cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карягина Марина Фёдоровна
Чăваш Республикин çамрăксен патшалăх премин лауреачĕ (1996), Митта Ваçлейĕ ячĕллĕ парне лауреачĕ, Ç. Элкер ячĕллĕ премин лауреачĕ, Пӗтӗм Раççейри литература фестивалӗн кĕмĕл медалĕн лауреачĕ (2017).
РФ кинематографистсен пĕрлĕхĕн пайташĕ.
Пурнăçĕ
1969 çулхи юпа уйăхĕн 16-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Кивĕ Ахпӳрт ялĕнче çуралнă.
Чăваш патшалăх университетĕн историпе филологи факультетĕнче вĕренсе тухнă. Унти «Çил çунат» литература пĕрлешĕвĕн занятийĕсем те пулас сăвăç чунĕнче тарăн йĕр хăварнă. Халĕ Чăваш Ен телерадиокомпанийĕн телекуравĕн редакторĕ пулса ĕçлет.
Каçăсем
Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:ССРП çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:ССРП драматургĕсем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Юпан 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1969 çулта çуралнисем Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем
Карзя
Карзя — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Ока юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ока юпписем
Çул капланчăкĕ
Çулăн куçарулăхĕ 5-20 хут чакать. Автомобиль юхăмĕ пайланса кайсан капланчăк сапаланса каять.
Раççей правинче палăртăвĕ
РФ хальхи Çул çинчи куçăм йĕркинче тӳррĕн «капланчăк» тата «пăкă» палăртăвсене ăнлантарса паман.
Капланчăксен тупсăмĕсем
Капланчăксен математика моделĕпе çак каçăпа Симулятор дорожного движения (вырăсла куçарнă) паллашма пулать.
Каçăсем
Категори:Автомобильпе çӳрени Категори:Çул çинчи куçăм
13 Уйăх
«13 Уйăх» (13 Moons) — Александр Рокуэлл режиссёрăн фильмĕ.
Сюжет
Авалхи халап тăрăх уйăх тулнă чухне тĕлĕнтермĕш пулма пултарать…
Каçăсем
Категори:АПШ кинокамичĕсем
Зволен
Истори
IX ĕмĕрте Зволен вырăнĕнче Аслă Моравин Муотёва хулашĕ пулнă, вăл XI ĕмĕрте пĕтнĕ. Унăн хӳтĕлӳ ĕçĕ Старый Зволен кармана куçать (халĕ вăл Пусты Град ятлă). Вăл Европăри вăтам ĕмĕрсенчи чи пысăк карманĕсенчен пĕри. 1172 çулта Пусты Град патша комитат тĕпĕ пулса тăрать. 1230-мĕш çулсенче хункăр патши Бела IV Зволена хула шайне куçарать. XIV ĕмĕрĕн вĕçĕнче Аслă Людовик I кунта Зволен карманне туса лартать. Çак тапхăрта Зволен вăйлă аталанать. 1542 çулта Пусты Град Янош Хуньяди хупăрласа тăрса илет те çунтарса ярать. 1554 çулта Турккăсем Филяково карманне туртса илсе илсен, Зволен тĕп хӳтĕлӳ карманĕ пулса тăрать. Кунта çĕнĕ пултăк карман тăваççĕ, ăна турккăсем нихăçан та туртса илеймеççĕ. 1702 çулта хулана Ференц Ракоцин куруцсем çунтарса яраççĕ. XVIII ĕмĕрте Зволен Словакин паллă промăç тĕпĕ пулать. 1872 çулта кунта Будапешта çити чукун çул йĕрне хураççĕ.
Чехословакире Зволен район тĕпĕ шутланать. 1944 çулта хула Словак халăх пăлхавĕн пĕр тĕпĕ пулать. Хулан Виç Юман аэропорчĕнче совет самолёчĕсем анса лараççĕ. 1944 юпа, 26 хулана нимĕç çарĕсем оккупацилеççĕ. Украина II фрончĕ хулана 1945 пуш,14 ирĕке кăларать.
1968—1990 çç. Зволенре Совет çарĕн 30-мĕш гварди мотострелоксен дивизийĕн гарнизонпа тăнă.
Каçăсем
Категори:Словаки хулисем
79 (хисеп)
79 (çитмĕл тăххăр) — 78-па 80 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Обстальден (Гларус)
Обстальден (Obstalden GL) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
[[File:Betschwanden preghejo 120.jpg|thumb|left|250px|Бечванден чиркĕвĕ.]
Энтрел (Шăмăршă районĕ)
Энтĕрел (Андреевка) е Энтрел- Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕн ялĕ. Ялта пуçламăш шкул, чиркӳ, фельдшер пункчĕ, ял вулавăшĕ, фельдшер пункчĕ, клуб пур. Энтĕрел Кĕçĕн Хырла хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 407 çын, çав шутра 189 арçын, 218 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 28-мĕшчен Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи утă уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ.
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Бержерак ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Бержерак - Франци кăнтăр-хĕвеланăç енче вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Мадиран ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Мадиран ( Madiran AOC )- Франци кăнтăр-хĕвеланăç енче вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 1 300 га.
Иçĕм сорчĕсем
Мадиран енче анлăн саралнă хĕрлĕ иçĕм сорчĕсем : Каберне фран, Каберне совиньон, Таннат ( 40 % ).
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Кăнтăр-Хĕвеланăç ( эрехтăвакан енĕ )
Голъганъель
Голъганъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сыня юханшывăн сылтăм çыранĕпе 92 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Чăваш диалектологи лабораторийĕ (ЧППУн Чăваш филологи факультечĕ)
Чăваш диалектологи лабораторийĕ — И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университетĕнчи Чăваш филологи факультетĕн лаборатори.
Лаборатори пуçлăхĕ - Л.П. Сергеев профессор.
Кун-çулĕ
Чăваш диалектологи лабораторине 2003 çулхи чӳк уйăхĕнче йĕркеленĕ. Вăл чăваш чĕлхи кафедри çумĕнчи ăслăх лабораторийĕ шутланать. Унăн тĕп ĕçĕ — чăваш чĕлхин вырăнти калаçăвĕсенчи диалект сăмахĕсене пухса картотека йĕркелесси. Лабораторире магнитофон ленти çине çырса илнĕ калаçу уйрăмлăхĕсен фонотекине тăваççĕ, ятарлă библиотека йĕркеленĕ.
Кĕнекесен тĕп пайне Л.П. Сергеев профессор парнеленĕ. Лаборатори ĕçтĕшĕсем ăслăх ĕçĕсене туса пыраççĕ, студентсен диалектологи практикине хастар хутшăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕ
Кивĕ Муса (Мелеуç районĕ)
Кивĕ Муса — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 69 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453874, ОКАТО кочĕ — 80241870008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Марагоджип
Марагоджип - чи шултра кофе сорчĕ. Марагоджип [Никарагуа]], Гватемала тата Мексика патшалăхĕсече ӳстереççĕ.
Бенгали кушакӗ
Бенгали кушакӗ е Пӗчӗкҫӗ кушак, е Инҫет хӗвелтухӑҫ кушакӗ (лат. Prionailurus bengalensis) — кушак йышшисен пӗчӗк кушаксен кӗҫӗн ушкӑнӗн тӗсӗ. Бенгали кушакӗсем Кӑнтӑр тата Хӗвелтухӑҫ Азире пурӑнаҫҫӗ. Пысӑкӑшӗпе вӗсем кил кушакӗ пекех, хӑйӗн пысӑк ареалӗнче тем тӗрлӗ ҫӑм тӗсли те тӗл пулать.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Кушак йышшисем Категори:Тухăç кушакĕсем Категори:Азири сĕтпе ӳсекенсем Категори:1792 çулта çырнă чĕрчунсем
Танып (чиркӳ ялĕ)
Танып (Танып) — Перĕм Енри Барда районĕнчи чиркӳ ялĕ. Сарашевсо ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 560 çын, çав шутра 258 арçын тата 302 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 688 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Курсак
Курсак — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулман Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем
«Циклон» операци
«Циклон» операци (Operation Cyclone) — Афган вăрçинче (1979—1989 çулсем) афган моджахечĕсене хĕç-пăшалпа пулăшмалли РУЦ программин кодлă ячĕ. «Циклон» РУЦ-ăн чи хакла та нумай тапхăра пынă варттăн операци, программăна финансăласси $20–30 миллион пĕр çулта пуçланса 1987 çулĕ тĕлне пĕр çулта $630 миллиона çитет.
Истори
Картерăн наци хăрушсăрлăхĕн канашçи Збигнев Бжезинский каланипе, афган моджахечĕсене американ пулăшăвне париччен АПШ Совет Союзне укçапа вăхăта тăкаклакан, Вьетнам вăрçи пек, вăрçă хирĕçĕвне, кĕртсе яма тăрмашнă. Хăйĕн 1998 çулхи Le Nouvel Observateur франци журналĕнчи калаçăвĕнче, Бжезинский çапла аса илет:
Эпир вырăссене кĕрсе кайма тĕкмен, анчах та эпир вĕсем çапла тумалли пулайăва пысăклатрăмăр… Вăрттăн операци питĕ лайăх шухăш пулчĕ. Ăна пула Совет Союзĕ афган авăрне лекрĕ… Совет Союзĕ официаллă чикĕ урлă каçнă кун эпĕ Картер президент патне çыртăм: «Пирĕн халĕ Совет Союзне хăйĕн Вьетнам вăрçине туянтарса пăхтарас шанăç пур».
Пукаш Анатолий Владимирович
Пукаш Анатолий Владимирович (паспортри хушамачĕ Максимов) — чăваш çыравçи, сăвăçи. 1946 çулхи юпан 2-мĕшĕнче Сĕнтĕрвăрри районĕнчи Вăта Пукаш ялĕнче çуралнă.
2003 çултанпа Чăваш Енĕн професиллĕ çыракан çыравçăсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ.
Кун-çулĕ
Елабугăри СССРăн ятарлă ШӖМ шкулĕнче вĕреннĕ, кайран пĕлĕвне Чăваш патшалăх университетĕнче ӳстернĕ.
«Циклон» операци
Программа
-- ...
Пукаш Анатолий Владимирович
Кун-çулĕ
Чăваш Енпе Саха Республикисен ШӖМĕнче ĕçленĕ.
«Циклон» операци
Программа
Çултан çула программăна укçапа пулăшасси ӳссе пынă, çак ĕçре хăш американ политикĕсемпе патшалăх ĕçченĕсем хастар хутшăннă, вĕсем хушшинче Чарльз Уилсонпа Гордон Хамфри конгресменсене, РУЦ директорне Уильям Кейсие тата хӳтĕлев министрĕн çумĕ (политика енĕпе) пулса ĕçленĕ Фред Айкла палăртмалла.
Пукаш Анатолий Владимирович
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Юпан 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1946 çулта çуралнисем
«Циклон» операци
Ĕçĕ-хĕлĕ
Тапăннă хыççăнах Картер АПШ Перси кӳлмекĕнче нимле тулаш вăя хуçаланма ирĕк памĕç («Картер доктрини») тенĕ. Вăл тӳрех Совет Союзне тулă сутма чарать. Тырă экспорчĕ американ ял хуçалăхĕшĕн тупăçлă пулин те, Картер хăйĕн хушăвĕпе американ фермерĕсене йывăр тапхăра кĕртсе ярать. Çаплах вăл американсене 1980 çулхи Çуллахи Олимп вăййисене хутшанма Мускава кайма чарнă, çамрăк çынсене вăрçă хĕсметне тăмалли   регистрацие йĕркеленĕ.
Совет çарĕсем Афганистанран тухсан американ правительстви çак ĕçрен пăрăнать. Американсем тӳрех афган хирĕçлĕвĕн ертӳçне, Гульбеддин Хекматияра тата унăн Афганистан ислам партине укçапа пулăшу пама пăрахаççĕ. Çавăн пекех АПШ Пакистанри афган таркăнçисене пулăшма сахал укçа уйăраççĕ.
1990 çулхи юпара, американ президенчĕ Джордж Буш асли Пакистанăн ядерлă авăрсем çук тенипе килĕшмест, çавна пула Конгресăн ют патшалăхсене пулăшу саккунĕн Пресслер тӳрлетĕвĕпе (1985) Пакистан çине санкцисен вăйĕ ӳкет. Çак йышăнупа 1987 çулхи шантарупа иккĕмĕш транш памаççĕ, ун хыççăн Пакистана экономика пулăшăвĕ килме пăрахать. Çавăн пекех вăрçă ăстаçисене хатĕрлес программăсене чарса лартаççĕ, АПШ-ра стажировкăри пакистан офицерĕсене киле тавăрнă.
Асăрхавсем
Категори:Сивлек вăрçă Циклон Категори:Афган вăрçи (1979—1989)
Кĕчкей вулăсĕ
Кĕчкей вулăсĕ — Шупашкар уесне кĕнĕ вулăс. Тĕпĕ Кĕчкей ялĕнче вырнаçнă пулнă.
Ялсем
Ку вулăса çак ялсем кĕнĕ:
Литература
Категори:Шупашкар уесĕн вулăсĕсем
Микряк
thumb|Микряк чиркӳ ялĕнчи Асам тăвакан таса чыслă Микула чиркĕвĕ Микряк, Mikryak(Микрäк) — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2001 çулхи кăрлач, 1 тĕлне Микрякра 105 кил пулнă, çав шутра 4 пушă лараканни, пурĕпе 382 çын пурăнать.
Кун-çулĕ
Яла XVI ĕмĕртенпе пĕлеççĕ, ун чухне вăл Чулхула кĕпернинчи Чикмĕ уесне кĕрекен Акпарс çĕрпĕвĕн Шалтыково пысăк пĕрлĕ ял шутĕнче пулнă. 1797—1918 çулсенче ял Чулхула кĕпернин Васильск (Васильсурск) уесне кенĕ пулнă. 1918 çултанпа ял Емангаш вулăсĕн Микряк ял канашне кĕнĕ, 1924—1931 çулсенче - Юрă канионĕн Микряк районĕн центрĕ шутланнă, 1931 çултанпа Туçи Мари тата Елас (1936—1959) районĕсенче пулнă.
80 (хисеп)
80 (сакăрвуннă) — 79-па 81 хушшинчи натураллă хисеп.
Микряк
Каçăсем
Категори:Мари Элри Туçи Мари районĕн ялĕсем
80 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Чикан выççăлки
Чикан выççăлки, — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи выççăлкă.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Бенгали кил кушакӗ
мини|Бенгали кил кушакӗ
Бенгали кил кушакӗ — Бенгали кушакӗпе пулса тухнӑ кил кушакӗн ӑрачӗ, кушаксен авалхи ӑрачӗсенчен пӗри.
Каҫӑсем
Категори:Кушаксен ӑрачӗсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Кушак гибричĕсем
Лапсар
Лапсар ялĕ Чăваш Енĕн Шупашкар районĕнчи ял. Шупашкар хулинчен пиллĕк çухрăмра вырнаçнă. Лапсар çумĕнче Çĕнĕ Лапсар ятлă паçулкă пуçланса кайнă.
Этимологи
Халăхра çавăн пекех Лапсар-Шăхча ят паллă. Ку ят Ашмарин хатĕрленĕ 17 томлă сăмах пуххине те кĕнĕ. Унта Шăхча ятпа ытти ялсем те çырăнса юлнă: Çатра-Шăхча (хальхи Çатракасси), Çĕньял-Шăхча (хальхи Çĕньял), Вăрманкас-Шăхча (хальхи вăрманкас), Варпуç-Шăхча (хальхи хăш яла тӳр килни паллă мар). Ĕлĕкрех ку ялсем тĕп тĕмĕ шутланнă пулĕ.
"Шăхча" тени вара Шăхач ялĕн (Чăваш республикинчи Патăрьел районĕ) ятне аса илтерет. куҫарнӑ лапник шывӗ
Кун-çулĕ
Революциччен ял Шупашкар уесĕн Шупашкар вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпан 1-мĕшĕнче районсене хута кĕртнĕ хыççăн Шупашкар районне лекнĕ.
1927 çулхи юпан 1-мĕшĕнче ялта Çатра-Сапсар ял советне туса хунă. 1935 çул пуçламăшĕнче Лапсар ял канашне пăхăнма пуçланă. Ку вăл кăрлачăн 31-мĕшĕнче пулса иртнĕ. 1939 çулта Лапсар ял канашне каллех Çатра-Лапсар ял канашĕ ятне панă.
2005 çулта ял Лапсар ял тăрăхне кĕме пуçланă.
Çутçанталăк
Лапсар ялĕ çырма-çатраллă вырăнта ларать. Çывăхра чылай вăрман упранса юлнă. Унта халăх мăйăр, кăмпа пуçтарать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта пĕр пĕве пур. Хальхи вăхăтра вăл типсе ларнипе пĕрех.
Урамсем: Комсомол, Шоссе, Шупашкар (ку урама çавăн пекех Киремет урамĕ теççĕ. Ун пĕр енĕ Киремет енне тухнă пулнă).
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Бересклетовского Хозяйства
Бересклетовского Хозяйства — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 20 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Краснов
Краснов — выр. Красный (чăв. Хĕрлĕ) тĕсрен пулнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Фёдорова Любовь Владимировна
Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ (1985), Чăваш Республикин халăх артисчĕ (1996).
Кун-çулĕ
1972 çулта ЛГИТМиК вĕренсе тухнă, Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕнче 100 роль ытла выляса кăтартнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Мочалов Эдуард Валерьевич
Эдуард Валерьевич Мочалов — чăваш журналисчĕ тата малтанхи ĕçлĕ çын, «Сĕтев» хаçачĕн тĕп редакторĕ. Мускаври журналистсем ăна «чăваш Навальнăйĕ» тесе чĕнеççĕ.
Моллис
Моллис (Mollis) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
3031 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1601.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Левоча
Ле́воча (Levoča, Leutschau, Lőcse) — Словакин тухăçĕнчи хула, Левочске Врхи умĕнче вырнаçнă. Халăх йышĕ 14 пине яхăн çын.
thumb|right|220px|Мари сăртĕнчи Мари хĕр базилики.
Истори
Пĕрремĕш Левоча хуплана 1249 çулта Бела IV çырăвĕнче асăннă. Çапах та вăл унчченех пулнă — таса Николай рим костёлĕ кунта XI ĕмĕртенпех ларать. 1241 çулта, монгол-тутарсем тапăнса килнĕ хыççăн, кунта пĕрремĕш нимĕç колонисчĕсем çитеççĕ. 1271 çулта Левоча патшан ирĕк хули шайĕнче, провинци тĕпĕ. XV ĕмĕрте левоч купсисем венгр патшинчен çăмăллăхсем туянаççĕ те хула хăвăрт аталана пуçланать. Çĕр çул спиш вăрçинче кĕрешсе çĕнтерет, Спишре мал хула пулса тăрать. Çав вăхăтрах Левоча Словакири протестант юхăмĕн тĕпĕ пулса тăрать. Хула XVII ĕмĕрте анти-габсбург пăлхавĕсен тапхăрĕсенче юхăнма пуçлать. 1871 çулта чукун çула Левочăран пăрса каяççĕ.
Чаплă куравĕсем
thumb|200px|Левоча, ратуша
Каçăсем
Категори:Словакин хулисем
Аделаида тӳпи ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Аделаида тӳпи - Кăнтăр Австрали штатĕнче, Аделаида хули умăнче вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 2 190 га.
Тăприсем
Хăйăрлă тата сăрă-хăмăр тĕслĕ тăмлă, вăтам тухăçлă тăприсем.
Паллă эрехтăвакансем
Ashton Yills, Petaluma, Glenara Wines, Malcom Creek т.ыт.
Категори:Австрали эрехĕсем
81 (хисеп)
81 (сакăрвун пĕрре) — 80-па 82 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кусембедь
Кусембедь — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Сюнь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Васан
Васан, — Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 452 çын, çав шутра 233 арçын, 219 хĕрарăм пурăннă. Ялта шкул, фельдшер пункчĕ, ял вулавăшĕ, фельдшер пункчĕ, клуб, халăх музейĕ пур.
Кун-çулĕ
1920 çулхи утă уйăхĕн 28-мĕшчен Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи утă уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ.
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Кусембедь
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Васан
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Кусембедь
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Грешник-Ель
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чăваш литератури кафедри (ЧППУн Чăваш филологи факультечĕ)
Чăваш литератури кафедри - И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университетĕнчи Чăваш филологи факультетĕн кафедри.
Грешник-Ель
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Метин Пётр Николаевич
Метин Пётр Николаевич, — филологи ăслăлăхĕсен тухтăрĕ, профессор. 1949 çулта Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ... ялĕнче çуралнă.
Чăваш литератури кафедри (ЧППУн Чăваш филологи факультечĕ)
Кафедра пуçлăхĕ - Метин Петр Николаевич
Кафедра кун-çулĕ
Хальхи вăхăтра кафедрăра филологи ăслăлăхĕсен докторĕ Метин П.Н. профессор, филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ Мефодьев А.И. доцент, филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ Антонова З.С. доцент, Степанова Н.И. аслă преподаватель, Скворцова О.В. аслă преподаватель, Осипов Н.Н. преподаватель ĕçлеççĕ.
Метин Пётр Николаевич
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Чăваш литератури кафедри (ЧППУн Чăваш филологи факультечĕ)
Кафедра кун-çулĕ
Преподавательсенчен чылайăшĕ шкул вĕренӳ кĕнекисен, вĕрентӳ пособийĕсен, учительсем валли хатĕрленĕ меслетлĕх кĕнекисен авторĕ.
Çавăн пекех кафедрăра тăрăшаççĕ:
Категори:И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕ
Вăта Пукаш
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн вăл Октябрьски районне кĕнĕ. Октябрьски районне пĕтернĕ хыççăн ял каллех Сĕнтĕрвăрри районне куçнă. 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне куçарнă, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет.
Сельсов. Бокашевский с 1.10.27, Эльбарусовский с 7.7.60. 1.10.1927 - Пукаш ял канашĕ, 7.7.60 Хуракасси ял канашĕ.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Хĕрлĕ Сăрт (Кузнецов ял тăрăхĕ)
Хĕрлĕ Сăрт, — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ялĕ.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Тюляк
Тюляк — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 291 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453874, ОКАТО кочĕ — 80241870009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Япала тивĕç-ирĕкĕ
Япала тивĕç-ирĕкĕ  — абсолютлă субъективлă тивĕç-ирĕк; камăн çак тивĕç-ирĕк пур, çавă уйрăм япалан енĕсенчен хăйĕн кирлĕлĕхĕсене тивĕçтерме усă илме пултарать.
Катнашта
Катнашта — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
82 (хисеп)
82 (сакăрвун иккĕ) — 81-пе 83 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Усаклы (Перĕм Ен)
Усаклы (Усаклы) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Сарашево ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 3 çын, çав шутра 2 арçын тата 1 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 3 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 17 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
378
Вилнĕ
Категори:Çулсем
ВАЗ-2108
thumb|right|220px|ВАЗ-2108 ВАЗ-2108 - виççĕ алăклă, малти туртаканлă ВАЗ заводра ( Тольятти ) кăларна автомашина.
Кун-çулĕ
Категори:ВАЗ
Lada Samara Lada Samara Lada Samara Lada Samara Lada Samara Lada Samara Lada Samara Lada-Vaz Samara Lada Samara Lada Samara Lada Samara Łada Samara Lada Samara Lada Samara Лада Самара Lada Samara Lada Samara
Тренчьянске Теплице
Тренчьянске Теплице (Trenčianské Teplice, Trentschinteplitz, Trencsénteplic) — Словакин анăçĕнчи курорт-хула, Стражовске Врхи умĕнче вырнаçнă. Халăх йышĕ — 4,5 пин çын.
Истори
Тренчьянске Теплице пирки пĕрремĕш 1247 çулта асăннă. Сиплев çăлкуçĕсене пĕрремĕш XIV ĕмĕрте асăннă. XVI ĕмĕртенпе курорт Европăра чапа тухать, Венгрин чи чаплă курорчĕ шутланать. 1835 çулта вена финансисчĕ Йозеф Сина çăлкуçсене сутăн илет те Тренчьянски Теплицере çĕнĕ санаторисем йĕркелет. 1945 çулта санаторисене национализациççĕ. Халĕ Тренчьянске Теплицере ревмати чирĕсенчен сиплеççĕ.
Каçăсем
Категори:Словакин хулисем Категори:Словакин курорчĕсем
83 (хисеп)
83 (сакăрвун виççĕ) — 82-пе 84 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
ВАЗ-2113
Техника параметрĕсем
Категори:ВАЗ
Имола
Тавралăхĕ
Çурçĕр енче Сан-Марино вырнаçнă. Кунта Гран-пришĕн тупăшмалли Энцопа Дино Феррарисен автодромĕ туса хунă.
Пурăнан халăх йышĕ 67,3 пин çын (2007).
Паллă вырăнсем
Сикст IV тăванĕн ывăлĕ Сфорца Кĕтеринĕ валли туса лартнă Сфорца карменĕ, XV ĕмĕрти темиçе кермен, Сан-Доменико чиркĕвĕ (1430 çулхи готика порталĕ) тата XI ĕмĕрте хăпартнă та кăштах XVIII ĕмĕрте тепĕр хут туса лартнă Сан-Кассиано соборĕ. Вырăнта библиотекăра вăтам ĕмĕрсенчи алçыравĕсемпе пĕрремĕш пичетленĕ кĕнекесем упранаççĕ.
Каçăсем
Имола
Категори:Болонья провинцин коммунисем
Николаева Калиса Ивановна
Николаева Калиса Ивановна, — доцент (2002). 1950 çулхи кăрлач уйăхĕн 8-мĕшĕнче Шупашкар районĕнчи Тарăн Çырма ялĕнче çуралнă.
Пурнăçĕ
1965 çулта Хăймалакассинчи сакăр çул вĕренмелли шкултан, 1969 çулта Канашри педагогика училищинчен, 1978 çулта И.Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университечĕн историпе филологи факультечĕн чăваш уйрăмĕнчен вĕренсе тухнă, 1969 çултанпа — вĕрентекен ĕçĕнче: малтан Мăналти сакăр çул вĕренмелли шкулта (1969-1973), унтан Ишлейри ача-пăча санаторийĕнче (1973-1992) вăй хунă. 1992 çултан пуçласа Чăваш патшалăх педагогика университечĕн чăваш чĕлхи кафедринче ĕçлет, тĕрлĕ факультет студенчĕсене чăваш чĕлхине вĕрентет. 2002 çултанпа — кафедра доценчĕ. К.И. Николаева вырăсла калаçакан студентсене чăвашла вĕрентес ĕçре пуян опыт пухнă, ăна 13 статьяпа 6 кĕнекере çырса кăтартнă.
Пичетленнĕ ĕçĕсем:
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Кăрлачăн 8-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1950 çулта çуралнисем
ВАЗ-2101
ВАЗ-2101 ( "пĕрремĕш", "копейка" ) - пиллĕк алăклă, хыçалтан туртаканлă автомашина.
Гаага
Гаага (нидерл. Den Haag / 's-Gravenhage) — Нидерландсен анăçĕнчи хула, Кăнтăр Голанди тĕпĕ. Кунта Нидерланды Патшалăх Ертĕвĕ тата парламенчĕ ĕçлеççĕ, Беатрикс Нидерланды майра патши резиденцийĕ.
Истори
Паянхи хула вырăнĕнче Голланди Графĕ Флорис IV 1230 çулта пĕчĕк карман никĕсленĕ. 1248 çулта, Голланди Графĕ Вильгельм II, Рим Патши пулнă хыççăн, хăйăр дюнĕсемлĕ кӳлĕ (халĕ «Дворцовый Пруд» (нидерл. Hofvijver) ятлă) хĕрринче çĕнĕ карман тума тытăннă. Вăл вилнĕ хыççăн, унăн ывăлĕ Флорис V карман туса пĕтернĕ, Рыцарь Залĕ (нидерл. Ridderzaal) ят панă. Рыцарь Залне хӳтĕленмелле çирĕплетнĕ. 1400 çулта Гаага хулинче темиçе пин çын пурăннă. 1581 çулта, Гаагăра çичĕ Пĕрлĕшнĕ провинцисен Республикин Ертĕвĕ (Тĕп Штатсем, нидерл. Staten-Generaal) пулнă. XVII ĕмĕрте Гаага халăхĕ 16 000 çына çитнĕ. Çав ĕмĕртех Мауриц тикĕ хула тавра канал чавтарнă. XVIII ĕмĕр вĕçĕнче халăх шучĕ 40 пине çитнĕ, çавна пула çак «ял» Голландири виççĕмĕш пурăну вырăнĕ (Амстердампа Роттердам хыççăн) пулса тăнă. 1806 çулта анчах, французсем хуçаланнă чухне, Гаага хула ятне панă. 1850 çул хыççăн, Гаагăра 70 000 çын ытла пурăннă, хула XVIII ĕмĕрти канал тулашне аталанма тытăннă. 1870 çулĕнче 100 000 и в начале XX века уже 200 000. Кăнтăр енче ĕçлекенсен районĕсем, «дюна» енчи, хула варринчен çурçĕрелле, çĕнĕ пуян районĕсем. 1899 çулта Гаагăра Лăпкăлăх енĕллĕ çынсен конференцийĕ пулса иртнĕ, Гаага хулинче Тĕнчери арбитраж судне никĕсленĕ. Америка магначĕ Эндрю Карнеги хулана «Лăпкăлăх Керменĕ», суд резиденцине тума 1,5 миллион доллар парнеленĕ.
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вĕçленнĕ чух, 1945 çулхи пуш, 3 Британи лётчикĕсем йăнăшпа Безёйденхаут (нидерл. Bezuidenhout) районне бомбăсемпе аркатнă, ун чухне 500 çына вĕлернĕ.
Пукрав (Мари Эл)
Пукрав, Pukrav — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Раштав, 3
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Нефельс
Нефельс (Näfels) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
3839 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1619.
ВАЗ-2102
thumb|right|250px|ВАЗ-2102 ВАЗ-2102 Атăлçи автомобиль савутра кăларнă çăмăл, пиллĕк алăклă автомашина.
Кун-çулĕ
Категори:ВАЗ
Имангул (Туймаçи районĕ)
Имангул — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 127 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452780, ОКАТО кочĕ — 80251810003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
84 (хисеп)
84 (сакăрвун тăваттă) — 83-пе 85 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кутмас
Кутмас — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Хăвăрт Танып юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Роттердам
Роттердам (Rotterdam, нидерландла) Нидерландри хула.
Географи
Маас шывĕ тинĕсе юхса кĕнĕ çĕртре вырнаçнă. Халăхĕ 600 пин çын (1999).
Роттердам — пысăк транспорт çыххи:
Культура
Хулара музейсем, театрсем, вулавăшсем чылай.
Порт
Роттердам — Европăри пысăк порт. 2004 çулта Ази порчĕсем — Сингапур тата Шанхай Роттердам портне кая хăварса тĕнчере мала тухрĕç. 2004 çулхи шутсемпе Роттердам контейнерсем куçарас енĕпе тĕнчере çиччĕмĕш порт пулса тăнă TEU). Хула Нефтехими промыçлĕпе тата тĕп япаласене куçарма хатĕрлес ĕçĕсемпе тухăç пухать. Портра насыпных, наливных, контейнерпа та ытти куçармалли япаласене как внутри Европейского континента, так и по всему миру. Тинĕс çулĕсемсĕр пуçне, Роттердама автомобиль, чукун çулсем чупаççĕ. 2000 çултанпа Германие çитме Betuweroute ятлă хăвăртлă чукун çул тума тытăннă. Маас тата Рейн шывĕсем континентăн шалти районĕсемпе çыхăнтараççĕ. Портăн тухăç енче нефтехими завочĕсем ĕçлеççĕ.
Узя
Узя — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 324 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453885, ОКАТО кочĕ — 80241870010.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Грешник-Йоль
Грешник-Йоль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лек-Нерцета юханшывăн сылтăм çыранĕпе 40 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 9 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Якнур
Якнур, Yaknur — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Эдинбург
Эдинбу́рг ( — [ˈɛdɪnˌbrə] пек вуланать, Dùn Èideann —  [tuːn ˈeːtʃən] пек вуланать) — Шотланди тĕп хули, калăпăшĕпе иккĕмĕш хула, пĕр ятлă облаçĕн администраци центрĕ.
Шотландин тухăç тинĕс хĕрринчи (Вăта Шотланди айлăмĕн çĕрĕнче) Ферт-оф-Форт кӳлмекĕн кăнтăр çыранĕнче вырнаçнă. 1437 çултанпа Шотланди тĕп хули.
Хулара Эдинбург университечĕ вырнаçнă. Эдинбург районĕсене — Ватă хулапа Çĕнĕ хулана — 1995 çулта ЮНЕСКО йĕркеленӳлĕхĕн Тĕнче кăнарлăхĕ йышне кĕртнĕ. 2001 çулхи халăх çыравĕпе, Эдинбургра 468 070 çын пурăннă.
Çурлара хулара тĕнчипе паллă пысăк темиçе темăллă Эдинбург фестивалĕ иртет. Çак вăхăта хулари халăх йышĕ çулçӳревçĕсем пухăннипе икĕ хутчен ӳсет. Туллипе каласан, Эдинбурга çулсерен 13 млн яхăн çулçӳревçĕ килсе курать, çакна пула вăл Аслă Британире (Лондон хыççăн) иккĕмĕш çулçӳрев паллă вырăнĕ шутланать.
Этимологи
Хула ячĕ Гододин патшалăхĕнчи авалхи бриттсен çĕрĕнче ларнă Din Eidyn бретон карманĕнчен— Эйдин карманĕ — пулса тухать. thumb|350px|Мăн [[Эдинбург карманĕн сăнĕ.]]
VI ĕмĕрте анкăл-саксăсем кельт территорине çĕнтерсе илсен, кармана çĕнĕлле Edin-burh теме тытăннă. Хăшпĕр тĕпчевçĕсем шутланипе, çак палăрту Эдвин карманĕ тени пулать (Edwin’s fort), тĕпĕнче VII ĕмĕрте астулра ларнă Нортумбри патшин Эдвинăн ячĕ выртать, пулас. Çапах та, çакăн пек шухăшлани тĕрĕсех мар пуль, меншĕн тесен ячĕ Эдвин тăрăна керичченех улшăннă пулнă.
Кун-çулĕ
left|220px|thumb|Эдинбург [[Вăтам ĕмĕрсем|вăтамĕмĕрлĕхри XIV ĕмĕр картти çинче (çӳлти сулахай кĕтесре)]]
Паллă янташсем
100px|thumb|right|Тони Блэр 100px|thumb|right|Ширли Мэнсон
Халăх
Халăх çыравĕпе Эдинбургра 2001 çулта 448 624 çын пурăннă. 2005 çулта çак шут, Шотланди граждан тытăмĕн тĕп департаменчĕн хаклавĕпе, 457 830 çынна çитет, çав шутран 48 % (220 094 çын) арçын тата 52 % (237 736 çын) — хĕрарăм.
Артемьева Тамара Васильевна
Артемьева Тамара Васильевна, — чăваш ăсчахĕ, педагогика ăслăлăхĕсен кандидачĕ (1996), доцент. 1958 çулхи кăрлач уйaхĕн 20-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи Çӳлти Кинчерт ялĕнче çуралнă.
Пурнăçĕ
1973 çулта Вăрмар районĕнчи Çĕнĕ Кинчерти сакăр çул вĕренмелли шкулта, 1977 çулта Канашри педагогика училищинче (1977) вĕреннĕ, 1977-1982 çулсенче ЧППИ пуçламăш классен факультетĕнче аслă пĕлӳ илнĕ. Вĕрентекен ĕçне Вăрмар районĕнчи Хуруйри сакăр çул вĕренмелли шкулта тытăннă, ун хыççăн Шупашкарти 3-мĕш интернат шкулта вăй хунă. Пултаруллă та тăрăшуллă вĕрентекене малтан Чăваш Енĕн вĕрентекенсен пĕлĕвне ӳстерекен институтĕнче методистра ĕçлеме чĕнсе илнĕ, каярах вăл РСФСР Çутĕç министерствин Наци шкулĕсен тĕпчев институчĕн Чăваш лабораторийĕнче вăй хунă. 1998 çултан пуçласа — Чăваш патшалăх педагогика институчĕн чăваш чĕлхи кафедрин доценчĕ. Тамара Артемьева — пуçламăш шкул валли чăваш чĕлхи программисене, вĕренӳ кĕнекисене, методика пособийĕсене çырса хатĕрлес ĕçе хастар хутшăнакан тĕпчевçĕ-педагог.
Эдинбург
Экономика
thumb|right|180px|Шотланди Банкĕн пуç оффис çурчĕ Эдинбург — Аслă Британин экономика енчен вăйлă аталаннă районсенчен пĕри. Экономика ӳсĕмĕ 1999 çулта пуçланать, ун чухне Шотланди парламентне çĕнĕрен йĕркеленĕ, çакăн хыççăн хулара правительство çурчĕсене нумай туса хунă, халăх валли чылай ĕç вырăнĕ тупăннă.
Артемьева Тамара Васильевна
Пурнăçĕ
Т.В. Артемьевăн ăслăлăх интересĕсем чăваш шкулĕн пуçламăш класĕсенче тăван чĕлхене вĕрентессин проблемисемпе çыхăннă. Вăл чăваш шкулĕсенче вулама-çырма вĕрентессин психолингводидактика никĕсĕсене пуçласа тĕпчекенĕ, пуçламăш классенче чăваш чĕлхипе калăпланă вĕрентӳпе методика комплекчĕсен авторĕсенчен пĕри.
Пичетленнĕ ĕçĕсем:
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Эдинбург
Экономика
Эдинбургăн чи мала аталаннă экономики — сфера услуг, тĕплĕнрех çулçӳревлĕх, банк ĕçĕ, çутĕç тата кăткăс технологисем. 1695 çулта Шотланди парламенчĕн йышăнăвĕпе Шотланди Банкне йĕркеленĕ. Халĕ вăл HBOS холдинг компанине кĕрет, унăн пуç офисĕ Эдинбургра вырнаçнă. Шотланди патша банкне патша хушăвĕпе 1747 çулта никĕсленĕ, паянкун вăл пасар капитализаципе тĕнче рейтингĕпе пиллĕкĕмĕш вырăнта шутланать. left|180px|thumb|Caledonian Brewery сăра пĕçерекен савучĕ
Транспорт
180px|thumb|rightЭдинбург аэропорчĕн |[[диспетчер турулĕ]] Тулли статья: Эдинбургăн транспорт системи Эдинбург — Шотландин тĕп транспорт çыххи тата хĕвеланăç-вăта пайĕн чукун çул центрĕ.
Храмсем
Собор мечетĕ
Асăрхавсем
Категори:Эдинбург Категори:Шотланди хулисем
85 (хисеп)
85 (сакăрвун пиллĕк) — 84-па 86 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Усть-Ашап
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 124 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 13 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Элементарлă электро каплам
Элемента́рлă электро каплам — электромагнитла хире-хирĕç вăйăма кăтартакан физикăлла константтă. Электронăн электро капламĕн  абсолютлă пĕлтерĕшĕ.
Элементарлă электро каплам e саспаллипе паллă тăвăнать. Электронăн хăйĕн çав каплам хирĕçле (минус) паллăпа: -e.
СИ тытăмра
e = 1.602 176 634 ×10−19 Кл.
СГС тытăмра
e = 4.80320471388(37)×10−10 (СГСЭ пĕрчи).
Каçăсем
Категори:Физикăлла константтăсем Категори:Физика константтисем
Вестготсем
thumb|300px|Вестготсен куçса килнĕ çулĕВестготсем (везиготсем, тервингсем), — германи арăвĕ, готсен шутне кĕрекен пĕр пайĕ (иккĕмĕш пайĕ — остготсем). 370 çултанпа Халăхсен пысăк куçăвне хутшăннă.
Ячĕ менле пулса кайнине тĕплĕн палăртман. Тервингсем — ку ят вăрман çыннисем тенине пĕлтерет. Ку ятпа вĕсене Мамертин «Панегирикра» асăнать. Мамертин унта вĕсене вандарсемпе гепидсене хирĕç кĕрешмешкĕн тайфалсемпе пĕрлешнине палăртать.
Кун-çулĕ
Готсем пайланни çинчен пĕрремĕш хут Клавдий II патшара ларнă вăхăтра, 270 çулта асăнаççĕ. Вĕсен историйĕ 256 çулта пуçланать. Ку вăхăтра вĕсем ытти готсемпе пĕрле анатри Дунай урлă каçса Балкан çурутравне килсе кĕнĕ. Исидор Сивильский çырнă тăрăх вĕсем 15 çул хăйсен аллинче Иллирикпе Македонине тытса тăнă. 268 çулта вара Клавдий II вĕсене Ниша патĕнчи çапăçура çапса аркатнă. Анчах та Аврелиан император вĕсене Фрикипе Иллиринчен кăларса яман. 270 çулта римлянсем Дакине пăрахса кайнă, унта юлнă вестготсем вара пушанса юлнă çĕрсенче пурăнма пуçланă.
Кисеганка
Кисеганка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Ай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Вестготсем
Кун-çулĕ
376 çулта хунсем вăйлăрах та вăйлăрах хăйсене хĕснĕ пирки вестготсем Валент императорĕнчен Фракине, Дунайăн кăнтăр енне куçма ирĕк ыйтнă. Валент килĕшнĕ те çав çулхи кĕркунне вестготсем Силистри патĕнче Дунай урлă каçнă.
Кисеганка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Вестготсем
Кун-çулĕ
80 пинлĕ халăх куçасси çăмăл ĕç пулман. Рим наместинкĕсем апат-çимĕç вăхăтра туртарман, пуррине вара хаклă хакпа сутнă. Аммиан Марцеллин çырнă тăрăх, вестготсен нумайашĕ выçăпа вилнĕ, хăшĕсем хăйсене апатшăн сутнă. Ку вара нумайашне килĕшмен. Малтан римлянсемпе вестготсем хушшинче пĕчĕк кĕвĕçӳсем тухнă, 377 çулхи хĕлле вара вестготсем пăлхав çĕкленĕ. Римлянсем хăйсемпе япах тыткаланишĕн Рим территориĕсене аркатма пикеннĕ.
86 (хисеп)
86 (сакăрвун улттă) — 85-пе 87 хушшинчи натураллă хисеп.
Вестготсем
Асăрхавсем
Категори:Вестготсем Категори:Германи ăрăвĕсем
86 (хисеп)
Математикăра
86 = 222(6)
Кисеганка
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
86 (хисеп)
Ăслăхра
86 - Радон атомĕн номерĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Грубевис
Грубевис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Исак-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 4 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Ниш патĕнче çапăçни
Ниш патĕнче çапăçни, — Ниш патĕнче пулса иртнĕ готсемпе римлянсем çапăçни. 268 çулхи авăн уйăхĕнче пулса иртнĕ. Çапăçăва готсем 267 çул вĕçĕнче Рим çĕрĕсене пырса кĕнĕ пирки пуçланă. Çав çул готсем пырса кĕрсе Паннонине тытса илнĕ пулнă.
Римлянсене Клавдий II Аврелиан ертсе пынă. Римлянсем готсене çĕнтернĕ.
Категори:Çапăçусем Категори:Вестготсем
Пулар, Микул
Пулар, Микул (паспортпа: Краснов Николай Георгиевич, 1952, нарăс, 10, Туçа ялĕ, Йĕпреç районĕ, Чăваш АССР çур.) — чăваш сăвăçи.
Аксай
Аксай, Aksai — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Пулар, Микул
ЧР ÇП пайташĕ (1995).
Кун-çулĕ
1952 çулхи нарăсăн 10-мĕшĕнче Йĕпреç районĕнчи Туçа ялĕнче çуралнă.
Аксай
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Пулар, Микул
Кун-çулĕ
А.М. Горький ячĕллĕ литература институтне вĕренсе пĕтернĕ. Йĕпреç район хаçатĕнче вăй хунă. Хальхи вăхăтра «Капкăн» журналта литература ĕçченĕ пулса ĕçлет.
Ӗçĕсем
Тăтăшах периодикăллă тухакан хаçатсенче пичетленет. Çак кĕнекесем пичетленсе тухнă:
Каçăсем
Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1952 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 10-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Кивĕ Шăмăршă
Кивĕ Шăмăршă (тепĕр ят та пур — Асъял, Старая Шемурша) - Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕн ялĕ. Ялта пуçламăш шкул, фельдшер пункчĕ, ял вулавăшĕ, фельдшер пункчĕ, клуб пур.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 28-мĕшчен Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи утă уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ.
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Митлёди
Митлёди (Mitlödi) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
1031 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1616.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Чезена
Чезена (Cesena) — çурçĕр Италири Эмилия-Романья регионĕнчи хула. Савио юханшывĕ çинче, Апеннин тăвĕн умĕнче, Адриатика тинĕсĕнчен 15 çм вырнаçнă.
Çу, 14
Уявсем
Куçакан вĕçен кайăксен пĕтĕм тĕнчери кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Чезена
Кун-çулĕ
Вăтам ĕмĕрсенче Чезенăна Папса облаçĕ, Равенна архиепископлăхĕ тата Таса Рим империн вассалĕсем (çав шутра Малатеста çемьи) тытса тăнă. 1183—1198 çулсенче вăл никама та пăхăнман республика шутланнă.
Паллă ентешсем
Чезенăна хăш чух виççĕ папа хули теççĕ.
Экономика
Чезена тĕп отраçлĕсем — ял хуçалăхĕ, ăста ĕçĕ, кану ĕçĕ.
Каçăсем
Категори:Итали хулисем Категори:Форли-Чезена провинцин коммунисем
Морэ-Сен Дени
Морэ-Сен Дени (Morey-Saint-Denis AOC) - Бургунди енре Кот д'Ор тăрăхĕнче вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк.
Иçĕм сорчĕсем
90 гектар çинче Пинă Нуар (хĕрлĕ) тата Шардоне (шурă) сорчĕсем вырнаçнă. 95 % яхăн пылаксăр хĕрлĕ эрехе тăваççĕ.
Гранд Крю категори лаптăкĕсем
Морэ-Сен-Дени тăрăхра чи лайăх пиллĕк иçĕм лаптăкне Гран Крю категорие панă:
Премье Крю категори лаптăкĕсем
20 иçĕм лаптăкне Премье Крю категорие панă. Вĕсем 44 гектар çĕре йышăнă.
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди (эрехтăвакан ен)
Нюи-Сен-Жорж
Нюи-Сен-Жорж ( Nuits*Saint-Georges AOC ) Бургунди енре Кот д'Ор тăрахра вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Эрех тĕсĕсем
Категори:Бургунди ( эрехтăвакан енĕ ) Категори:Франци эрехĕсем
87 (хисеп)
87 (сакăрвун çиччĕ) — 86-па 88 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
CBS
CBS Broadcasting Inc. (CBS) — американ телерадиоэрешĕ. Ячĕ — Columbia Broadcasting System — компанин малтанхи ятĕнчен тухнă. Эреше 1928 çулта, Уильям С. Пэйли 16 радиостанци туяннă хыççăн, туса хунă. Вăл ертсе пынипе компани АПШ чи пысăк радиоэрешĕсенчен пĕрри, кайран Пĕрлешĕннĕ Штатсен анлă калаçакан чи пысăк виççĕ телеэрешĕсенчен пĕрри пулса тăнă. CBS Corporation шутне кĕрет.
1968 çулта телеканалра питĕ пысăк рейтинглă 60 minutes телепрограмма уçăлнă. Унта 40 çула яхăн Майк Воллэс тăрăшнă.
Каçăсем
Категори:АПШ телекомпанисем Категори:АПШ телеканалĕсем Категори:Акăлчан чĕлхиллĕ телеканалсем
Кутькина
Кутькина — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Бирь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Золотницкий Николай Иванович
Золотницкий Николай Иванович — (1829, раштав, 3, Урхас Кушкă ялĕ, Шупашкар уесĕ (халĕ Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕ) — 1880, çу, 14, Хусан хули, Раççей империйĕ) чĕлхе пĕлĕвĕн никĕсне хываканĕ, тĕпчевçĕ, этнограф.
Пурнăçĕ
1829 çулхи раштавăн 3 Шупашкар уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕ) Урхас Кушкă ялĕнче çуралнă.
1851 çулта Хусан университечĕн филологи факультетне пĕтернĕ. 1867 çулта Хусан вĕрентӳ тăрăхĕн инспекторĕ пулса ĕçленĕ. Чăваш шкулĕсем валли 1867 çулта пĕрремĕш букварьне хатĕрлесе кăларнă, чăваш календарĕсене йĕркелесе пичетленĕ. Николай Золотницкий «Корневой чувашско-русский словарь...» (1875) ĕçĕшĕн Вырăс географи пĕрлĕхĕн ылтăн медальне тивĕçнĕ (1879). Николай Золотницкий чăваш çырулăхне йĕркелессишĕн, вырăс мар халăхсен ачисене тăван чĕлхепе вĕрентессишĕн нумай тăрăшнă.
Золотницкий Н.И. алфавичĕ
Н.И. Золотницкин "Чуваш кнеге" букварĕпе (1867 ç.) "Сöлдалык кнеге" календарĕнче 32 саспаллипе усă курнă: а, я, э, е, ы, i, o, ö, у, ӳ, ю, й, ь, п, б, с, з, т, д, ш, ж, к, г, х, i, в, р, л, н, м, ч. Золотницкий Н.И. сĕннĕ çĕнĕ саспаллисен хушшинче паянхи чăваш алфавитĕнче Ӳӳ саспалли кăна юлнă. Ăна кура хăшпĕр çынсем Ӳӳ саспаллине Золотницкий саспалли тесе чĕнеççĕ.
Сарыш (Мелеуç районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Вужо
Вужо е Кло Вужо ( Clos Vougeot AOC ) - Бургунди енре, Кот д'Ор тăрăхра ( Кот-де-Бон пайĕ ) вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ. Ку лаптăкра паха иçĕм лаптăкĕ Гран Крю категори пур - Clos de Vougeot Grand Cru ( 50 га ).
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди ( эрехтăвакан енĕ )
Тюндюк (чиркӳ ялĕ)
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 669 çын, çав шутра 317 арçын тата 352 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 751 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 12 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Индонези
Индонези (Indonesia) — Азин кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă патшалăх. Малайзи архипелага кĕрекен утравĕсене тата Çĕнĕ Гвинея утравĕн анăç енне йышăнать.
Пайланăвĕ
Индонези 30 провинци, 2 ятарлă провинци шайлĕ администраци пайланăвĕ, тата 1 тĕп хула округне пайланать.
Каран-Бишинды
Каран-Бишинды — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 151 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452797, ОКАТО кочĕ — 80251810004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Туçа (ял)
Туçа (Тойси-Паразуси) — Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытамĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 658 çын, çав шутра 318 арçын, 340 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
Малтан Çĕрпӳ уесне, кайран, 1922 çулхи çĕртмен 22-мĕшĕ хыççăн, Патăрьел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Хурамал вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Йĕпреç районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Канаш районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Йĕпреç районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
88 (хисеп)
88 (сакăрвун саккăр) — 87-пе 89 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Çырмаен Пертнур
Çырмаен Пертнур, — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Пушкай Леонид Иванович
Пушкай Леонид Иванович — чăваш сăвăçи, драматург. 1914 çулхи юпа уйăхĕн 19-мĕшĕнче Куславкка районĕнчи Илепар ялĕнче çуралнă. 1968 çулхи çĕртмен 19-мĕшĕнче вилнĕ.
Кун-çулĕ
Ял çамрăкĕсен шкулĕнче, Шупашкарти музыкăпа театр техникумĕнче ăс пухнă. Чăваш çамрăкĕсен театрĕнче режиссёр пулса ĕçленĕ. Джамбул хулинче театра илемлетнĕ.