cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ашуя (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Пакали ялĕнчен икĕ-виçĕ çухрăмра вырнаçнă. Китанино ял тарин çурçĕр-хĕвелтухăçнелле юхать, кайран вара çурçĕрелле çул тытать те Мăн Сидорово ял çывăхĕнче Уста шывĕпе пĕрлешет.
Ашуя юпписен шучĕ çирĕм ытла, пысăккисем çук. Пакали ялĕнче шывне пĕвеленĕ.
Шыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Пакали, Мăн Разречье (пушă ял), Китанино, Мăн Сидорово.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Пехил Вениамин Васильевич
Пехил Вениамин Васильевич (чăн хушамачĕ Кондратьев, 02.01.1955, Янкас ялĕ, Красноармейски районĕ, Чăваш АССР — 24.07.2004, Шупашкар, Чăваш Республики), — чăваш сăвăçи.
1990 çултанпа СССР ÇП пайташĕ.
Кунçул
Чăваш АССР шутĕнчи Красноармейски районĕн Янкас ялĕ çуралнă. Ялти вăтам пĕлӳ паракан шкултан вĕренсе тухсан Чăваш патшалăх университечĕн истори-филологи факультетĕнче аслă пĕлӳ илнĕ.
1976-1983 çулсенче Красноармейски районĕн «Ял пурнăçĕ» хаçатĕнче вăй хунă, радио ĕçне йĕркелесе пынă.
1983-1994 çулсенче «Ялав» журнал редакцийĕнче литература ĕçлевçи пулнă.
2004 çулта утăн 24-мĕшĕнче Шупашкарта çĕре кĕнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн çак кĕнекесем тухнă:
Вуламалли
Вениамин Пехил (Кондратьев) // Чӑваш литературин антологийӗ. – Шупашкар, 2013. – [Т. 2] : Поэзи. – С. 121.
Кошкин-Кервен, В. «Юлташӑм сӑвӑҫ чунлӑ...» / В. Кошкин-Кервен // Тӑван Атӑл. – 2015. – № 1. – С. 95-97 : сӑн ӳкерчӗк.
Смирнова, В. Шӑнкрав курӑкӗ парне пултӑр-и?.. / В. Смирнова // Хыпар. – 2015. – 4 февраль/нарӑс. – С. 4 : сӑн ӳкерчӗк.
Михайлов, В. М. Кондратьев (Пехил) Вениамин Васильевич / В. М. Михайлов // Энциклопедия Красноармейского района. – Чебоксары, 2018. – С. 274.
Родионов, В. Г. Пегиль (Кондратьев) Вениамин Васильевич / В. Г. Родионов // [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3817 Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 379.]
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:1955 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2004 çулта вилнисем Категори:Утăн 24-мĕшĕнче вилнисем
Шăпчăккасси
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 86 çын, çав шутра 35 арçын, 51 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Этмен Алексей Петрович
Этмен Алексей Петрович (чăн хушамачĕ Петров), — чăваш çыравçи, тăлмачĕ. 1895 çулхи чӳк уйăхĕн 17-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Комсомольский районĕнчи Нĕркĕç ялĕнче çуралнă. 1936 çулхи кăрлачăн 24-мĕшĕнче чĕри тапма чарăннă.
Кун-çулĕ
Патăрьелти педагогика техникумĕнче вĕреннĕ. Шăмаршă шкулĕнче ачасене вĕрентнĕ, «Канаш» хаçат редакцийĕнче, «Капкăн» журналта секретарь пулса ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Вăл çырнă калавсемпе фельетонсем тĕрлĕ пухăсенче пичетленнĕ. 1930 çулта унăн «Батраксем» повеçĕ пичетлансе тухнă. 1935 çулта вара вăл куçарнă Д. Дефон «Робинзон Крузо» романĕ чăвашла тухнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем
Баранов Николай Андреевич (Cовет Союзĕн Паттăрĕ)
Баранов Николай Андреевич (Cовет Союзĕн Паттăрĕ) — (12.11.1893 (31.10)-18.06.1945.), Çеçĕнхир фрончĕн 7-мĕш гварди çарĕн 213-мĕш перевçĕсен дивизин штабĕн 1-мĕш уйрăмĕн пуçлăхĕ, подполковник, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 26.
Кашкăнтур (юханшыв)
Кашкăнтур  (выр. Кашкендур) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Пеньки (чăв. Тунката) ятлă ялтан виçĕ-тăватă çухрăм кайьенелле вырнаçнă. Кашкăнтур çулĕ мĕн тăршшĕпе çурçĕр-хĕвелтухăçнелле выртать. Уста шывĕпе Никитин Савăт ял çывăхĕнче пĕрлешет.
Кашкăнтур юппийĕсем нумай мар, пысăккисем çук. Устапа пĕрлешиччен ун шывне пĕвеленĕ.
Шыв хĕрринче Пеньки ял кăна ларать.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кословккă (Патăрьел районĕ)
Кословккă (Козловка), — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. Ял Пăла шывĕн сылтăм çыранĕнче, Пăлакасси тата Кивĕ Ахпÿрт хушшинче, вырнаçнă. Ялта клуб, фельдшер-акушер пункчĕ (ФАП), райпо лавкки пур, — ку объектсене пурне те юнашарти Пăлакассипе "пайлать" темелле. Вĕсем чăннипе юлашкинчен асăннă ялăн  официаллăн çирĕплетнĕ территорийĕнче вырнаçнă.
Икĕ ял çав тери тачă çыхăннине кура, массăллă информаци хатĕрĕсенче те, официаллă хутсенче те , çавăн пекех йăла-йĕркере те,  час-часах "Козловка-Пăлакасси" тесе асăнни пулать. Çавах та вĕсем уйрăм ялсем. Калăпăр, кашни ялта пĕрле усă курмалли пĕрер çыхăну вырăнĕ (телефон) вырнаçтарас кампани вăхăтĕнче çавна унта та, кунта та тунă. Кослаккăри — Мир урамĕнче (Лешкас), Пăлакассинчи — Канаш урамĕнче (Эрĕм касси).
Тавралăх
Рельеф уйрăмлăхĕсене илсен, Кословккă хĕвелтухăç тата хĕвеланăç енсенчен икĕ пĕчĕк ятсăр çырмасемпе чикĕленсе тăрать теме пулать. Асăннă çырмасем Пăлана юхса тухаççĕ теме май çук, мĕншĕн тесен вĕсем чăннипе Пăла çумĕнчи айлăм вырăнта хăйсем тĕллĕн вĕçленеççĕ, çухалаççĕ. Анчах та ик-виç теçетке çул каялла ятарлă дамба тунă хыççăн, хĕвеланăç енчи ятсăр çырма Пăланах тухма тытăннă теме пулать. 2015-мĕш çулта çав дамба çумĕнче ятарласа пĕчĕк кÿлĕ пекки те чавнă. Экономика тĕллевĕсемпе теес пулать. Вăл вырăн хур-кăвакал усрама, ытти выльăх-чĕрлĕхе шăварма кирлĕ. Паллах, унта пулă ĕрчетесси пирки сăмах тăмасть.
Халăх йышĕ. Экономика
1929-мĕш çулта Пăлакасси ялĕпе пĕрле "Канаш" колхоз йĕркеленĕ. Çав колхозăн пĕрремĕш ертÿçи Никандр(ашшĕ ячĕ паллă мар) Мышин пулнă; ăна такамсем темшĕн çапса вĕлереççĕ те колхоз председателĕ пулма ял никĕслевçине А. Г. Козлова суйлаççĕ, вăл вара çичĕ çул хуçалăха ертсе пырать.
Ял урамĕсем
Хальхи вăхăтра ялта виçĕ урам. Мир урамĕ, Симĕс урам тата Лавкка урамĕ. Лавкка урамне халăхра Хăрах кас теççĕ. Юлашкийĕ хăрах йĕрлĕ пулнипе çеç мар, ыттисенчен кĕскереххипе те уйрăлса тăрать. Вăл малтанхисенчен чылай каярах (1950-мĕш çулсенче) çĕкленнĕ. Симĕс урамăн мăшăрлă енĕ те 1990-мĕш çулсенче çурçĕр еннелле кăштах (икĕ çурт чухлĕ) вăрăмланнă, — Козлов Л.Г. тата Мышин Н.В. хуçалахĕсем хушăннă. Мир (Лешкас) тата Симĕс урамсене чул сарнă, чăн та, пахалăхĕ пысăках мар. Хăрах кас еннелле аслă çултан (историлле "Пăва çулĕ") темиçе теçетке метр чухлĕ асфальт сарнă, малалла вара ним те сарман (çынсем хăйсем тĕллĕн, нимĕнле проектсăр уни-кунисем пăрахнисене шутламасан) ахаль çул каять.
Истори
Ку ял Патăрьел районĕнчи чи çĕнĕ пурăнакан вырăнсен шутне кĕрет. 1929-мĕш çулта никĕсленнĕ шутланать. Çыннисем кунта Çĕнĕ Ахпӳрт ялĕнчен куçнă. Çак ĕçĕ пуçарса яраканĕ Александр Григорьевич Козлов (?—1945) пулнă. Вăхăтĕнче икĕ çул хушши хĕрлисен майлă пулса граждан вăрçине те хутшăннăскер, отходник шучĕпе нехтă кăларнă çĕрте ĕçленĕскер, коммунист. Шăпах ун хушаматне кура яла та çаканашкал ят панă. Каярахпа А.Г.Козлов лейтенант Аслă Аттелĕх вăрçинче, Кёнигсбергшăн пынă çапăçусенче, пуç хунă. Калас пулать, А.Г.Козлов фронтран янă пĕр çыру 1970-мĕш çулсемчченех упраннă. Унтан ăна, ĕмĕрлĕхе упранмалла тесе, Туçари выăтам шкула панă. Вара вăл çав ялти музее лекме пултарнă. Çыру хальхи вăхăтра упранни/упранманни паллă мар.
Никĕсленнĕ хыççăнах ял Аслă Патăрьел районне кĕнĕ. 1935-мĕш çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕ хыççăн Патăръел районне, 1939-мĕш çулхи нарăс уйăхĕн 22-мĕшĕ хыççăн Чкаловски районне, 1957-мĕш çулхи чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Ĕлеххисене аса илни
Нумаях та пулмасть-ха Кословккă чылай урăхларах сăн-сăпатлă пулнă. Çавăн пирки каласа парасшăн. Анчах камран илтни пирки ятарласа палăртнисем пулмасса та пултарĕç. Мĕншĕн тесен чылайăшне астăвакансем çав тери нумайăн-ха. Акă Симĕс урамăн çурçĕр вĕçĕнче ÿсекен йывăçсен ушкăнне (тирексем, Америка вĕренисем) шкул пахчи теççĕ. Тĕрĕс, унта пуçламăш шкул çурчĕ пулнă. Кословккă тата Пăлакасси ачисем вĕреннĕ çавăнта. Чи малтанхи вĕрентевçĕсем — В.И.Уруков тата унăн мăшăрĕ А.А.Урукова. Вăл шкула ĕлĕххи топографи карттисем çинче паян та курма май пур. Алкумлă, уçă верандăллă çурт. Шалти уçлăха хăмаран тунă урлăмпа икĕ пая уйăрнă. Урлăмне ятарлă çекĕлпе тата тăпсасем пулăшнипе маччаран çакса яма май пулнă кирлĕ чухне. Сăмахран, Çĕнĕ Çулхи савăнăçлă вăхăтсене паллă тунă чух. Пĕр хутчен вăл çуртра ял халăхне кино та килсе кăтартнă — Валентин Катаев хайлавĕпе майлаштарнă "Сын полка" текенскерне. Тĕп çурт çумĕнче шкулăн хушма хуралтисем те пулнă. Тата — шыв илмелли пусă (унăн йĕррисем паянхи кун та пур).
Ĕлеххи шкул çуртĕнчен аякрах мар выльăх-чĕрлĕх тытмалли вите пулнă. Унпа юнашар — "ферма хĕрĕсен" пÿрчĕ. Кăштахран выльăх фермине пĕтернĕ. Вара "ферма хĕрĕсен" пÿртне шкул валли усă курмалла тунă — шăп пĕр вĕренÿ класĕ вырнаçмалăх. Пурăна-киле шкулăн тата тепĕр çурт та пулнă — пĕчĕк çырма леш енче, Пăлакасси еннерех. Мĕнпур ачасем Кивĕ Ахпÿртре вĕренме пуçласан, çуртсем пурте майĕпен пĕтнĕ, çухалнă (урăх çĕре куçарса кайнă е вутта янă).
Вылăх фермине асăннă пулсан, силос шăтăкĕсене те манса каймалла мар. Мĕнпурĕ тăваттă. Кайран вĕсене те экскаваторпа килсе хуплаттрнă. Кирпĕчрен тунă урлăмĕсене ахаль çынсем май килнĕ таран сÿтсе килĕсене илсе кайнă (апла тума никама та чарман).
Лавкка пирки калас пулать. Хальхи Симĕс урамри 25-мĕш çуртăн пахчи хыçĕнче, çырма леш енче пулнă. Кăнтăр еннерех — цистерна, унта сутмалли краççына усранă. Цистернăна кăштах çĕр ăшнелле чавса вырнаçтарнă, çавăнпа вăл тĕлте путăк-шăтăксем халĕ те курăнаççĕ-ха. Анчах та вăл путăк-шăтăксем (валсемпе урсем) ăна кăна мар, килти пахчасен чи аякра пулнă чиккисене те палăртаççĕ. Каярахпа пĕчĕклетнĕ пахчасен чиккисене куçарнă, анчах пĕчĕкке валсемпе урсем (вĕсен йĕррисем) тăрса юлнă. Пĕчĕклетнĕ пахчасен вырăнĕнче йĕркеленнĕ тĕлте, лавккаран хĕвелтухăçнерех, сĕрмелли-çунтармалли япаласен çурма çĕрпÿрт евĕр йĕркеленĕ управĕ те пулнă пĕр вăхăтра.
Çав асăннă сивĕ, хутман лавккара чăн малтан С.М.Макаров (1903-1942) ĕçленĕ пулмалла. Вăл вăрçа кайсан — кĕске вăхăт хушши унăн ывăлĕ П.С.Макаров (1925-?) тăнă ĕç вырăнне, унтан — çак çынсен хĕрĕ тата йăмăкĕ Е.С.Макарова (Чернова) (1927 çур.). Юлашкинчен асăнни вара лавккана пăрахăçличченех, ăна урăх çĕрте никĕсличченех тата ун хыççăн та пăртак вăй хунă суту-илÿре.
Лавккапа хире-хирĕçех Кословккă тата Пăлакасси ялĕсен вулав çурчĕ тата клубĕ пулнă. Малтан пĕчĕкрех çуртра, кайран пысăкраххинче. Унта камсем тата хăçан ĕçленине çырса кăтартсан та пит аван пулмалла.
985
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кословккă (Патăрьел районĕ)
Ĕлеххисене аса илни
Ĕлеххи ытти палăрăмсенчен Симĕс урам тĕлĕнчи (автоçул леш енче) çиларманне тата ун çумĕнчи кану çуртне асăнмалла асăнмалла. 1970-мĕш çулсенче çав çиларманне тепĕр хут ĕçлеттерсе яма та хăтланса пăхнă. Юлашки арманçă — Вячеслав (Вечча, ашшĕ ячĕ паллă мар) Самоваров.
Хăрах кас тĕлĕнче вара, çул леш енчех, — колхоз йĕтемĕ. Хурал пÿрчĕ те пулнă унта. Халĕ унта нимех те çук, ахаль пуш вырăн çеç. Меттал конструкцисенчен тунă тăрăллă лаптăка сÿтсе илсе сутса яни те нумаях вăхăт иртмен-ха.
Кăсăклă фактсем
Ял ячĕ, пурте пĕлсе тăракан çыннăн тата унăн пурне те паллă тăхăмĕсен хушамачĕпе çыхăннине кура, нихçан та "чăвашланман". Ку тĕлĕшпе ак çакăн пек сăвăлла текст та пур:
Кословккă ятлă пĕчĕкçеççĕ ял. Ăна никам та Куславкка темен-тĕр. Эппин, сипетлĕ пулĕ çак халал: Суя ята никам та ан илентĕр.
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Горячев Иван Михайлович
Горячев Иван Михайлович — (1933-09.11.1956), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 18. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Карпатçум çар округĕн 8-мĕш механизăмланă çарăн 11-мĕш гварди механизăмланă дивизин 62-мĕш танк полкĕн танкăн механик-водителĕ, сержант.
Чăваш Республикин район хаçачĕсем
Чăваш Республикин район хаçачĕсем — хаçатсем, Чăваш Республикин районĕсенче пичетленеççĕ.
Чăваш Республикин районти хаçачĕсен ятлăхĕ:
Каçăсем
Категори:Массăлă информаци хатĕрĕсем Категори:Чăваш Республикин хаçачĕсем
Кăрлач, 21
Пулăмсем
right|120px|Квебек парламенчĕ
Межозерка
Межозерка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Чернево - р. Черневка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Сахча
Сахча  — Раççей территоринчи юханшыв. Чĕмпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем
Стемас
Стемас, — Чăваш Енĕн Улатăр районĕн сали. Сăрăн сулахай çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 1318 çын, çав шутра 580 арçын, 738 хĕрарăм пурăннă.
Прибельский (Кукарча районĕ)
Прибельский  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 6 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453338, ОКАТО кочĕ — 80238855005.
Стемас
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Прибельский (Кукарча районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
LDAP
LDAP (акăл. Lightweight Directory Access Protocol — «каталогсем патне çитме майлă çăмăллатнă протокол» ), — X.500 патне çитме май тапмалли тетел протоколĕ. Протокола ITU-T шутласа кăларнă DAP протоколăн çăмăллатнă варианчĕ пек IETF шутласа кăларнă. LDAP — ыттисемпе танлаштарсан TCP/IP усă куракан питĕ çăмăл протокол. Вăл аутентификаци (bind), шырав (search) тата танлаштару (compare) операциĕсене тума, çавăн пекех çырăвсене хушма, улăштарма, е кăларса пăрахма май парать. Ытларахăшĕнче LDAP-сервер кĕрекен çыхăнусене TCP е UDP протоколĕсем тăрах 389 порт çине илет. SSL-е инкапсулировăланă LDAP- валли ытларах енĕпе 636 порт усă курăнать.
Стандартсем
LDAP протоколне çак RFC-сенче ăнлантарса панă:
Каçăсем
Категори:Тетел протоколĕсем
Мерега
Мерега (Марьюга) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. 16 юханшывăн сылтăм çыранĕпе км вăрринчен Ковжа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Сёд-Ю (Мăн Паток юппи)
Сёд-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мăн Паток юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Домодедово аэропорчĕ
Домодедово аэропорчĕ —
Мерега
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Сёд-Ю (Мăн Паток юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Быково аэропорчĕ
Быко́во-Мускав аэропорчĕ — (Мускав варринчен 35 çм) хулапа Рязан шоссепе тата Рязан направления Мускав чукун çулĕн Киссан тĕлĕпе (Быково чарăнăвĕ) çыхăнать. РФ сывлăш транспорчĕн федераллă хĕсмечĕ аллинче тытса тăрать.
Аэропорт йышăнакан сывлăш карапĕсем: Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-30, Ан-32, Ан-74, Ил-18, Ил-76, Ту-134, Ту-154 (пур чух те мар), Як-40 тата 3-мĕш тата 4-мĕш класс сывлăш карапĕсем, çаплах вертолетсем.
Кун-çулĕ
Аэропорта 1933 çулта ĕçе кĕртнĕ. Авиарейсĕсем Раççейĕн пысăк промăçлăх тĕплĕ хуласене вĕçеççĕ. Малтан хытă тăпраллă хăпарт-ан ярăмĕ пулнă. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнче кирпĕчрен 1000 м тăршшĕ тата 80 м анлă ХАЯ хута кĕртнĕ. 1960 çулта ХАЯ çĕнетнĕ. 1975 çулта аэровокзалăн çуртне (сехетре 400 пассажир тухмалли) туса лартнă. 1975 çулхи пассажир-юхăмĕ 1,5 млн пассажира çитет. 1994 çулта аэропорта харпăрланă, УАО «Быко́во-Авиа» никĕсленĕ, патшалăх хăй аллинче 51 % акции хăварать, 49 % акцине ĕçлĕх ушкăнĕ илет. Аэропорта вăтам тăсăлăвлă тата вырăнти сывлăш йĕрĕсенче вĕçекен самолётсем анса лараççĕ, вĕçсе каяççĕ.
Мерега
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Быково аэропорчĕ
Вуламалли
Категори:Мускав аэропорчĕсем
Домодедово аэропорчĕ
Каçăсем
Категори:Мускав аэропорчĕсем
Мăн Корчуган
Мăн Корчуган — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км.
Тукай районĕ
Тукай районĕ — Тутарстанăн çурçĕр-тухăçĕнчи пайĕ, администраци центрĕ - Чаллă хули (хула республика пăхăнăвĕнче).
Мăн Корчуган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Тукай районĕ
Кун-çулĕ
Района 1930 çулта йĕркеленĕ, малтан вăл Çĕнĕ Чаллă районĕ ятлă пулнă.
Мăн Корчуган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тукай районĕ
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Лаптăкĕ 1 744 км², пурăнакан халăх шучĕ (Чаллă хулапа пĕрле): 543 200 çын.
Мăн Корчуган
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тукай районĕ
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстан районĕсем
Церква (юханшыв)
Церква — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Михайлов Полом ятлă ял çывăхĕнче вырнаçнă. Роман пĕви (выр. Романы пруды) яла çитиччен çурçĕрелле юхать, кайран вара çурçĕр-хĕвелтухăçнелле çул тытать те Мăн Ешĕл Çаран (выр. Большие Зеленые Луга) ял çывăхĕнче Уста шывĕпе пĕрлешет.
Церква юпписен шучĕ çирĕм ытла, пысăккисем çук. Пĕр вырăнта ăна пĕвеленĕ, икĕ вырăнта кӳлĕ витĕр юхса иртет.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Вой-Вож (Мăн Сойю юппи)
Вой-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мăн Сойю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
987
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çурла, 30
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Атапай
Атапай, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Тутаркас районне кĕнĕ. 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16-мĕшĕнче Сĕнтĕр районне, 1944 çулхи пуш уйăхăн 30-мĕшĕ хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕнче Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Баранов Николай Артёмович
Баранов Николай Артёмович — ( 22-25), Тăнăвар çар флотилин юханшыв карапĕсен 1-мĕш бригадин çурма глиссерсен 1-мĕш уйрăм отрячĕн ПГ-111 çурма глиссерăн моторисчĕ,  аслă матрос, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31.
Тимĕрлĕ (Аслă Çарăмсан юппи)
, Чĕмпĕр облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Аслă Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан юпписем
Сăр Майданĕ
Сăр Майданĕ, — Чăваш Енĕн Улатăр районĕн ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 312 çын, çав шутра 141 арçын, 171 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Мăн Одинека
Мăн Одинека — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Изылы юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Модлона
Модлона (Мадлона) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Воже кӳлĕ - Свидь юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Ĕçхĕл Аркадий Александрович
Аркадий Александрович Ĕçхĕл (паспортри хушамачĕ Александров, 1914, нарăс, 10, Янсакасси ялĕ, Шупашкар уесĕ, Хусан кĕперни — 1992 çулхи раштав, 7, Шупашкар, Чăваш Ен), — чăваш сăвăçи, çыравçи, драматургĕ, тишкерӳçи.
Боровка (Ветлугăн пĕчĕкрех юппи)
Боровка — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн çӳлерех юхăмĕнче вырнаçнă сулахай юппи. Устана анатарах тата тепĕр Боровка юхса кĕрет. Вăл ку юханшывран туллирех.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Трошково ятлă ялтан ултă çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçнелле шурлăхлă вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе çурçĕр-хĕвелтухăçнелле юхать. Уста шывĕпе Мăн Карпово ял çывăхĕнче пĕрлешет.
Ĕçхĕл Аркадий Александрович
Пурнăçĕ
1914 çулхи нарăсăн 10-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи Янсакасси ялĕнче çуралнă.
Боровка (Ветлугăн пĕчĕкрех юппи)
Тавралăхĕ
Шаранкă юппийĕсем нумай мар, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун хĕрринче ялсем çук.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Ĕçхĕл Аркадий Александрович
Пурнăçĕ
1928 çулта Тутарстанри Сиктĕрмери сакăр çул вĕренмелли шкултан вĕренсе тухнă, Чистайри ял хуçалăх техникумĕнче пĕлӳ илнĕ, партипе комсомол ĕçĕсенче вăй хунă. Çав вăхăтрах Хусанти педагогика институтĕнче вĕреннĕ.
1932 çулта Шупашкара куçса килнĕ. 1934-1940 çулсенче А. Эсхель «Канаш» хаçатра ĕçленĕ. 1940 çулта ăна Чăваш Çыравçăсен пĕрлешĕвĕн ертӳçне суйланă. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин çулĕсенче А. Эсхель «Чăваш коммуни» хаçат редакторĕн çумĕ пулнă, çав вăхăтрах «Илемлĕ литература» альманаха редакциленĕ.
1950-1952 çулсенче вăл — Чăваш АССР Министрсен Канашĕн çумĕнчи ӳнер ĕçĕсен уйрăмĕн пуçлăхĕ, ун хыççăн — «Ялав» журнал тĕп редакторĕ. 1947 çулта ăна Чăваш АССР Аслă Канашĕн депутачĕ пулма суйланă.
1992 çулхи раштавăн 7-мĕшĕнче вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Пурĕ 50 кĕнеке патнелле тухнă:
Унăн сăввисем çине композиторсем нумай юрă хунă.
988
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Успесь
Мăн Успесь — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Изылы юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Çĕнĕ Петровка (Кукарча районĕ)
Çĕнĕ Петровка — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 220 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453342, ОКАТО кочĕ — 80238860001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Горячев Николай Иванович
Горячев Николай Иванович — (24.04.1924-1943, çу), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 08. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра «Земляки» çамрăксен диверси-разведка партизан отрячĕн партизанĕ,.
Лун-Вож (Мăн Сойю юппи)
Лун-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мăн Сойю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Хурăнлă (Ветлуга юппи, тури)
Хурăнлă (выр. Березовка) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сулахай юппи. Ку юппи Уста шывĕн çӳлти юхăмĕнче вырнаçнă, аяларах çакăн ятлă тепĕр юханшыв пур — вăл сылтăм юппи шутланать.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Голяково ятлă пушă ялтан тăватă çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Çурçĕр-хĕвелтухăçнелле юханть, Уста шывĕпе пĕрлешиччен виçĕ çухрăм юлсан çурçĕрелле пăрăнать.
Лун-Вож (Мăн Сойю юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Хурăнлă (Ветлуга юппи, тури)
Тавралăхĕ
Шаранкă юппийĕсем нумай мар, пысăккисем çук. Çулĕ шурлăхлă вăрман урлă иртнĕрен ун хĕрринче никам та пурăнмасть, пушă ялсем те çук.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Лун-Вож (Мăн Сойю юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Синьцзян-Уйгур автономи районĕ
Синьцзя́н-Уйгу́р автоно́млă райо́нĕ (新疆维吾尔自治区, {{lang-ug|شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى, Shinjang Uyghur aptonom rayoni), кĕск. СУАР, Синьцзян — Китайăн çурçĕр-анăçĕнчи регионĕ.
Халăх йышĕ — 19,630 млн çын (2004).
Пысак хули, тĕп хули — Урумчи.
Каçăсем
thumb|
Категори:Синьцзян-Уйгур автономлă районĕ
Белова Зоя Степановна
Белова Зоя Степановна, — филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ, доцент. 1951 çулхи кăрлачăн 3-мĕшĕнче Муркаш районĕнчи Çатракасси ялĕнче çуралнă.
Ӗçри çитăнӳсемшĕн ăна Чăваш АССР Аслă Канаш Президиумĕн Хисеп грамотипе (1993), Аслă тата ятарлă вăтам пĕлӳ министерствин «За отличные успехи в среднем специальном образовании» паллипе чысланă.
Кун-çулĕ
1968 çулта Мăн Чурашри вăтам шкултан вĕренсе тухнă, Чăваш патшалăх университечĕн историпе филологи факультетне вĕренме кĕнĕ. 1973 çулта аслă пĕлӳ илнĕ хыççăн Муркаш районĕнчи Чуманкассинчи вăтам шкулта пĕр çул ĕçленĕ, кайран Шупашкарти экономикăпа технологи колледжне ĕçлеме куçнă (1974). 1999 çулхи авăн уйăхĕнчен пуçласа Чăваш патшалăх университечĕн философипе ăслăлăх методологи кафедрин доценчĕ пулса ĕçлет.
Зоя Белова — канăçсăр чунлă çын. Аслă шкулта илнĕ малтанхи пĕлӳ ăна çырлахтарайман, çителĕксĕр туйăннă. Çавăнпа та вăл 1979 çулта Чăваш патшалăх университечĕн истори уйрăмĕнчен, 1997 çулта вара географи уйрăмĕнчен вĕренсе тухнă. Аспирантурăра, кайран докторантурăра вĕреннĕ.
1993 çулхи ака уйăхĕнче «Визуальная наглядность в формировании реалистического мышления учащихся (на материале обучения изобразительно-графическими средствами)»" темăпа диссертаци хӳтĕлесе педагогика ăслăлăхĕсен кандидачĕ ятне илнĕ.
2000 çулхи раштав уйăхĕнче Мускав университетĕнче «Визуализация теоретического знания как познавательный метод» темăпа диссертаци хӳтĕлесе философи ăслăлăхĕсен тухтăрĕ ятне илнĕ.
Ӗçĕсем
Хăйĕн тĕпчевĕсенче Зоя Белова куçпа курса вĕрентмелли кăтарту пособийĕсемпе тухăçлă усă курни ачасен реалистла шухăшлавне аталантарма пысăк майсем туса панине çырса кăтартнă. Тĕпчевçĕ реализмла шухăшлавăн паллисене педагогика, философи ăслăлăхĕнче пĕрмĕш уçса панă, унччен ку ыйтупа никам та ĕçлемен. Унăн тĕпчевĕсенчи сĕнĕвĕсем вĕрентӳ ĕçĕнче пысăк пĕлтерĕшлĕ шутланаççĕ.
Зоя Степановна 50 тĕпчев ĕçĕ ытла пичетлесе кăларнă.
Пичетленĕ ĕçĕсем
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Уишь
Уишь  — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан, Чĕмпĕр облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Сĕнчĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан бассейнĕ
Анăç Тĕрĕк хаканлăхĕ
right|thumb|400px|[[Тĕрĕк хаканлăхĕ хăйĕн мăнаç тапхăрĕнче, 600 ç.:Анăç Тĕрĕк хаканлăхĕ: Çутти – тӳрĕ тытăмлăхра, тĕксĕмми – сĕмленĕ çĕрсем; Тухăç Тĕрĕк хаканлăхĕ: Çутти – тӳрĕ тытăмлăхра, тĕксĕмми – сĕмленĕ çĕрсем.]] Анăç Тĕрĕк хаканлăхĕ — «Юркăн импери», Азов тинĕсĕпе Танран Тянь-Шаньăн тухăç отрогĕсен çити, çурçĕр-тухăç Ĕнчĕ таран саралса выртнă унăн çĕрĕсем. Чăмартаннă вырăнĕ — Тулă ăрăвĕ пурăннă Джунгари çĕрĕ, нушипи йăхĕсем йышăннă Анăç Тянь-Шань пулнă, çак ăру-йăхсем 680 — 691 çулсенче пĕр-пĕринпе хаяр хирĕçнĕ. Хаканлăха Ашин ăрăвĕн ханĕсем тытса тăнă. Çурçĕрте хаканлăха кăпчаксем тĕрев панă.
657 çулта хаканлăха Тан китай империейĕ çĕнтерсе илнĕ. Китай империйĕ ăна иккĕне пайланă.
704 çулта хаканлăхри влаçе тюргешсем ярса илнĕ. Çак самантран вара хаканлăх сӳнсе ларать.
Хаканлăха туса хуни
VI ĕмĕр вĕçĕнче Тĕрĕк хаканлăхĕнчен тухăç енĕ уйрăлать. Çакăнтанпа ирĕклĕ тивĕçĕпе иккĕ Хаканлăх — Тухăç тата Анăç — хăй тĕллĕн аталанма пуçлаççĕ. Анăç хаканлăх шутне Казахстанăн кăнтăр тата кăнтăр-тухăç çĕрĕсем кĕреççĕ. Хаканлăхăн этнополитика чăмăрне «вуннă йăх» (он ок будун) тĕпĕлеççĕ, вĕсем ĕлекхи усун çĕрĕсене Хуратуран Джунгарине çити йышăнса пурăннă. Чу шывĕнчен тухăçалла пиллĕк тулă йăхĕ пурăнни паллă, анăçалла – нушиби пиллĕк йăхĕ. Тĕп хули Суяб (Кăркăстанăн хальхи Токмак хули патĕнче) шутланнă, çуллахи кил йăви Минг-Булаг (Туркестан патĕнче) пулнă.
Кул Али
Кул Али, — авалхи пăлхар сăвăçи, чăваш халăхĕн ĕмĕрсенче сӳнейми çăлтăрĕ. Вăл 1172 çулта авалхи пăлхар патшалăхĕн тухăç енче, Тăмтӳпе тăрăхĕнче (хальхи Шуçăмпа Зай юханшывсем хушшĕнчи çĕрсем) çуралнă. 1236 çулта Пӳлĕр хулине Батый эшкерĕнчен хӳтĕленĕ чухне пуçне хунă.
Анăç Тĕрĕк хаканлăхĕ
Хаканлăх хăватлăхĕ
Хаканлăх хăйĕн хăватлăхне Джегуй-хакан (610-618 çç.) тата унăн шăллĕ Токджабгу-хакан (618-630 çç.) — тапхăрĕнче çитет. Тохаристанпа Афганистана кайнă харçăсем патшалăхăн чиккисене çурçĕр-анăç Ĕнчĕне çитереççĕ. Тон-ябгу хакан администраци реформине тунă хыççăн хăйĕн элчисене — тудунсене — парăм пуçтарнине сăнама тата тĕрĕслесе тăма ярать. Вăл укçана сăкăтла "Тун ябгу хакан" тесе çаптарнă.
Кул Али
Пурнăçĕ
1174 çулта, Кул Али икĕ çул тултарсассăн, унăн ашшĕпе амăшĕ Пӳлер хулине куçса каяççĕ. Ун чухне Пӳлер чи чаплă та тем тĕрлĕ çирĕп хӳтлĕхсемпе карманланнă хуласенчен пĕри шутланнă, унта 150 пин çын ытла пурăннă. Хулана сутă-илӳ тума Ӗнчĕ çĕрĕнчен те, Китайран та, Киев хулинчен те купсасем питĕ йышлă килсе çӳренĕ. Пӳлерте чаплă пӳлевсем, ăсчахсем, сăвăçсем, паттăрсем пурăннă. Кул Али ашшĕ — Мирхатша, вĕреннĕ çын, сейĕт пулнă, пӳлерсем ăна сасси янăравлă пулнăран Наккар (йĕсрен тунă кĕске нăхра) тенĕ. Вăл ислам тĕнĕпе пурăннă. Амăшне Пӳсни тесе чĕннĕ, вăл нумаях пурăнайман, Тăмтӳперен хулана куçса килнĕ чухне шăнса пăсăлнă та çут тĕнчерен уйрăлса кайнă. Кул Али вуннă тултарнă çулхине Пӳлер çыннисем Челпир патшана хирĕç пăлхав çĕкленĕ. Вĕсене ертсе пыраканĕсенчен пĕри ашшĕн пĕртăван тетĕшĕ Мамил паттăр пулнă. Малтан Мирхатша ĕнтĕ çак вăрçăна хутшăнман, каярахпа çеç вăл халăх чăнлăхшăн, телейшĕн кĕрешĕве тухнине ăнланать те Мамилпа пĕрле пăлхав ертӳçисенчен пĕри пулса тăрать. Пӳлер патши çак пăлхава вырăссен тата юнашар ытти йăхсен пулăшăвĕпе путарса лартать, Кул Али ашшĕне вара сăнчăрласа Аслă Пăлхар хулине илсе каяççĕ, унтах вăл тепĕртакран çĕре кĕрет. Тăлăха юлнă Кул Али вырăнти шкултан вĕренсе тухать, ачасене вĕрентме тытăнать. Анчах та пулас сăвăç чăнлăхпа тĕрĕслĕх тĕнчине кĕрешӳре çеç çĕнтерсе илмеллине ăнланса илет, вара, ашшĕ пекех, пăлхава хутшăнать, ăна сăнчăрласа лартаççĕ. Çак вăхăтра ĕнтĕ вăл «Йусеф кăссайĕ» поэма çырма тытăнать. Кул Али, ислам тĕнне тухнă пулсан та авалхи чăваш тĕррисене юратнă, вĕсене хăй тумĕнче тăмха пек упранă. Кул Али савнийĕ — кăпчăк патшин Кончакăн хĕрĕ Сауен-пике — пулнă. Кул Али çуралнă вăхăтра пăлхарсене исламлатма тытăннăранпа 250 çул çитнĕ пулнă. Хуласенче пурăнакансем ислам тĕнне хăвăртрах йышăннă. Авалхи чăваш хулисемпе ялĕсенче ун чухне арап çырулăхĕпе усă курнă. Ислам тĕнне йышăнман пăлхарсем (чăвашсем) Кул Алие питĕ юратнă. 1203 çулта вĕсем ăна çăлас тесе вăрçа тухаççĕ, сăнчăртан хăтараççĕ, анчах та патша хуралçисем сăвăçа каллех ярса илсе Элшел хулине куçараççĕ. Кул Али хăй пурнăçĕнче тем тĕрлĕ терт тӳссен те тăван халăхне пулăшас тĕллеве нихăçан манмасть. Артак саманара унăн сăввисемпе юррисем пăлхарсен чунĕсемшĕн элем пек пулнă. Тухăçран хаяр хăрушу килсен Кул Али пĕтĕм пăлхар йăхĕсене тутар-монголсене хирĕç çĕклет. 1236 çулта Батый эшкерĕсем Пӳлер хулине хупăрласа илеççĕ. Хулана хӳтĕлекенсене Ылттăнпик патша ертсе пырать. Унпа юнашар — Кул Али. Хĕрĕх пилĕк кун хушши ăнăçлăн çапăçаççĕ пăлхарсем тутар-монголсене хирĕç, анчах та чӳк уйăхĕнче тăшмансем Пӳлер хулине çĕмĕрсе кĕреççĕ.
Анăç Тĕрĕк хаканлăхĕ
Каçăсем
Категори:Тахçанхи патшалăхсем Категори:Тĕрĕк хаканлăхĕ Категори:Хаканлăхсем Категори:Тухăç Туркестан историйĕ Категори:Вăта Азин историйĕ Категори:Казахстан историйĕ Категори:Узбекистан историйĕ Категори:Таджикистан историйĕ Категори:Тĕмен облаçĕн историйĕ Категори:Пушкăртстан историйĕ
Кул Али
Ӗçĕсем
Пирĕн чаплă сăвăçăн «Йусефпа Сулейка» («Уçăппа Сăхви») поэми упранса юлнă. Пăлхар (хальхи чăваш) чĕлхипе çырнă пĕрмĕш романтикăллă литература ĕçĕсем вĕсем. Унăн хайлавне вырăсла Р. Моран тата С. Иванов куçарнă.
Кул Али, хăш-пĕрисем каланă тăрах, Пӳлер хулишĕн пынă çапăçура пуçне хуман, вăл çăлăнса юлнă, "Хун китапĕ" (Хун кĕнеки) кĕнеке çырма пуçлать. Унта вăл чăвашсен авалхи ашшĕсем нихăçан та ирсĕр тăшмансен пусмăрне чăтса пурăнманнине çырса кăтартать. Анчах та çак чаплă тĕпчев çухалнă, унăн пуххинчи хăш-пĕр сăвăсем çеç паянкуна упранса юлнă.
Асăрхавсем
Категори:Атăлçи Пăлхар Категори:Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем Категори:Чăваш паттăрĕсем Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Чĕрĕп
thumb|200px|Ахаль чĕрĕп вăрманта Чĕрĕп (Erinaceus europaeus) — «сĕте çиекен» чĕрчун. Хурт-кăпшанкă çиĕкĕнсен отрядра чĕрĕп çемьйинче вăрман чĕрĕпсен йăхĕнче виç чĕрĕп тĕс пур:
Чăваш енре ахаль чĕрĕп анчах пурăнать.
Курăнни
thumb|200px|Сарă чĕрĕп Хурт-кăпшанкă çиĕкĕн чĕрчунсĕнчĕн чи пысăкки. Унăн тăршшĕ 27-30 сантиметра çитĕт, йыварăшĕ 800 граммран иртмĕ пултарать. Чĕрĕпĕн пуçĕ савăл ĕвĕрлĕ, тути шĕвĕр тĕ пĕчĕк. Урисĕм кĕске пулсан та, вăл хăвăрт чупать. Чупнă ĕ утнă чухнĕ çĕр çинчĕ чĕрнисемпе мар, ура лапписĕмпĕ пусать. Хӳри кĕскĕ, тăршшĕ 3 сантиметр çĕç. Хăмăр ĕ хура хытă йĕпписĕн вĕçĕсĕм питĕ шĕвĕр тĕ шарă тĕслĕ. Çак йĕпсĕм чĕрĕпĕ çăткăн, тискĕр чĕрчунсечĕн хăтараççĕ. Çăмха пĕк чăмăртанса выртнă чĕрĕпĕ унăн тăшманĕсĕм нимĕн тĕ тăвайманнипĕ часах пăрăнса каяççĕ. Чĕрĕпĕн куçĕ начар курăнать, анчах та хăлхи вара питĕ лайăх илтĕт. Хăйĕн тăшманĕсĕнĕ тата тата йĕри-таврара мĕнлĕ чĕрчунсĕм пурринĕ инçĕтрĕх илтсĕ тăрать. Апатне вара питĕ сисĕмлĕ сăмсипĕ шăршласа тупать. Çĕр айĕнче выртакан хурт-кăпшанкăсĕнĕ тĕ туять.
Пурнăç майĕ
Çулла кăнтăр вăхăтĕнче чĕрĕп вĕтĕ чăтлăхсенче, тункатасемпе çатракасем айĕнче, çăра курак хушшинче пытарса пурăнать. Чĕрĕпĕн камалли ятарласа тунă йăви çук. Вăл çулçăсем е çара çĕр çинчех çăмха евĕр чăмăртанса çывăрать. Каçхине, хĕвел ансан, чĕрĕп апат çырама пуçланать. Апата вăл ытлашши тикесех тăмасть. Хăйĕн çулĕ çинче тĕл пулакан мĕнпур хурт-кăпшанка тупса çиеть. Шăшисенм, шапасем, калтасем те чĕрĕпшĕн тутлă апат. Хырăмĕ хытă выçсан, çĕр çинчи вĕçен кайăксен йăвисене тустарать, вĕсен çăмартисемпе чĕпписене çиет. Чĕрĕп наркăмăшлă çĕленсенчен те хăрамасть. Хура çĕлене тĕл пулсан, ун патне йăпшăнса пырать. Патнерех пырсан, çĕлен çине сиксех ларать, çурăм шăммисене шăлĕсемпе çыртса татать. Çĕлен темĕнле тăрăшсан та йĕпписем витĕр чĕрĕпе çыртаймасть. Хура çĕлен чĕрĕпе сăмсинчен сăхни те пулкалать. Чĕрĕпĕн сăмси ыратма пуçланать, шыçать, анчах часах тӳрленет. Çамрăк, вăйсăр е чирлĕ чĕрĕпсем çĕлен сăхнипе вилме те пултараççĕ.
Ĕрчевĕ
Çанталак кĕркунне енне кайсан, чĕрĕпсем çуллахинчен те нумайрах апат çиме пуçлаççĕ. Вĕсем хĕл каçма хатĕрленеççĕ, мăнтăрланаççĕ, çу хываççĕ. Юпа е чӳк уйăхĕсенче, юр çăвас умĕн, хайсен йăвисене кĕрсе вырраççĕ. Кашни чĕрĕп пĕччен çывăрать. Йăвисене малтанах тункатасемпе йывăç тымарĕсем айне çулçăсем сарса хатĕрлеççĕ. Чăмăртанса пĕр вăранмасăр çуркуннечченех канлĕн çывăраççĕ.
Çуркунне, çĕр пăртак ăшăнсан, чĕрĕп ыйхинчен вăранать, тӳрех апат шырама пуçлать. Хĕл каçнă вăхăталла вăл питĕ начарланса юлать. Çуркуннехи кĕске каçсем чĕрĕпе апат шарама çитмеççĕ. Çавăнпа та вĕсем çак вăхăтра ирхине те йывăç çулçисене чăштăртаттарса çӳренине курма пулать. Патнерех пырсан чĕрĕп утма е чупма пăрахать, чăрмантарнăшăн мăшлатса, чашкăрса вăрçать. Чĕрĕп çуркунне кĕске вăхăтрах самăрланать, вăйланать, хăйне валли мăшăр шырама пуçлать. Чĕрĕп аçине мăшăр тупма çăмăл мар. Чĕрĕп ами мăшăрне 5-6 аçаран пĕрне суйласа илет. Çак вăхăтра чĕреп аçисем хушшинче харкашусем, тутăçусем пулса иртеççĕ. Çĕнĕ мăшăр хăйне валли типĕ çулçăсемпе курăксенчен йăва çавăрать. Амăшĕ çурхахĕнче вăтамрам 5-7 çура çичĕ эрне хушши аталанать. Анчах Çăвăрланă чĕрĕп çурисем пĕчĕк. Вĕсен тăршшĕ 5-6 сантиметр, йывăрăшĕ 16-20 грамм пулать. Малтанах çурасем илтмеççĕ, курмаççĕ, шăлĕсем çук, кĕлетки çемçе те шырă йĕпсемпе витĕннĕ. Пĕр талăк иртсен, çакăн пек йĕпсем хура тĕслĕ хытă йĕпсемпе алшăнса пуçлаççĕ. Икĕ эрнерен иртнĕ чĕрĕп çурисен çурăмĕ яланлăхах хытă та шĕвĕр вĕçлĕ йĕпсемпе хупланать. Çак вăхăтра çамрăк чĕрĕпĕн куçĕ уçăнать, шăлĕсемпе çăмĕ шăтма тытăнаççĕ. Çурасем выляма вĕренеççĕ, нăйкăма тата мăшлатма пуçлаççĕ, йăвинчен ирĕке тухаççĕ.
Амăшĕ хăйĕн çурисене пĕчченех пăхать. Вĕсен ашшĕ çурасем çуралсанах çемйинчен уйрăлать. Малтанхи пĕр уйăх чĕрĕп ами çуррисене сĕпе тăрантарать, кайран чĕрĕ апат çиме вĕрентет, хăйпе пĕрле илсе çӳреме пуçланать. Кĕркунне чĕрĕп çурисем амăшĕнчен уйрăлса пĕчченшерĕн пурăнма пуçлаççĕ. Çулталăкран чĕрĕп çурсем çитĕнсе çитсе хăйсем ĕрчеме тытăнаççĕ.
Тăшмансем
thumb|200px|Чăмăртаннă чĕрĕп Чĕрĕп йĕплĕ тирпе витĕннĕ пулсан та, унăн тăшманĕсем сахал мар. Чĕрĕсен пĕчĕк тăшманĕсем — сăвăссем. Вĕсем йĕпсем тăрăх чĕрĕпĕн ӳчĕ патне çитеççĕ, юнне ĕçеççĕ. Чĕрĕпĕн пысăк тăшманĕсем — ӳхĕ тата ытти тăманасем. Çакăн пек çăкăн кайăксем чĕрĕп йĕпписенчен хăрамаççĕ, сăмсисемпе, вăрăм чĕрнисемпе чĕрĕп тирне тăпăлтараççĕ. Чĕрĕп тем пек хытă чăмăртансан та, унăн ури вĕçĕсем йĕпписемпе витĕнмесĕр юлаççĕ. Çакна хăшпĕр тилĕсем, пурăшсем пĕлеççĕ. Вĕсем чĕрĕпе çурăмĕ çине çавăрса хума хăтланаççĕ, май килсен, урисенчен çиме пуçлаççĕ. Чĕрĕпсем вăрамсенче, уй-хирсенче, сад пахчисенче машина кустăрми е трактор гусеница айна пулса вилни те сахал мар. Чĕрĕп ытти чĕрчунсенчен хăвăртрах алла хăнăхать. Анчах та килте усрасан тĕрлĕрен апат çитменнипе вăл часах вилет.
Чĕрĕп тĕрлĕрен сиенлĕ хурт-кăпшанкăсемпе шăшисене çисе вăмансене, уй-серсене, пахчасене пысăк усă кӳрет. Вĕсен усси çутçанталăка сăтăр тунинчен нумайрах. Çавăнпа та чĕрĕпсене сыхламалла, ĕрчеме пулăшалла.
Категори:Чĕрĕп йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
989
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шумы
Шумы, — Чăваш Енĕн Улатăр районĕнчи паççулкка.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Шумы
Баранов Николай Васильевич (Cовет Союзĕн Паттăрĕ)
Баранов Николай Васильевич (Cовет Союзĕн Паттăрĕ) — ( 1899-25), 4-мĕш Украина фрончĕн 51-мĕш çарĕн 417-мĕш Сиваш перевçĕсен дивизин 1372-мĕш перевçĕсен полкĕн командирĕ,  подполковник, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Шоръёль (Мăн Сойю юппи)
Шоръёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мăн Сойю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Мăн Бачат
Мăн Бачат — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 86 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Мола (юханшыв)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
990
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чаллă (юханшыв)
Чаллă  — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан, Самар облаçĕ территорипе юхать. Аслă Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан юпписем
Горячев Павел Иванович
Горячев Павел Иванович — (28.06.1895(16)-20.07.1968), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 47-мĕш çарĕн 3-мĕш гварди танк механизăмланă корпусăн 9-мĕш гварди танк механизăмланă бригадин командирĕ, гварди полковник.
Васильев Анистрад Григорьевич
Васильев Анистрад Григорьевич, (1942 çулхи кăрлачăн 21-мĕшĕнче Муркаш районĕнчи Вомпăкасси ялĕнче çуралнă) — техника ăслăхĕсен кандидачĕ, доцент.
Еçри çитĕнӳсемшĕн А. Г. Васильева «СССР ăслайçи» ят панă, Чăваш АССР Аслă Канаш Президиумĕн Хисеп грамотипе чысланă.
Кун-çулĕ
1948-1958 çулсенче Мăн Сĕнтĕрти вăтам шкулта вĕреннĕ хыççăн Çĕрпӳри ял хуçалăх техникумне вĕренме кĕнĕ. Унтан 1961 çулта техник-механик ятне илсе вĕренсе тухнă. Алла диплом илнĕ хыççăн вăл малтан Муркаш районĕнчи Хорнуй ялĕнче механикра, кайран Етĕрне районĕнчи Советскинчи ял хуçалăх механизаци училищинче преподавательте ĕçленĕ.
Юратнă ĕçри кăсăк самантсемпе тĕрлĕ ыитусем Анистрад Васильева хăйĕн пĕлĕвне ӳстерме, аслă пĕлӳ илме хистенĕ. Çавăнпа вăл 1962 çулта Чăваш ял хуçалăх институтне вĕренме кĕнĕ, унтан 1967 çулта "чаплă" паллăсемпе вĕренсе тухнă. Ректорат пултаруллă та тавçăруллă, анлă пĕлӳллĕ çамрăка институтрах хăварнă: вăл малтанхи тапхăрта ассистент, каярах аслă преподаватель, доцент ĕçĕсене туса пыраканĕ пулса ĕçленĕ. 1979 çулта Анистрад Григорьевич «Исследование стационарной дождевальной системы с дефлекторными насадками в теплице» темăпа диссертаци хӳтĕлесе техника ăслăлăхĕсен кандидачĕ ятне илнĕ. 1982 çулта ăна доцент ятне панă. Вăл ертсе пынипе ял хуçалăх механизаци факультетĕнчи 160 ытла студент ял хуçалăх производствин кулленхи ыйтăвĕсемпе тачă çыхăннă темăсене тишкерсе диплом проекчĕсене хӳтĕленĕ, вĕсенчен çиччĕшĕ унпа пĕрле ял хуçалăхне механизацилес ĕçре усă курмалли çĕнĕлĕхсене шухăшласа кăларнă. Анистрад Васильев ертсе пынипе унăн аспиранчĕ В.В. Нестеров 2000 çулта кандидат диссертацине хӳтĕленĕ.
Ăслăх ĕçĕсем
Анистрад Григорьевич ял хуçалăхне чĕререн парăннă çын. Ахальтен мар ĕнтĕ Вомпăкассинче вăл хăйĕн килти хуçалăхне тĕпчев участокĕ туса хунă. Унта мĕн-мĕн ӳсместтĕр: кедр, улпут çырли, барбарис, шурă акаци, айва, Китай лимонникĕ, Курил чейĕ, тĕрлĕ кăмпа т.ыт.те. Кунта вал, сăмахран, çĕрулмине, ытти пахча çимĕçĕсене ансат майсемпех тухăçлă туса илес тĕлĕшпе тĕрлĕ сăнав туса ирттерет.
Çемен Элкер
Çемен Элкер (паспортра Элкер Семён Васильевич, 1915-мĕш çулччен Васильев хушаматпа çӳренĕ), (1892 çулхи çу уйăхĕн 1-мĕшĕнче, Мăн Упакасси ялĕ, Йĕпреç районĕ, Чăваш Ен — 1966, авăн уйăхĕн 6-мĕшĕ, Шупашкар) — чăваш сăвăçи, çыравçи.
Пурнăçĕ
1892 çулхи çу уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи Мăн Упакассиялĕнче çуралнă.
Ялти пуçламăш шкулĕнчен пĕлӳ пухсан малалла вĕренме май килмен. 1915 çул пуçламăшĕнче ăна патша çарне хĕсмете илнĕ те. Пĕрремĕш Тĕнче вăрçинче йывăр аманса тыткăна лекнĕ. 1916 çулта Раççее таврăннă, чылай хушă сипленнĕ. Хусанта вĕрентӳçсене хатĕрлекен курсра вĕреннĕ. Тăван ялĕнче пуçламăш шкулĕнче ĕçленĕ.
1922-1935 çулсенче Çемен Элкер «Канаш», «Пирĕн ял» хаçатсен тата «Сунтал» журнал редакцисенче вăй хунă. Чăваш кĕнеке издательствинче илемлĕ литература редакцин аслă редакторĕ пулса тăрăшнă.
Пултаруллă çыравçă халăх ĕçне хастар хутшăннă. Ăна РСФСР Аслă Канашăн депутатне суйланă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Пĕрремĕш сăвви 1921 çулта пичетленсе тухнă. Ун хыççăн çак кĕнекесем (пурĕ 40 патнелле) тухнă:
«Шурăмпуç килсен» (роман, 1958), «Улăпсем» (сăвăллă юмах, 1959), «Хĕн-хур айĕнче» (поэма, 1960) кĕнекисене вырăсла куçарса пичетленĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи вăхăтĕнче вăл Ленинград патĕнчи çупăçура пуçне хунă Смирнов Иван паттăр çинчен «Вăл вилĕмсĕр» поэмăна çырнă.
Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав тата Ленин орденĕсемпе хисепленĕ. Унăн ятне 1964 çулта Чăваш Енĕн Ĕç Мухтавĕпе Паттăрлăхăн Хисеп кĕнекине çырнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш халăх сăвăçисем
Полинези
thumb|300px|Полинези картти Полинези (грек.: πολύς - нумай, νῆσος - утрав) — Лăпкă океанăн варринче (23°30’ç. ш. — 28°к. ш. тата 176°т. д. — 109°20’а. д .) вырнаçнă Океанин утравĕсен ушкăнĕ.
Бекешево (Новопетровский ял тăрăхĕ)
Бекешево  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 189 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Полинези
Тавралăхĕ
250px|thumb|«[[Полинези виçкĕтеслĕхĕ»]]
Асăрхавсем
Категори:Полинези
Бекешево (Новопетровский ял тăрăхĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ