cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çатракасси (Муркаш районĕ, Çатракасси ял тăрăхĕ)
thumb|250px|Çатракасси урамĕ, [[Муркашран килекен çул енчен]]thumb|250px|Çатракасси урамĕÇатракасси, — Муркаш районĕнче вырнаçнă ял. Яла хăй вăхăтĕнче Çатракасси, Кошак, тата Сетой ялĕсене пĕрлештерсе тунă. 1927 çулчен Çатра-Хуракасси ятлă пулнă. Ял Шупашкартан 55 çухрăмра, Муркашран 3 çухрăмра ларать.
Ял ячĕ Çатра тата касси сăмахĕсенчен пулнă.
2002 çулхи перепись тăрăх ялта 237 кил шутланнă, 709 çын пурăннă. Ялта шкул, ача-пăча сачĕ, фельдшерпа аккушер пункчĕ, культура çурчĕ, вулавăш, спортзал, стадион, парк, лавкка пур. Яла шыв, газ кĕртнĕ. Ял урлă асфальтлă çул иртет.
Истори
Архив хучĕсем тăрăх XVIII ĕмĕрте ял Хоракасси ятлă пулнă. XIX ĕмĕрте ялта 16 хуçалăх пулнă. 1859 çулхи справочникре Çатракасси пек çырса хăварнă. Вал вахăтра ялта 22 кил шутланнă.
1926 çулхи çурла уйăхĕн 4-мĕшĕччен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсне, каярах Шупашкар уесĕн Шурча вулăсĕнче шутланнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Тутаркас районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Ишлей районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 8 хыççăн Тутаркас районне, 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1944 çулхи пуш уйăхăн 30 хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
1924 çулта 83 килте 401 çын пурăннă.
Малтан ялта чиркӳ пулнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Алапӳ
thumb|200px|left|Шуйттан турулĕ (Şaytan qalası) [[Атăлçи Пăлхартан тăрса юлнă хăй евĕрлĕ палăк.]] thumb|200px|right|Хусан урамĕ. thumb|200px|right|Спас урамĕ. thumb|200px|right|Гассар урамĕ. Алапӳ е Улавăкăр (Alabuğa, Елабуга) — Тутарстан хули, Алапӳ районĕн административлă тĕпĕ.
Алапӳ хулин тата Алапӳ районĕн пуçлăхĕ, Алапӳ пĕрлешӳллĕ канашĕн халăх депутатачĕсен ертӳçи — Гафуров Ильшат Рафкатович (1998 çулхи ака уйăхĕнчен).
Тавралăхĕ
Хула Чулман Атăлăн сылтăм çыранĕнче, Тойма шывĕ юхса кĕнĕ çĕрте вырнаçнă. Хусана çитме — 215 çухрăм. Çĕр лаптăкĕ — 18,4 çм².
Халăх йышĕ, хула тытăмĕ
2005 çулта 69,4 пин çын пурăннă. 1995 çулта — 65,8 пин çын. Халăх çыравĕ (1989) тăрăх: кунта вырăссем (58,7 %), тутарсем (34,3 %), чăвашсем (1,7 %) пурăнаççĕ.
Кун-çулĕ
Хула Атăлçи Пăлхар патшалăхĕн карманĕ пулнă, халĕ кунта карманăн авалхи ишĕлчĕкĕсем (Чёртово городище) пур. 2007 çулта Алапӳ 1000 çул тултарать. Çавăн пирки пысăк уяв пулать!
Органикăлла япалалăх
Органикăлла япалалăхсем - кăмрăкшывамăшсем тата вĕсенчен тухса тăракан япалалăхсем.
Органикăлла хими - хими уйрăмĕ, органикăлла япалалăхсем пирки тата вĕсен çыхăнăвĕсене тĕпчет.
Каçăсем
Категори:Хими Категори:Хими Категори:Органикăлла хими
Мăн Авняр
Мăн Авняр — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Ирланди Республики
Патшалăх пайланăвĕ
Ирланди Республикин пайланăвĕ - 4 авалхи провинцисем.Провинцисем 26 графствасем çине пайланă :
Халăхĕ
Ирланди халăхĕн чылайăшĕ кельт йăхĕсенчен тымар тытаççĕ. Ытти халăх пĕчĕк ушкăнĕсем çук темеллех.
2002 çулхи шутлавпа Ирланди Республикин халăхĕ 3,917,203 çын пулнă. 1840-мĕш çулсенче 6,5 млн яхăн çын пурăннă, 1970-мĕш çулсеччен эмиграци вăйлă пирки халăх шучĕ сахаллансах пынă. 58 % - хула çыннисем.
Еремеев Кирилл Иванович
Еремеев Кирилл Иванович, — чăваш ăсчахĕ, экономика ăслăхĕсен тухтăрĕ (1969).
Пурнăçĕ
Комсомольски районĕнчи Аслă Чурачăк ялĕнче çуралнă.
Вăрçă пуçланнă хыççăн партизансен отрядĕнче пулнă.
1943-1955 çулсенче Мускаври парти хула комитечĕн ял хуçăлăх уйрăмĕнче инструктор, кайран пай ертӳçи çумĕ пулса тăрăшнă.
Каярахпа Пĕтĕм союзри ял хуçалăх экономикин тĕпчевпе ăслăх институтне ĕçлеме таврăннă.
Кăсăклă фактсем
Патăрьел районĕнчи Первомайски вăтам шкулĕнче тăван ене тĕпчекен музейне уçнă чухне вăл унта хăйĕн 8 кĕнекине ярса панă.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Атеней
Атеней — нумай пĕлтерĕшлĕ харпăр ят.
Музей
thumb|Лондонри [[Британи музейĕ]] Музе́й — (μουσεῖον — Музăсен çурчĕ) историпе этеплĕх палăкĕсене пухса халăха кăтартакан, çаплах çутĕç енĕпе ĕçлекен ...
Каçăсем
Категори:Музейсем
Автанкасси
Автанкасси (Авданкасы), — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Чăваш чĕлхи
Чăваш чĕлхи — Чăваш халăхĕн чĕлхи. Çавăн пекех, тĕрĕк чĕлхисен йышĕнчи пăлхар ушкăнне кĕрекен пĕртен-пĕр чĕрĕ чĕлхе. Ку ушкăна тата Атăлçи Пăлхарăн чĕлхипе хасар чĕлхи те кĕнĕ. Чăваш чĕлхи Чăваш республикинче патшалăх чĕлхи шутланать. Чăваш чĕлхине пĕлекен йышĕ — 1,3 млн. çын яхăн (2002 çулхи кăтарту). Йăлана кĕнĕ тăрăх чăваш чĕлхине виçĕ диалект çине уйăраççĕ: тури (вирьял), анатри тата мал (е анат) енчи. Чӑваш чӗлхине халаллас тӗллевпе ака уйăхĕн 25-мĕшĕнче Чăваш Енре Чӑваш чӗлхи кунне палăртаççĕ.
Автанкасси
Шупашкара çитме 43 км, райцентра - 20 км.
Чăваш чĕлхи
Чăваш чĕлхин паллăрах енĕсем
Чăваш чĕлхи - сăмах тытăмĕ енĕпе агглютинациллĕ, фонетика енĕпе сингармонизмлă чĕлхе. Ку енсемпе вăл ытти тĕрĕк чĕлхисенчен ытлашши нимпех те уйралса тăмасть темелле.
Чăваш чĕлхин диалекчĕсем
Хуть те мĕнле чĕлхе те талккăшпех пĕр тĕрлĕ тăрăмра тăмасть. Чăваш чĕлхи те ку тĕлĕшпе ыттисенчен уйрăм мар. Вăл та тĕрлĕрен идиомсем çине пайланать. Çавăн пек идиомсенчен чи паллăраххисем — диалектсем. Калас пулать, паянхи наука чĕлхе тата диалект хушшинчи чикĕсене яр уççăн палăртма пĕлмест. Çавна пула кунта тĕрлĕрен туртăмсем пулма пултараççĕ. Хуть те мĕнле пулсан та, чăваш диалекчĕсене виçĕ тĕрлĕ туса кăтартни вырăнлăрах.
Палăртас пулать, чăваш этносĕ этнографи ушкăнĕсем çине те çакнашкалах пайланать. Ун пек пайланусем пĕр-пĕринпе мая килни тĕпчевçĕсемшĕн те, ыттисемшĕн те питĕ меллĕ. Диалектсем тата вакрах идиомсем çине — калаçусем çине — пайланаççĕ. Хăш чухне вĕсене пуплевсем тени те пулать.
Вăтапуç ял тăрăхĕ
Вăтапуç ял тăрăхĕ — Канаш районĕнчи ял тăрăхĕ.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ - Трофимов Алексей Георгиевич.
Чăваш чĕлхи
Усă куракан кодлăхĕсем
Вырăс кодлăхĕсене хушса тунă 4 ятарлă саспаллисем çакăн пек вырнаçтарнă: Ăнлантаркăч: Latin 1+A кириллица кодлăхĕ пулмасассăн та, ăна пĕтĕм саспалли курăнасси валли тăтăшах усă кураççĕ.
Вăтапуç ял тăрăхĕ
Адресĕ: 	429304, Вăтапуç сали, Хĕвелтухăç урамĕ, 1. Телефон:	+7-83533 63-1-37.
Чăваш чĕлхи
Чӑваш ҫырулӑхӗ
Халӗ Чӑваш алфавичӗ
Вăтапуç ял тăрăхĕ
Ял тăрахĕн тытăмĕ, халăх йышĕ
Унăн шутне Вăтапуç, Кайăкъяль, Çатăрка Çырми кĕрет. çын пурăнать. Чăвашсемпе вырăссем пурăнаççĕ.
Чăваш чĕлхи
Чăваш чĕлхине тĕпченин историйĕ
Тĕп статья: Чăваш чĕлхине тĕпченин кун-çулĕ.
Чĕлхен хальхи тăрăмĕ
XX вĕçĕнче — XXI ĕмĕр пуçламăшĕнче чăваш чĕлхин аталану хăвачĕ чакать. Пурнăçра усă кураслăхĕ йăшса пырать. Калаçакансен йышĕ пĕчĕкленсе пырать. Çакăн сăлтавĕсене уçăмлăн тата тĕплĕн палăртасси тата унашкал лару-тăруран тухас çулсене уçăмлатасси хăйне майлă кăткăс ыйту шутланать. Анчах та тÿрех паллă, ку ĕçре патшалăхăн вăйăмĕ пысăк пулма тивĕçлĕ. Влаç ресурсĕне вăя кĕртмесĕр çитĕнÿсем тума майсем çукраххи витĕр курăнса тăрать.
Вăтапуç ял тăрăхĕ
Тавралăхĕ
Вăта юханшывĕн хĕрринче вырнаçнă.
Чăваш чĕлхи
Чĕлхен хальхи тăрăмĕ
ЮНЕСКО евичĕпе, чăваш чĕлхи тĕнчери чĕрĕ халăхсен çухалса пыракан чĕлхесен ушкăнне лекнĕ.
Чăваш чĕлхине Чăваш Енĕн патшалăх чĕлхисенчен пĕри тесе саккун йĕркипе çирĕплетнĕ пулсан та, республика пуçлăхĕсемпе ытти официаллă çынсем ытларах вырăс чĕлхипе çеç  пуплеççĕ, хут ĕçĕсене майлаштараççĕ. (Вырăс чĕлхи Чăваш республикинче чăваш чĕлхипе пĕр тан патшалăх чĕлхи шутланать тенипе пуль.) Кулленхи хутшăнусенче те чăваш çыннине, — хальхи саманари пулăмсене ăнлантарма чăваш терминĕсене пурнăçа кĕртменнипе тата ытти сăлтавсене пула, — чăвашлăхра калаçма кансĕртерех. Çак вара каллех хальхи тапхăрти чĕлхен лару-тăрăвне хăрушлатать. Паянкун чăвашсем хушшинче чăвашла-вырăсла тута-масана шута илмесĕр "хутăш" пупленине тăтăшах илтме пулать, сăмахран: "Эп ĕнер сан патна шăнкăравлаймарăм, уçăлса  çуреме чĕнесшĕнччĕ. Халь вара акка патне хулана каяп " вырăнне Эпĕ  ĕнер сан патне свонит тăвамарăм, кулят тума пригласит тăвасшăнччĕ. Халь вара тётя патне хулана каяп..
Вăтапуç ял тăрăхĕ
Кун-çулĕ
Вăтапуç ялне 1572-мĕш çулта никĕсленĕ
Чăваш чĕлхи
Чĕлхен хальхи тăрăмĕ
ЧНК пĕлтернипе, чăвашла пĕлекенсен йышĕ çулсерен чакать.
Юлашки тапхăрта Мускаври ертӳçĕсем, уйрăмах вĕрентӳ шаралăхĕ, шкулта чĕлхесене вĕрентессине юри пăтраштарса тăнине, халăхсене хирĕçтермелли сăлтавсем шыранине палăртатпăр.
Чăваш Республикин ертӳлĕхĕ Тăван чĕлхе пуянлăхне, халăх йăли-йĕркисен пархатарне тĕнче умне кăларма тата вĕрентӳ ĕçĕнче усă курма çителĕклĕ тăрăшмасть
2017 çулта «Ирĕклĕх» хастарĕсем ЧР Элтеперĕ Михаил Игнатьев, Иван Моторин, Владимир Филимонов ячĕпе сĕнӳсем янă. Вĕсем чĕлхе тытăмĕнчи ыйтусене уçăмлатма сĕннĕ.
Чăваш чĕлхипе ытти чĕлхесем хушшинчи çыхăнусем
Чăваш чĕлхипе япон чĕлхи хушшинчи çыхăнусем çинчен япон чĕлхи ятлă статьяра вулама пултаратăр.
Герман чĕлхисен хальхи чăваш чĕлхипе чылай пĕрлехи лексика никĕсĕ.
Ильметово
Ильметово — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 398 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452832, ОКАТО кочĕ — 80250810005.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Рема
Каçăсем
Категори:Предложени членĕсем
Органикăлла мар хими журналĕ
Органикăллă мар хими - хими уйрăмĕ, органикăллă мар япалашсем çинчен вĕрентет.
Категори:Хими
Çĕньял Муркаш
Çĕнъял Муркаш, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Леонардо да Винчи
Леонардо да Винчи (Leonardo da Vinci, 1452, ака, 15 Флоренци çумĕнчи Винчи хули таврашĕнчи Анкиано ялĕ - 1519, çу,  2 Амбуаз çумĕнчи  Кло-Люсе керменĕ, Турень герцогстви, Франци) — итали Çӳллĕ Чĕрĕлӳ тапхăрĕн ӳнер аслă элчи, ӳнерçи, скульпторĕ, архитекторĕ, ăслăхçи, анатомĕ, математикĕ, физикĕ, механикĕ, конструкторĕ.
Каçăсем
Категори:Акан 15-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1452 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 2-мĕшĕнче вилнисем Категори:1519 çулта вилнисем Категори:Чĕрĕлӳ ӳкерçисем Категори:Итали ӳкерçисем Категори:Итали ăсчахĕсем Категори:Вегетариансем Категори:Математиксем Категори:Чĕрĕлӳ ӳкерçисем Категори:Пайăр çынсем:Итали
Мăн Возей
Мăн Возей — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Хата-Яга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 38 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Мăн Çарăмсан
500px|Мулловка енчен фотографиленĕ Мăн Çарăмсан панорами Мăн Çарăмсан — Самар облаçĕ, Тутарстан, Чĕмпĕр облаçĕ тăрăх юхакан юханшыв, , Атăлăн сулахай юппи. Шывăн нумайрах пайĕ юртан пулать, çуркунне шывăн 60-70 % юхать.
Юпписем
Тĕп юпписем: сулахайра — Таркăн, Кармала, Эврел; сылтăмра — Шур çырми, Сĕнчĕ, Тимĕрлĕ, Кĕçĕн Çарăмсан, Тия. Хăйăрлă çыранĕсенче тăршшĕпе тенĕпех вăрман ӳсет. Куйбышев шывуправне тунă май юханшывăн Мелекесс хулинчен аяларах пайĕ шыв айне путнă.
Этимологи
Ку шыв-çырма ячĕ "Çаран" сăмахран тухса каят, (вырăсла "луга, пастбища, пашни, земельные угодья"). Çарамсан шыв-çырмине тата Хăмăшлă шыв кĕрет, Кăнтăрлă, Уксăмлă юхан шывĕсем, ĕлĕк чăвашсем шыв-çырми ячĕсене çумра ÿсекен курăк ячĕпе панă. Çарăмсан юханшыв ятне 922-мĕш çултах Пăлхар патшалăхне килсе кайнă Ахмед ибн Фадлан çул çӳревçĕ тата элчĕ хăйĕн кунчăкĕнче асăнса хăварнă: «Эпир вара Пушкăртсен çĕршывĕнчен тухса кайрăмăр та Джарамсан шывĕ урлă, … каçрăмăр»,, Çарăмсан районĕнчи Кив Йĕлмелпе Çĕн Йĕлмел таврашĕнче «Çарăмсам» («Çарăмсамăн, ай, кукрĕнче маттур йĕкĕтсем утă çулаççĕ»), Пĕкĕлме таврашĕнче «Çарăмсем» («Çарăмсем юхать çав çавăрăнса, каять çыранĕ тăршшĕн»), Аслă Сĕнчел таврашĕнче «Çарăмсен» («Кĕçĕн Çарăмсен леш енче йĕпкĕн хура учĕ кĕçенет»), тепĕр тĕрлĕ «Çармăçан» («Çармăçан тăрăх çӳренĕ чух шур пулăччĕ çимĕçлĕх») теççĕ. Çарăмсан «Çарăм шывĕ» сăмах майлашăвĕнчен, «Çарăм» сăмах «çаран» (çерем) сăмахран пулнă Хăш пĕр чăвашсен ялĕсенчи диалектпа Çеремсен çырми тесе калаççĕ, вăл сăмахран вара кунта куçса килнĕ вырăссем Черемшан тее пуçлаççĕ, а чăвашсене Черемисан (Луговые) теççĕ.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Раççей юханшывĕсем Категори:Атăл юпписем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Атăл юпписем
Новочукурово
Новочукурово — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 96 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452832, ОКАТО кочĕ — 80250810006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
WikiScanner
WikiScanner пайăр тĕллевлĕ тӳрлетӳсене тупса палăртать.
Программăна американ Санта-Фе институчĕн студенчĕ Верджел Гриффит (Virgil Griffith). хайланă.
Википедин нимĕç уйрăмĕн пĕрмайхи суя тӳрлетӳ валли ятарлă страницă — Wikipedia:Wikiskannerundefined — пур.
Каçăсем
Категори:Википеди Категори:Википеди кун-çулĕ
Робот техники
Робот техники —автоматикăллă техникă системисене (роботсене) шутласа тăвакан хушма ăслăлăх. Термина Айзек Азимов çыравçă 1942çулта усăва кĕртнĕ (робот сăмах Карел Чапек «R.U.R.» пьесинче, 1920 çутта тухать).
Чи малтанах робота çын евĕрлĕ - андроид пек кăтартнă. Анлăрах каласан, робот автомат (хăй тĕллĕ ĕçлекен) автомат шутланать.
Робот техники тĕрлĕ тĕслĕ пулать: çурт-йĕр тăвас, промăçлăхăн, кил-çуртри, авиаци, экстремаллă (çар-вăрçă, космос, шывай).
Каçăсем
Категори:Робот техники Категори:Айзек Азимов
Айхи
Айхи:
Дюссельдорф
Дюссельдорф — Çурçĕр Рейн-Вестфалин тĕп хули. Халăх йышĕ — 581 858 çын (2006).
Каçăсем
Категори:Германи хулисем Категори:Дюссельдорф Категори:Ганза Категори:Рейн çинчи хуласем Категори:Германин университет хулисем Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали хулисем Категори:Германи çĕрĕсен тĕп хулисем
Юптаруçă
Юптаруçă — юптарусене хайлакан çыравçă.
Паллă юптаруçăсем
Баснописец
Çĕнĕ Чемей
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Уштел
Уштел Самара облаçĕн Исаклă районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Урамĕсем:
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн Исаклă районĕ Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Авиньон
мини Авиньо́н (Avignon, Avenio) — Воклюз департамĕнчĕн тĕп хули.
Çавăн пекех пăхăр
Авиньон фестивалĕ
Категори:Авиньон
Çĕнĕ Пăва чиркĕвĕ
Çĕнĕ Пăва чиркĕвĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Çĕнĕ Пăва ялĕнче ларнă чиркӳ. Покров Çветуй Турамăш чиркĕвĕ ятлă пулнă. Турра пуççапма килекенсен укçи çине 1908 çулта йывăçран купаласа лартнă пулнă. Колокольни 3 хутлă пулнă, çӳллĕшĕ 6 сажень пулнă.
Мăн Альпиац
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Çĕнĕ Пăва чиркĕвĕ
1931 çулта хупнă. Сыхланса юлман.
Категори:Чăваш Ен чиркĕвĕсем
Мăн Альпиац
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Федераци пуçтарăнăвĕ
Федераци пухăнăвĕ - иккĕ пайĕсеме пайланă : çӳулти пайĕ - Федераци Канашĕ ( Совет Федерации ), аялти пайĕ - Патшалăх Думи ( Государственная Дума ).
Структура
Федераци пухăнăвĕ икĕ палатăран — Патшалăх думи тата Федераци канашĕ — тытăнса тăрать.
Палатăсен йышĕ, вĕсен принципĕсем тата пуçтарăнăвĕ, тĕрлĕрен. Патшалăх думинче 450 депутат, вĕсене хутăш суйлав системи йĕркипе тӳррĕн суйлавсенче суйлаççĕ. Федераци канашне РФ кашни субъектĕнче икĕ элчĕ кĕрет: пĕри — влаçăн элчĕлĕх органĕнчен, тепри — влаçăн ĕçтăвакан органĕнчен. Роаççей Федерацинче 89 субъект (çав шутра 6 тавлашуллă — ДХР, ЛХР, Крым Республики, Севастополь хула, Херсон тата Запорожье облаçĕсем), Федераци канашĕн 178 пайташĕ. Çаплах Федераци канашне РФ Президенчĕ сеннипе Раççей Федерацин элчисем кĕреççĕ, вĕсен шучĕ 30 çынран ытла мар, вĕсенчен çиччерен ытла мар пурнăç тăршшипех сенатор пулаççĕ. Çаплах Федераци канашĕнчи вырăна пурнăç тăршшипех РФ президенчĕ пулнă çынсем йышăнма пултараççĕ.
Çĕнĕ Хресчен
Çĕнĕ Хресчен, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Авиньон фестивалĕ
250px|right|thumb|60-мĕш фестивалĕ. Авиньон фестивалĕ — Францири театр фестивальĕ.
Франци эрехĕсем
thumb|right|300px Франци эрехĕсем. Францире яхăн 860 000 гектарсемче иçĕм ÿстереççĕ.145 пин эрехтăвакан хуçалăхĕсем 2002 çулта 61 млн гл эрехĕ тунă.
Классификаци
Appellation d'origine controlee ( АОС ) - апелласьон д*орижин контроле - "ячĕ, выранĕ ăçтан пулни тĕрĕсленĕ."
Иçĕм сорчĕсем
Категори:Франци эрехĕсем
Ингушети
Ингушети (ГӀалгӏай Мохк, Республика Ингушетия) — Çурçĕр Кавказ енре вырнаçнă Раççей Республики. Тĕп хули — Магас. Ингушети Раççейри чи çамрăк (1992 çулта никĕсленĕ), чи пĕчĕк (лаптăкĕ 3 600 çм2) республики.
Халăх йышĕ
thumb|right|200px|Халăх йышĕ, 2002 Ингуш Республикинче яхăн 413.1 пин çын (2010) пурăнать, чылайăш — ингушсем (77.3 %) тата чеченсем (20,4 %).
Категори:Çурçĕр Кавказ
АШРК «Курск» юлашки экипажĕ
АШК «Курск» çинче шыва путнă моряксем.
Юсуп (Аксаит ял канашĕ)
Юсуп  — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 198 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452832, ОКАТО кочĕ — 80250810007.
АШРК «Курск» юлашки экипажĕ
АШРК «Курскăн» тинĕсе кĕске вăхăта хăвăрт хатĕрленсе тухма тивнĕ, çавăнпа морякĕсене темиçе карап экипажĕсенчен пуçтарнă. Çавăнпа ĕнтĕ малтан тĕрĕссĕн кам шыв айне юлнине тĕплĕн пĕлме пулман. Таçта та вĕçсе çӳрекен журналистсем вара Раççей Федерацийĕн ТÇФ Çурçĕр Флочĕн штабĕнчен экипаж çыравне укçалла туяннă.
Юсуп (Аксаит ял канашĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
АШРК «Курск» юлашки экипажĕ
I отсек
ОАО завод «Дагдизель» специалисчĕсем:
Юсуп (Аксаит ял канашĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
АШРК «Курск» юлашки экипажĕ
II отсек
7-мĕш шывай киммисен дивизийĕн штабĕ:
Экипажĕ
АШРК «Курска» асăнса лартнă палăкĕ
2003 çулхи çурла уйăхĕнче, трагедин виççĕмĕш асăнăвĕнче, Видяево поселокĕнче "Курск" морякĕсен чи пысăк çăви (кунта экипажăн 32 морякне пытарнă) çинче палăк-мемориал (архитектор Г.С. Пейчев) уçса лартнă.
Хворостовский Дмитрий Александрович
Дми́трий Алекса́ндрович Хворосто́вский (1962, юпа, 16, Красноярск — чӳк, 22, Лондон) — совет тата раççей опера юрăçи (баритон). РФ халăх артисчĕ (1995). М. И. Глинка ячĕллĕ РСФСР патшалăх парнин лауреачĕ (1991).
Каçăсем
Категори:Юрăçсем Категори:Баритонсем Категори:1962 çулта çуралнисем Категори:Юпан 16-мĕшенче çуралнисем Категори:2017 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 22-мĕшĕнче вилнисем
Киремет (Чаллăпуç районĕ)
Киремет — Киреметь Самар облаçĕнчи Чаллăпуç районĕн ялĕ.
АОС
Appellation d'origine controlee ( AOC ) - Апелласьон д*орижин контроле - ячĕ, вырăнĕ ăçтан пулни тĕрĕсленĕ.Паян Францире 57 % иçĕм лаптăкĕсене АОС категори панă.Кунта 44 % пĕтĕм француз эрехĕсем тăваçсĕ.Францире яхăн 300 эрех, чăкăт тата ытти апат-çимĕс тăвакан тарăхсене АОС категори панă. Категори:Франци эрехĕсем
Хурчка йышшисем
Хурчка йышшисем, — çăткăн тискер вĕçен кайăк çемьи пайĕн хурчка йышшисен вĕçен кайăкĕ. Анлăрах каласан, çапла çак çемье пайĕнчи кирек епле вĕсен кайăка палăртаççĕ. Раççей территоринче хурчка-перепелятник тата хурчка-тетеревятник тĕл пулаççĕ.
Вуламалли
Вагнер Ю. Н.,. Ястребиные // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Каçăсем
Категори:Хурчка евĕрлисем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Hafoc Kipanga
Барселона (пĕлтерĕшсем)
Барселона:
П. эрч. 500
Пулса иртнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Ворга-Шор
Мăн Ворга-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Воркута юханшывăн сулахай çыранĕпе, 163 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Çĕнĕ Матьăк
Çĕнĕ Матьăк, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Казах Википедийĕ
Казах Википедийĕ (Қазақ Уикипедиясы е Қазақша Уикипедия) — Википедин казах чĕлхиллĕ уйрăмĕ. 2005 çулхи нарăс, 22 уçăлать. 2010 çулхи авăнăн 9-мĕше тĕлне 6468 статья хайланă. Çак Википедин уйрăмлăхĕ — виçĕ тĕрлĕ шрифтпа усă кураççĕ: кириллица(Казахстан, Раççей), арап (Китай) тата латиница (Турци, Узбекистан). Унăн ĕçĕпе усă курса урăх Википедисем те ĕçлеççĕ. Виçĕ администратор. Казах уйрăмĕ вырăс Википедийĕпе акăлчан википединчен статьясене, ĕлкесене куçарать.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем
Мăн Балыклы
Мăн Балыклы — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Ашкатар юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Çĕнĕ Апаш
Çĕнĕ Апаш, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Терекла
Терекла — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 115 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453862, ОКАТО кочĕ — 80241830002.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Ылтăн питлĕх
Ылтăн питлĕх — Раççейри театр фестивалĕ.
Каçăсем
Категори:Театр Категори:Театр фестивалĕсем Категори:Ылтăн питлĕх
Бадряшево
Бадряшево — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 361 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452833, ОКАТО кочĕ — 80250815001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Ылтăн Арлекин
Ылтăн Арлекин — Сарă ту облаçĕн театр фестивалĕ.
Каçăсем
Категори:Театр фестивалĕсем Категори:Сарă ту
Ылтăн софит
Каçăсем
Категори:Театр Категори:Театр фестивалĕсем
Мирный (Йĕпреç районĕ)
Мирный, — Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи паççулкка.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа паççулккара 6 çын,  çав шутра  3 арçын, 3 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Çĕн Кармăш
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Асхва ял тăрăхĕ
Асхва ял тăрăхĕ — Канаш районĕнчи ял тăрăхĕ.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ - Иванов Сергей Петрович.
Адресĕ: 	429306, Вырăскас Пикших ялĕ, Ленин урамĕ, 11а. Телефон:	+7-83533 60-6-17.
Ял тăрахĕн тытăмĕ, халăх йышĕ
Унăн шутне Вырăскас Пикших, Аслă Асхва Пикшик, Аслă Мами, Уйкас кĕрет. 3695 (2007-мĕш çул) çын пурăнать.
Тавралăхĕ
Канаш хулинчен анăç тата çурçĕр еннерех вырнаçнă. Ял тăрăхĕ витĕр Хусан-Мускав, Канаш-Улатăр чукун çулĕ, А-151 Çĕрпӳ-Сызрань, Канаш-Йĕпреç автоçулсем иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Администрациллĕ виçесем, алфавитпа Категори:Канаш районĕн ял тăрăхĕсем Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем
Герасимов Валерий Васильевич
Биографи
Валерий Васильевич Герасимов 1955 çулхи авăнăн 8-мĕшĕнче Хусанта, ĕçтеш çемьинче, çуралнă. Хусанти суворов вăрçă училищинче (1971—1973), Хусанти аслă вăрçă команда училищинче (1973—1977), Бронетанк çарĕсен Р. Я. Малиновский ячĕллĕ вăрçă академинче (1984—1987), Раççей Федерацин Хĕçпăшаллă çарĕсен Тĕп штабĕн вăрçă академинче (1995—1997) пĕлӳ пухнă.
Хĕсметре курсант, взвод командирĕ, рота командирĕ, батольон командирĕ (Польшăри Çарсен çурçĕр ушкăнĕн 90-мĕш гварди танк дивизин 80-мĕш танк полкĕ), Инçет Тухăç вăрçă тăрăхĕнче батольон штабĕн пуçлăхĕ (1977—1984), ВАБТВ вĕренӳçĕ, Балтиçум вăрçă тăрăхĕнче тата Çарсен çурçĕр-анăç ушкăнĕнче танк полкĕн командирĕ, танк полкĕн штаб пуçлăхĕ - командир çумĕ, гварди мотострелок дивизин штаб пуçлăхĕ (1987—1993) - командир çумĕ (1993—1995) пулнă. 1994 çулхи çӳрла уйăхĕнче дивизие Мускав вăрçă тăрăхне (Ельня хулана) куçарнă чухне ертсе пынă.
Авланнă, ывăла çитĕнтерет.
2014 çулхи ака уйăхĕнче 2014 çулхи Украинăри кризис хыççăн Украина тухăçĕнчи хĕçпăшаллă хирĕçӳпе Крымри пулăмсем хыççăн ăна Европа пĕрлешĕвĕ, çу уйăхĕнче — Канадăн — санкци ят-йышне кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Вăта вăрçă тăрăхĕн çарпуçĕсем (Раççей) Категори:Ленинград вăрçă тăрăхĕн çарпуçĕсем Категори:Мускав вăрçă тăрăхĕн çарпуçĕсем Категори:Хусанти Cуворов çар училищинче вĕреннисем
Мăн Изъятывис
Мăн Изъятывис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Серьер юханшывăн сылтăм çыранĕпе 3 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Барселона
thumb|right|250px|Барселона thumb|right|250px|Карта, испан чĕлхипе Барселона — Испанин иккĕмĕш (пысăккăшĕпе) хули, Каталонипе çав ятлă провинцин тĕпĕ. Вăтаçĕр тинĕсĕн порчĕ, Франци чиккинчен 120 çухрăмра вырнаçнă.
Аваллăх
Барселонăна никĕс хуни пирки икĕ кăссай пур. Пĕрремĕшĕпе, грек халапĕсемпе, хулана Геракл Римран 400 çул маларах туса хунă, каярах пирĕн эрăччен 3-мĕш çĕрçуллăхра ăна тепĕр хут карфаген çынни Гамилькар Барка — Ганнибалăн ашшĕ —çĕнетнĕ, вăл хăйĕн çемйине чысласа хулана Барсино ят панă.
Çутçанталăкĕ
left|thumb|350px| Çул хушшинче температурăпа нӳрĕк графикĕ
Аслă Чурачăк
Аслă Чурачăк, — Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи ял.
Истори
Малтан Пăва уесне кĕнĕ. Кайран, 1920 çулхи утă уйăхĕн 31 хыççăн Çĕрпӳ уесне, 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхарта ял Мăрат вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççан ял Йĕпреç районне, 1939 çулхи нарăс уйăхĕн 22 хыççан Комсомольски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççан каллех Канаш районне, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççан Комсомольски районне кĕнĕ.
Паллă çыннисем
Категори:Чăваш Енри Комсомольски районĕн ялĕсем
Аук-Буляк
Аук-Буляк — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 124 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452833, ОКАТО кочĕ — 80250815002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Саха Википедийĕ
Саха Википедийĕ (Сахалыы Бикипиэдьийэ) — Википедин якут чĕлхиллĕ уйрăмĕ. 2008 çулхи çу уйăхĕнче уçăлнă. 2010 çулхи çурла уйăхĕнче 6900 ытла статья пулнă.
Любляна
Любля́на (Ljubljana, Laibach, Lubiana) — Словенин тĕп тата пысăк хули.
Пĕтĕмĕшле хыпарсем
Халăх йышĕ: 267 920 çын (2007 çул). Çĕр лаптăкĕ 275 км². Любляна гербĕ çинче хула символĕ — симĕс Люблян çĕленĕ. Хула Любляница çинче, Савăна юхса кĕнĕ çĕртен 10 çм тăвалла, вырнаçнă. Патшалăх чĕлхи — словен чĕлхи, нумайăшĕ нимĕçле тата акăлчанла пуплеме пултараççĕ. Тĕне тытса пыракансен ытларахăшĕ — католиксем.
Кун-çулĕ
thumb|left|150px|Ратуша thumb|180px|Любляна университечĕ thumb|180px|Люблянăн варрин çурçĕрĕ (Kamnik Alps)
Хула таврашĕ пирĕн эрăчченех авалхи рим харпăрлăхĕ шутне кĕнĕ. П.э.34 çулта хальхи Любляна çумĕнчи Эмона рим колонине хула статусне панă. V ĕмĕрте территори варварсен алине лекет. VI ĕмĕртенпе кунта славян Лувигани пулнă, ăна X ĕмĕрте венгрсем туртса илеççĕ.
Лувр
Лувр пуххисем
Луврăн коллекцисем тĕрлĕ цивилизацисен, этеплĕхсен, тапхăрсен ӳнерлĕх хак çук япалисене упраççĕ. Музейре 300 000 яхăн экспонат, вĕсенчен 35 000 кăна залсенче кăтартаççĕ. Чылай экспонатне управсенче тытаççĕ, мĕншĕн тесен упрас виçипе виçĕ уйăхран ытла çынсене кăтартма юрамасть.
Любляна
Каçăсем
Категори:Словени хулисем Категори:Патшалăхсен тĕп хулисем
Лувр
Лувр пуххисем
Луврта экспонатсене çапла уйăрса тытаççĕ:
Авалхи Тухăç
Луврăн тухăç коллекцийĕ виçĕ департаментран тытăнса тăрать:
Авалхи Икĕпат
Авалхи Икĕпат уйрăмне 1826 çулхи çу, 15 Карл X шутланипе туса хунă.
Икĕпат Музейĕн пĕрремĕш пăхса тăраканĕ авалхи икĕпат иероглифĕсене тĕпчекен Жан-Франсуа Шампольон ăсчах пулнă.
Хальхи саманта икĕпат авалхи япалисен пуххине 3 пая уйăрнă:
Каçăсем
* Категори:Франци керменĕсем Категори:Франци ӳнерлĕх музейĕсем Категори:Парисăн I тăрăхĕ Категори:Паллă вырăнсем
Аншлюс
right|thumb|200px|Китлĕр Райхстаг депутачĕсене Австрие туртса илнине пĕлтерет.
Аншлю́с, Аншлю́сс (ним. — çумне хушни, пĕрлешӳ) — Австрипе  Германие пĕрлештерес ĕмĕт, тӳррĕн каласан — Германи 1938 çулхи 11-пуш, 12 Австрие аннексилени.
Умĕн пулнисем
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçă вĕçленсен Австро-Венгри арканса каять те политика картти çинче икĕ нимĕç патшалăхĕ: Германи тата Австри пулса тăраççĕ. Юлашкийĕ пĕчĕк калăпăшлă тата хăйĕн промăçпа ялхуçалăх çĕрĕсене çухатнине пула пурнăç тума хавшак йĕркеленӳлĕх шутланнă. Пĕрлешĕнес юхăмĕ икĕ енчен те хăватлă пулнипе те çĕнтерӳçĕ-патшалăхсем ирĕк паман, вĕсем Версаль тата Сен-Жермен килĕшĕвĕсен (1919) Женева протоколĕсен (юпа, 1922) аншлюса чаракан статьясем кĕртнĕ пулнă.
Германире Адольф Китлĕр влаçа кĕрсен, аншлюс вара наци ертӳçлĕхшĕн официаллă тулаш политики пулса тăрать, германсем хăйсен çыннисене Австрин патшалăх тытăмĕсене кĕртме тытăнаççĕ. Тепĕр енчен, Австрире наци диктари аншлюсне хирĕç хастаррăн тăраççĕ. 1933 çулхи юпара аншлюс ыйтăвне австри социал-демокрачĕсен программинчен кăларса пăрахаççĕ. Маларах, çĕртме, 19, канцлер Энгельберт Дольфус Австри территоринче НСДАП ĕç-хĕлне чарса лартать.
1934 çулхи утă, 25 кăнтăрла тĕлĕнче 89-мĕш австри СС батальонĕн 154 австри-эсэсĕ, австри граждан гварди хормине тăхăннăскерсем, Дольфус канцлер канцелярине ярса илсе, ăна ĕçрен тухма хушнă. Йывăр аманнă Дольфус çирĕппĕн хирĕç тăнă. Тухтăр пулăшăвне памасăр, чиркӳ ĕçтешĕпе калаçтармасăр Дольфус темиçе сехетрен вилсе каять, хăйĕн тупинчен уйрăлман. Çав хушăра ертӳçлĕхĕн шанăç çарĕсем парламент çуртне хупăрласа илеççĕ. Каç еннелле Дольфус майлă пулнă Муссолини пăтăрмах тăвассине кансĕрлес тесе пиллĕк дивизи пухса вĕсене Бреннер перевалĕ урлă Австри чикки патнелле куçарать. 19 сехтре пăлхавçăсен парăнма тивет.
Вăйпа хăй майлă çавăрасси ăнăçлă пулманнине ăнланса, Китлĕр тактикăна улăштарать, çак ĕçе тума СД тата гестапона хушать те дипломати енĕпе Курт фон Шушниг çĕнĕ австри ертӳçлĕхне вăйлăрах пусарма тытăнать. Çав вăхăтрах Германи ятархĕсмечĕсем австри нацисчĕсен хушшинчи хăйсен ĕç-пуçне хастарлаççĕ. Сăмахран, австри наци партийĕн ертӳçи Рейнталер инженер 1934 çулхи кĕркуннеренех Мӳнхенран вăрттăн уйăхне 200 пин маркă шалу илсе тăнă. Хăрушу шăпинчен аяккарах тарас тесе, Шушниг 1936 çулхи утă, 11 Германипе килĕшӳ хучĕ çырать, çавăнпа Австри наци Германи политикин ытăмне кĕрсе ӳкет. Хăй енчен, Германи Австрин суверенитетне тата ирĕклĕхне, унăн тулаш политикине хисеплеме йышăнать. Килĕшӳ тĕрĕкне кăтартас тĕллевпе, Шушниг тĕрлĕ администраци ĕçĕсене австри нацисчĕсене шанса парать, вĕсен хăшпĕр йĕркеленӳлĕхĕсене Патриот фронтне кĕме ирĕк парать, юлашкинчен, темиçе пин нацист валли амнисти кăларать.
Китлĕршĕн ырă лару-тăру 1937 çулта пулать, ун чухне анăç тăрăмĕсем Австрие ярса илессине агресси акчĕ мар, 1919 çулхи Версаль килĕшĕвне пăсни мар, Германие «лăплантарни» теме тытăннă.
1938 çулхи нарăс, 12 канцлер Шушнига Берхтесгаденри китлĕр резиденцине чĕнеççĕ, унта вăл вăрçăпа тапăнса кĕрессинчен шикленсе патшалăха Германи айне хурса Виççĕмĕш райхăн провинцине куçаракан сĕнсе панă виçĕ пунктран тăракан ультиматум çине алă пусать:
Австри тĕнче политика карттинчен тухса ӳкесси паллă пулса тăрать. Çакăн пек пулассине сирес тесеШушниг, çитес вырсарникун, 1938 çулхи пушăн 9-мĕшне Австри ирĕклĕх ыйтăвĕпе плебисцит ирттерме палăртать. Китлĕр плебисцита чарма, Шушнига ĕçрен кăларса унăн вырăнне Зейсс-Инкварта лартма хушать, Австрие тапăнса кĕме хатĕрленме тапач парать.
Австрие ярса илни
right|thumb|200px|1938 çулхи пушăн 10-мĕшĕнчи [[плебисцит бланкĕ: «1938 çулхи пуш, 13 Австрипе Германи пĕрлешнипе килĕшетĕн-и тата пирĕн ертӳçĕн Адольф Гитлерăн ушкăне майлă сасă паратăн-и?», пысăк çавра çинче  «Çапла», пĕчĕкки çинче — «Апла мар» тесе çырнă]]
Пуш, 11 Шушниг ĕç вырăнне пăрахса хăварать. Австри президенчĕ Миклас çĕнĕ ертӳçлĕхе йĕркелеме Зейсс-Инкварта ирĕк памасть, анчах та 23 сехет те 15 минутра парăнать. 1938 çулхи пушăн 11-мĕшĕн каçĕнче «Отто» планĕпе чикĕ çумĕнче капланса тăнă герман çарĕсем Австри территорине кĕрсе каяççĕ.
Австри çарĕ, хирĕç тăма хушман тапăч илнĕскер, парăнать. Ирхи 4 сехетре Венăра наци правительствин пĕрремĕш элчи Гиммлер Вальтер Шелленбергпа тата Рудольф Гесспа çитнĕ, вĕсене эсэсовсем хуралланă. Гестапо хăйĕн тĕп ставкине Морцинплацра тăвать, унта Шушниг хăйĕн шăпине кĕтсе ларнă. Темиçе эрне хушши ăна хыттăн хĕстернĕ, кайран концлагере ăсатаççĕ, çавăниа вăл 1945 çулхи су уйăхĕччен асап тӳсет.
Зейсс-Инкварт йĕркеленĕ правительствăна Эрнст Кальтенбруннер т-р хăрушсăрлăх министрĕ пулса тата Геринг кĕрӳшĕ Гюбер юстици министрĕ пулса кĕрет.
Пуш, 13 19 сехетре Китлĕр мăнаçлă Венăна Германи хĕçпăшаллă вăйĕсен Аслă тĕп çарпуçлăхĕн шефĕ Вильгельм Кейтельпе пĕрле пырса кĕрет. Çав кунах «Австри Германи империпе пĕрлешĕнни» саккун пирки пĕлтереççĕ, çавăнпа килĕшӳллĕ Австри «Германи импери çĕрĕсенчен пĕри» пулса тăрать те «Остмарк» ята тивĕçет. Пуш, 15 Хофбург вена керменĕнчен Китлĕр Хельденплац лапамĕнче пуçтарăннă çынсем умĕнче сăмах тытнă: «Эпĕ герман халăхне манăн пурнăçăн чи кирлĕ миссине пурнăçа кĕртни çинчен пĕлтеретĕп».
Ака, 10 Германипе Австрире аншлюс пирки плебисцит иртет. Официаллă хыпарсемпе, Германире аншлюсшăн 99,08 % çын сасă панă, Австрире — 99,75 %. Сăнавçă (Уильям Ширер) австрисен плебесцит вăхăтĕнчи чун кăмăлне çапла пахалать:
"Австрисен ытларахăшĕ пушăн 13-мĕшĕнче Шушнига «çапла» калама шутланисем, акан 10-мĕшĕнче Китлĕре «çапла» терĕç. Вĕсенчен нумайăшĕ, Германипе, нацистлă пулин те, тачă пĕрлĕх Австрие кирлĕ, урăхла май çук, Австри (…) чылай хушă хăй тĕллĕн пурăнма пултараймасть, вăл германи райхĕнче кăна çăлăнăçне тупма пултарать тесе шутларĕç. Çакăн пек шутлакансемсĕр пуçне çаплах хаяр нацистсем те пулнă — ĕçсĕррисем е ĕçлекенсем, вĕсен йышĕ çĕршывра пĕрмаях ӳссе пынă. Вĕсем хăйсен пурнăç тулăхне лайăхлатасшăн çуннă. Нумай католика (…) нацистсем Австрие килнипе хавхаланнă кардинал Иннитцер аншлюс майлă сасăлама чĕнсе калани илĕртнĕ"
Австрие пĕрлештерсен, Китлĕр Чехословакие ярса илсе тата Кăнтăр-Тухăç Европăпа Балкана кĕрсе каймалли стратеги плацдармĕ пулса тăрать, чылай халăх ресурсĕ тата вăрçă хатĕрĕ-япала тăвасси ӳсче каять. Аншлюс хыççăн Германи территорийĕ 17 % саралать, халăх — 10 % (6,7 млн çын) йышланать. Вермахт шутне Австрире йĕркеленĕ 6 дивизи кĕнĕ.
Китлерĕн хăш мероприятисем австри патриотизмĕшĕн асаплă пулса тухаççĕ. Çапла, Китлĕр официаллă «Австри» (Österreich — тӳррипе вуласан «Тухăç рейх») ята пăрахăçлать, мĕншĕн тесен рейх хальтенпе пĕрре çеç, ăна авалхи, Аслă Карл вăхăтĕнчи пек, Ostmark («Тухăç чикĕ») ят парать. Китлĕр Венăна кăмăлламан, çавăнпа ăна Германин ахаль хули шайне куçарать. Католици чиркĕвне, Австрире питĕ сĕмлескерне, хĕстерме тытăнаççĕ. Çавна пулин те австрисем, пурĕ тене пекех, Виççĕмĕш Райх пăчланичченех, Китлĕре пăхăнса тăраççĕ.
Германире çак ĕç пулăмне асăнса медальсен темиçе серине кăларнă. «1938 ç. пушăн 13-мĕшне асăну» медале 1938 çулхи çăвăн 1-мĕшĕнче пурнăçа кĕртнĕ. Унпа вермахтпа СС çарĕсен салтакĕсемпе офицерĕсене, Австрие Германи çумне хушнă ĕçе хутшăннă австри çар çыннисене тата наци йĕркелӳсен функционерĕсене тивĕçтернĕ. Парнене тивĕçнĕскерсен пĕтĕм йышĕ 318689 çынна çитнĕ. Медалĕн пичĕ енче икĕ çын кĕлетки, пĕрри, Германи символĕ, теппĕрне (Австрие), çунаттисене сарнă ăмăрткайăк чĕрнисемпе свастикăна пăчăртакан хăй евĕрлĕ пьедестал çине хăпарма пулăшать. Тӳнтер енĕн варринче çаврапа çапла çырнă «13 Marz 1938» тата çаврапах — «Ein Volk, Ein Reich, Ein Führer». Медале пăхăртан тунă (хăш чухне кĕмĕлпе витнĕ). Ăна шурă-хура йăрăмлă хĕĕрисемлĕ хĕрлĕ хăю çинче çакса çӳремелле пулнă. 1940 çулхи раштавăн 13-мĕшĕнче парнелеие пăрахаççĕ.
Медок ( эрехтăвакан тăрăхĕ )
Медок - паллă Бордо ( эрехтăвакан енĕ )Бордо енре вырнаçнă эрехтăвакан тарахĕ.
Тăпрасем
Чылайăш - чуллă хăйăрсем ( гравий ).
Иçĕм сорчĕсем
Каберне совиньон ( 60 % ытла ), Мерло ( яхан 30 % ), Каберне фран, Мальбек, Пти Вердо, Карменер.
Эрех тĕсĕсем
Медок тăрăхĕ тенчере паллă хăвăн палаксăр хĕрлĕ эрехĕсемпе.
Мăн Гурды
Мăн Гурды — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Маты юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Брюссель
Брюссель (Ville de Bruxelles, Stad Brussel) — Бельгин тĕп хули, Брюссель тĕп хула тăрăхĕн тĕпĕ. Брюссельре Франци, Фламандипе Фландри халăх пĕрлĕхĕсен, Европа Пĕрлешĕвĕн штаб-хваттерĕн, ÇАПУ йĕркеленӳлĕхĕсем, Бенилюкспа Анăç Европа Пĕрлешĕвĕн секретариачĕсем вырнаçнă.
Брюссель: хула тата тăрăх
thumb|left|Брюссель хулине тăрăхăн картти çинче хĕрлĕпе кăтартнă
18 коммунăсемпе пĕрле Брюссель хули Брюссель тĕп хула тăрăхне кĕрет, тӳррипе шутласан çак тăрăх пĕрлĕ миллионлă хулах пулать, Брюссель коммунинче 150 пине яхăн çын кăна пулсан та. «Брюссель» палăртăва пĕтĕм тăрăх çине куçарса калаççĕ.
Тавралăхĕ
thumb|200px|right|Пиллĕк кĕтеслĕх — Брюссельĕн историлле тĕшши (1837 çулхи карттă
Пуçланса кайни
Хула ячĕ bruoc (авал-нидерл., «шурлăх») тата sella (авл-нидерл., «пурăну вырăнĕ») сăмахсенчен пулса тăрать, тӳррĕн куçарсан «шурлăхри пурăну вырăнĕ».
Кăссай йĕркипе Брюсселье VI ĕмĕрте Таса Горик (е Сен-Жери) никĕсленĕ. Bruocsella çинчен пĕрремĕш 996 çулта Аслă Оттонăн хутĕнче асăннă. 977 — 979 çулсенче Анат Лотаринги Карлĕ Сенна çинче карман, утрав çинче часовньă туса лартнă, çакăнтанпа ĕнтĕ хула аталанма тытăнать. Собора Бельгин хӳтĕлевçине — Таса Гудула ятне — халаласа никĕсленĕ. XI ĕмĕрте пĕрремĕш хула хӳтлĕхĕ туса лартнă.
Автомобиль транспорчĕ
Брюсселье çĕршывăн çыхăну нумай автомобиль çулĕсем çитеççĕ. Автомагистраль эрешĕ хăйĕн тытăмлăхĕпе франци çӳл йĕрĕсем пекех: парис Периферик бульварĕ, Брюссельре ункă автомагистралĕ R0, ун çине пур тĕлрен çулсем çитеççĕ. Пур çулне те лайăх çутăлатнă. Çулри ысăк каçăмсемсенче транспорт тулнине пула чылай çула çĕр айне куçарнă. Çапла, çĕр айĕнче тӳрĕ çул хушши çеç мар, çул уйрăлăвĕ те, светофорсем те пур. Пĕр туннелĕ хулан тухăç кварталĕнчен тӳрех ЕП йĕркеленӳлĕхĕсен пайне илсе каять.
Авиа-транспорчĕ
Брюсселье тĕнчен икĕ аэропорчĕ пур:
Тинĕс транспорчĕ
Çулсерен 7,5 тонн куçаракан Брюссел порчĕ Бельгин чи пысăкки шутланать. Брюссель-Шельда шыв каналĕ ăна Шельдăпа çине çитерет, Антверпен портне тата Çурçĕр тинĕсне илсе тухать. Шарлеруа-Брюссель каналĕпе хуларан Валлоние çитме пулать.
Чукун çул транспорчĕ
thumb|Тĕп вокзалри ICE тата Thalys пуйăсĕсем
Пысăк вокзалĕсем — Çурçĕр, Тĕп тата Кăнтăр — пĕр-пĕринпе Çурçĕр-кăнтăр туннелĕпе çыхăннă. Тĕнчепе çӳрекен пуйăссем Париспа, Амстердампа, Кёльнпе (Thalys, TGV, ICE пуйăсĕсем) Лондонпа (Eurostar пуйăс) яланхилле çыхăннă Кăнтăр вокзалне çитеççĕ.
Хулари пĕрлĕ халăх транспорчĕ
thumb|[[Брюссель метрополитенĕ|Метрополитенăн йĕррисем.]]
Чаплă куравлăхĕсем
center|1000px|Гранд-Пляс каçпа.
Гранд-Пляс
thumb|left|«Кашкăр ами», «Тилĕ», «Мăйрака»
Маннекен Пис
thumb|Шăракан Арçын ача
Каçăсем
Категори:Брюссель коммунисем *
Бордо (эрехтăвакан енĕ)
thumb|right|290px Бордо АОС (Bordeaux AOC) - Франциy кăнтăр-хĕвеланăç енче вырнаçнă паллă эрехтăвакан ен.
Лаптăкĕ
Паян Бордо - паха эрехсем тăвакан чи пысăк ен. Иçĕм лаптăкĕ 123 пин га яхăн.
Классификаци
Бордо енри эрехсен классификацине 1855 çулта йĕркелесе янă.
Эрехтăвакан тăрăхсем
Медок, Ă-Медок (Тури Медок), Грав,Пессак-Леоньян, Либурне т.ыт.
Паллă эрехтăвакан лаптăксем
Бордо енре тĕнчере паллă эрех тăвакан лаптăксем вырнаçнă: Пойяк, Сен-Жульен, Марго, Помроль, Сент-Эмильон, Сотерн, Барсак т.ыт
Ансат эрехтăвакан лаптăкĕсем
Пысок Бордо енре тата паллăмар, ансат лаптăкĕсем те пур: thumb|left|250px|
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо (эрехтăвакан ен)
Намиби
Намиби (Republic of Namibia), 1968-мĕш çулччен Кăнтăр-Хĕвеланăç Африка —  Кăнтăр Африкăра вырнаçнă патшалăх. Тĕп хули — Виндхук. Ангола, Замби, Ботсвана тата Кăнтăр Африка Республикипе чикĕ тытать. Хĕвеланăç çыранĕ Атлантика океанĕ хĕринче вырнаçнă.
Административла пайлану
left
1977—1992 çç. Намибия 26 округ пайланнă. 1992 округенчен 13 облаç (regions) йĕркеленĕ.
Намиби облаçĕсем:
thumb|Намиб пушхирĕнче
Халăхĕ
thumb|[[химба йăхĕн хĕрĕ хăйĕн çурчĕ патĕнче]]
Намибири тĕп чĕлхесем:
Уровень грамотности среди людей старше 15 лет составляет 85 %.
Ыттисем
Категори:Унитарлă патшалăхсем Категори:Акăлчан чĕлхеллĕ патшалăхсем Категори:Кăнтăр Африка Категори:Африка патшалăхĕсем
Моль
Моль (тĕнчери: mol; кивелнĕ ячĕ грамм-молекула (молекулăсене шута илнипе) ; — масса, шутланă нумайлăх) — единица измерения япалалăх шутлăхне Тĕнчери виçе системи (СИ), никĕсри 7 виçесенчен пĕри.
Моле СИ никĕсри виçи тесе XIV Виçесемпе йывăрăшсен Тĕп конференцинче (ВЙТК) 1971 çулта çирĕплетнĕ.
Урăхла каласан, молекула массипе пĕр тан грамм япалалăх шутлăхне моль (грамм-молекула) тесе калаççĕ. Атомсемпе ионсен моль евĕр виçине грамм-атом е грамм-ион теççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Виçев единицисем Категори:СИ
1920-1930 çулсенче йĕркеленĕ ял хуçалăх эртелĕсем (Муркаш районĕ)
1920-1930 çулсенче йĕркеленĕ ял хуçалăх эртелĕсем, — çĕрĕçченĕсен пĕрлĕхлĕ хуçалăхĕсем. 1930-мĕш çулсен пуçламăшĕнче коллективизаци пуçланнă. Ку пулăм вăйпа иртнĕ.
Хуçалăхсем
1920-1930-мĕш çулсенче çак хуçалăхсем йĕркеленнĕ:
Категори:Чăваш Енĕн Муркаш районĕ
Сентимĕр
Сентимĕр (Сентимĕркасси), — Муркаш районĕнче вырнаçнă ял. Ял Шупашкартан 49 çухрăмра, Муркашран 5 çухрăмра ларать.
2002 çулхи перепись тăрăх ялта 88 кил шутланнă, 252 çын пурăннă. Яла шыв, газ кĕртнĕ. Ял урлă асфальтлă çул иртет.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 24-мĕшĕччен Чикмĕ уесĕн Шурча вулăсне, каярах Шупашкар уесĕн Шурча вулăсĕнче шутланнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Тутаркас районне кĕнĕ. 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1944 çулхи пуш уйăхăн 30 хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
1924 çулта 33 килте 135 çын пурăннă.
Бахмутово
Бахмутово, — Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 271 çын, çав шутра 127 арçын, 144 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем
Хавас качака
Хавас качака — Чулхулара иртекен пĕтĕм Раççейри театр фестивалĕ.
thumb|200px|«Хавас качака» Мăн Покровкăра
Символ
Гиляровский «Под весёлой козой» кĕнекинче çапла çырнă: «Хавас качака тесе чулхула гербне асăннă: хĕрлĕ пăлан мăйракисене çурăм çинелле янă та хавассăн малти урине çĕкленĕ. Вырăнти çынсем пăлана тĕрлĕрен ӳкернĕ, ăна вара пур çĕрте те «Ха-вас качака» тенĕ.
Кун-çулĕ
1993 çулта Чулхулара пĕрремĕш ăстрăм пĕтĕм Раççейри театр капустникĕсен фестивальне иртернĕ, ăна пурнăçа кĕртсе яраканĕсем — РФ халăх артисчĕ, РФ театр ĕçченĕсен пĕрлешĕвĕн Чулхула уйрăмĕн председателĕ Владимир Вихров тата унăн çумĕ Галина Сорокина. Тепĕр çултанах фестиваль «Хавас качака» ята тата чее кулакан качака сăнарне тивĕçет.
Жюри йышне паллă театр ĕçченĕсемпе çыравçăсем кĕреççĕ: Маргарита Эскина, Аркадий Инин, Виктор Шендерович, Владимир Иванов, Вадим Жук тата Александр Урес, Александр Ширвиндт. Фестивале Раççейри тата çывăхри çĕр-шывсенчи театр трупписем килеççĕ.
Фестиваль йăлипе хутшăнакансем теплоход çинче Атăл тăрăх ярăнса çӳреççĕ, гала-концертсем параççĕ.
2005 çулта Чулхулара, Театр лапамĕнче «Хавас качака» кӳлепине лартнă.
Донна Саммер
До́нна Са́ммер (Donna Summer) — ритм-н-блюз тата диско мусăк жанрĕсенчи композицисене юрласа кăтартакан паллă американ юрăçи.
Каçăсем
Категори:Диско жанрĕнчи мусăкçăсем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:«Грэмми» парне лауреачĕсем Категори:Голливудри мухтав аллейи
Çĕмĕртлĕх
Çĕмĕртлĕх, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 156 çын, çав шутра 71 арçын, 85 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Бонифацио Бембо
thumb|right|Франческо [[Сфорца портречĕ. 1460 çул. Pinacoteca di Brera, Милан]] Бонифацио Бембо — итали ӳнерçи. Кремон шкулĕ.
Ă-Медок ( эрехтăвакан тăрахĕ )
Ă-Медок е Тури Медок - паллă Бордо енре Дордонь юханшывĕн суллахай çыранра вырнаçнă эрехтăвакан тăрахĕ.Тури Медок Медок тарăхран çурçĕрех вырнаçнă.Кунта питĕ нумай паха эрехсем тăвакан хуçалăхсем ( Шатă - Керменсем ) вырнаçнă.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 4 300 га.
Тăприсем
Чылайăш чуллă хăйăрсем.
Иçĕм сорчĕсем
Каберне совиньон, Каберне фран, Пти Вердо, Мерло, Карменер, Мальбек.
Эрех тĕсĕсем
Ă-Медокра паха хĕрлĕ пылаксăр эрехсем тăваççĕ.