cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шĕмшеш (юханшыв)
Шĕмшеш — Элĕк районĕн çĕрĕнчи юхакан шывлăх.
Вутлан
Вутлан, — Чăваш Енри темиçе ял ячĕ.
Шĕмшеш (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри юханшывсем
Вутлан
Категори:Чăваш Енĕн ялĕсем
Вылă (юханшыв)
Выл (Выла) — Чăваш Енри (Раççей) юханшыв. Сăрăн анатри юхăмĕн юппи, Етĕрне патĕнче юхса кĕрет. Выла çурма çавраллă кăнтăртан анăçалла юхса пĕчĕк шывсене пуçтарать, сылтăмран: Ошмашка, Штранка, Мăн тата Кĕçĕн Урпаш, Шĕмшеш тата Хорокла; сулахайран: Югуть, Поченарка, Мачкоушка, Арпаш тата Хурăнвар.
Малтан Выла пристанĕнче тырă, йывăç тиесе анаталла антарнă.
Юханшыв пирки Элĕк районĕн гимнĕнче асăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем Категори:Сăр юпписем
Чăваш Республикин юстици министерстви
Юстици министерстви — Чăваш Республикин юстици ĕçĕсене йĕркелесе пыракан министерстви.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕ
Ухов Пётр Федотович
Ухов Пётр Федотович, — литература тĕпчевçи, филологи ăçлăлăхĕсен кандидачĕ. 1951 çулта Пăрачкавра çуралнă.
Кун-çулĕ
Мускав патшалăх университетне вĕренсе пĕтернĕ. Унти асперантурăра пĕлĕвне ӳстернĕ. Халĕ вăл университетра вырăс литературине вĕрентет.
Ӗçĕсем
Пётр Федотович литературăпа çыхăннă тĕпчев ĕçĕсемпе статьясем çырнă. Çак кĕнекесем пичетленсе тухнă:
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Чăваш Республикин ветеринари патшалăх хĕсмечĕ
Ветеринари хĕсмечĕ — Чăваш Республикин ветеринари ĕçĕсене йĕркелесе пыракан патшалăх хĕсмечĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕ
Каран-Елга (Чышма районĕ)
Каран-Елга  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 145 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452162, ОКАТО кочĕ — 80257850005.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Тарканпуç
Тарканпуç  Верхние Тарханы Тутарстанăн Теччĕ районĕнчи чăваш ялĕ. Таркан юханшыв хӗрринче вырнаçнӑ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2000 çулта 297 çын пцрăннă.
Кун-çулĕ
Ял хăçан никĕслени паллă мар. 1700-мĕш çулти хутсенче ăна асăнаççĕ. 1841-мĕш çулти 8-мĕш ревизипе ялта 140 чун удел хресченĕ пулнă.
Хресченсене ирĕке янă чухне кунта 52 çуртра 152 çын пурăннă. 1896-мĕш çулта чиркӳ шкулне уçнă. 1903-мĕш çулта ялта 95 килте 582 çын пурăннă (287 арçынпа 295 хĕрарăм)
Урамсем
Симĕс, Карл Маркс, Комсомол, Ленин, Çамрăксен, Николаев, Совет урамĕсем.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Теччĕ районĕн ялĕсем
Укум-Кулын-Игол
Укум-Кулын-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кулын-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Адюков Виталий Иванович
Виталий Адюков (2.1.1958, Аслă Елчĕк ялĕ, Елчĕк районĕ, Чăваш АССР çур.) — чăваш юрăçи, сăвăçи, композиторĕ.
Кун-çулĕ
1958 çулхи кăрлачăн 2-мĕшĕнче Чӑваш Республикин Елчӗк районӗнчи Аслӑ Елчӗк ялӗнче ҫуралнӑ. Чӑваш патшалӑх педагогика институтӗнче вӗренсе тухнӑ.
Елчĕк районĕнче шкулта ачасене вĕрентнĕ. Чӑваш радиовĕнче мусăк редакторӗнче вӑй хунӑ. 1983 ҫултан пуҫласа 1990 ҫулччен Чӑваш патшалӑх филармонийӗн "Ҫӑлкуҫ" ансамблӗн мусăк ертӳҫи пулнӑ. 1990 ҫултан пуҫласа 1996 ҫ. – республикăри ăслăхпа методика центрӗн ĕçлевçи.
Пултарулăхĕ
1994 çулта Тĕнчери "Евромусăк" фестивальне хутшӑннă.
Паллă юрӑсем: «Ватăлатпăр çав тăван, ватăлатпăр», «Каç та пулса кайрĕ», «Чечексем», «Юхан шыв», «Лар, тăванăм, çума», «Сар сăрине пит юратать».
Каçăсем
Категори:Раççей юрăçисем Категори:Юрăçсем, алфавитпа Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш композиторĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш юрăçисем Категори:Чăваш сăвăçисем
Алмалык (Кармаскалă районĕ)
Алмалык  — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 233 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453003, ОКАТО кочĕ — 80235815004.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Фролов Иван Александрович
Фролов Иван Александрович, — çыравçă. 1904 çулта Пăрачкавра çуралнă. 1955 çулта Саранск хулинче вилнĕ.
СССР ÇП членĕ.
Кун-çулĕ
Пăрачкав педагогика техникумĕнче вĕреннĕ. Мускаври геологи разведкин институтĕнче пĕлĕвне ӳстернĕ.
Ӗçĕсем
Унăн ĕçĕсем «Октябрь», «Вокруг света», «Уральский следопыт», тата ытти журналсенче пичетленнĕ. «Столбовая дорога» (Юпаллă çул), «Тайна хребта» (Хырçă вăртăнлăхĕ), «Тянь-Шань сердится» (Тянь-Шань кутăнланать) тата ытти кĕнекисем вулакансемшĕн паллă пулса тăнă.
Категори:Чăваш Ен çыравçисем Категори:СССР ÇП членĕсем
Вăхăтлă ертӳлĕх
Вăхăтлă ертӳлĕх — умĕнхи режим арканнă хыççăн хыттарнă йĕрке тапхăрĕнчи ертӳлĕх. Вăхăтлă ертӳлĕхĕн явап тивĕçлĕхĕ пĕрмай ертӳлĕх туса хуричченех пырать. Вăхăтлă ертӳлĕхе часах вăрçă е революци вăхăтĕнче йĕркелеççĕ.
Вăхăтлă ертӳлĕхсем
Хронологи йĕркипе
*
232 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Павлово
Павлово, — темиçе хула-ял ячĕ.
1938
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кичуг
Кичуг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Пушма юханшывăн сулахай çыранĕпе, 64 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 82 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кельвай
Кельвай — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Вала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Deutsche Post
thumb|180px|left|Deutsche Post AG штаб-хваттерĕ Deutsche Post AG (fwb: DPWGn) — германи почтă компанийĕ. Штаб-хваттерĕ — Германири Бонн хулинче.
Deutsche Post — Deutsche Post World Net (DPWN) германи холдингĕн (DHLпа Postbank пекех) пĕр пайĕ.
Истори
1995 çулта йĕркелесе тунă.
XX ĕмĕрĕн 90-мĕш çулĕсен пуçламăшĕнче Deutsche Post компанине харпăрланă; иртнĕ çулсенче компанин ĕç-пуçĕ чылаях ӳсрĕ; вырăнти почтă операторăрĕнчен вăл тĕнчери чи пысăк логистикăллă компанисен ĕретне кĕрсе çирĕпленчĕ.
Ĕçлĕхĕ
Deutsche Post тĕнчери чи хăвăрт та тĕплĕ ĕçлекен почтă хĕсметĕсенчен пĕри пулать: компанин харпăр хыпарĕсемпе, Германири 95 % янă корреспонденцисене тепĕр кунхи ирпе илсе çитереççĕ.
Deutsche Post — Германири ĕç паракан компанисенчен пĕри шутланать. Компанире 502,5 пин çын тăрăшать.
Каçăсем
Категори:Германи компанисем Категори:Почтă компанисем
Первомайский (Салават районĕ)
Первомайский  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 510 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452480, ОКАТО кочĕ — 80247851001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Çумăр
Çумăр — пĕлĕтрен 0,5рен 6-7 мм таран диаметрлă тумлам евĕр ӳкекен атмосфера нӳрĕкĕ. Пĕчĕкрех диаметăрлă тумламсем çунине йĕпхӳ теççĕ. 6-7 мм пысăкрах тумламсем ӳкнĕ май пĕчĕкрех тумламсем çине пайланаççĕ. Çумăр хăватлăхĕ 0,25 мм/сех (йĕпхӳ) 100 мм/сех таран (шалкăм çумăр).
thumb|300 px|Çумăр аякран
Каçăсем
Категори:Çумăр
Чăваш Республикин çутĕç тата çамрăксен политикин министерстви
Çутĕç тата çамрăксен политикин министерстви — Чăваш Республикин çутĕçпе çамрăксен политикин министерстви.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕ
Deutsche Post World Net
Deutsche Post World Net (DPWN) — германи холдинг компанийе, 2000 çулта Deutsche Post тĕпĕнче йĕркеленĕ. Штаб-хваттерĕ — Боннра, Германи.
Харпăрçисемпе ертӳçисем
Ертсе пыраканĕ — Франк Аппель.
DHL
thumb|left|Амстердамра DHL карапсемпе, велосипедсемпе почтă ĕçенче усă курать. thumb|left|DHL компанин [[Airbus A300|Airbus A300B4-200]] DHL — тĕнче компанийĕ, экспресс-çитерӳ пасарĕн малта пыраканĕсенчен пĕри. Штаб-хваттерĕ — Бонн (Германи).
Харпăрçисемпе ертӳçисем
DHL, Deutsche Post тата Postbank пекех, Deutsche Post World Net (DPWN) шутне кĕрет, çавах тĕп акционерĕ ĕнтĕ пулать.
Компанин директарĕсен канашĕн ертӳçи — Франк Аппель.
DHL Раççейре
DHL Раççей пасарне 1984 çулта тухнă. 2008 çул тĕлне компани япала тата корреспонденцине çĕршыври 500 ытла пурăну вырăнне илсе çитерет. Хăйĕн тата агент офисĕсен шучĕ 130 ытла; DHL Раçейри транспорчĕн паркĕ — 700 ытла.
Каçăсем
Категори:Германикомпанисем Категори:Почтă компанисем
Брашпиль
Брашпиль (Braadspil) — лебёдка тĕслĕ палуба механизмĕ, хăй (ансат вариантĕнче) горизонтлă çавраш.
Якорьсене çĕклеме тата швартовка чухне троссене карăнтарма усă кураççĕ. Борт иккĕ енĕпе те яеорь сăнчăрĕпе ĕçлемелли хатĕрлĕх. Брашпиль тĕсĕсем: электромеханика, пăс, гидравлика, алă.
Асăрхавсем
Категори:Механизмсем Категори:Карапсен деталĕсем
Мăн Çирĕклĕ
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Ломоносово (Чышма районĕ)
Ломоносово  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452162, ОКАТО кочĕ — 80257850006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Ангела Меркель
250px|thumb|right|Ангела Меркель Ангела Меркель (ним. Angela Merkel), — нимĕç политикĕ. 1954 çулхи утă уйăхĕн 17 Гамбург хулинче çуралнă. 2005 çулхи чӳкĕн 21 пуçласа Германин федераллă канцлер вырăнне йышăнать. 2000-мĕш çултан 2018-мĕш çулччен ХДС партин ертӳçи пулнă.
Пурнăçĕ
Ангела Меркель Хорст Каснер пасторăн тата Герлинда Каснер вĕрентекенĕн çемьинче çуралнă. Виççĕмĕш ача пулнă. Ангела çуралнă хыççăн çемье ГДРти Темплин хулине куçнă. Унта унăн ашшĕ вырăнти прихота ертсе пыма пуçланă. Çамрăклăх вăхăтĕнче пионер организациĕнче, çамрăксен коммунистсен перлешĕвĕнче тăнă. Çав вăхăтрах вăл çамрăксен христианла демократсен организациĕнче тăна.
Шкула вырăс чĕлхине лайăх вĕренсе çитнĕ, кайрантарах акăлчан чĕлхине вĕреннĕ. 1978 çулта Лейпциг университетне физика енĕпе вĕренсе пĕтернĕ, 1986 çулта диссертаципе хӳтĕленĕ.
2005 çулхи Герхард Шрёдер пуçарса янипе пуçланă вăхăт çитмен суйлавра ăна ХДС партин хăйĕн кандидат шутне кăларнă. Суйлав пуçламăшĕнче ХДС партийĕ социал-демократсенчен самай малта пулнă пулсанта суйлав вĕçĕнче ХДС партийĕ социал-демократсенчен кăшт кăна ытларах сасă пухнă.
2005 çулхи чӳкĕн 21 Ангела Меркеле Германин федераллă канцлер вырăнне суйласа илнĕ.
Каçăсем
Категори:Германи политикĕсем
Сылтăм Ай-Колын-Еган
Сылтăм Ай-Колын-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Ай-Колын-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
233 çул
Çав. пекех
Категори:Çулсем
Керас
Керас — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Кая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Шлямин Борис Александрович
Шлямин Борис Александрович — çыравçă, географи ăслăлăхĕсен тухтăрĕ. 1909 çулта Пăрачкавра çуралнă, 1973 çулта экспедицине кайсан вилнĕ.
Кун-çулĕ
Мускав патшалăх университечĕн географи факультетĕнче вĕреннĕ. Унтах аспирантурăра пĕлĕвне ӳстернĕ, тухтăра тухнă. Çурçĕр Пăрлă океантан пуçласа Антарктида таран тĕпчевсене çӳренĕ.
Инҫет Хӗвелтухӑҫне экспедиципе кайсан вилнӗ.
Ӗçĕсем
Категори:Чăваш Ен çыравçисем
Шăхач ял тăрăхĕ
Шăхач ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Патăрьел районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Шăхач ялӗ.
Телефон:         +7:(83532)68040
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Васильев Иван Федорович.
Тавралăхĕ
Районăн кăнтăр-хĕвеланăç пайĕнче вырнаçнă. 2006-мĕш çулта 342 килте 894 çын пурăннă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсемпе ирçесем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Шăхач, Кĕçĕн Чемен.
Каçăсем
Категори: Чӑваш Республикин Патӑрьел районӗ
Домкрат
Домкра́т (dommekracht) — тĕрлĕ йывăр япалана çĕклемелли затĕрлĕх. Домкрат ытти çĕклес механизмĕсенчен (лебёдка, кран т. ыт. те) уйрăмлăхĕ çакăнта: домкрат çĕклемелли япала айĕнче, çӳлте мар, вырнаçать, вара пулăшу тĕрлĕ çурт-йĕрĕ, сăнчăр тата канат кирлĕ пулмасть.
Ҫак механизмӑн чи анлӑ сарӑлнӑ версийӗ — куҫӑмлӑ е куҫса ҫӳрекен домкрат-машинӑна ҫӗклес тӗллевпе пӗр е темиҫе кустӑрма лартас тӗллевпе. Ялан тенӗ пекех ҫӑмӑл автомобиль ҫумне ҫын мускулӗсем хускатакан пысӑках мар винтлӑ домкрат хушӑнать.
Ӗлӗк-авал домкрат ҫар ӗҫӗсенче инструмент пулса усӑ курнӑ, ӑна хупӑрласа илнӗ хулана ҫӗмӗрсе кӗнӗ. Ҫавӑнпа домкрат конструкцине вӑрттӑнлатса хунӑ. Легендӑна ӗненес пулсан, домкратӑн конструкцине сутнӑ (историе пӗлекен шпионажӑн чи малтанхи тӗслӗхӗсенчен пӗри). Тепӗр верси тӑрӑх, ҫапкаланчӑк художник дворянин портретне ҫырнӑ, лешӗ домкрат ҫине таяннӑ. Ҫавӑн хыҫҫӑн художник ӳкерчӗк тунӑ та ӑна (е сутнӑ) тӑшманла ҫӗршывне панӑ.
Автомобиль гидравлика подъемникне тӑвас шухӑш ӑнсӑртран ҫуралнӑ. Унӑн авторӗ-автомобильсене юсакан Питер Лунати, парикмахерскине кайнӑ чухне вӑл ҫӳллӗшри креслӑна ҫӑмӑллӑнах ӳкерсе илнине курнӑ. Ҫулталӑк та иртмерӗ, 1925 ҫулта Гидроагрегатран ручной насуслӑ тӗп гидравлически стойка тӑхӑннӑ автомобиль платформӑллӑ подъемник туса хатӗрленӗ.
Асăрхавсем
Категори:Инструментсем Категори:Автомобиль экипировки
Чĕлхеçĕ
"Чĕлхеçĕ" — чĕлхесене тĕпчекен ăслă çын (вырăс. лингвист).
Кивуй
Кивуй - Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Пĕрлехи хыпарсем
Икĕ урам- Тĕп тата Çĕнтерӳ урамĕсем. 142 çын пурăнать.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Чăвашлат
Чăвашлат, ЧВЛат, CVLat, CăvašLat — Чăвашлатнă çырулăх
1939
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кишка (Кипшенга юппи)
Кишка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кипшенга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 52 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Фролов Леонид Анатольевич
Фролов Леонид Анатольевич, — çыравçă. 1942 çулта Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи Низовка ялĕнче çуралнă.
СССР ÇП членĕ.
Кун-çулĕ
Вăтам шкула вĕренсе пĕтернĕ хыççăн парти органĕнче ĕçленĕ. Тĕп аслă парти шкулĕнче пĕлӳ пухнă. СССРта тухакан тĕп хаçат редакцийĕсенче, «Современник» кĕнеке издательствин тĕп редакторĕ пулса ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Калавĕсемпе хайлавĕсем 10 кĕнекере пичетленсе тухнă:
Категори:Чăваш Ен çыравçисем
Февраль революцийĕ
thumb|[[Хуралçăсем аресленисене сыхлаççĕ.]]
Февра́ль револю́цийĕ (çаплах Февра́ль буржуа́зи-демократи́ револю́цийĕ) — Раççей империн революцийĕ, вĕçĕмĕнче монархи арканать, республика пулса тăрать те влаç Вăхатлă ертӳлĕхне куçать.
Вуламалли
Категори:Раççей империйĕ Категори:Февраль 1917 революцийĕ 1917 08 Категори:Раççей тата СССР патшалăх пăтăрмахĕсем
МШ
МШ, MŠ (cv) - IMHO (engl. in my humble opinion ) - ИМХО (рус) — Ман шутпа.
Бонн
Бонн (Bonn, Bonn) — Германири Çурçĕр Рейн-Вестфалири хула, Рейн çинче вырнаçнă. 1949 — 1990 çулсенче ФРГ тĕп хули пулнă. Халăх йышĕ - 314 926 (2007 - çĕртме, 30), пурăнакансен йышĕпе çĕршывра 19-мĕш вырăнта.
Ратуша патĕнчи лапам
thumb|Кивĕ Ратуша (лапамран сăнасан)
Каçăсем
Категори:Германи хулисем Категори:Малтанхи тĕп хуласем Категори:Çурçĕр Рейн — Вестфали хулисем Категори:Рейн çинчи хуласем
Конвейер
Конвейер (convey — передавать) — чарăнусăр транспорт машини, кĕрпек, татăк йывăрăшлăха куçармалли хатĕрлĕх.
Литература
Категори:Технологи транспорчĕ Категори:Çĕклем-транспорт машинисем Категори:Конвейерсем
Малояз
Малояз — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 5250 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452490, ОКАТО кочĕ — 80247853001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Алайгир
Алайгир — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 463 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453023, ОКАТО кочĕ — 80235820002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Шăршлаккай
Шăршлаккай (Cónium) — икĕ тĕсрен тытăнса тăракан сунчăк йышшисен çемьине кĕрекен, Европăра тата Вăтам тинĕс таврашĕнче тата Кăнтăр Африкăра  ӳсекен питĕ наркăмăшлă курăк ăрачĕ.
Чи паллă шăршлаккай — паталлă шăршлаккай, икĕ çул ӳсекенн ӳсентăран, 1,5—2,5 метр çӳллĕшне ӳсет, симĕс яка хунавлă, хунавĕн кăкĕнче яланхилле хĕрлĕрех е хĕрлĕ-кăвак паталлă, сарлака çулçăллă. Чечекĕсем пĕчĕк, шурă та кăткăс сунчăклă. Улми пысăках мар, тăрăхла çавра, çăмăллăнах айăккинчен пăчăртаннă икĕ сăрă çурма улмана арканать, аяк пĕрчисем çутăрах. Ӳсентăрана хуçсан, çулçисемпе тымарĕнчен ырă мар шăршă тухать.
Кăсăк фактсем
«Доктор Хаус» сериалăн вунçиччĕмĕш серинче пациента çак ӳсентăрнпа наркăмăшланă.
Асăрхавсем
Убалдырған
234 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гинтовт Витольд Михайлович
Гинтовт Витольд Михайлович Гінтаўт Вітольд Міхайлавіч — (07.03.1922-27.09.1987), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш танк çарĕн 11-мĕш гварди танк корпусĕн 45-мĕш гварди танк бригадин танкăн механик-водителĕ, гварди старшини.
Çулăм
thumb|Çулăм Çулăм е вут, вут-çулăм, вут-хĕм — хĕрнĕ газсемпе плазма пĕтĕмлĕхĕ. Вăл çак сăлтавсенчен сиксе тухма пултарать :
Çулăм çунас процессăн тĕп фази пулса тăрать. Вăл çунакан материалсем тăрăх хăйне хăй сарма пултарать.
Çарта 'çулăм' сăмахпа хĕçпăшалпа пемеллине палăртаççĕ. Ку сăмах малтанхи пăшалсене фитильсемпе чĕртнипе çыхăннă. thumb|Çулăма вĕрсе кăларни thumb|Çулăм çӳлелле
Çулăм тĕсĕсем
Тĕрлĕ хими элеменчĕсем çунсан çулăм тĕсĕ тĕрлĕрен пулать.
…Добывание огня трением впервые доставило человеку господство над определенной силой природы и тем окончательно отделило человека от животного царства.
Каçăсем
*
Удине
У́дине (Udine, Ùdine, Udin) — Фриули-Венеци-Джули провинцин адмистративлă тĕпĕ.
Хулана Santi Ermacora е Fortunato упрать-сыхлать. Хула кунĕ — утă, 12.
Каçăсем
Категори:Итали хулисем Категори:Удине провинции коммунисем Категори:Фриули-Венеци-Джули коммунисем
Павлово (Чулхула облаçĕ)
Павлово, — Чулхула облаçĕн Павлово районĕн администрацийĕ вырнаçнă хула. Ока юханшывĕн хĕрринче вырнаçнă. Ока юханшывĕ хĕрринче пристань пур. thumb|250px|left|Ломоносов урамĕ
Халăх йышĕ
1939 çулта хулара 32 пин çын пурăннă. 1959 çулта халăх йышĕ 48 пинe çитнĕ. 2001 çулта халăх шучĕ 69 800 çынпа танлашнă.
Истори
Хулана 1566 çулта никĕсленĕ. XVII ĕмĕрĕнчен пуçласа кунта тимĕр хатĕрсем тăвасси вăйлă аталаннă. Çĕçĕсем, çăрасем хатĕрленĕ. 1918 çултанпа Чулхула кĕперниĕн Павлово уесĕн тĕп администрациĕ кунта вырнаçма пуçланă. 1929 çултанпа Чулхула Енĕн район центрĕ, 1936 çултанпа, Чулхула облаçне туса хунă хыççăн, Чулхула облаçĕнчи район центрĕ.
Промышленность
Кунта автобуссем тăвакан ПАЗ завод, С. М. Киров ячĕллĕ завод, сувенирсен завочĕ вырнаçнă.
Этеплĕх
Хулара автомеханика техникумĕ вырнаçнă, промăçлăх музейĕ пур.
Княжа (Луза юппи)
Княжа — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 86 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сылтăм Курь-Еган
Сылтăм Курь-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Курь-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Кереч
Кереч — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кара Холуница юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Новомусино (Новотроицкий сельсовет)
Новомусино  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 233 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452163, ОКАТО кочĕ — 80257850007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Сăкăт ял тăрăхĕ
Сăкăт ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Патăрьел  районĕн ял тăрăхĕ.
Телефон:         +7:(83532)65630
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Толстов Сергей Иосифович /
Тавралăхĕ
Районăн кăнтăр пайĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Сăкăт ялĕчен тăрать.
1940
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Калмаклар
Калмаклар — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 283 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452496, ОКАТО кочĕ — 80247853002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Апаско
Апаско (Apaxco) — Мексикăри муниципалитет, Мехико штатне кĕрет. 1870 çулта йĕркеленĕ, çапах та ацтексен Апаско пурăнан вырăнĕ тахçанах пулнă.
Калмаклар
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
235 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Апаско
Пурăнан вырăнăн лаптăкĕ — 80 тв. çм яхăн. Пурăнан халăх йышĕ — 25 738 çын (2005).
Футбол стадионĕ, цемент савучĕ пур.
Каçăсем
Категори:Мехико муниципалитечĕсем
Путин Владимир Владимирович
thumb|Владимир Путин Владимир Владимирович Путин, — политик, Раççей Федерацин президенчĕ.
2000 çулхи çу уйăхĕн 7-мĕшĕнчен пуçласа 2008 çулхи çу уйăхĕн 7-мĕшĕнчен таран Раççей Федерацин президенчĕ вырăнне йышăннă.
Вырăс чĕлхисĕр пуçсăр акăлчан тата нимĕç чĕлхисене пĕлет.
Ачалăх тата яшлăх
left|thumb|6 çулти Владимир Путин амăшĕпе, 1958 çул. 1952 çулхи юпа уйăхĕн 7 Ленинград хулинче çуралнă.
ПХК-ри хĕсмет
1975 çулта Ленинградри патшалăх университетне вĕренсе пĕтерсе ПХКна ĕçлеме кĕнĕ. 1985-1990 çулсенче ГДР патшалăхĕнче хĕсметре тăнă.
Санкт-Петербургри ĕçĕ
1990 çултанпа — Ленинград хула канашĕн председателĕн канашçи.
Правительство председателĕ (çурла — раштав, 1999)
1999 çулхи çурла уйăхĕнчен пуçласа Раççей Федерациĕн Правительствин председатель вырăнĕнче ĕçленĕ. 1999 çулхи раштавăн 31 хыççăн, Ельцин Борис Николаевич президент ĕç вырăнне пушатнă хыççăн Раççей президенчĕн ĕçне тăвакан вырăна йышăннă. 2000 çулхи пуш уйăхĕн 26 Раççей Федерацин президенчĕ вырăнне суйласа илнĕ. Президент вырăнне йышăнни 2004 çулхи çу уйăхĕн 7 вăя кĕнĕ.
2004 çулхи пуш уйăхĕн 14 иккĕмĕш срока суйласа илнĕ. Президент вырăнне йышăнни 2004 çулхи çу уйăхĕн 7 вăя кĕнĕ.
2008 çулхи çу уйăхĕн 8-мĕшĕнче премьер-министр вырăнне суйланă. Ку вырăна йышăнма ăна çу уйăхĕн 7-мĕшĕнче президент вырăнне ларнă Медведев Дмитрий Анатольевич сĕннĕ. Сасăлавра 392 депутат президент сĕнĕвĕпе килĕшнĕ, 56 депутат хирĕç пулнă.
Официаллă сайтсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Санкт-Петербургра çуралнисем * Категори:Раççей патшалахĕн ĕçченĕсем Категори:Раççей президенчĕсем Категори:Раççей Федерацин Правительствин Председателĕн пĕррремĕш çумĕсем Категори:РФ Правительствин Председателĕсем Категори:ПХК ĕçтешĕсем Категори:ФХХ ĕçтешĕсем Категори:ССРП юрисчĕсем Категори:Раççей юрисчĕсем Категори:Пайăр çынсем:Санкт-Петербург Категори:Раççей хăрушсăрлăх Канашĕн секретарĕсем Категори:Раççей президент администрацин ĕçтешĕсем Категори:РФ федераци хĕсмечĕсен директорĕсем Категори:Санкт-Петербург хулин чыслă гражданĕсем Категори:Хусан хулин чыслă гражданĕсем Категори:Аçтăрхан хулин чыслă гражданĕсем Категори:А. М. Горчаков медалĕпе чысланăскерсем Категори:Ереван университечĕн чыслă тухтăрĕсем Категори:СПбПУ-ран вĕренсе тухнăскерсем Категори:Экономика ăслăхĕсен кандидачĕ Категори:ССКП пайташĕсем Категори:Пĕрлĕ Раççей Категори:Пайăр çынсем:Православи Категори:Раççей экономисчĕсем Категори:Экономистсем, алфавитпа Категори:1952 çулта çуралнисем
Апаш культури
Апа́ш культу́ри — п.эрч. III пинçуллăхăн иккĕмĕш пайĕнчи — п.эрч. II пинçуллăхăн пуçламăшĕнчи бронза ĕмĕрĕнчи археологи культури (радиоуглерод тĕслĕхĕсемпе — п.эрч. 2140—1740 çç.) Калуга облаçĕнчен Пушкăртстанăн кăнтăр енне çитиччен пулнă культура. Ятне Апаш (Чăваш Ен) ялĕнчен илнĕ, кунта 1925 çулта пĕрремĕш кургансем тупнă.
Тĕпчев ĕçĕсен историйĕ
Хăйĕн ятне Апаш (Чăваш республики) ялĕнчен илет, çакăнта 1925 çулта пĕрмĕш куркансене тупнă.
Пулса кайни
Хăш тĕпчевçĕсен шухăшĕпе, апаш культури, фатьян культури евĕрех, вăтаднепр культурипе çыхăннă, вăл унăн вырăнти (локаль) пураллă культурăллă варианчĕ пулать. Апаш вилтăприсенче европаевĕрлĕ сарлака ĕренкĕллĕ пурăнакансене чавса кăларнă. Этнос енчен апаш халăхĕ арисем шутне кĕреççĕ, çак пĕтĕмлетӳсене авалхи индисен «Ведисемпе» пĕрпеклĕхĕсем тата археологипе антропологии хыпарĕсем çирĕплетеççĕ.
Культура
Кургансенче эрешленĕ тăм савăт-сапа, пăхăр тата кĕмĕл капăрлăхсем тупса палăртнă.
Апашсен культурин паллă элеменчĕ — утсене (лашасене) пăхса усрасси. Вĕсем колесница тума пултарнă. Чултан, пăхăртан тата килти тата тискер выльăх шăммисенчен ăсталанă ĕç хатĕрĕсем сунар, выльăх-чĕрлĕх усрани тата çĕр ĕçлени пирки пĕлтереççĕ. Апашсем пĕрмĕшсем Уралти тĕсĕллĕ металсен управĕсемпе ус курма тытаннă.
Апаш культурин пурăну вырăнĕсене Уралçире çеç тупнă.
Апаш йăхĕсем кăвайтпа Хĕвел культне (Сăртăш евĕр) çав тери пăхăнса тăнă.
Вуламалли
J. P. Mallory, "Abashevo Culture", Encyclopedia of Indo-European Culture, Fitzroy Dearborn, 1997.
Каçăсем
Категори:Раççейри археологи культурисем Категори:Пушкăртстанри археологи культурисем Категори:Европăри археологи культурисем Категори:Азири археологи культурисем Категори:Индоевропейсем Категори:Чăваш Енĕн историйĕ Категори:Пушкăртстан историйĕ Категори:Воронеж облаçĕн историйĕ Категори:Липецк облаçĕн историйĕ Категори:Калуга облаçĕн историйĕ Категори:Европа бронза ĕмĕрĕнче Категори:Ази бронза ĕмĕрĕнче
Мăн Кисла
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Чулхула облаçĕн Павлово районĕ
Район лаптăкĕ 106100 гектар.
Халăх йышĕ
2003 çул пуçламăшĕнче кунта 110 900 çын пурăннă. Ытларах пайĕ (81,9%) хуласенче пурăнать. Районта виçĕ хула вырнаçнă: Павлово, Ворсма, Горбатов.
Культура
Районта 112 вĕрентӳ учреждениĕ вырнаçнă. Вĕсенчен 43 шкул. Профессине вĕрентекен учреждением шучĕнче 16-мĕш ПТУ тата 31-мĕш ПТУ шутланаççĕ. Çавăн пекех Павловăри И. И. Лепсе ячĕпе хисепленекен автомеханика техникумне, ӳнерпе промышленность техникумне асăнмалла.
Районта 31 вулавăш, 26 культура керменĕ, Павловăри ӳнер шкулĕ, Павловăри кĕвĕ шкулĕ, курав залĕ, Павловăри истори музейĕ пур. 6 стадион, 2 спорт çурчĕ, 46 спортзал, 1 ишмелли бассейн, 2 йĕлтĕр бази, 3 пемелли тир спорт тĕлĕшенчен халăха аталанма пулăшать.
14 пульница пур.
Категори:Чулхула облаçĕн районĕсем
Вылпасар
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Виçĕ урамлă (Мир, Пасар тата Улăх урамĕсем) ял. 2006 çулхи халăх çыравĕ тăрăх кунта 61 çын пурăннă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Шăмат вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне кĕрет. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Барбаросса
Барбаросса:
Арлон
Арлон — Люксембург провинцийĕн тĕп хули.
Фролов Андрей Игнатьевич
Фролов Андрей Игнатьевич, — Вăтам Азире Совет влаçĕшĕн кĕрешекенĕ. 1892 çулхи юпа уйăхĕн 11-мĕшĕнче халĕ Чăваш Енĕн Парачкав арйонне кĕрекен Напольнăй ялĕнче çуралнă. 1918 çулхи утă уйăхĕн 12-мĕшĕнче Кизыл Арватра пуçне хунă.
Кун-çулĕ
1917 çулхи ака уйăхĕнче коммунистсен партине кĕнĕ. 1914-1918 çулсенчи Пĕрремĕш тĕнче вăрçи вăхăтенче хĕсмете лекнĕ. 1916 çултанпа Самаркандра салтаксем хушшинче революци шухăшĕсене сарнă. 1917 çулта большевиксен Самарканд ушкăнĕпе ертсе пынă. 1917 çулхи чӳк уйăхĕнчен пуçласа Самарканд канашĕн председателĕ.
1918 çулхи çĕртме уйăхĕн 20-мĕшĕнче ăна Хĕрлĕ армеецсен ертӳçи вырăнне лартса Кизыл Арватри эсерсен пăлхавне пĕтерме янă. Çапăçура пуçне хунă.
Вуламалли
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Прометий
Промети — Элементсен периодикăллă системин 61-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет.
Истори
Питĕ сахал çурма аркану тапхăрĕ пулнă май çутçанталăкра питĕ сахал шайра (780 грамм) сарăлнă.Çавăнпа тĕпчевçĕсем питĕ нумай тăрăшсан та тупма пултарайман. 1945-мĕш çылта çеç Д. Маринский, Л. Гленденин и Ч. Кориэлл Америка химикĕсем ионылмаштаракан смоласене усă курса уран аркану каяшĕсенчен кăларма пултарнă.
Усă курни
Промети-147 (çурма аркану тапхăрĕ 2,64 çул) окиçĕ радиоизотпла ток çăлкуçĕсем тума усă кураççĕ. Арканнă чухне гамма-шевлесем çуккипе радици енчен питĕ хăрушă мар. Ăшă тухас хăватлăхĕ (плотноçĕ 6,6 г/см³) 1,1 Вт/см³ патне çывхарать. Чи нумай пурăнакан изотопĕн, прометий-145, çурма аркану тапхăрĕ 18 çул.
Каçăсем
Категори:Лантаноидсем
Неодим
Неодим — Элементсен периодикăллă системин 60-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет.
Ячĕ
Ячĕ икĕ грек сăмахне: νέος «çĕнĕ» тата δίδυμος «йĕкĕреш» пĕрлештернипе пулнă.
Туса илни
Ытти сайра çĕр металлĕсемпе пĕрле туса илеççĕ. Экстракципе е хромотографипе тата майлă кристаллизицеленĕ чухне празеодим ытти çăмăл лантаноидсемпе пĕрле пухăнать, кайран неодимпа пĕрле уйрăлать. Неодим металне ирĕлтернĕ фторид е хлорид тăварĕсенчен (NdF3, NdCl3 Li, К, Са, Ва галегоничĕсене хушса) электролизпа туса илеççĕ. Электролиза 1000 °С таран хĕртсе 4,7 А/см2 токпа иртереççĕ. Графит электродсем усă кураççĕ.
Хакĕ
99-99,9 % тасалăхлă 1 грамм неодимăн хакĕ 2 - 5 доллар. Хакĕ туса илнĕ технгологипе çĕршывран, сутакан формăран тата усă курас тĕллеврен килет. Хальхи вăхăтра, тĕнчери экономика кризисĕ пирки, тĕп пасарсенче (Китай, Япони, США)хакĕсем чакаççĕ.
Усă курни
лантаноидсем хушшинче неодим самарипе, церипе, лантанпа пĕрле чи усă куракан элемент. Неодима усă куракан тĕп вырăнсем: left|150px|Неодим магничĕ left|150px|Неодим кантăкĕ
Изотопĕсем
Çутçанталăкри неодим çичĕ изотопран: 142Nd (27,2 %), 143Nd (12,2 %), 144Nd (23,8 %), 145Nd (8,3 %), 146Nd (17,2 %), 148Nd (5,7 %), 150Nd (5,6 %) тăрать. Скобкăра çутçантăлăкри хутăшри виçине палăртнă. Вĕсенчен пиллĕкĕшĕ, пĕлнĕ тăрăх, стабиллă, иккĕшĕ радиохастар изотопсен шутне кĕреççĕ. 144Nd альфа-аркану майĕпе çурма аркану тапхăрĕ - 2,38×1015 çул, 150Nd — йĕкĕр бета-аркану çурма аркану тапхăрĕ 7×1018 çул. 2003-мĕш çул тĕлне 124-161 масса числиллĕ 29 искуствăлла изотоп паллă, вĕсем тата 13 метатстабиллĕ тăрăмлă.
Хими пахалăхĕсем
Неодим металĕ сиве сывлăшра майĕпен, 150oC хăвăрт çунса неоодим (III) оксичĕ пулать:
Неодим металлĕ пĕтĕм галогенсемпе хутшăнăве кĕретs:
Празеодим кӳкĕрт йӳçĕкĕпе хутшăнса шупка кĕрен тĕслĕ [Nd(OH2)9] 3+</sup комплекс пулать:
Каçăсем
Категори:Лантаноидсем
Сылтăм Материковая
Сылтăм Материковая — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Ларь-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Шапа пăтти
Шапа пăтти (Lémna) — чечеклĕ ӳсентăрансен ăрачĕ  (согласно классификации APG II и  APG III). Маларах ку ăрат Шапа пăтти йышне кĕнĕ, халь вара ку таксона Ароид сен йышне кĕртнĕ.
Биологи
thumb|left|Шапа пăтти ярса илнĕ шыв. [[Санкт-Петербургри Тавăр пахчи]]
Усă курни
Чăхпа сыснана, хурпа кăвакала, тимĕр шапасене çитереççĕ.
Тĕсĕсем
Ăратра 13 тĕс :
Каçăсем
Категори:Евразири флора Категори:Çурçĕр Америкăри флора Категори:Кăнтăр Америкăри флора Категори:Африкăри флора Категори:Австралири флора Категори:Океанири флора Категори:Шыври ӳсентăрансем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Бочкаревка (Кармаскали районĕ)
Бочкаревка  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 10 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453023, ОКАТО кочĕ — 80235820004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Кобылья (Кипшенга юппи)
Кобылья — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кипшенга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 26 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Керзя
Керзя — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Лобань юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 75 км.
Кобылья (Кипшенга юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Керзя
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Кобылья (Кипшенга юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Керзя
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кобылья (Кипшенга юппи)
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Керзя
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Новосайраново
Новосайраново — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 23 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452162, ОКАТО кочĕ — 80257850008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
236 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шăлан
Шăлан (Rósa) — кĕлчечек йышшисем çемьинчи тискер ӳсентăран ăрачĕ. Кĕлчечек ятпа килте ӳстереççĕ.
Чи анлă сарăлни.
Апатра усă курни
Шалан çырлине:
Словакире шăлан çырлине Cockta алкогольсĕр ĕçмене туна чухне усă кураççĕ.
Вуламалли
Категори:Кĕлчечек йышшисем Категори:Еврази флори Категори:Декораци ӳсентăранĕсем Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем Категори:Шăлан
Фатьян культури
Фатьян культури — бронза ĕмĕрĕн археологи культури (пирĕн эрăччен II пинçуллăх), Раççейĕн тĕп пайĕнче вырнаçнă. Висла тата Райн çĕршывĕсенчен сарăлса çитнĕ.
Çар пуртти культурин вырăнти варианчĕ шутланать. Фатьянсен антропологиллĕ тĕсĕ — вăтаçĕртинĕслисем — чăнкă çӳллĕ çамкаллă, йывăрăшлă, илемлĕ пуç купташкиллĕ, пысăках мар курпунлă çинçешке сăмсаллă, сарлака янахлă.
Этимологи
Культурăн япалисене Фатьян ялĕ (халĕ Данилов районĕ, Ярослав облаçĕ) çумĕнчи вил тăприсенче 1873 çулта тупнă.
Истори
Фатьянсем анăçран Вырăс айлăмне пирĕн эрăччен XVIII ĕмĕрте пырса çитнĕ. Çак вăхăталла кунта кайри неолит пелев тата Волосово культурисен йăхĕсем пурăннă. Пирĕн эрăччен II пинçуллăхра фатьян йăхĕсене пĕтĕмпех апаш культури хăй ăшне çăтать. Вĕçĕмлĕ фатьянсен историне тиек культури хупса лартать.
Хуçалăхĕ
Тĕп ĕçĕ — выльăх-чĕрлĕхе ĕрчетесси, куçса çӳренĕ: пурăнан вырăнсене тупайман. Паллă вырăнта сунар, пулă ĕçĕ, çырла-тĕшĕ пуçтарассипа пурăннă.
Каçăсем
Категори:Бронза ĕмĕрĕ Категори:Археологи культурисем Категори:VIII ĕмĕрченчи Раççей культури Категори:Археологи
1941
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Железнов Пётр Фёдорович
Железнов Пётр Фёдорович, (1939. çурла, 17, Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Тавăт ялĕ — 1992 çул, Санкт-Петербург — вырăсла çырса ĕçленĕ, чăвашран тухнă пултаруллă  çыравçă.
РСФСР ÇП пайташĕ.
Пурнăçĕ
1939 çулта Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Тавăт ялĕнче çуралса ӳснĕ. Малтанах Тавӑтри пуçламӑш, Ураскилтри вӑтам шкулта вĕреннĕ, унтан Ленинградри каçхи шкулта вăтам пĕлĕве илнĕ.
Юлашки çулĕсенче Ленинградра пурăннă. Суту-илӳ флотĕнче вăй хунă.
1992 çулта Санкт-Петербург хулинче вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Çавăн пекех "Çамрăк Ленинград" (Молодой Ленинград) журналĕнче пичетленнĕ. «Туслăх» (Дружба) ятлă темиçе авторсен пуххинче унăн ĕçĕсене пичетленĕ.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енĕн çыравçисем Категори:Чăваш тĕнчипе çыхăннă вырăс çыравçисем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ
Звягель
Звягель (Звягель) — Украинăн Житомир облаçĕнчи хула.
Паллă çыннисем
Категори:Украина хулисем
Кызырбак
Кызырбак — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 17 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452490, ОКАТО кочĕ — 80247853003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Гирин Михаил Никитович
Гирин Михаил Никитович — (15.05.1923-10.07.1988), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 60-мĕш çарĕн 168-мĕш уйрăм сапёр батальонĕн121-мĕш перевçĕсен дивизин сапёрсен отделенин командирĕ, старшина.
Люксембург (Бельги провинцийĕ)
right|150px Люксембург (Luxembourg, Lussimbork) — Бельгин вунă провинцисенчен тата пиллĕк валлони провинцисенчен пĕри. Льеж, Намюр провинцийĕсемпе юнашар, Франципе тата Люксембургпа чикĕ тытать. Тĕп хула — Арлон. 44 муниципелитетран пуçтарăнса тăрать.
Тĕп хыпарĕсем
Категори:Люксембург (Бельги провинцийĕ)
Штиль Георгий Антонович
Гео́ргий Анто́нович Штиль (пуш, 4 1932, Ленинград, ССРП çур.) — совет тата раççей театрпа кино актёрĕ, РФ халăх артисчĕ (2001).
237 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Штиль Георгий Антонович
Биографи
Георгий Штиль 1932 çулхи пушăн 4-мĕшĕнче Ленинградра çуралнă. Амăшĕ нимĕç хĕрĕ пулнă, ашшĕ — поляк-нимĕç кăкĕнчен тухнăскер. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнче тăхăр çул тултарнăскерне эвакуацие Пушкăрт АССР-не ăсатнă, унта вăрçă вĕçленичченех пурăннă. Ашшĕне нимĕç юнĕллĕ пулнăран фронта илмен, вăл вара тылра вăрçă савутĕнче вăй хунă.
Вăтам шкулта вĕренсе тухсан вĕçев училищине кĕресшĕн пулнă, анчах та, нимĕç чĕлхипе экзамена тытайманнипе, ăнăçу тупайман.
1961 çулта Ленинградри А. Н. Островский ячĕллĕ театр институтĕнче вĕренсе тухнă та Ленинградри М. Горький ячĕллĕ Мăн академи драма театрĕн труппине хĕсмете илнĕ. Александр Володинăн «Моя старшая сестра» пьесипе лартнă спектаклĕнче пĕрремĕш сцена çине тухнă. Халĕ те çав театрта вăй-халне хурса тăрăшать.
1960 çултанпа Георгий Штиль кинора ытларах иккĕмĕш планри рольсенче тата эпизодсенче вылять.
2015 çулхи авăнăн 25-мĕшĕнче актёр А. П. Чехова халалланă театр сцени çинче «Чехов пурнать» онлайн-вулавсене хутшăннă.
2016 çулхи пушăн 1-мĕшĕнче Санкт-Петербургра Георгий Штилĕн «У меня все роли главные» (идейине те, литературăланине те Александр Рабинович пурнăçа кĕртнĕ) мемуарсен кĕнеки кун çути курнă.
2016 çулхи пушăн 4-мĕшĕнче, Георгий Антонович 84 çул тултарнă кун, тĕнчери «Честь имею» журналăн 101-мĕш номерĕн пĕрремĕш хуплашки çинче актёр фотографине пичетленĕ, ăшĕнче ун пирки унчен пулман материалсене публикациленĕ.
Пайăр пурнăçĕ
Ача çук.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Товстоногов ячĕллĕ МДТ
Лопашка Мучикасси
Лупашка Мучикасси, Lupashka Muchikassi — Чăваш Енри Элĕк районĕнчи ял.
Ялта 262 (2006) çын пурăнать. Виçĕ урам: Ленин, Çамрăксен, Николаев урамĕсем.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Кермеж
Кермеж — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Иж юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Новоуптино
Новоуптино — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 32 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452163, ОКАТО кочĕ — 80257850010.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Батуми
thumb|250px| Батуми, 1890-мĕш çулсем. Бату́ми (ბათუმი) — Грузи хули (1878 çултанпа), Аджари тĕп хули, Хура тинĕс порчĕ. чукун çул станцийĕ (Самтредиа — Батуми йĕрĕнче).
Хула X−XIII ĕмĕрсенче хăпартнă Тамарисцихе карманĕ вырăнĕнче ӳснĕ. Батоми ятлă пулнă. XVII ĕмерте ăна Турци ярса илнĕ; 1878 çулта Раççейе кĕнĕ (Батум облаçĕн центрĕ).
Пурăнан халăх йышĕ — 152 839 çын (2014).
Промăçлăхĕ
Нефть промăçлăхĕ, машинăтăвăм (чей промăçлăхĕн хатĕрĕсем, карап тăвăмĕ, электротехника япалисем) ĕçленĕ. Çаплах çăмăл промăçлăх (атă-пушмак, çĕвĕç фабрикисем); чей, кофе тата тапак фабрикисем ĕçлеççĕ.
Хулара Педагогика институчĕ, Драма театрĕ, цирк, Аджари патшалăх музейĕ, музейсем (революци, çапăçу Мухтавĕн, И. В. Сталин, архитектура). Тинĕс хуçалăхĕпе океанографин ĂТИ океанариумĕ, унăн йышĕнче аквариум (Совет Союзĕнче чи пысăкки) тата дельфинарий.
Паллă вырăнсеем
Хулара «Тамара» карман тата католици чиркĕвĕ пур. Хальхи çурт-йĕр йышĕнче: «Интурист» хăна çурчĕ (1939, архитекторĕ — А. В. Щусев), драма театрĕ (1952), кинотеатр «Тбилиси» (1964). Хулана тинĕсçум паркĕ — пляж çумĕпе 8 çм тăршшĕ бульвар
Батуми çумĕнчи Симĕс сăмсахра чаплă ботаника пахчи вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Грузи хулисем Категори:Хура тинĕсĕн порчĕсем Категори:Тинĕс çар порчĕсем Категори:Аджари
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи (1914—1918) — Çĕр çинчи этемлĕх кун-çулĕнчи пысăк хĕçпăшаллă хирĕçĕвĕсенчен пĕри.
1914 çулхи çĕртме 28-мĕшĕнче «Млада Босна» террор йĕркелĕвĕн пайташĕ вунтăхăрçулхи серб гимназисчĕ Гаврила Принцип Сараевăра Франц Фердинанд австри эрцгерцогне вĕлернĕ хыççăн вăрçă тапранса каясси хĕрсех çитет.
Вăрçă хыççăн тăватă импери арканнă: Раççей, Германи, Австро-Венгри тата Осман империсем. Вăрçăна хутшăннă патшалăхсенчи 10 млн яхăн çын вилнĕ, 22 млн çын суранланнă.