cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пиксур (Кобра юппи)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Вăрман çывравçи
Вăрман çывравçи - питĕ йăрă та çивĕч чĕрчун; ытларах уçланкăсенче тата вĕтлĕхсенче тĕл пулать. Йăвине çак çывравçă йывăç тăррине шар евĕрлĕ тăвать. Апат шырама инçе çӳремест - тĕрлĕрен курăка, улма-çырлана çывăхрах тупать. Уйрăмах йĕкел, мăйăр, панулми юратать, тĕрĕлĕрен хурт-кăпшанка та кăмăлласах çиет. Çуркунне аçи амине шăршă тăрăх тупать. Пĕр уйăхран çурисем пулаççĕ, уйăх çурăран амăшĕнчен уйрăлса хăйсем валли йăва çавăраççĕ. Вăрман çывравçисене çăхансем, чакаксем, ула кураксем, тăманасем, сăсарсем тапăнаççĕ. Ӗмĕрĕ 3 çултан иртмест. Вăрман çывравçисем пирĕн тăрăхри вăрмансенче йышлăн пурăнаççĕ.
Категори:ЧĕрчунсемКатегори:Çывракан йышшисем
Лапракасси (Шупашкар районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Лапракасси (пĕлтерĕшĕсем) статьяра пăхăр.
Лапракасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Полчок
thumb|right|300px|Полчок Полчок - çывравçăсенчен чи пысăкки. Кĕлеткин тăршшĕ 18 сантиметра çитет, хӳри - 12 сантиметра. Йăвине йывăç хăвăлĕнче тума тăрăшать. Апата каçхине тухать, кăнтăрла йăвинче канать. Хĕл каçма тунката е йывăç тымарĕ айне йăва тăвать. Полчок çывравçă ами çулталăкра пĕрре кăна çăвăрлать. Ку çывравçăн тăшманĕсем сахал - ӳхĕсем тата пысăк тăманасем. Полчок çывравçă йышĕ пирĕн тăрăхра питĕ пĕчĕк. Тĕл пуласса полчоксем çурçĕр енчи вăрмансенче çеç сайра-хутра тĕл пулкалаççĕ.
Категори:Çывракан йышшисем
Кукры-Игол (Мăн Мег-Тыг-Еган юппи)
Кукры-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Мăн Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Сад çывравçи
Сад пахчи çывравçи -  лăсăллă йывăçсем хушшинче тата юманлăхра пурăнакан чĕрчун. Енчен те çывăхра сад пахчи пулсан - унта та асăрхама пулать. Сад çывравçи нимĕнле апат та тиркемест. Уйрăмах чие çырлине юратать. Апата хĕвел ансан тухать. Сад пахчи çывравçин ами пирĕн тăрăхра çулталăкра пĕрре кăна çăвăрлать. Пирĕн тăрăхра сад пахчи çывравçисем пур çĕрте те анлă сарăлнă.
IPod
Пĕрремĕш сыпăкĕ
Тухнă вăхăт — юпа, 23-2001. Mac OS валли верси кăна пулнă.
Иккĕмĕш сыпăкĕ
Кăларнă вăхăт — утă, 17, 2002 ç. Иккĕ вариантне — iPod for Windows тата iPod for Mac OS - кăларнă.
Виççĕмĕш сыпăкĕ
Кăларнă вăхăт — ака, 28, 2003 ç.
Тăваттăмĕш сыпăкĕ / iPod photo
Кăларнă вăхăт — утă, 2004 ç.
2004 çулхи версисенче монохром экранĕпе усă курнă. 2005 çулхи версисенче — тĕрлĕ сăрлă экран (65 пин сăр). Тĕрлĕ сăрăсăр дисплейлĕ 4-мĕш сыпăкне пĕтĕмпех 2005 çулхи çĕртме уйăхĕнче кăларма пăрахнă.
Пиллĕккĕмĕш сыпăкĕ / iPod video
Кăларнă вăхăт — юпа, 12, 2005 çул.
Улттăмĕш сыпăк / iPod classic
Кăларнă вăхăт — авăн, 5-2007.
Иккĕмĕш сыпăкĕ
Кăларнă вăхăт — нарăс, 22, 2005 ç. 2005 çулхи авăн уйăхĕнче кăларма пăрахнă.
Каçăсем
Категори:Apple Inc. хатĕрĕсем Категори:Аудиоплеерсем Категори:Медиаплеерсем Категори:MP3-плеерсем
Емелкке Таяпи
Емелкке Таяпи — Самар облаçĕнчи Шăнтал районĕнчи ял. . Чураклей юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Шăнтал районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Под-Вэр-Ю
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Хуракассинчи трагеди
Хуракассинчи трагеди (Хуракасси шкулĕнчи пушар), — Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районне кĕрекен Хуракассин ялĕн шкулĕнче сиксе тухнă пушарта пулнă питĕ хăрушла инкек-синкек.
Ку йывăр пăтăрмах 1961 çулхи чӳк уйăхăн 5-мĕшĕнче пулса иртнĕ. Пурĕ 106 ачапа тăватă вĕрентекенĕн пурнăçĕ сарăмсăр татăлнă.
Пĕрлехи хыпарсем
Çак кун ачасем ял варринчи йывăç шкула пуçтарăннă. Вĕренӳ çулĕн чĕрĕкĕ вĕçленнĕ май, тата уявпа каникул пуçламăшне саламласа шкулта концерт хатĕрленĕ. Пиччĕшĕсемпе аппăшĕсем концерта шкула çӳремен йăмăкĕсемпе шăллĕсене те илсе пынă. Юрă шăраннă вăхăтра юнашарти физика пӳлĕмĕнче хăрушла шартлатса çурăлнă сасă илтĕнсе кайнă хыççăнах ачасемпе, вĕрентекенсемпе тулнă зала тавраллах çулăм çавăрса илет. Шалтисем кам чӳрече патне, хăшĕ алăк патне талпăннă, анчах хăшĕ ăçта — нихăшĕ те нимĕн те ăнланман.
Тепĕр кунне ирпе ирех, вырăнти влаç хушăвĕпе (ыранччен хăварма юрамасть, ыран — Октябрьти революци кунĕ. Уяв сĕмне нимĕн те ан пăстăр), ялтан инçех мар çăва çинче тракторпа траншея чавтарнă, пĕчĕк çеç тупăксене ретĕн-ретĕн вырнаçтарса тракторпах çĕрпе хупланă. Пушар ытамĕнчен хăтăлайман 106 ачапа (вăл шутра шкул çулне çитмен 20 тата 7 çулти 24 ача) 4 вĕрентекен тăванла масар çинче ĕмĕрлĕх канăç тупнă.
Шкул директорĕпе (Ярукин С. И.) физика вĕрентӳçне (Иритков М. Н.) ĕçрен хăтарнă та суда панă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн историйĕ Категори:Раççейри пушарсем Категори:1961 çулта пулнă пушарсем Категори:Чăваш АССР Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕ Категори:Чӳкĕн 5-мĕшĕнче пулнисем Категори:1961 çулăн чӳк уйăхĕ
Аникеевский
Аникеевский — Пушкăрт Республикин Ишимпай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 17 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимпай районĕ
Лепетер
Лепетер, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Бельцы
Бельцы (Bălţi), — Молдавин пысăкăш енчен виççĕмĕш хули. Днестр юппи Реут юханшыв хĕрринче вырнаçнă. Кишинёв тĕпхуларан 135 çухрăмра.
Географи
Бельцы Молдавин çурçĕр енĕнче Кишинёв 120 çухрăмра çурçĕр-анăçалла вырнаçнă. Реут Реуцеле кĕнĕ вырăнта ларать. Реут хули витĕр çурçĕр-тухăçран кăнтăр-анăçалла, Реуцел - кăнтăр-тухăçран çурçĕр-анăçалла юхтараççĕ. Юханшывсен иккĕшĕн хулари вăрăмăшĕ 17 çухрăм. Çавăн пекех Бельцы хулинче Копачанка тата Флэмындэ пĕчĕкрех юханшывсем пур, Реут юпписем. Пурте Днестр бассейнине йышăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Молдави хулисем
Абсалям (Учала районĕ)
Абсалям — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 105 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453712, ОКАТО кочĕ — 80253849004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Лукас-Еган (Кĕçĕн Мег-Тыг-Еган юппи)
Лукас-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Çеçенхир фрончĕ
Çеçенхир фрончĕ — совет çарĕсен Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнчи операци-стратеги пĕрлешĕвĕ. Фронт 1943 çулта Вăта Раççейре тата Тухăç Украинăра вăрçнă.
Каçăсем
Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче Категори:Украина Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче *
Кинель-Черкас районĕ
250px|right|thumb Кинель Черкас районĕ — Самар облаçĕн тухăçĕнчи административлă виçи.
Административлă тĕпĕ — Кинель Черкас чиркӳ ялĕ.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ — 2469 çм². Паллă юханшывĕсем — Мăн Кинель, Кĕçĕн Кинель, Мăн Толкай.
Кун-çулĕ
Района 1928 çулта туса хунă.
Лавриненко Дмитрий Фёдорович
Дмитрий Фёдорович Лаврине́нко (чӳк, 14, [1914]], Бесстрашная станица, Лаба уйрăмĕ, Кубань облаçĕ, Раççей империйĕ— Раштав, 18, 1941, Горюны Волоколамск районĕ, Мускав облаçĕ, РСФСР, СССР) — совет офицерĕ, танк асĕ, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннăскер. Совет Союзĕн Паттăрĕ (1990).
Кинель-Черкас районĕ
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Халах йышĕ 48,4 пин çын (Отрадный хулине шута илмен). Пурĕпе районта 50 ял-хула.
Лавриненко Дмитрий Фёдорович
1934 çулта хăйĕн ирĕк кăмăлĕпе РХХÇ тăнă, кавалерие лекнĕ. 1938 çулăн çу уйăхĕнче Чĕмпĕрти танк училищинче вĕренсе тухнă. Анăç Украина харçине тата Бессараби харçине хутшăннă. ССРС анăç чиккинчен чакса пынă хыççăн 1941 çулхи çурла уйăхĕнче М. Е. Катуков полковникăн 4-мĕш (чӳкĕн 11-мĕшĕнченпе — 1-мĕш гварди) танк бригади йышĕнче. Иккĕ уйăх çурă хушăра 28 тытăçура кĕрешсе тăшманăн 52 танка пĕтернĕ, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче Хĕрлĕ Çарăн чи маттур танкисчĕ шутланать. Раштавăн 18-мĕшĕнче Волоколамск патĕнче çапăçу хыççăн мина ванчăкĕ çапнипе Д. Ф. Лавриненко паттăрăн вилет.
Кинель-Черкас районĕ
Экономика
Кинель Черкас районĕнче 18 пысăк ял хуçалах йĕркелĕвĕ, 128 çĕр ĕçчен фермер хуçалăхĕ. 4 банк тата 2 страх обществи.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн районĕсем
Лавриненко Дмитрий Фёдорович
Вăрçă вĕçленсен бронетанк çарĕсен маршалĕ М. Е. Катуков, çар генералĕ Д. Д. Лелюшенко, çавăн пекех кубань çыравçисемпе тăван ен тĕпчевçисем Лавриненкона чысласшăн тăрăшнă, 1990 çулхи çăвăн 5-мĕшĕнче ăна Совет Союзĕн Паттăрĕ хисепĕпе тивĕçтернĕ (вилĕмĕ хыççăн).
Асăрхавсем
<references group="сн"/>
Каçăсем
Категори:Çапăçура вилнисем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин танкисчĕсем Категори:РХХÇ поляк харçине хутшăннисем
Илюшиха (Бехтемир юппи)
Илюшиха — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Бехтемир юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Мăн Мамăш
Мăн Мамăш, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Вьенна (департамент)
Вьенна (франц. Vienne) — Францин хĕвеланăç енче вырнаçнă, Пуату — Шарант регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 86. Администрациĕ Пуатье хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 399 пин (1999) çын.
Географи
Департамент шутне 3 округ, 38 кантон тата 281 коммуна кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Нарăс, 7
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Краснов-Кĕçĕнни Григорий Иванович
Краснов-Кĕçĕнни Григорий Иванович (1908 çулхи раштавăн 6-мĕшĕнче Тутарстанăн Пăва районĕнчи Кипеккасси ялĕ, Хусан кĕперни (халĕ Тутарстанăн Пăва районĕ) — 1978 çулхи çу уйăхĕн 31-мĕшĕ, Çĕнĕ Шупашкар, Чăваш АССР, РСФСР СССР) —сăвăç, прозăçĕ.
Сарга (Кобра юппи)
Сарга — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Краснов-Кĕçĕнни Григорий Иванович
Пурнăçĕ
1908 çулхи раштавăн 6-мĕшĕнче Тутарстанăн Пăва районĕнчи Кипеккасси ялĕнче çуралнă.
Сарга (Кобра юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Краснов-Кĕçĕнни Григорий Иванович
Пурнăçĕ
Шупашкарти чăваш рабфакĕнче, Мускав патшалăх университечĕн медицина факультетĕнче, Мускав кинематографи институчĕн сценари факультетĕнче вĕреннĕ.
«Пионер сасси» хаçатăн, «Тăван Атăл» журналăн редакцийĕсенче ĕçленĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
Ӗçĕсем
Унăн кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем
Çеçенхир сăвăрĕ
thumb|right|300px|Çеçенхир сăвăрĕ Сăвăр — кĕлетки тăршшĕ 50-58 сантиметр, йывăрăшĕ 4-6 килограмм. Сăвăрсем çемьепе шăтăкра пурнаççĕ. Шăтăк тарăнăшĕ 2-3 метра çитет, тăршшĕ вара 10 метртан та иртме пултарать. Кĕркунне шăтăкне питĕрсе çывăрма выртаççĕ. Çуркунне вăрансах чупаççĕ. Сăвăр ами 40-42 кунран 3-5 çура тăвать. 26 кунран çурасем курăк çиме тытăнаççĕ. Наркăмăшлă курăксемсĕр пуçне нимĕнле ӳсентăрана та тиркемеççĕ. Сăвăрсем 10-12 çул пурнаççĕ. Пирĕн патăрта вĕсем ĕлĕк пайтах пулнă. Хальхи вăхăтра сăвар ятарласа килсе янă хыççăн кăна тепĕр хут ĕрчеме пуçланă. Паянхи куна сăвăр колонийĕсем Патăрьел тата Çĕрпӳ районĕсенче пур.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Сăвăр йышшисем Категори:Евразири сĕтпе ӳсекенсем
Байбак
Мăн Чăкăр
Мăн Чăкăр, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Покойник-Шор
Покойник-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Хайма юханшывăн сылтăм çыранĕпе 1 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Бурангулово (Мансуровский сельсовет)
Бурангулово  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 83 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453713, ОКАТО кочĕ — 80253849005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Алёшкино
Алёшкино — Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ирçĕ ялĕ.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕсем
Ромадановка (Верхоторский ял тăрăхĕ)
Ромадановка  — Пушкăрт Республикин Ишимпай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 132 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453228, ОКАТО кочĕ — 80231825003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимпай районĕ
Мегтыг-Еган (Тарăн Сабун юппи)
Мегтыг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Тарăн Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Пысăк çĕр мулкачĕ
Категори:Чĕрчунсем Категори:Çĕр мулкачĕ йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Сĕтпе ӳсекенсем
Текискьяк
170px Текискьяк (Tequixquiac) — Мехико кĕрекен мексика муниципалитечĕ. Пурăнан халăх йышĕ 31 080 çын.
thumb|left|200px|Текискьяк
Мэр — Шочитль Рамирес Рамирес.
Правительство
thumbnail|200px|right|Сантьяго Текискьяк муниципалитечĕн çурчĕ.
Каçăсем
Категори:Мехико муниципалитечĕсем
Кинель Черкас
Кинель Черкас, Kinel Cerkas — Самар облаçĕнчи Кинель Черкас районĕн административлă тĕпĕ.
Тавралăхĕ
Кинель Черкас ялĕ Самартан 110 çм тухăçалла, Мăн Кинель çинче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Халăх йышĕ — 18,5 пин çын (2003).
Администраци çумĕнче хăна çурчĕ кĕтет. Ялăн тухăç айăккинче санатори; варринче — училище общежитийĕ.
Почтăпа калаçу пункчĕ Красноармейски урамĕнче, Гагарин ячĕллĕ кинотеатр хыçĕнче вырнаçнă. Вырăнта тухакан хаçат «Трудовая жизнь» тата ТВ-10 инçекурав пур. Темиçе банкомат (пĕри «Арбат» ТЦ-ĕнче), тĕп урамĕсене каçпа çутатаççĕ.
Кун-çулĕ
Яла 1744 çулта никĕсленĕ.
Спорт
Кинель Черкасра "Торпедо-Вега" футбол команди пур, вăл "Урожай" стадионĕнче, облаç чемпионатĕнче вылять.
Çӳлти Вьенна
Тури Вьенна (франц. Haute-Vienne) — Францин хĕвеланăç енче вырнаçнă, Лимузен регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 87. Администрациĕ Лимож хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 353,9 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 5 520 км² танлашать. Департамент тăрăх Вьенна тата Шаранта юханшывсем юхаççĕ.
Департамент шутне 4 округ, 52 кантон тата 373 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Тури Вьенна — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Лимузен провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Департамент ячĕ Вьенна юханшыв ятĕнчен пулса кайнă.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Суран (Кобра юппи)
Суран — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Каба (Садра юппи)
Каба — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Садра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Покойница-Юнко
Покойница-Юнко — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кечь-Пель юханшывăн сулахай çыранĕпе, 21 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Пĕчĕк сăрă арлан
Пĕчĕкке сăрă арлан — ахаль арлан пекех мĕшĕлти чĕрчун, анчах кĕлеткипе унран чылай пĕчĕкрех. Унăн пурнăçĕ кил-çурт шăшийĕпе тачă çыхăннă. Ăçта кил-çурт шăшийĕ пур - çавăнта сăрă арлана та курма пулать. Пĕчĕкке сăрă арлан ӳсентăран вăррипе тăранса пурнать, тĕрлĕ хурт-кăпшанка та тиркемест. Пуслăхра 6-8 çура пулать. Виçĕ эрнерен çурасем хăйсем тĕллĕн пурăнма пуçлаççĕ. Сăрă арлансем тырпула нумай пĕтереççĕ. Пирĕн тăрăхра сăрă арлансен сиенĕ пысăках мар, мĕншĕн тесен ку чĕрчунсем кунта йышĕпе питĕ сахал.
Категори:Арлан йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Пысăк хăлхаллă çара çерçи
мини|справа|250px|Мăйăхлă çара çерçи
Пысăк хăлхаллă çара çерçи, (Myotis bechsteinii) — кĕлетки хӳри пекех 5 сантиметр тăршшĕ. Кăнтăрла ку çара çерçисем мачча тăрринче, йывăç хăвăлĕсенче пуçтарăнаççĕ. Каçхине апата тухаççĕ. Пысăк хăлхаллă çара çерçи ытларах лĕпĕшсемпе вăрăмтунасене тытать. Йышĕ пур çĕрте те сахал. Пысăк хăлхаллă çара çерçисенчен чылайăшĕ ытти çара çерçисем пек кăнтăралла вĕçсе каймасть - путвалсемпе нӳхрепсене кĕрсе хĕл каçма юлать.
Пысăк хăлхаллă çара çерçи амисем пĕр-икĕ çура çăвăрлаççĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Çара çерçи евĕрлисем‎
Венесуэла мусăкĕ
Венесуэла мусакĕ — венесуэл культурин пайĕ, унăн шутне халăх йăлинчи, çаплах хальхи тĕрлĕ мусăк жанрĕсем, çĕр-шыври кашни географи регионĕнче хăйне евĕр, кĕреççĕ.
Фольклор
Венесуэлăра Гаита Джулиана жанăра кăмăллаççĕ. Çак мусăк Джулия штатĕнче çуралнă, раштав кунĕсенче питĕ унăн кĕвви-юрри халăха савăç кӳрет.
Поп- тата рок-мусăкĕ
Поп- тата рок-мусăкне кунта питĕ кăмăллаççĕ. Рикардо Монтанер, Хосе Луис Родригез "Эль Пума", Франко ДеВита, тата Илан Честер ытти латин-американ патшалăхĕсенче те паллă пулаççĕ. Дуглас Вейл (Альтернативлă поп-мусăкĕ) çавăн пекех Венесуэлăра пала пулса тăрать.
Классика мусăкĕ
Венесуэлăра çак композиторсем тăрăшнă: Антонио Лауро, Мойзес Молейро, Тереза Каррено (вăлах пĕтĕм тĕнчипе паллă пианист), Густаво Дудамел тата Эдуардо Мартуре, Антонио Эстевез, Федерико Руис (урăх жанрсенче те тăрăшнă) тата Винсент Эмилио Сойо, Роберто Русситти.
Паллă музыкантсем тата мусăк ушкăнĕсем
Паллă венесуэл музыканчĕсем: Альберто Наранья, Чео Артадо, Герман Гамбо, Джульберто Ибаретто, Руди Регаладо, Хуан Карлос Салазар, Хуаскар Баррадас, Сесилия Тодд, Соледад Браво, Видал Колменарес, Мария Тереза Чачин, Итало Пиззоланте тата Луис Сильва çаплах мусăк ушкăнĕсем: Серенада Гуайанеза, Гуаго, Гурруфио ансамблĕ тата Малегуа.
Каçăсем
Категори:Венесуэла
Нарăс, 11
Уявсем
Чирлекен çынсен тĕнчери кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Тадеуш Ружевич
Таде́уш Руже́вич (Tadeusz Różewicz; юпа, 9, 1921, Радомско—ака, 24, 2014, Вроцлав) — поляк сăвăçи, прозăçи тата драматургĕ. Нумай парне лауреачĕ, Польшăри темиçе университетăн хисеплĕ тухтăрĕ. Германи ӳнер академин пайташĕ (Бавари ӳнер академин пайташĕ (1981), Берлин ӳнер академин пайташĕ (1987).
Биографи
Ашшĕ-амăшĕ Радомскона Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи вĕçленнĕ хыççăнах куçса килнĕ. Амăшĕ, Мария Стефания Гельбард (1896—1958), йутей кăкĕнчен, качча тухас умĕн католицилĕхе кĕнĕ. Тадеуш Ружевич 1921 çулхи юпан 9-мĕшĕнче Радомско хулинче çут тĕнчене килнĕ, вăл Владислав Ружевич (1885—1977), суд çыруçин, иккĕмĕш ывăлĕ пулнă. Çав кун Радомскона Юзеф Пилсудский килне пулнă. Пиччĕшĕ — Януш, каярах сăвăç, шăллĕ — Станислав, каярах кинорежиссёр тата сценарист.
Пĕрремĕш вĕрентекенĕ пиччĕшĕ пулнă. Тадеуш хăйĕн пĕрремĕш сăввисене хаçатсенче пичетленĕ, Юзеф Чеховичпе тата Казимир Вежинскипе çыру çӳретнĕ. Çапоах «Польска збройна» журнал иртернĕ поэтика конкурсĕнче çĕнтернĕ.
Тадеуш Ружевич вунçиччĕ çултанах пичетленме тытăннă. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи тапхăрĕнче Януш пиччĕшпе пĕрле партизан юхăмне, Тăван Ен çарĕ йышĕнче, хутшăннă. Вăрçă вăхăтĕнче унăн пĕрремĕш кĕнекине — «Вăрманти ахрăм» — вăрттăн кăларнă. Пиччĕшне гестапо 1944 çулта айăпласа вĕлернĕ.
1968 çулта литература ĕç-пуçĕн майĕпе Вроцлава куçса кайнă.
Ывăлĕ — Ян Ружевич (1953—2008), театр режиссёрĕ.
2003 çулта Польшăра Тадеуш Ружевичĕн нумай томлă пултарулăх ĕçĕсен пухмачне пичетлеме тытăннă. Różewicz T. Utwory zebrane. W 12 T. (Proza (T. I—III). Dramat (T. IV—VI). Poezja (T. VII—X). Matka odchodzi (T. XI). Nasz starszy brat (T.XII)). Wrocław. 2003—2006.
2014 çулхи акан 24-мĕшĕнче Вроцлавра куçне хупнă.
Каçăсем
Категори:Поляк сăвăçисем Категори:ПХР патшалăх парнин лауреачĕсем Категори:Нике парне лауреачĕсем Категори:Гданьск университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем Категори:Вроцлав хисеплĕ гражданĕсем
Лютеций
Лютеци — 71 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси 174,967; Lu тесе паллă тăваççĕ(Lutecium), лантаноидсен шутне кĕрет.
Хакĕ
>99,9 % тасалăхлă лютеци металĕн 1 кг хакĕ 3.5-5.5 пин доллар. Лютеци сайра çĕр металĕсен хушшинче чи хакли. Хакĕ лютецине ытти сайра çĕр металĕсенчен уйăрма кăткăс пулнипе тата сахал усă курнипе çыхăннă.
Изотопĕсем
Çутçанталăкри лютеци икĕ изотопран тăрать: стабиллă 175Lu ( 97,41 %) тата бета-радиохастар 176Lu (2,59 %, çурма аркану тапхăрĕ 3,78 çул).32 искусствелла радиохастар радиоизотоп пурри паллă
Çутçанталăкра сарăлни
Çĕр хуппинче 0,00008 % массăпа. Тинĕс шывĕнче 0,000 0012 мг/л. Тĕп минералĕсем — ксенотим, эвксенит, бастнезит.
Сенегал
Географи
300px|left|thumb|Сенегал рельефĕ Сенегал — саваннăсемпе сайра вăрмансем ӳсекен тӳрем çĕршыв, субэкватор кламтĕнче вырнаçнă. Сенегал тăрăх типмен икĕ юханшыв юхать - çурçĕрте Сенегал тата кăнтăрта Казаманс. Ыттисем типĕ тапхăрта шывсăр юлаççĕ. Шултра чĕрчунсене пĕтемпех пĕтернĕ теме пулать, çавах саваннăра антилопăсем тĕл пулаççĕ. Шакал, гепард, леопард çын çитмен вырăнсенче çеç юлнă. Вĕтĕ кышлакансем, кайăксем, тĕрлĕ хуртсме нумай. Çыран хĕррринчи шывра пулăсем, çав шутра акулăсем, нумай.
Халăх
Халăх йышĕ - 14,1 млн (июль 2010). Çулталăкра ӳсни - 2,7 %, пĕр хĕрарăм вăтамран 4,86 ача çуратнă. Вăтамран 59 çул пурăнаççĕ (57 - арçынсем, 61 - хĕрарăмсем). ВМЧ вирусĕ çынсен 1 % (2007) яхăн. 20 яхăн этника ушкăнĕ, вĕсенчен чи йышлисем волоф (43 %), фульбе (24 %)тата серер (15 %). Шуррисем (французсемпе ливансем) 1% яхăн. Официалă чĕлхе — франци, вырăнти чĕлхесемпе анлă усă кураççĕ. Арçынсен 51 %, хĕрарăмсен 29 % хутла пĕлеççĕ. Тĕн — мусульман 94 %, христиан 5 %, вырăнти тĕнсем 1 % яхăн.
Хулара пурăнакансен шайĕ 42 % (2008).
Административла пайлану
thumb|right|300px|Сенегал обаçĕсем Сенегал 14 облаçе пайланать.
Асăрхавсем
* Категори:Франс чĕлхиллĕ патшалăхсем Категори:Тинĕс патне тухакан çĕршывсем Категори:Унитарлă патшалăхсем Категори:Хĕвеланăç Африка
Маломуйнаково
Маломуйнаково — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 133 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453713, ОКАТО кочĕ — 80253849006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Тени ял тăрăхĕ
Тени ял тăрăхĕ — Чăваш Енри Элĕк районĕн администрациллĕ пайĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăхĕнче 900 çын (2006) пурăнать. Администраци Тени чиркӳллĕ ялĕнче вырнаçнă. Район тĕпне çитме 7,5 çухрăм.
Çутçанталăкĕ
Чылайрахăшĕпе вăрман тăприллĕ сăрă çĕр, вĕсем районăн 85% таран территорине йышăнаççĕ. Халĕ пур çĕре тенĕ пекех сухаласа усă кураççĕ.
Ял тăрăхĕнче климат вăтам континентлă. Хĕлле сивĕ, çилсем вĕреççĕ, çуллв ăшă. Хĕллехи вăтам температура — -12,9 °C тан, çуллахи — +18,3 °C. Палăртса юлнă чи сивĕ температура — -44 °C, чи ăшши — +37 °C.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Элĕк районĕнчи муниципалитетсем
Çĕр
Çĕр (астрономи символĕ: ) — Хĕвелтен виççĕмĕш тăракан планета, хĕвелĕн спутникĕ. Ун патĕнче çаврăнса тăрать. Хăйĕн йĕри тавра 24 сехет (пĕр кун) хушинче, хĕвель йĕри тавра 12 уйăх (пĕр çул) хушинче çаврăнать. Çулла хĕвел патне çывăха пырать те çӳле хăпарать, хĕлле инçете каять те аяла анать.
Çĕрĕн кун-çулĕ
Çĕр тата ытти Хĕвел системин планетисем 4,54 млрд çул каялла пĕрлĕх Хĕвел тĕтрелĕхĕнчен, диск евĕр тусанпа газран, Хĕвел хыççăн пулса тăнă.
Хорми
Çĕр çаврака, тăпраран, хăйăртан, тăмран, шывран, сывлăшран тăрать.
Хими тытăмĕ
Çĕрĕн йывăрăшĕ 5,98 яхăн кг тан. Вăл чылайрах тимĕртен (32,1 %), йӳçлĕкрен (30,1 %), кремнирен (15,1 %), магнирен (13,9 %), серăран (2,9 %), никкĕльрен (1,8 %), кальцирен (1,5 %) и алюминирен (1,4 %) тытăнса тăрать; ытти элеменчĕсем çине 1,2 % юлать.
Шалти тытăмĕ
мини|220px|[[Çĕр (планета)|Çĕрĕн пĕтĕмĕшлĕ тытăмĕ]]
Çĕрĕн мантийĕ
мини|Çĕр моделĕ Манти — Çĕрĕн силикатлă çавра капламĕ. Вăл ытларах ту тăприллĕ перидотитсенчен — магни, тимĕр, кальци селикачĕсенчен тăрать. Мантийĕн ту тăприсем кăштах шăраннисем Çĕр витĕмĕн çӳлти сийне хăпарнă çем базальт е унăн евĕр шăранчăкĕсем пулса тухаççĕ. Манти Çĕр йывăрăшĕн 67 %, 83 % яхăн калăпăшĕн пайĕ пулать. Вăл Çĕр витĕмĕн аялти чиккинчен 5 — 70 километр пуçланса, тĕшĕн чиккине çити, 2900 км пырать.
Çĕрĕн тĕшĕ
Тĕшши тимĕр-никĕль хутăш шăранчăкĕсенчен, ытти сидерофиллă элементсенчен тăрать.
Тектоника платформисем
мини|Çĕрĕн тектоникă платхормисен картти.
Уйăх
мини|Çĕр Уйăх çинчен курăнни
Фёдоровка (Кобра юппи)
Фёдоровка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 139 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Поперечный (Кĕçĕн Асес-Еган юппи)
Поперечный — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Асес-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Янги-Аул (Ишеевский ял тăрăхĕ)
Янги-Аул  — Пушкăрт Республикин Ишимпай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 140 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453236, ОКАТО кочĕ — 80231835006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимпай районĕ
Ламарк Жан Батист
Жан Батист Пьер Антуан де Моне шевалье де Ламарк  – (01.08.1744, Базантен, Сомма- 08.02.1829, Парис) - Зоологи, ботаника енĕпе ĕçленĕ ăсчах.
Биологсенчен чи малтан халь «ламаркизм» пек паллă эволюци теорине тума хăтланнă. Биологи тĕсĕсем пулнине сирнĕ.
Çăв вăхăтри çынсем ун ĕçне хакламан, вилне хыççăн çĕç хальхи вăхăтра та вĕçленмен вери дискусси пуçланнă.
1809 çулта пичетленнĕ «Зоологи философийĕ» пысăк пĕлтерĕшлĕ.
Ĕçĕсем
Ботаника тата зоологи ĕçĕсемсĕр пуçне Ламарк гидрологи, геологи тата метеорологи хайлавĕсем çырнă.
1802-мĕш çулта пичетленĕ «Гидрогеологи» ĕçĕнче вăл геологинче Историзм тата актуализма принципĕсене çута кăларнă.
Литература
Çавăн пекех Ламаркизм статьяра литература пур.
Асăрхавсем
Категори:Франци биологĕсем
Омега (пĕлтерĕшсем)
Омега (ὦ μέγα — пысăк «о»):
Вогез
Вогез (франц. Vosges) — Францин хĕвелтухăç енче вырнаçнă, Лотаринги регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 88. Администрациĕ Эпиналь хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 381 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 5 874 км² танлашать. Вогез сăрчĕсенче вырнаçнă департамент тăрăх Сона юхать.
Департамент шутне 3 округ, 31 кантон тата 515 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Вогез — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Лотаринги провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Департамент ячĕ Вогез сăрчĕсен ятĕнчен пулнă.
1793 тата 1795 çулсенче департамент çĕрĕсем шутне юнашар вырнаçнă Сальм кнеçлĕхпе Шмирек провинци çĕрĕсене хушнă. 1870-1871 çулсенчи Франксемпе Прусси вăрçи хыççăн департаментăн 4% патнелле Германине куçнă.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Тĕнче
Тĕнче сăмахăн темиçе пĕлтерĕш пур:
Кăтра Мишши
Кăтра Мишши (паспортра: Кудрявцев-Ильин Михаил Ильич, (1911, чӳк, 6, Тури Панкли ялĕ, Етĕрне уесĕ, Хусан кĕперни, (Чăваш Енĕн Муркаш районĕ) — 1944 çулхи пуш уйăхĕн 6-мĕшĕ, Тернополь хули, Украина), — чăваш прозăçи.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хелĕ
Кăтра Мишши 1911 çулхи чӳк уйăхĕн 6-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи Тури Панкли ялĕнче çуралнă.
Белград
Белград (Београд, Beograd) — Серби тĕп хули. Халăхĕ 1 670 000 çын (2002). Хуларан 7 çм анăçалла Белградăн аэропорчĕ пур. Хулана 1999 ÇАПУ çулхи бомбардировкисем вăхăтĕнче питĕ аркатнă.
Кăтра Мишши
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хелĕ
1929 çулта Тивĕшри сакăр çул вĕренмелли шкула пĕтернĕ. Кайран Шупашкар педагогика техникумĕнче (1932) тата педагогика институтĕнче (1938) пĕлӳ пухнă.
Белград
Истори
Хулан историйĕ кельтсен тапхăрĕнчен пуçланать, вĕсем Савăпа Танай пĕрлешнĕ çĕрте Сингидунум пурăну вырăнне никĕсленĕ. Белграда 40 çар çĕнтерсе илнĕ, 38 хут ăна кĕл çинче çĕнĕрен хăпартнă. Хулан авалхи хӳтлĕхĕсем кельтсен, римсен, готсен, франксен, славянсен тата турккăсен тапăнăвне те тӳснĕ.
Кăтра Мишши
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хелĕ
1938-1940 çулсенче Хĕрлĕ Çарта пулнă.
Белград
Культура, çутĕç
Белград сербсен культурин, çутĕçĕпе ăслăхĕн сăпки пулать. Хулара нацин ăслăхпа ӳнерлĕхĕн чылай кил-çуртне никĕс хунă. Кунта Серби ăслăхпа ӳнер академийĕ (1886 çулта никĕсленĕ), Серби патшалăх академийĕ; Серби наци библиотеки (1832); Наци музейĕ (1841); Наци театрĕ (1869). Хулара Белград университечĕ (1808), Ӳнер университечĕ ĕçлеççĕ.
Кăтра Мишши
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хелĕ
Ачасене вĕрентнĕ, Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ пулса ĕçленĕ.
Белград
Хуçалăхĕ
Белград паллă чукун çул çыххи пулать, хула урлă Европăн тĕп автомагистралĕсем иртсе каяççĕ. Хулара тĕнчери юханшыв порчĕ, аэропорт тата телекоммуникаци тĕпĕ пур. Белградра паллă экономика тата ялхуçалăх хăватлăхĕсем, уйрăмах металлурги, машинă тăвакан тата электрон промăçлахĕ, сутă-илӳпе банк ĕçлĕхĕ аталаннă.
Паллă куравĕсем
Белградра Сăваплă Савва храмĕ (Балканра чи пысăк чиркӳ), Калемегдан Белград карманĕпе пĕрле, этеплĕх палăкĕсем тата урăх илем курăмĕсем, нумай шутлă археологи тупсăмĕсем, материаллă культура тĕслĕхĕсем. Çак паллăсем ĕлĕк Белград таврашĕнче мăн аталаннă цивилизаципе этеплĕх пулнине пелтереççĕ.
Кăтра Мишши
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хелĕ
1944 çулхи пуш уйăхĕн 6-мĕшĕнче Тернополь хулине ирĕке кăларнă чухне çапăçура вилнĕ.
Белград
Климат
Климачĕ — вăтам континентлă. Вăтам температурăсем: кăрлăчра — −3 пуçласа +9 °C тариччен, утăра — от +18 — +25 °C.
Кăтра Мишши
Пултарулăх ĕçĕсем
Пĕрремĕш калавне 1932 çулта «Сунтал» журналĕнче пичетленĕ.
Белград
Каçăсем
Категори:Белград Категори:Серби хулисем
Кăтра Мишши
Пултарулăх ĕçĕсем
1932-1941 çулсенче хаçатсемпе журналсенче вăл çырнă 20 ытла илемлĕ калав пичетленнĕ. Чи паллисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш Ен çыравçисем Категори:1911 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 6-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Хусан кĕпернинче çуралнисем Категори:Пушăн 6-мĕшĕнче вилнисем Категори:1944 çулта вилнисем Категори:Украинăра вилнисем
Макарова Антонина Макаровна
Антони́на Мака́ровна Мака́рова (качча кайсан Ги́нзбург), «Тонька-пулемётчица» витлевĕ (1921 — çурла, 11 1979) —Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнчи Локоть тăрăхĕн палачĕ, нимĕç оккупаци влаçĕпе вырăс коллаборационисчĕсен хĕсметĕнче тăнă чухне 1500 ытла çынна персе вĕлернĕ.
Локоть хăйтытăмлăх енĕнче ирсĕр ĕçĕсем
1941 çулта, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче санитаркă пулнăскер, оккупициленĕ территорире юлать. Хăйĕн кăмăлĕпех. Локоть тăрăхĕн Локоть районĕнчи пулăшав полицине (см) çырăнать, унта вăл совет партизанĕсемпе вĕсен тăванĕсене персе пăрахнă (пурĕпе 1500 çынна яхăн, официаллă информаципе). Çынсене персе пăрахма полицире Максим пулемёта ыйтнă.
Вăрçă вĕçĕнче Макарова медицина аппăшĕн суя документне тупса хоспитăле ĕçе вырнаçнă, В. С. Гинзбург фронтовика качча тухнă, упăшкин хушаматне илнĕ.
Айăпшăн тавăрни
Чылай хушă ПХК органĕсем сутăнчăка тупма пултарайман, мĕншĕн тесен çуралнă чухнехи хушамачĕ Парфёнова пулнă, анчах та йăнăшшăн Макарова тесе çырнă. Тĕменре пурăнакан пиччĕшĕ ютçĕре кайма 1976 çулта анкетăна хыпар тултарнă чухне тин çак çие тухать. Макаровăна 1978 çулхи çулла Лепельре (Белорус ССР) аресленĕ, вăрçă йĕксĕкне Брянск облаçĕн 1978 çулхи чӳкĕн 20-мĕшĕнчи суд сессийĕн йышăнăвĕпе 1979 çурлан 11-мĕшĕнче унăн пурнăçне татнă.
Каçăсем
Категори:Вырăс коллаборационисчĕсем Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче Категори:Хĕрарăмсем вăрçăсенче Категори:Совет Союзĕнче персе пăрахнисем Категори:Хĕрарăм-вĕлерӳçсем Категори:Вĕлерӳçсем
Помолесъшор
Помолесъшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Хоседа-Ю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 119 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Турхан Упи
Турхан Упи — Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи чăваш ялĕ.
Кунçул
Кивĕ Упи ялĕнчен уйрăлса тухнă.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Çĕпрел районĕн ялĕсем
Хура пăсара
thumb|right|300px|Хура пăсара Хура пăсара — çур метртан кĕскерех чĕрчун, йывăрăшĕпе пĕр килограмран иртет. Хура пăсарана вăрман пăсари теççĕ пулсан та вăл пысăк вăрмансене килĕштерсе каймасть. Ытларах пĕчĕк вăрмансенече, катасенче, вĕтĕлĕхсенче, хăвасенче сарăлнă. Пирĕн тăрăхра пăсарасем кил-çурт çывăхне те вырнаçаççĕ. Пăсара каç пулсан апат шырама тухать. Кăнтăрла çын куçне курăнасран хăрать. Кил-çурт таврашĕнче хур-кăвакал, чăх чĕпписене тапăнса пысăк сиен кӳрет. Апла пулин те пăсаран тĕп апачĕ -  тĕрлĕрен кăшлакан чĕрчунсем. Вĕсене пĕтерсе пăсарасем пысăк усă кӳреççĕ. Пăсара ами утă уйăхĕнче 4-6 çура тăвать. Пирĕн республикăра хура пăсара йышĕ 200-350 пуçа çитет. thumb|leftthumb|Пăсара йĕрĕсем
Категори:Чĕрчунсем Категори:Сăсар йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Çĕнĕ Çĕпĕр метрополитенĕ
Novosibirska metroo
Раççейри чĕлхесен ят-йышĕ, калаçакансен шучĕпе
Пĕтĕм Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕпе Раççейре 150 чĕлхепе усă кураççĕ.
Çак чĕлхесен чылайрахăшĕпе 10 пине яхăн çын çеç калаçма пултарать, вĕсем çухалма патне çитнĕ.Раççейри пĕчĕк чĕлхесен Википеди уйрăмĕсене пулăшма «Раççей чĕлхисен Википедин пĕчĕк уйрăмĕсем» проект ĕçлет.
Македонсем
Македо́нсем (маке́донци ) — кăнтăр славян халăхĕ, чылайрахăшĕ Çурçĕр Македонире пурăнаççĕ, диаспори тĕнчери нумай çĕршывра пур.
Раççейри чĕлхесен ят-йышĕ, калаçакансен шучĕпе
Чĕлхесен ят-йышĕ, калаçакансен шучĕпе
Ят-йыша Пĕтĕм Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕн материалĕсемпе хатĕрленĕ.
Македонсем
Пурĕпе çĕр çинче 2—2,5 миллиона македон çын пурăнать. Тăван чĕлхе — кăнтăр славян чĕлхисен ушкăнне кĕрекен македон. Çырулăхĕ — кириллица никĕсĕпе.
Раççейри чĕлхесен ят-йышĕ, калаçакансен шучĕпе
Асăрхавсем
Раççей *
Македонсем
Каçăсем
Категори:Балкан халăхĕсем Категори:Греци халăхĕсем Категори:Албани халăхĕсем Категори:Болгари халăхĕсем Категори:Серби халăхĕсем
Раççейри чĕлхесен ят-йышĕ, калаçакансен шучĕпе
Асăрхавсем
List of languages of Russia
Нарăс, 12
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Казённая (Неня юппи)
Казённая — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Неня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Неня юпписем
Гвиней
мини|290px|Гвиней Гвиней (République de Guinée), — Хĕвеланăç Африкăра вырнаçнă патшалăх. Тĕп хули — Конакри.
Географи
200px|left|thumb|Гвиней рельефĕ Патшалăх лаптăкĕн çуррине яхăн çӳллĕ мар тусемпе платосем. Нимба ту - çĕрщыври чи çӳллĕ вырăн (1752 м).
Администратила пайлану
Гвиней 7 провинципе 33 префектурăyа пайланать. Тĕп хули Конакри провинци шутĕнче. 250px|Гвиней провинцйĕсем
Каçăсем
Категори:Тинĕс патне тухакан çĕршывсем Категори:Унитарлă патшалăхсем Категори:Франци чĕлхиллĕ патшалăхсем Категори:Хĕвеланăç Африка Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Çурхи вунçичĕ самант (телефильм)
«Çурхи вунçичĕ самант» (Семнадцать мгновений весны) — нумай сериллĕ илемлĕ телефильм. Юлиан Семёновăн пĕр ятлă романĕпе ӳнерленĕ.
Сюжет
Фильм Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче Германи капитуляцие йышăниччен, 1945 çулхи нарăсăн 12-мĕшĕнче — пушăн 24-мĕшĕнче пулса иртнĕ ĕçсем пирки каласа парать. Фильмăн тĕп сăнарĕ, ХХ тĕп аппаратĕнче ĕçлекен штандартенфюрер, совет разведчикĕ, Макс Отто фон Штирлиц, ăна Мускаври центрĕ Райхăн аслă ертӳçисенчен хăшĕ АПШпа тата Аслă Британипе сепаратлă калаçусем ирттерме хатĕрленнĕ пирки пĕлме хушаççĕ.
Штирлицăн ХХ малтанхи ĕçĕ-пуçĕпе РСХА пуçлăхĕ Кальтенбруннер кăсăкланать, вăл гестапона Штирлица вăрттăн тĕпчеме хушать.
Калаçусене чăрмавлас тесе, Штирлиц Райхăн влаçĕн аслă эшелонĕсен тавлашуллăхĕпе усă курать. Вăл тӳррĕнех Мартин Борман рейхсляйтера «фӳрере хирĕçле кавар» пирки пĕлтерет.
Каçăсем
Категори:ССРП телефильмĕсем, алфавитпа Категори:ССРП 1973 çулхи телесериалĕсем Категори:М. Горький ячĕллĕ киностудин телесериалĕсем Категори:ССРП драма телесериалĕсем Категори:Вырăсла телесериалсем Категори:Юлиан Семёновăн хайлавĕсене экранизациленисем Категори:Фильмсем, Микаэл Таривердиевăн мусăкĕпе Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки телесериалсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пирки телесериалсем Категори:ССРП хура-шурă фильмĕсем Категори:Штирлиц Категори:Фильмсем:Персонаж:Иосиф Сталин Категори:Шпионсем пирки телесериалсем
Шыв (пĕлтерĕшсем)
Шыв:
Хир пăсари
Хир пăсари — сăсар йышшисем шутне кĕрекен чĕрчун. Хир пăсари тесе ăна ахальтен каламан, вăл ытларах уй-хирте, çаранлă вырăнсенче пурăнать. Вăрман хĕррисене, вĕтлĕхе хир пăсарисем апат шырама çеç каяççĕ. Çын пурăнакан вырăна тиркеççĕ. Хир пăсари - чăн-чăн çăткăн чĕрчун. Вăл кăшлакан чĕрчунсемпе кăна тăранса пурăнать. Хăйĕн валли ятарласа йăва туса аппаланмасть çак пăсара - сăвăр, тыркас, арлан йăвисене пысăклатса йышăнать. Пĕр вырăнта нумай пурăнмасть - апат пĕтсе çитсен урăх вырăна пурăнма куçать. Çу уйăхĕнче ами 8-10 çура тăвать. Çурисем икĕ уйăхран-икĕ уйăх çурăран уйрăм пурăнма пуçлаççĕ. Пирĕн тăрăхра хир пăсари йышĕ 100 пуçран иртмест.
Каçăсем
Категори:Сăсар йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Татлембетово
Татлембетово — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 26 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453712, ОКАТО кочĕ — 80253849007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Собакина (Кĕçĕн Вах юппи)
Собакина — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Крымсарайкă ял тăрăхĕ
Крымсарайкă ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Элĕк районĕн администрациллĕ пайĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăхĕнче 1081 çын (2006) пурăнать. Администрацийĕ Крымсарайкă чиркӳллĕ ялта вырнаçнă. Район тĕпне çитме .. çухрăм. Ял тăрăхĕ шутне Кораккаси Крымсарайкă, Лопашка Мучикасси, Сурăмварри, Сурăмпуç Мучикасси, Хорнсор, Чартак, Шуркасси, Ярхуньушкăнь ялсем кĕреççĕ.
Çутçанталăк
Чылайрахăшĕпе вăрман тăприллĕ сăрă çĕр, вĕсем районăн 85% таран территорине йышăнаççĕ. Халĕ пур çĕре тенĕ пекех сухаласа усă кураççĕ.
Ял тăрăхĕнче климат вăтам континентлă. Хĕлле сивĕ, çилсем вĕреççĕ, çуллв ăшă. Хĕллехи вăтам температура — -12,9 °C тан, çуллахи — +18,3 °C. Палăртса юлнă чи сивĕ температура — -44 °C, чи ăшши — +37 °C.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Элĕк районĕнчи муниципалитетсем
Манăн кукка Бенжамен (фильм)
«Манăн кукка Бенжаме́н» (Mon oncle Benjamin) — 1969 çулăн кинофильмĕ. Клод Тильен романĕпе ӳнерленĕ.
Сюжет
Бенжамен тухтăр (Жак Брель) — ялти уçа кăмăллă çын.
Каçăсем
Категори:Франци кинокамичĕсем Категори:1969 çулăн кинокамичĕсем
Холуная (Кобра юппи)
Холуная — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пĕр кăмăллăх (профпĕрлĕх)
thumb Пĕр кăмăллăх (Solidarność, тулли ячĕ Ирĕклĕ хăй тытăмлă профпĕрлĕх «Пĕр кăмăллăх», Niezależny Samorządny Związek Zawodowy «Solidarność») — 1980 çулта Лех Валеса Гданьскри Ленин ячĕллĕ судоверфĕнче йĕркеленĕ Польша профпĕрлĕхĕсен пĕрлешĕвĕ.
«Пĕр кăмăллăх» 1989 çулти суйлавра çĕнтернипе социаллă лагерь юн тăкмасăрах арканса каять.
Кун-çулĕ
1980-мĕш çулсенче экономикăри йывăрлăхсене пула коммунистсене хирĕçле этем пĕрлешĕвĕ чылай çынна пухать, унăн шутне политикăри тĕрлĕ вăйсем — католици клерикалĕсенчен пуçласа сулахай ушкăнĕсем таран — кĕреççĕ. Правительство 1981 çулхи раштав уйăхĕнче патшалăхра кĕртнĕ вăрçă лару-тарăвĕн тапхăрĕнче профсоюза тата унăн майлисене çĕмĕрет, репрессисенче, тĕрлĕ хаклавсемпе, 15 çынран пуçласа 20 çынна çити пĕтне. Çапах та партипе çар оппозицине çĕнтереймест, сакăрвуннăмĕш çулсен вĕçĕнче патшалăх ертӳлĕхĕ социаллă лагерь арканнă чухне «Пĕркăмăллăхпа» тата оппозицин урăх ушкăнĕсемпе «Çавра сĕтел» канашлăва йĕркелет. Çак калаçусем хыççăн Польшăра 1989 çулта, тупсăмĕпе демократиллĕ, анчах та хăшпĕр çитменлĕхсемпе суйлав иртет — парламентра коммунистсен партийĕ чылайрахăш фракцине пуçтарать. Суйлава «Пĕркăмăллăх» çав тери ăнăçлă ирттерсе çурла вĕçнелле правительство коалицине йĕркелет. 1989 ç. раштавра «Пĕркăмăллăх» ертӳçи Лех Валенсăна Польша президентом пулса тăрать.
1989 ç. хыççăн Пĕркăмăллăх хăйĕн тĕп, профсоюз ĕçлĕхне, таврăнать, анчах та 1996 ç. унăн хастаррисем политика пĕрлешĕвне — «Пĕркăмăллăхăн суйлав умĕн акцине» йĕркелеççĕ, вăл вара 1997 ç. парламент суйлавĕнче çĕнтерет. Çапах та, 2001 ç. суйлавра «Пĕркăмăллăхăн суйлав умĕн акцийĕ» суйлавра çав тери пысăк çухату тӳçсе политика сценинчен тухса ӳкет.
«Пĕркăмăллăх» ĕçĕ-хĕлĕ Польшăн çеç мар, мĕнпур хĕвел тухăç блокĕнчи патшалăхсен кун-çулне пăрса ярать, мĕншĕн тесен вăл социаллă патшалăхсенче массăллă коммунистсене хирĕçле пĕрлешӳсене пуçарать.
Каçăсем
Категори:Сивлек вăрçă Категори:Польша профпĕрлешĕвĕсем  Категори:ПХР хирĕçле юхăм Категори:1980 çулта никĕсленĕ организацисем
Андропов Юрий Владимирович
thumb|Юрий Владимирович Андропов Юрий Владимирович Андропов — совет патшалăх тата политика ĕçтĕшĕ, ССКП ТК Тĕп секретарĕ (1982—1984), СССР Аслă Канаш Президиумĕн ертӳçи (1983—1984), СССР ПХК пуçлăхĕ (1967—1982).