Р сасăпа пĕтекен вунă глагол (пар, пер, тăр, тата ыттисем) тĕпĕнчи Р сасă хирĕçлев аспектĕнче тухса ӳкет: пар— памастăп, йĕр— йĕместĕп, пер— пеместĕп.
Хальхи вăхăт формин пĕлтерĕшĕсем:
Хальхи вăхăт форми пур глагол тĕпĕсенчен те пулать.
Çавăн пекех хальхи вăхăт формисем "хĕсĕнсе" кĕскелме пултарнине те каласа хăвармалла. Калăпăр, кулленхи калаçура е поэзире. Гаплологие çывăх пулăм ку.
Каçăсем
Категори:Грамматика
Х
Хх, — кириллица тата латиница çинче никĕсленекен алфавитсене кĕрекен, чăваш алфавитĕнчи çирĕм çиччĕмĕш саспалли. Унăн ячĕ — «хă». Чăваш алфавитне вырăс çырулăхĕнчен илнĕ. Малтанхи хут 1737—1738 çулсенче хатĕрленĕ çырулăх палăкĕсенче тĕл пулать. Çĕнĕ чăваш çырулăхне И.Я.Яковлев кĕртнĕ.
Чăваш сăмахĕсен пур позицийĕсенче те тĕл пулать: хамăр, тăхлан, çывăх.
Категори:Саспаллисем
Ямангул
Ямангул — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 244 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Ептоёль
Ептоёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лыжа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сикияз (юханшыв)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Громницкий Григорий Михайлович
Громницкий Григорий Михайлович Громницький Григорій Михайлович — (17.11.1929-24.10.1956), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 18. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Венгри Халăх Республикин совет çарĕсен ятарлă корпусăн 2-мĕш гварди механизăмланă дивизин 5-мĕш гварди механизăмланă полкăн миномёт батареин командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Узень (юханшыв)
Узень — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 64 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Луç Гаврил Спиридонович
Луç Гаврил Спиридонович (чăн хушамачĕ Лосев), — чăваш сăвăçи, (псевд. Гаврил Луç, Луç Кавĕрли), (р. 2.04.1935, д. Хом-Яндобы Ибресин. р-на, ум. 17.04.2019 г.) – поэт, прозаик, журналист. Член Союза чуваш. писателей (2001), лауреат премии им. С. В. Эльгера (2005), лауреат премии им. А. Талвира (2009). Автор сборников «Юратупа эп килтĕм тĕнчене» (С любовью я пришёл в сей мир, 1999), «Чупать-ха пурнăç урхамахĕ» (Ещё в пути аргамак жизни, 2005), «Хум хĕр­ринче çуралнă юрату» (Река любви Хома), «Юрату – тĕнче тытăмĕ» (Любовь – стержень мира, 2010).
Пурнăçĕ
Ялта ĕçлесе пурăнать.
Ӗçĕсем
Нумай сăвă, поэма авторĕ. Вал çырнисем республикăри пичетре 1955 çултанпа тăтăшах пичетленеççĕ. Луҫ, Гаврил. Амӑшӗпе хӗрӗ : поэма / Гаврил Луҫ. – Шупашкар, 2001. – 64 с. Луҫ, Гаврил. Кунӗ пур вӗт ҫут тӗнчен – пурӑнасчӗ ыранччен : сӑвӑсем, сонетсем, калавсем / Гаврил Луҫ. – Шупашкар, 2013. – 94, [1] с. Луҫ, Гаврил. Сонетӑмсем – ҫунатӑмсем : [50-90-мӗш ҫулсенче тата юлашки вӑхӑтра хайланӑ сонетсем] / Гаврил Луҫ. – Шупашкар, 2008. – 63, [1] с. Луҫ, Гаврил. Тӑван тавралӑх : [поэмӑсем, сӑвӑсем, сонетсем] / Гаврил Луҫ. – Шупашкар, 2003. – 56 с. Луҫ, Гаврил. Хум хӗрринче ҫуралнӑ юрату : калавсем, очерксем, аса илӳсем / Гаврил Луҫ. – Шупашкар, 2008. – 98 с. Луҫ, Гаврил. Чыспах вӗҫлесчӗ хамӑр ӗмӗре : суйланӑ сӑвӑсем / Гаврил Луҫ. – Шупашкар, 2014. - 135 с. Луҫ, Гаврил. Юрату - тӗнче тытӑмӗ : сонетсем, сӑвӑсем, калавсем, очерксем / Гаврил Луҫ. – Шупашкар, 2010. – 95 с., [3] л. ил. с.В 2013 году вышла его книга «Кунӗ пур вӗт ҫут тӗнчен – пурӑнасчӗ ыранчен». В 2014 году напечатана книга «Чыспах веслесче хамар емере».
Категори:Чăваш сăвăçисем
Свобода (Куюркаçи районĕ)
Свобода  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 663 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Громов Александр Ильич
Громов Александр Ильич — (02.08.1919-14.04.1968), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Беларуç фрончĕн 3-мĕш çарĕн 40-мĕш танксене пĕтерекен артиллери бригадин 1956-мĕш танксене пĕтерекен артиллери полкĕн оруди командирĕ, аслă сержант.
Муттен
Муттен (Mutten GR) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Бергюн
Бергюн (Bergün/Bravuogn) — Швейцарири коммуна, Граубюнден кантонне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Хисеп (грамматика)
Хисеп, — япала ячĕпе глаголăн япала пĕчченнине е нумаййине тӳрех е унăн ĕçĕ урлă кăтартакан грамматика категорийĕ.
Чăваш чĕлхинче хисеп категорийĕ икке уйрăлать: Вĕсем пĕр-пĕрне хирĕçле ăнлавсем. Тĕслĕхрен, япала ячĕн хисеп категорийĕ япала е пĕчченнине, е нумаййине пĕлтерет. Япала ячĕ пĕрреллĕ хисеприне кăтартакан ятарлă аффикс çук (сĕтел, çын, лаша, юман). Япала нумаййине пĕлтерме пуçламăш формăри япала ячĕ çумне чăваш литература чĕлхинче -сем аффикс хушăнать: сĕтелсем, çынсем, лашасем, юмансем. Чăваш чĕлхинче шутласа кайма май пур кашни япала ятĕнченех нумайлă хисеп форми тума май пур. Яланах нумайлă хисеп форминчи япала ячĕсем чăваш чĕлхинче тĕл пулмаççĕ. Хăш-пĕр чухне япала ячĕн нумайлă хисеп форми япала нумаййине пĕлтермест, тĕсл.: Эпĕ Кольăсем патне кайрăм.
Глаголăн хисеп форми ĕçе тăваканни миçен (е пĕччен, е нумаййăн) пулнине пĕлтерет. Пĕрреллĕ хисеп форминче хисепе пĕлтерекен ятарлă паллă (аффикс) çук; япала ячĕ пекех, вăл нумайлă хисеп форминче çеç тĕл пулать. Танлаштарăр:
Глаголăн сăпатсăр формисем (причастипе деепричасти тата инфинитив) япала ячĕ пĕлтерĕшлĕ мар чухне нумайлă хисеп форминче пулмаççĕ.
Категори:Грамматика
Сасă
Сасă, — механикăлла сулланусен пиçĕ хумĕсем газлă, шĕвеклĕ тата хытă талккăшра сарăлнине кура сăнанакан пулăм.
Физикăн сасăсем çинчен вĕрентекен уйрăмне акустика теççĕ.
Каçăсем
Категори:Пиçĕ хумсем Категори:Хумсем Категори:Сулланусем Категори:Акустика
Чекмагуш (юханшыв)
Чекмагуш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Лукашин Александр Иванович
1994 çултанпа РФ ÇП членĕ. 1995 çулта Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ, 2003 çулта Раççей Федерацийĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ячĕсене тивĕçнĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче Тăван Çĕршыв вăрçин 1 степеньлĕ орденне, медальсене тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. Шупашкарти автомобильсене юсакан заводра мастер, инженер-технолог пулса ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Пурĕ 10 сăвă пуххи тухнă. Ун сăввисем çине сахал мар юрă хывнă.
Категори:Чăваш сăвăçисем
Хумри Ишек
Хумри Ишек, — Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи ял. Тĕрлĕ вăхăтра Ишек, Юнтапа ятсемпе паллă пулнă.
Тавралăхĕ
Хум юханшывĕн сылтăм çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 266 çын, çав шутра 129 арçын, 137 хĕрарăм пурăннă.
Истори
Малтан Çĕрпӳ уесне, кайран 1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхарта ял Хурамал вулăсне кĕнĕ, вулăсăн администрациĕ кунта вырнаçнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Йĕпреç районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Канаш районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Йĕпреç районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Громов Алексей Николаевич
Громов Алексей Николаевич — (15.08.1911-28.06.1987), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 61-мĕш çарĕн 356-мĕш перевçĕсен дивизин 1185-мĕш перевçĕсен полкĕн автоматчиксен взвочĕн командирĕ, кĕçĕн лейтенант.
Юрмаш (юханшыв)
Юрмаш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 64 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Бриенц-Бринцаульс
Бриенц-Бринцаульс (Brienz, Brinzauls) — Швейцарири ял, Граубюнден кантонне кĕрет.
Альбула тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 128 çын (2013, раштав, 31) пурнать. 2015 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Бриенц юнашар ялсемпе пĕрлешĕнсе çĕнĕ Альбула/Альвра общинине кĕнĕ. Официаллă код — 3512.
Каçăсем
Категори:Граубюнден хулисем
Дегтярёв Геннадий Анатольевич
Дегтярёв Геннадий Анатольевич (2.8.1960, Ахмане ялĕ, Муркаш районĕ, Чăваш АССР) — Чăваш чĕлхин тĕпчевçи, филологи ăслăхĕсен кандидачĕ.
Пурнăçĕ
1960 çулхи çурла уйăхĕн 2-мĕшĕнче Муркаш районĕнчи Ахмане ялĕнче çуралнă.
1977 çулта Калайкассинчи вăтам шкултан вĕренсе тухнă хыççăн Чăваш патшалăх университечĕн историпе филологи факультетĕнче тата Ленинград (хальхи Санкт-Петербург) университечĕн хĕвелтухăç факультетĕнче аслă пĕлӳ илнĕ (1982).
1982—1986 çулсенче Ленинград университечĕн тĕрĕк чĕлхисен кафедринче стажер-тĕпчевçĕ пулса ĕçленĕ, аспирантурăра пĕлĕвне ӳстернĕ. 1987 çултанпа Чăваш патшалăх гуманитари ăслăхĕсен институчĕн аслă ăслăх ĕçтешĕ.
1988 çулта Мускавра ССРП Ăслăх академин Чĕлхе пĕлĕвĕн институтĕнче «Чăваш чĕлхинчи çĕр ĕçĕн лексики» темăпа филологи ăслăхĕсен кандидачĕ диссертацине хӳтĕленĕ.
1995 çултанпа Генадий Дегтярёв гуманитари ăслăхĕсен институтĕнче терминологипе пуплев культурин лабораторине ертсе пырать, чăвашла терминсен пĕрлĕхĕсене йĕркелес тĕлĕшпе тăрăшать, ку чухнехи чĕлхере пулса иртекен пулăмсене тишкерет, чăваш чĕлхеçисен пурнăçĕпе пултарулăхне тĕпчет.
Ăслăх ĕçĕсем
Пухса хатĕрлекенĕ тата тӳрлетекенĕ:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1960 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш Енре çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Муркаш районĕ Категори:Чăваш чĕлхин тĕпчевçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Кинья-Абыз
Кинья-Абыз — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 182 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
2-мĕш Тюкан
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Пулас вăхăт
Пулас вăхăт, — глагол вăхăчĕсенчен пĕри, каланă хыççăн пулакан ĕçе пĕлтерет. Ытти вăхăт формисемпе танлаштарсан пулас вăхăтăн ятарлă морфологи палли — аффикс çук. Сăпат аффиксĕсем тӳрех глагол тĕпĕ çумне хушăнаççĕ. Сăпатлану парадигми çакăн пек:
Хирĕçлев аспекчĕн аффиксĕ -м глаголăн тĕпĕпе сăпат аффиксĕ хушшине кĕрсе ларать. Пултараслăх аспекчĕн аффиксĕ -ай (-ей): çырайăп, вулайăп, ĕçлейĕп. Ку формăран -м аффикс хушăннипе пултарайманлăх аспекчĕ пулать: çыраймăп, вулаймăп, ĕçлеймĕп.
Глагол тĕпĕ уçă сасăпа пĕтсен морфемăсен чиккинче — глагол тĕпĕпе аффикс пĕрлешнĕ тĕлте — фонетика улшăнăвĕсем пулаççĕ:
Пулас вăхăт çинчен чи малтан чăваш чĕлхин пĕрремĕш грамматикинче (1769) çырса кăтартнă.
Каçăсем
Категори:Грамматика
Сасă (лингвистика)
Сасă, — калаçура пуплев органĕсенчен тухакан сывлăх хумханăвĕсем.