cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Танычау
Танычау — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 78 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453733, ОКАТО кочĕ — 80253815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Мегтыг-Еган (Синтиг-Еган юппи)
Мегтыг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Синтиг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 97 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
OS X
Mac OS X - POSIX-пĕрлĕхлĕ операци системи Apple компани хатĕрлекен. Вăл PowerPC тата Intel архитектурасенчен ĕçле. Apple Mac OS X ĕçлене Mac OS 9 та UNIX BSD никĕсĕ çинче.
Каçăсем
Категори:Операци системисем Категори:UNIX
Пукăртан Татмăш
Пукăртан Татмăш, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
.lu
.lu, - Люксембург патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Люксембург Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
BSD
BSD - операци системисен йышĕ UNIX никĕсĕ çинче.
Каçăсем
Категори:BSD
.lv
.lv, - Латви патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Латви Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Молибден
Молибден — Элементсен периодикăллă системинчи 42 номерлĕ хими элеменчĕ, символĕ Mo (Molybdenum), тупталлă шурă кĕмĕл тĕслĕ куçу металл. Металлургире усă кураççĕ.
Ячĕ пулса тухни
1778 çулта швед химикĕ Карл Шееле уçать, вăл молибден кислоттине хĕртсе, МоО3 оксидне тупăшлать. Металл тытăмĕнче пĕрремĕш хут ăна П. Гьельм 1782 çулта кăмрăк оксидне чĕртсе туса кăларать: вăл углеродлă молибдена тата молибденăн карбидне кăларать. Таса молибдена 1817 çулта Й. Берцелиус туртса кăларать.
Ячĕ μολυβδος «хура тăхланран» пулса тухать. Ĕлкипе хура тăхлан молибденитпа (MoS2) пĕр пекрех, çак минералтан пĕрремĕш хут хура тăхлан ялкăшиллĕ (PbS) молибден оксидне кăларнă, XVIII ĕмĕрченех молибденита графитпа хура тăхлан ялкăшинчен уйрăлса тăнă, çак минералсен пĕрлехи ячĕ «молибден» пулнă.
Çутçанталăкра упранни
Çĕрĕн витĕмĕнче молибден 3•10-4% йывăрăшĕпе. Ирĕклĕ молибден тĕл пулмасть. Çутçанталăкра металлăн 20 яхăн минерал. Чи паллисем: молибденит МоS2, повеллит СаМоО4, молибдит Fe(MoO4)3•nH2O и вульфенит PbMoO4.
Кремль кубокĕ
Кремль кубокĕ — Мускаври «Олимпийский» спорткомплексĕнче çулсерен кĕр кунĕсенче иртекен тĕнчери пысăк теннис турнирĕ. Арçынсен турнирĕ ATP-турăн ATP 250 серине кĕрет. Херарăмсен турнирĕ — Premier WTA-турăн серине кĕрет. Ăмăртусенче пĕччен тата мăшăр разрядсенче выляççĕ.
Молибден
Физикă пахалăхĕсем
Молибден — çутă сăрă металл кубăллă калăпăш тĕпĕллĕ α-Fe, а=0,314 нм тĕсĕллĕ чĕнтĕрлĕ, парамагнитлă. Механика пахалăхĕсем, чылай металсен пекех, металлăн тасалăхĕпе тата унченхи механикăллă тата термăллă ĕç тунинчен (çемçерех металл тасарах) килеççĕ. Ăшăпа сарăлу коэффициенчĕ пĕчĕк.
Кремль кубокĕ
Кун-çулĕ
Кремль кубокне 1990 çулта швейцар бизнесменĕ Сассон Какшури никĕсленĕ, вăл тĕнче шайĕнчи профессионалсен Раççейри пĕрремĕш турнирĕ шутланать. Малтан арçынсем хушшинче çеç ăмăртнă. Парне фончĕ 1990 — 1993 çулсенче 330—350 пин АПШ долларĕ, 1994 - халиччен — 1 млн АПШ долларĕ ытла.
Молибден
Хими пахалăхĕсем
Пӳлĕмри температурăра сывлăшра Mo тăнăç. 400 °C чух йӳçĕкленме тытăнать. 600 °C вĕри чух хăвăрт виçоксида МоО3 тухать. Çак оксида çаплах молибденăн дисульфидне МоS2 йӳçĕклесе тата термолизпа аммони молибдатĕнчен (NH4)6Mo7O24•4H2O тăваççĕ.
Кремль кубокĕ
Кун-çулĕ
Хĕрарăмсен турнирне пĕрремĕш 1996 çулта ирттернĕ, Мускавăн хĕрарăмсен уçă теннис чемпионачĕн унăн тĕпкечĕшутланать. Хĕрарăмсĕн турнирĕн парне фончĕ 400 пин АПШ долларĕ (1996), 926 пин 1997—1998 çулсенче, халĕ — 1 млн АПШ долларĕ ытла пулать.
Молибден
Тупăçлани
Промăçлă молибдена тăприне флотациллĕ меслетпе тачăлатнинчен пуçланать. Хыççăн çак концентрата молибденăн оксичĕ МоО3 пуличчен пĕçертеççĕ:<br \>
Кайран ăна татах тасатаççĕ. Вара МоО3 водородпа çĕнелетеççĕ. Туса илнĕ хатĕр лаптаксене пусăмпа туптаççĕ, туртаççĕ.
Микроэлемент
Мо микровиçисем органисăма тивĕçлĕ аталанма кирлĕ, çырласемшĕн микроэлементлă тăрантарăвĕ пулать.
Кремль кубокĕ
Кун-çулĕ
Турнир «Олимпийский» спорт комплексĕнче иртет, унта выляма хард (юлашки çулсенче — RuCourt) витĕмлĕ кортсене вырнаçтараççĕ. 4 картара выляççĕ, тепĕр 1-2 картара хутшăнакансем хатĕрленеççĕ. Трибунăсене вырнаçмаллăх — 15 000 çын.
Молибден
Токсикологи
Молибден тусанĕпе унăн çыхăнăвĕсем сывламалли çулсене йĕкĕлтеççĕ.
Кремль кубокĕ
Кун-çулĕ
Арçынсен турнирĕ йĕркеленипе виççĕ ăстрăм ATP-турĕнче мала тухнă: 1993, 1994 тата 1996 çулсенче.
Молибден
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металсем
Кремль кубокĕ
Кун-çулĕ
Турнирăн тĕп партнёрĕсем — «Мускав банкĕ» (2000 -па) тата «Ингосстрах» (2002-па). 1990—1991 çç. турнирăн партнёрĕ Bayer компании, кайран темиçе çул хушши — Italtel. Турнирăн официаллă ĕçмисем 10 çул ытла ĕнтĕ —Aqua Minerale тата Tropicana.
Çĕнтерӳçсем
Раççей теннисисчĕсем килти турнирта ăнăçлă ăмăртаççĕ. Евгений Кафельников Кремль кубокне пиллĕк ăстрăм умлă-хыçлăн, 1997 - 2001 çç. выляса илнĕ, çак çитĕнӳ АТР тĕр турнирĕнче умлă-хыçлăн çĕнтернипе рекорд пулать. Унсăр пуçне, турнирта Андрей Черкасов (1990, 1991), Александр Волков (1994), Николай Давыденко (2004, 2006, 2007), Игорь Андреев (2005), Игорь Куницын (2008), Михаил Южный (2009) çĕнтернĕ. Пурĕпе 21 ирттернĕ турнирта раççейсем 14-шне выляса илнĕ.
Пĕтĕм çĕнтерӳ, патшалăхсемпе
''Мăшăр разрядри çĕнтерĕве кашни пайăр хутшăнаканшăн шутлаççĕ, иккĕшĕ те пĕр çĕр-шывран пулсан та Кремль кубокĕ 2010 хыççăн''
Каçăсем
*
Иштеряк (Эльшей районĕ)
Иштеряк — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 551 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452266, ОКАТО кочĕ — 80230848002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Космовский Иван Сергеевич
Космовский Иван Сергеевич (1895-1919) — çар çынни, граждан вăрçин паттăрĕ.
Çуралнă вырăн
Иван Сергевич Космовский 1995-мĕш çулта Чĕмпĕр кĕпернин Пăва уесĕн Шамккай вулăсĕнче çуралнă. Çăлкуçсем вăл çуралнă ял ятне "Никишино" тесе палăртаççĕ. Анчах та Чĕмпĕр кĕпернинчи ялсен 1913-мĕш çулхи, 1897-мĕш çулхи тата ытти списокĕсенче те унашкал ял çук. "Никитино" тени çеç тĕл пулать. Паттăр çуралса ÿснĕ тăрăх каярахпа Чăваш Енĕн Шăмăршă районне кĕнĕ. Унта вара 1976-мĕш çулччен Пĕрремĕш Никишино тата Иккĕмĕш Никишино ялĕсем шутланса тăнă. Паян вăл ялсем, Улмаллăпа пĕр анклавра вырнаçнă пулнăскерсем, çук.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Граждан вăрçин паттăрĕсем Категори:1895 çулта çуралнисем Категори:1919 çулта вилнисем Категори:Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Шыв
right|300px|thumb|Шыв
Шыв — япалалăх, шывамăшĕн оксичĕ, гидроксид, оксидланнă шывамăш. Молекули йӳçамăшĕн пĕр атомĕпе шывамăшĕн икĕ атомĕнчен тăрать. Тĕссĕр, шăршăсăр шĕвек. Химилле формула — H2O. Температура Цельсий шкалипе 0 градусран аяларах ансан, хытă тăрăма куçать, пăр е юр (вăл та пăрах) пулать. Температура Цельсий шкалипе 100 градусран çӳлĕрех хăпарсан, газ тăрăмне куçать, пăс пулать. Çутçанталăкра анлăн сарăлнă.
Физикăлла палăрăмсем
Шывăн тĕрлĕ изотоп модификацисен тĕрлĕ температурăри физика пахалахĕсем :
Шыв полярлă япаласене лайăх ирĕлтерет, ку пурăнакан организăмсене питĕ кирлĕ. Чĕрĕ клеткăпа клеткăсем хушшинчи сыпăра шывра ирĕлнĕ хими çыханăвĕçем пĕр-пӗринпе çыхăнаççĕ. Шыв çер çинчи пĕтĕм пĕр клеткăллă тата нумай клеткăллă организăмсене кирлĕ.
|left|400px|thumb|Шыв фазисен диаграмми: Y тĕнĕл — [[пусăм, Па, X тĕнĕл — температура, Кельвин, S — хытă, L — шĕвек, V — пăс, CP — Критикăллă пăнчă, TP — Виççĕллĕ пăнчă температури (273.16°K, 611.73 Па).]]
|left|400px|thumb|Шыв фазисен диаграмми: вертикаллă тĕнĕл — [[пусăм, Па, горизонталлă тĕнĕл — температура, Кельвин. Критикăллă пăнчă(647,3 K; 22,1 МПа) тата Виççĕллĕ пăнчă температури (273,16 K; 610 Па) пăнчăсем палăртнă. Рим цифрсемпе пăрăн тĕрлĕ фазизене палăртнă отмечены различные структурные модификации льда]]
left|thumb|125px|[[Юр пĕрчи типĕсем]]
Изотоп модификацисем
Йӳçамăшпа шывамăшăн та çутçанталăкри тата ӳнерлĕ изотопĕсем пур. Изотопĕсем нейтронĕпе кăна улăшăнса тăраççĕ. Шывамăш изотопĕсен типĕсем шыв молекулине кĕнипе çакăн пек тĕслĕ шывсене уйрăлаççĕ:
Кранри шывра йывăр йӳçамăшлă шыв (H2O17 тата H2O18) D2O16 шывран нумайрах: вĕсем, шайлашуллă, 1,8 кг тата 0,15 кг пĕр тоннăна.
Каçăсем
Категори:Хими
Юманкка Василий Димитриевич
Юманкка Василий Димитриевич (паспортпа, хушамачĕ Димитриев), — чăваш сăвăçи, çыравçи. 1916 çулта Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи Пучинке ялĕнче çуралнă. 1943 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Пурнăçĕ
Улатăр педагогика техникумĕнче вĕреннĕ. Районсенче тухса тăракан хаçатсенче, «Канаш» хаçат редакцийĕнче ĕçленĕ. Радиокалаçăв комитетĕнче вăй хунă.
Ĕçĕсем
Хайлавсене хаçатсемпе журналсенче пичетленнĕ. 1938 çулта «Сăр таврашĕнче» ятлă повеçĕ «Трактор» журналта пичетленсе тухнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем Категори:1916 çулта çуралнисем Категори:1943 çулта вилнисем
Радон
Радон — Элементсен периодикăллă системин хими элеменчĕ, виçеллĕ никĕсĕнче — тĕссĕр мăран газ; радиохастар, сывлăхшăн харушăллă. Пӳлĕм температуринче чи йывăр газ шутланать. Чи тăнăç изотопĕн (222Rn) çурма аркану тапхăрĕ 3,8 талăка çитет.
Çутçанталăкра тупăнни
238U, 235U тата 232Th радиохастар кил-йышне кĕрет. Амăш атомĕсем арканнă май яланах çĕнĕрен пулса пыраççĕ. Çĕр хуппинче 7·10−16% йывăрăшпе. Пархатарлă газ пулнă май çăмăллăн минералсен кристалл решеткинчен тухса кайса çĕр айĕнчи шыва, газсене тата сывлăша куçать. 222Rn çурма арканас тапхăрĕ пысăкрах пулнипе çак изотопăн виçи нумайрах. Сывлăшра радон мĕн чухлă пулни геологи породисенчен(нумай уранлă гранитсем радон çăлкуçĕсем пулса тăраççĕ, тинĕсем çийенче вара радон сахал), çанталăкран (çумăр вăхăтĕнче çĕр çинчи радон тухакан пĕчек çурăксем шывпа тулаççĕ) килет. Хĕлле çĕр шăнса юрпа хуплансан сывлăша радон тухасси чакать. Çăр айĕнчи сывлăшра вăтамран 7.4 Бк/л, уран пулнă çĕрте вунă хут нумайрах. Атмосферăра вăтамран 222Rn (1.8*10−3 – 1.8*10−2 Бк/л) Рудниксенче питĕ нумай пулма пултарать: Ставрополь крайĕнче 5000 Бк/м3 таран, Карелинче 2500 Бк/м3 таран, Чулхула облаçĕнче 80000 Бк/м3 таран. Çурçĕр Муй тоннелĕнче 30000 Бк/м3 таран.
Радон çăлкуçĕсенче радон виçи пиншер Бк/л таран çитме пултарать Раççей Патшалăхĕн радиаци-гигиена паспорчĕпе килĕшӳллĕн 2004 çулта 222Rn хутшăну шайе РФ 10 сбъекчĕнче пулнă. Чи нумаййи- Челябинск облаçĕнче - 1125 Бк/л Чăваш Енре радон виçи хутшăну шайĕнчен нумайрах пулнă вырĕнсем пур. Чи пысăк кăтарту - 450 Бк/л таран Патăрьел районĕнчи Тренъел ялĕнчи пĕр пусăра Çĕр чĕтренес умĕн сывлăшри тата çĕр айĕнчи шывсенче радон шучĕ улшăнать.
Физика пахалăхĕсем
Радон — пĕр атомлă радиохастар тĕссĕр тата шăршсăр газ. Шывра 460 мл/л таран ирĕлет; органикăлла растворителсенче, çынсçн ăшри çăвĕнче вуншар хут нумайрах ирĕлет. Полимер пленкисем витĕр çăмăл тухса каять. Силикагельпе хастарлатнă кăмрăк çинче вăйлă çăтăнать (сивĕтсен çăтăнасси ӳсет).
Хими пахалăхĕсем
Радон химилле çыхăнусем тумасăр ылмашми йышлă клатратсем тума пултарать. Пысăк температурăра фторпа радон  RnFn (n = 4, 6, 2) евĕрлĕ çыхăнусем тăваççĕ. Радона дифторичĕ RnF2 - шурă вĕçмен крисаллă япала. Радон Фторичĕсене тата галогенсен фторичĕсемпе çыхăнстарса тума пулать. Радон тетрафторичĕнчен RnF4 е гексафторичĕнчен RnF6 гидролизĕпе  радон оксичĕ RnO3 пулать. Тата катионсемпе RnF+ йышлă çыхăнусем пулаççĕ.
Усă курни
Медицинăра радон ваннисем тума усă кураççĕ. Радон ваннисене нумай чирсенчен (чĕре, тир, нерв, стоматологи, хĕрарăм чирĕсем) сыватма усă кураççĕ. Металургинче газопроводсемпе домнасенче газсен юхăмне виçме кирлĕ. Геологсем уранпа тори шыранă чухне ту породисенче радон мĕн чухле пулнине виçеççĕ. Гидрологиче юханшывпа çĕр айĕнчи шывсем мĕнле çыхăннине пĕлме кирлĕ. Нанотехнологиче пĕчĕк пайăркасен шутне вмçме тата вĕсем мĕнле куçнмне питĕ ансат май пулма пултарать
Çутçанталăкри радон фонĕ
Радон сывлăшран йывăртарах, çавăнпа вăл нӳхреп пӳлĕмĕсенче, çуртăн аялти этажĕсенче, шахтăсенче пуçтарăнать. Çурт-йĕр сывлăшĕнче (йывăçран тунинче — сахалтарах, кирпĕчрен тата уйрăмах бетонран тунинче — нумайтарах) те пур.
Биологи эффекчĕсем
Радонпа çын илекен дозăран çуррине яхăн çыхăнтараççĕ. Çын организăмне лексен ӳпке ракĕ патне çитерме пултарать. Радонпа унран пулнă изотпсем арканну хăвачĕ ӳпкере çăтăнать. Cывлăшпа организăиа лекнĕ радон пĕтем кĕлеткере пĕр-пек сарăлать.Радон, пархатарлă газ пулнипе, организăмра пухăнмасть, унран пулнă изотпсем сиенлăрех шутланаççĕ. Радон ваннинче 20 минут выртнă хыççăн тир витĕр кĕрсе шалти çу çинче пуçтарăнать (ваннăри 0.5% Rn таран). Ваннăри шыва п6тратса тăмасан тир çине 2% таран радонтан пулнă изотопсем лараççĕ. Радонăн 90% организăмран 1 сехет хушшинче тухса пĕтет, ытларах пайĕ сывлăшпа (сывлăшпа кĕнин 90%, ванна хыççăн- 60%). Шăшисене 26 сутка хушши 37 Бк/л 222Rnлă сывлăшпа сывлатарсан вĕсем 22-30 талăкран вилеççĕ. Шалти органсем шуралаççĕ тата атрофи, пĕверпе пӳре çинче çупа гиалин дегенерацийĕ пулать. Пĕр сехет хушши сывлатарсан шăшисен ЛД50/30 - 277 МБк/л.
Табак туртасипе çыхăннă хыççăн радон ӳпке ракĕн 2-мĕш факторĕ тесе шутлаççĕ. Радонпа çыхăннă ӳпке ракĕпе вилни ракпа вилнисен хушшинче 6-мĕш вырăн йышăнать.
Ӳпке ракĕ XIX-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче Шнеебергпа Яхимоври (хальхи Германипе Чехи) шахтерсен чи малтан тупăннă. Шахтерсен çурри ытла (60—80 %) ӳпке ракĕ пирки вилнĕ. Шахтерсем виличчен Шнеебергра 15—18 çул, Яхимовра - 13—25 çул ĕçленĕ. Çакна шахтăсенче радон нумай пулнипе çыхăнтараççĕ.
Хальхи вăхăтра нумай çĕршывсенче пурăнакан çуртсенчи сывлăшра, ĕçмелли шывра, тата çĕр чĕтрекен вырăнсенче радон хастарлăхне сăнаса тăраççĕ.
Этем организмне лексе, радон ӳпке ракне пуçарса яма пултарать. Родонпа унăн тăван изотопĕсен тĕшши арканăвĕ ӳпке ӳтне хĕртет, мĕншĕн тесен альфа-пĕрчĕсен мĕнпур хавачĕ арканнă тĕлте çăтăнать. Радонпа пĕрле уйрăмах çак чир ерессине чĕлĕм туртни питĕ хăрушлатать. Радона ӳпке ракне чĕртекен иккĕмĕш (чĕлĕм туртни хыççăн) усал фактор тесе шутлаççĕ. Радон пайăркинчен пулса кайнă рак амакĕпе вилекенсен йышĕ улттăмĕш вырăнта тăрать. Йĕри-таврари хутлăхран этем организмне вăтамран лекекен çутçанталăкри тата техногенлă радионуклеидсен пĕтĕм радиацин çурма дозине радон радионукличĕсем параççĕ. Халĕ чылай патшалăхра çурт-йĕрте экологи мониторингĕн ĕçне иртереççĕ, мĕншĕн тесен геологи хуçăлчăкĕ тĕлĕнчи çĕрте радонăн концентрацийĕ виçерен ытлашши пулать.
Пулĕмри радон шайне чакармалли майсем
Чи малтан пӳлĕме радона çĕр айĕнчен кăме чармалла. Коммуникаи килекен вырăнĕсене (шыв, газ, канализаци пăрăхĕсем) лайăх хупламалла, барит штукатурки хумалла. Стенасе çу сăррисемпе сăрлани стенаран радон тухнине 2 хут чакарать. Пӳлĕмсене уçăлтарсан радон шайĕ нумай чакать. Сывлăш ионизаторĕсем те пӳлĕмри сывлăша тасатаççĕ.
Изотопĕсем
Çутçанталкра(222Rn)-сăр пуçне (220Rn) (Т1/2 = 54.5 с), торон ятпа палăртни тата (219Rn) (Т1/2 = 3.92 с), актинон ятпа палăртни, тĕл пулаççĕ. Вĕсене 1900-1904 çулсенче Резерфордпа Оуэнс тата Рамзайпа Содди, Дорн, Дебьерн уйрăмăн тупнă. Тата (218Rn) (T1/2=35 мс) питĕ сайра тĕл пулать. Ку изотпсем пурте альфа-майпа арканаççĕ. Тата 30 195-тан 228 таран атом йывăрăшлă искусствăлла Rn изотопĕсем пур.
Вуламалли
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Пархатарлă газсем Категори:Газсем Категори:Металмаррисем Категори:Радиохастар элементсем Категори:Радиобиологи
Бриллиант алă
Юрӑсем
Метафориллӗ "мулкачсем ҫинчен Юрлани" (Песня про зайцев) ҫавӑн пекех 1960-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче паллӑ юрӑ пулса тӑчӗ. Унта ҫӗрле "трын" мифологи курӑкне пуҫтаракан персонификациллӗ мулкачсен ушкӑнӗ (вырӑсла: "трын-курӑк") тата вӗсем нимӗнле тискер кайӑксенчен те, кашкӑрсемпе тӑманасенчен те хӑраманни ҫинчен каласа параҫҫӗ. Мулкачсем хӑюллӑн юрлаҫҫӗ, вӑл "Пирӗншӗн пурпӗрех!" ("А нам всё равно!!") чӑннипе "трын-курӑк" тени мӗне пӗлтерет? Ҫак юрра фильмра [ресторанта] пысӑк доза[эрех] ӗҫнӗ хыҫҫӑн тӗп герой Семен Горбунков ҫырнӑ. Каярахпа ҫак сценӑна [Юрий Никулина] актер халалланӑ [почта марки] ҫинче те ӳкернӗ. Никулин хӑй ҫырнӑ.
Ҫак фильмри виҫҫӗмӗшпе юлашки паллӑ юрра "Пулӑш мана" (пулӑш мана), [аида Ведищева] юрра, совет саманинчи юрӑҫӑ, 1960-мӗш ҫулсенчи фильмсене хӑйӗн чи паллӑ юррисене шӑрантарнипе паллӑ. Шеф хӳрешкисем тара тытнӑ хӑрушӑ хӗрарӑм Горбункова илӗртме, ӑна наркотиксемпе наказани пама пикеннӗ чухне (tango) сӑввинчи пародилле юрӑ сцена хыҫӗнчи план ҫинче янӑрать.
.ly
.ly, - Ливи патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Ливи Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Тĕпеклĕ кăсăя
мини|Тӗпеклӗ кӑсӑя Тĕпекеллĕ кăсăя (Lophophanes cristatus) – çерçирен пĕчĕкрех кайăк. Ытти кăсăясенчен пуç çинче тĕпек пуррипе уйрăлса тăрать. Çăмартисем (4-7) шурă, хĕрлĕ хăмăр пăнчăсемлĕ. Çу каçа икĕ хутчен пуса лараççĕ. Вĕсен тĕп тăшманĕ - пысăк улатакка. Çак кайăк вĕсен йăвине çурри ытла тĕп тума пултарать. Тĕп апачĕ - лĕпĕшсемпе эрешменсем. Лăсăллă вăрмансенче, уйрăмах чăрăшлăхсенче пурăнать. Хĕлле валли чăрăшпа хыр вăррисене пуçтарса хураççĕ, çиелтен эрешмен картипе хуплаççĕ. Хĕл каçма ниçта та вĕçсе каймаççĕ. Хăш чухне вĕсене ытти кăсăясемпе пĕрле çӳренине курма пулать.
Каçăсем
Категори:Кăсăя йышшисем Категори:Европăри вĕçен кайăксем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Кистенлĕ (юханшыв)
Кистенли — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мәнәвез юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Эртиль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тан бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Битюг. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юррисен бассейнĕ Хопер кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ—Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тамбов облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тан бассейн округĕн юханшывĕсем
Пайкилт
Пайкилт, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Коритиба ФК
Коритиба (Coritiba Foot Ball Club — Парана штатĕнчи Куритиба хулин бразил футбол клубĕ. Тăван штатĕнче клуб чаплă виççĕ («Атлетико Паранаэнсепе» «Паранăпа» пĕрле) клубран пĕрри шутланать. 2011 çултанпа клуб бразил футболĕн элита дивизионĕнче — А сериинче.
Каçăсем
Категори:Футбол
Медянка (Нухрат Атăл юппи)
Медянка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 66 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Ауди RSQ
thumb|Ауди RSQ Ауди RSQ, — «Эпĕ робот» фильм валли ятарласа хатĕрленĕ «Ауди» компанийĕн концепт-карĕ. Фильмра концепт-кара тӳрех палласа илмелле тĕллев пулнă, çавăнпа та ку спорт йышши куппе Ауди концернăн яланхи дизайн шухăшне уçса кăтартать. Ку концепт-кара тӳрех палласа илмешкĕн концерн дизайнерĕсем машин дизайнне пур «Ауди» машинисене паллама пулăшакан уйрăмлăха, радиатор решеткине, кĕртнĕ. «Ауди» валли ку енпе пĕрле ĕçлесси пĕрремĕш хут пулнă. Çапах та ĕç ăнăçлă иртнĕ — «Эпĕ робот» фильма рекламăланăшăн EACA Euro Effie-ăн кĕмĕл паллине тивĕçнĕ.
Медянка (Нухрат Атăл юппи)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Ауди RSQ
Каçăсем
Категори:Ауди автомобилĕсем Категори:Автомобиль Категори:Автомобильсем
Оксин-Шор
Оксин-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кĕçĕн Роговая юханшывăн сылтăм çыранĕпе 59 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Ташмурын
Ташмурын — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 0 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453733, ОКАТО кочĕ — 80253815004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
.ma
.ma, - Марокко патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Марокко Категори:Интернет доменĕсем
סיומת אינטרנט Toppdomän
Пранк
Пранк (prank — ашкăнни, алхасни, иртĕхни, тăрăхлани; шӳт) — телефон хулиганлăхĕ, телефонпа улталани. Пранк ĕçĕпе пурăнакан çынсене пранкерсем теççĕ. Пранкерсем хăйсене хăйсем (анонимла) шутласа хунă провокацисемпе тата шутсемпе икеке лекнĕ çынна чуна уçса ярса хуравлаттараççĕ реакции.
Каçăсем
Категори:Телефонпа калаçни Категори:Хулиганлăх
.mc
.mc, - Монако патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Монако Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Чакăл (пĕлтерĕшсем)
Чакăл:
Улат
Улат, — хунсен патши.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Улат ертсе пынипе хунсем саланса кайнă остхотсен юлашкисене йĕрлесе Днепр тата Днестр урлă каçаççĕ, Танай хĕррине çитеççĕ. Остхотсем икĕ ушкăна пайланнă пулнă. Пĕрне Атанарих ертсе пырать, вĕсем Карпат тăвĕсем патне чакаççĕ. Тепĕр ушкăнне Алавив ертсе пырать, вĕсем Танай еннелле чакса пыраççĕ.
Улат çарĕсем Истр урлă каçса авалхи Траки (Фраки) çĕрне çитеççĕ. Хунсем хăйсене хирĕç тухнă Аркади ятлă Висанти император çарне çĕмĕрсе тăкать те Константинополь патнелле васкать. 400-мĕш çулсенче Улат çарĕсем Висанти тĕп хулине хупăрласа илеççĕ, анчах та унта çĕмĕрсе кĕреймеççĕ.
Вуламалли
Категори:Хунсем
Всеволод Ярославич
Всеволод Ярославич (шыва кӗрсен Андрей; 1030 — 13 ака 1093, Киев ҫумӗнчи Вышгород) — Киев кнеҫӗ ҫулсенче 1076—1077 тата 1078 ҫултан мӗн виличчен, «пӗтӗм Раҫҫей» титулӗпе усӑ курнӑ (унӑн пичетӗсем ҫинче ҫапла пулнӑ) Киевӑн пӗрремӗш пуҫлӑхӗ.
Хӑй вӑхӑчӗн чи лайӑх вӗреннисен шутӗнче пулнӑ. Пилӗк чӗлхе пӗлнӗ.
Каҫӑсем
Категори:1030 çулта çуралнисем Категори:Акан 10-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1093 çулта вилнисем Категори:Акан 10-мĕшĕнче вилнисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:София соборĕнче (Киев) пытарнисем Категори:Рюриковичсем, алфавитпа Категори:Чернигов кнеçĕсем Категори:Авалхи Руçри çарпуçсем Категори:XI ĕмĕрти вырăс кнеçĕсем Категори:Киев аслă кнеçĕсем Категори:Переяславль кнеçĕсем
Çĕнĕ Куктай
Çĕнĕ Куктай — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 299 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452266, ОКАТО кочĕ — 80230848003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Матреночка
Матреночка — Раççей территоринчи юханшыв. Воронеж облаçĕ территорипе юхать. Битюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тан бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Битюг. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юррисен бассейнĕ Хопер кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ—Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тан бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Битюг юпписем
FreeBSD
Система версисем
2009 çулхи чӳк, 25 тĕлне FreeBSD системин юлашки релизĕн 8.0.
Каçăсем
Категори:BSD
Нугуш (юханшыв)
Нугуш (Нөгөш - таса шыв) — юханшыв, Шур Атăлăн сылтăм юппи. Пушкăртстан территорипе юхать. Пушкăртстанри чи хăвăрт юхакан юханшыв шутланать. Çуркунне туристсем çак шывпа тусем хушшипе çӳреме юратаççĕ. Çул çинче Куперля шыв сиккипе Пятилистник каньон тĕл пулаççĕ.
Шыв управĕ
1967-мĕш çулт юханшыв çинче шыв управĕ тунă, ăна тата Нугуш кӳлли тесе калаççĕ. Нугуш шыв управĕ "Пушкăртстан наци паркĕнче вырнаçнă. Юханшывăн çӳлти пайĕ Шульган-Таш (заповедник) тăрăх юхать. Нугуш шыв управĕн пĕвипе юнашар Нугуш паççулка вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Шур Атăл юпписем Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Çурăм шăмми
thumb|150px|right|Çурăм шăмми Çурăм шăмми (Columna vertebralis) — çурăм шăммиллĕ чĕрчунсен кĕлеткене тытса тăракан пайĕ (элеменчĕ)
Пĕтĕмлĕ çырни
Çурăм шăмми сыпписенчен тытăнса тăракан юпа ( столб) тĕрлĕ ушкăнлă чĕрчунсен хăй майлă тытăнуллă пулать. Çӳллĕ аталаннă çурăм шăммилли чĕрчунсен çурăм шăмми сыпписем хушшинче кăмăрчăксем – сыпăсем хушшинчи лаптак çаврашкасем (дискĕсем) вырнаçнă. Вĕсем çемçетекен (амортизатор) вырăнĕнче çурăм шăммисене куçăмлăх ирĕкне параççĕ.
Кашни çурăм шăмми сыппи хăй япаларан тата пĕкĕрен тăрать, вĕсен хушшинче шăтăк пур. Çурăм шăмми сыпăкĕсен шăтăкĕсем пур те пĕрле çурăм шăмми каналĕ туса хураççĕ, ăшĕнче çурăм мимин вырăнĕ пулать.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чĕрчунсен анатомийĕ Категори:Шăмă системи
Синтиг-Еган (Синтиг-Еган юппи)
Синтиг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Синтиг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
.md
.md, - Молдави патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Молдави Категори:Интернет доменĕсем
Пĕчĕк Малти Тукай
Пĕчĕк Малти Тукай (Малое Тугаево), — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ялĕ.
Тавралăхĕ
Поштанарка юханшывĕ çинче вырнаçнă.
Шупашкара çитме 89 км, райцентра - 20 км, чукун çул станцине - 20 км. Поштанарка
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Шкул, ача-пăча пахчи, клуб, фельдшер-акушер пункчĕ, спорт лапамĕ, çыхăну уйрăмĕ, 2 лавка пур.
Кунçулĕ
1931 çулта «Парижская коммуна» колхоза туса хунă.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Уинстон Черчилль
мини|справа|Уинстон Черчилль Винстăн Черчĕл — (сэр Винстăн Леонард Спенсер-Черчĕл (Sir Winston Leonard Spencer-Churchill; чӳк, 30 1874 — кăрлач, 24 1965) — британи патшалăх тата политика ĕçченĕ, Аслă Британин премьер-министрĕ 1940—1945 тата 1951—1955 çулсенче, вăрçă журналисчĕ, çыравçă, литература ĕçĕпе Нобель парнине (1953) тивĕçĕннĕ.
Шалти ĕçсен министăрĕ
thumb|right|250px||Винстăн Черчĕл Сидней-стритра
Каçăсем
Категори:Аслă Британин премьер-министрĕсем Категори:Нобель преми лауреачĕсем (литература) Категори:АПШ хисеплĕ гражданĕсем Категори:Чӳкĕн 30-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1874 çулта çуралнисем Категори:Аслă Британире çуралнисем Категори:Кăрлачăн 24-мĕшĕнче вилнисем Категори:1965 çулта вилнисем Категори:Аслă Британире вилнисем Категори:Аслă Британин çыравçисем Категори:Аслă Британин патшалăх ĕçченĕсем
Олося-Шор
Олося-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 200 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
UltraSPARC
thumb|UltraSPARC I UltraSPARC - 64-битла микропроцессор, 1995 çулта Sun Microsystems хатĕрлекен. Вăл SPARC V9 командсен набор усă кур.
.mg
.mg, - Мадагаскар патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Олося-Шор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
UltraSPARC
Каçасем
Категори:SPARC Категори:Микропроцессорсем
.mg
Каçăсем
סיומת אינטרנט Toppdomän
Озёрная (Собакина юппи)
Озёрная — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Собакина юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Олося-Шор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Морозовка (Нухрат Атăл юппи)
Морозовка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Озёрная (Собакина юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Морозовка (Нухрат Атăл юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Озёрная (Собакина юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Морозовка (Нухрат Атăл юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Буйда
Буйда — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 878 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453703, ОКАТО кочĕ — 80253816001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
.mh
.mh, - Маршал утравĕсен тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Маршал утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
UltraSPARC II
thumb UltraSPARC II - 64-битлă SPARC V9 микропроцессор. Sun Microsystems 1997 çулта UltraSPARC II хатĕрлене UltraSPARC никĕсĕ çинче. Вăл 250 МГц тата 400 МГц тăтăшлăхпа ĕçле.
Каçасем
Категори:SPARC
Пучинке
Пучинке, — Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
800px|left|Пучинке ялĕ 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 1447 çын, çав шутра 705 арçын, 742 хĕрарăм пурăннă.
Урамсем
Буденный урамĕ, Ворошилов урамĕ, Канаш урамĕ, Киров такăрлăкĕ, Киров урамĕ, Çăл  урамĕ, Ленин такăрлăкĕ, Ленин  урамĕ, Вăрман  урамĕ, Çамрăксен урамĕ, Çĕнĕ урам, Çырма такăрлăкĕ, 1 май урамĕ, 1 май такăрлăкĕ, Сад  урамĕ, Сад такăрлăкĕ, Сехнерка такăрлăкĕ, Яргаев такăрлăкĕ, Яргаев урамĕ.
Кун-çулĕ
Малтан Çĕрпӳ уесне, кайран 1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхарта ял Хурамал вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Йĕпреç районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Канаш районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Йĕпреç районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Юшков Сергей Павлович
Юшков Сергей Павлович - чăвашсен паллă çыравçи. Вăл 1918 çулхи юпа уйăхĕн 12-мĕшĕнче Чăваш Республикин Етĕрне районне кĕрекен Атликаси ялĕнче çуралнă.
Кун-çулĕ
Палтайри вăтам шкула, ун хыççăн Чăваш Патшаллăх педагогика университетне тата НИИ НШ АПН аспирантурине пĕтернĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче çапăçнă.
Республикăри шкулсенче вĕрентӳçĕ вырăнĕнче, Чăваш патшалăх университетĕнче чăваш чĕлхин кафедрă доценчĕ пулса ĕçленĕ.
Педагогика ăслăлăхĕн кандидачĕ.
1991 çулта Чăвашсен ЧП пайташĕ ятне панă.
Унăн хайлавĕсем 1995 çултан пичете тухса пынă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш çыравçисем
Иванов Прохор Иванович
Пурнăçĕ
Йăлкăш ялĕнче çуралса ÿснĕ. (Халĕ Чăваш республикин Элĕк районĕ).
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Граждан вăрçин паттăрĕсем Категори:1901 çулта çуралнисем Категори:1920 çулта вилнисем
Неньга (Нухрат Атăл юппи)
Неньга — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Сĕтпе ӳсекенсем
250px|thumb|Куян Сĕтпе ӳсекенсем – çурăм шăммиллĕ чĕрчунсен класĕ. Вĕсем ытти çурăм шăммиллисенчен чĕрĕ çăвăр çавăрланипе тата çурасене сĕтпе ӳстернипе уйрăлса тăраççĕ.
Сывлав системи
Сĕтпе ӳсекенсен сывлав системи тип пырпа ӳпкерен тăрать. Ӳпкере тип пыр çулĕсем туратланса каяççĕ, пĕчĕкленсе пырса сывлăш хăмпине (альвеола) куçаççĕ. Ăна вĕтĕ юн тымаррисем карса илнĕ. Сĕтпе ӳсекенсем ытти чĕр чунсенчен чĕре карри пуррипе уйрăлса тăраççĕ. Вăл сывлав системин тĕп пайĕ шутланать.
Каяш системи
Пӳре юн тасатакан орган. Вăл кӳлепипе нимĕç пăрçине аса илтерет, пилĕк тĕлĕнче, çурăм шăммин ик аяккипе вырнаçнă. Пӳре юн тасатса тасамарлăха шăка куçарать. Çак шĕвек шăк çулĕсемпе шăк хăмпинче пуçтарăнать. Çын организмĕнчен шăк каналĕсем пулăшнипе тухать.
Классификации
Сĕтпе ӳсекенсене классификацилессине тем тĕрлĕ те туса пăхнă. Аяларах эпир вĕсенчен пĕрне илсе кăтартатпăр. Малтанхи чĕрчунсен класс айĕ: Тискер чĕрчунсен класс айĕ:
Пулса кайни
Сĕтпе ӳсекенсем тирас тапхăрĕнче цинодотсенчен пулса кайнă.
Пурăнакан вырăнĕсем
Сĕтпе ӳсекенсем тĕнчен пур кĕтесĕсенче те тĕл пулаççĕ. Клоач йышшисене Австралипе Çĕнĕ Гвинейăра курма пулать, хутаçлисене – Австралире кăна.
Плаценталлисем
мини|справа|250px|Плаценталлисем right|thumb|300px|Леопард - Кăнтăр Африкăри заповедникра Плаценталлисем – чи анлă сарăлнă сĕтпе ӳсекенсен инфракласĕ, вĕсемех чи аталаннисем шутланаççĕ. Плацента эмбриона ÿссе аталанма, пурăнма кирлĕ апат-çимĕçне амăшĕнчен илме май парать, çавна кура плаценталлисен аталанăвĕ çуралнă тĕлех çÿллĕ шая çитет.
Мăнçурт
Мăнçурт, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Тазей
Тазей — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 588 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452273, ОКАТО кочĕ — 80230852001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
UltraSPARC III
thumb|300px|UltraSPARC III Cu процессорлă модуль UltraSPARC III - 64-битлă SPARC V9 микропроцессор. Sun Microsystems 2001 çулта UltraSPARC II хатĕрленĕ. Вăл 600 - 900 МГц тăтăшлăхпа ĕçлет.
Каçăсем
Категори:SPARC
Дармштадтий
Дармштадти (Darmstadtium), Ds, маларах Унуннили, Ununnillium, Uun палăртна— 110-мĕш хими элеменчĕ. Дармштадти — питĕ радиохастар искуствелла синтезланă элемент. Чи арканман 281 изотопĕн çурма аркану тапхăрĕ 10 çеккунт патнелле (281Ds).
Кун-çулĕ
Ăна 1994 -мĕш çулхи чӳк уйăхĕн 9-мĕшĕнче  Дармштадтри Йывăр ионсене тĕпчекен центрта (Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI)  С. Хофманн, В. Нинов, Ф. П. Хессбергер, П. Армбрустер, Х. Фолгер, Г. Мюнценберг, Х. Шотт тата ыттисем 269 йывăрăшла изотоп синтезланă.
Элемента никĕльпе хура тăхлан атомĕсем UNILAC ионсене хăвăртлатаканта  пĕрлешнипе пулнă. Дармштати - GSI тупнă тваттăмĕш элемент. 1981 па 1984-мĕш çулсем хушшинче унта 107 (бори), 108 (хасси), 109 (мейтнери) элементсене синтезласа уйăрнă. Дармштадти уçнă хыççăн унтах 111 (рентгени) тата112 (коперници) синтезланă.
Туса илни
Дармштадти изотопĕсене çак реакцисенче тунă:
,
унсăр пуçне коперницин 283Cn тата 285Cn изотопĕсенчен α-арканупа пулаççĕ.
Ячĕ
Дубнăри ОИЯИ тĕпчевçĕсем Анри Беккереля асăнса элемента беккерели (Bl) ят пама сĕннĕ. (Каярах ку ята 113-мĕш элемента (вăхăтлăха унунтри ятлă) сĕнме тытăннă ). 2001-мĕш çулта IUPAC ĕç ушкăне çĕнĕ хими элементне уçнине çирĕплетсе GSI приоритетне йышăннă. 2003-мĕш çулхи çурла уйăхĕнче, Оттава хулинче, IUPAC хăйĕн 42-мĕш генераллă конференцинче  110-мĕш элемента дармштадти ятпа элементсен периодикăллă системи официаллă кĕртнĕ.
Пахалăхĕсем
Радиохастар металл 298 K (25 °C) хытă пулма пултарарть. Тĕсĕ паллă мар, çапах шурă кемĕл е сăрă тĕслĕ
Мускав
thumb|Мускавăн Хĕрлĕ лапамĕ Мускав (Москва) — Раççей патшалăхĕн тĕп хули, Раççей Федерацин субъекчĕ, Мускав облаçĕн тĕп хули. Мускав юхан шывĕ çинче вырнаçнă. 1147 çулта Юрий Долгорукий никĕсленĕ, 1918 çултанпа Раççейĕн тĕп хули.
Мускав, Вырӑс патшалӑхӗн, Раҫҫей империйӗн историллӗ тӗп хули (1728-1730 ҫулсенче), СССР историллӗ тӗп хули. Хула-герой. Мускавра Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх влаҫӗн федераци органӗсем (Конституциллӗ судсемсӗр пуҫне), ют ҫӗршыв патшалӑхӗсен элчелĕхĕсем, раҫҫей коммерци организацийӗсемпе пĕрлĕхӗсен нумайӑшӗн штаб-хваттерӗ пур.
Раҫҫейӗн хӗвеланӑҫ енче, Мускав юханшывӗ хӗрринче, Тухӑҫпа Европӑри тӳремлӗхĕ варринче, Окапа Атӑл шывӗ хушшинче вырнаҫнӑ. Федераци субъекчӗ пекех, Мускав Мускавпа Калуга облаҫӗсемпе чикӗленет.
Мускав — Раҫҫейри халӑх юратакан туризм центрӗ шутланать. Кремль, Хӗрлӗ лапам, Новодевичье мӑнастăрӗпе Вознесени Чиркӗвӗ Коломенскинче ЮНЕСКО пӗтӗм тӗнчери еткерӗн объекчӗсен йышне кӗреҫҫӗ. Çаплах вăл транспорт ҫыххи шутланать: хулара 6 аэропорт, 9 чугун ҫул вокзалĕ, 3 юханшыв порчĕ (Атлантика тата Ҫурҫӗрти Пӑрлӑ океансен бассейнӗсем ҫинчен ҫырмалли ҫыру пур). 1935 ҫултанпа Мускавра метрополитен ӗҫлет. Мускав — ҫӗршывӑн спорт центрӗ. 1980 ҫулта Мускавра XXII ҫуллахи Олимп вӑййисем иртнӗ, 2018 ҫулта вара футбол чемпионачӗн хуҫисенчен пӗри пулса тӑнӑ.
Мускав пуçлăхĕ — Сергей Собянин.
Этимологи
Анклăш чĕлхинчен Moscow вăл хăйне кура тутарпа-мăнхул карти вăхăтĕнче "Mosque" ятлă пулнă "мечете" палăртнă, тутарсен ставки пулнă унта ĕлĕк авал, унтан хула пулса каят.
Администрациллĕ пайлану
right|250px
мини|Мускав|ссылка=Special:FilePath/Moskva-Montage
Мускав 10 тăрăхран тытăнса тăрать:
1992 çулччен Мускав районсене пайланнă. Халь тăрăхсемпемпе управăсенчен тытăнса тăрать.
Мускаври коммуникаци
== Мускаври чăваш наци-культура автономийĕ == 2000 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Адрес: 109017, Мускав, Большая Ордынка ур., 46 çурт, 1 пӳрт.
Ертӳçи: Григорьев Анатолий Иванович.
Автономи Акатуй уявне ирттерет.
Мускаври чăваш культура пĕрлĕхĕ
Ертӳçи: Смирнова Лира Петровна
Паллă çынсем
thumb|390px|Мускава 850 çул. Раççей марккă листи. [[1997|ссылка=Special:FilePath/850_лет_Москве._Мар_лист_1997_10_марок.jpg]]
Каçăсем
Категори:Раççей хулисем Категори:Раççейĕн миллионлă хулисем Категори:XII ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем Категори:Паттăр хуласем Категори:Патшалăхсен тĕп хулисем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула
Тейлор речĕ
Тейлор речĕ — пĕр-пĕр функцие капаштару функцийĕсен   вĕçсĕр сумми пек,   сарăмĕ пек, кăтартни.
Çӳллĕ хăях
Çӳллĕ хăях — хăях йышне (Cyperaceae) кĕрекен сăрă-симĕс тĕслĕ нумай çул ӳсекен курăк.
Тейлор речĕ
Чăн е комплекслă яка f(x)  функцин Тейлор речĕ çапларах курăнать (a чăн е комплекслă хисеп):
Çӳллĕ хăях
Ситематика
4 подвид палăртаççĕ :
Тейлор речĕ
f(x)=
Çӳллĕ хăях
Вуламалли
Категори:Хăяхсем Категори:Еврази флори Категори:Африка флори Категори:Капăрлатмалли ӳсентăрансем
Тейлор речĕ
çакна компактлăрах çырма пулать:
кунта n! тени n факториалĕ тата f^{(n)}(a) тени f функцин a пăнчăри n-мĕш тăхăмĕ. Нульмĕш тăхăм функцие хăйне пĕлтерет, çакă (x-a)^{0} тата 0! тенисем 1-пе тан пулнинчен тухса тăрать темелле. Тата a = 0 чухне рете çавăн пекех Маклорен речĕ теççĕ, çакна пĕлсе тăмалла.
Литература
Категори:Математикăлла анализ Категори:Полиномсем Категори:Ретсем
Ольховей (Косью юппи)
Ольховей — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сылтăм çыранĕпе 104 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Азот
Азот (ázōos — пурнăçсăр, Nitrogenium), хими символĕ — N, элементсен периодикăллă системин 5-мĕш ушкăнĕн хими элеменчĕ, номĕрĕ 7, атăм йывăрăшĕ 14,0067. Изотопсен магнит моменчĕ
Азот çутçанталăкра
Çутçанталăкра азот икĕ тăнăç изотоп тĕсĕпе тĕл пулать14N — 99,635 % и 15N — 0,365 %.
Туса кăларни
Лабораторисенче ăна аммони нитритне аркатса тăваççĕ:
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металмаррисем Категори:Газсем
.mk
.mk, - Çурçĕр Македони Республики патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Македони Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Первая (Сороминская юппи)
Первая — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сороминская юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
.ml
.ml, - Мали патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Мали Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Хурт-кăпшанкă çиекеннисем
Хурт-кăпшанкă çиекеннисем - кусем хурт-кăпшанкă çисе пурăнакан чĕрчунсем. Ыттисенчен савăл евĕр пуçĕпе уйрăлса тăраççĕ, куçĕсем пĕчĕк. Кĕлетки 5-35 сантиметр пулать. Хурт-кăпшанкă çиекеннисем шутне çаксем кĕреççĕ:
Мечеть (Битюг юппи)
Мечеть (Битюг юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Воронеж облаçĕ территорипе юхать. Битюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тан бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Битюг. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юррисен бассейнĕ Хопер кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ—Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тан бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Битюг юпписем
Ильчигулово (Ильчигуловский сельсовет)
Ильчигулово  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 253 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453715, ОКАТО кочĕ — 80253820001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Матькасси
Матькасси, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Сахьянова Мария Михайловна
Сахьянова Мария Михайловна — коммунистсен партин пайташĕ, 1916 çултанпа, СССР парти тата патшалăх паллă ĕçченĕ , Бурят-Монгол АССР йĕркеленĕ ĕçе пысăк ӳсĕм кӳнĕ , ПКП(б) ТК çумĕнчи Партири тĕрĕслев комиссин яваплă ĕçтешĕ пулса М.М. Сахъянова Чăваш АССР тата Пушкăрт АССР партипе совет ĕçченĕсене репрессиленĕ ĕçе хастар хутшăннă.
Ачалăхпа яшлăх
1896 çулта Иркут кĕпернинче чухăн çемьере çуралнă. Чиркӳ прихучĕн иккĕ класлă училищинче тата чиркӳ вĕрентӳçисен шкулĕнче пĕлӳ илнĕ. 1915 çултанпа Петроградра пурăннă, Лесгафт ячĕллĕ хĕрарăмсен аслă курсĕсене çӳренĕ. 1915 çулăн авăн уйăхĕнче студентсен маркс кĕтесне хутшăнма тытăннă, 1916 çулта ăна аресленĕ, 1917 çулхи нарăсăн 21-мĕшĕнче ирĕке кăларнă. 1917 çулта çулла Иркут кĕпернине таврăнать.
Мускавра
1951 çултанпа,1956 çулта пенсие тухичченех, ССКП ТК çумĕнчи Марксизм-ленинизм институчĕн ăслăлăх ĕçтешĕ пулса ĕçленĕ.
М. М. Сахьянова Мускавра 1981 çулăн кăрлач уйăхĕнче вилнĕ.
Вуламалли
Категори:Сталинизм Категори:Иркут кĕпернинче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Улан-Удэ Категори:1896 çулта çуралнисем Категори:1981 çулта вилнисем
.mm
.mm, - Мьянма патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Toppdomän
Russia Today
RT, — Раççейĕн пĕрремĕш акăлчан чĕлхи çинче талăк тăрршĕпе тухакан телеканал. 2005 çулхи раштавăн 10 тухма пуçланă. Канал спутник урлă сарăлать.
Телеканалта пурĕ 500 çын ытла тăрăшаççĕ. Передачăсене ертсе пыракансен, корреспондентсен, редакторсен, монтажёрсен, режиссёрсен тата ытти кăларăмсене кăларма тăрăшакансен шучĕ 360 çын патнелле. Чикĕ леш енчи специалистсен шучĕ 80 çын патнелле.
Телеканал эфирĕнче ытларах пайне хыпарсем йышăнаççĕ. Хыпарсем хушшинче çавăн пекех документаллă фильмсем, Рăççей çинчен каласа паракан тематикăллă хыпарсем тухаççĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей телеканалĕсем
Степанов Юрий Петрович
Степанов Юрий Петрович (хушма ячĕ - Листопад) — пултаруллă журналист. Красноармейски районĕнчи Çирĕклĕ ялĕнче 1955 çулхи чӳкĕн 9-мĕшĕнче çуралнă.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Салтак тивĕçне пурнăçланă май çар округĕн хаçачĕпе çыхăну тытнă.
И.Н. Ульянов ячĕллĕ чăваш патшалăх университетĕнче вĕреннĕ, «Коммунизм ялавĕ» тата ытти хаçатсенче ĕçленĕ. Халĕ «Хыпар» хаçатри политикăпа право пайне ертсе пырать.
Категори:Чăваш журналисчĕсем
Абрамов Василий Никифорович
Василий Никифорович Абрамов (Иревли В.) (31.03|1882-1937) — чăваш сăвăçи, халăх пултарулăхне (фольклор) пуçтаракан.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Литература ĕçне Раççейри пĕрремĕш революци вăхăтĕнче хутшăнать: сăвăсем çырать, халăх юррисене пухать.
Чăваш совет поэзине никĕсленĕ Çеçпĕл Мишши пултарулăхĕ çинчен Канаш" хаçатра 1920-мĕш çулхи раштавăн 19-мĕшĕнче "Çыру" ятлă статьяра çырса кăтартать.
Хусанти учительсен семинарийĕнче вĕренет, 12 çул хушши Шупашкар уесĕнчи Ишекри 2 класлă шкулта учительте ĕçлет, каярах тăван тăрăха куçса килет. Çĕнĕ Таяпари, Салтакъелти пуçламăш шкулсенче вĕрентет, Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хутшăнать.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:1882 çулта çуралнисем Категори:Пуш,31 çуралнисем Категори:1937 çулта вилнисем
Çара çерçи евĕрлисем
Çара çерçи евĕрлисем – ытти сĕтпе ӳсекенсемпе танлаштарсан ку тискер чĕрчунсем вĕçме пĕлнипе уйрăлса тăраççĕ. thumb|left|200px Хальхи вăхăтра çара çерçисен пине яхăн тĕсĕ шутланать. Вĕсене икĕ пысăк ушкăна уйраççĕ: Пирĕн патăрта çара çерçисем кăна пурăнаççĕ.
Категори:Çара çерçи евĕрлисем  Категори:Чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Парамарибо
Кун-çулĕ
1630 çулта ку вырăна акăлчансем килсе колонизациленĕ. 1650 çулта вара вăл ку тăрăхăн тĕп хули пулса тăнă. 1815 çулта хулана голландсене панă, ун вырăнне лешсем Çурçĕр Америкăри (Нью-Йорка кĕрекен вырăн) çĕрсене панă. Голландсем ку вырăна 1975 çулччен тытса тăнă, кайран вара патшалаха ирĕклĕх панă. Ирĕк панă хыççăн 40 пин çын НИдерланда пурăнма куçнă.
Хулара патшалăх халăхĕн çурри ытла пурăнать.
Категори:Суринам хулисем
Хофштеттен-Флю
Хофштеттен-Флю (Hofstetten-Flüh) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Дорнек йышĕнчи коммуна. 3 пин çынна яхӑн (2007, раштав, 31) пурӑнать. Официаллă код — ’’2476’’.