cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Столяровка
Столяровка — Пушкăрт Республикин Мелевĕс районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 10 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453880, ОКАТО кочĕ — 80241830008. справа|thumb|Ырă хыпар уявĕ ячĕллĕ чиркӳ справа|thumb|Масар çинчи часовой справа|thumb|Марье çăлкуçĕ справа|thumb|Столяровка паянхи кун справа|thumb|Столяровкăна газ çитрĕ справа|thumb|Столяровка справа|thumb|Çĕрулми палăкĕ Яла 1843-мĕш çулта Пенза кĕпернинчен куçса килнĕ хреçченсем никĕсленĕ, ял ятне вĕсем хушшинче пулнă Фёдор Столяровпа çыхăнтараççĕ.
Исюханшыв
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Столяровка
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Исюханшыв
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Манагаз
Манагаз — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 41 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452837, ОКАТО кочĕ — 80250830003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Столяровка
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелевĕс районĕ
Ытар
Ытар — этем хăйĕн ăшĕнче спонтанлă майпа е юри халиччен унăн опытĕнче пулман е пулма та пултарайман сăнарсем, курăмсем, идейăсем ытти  объектсем калăплама пултарни.
Ытти хăшпĕр тĕрĕк чĕлхисенче çакна «хăял» теççĕ. Ку сăмах Ашмарин сăмахсарĕнче те пур, анчах вăл сăмахăн пĕлтерĕшĕ унта урăхла.
Вуламалли
* Категори:Сăнар Категори:Когнитивлă психологи
Эр (департамент)
Эр (франц. Eure) — Францин çурçĕр енче вырнаçнă, Тури Норманди регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 27. Администрациĕ Эврё хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 541 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 6 040 км² танлашать. Департамент тăрăх Сена юханшыв тата унăн Эр, Эпт, Андель тата ытти юпписем юхаççĕ.
Департамент шутне 3 округ, 43 кантон тата 675 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Эр — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Норманди провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ Эр юханшыв ячĕнчен пулса кайнă.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Елчĕк ял тăрăхĕ
Елчĕк ял тăрахĕ — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Елчĕк, Советская урамĕ, 2.
Телефон:         8(83549)2-51-84
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ: Сайкин Владислав Владимирович
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне 6 ял кĕрет: Елчĕк сали, Элекçей Тимеш ялĕ, Патреккел сали, Акчел яле, Ĕнел ялĕ, Тускел яле.
Ялсенче пĕтĕмпе 5387 çын (2007) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ял тăрăхĕсем
Раштав, 16
Менелниксем
Савва (Сава)
Çуралнă
Çавăн пекех пăхăр: Категори:Раштавăн 16-мĕшĕнче çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех пăхăр: Категори:Раштавăн 16-мĕшĕнче вилнисем
Мăн Тутаркас
Шупашкара çитме 44 км, райцентра — 16 км, ч. ç. станцине — 44 км.
Психологи
Психологи (гр. ψυχή — ăш-вар, логос — ăслăлăх) — ăстăна тĕпчекен (ăс-тăнăн ĕç пулăмĕсемпе кăсăкланакан) ăслăлăх. Психологие пĕрмай тенĕ пекех психиатрипе пăтраштараççĕ, иккĕмĕшĕ психикăн ĕçĕ-хĕлĕн пăсăлнине тимлет.
Психологи мĕне тĕпчени пирки нумай шухăшсем тĕл пулаççĕ. Ытларах ĕнтĕ психологи чуна-вара тишкерекен тĕпчевлĕх пулать теççĕ, анчах та çакăнтан чун тĕпчевĕсене аяккалла кăларса хураççĕ. Психологи çын хăйне мĕншĕн çапла е урăхла тытнине ăнлантарса парать (чĕрчунсен хăтланăвне этологи тĕпчет). Чун вырăнне психикă терминпа усă кураççĕ.
Çапах та, тĕслĕхрен, бихевиорисчĕсем çыннăн хăтланăвне ăнлантарма пултаракан, анчах та сăнама май çук улшăнса тăракан пысăккăшсене йышăнмаççĕ, вĕсем хăтланăва хăйне тата çак хăтланăва тулаш енчен уçса-татса палăртса пыракан ĕç пулăмĕсене тĕпчеççĕ.
Социаллă психологи хăй тĕллĕ уйрăмлă тĕпчевлĕх шутланать.
Психологсем
Психолог — психологи пӗлӗвӗ, ӑс-тӑн, психологи пулӑшӑвӗ тата прикладной тӗпчевӗсем енӗпе професси ӗҫӗ-хӗлне пурнӑҫлакан ҫын.
Шупашкарăн Хĕрлĕ лапамĕ
thumb|Шупашкар кӳлмекĕ. Чиркӳ. Хĕрлĕ лапам (Хĕрлĕ тӳрем), — Шупашкарта вырнаçнă канмалли вырăнсенчен пĕри. Атăл хĕрринче вырнаçнă.
Категори:Шупашкар
Психологи
Психологсем
Хӑйсене психолог теме пӗр-пӗр право аяларах илсе панӑ формӑсемпе картлашкасем тӑрӑх профильлӗ пӗлӳ илекен ҫынсем пур.:
Мăн Саръюга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Казияз
Казияз — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Дёма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Кăрлач, 15
Пулăмсем
right|100px|«Ыйхăри чиперкке» партисене пĕрремĕш вылявçисем
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Мăн Сĕнтĕр
Мăн Сĕнтĕр — Чăваш Енри темиçе ял ячĕ.
Панулми
Панулми — улма-çимĕç, нумай тĕшĕллĕ уçăлман çимĕçлĕ ӳсентăран.
Çимĕç вырăнне усă курни
thumb|[[Улмуҫҫи çинчи панулми]] Улмисене чĕрĕлле те, типĕтсе те çиеççĕ; тĕрлĕ шĕвексем, компотсем, кисельсем тата панулми эрехĕсене, ситăрсене хатĕрлеççĕ: вĕретсе пĕçернисем( варенье), а благодаря содержанию пектина — джемов, повидла, желе и мусса. Панулмие пылакласа чустапа пĕçереççĕ, тортсем, кукăльсем тата пирошнăй тăваççĕ. Типĕтнĕ панулм??исенчи пылака (унта 8 - 15 %) органисăм сиплĕрех йышăнса усă курать, микроэлеменчĕсемпе (0,5 % таран тĕрлĕ минерал тăварĕсем), пĕр вăтам улман тĕшисенче талăк нормиллĕ иод пур. Сăмахран, антонов панулминче в 48 ккал. Калориллĕ 100 грамĕнче: 0,3 гр. белок, 11,5 гр. углевод, 0,02 мг витаминсем B1, 4,9 мг витамин С, 16 мг кальций тата 86 мг калий. Тискер ӳсекен улмисене ытларах шучĕпе чĕррĕн апата кĕртмеççĕ.
Степное Коровино
Степное Коровино, — Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи ял.
Панулми
Литература
Категори:Панулмисем Категори:Улма
Степное Коровино
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 56 çын, çав шутра 25 арçын, 31 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем
Мăн Токшик
Мăн Токшик, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Панулми
Литература
Kulturapfel
Луркоморье
Lurkmore.ru (Луркоморье, Лукоморье, Луркмоар, Лурка, жарг. lurk moar; lurk — «пытанас», куçăмлă «шырас», «шыраса çӳрени», moar — пăсса хунă more, çаплах look more — «ытларах сăна» сăмах çаврăнăш пекех) — MediaWiki движокпа тунă вики-проект, хăйне вăл тетел-субкультурин энциклопеди е Рунетăн тетел-фольклорĕн (тетел-мемсен)  пуххи тет. Çапах та, ĕлкиллĕ, статьясен тема спектрне хĕсмен. 2009 çулхи юпан 6-мĕшĕ тĕлне Луркоморье ăшлăхĕнче 4000 ытла статья.
Юмак (Мелеуç районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Петропавловка (Татăшла районĕ)
Петропавловка  — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 285 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452837, ОКАТО кочĕ — 80250830004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Уйăх сасси (фильм)
Ку Федерико Феллини юлашки фильмĕ. Фильм премьери 1990 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕнче Италире ирттернĕ.
Сюжет
Фильмра Иво Сальвини уйăхçă пирки каласа кăтартнă, вăл каçпа уçалса çӳреме кăмăллать. Вăл кирлĕ мар вырăнсенче пулать, тĕрлĕ çынсем хыççăн сăнать. Çакăн чухне вăл тăтăшах кукамăшне аса илет. Сальвини пăтармах хыççăн пăтăрмаха лекет, анчах та çак унăн кăмăлне хуçмасть — пуçĕпе вăл кăштах тайлăк.
Кивĕ Этелек
Кивĕ Этелек — Самар облаçĕнчи Чаллăпуç районĕн ялĕ.
Хайласлăх
Хайласлăх, çавăн пекех пултарулăх  — çĕнĕ йышии объектсемпе ытти хаклăлăхсем тунин прецесĕ е/тата çав тăвăмăн результачĕ. Ахаль тăвăмлăхпа танлаштарсан кунта тĕпре результатăн уникаллĕхĕ.
Кивĕ Этелек
Кун-çулĕ
XVIII ĕмĕр пуçламăшĕнче ку тăрăха Чĕмпĕр облаçĕнчи чăвашсемпе мăкшăсем куçса килнĕ. Вĕсенчен чи ватти - тĕне кĕмен чăваш - Асанбай Адиляков ятлăскер. Мăкшăсен - 20, чăвашсен - 40, вырăссен - 2 кил пулнă.
Хайласлăх
Каçăсем
Категори:Хайласлăх Категори:Пултарулăх Категори:Аналитикăлла психологи
Кивĕ Этелек
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Чаллăпуç районĕн ялĕсемКатегори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Чăваш Сарайкăр
Сарайкăр  (Васильевка) е Сарай-Гир, — Ăренпур облаçĕнчи  Абдулино районĕн чăвашсем пурăнакан ял. Сарайкăр юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă. "Чăваш" тесе хушса хуни кÿршĕллĕ Матвеевка районĕнче  Сарай-Гир ятлă тепĕр ял пуррипе çыхăннă.
Кунçулĕ
1789-мĕш çулта пелепей уесĕнчи чăвашсем никĕсленĕ.
"Сарайкăр" чăваш сăмахĕ мар (калăпăр, тутар) тĕрĕк чĕлхисенчен куçарсан "Сарă Ăйăр" (Сары — сарă, айгыр — ăйăр) тенине пĕлтерет.
Паянхи тăрăм пирки калани
<Куçару: 23, ноябрь, Ханты-Мансийскри сантехник Тĕп йыш пенсионерсем, çынсенчен çуррине яхăн чăвашсем, тепĕр çурри — мордвасем, 4 урам, татăлса пурăнаççĕ. Йыш çулсерен чакать, шкул ĕçлемест>
Çавăнтах ("тÿрлетÿ" пайра) тепĕр çын çапла каланă:
<Куçару: Çынсенчен çуррине яхăн чăвашсем, тепĕр çурри — мордвасем, пур тутарсем, таджиксем; — вырăссем сахал, ĕç çук, колхоз саланнă>
Урамсен вырăсла ячĕсем: улица Кировская, улица Молодежная, улица Московская, улица Поселковая, улица Советская. Чăвашла ятсем паллă мар.
Демографи
Халăх йышĕ
Халĕ кунта çурри яхăн чăвашсем, тата вырăссемпе мордва халăхĕ пурăнать.
Тавралăхĕ
Район центрне — Абдулино хулине çитме: 9 çм.
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕнчи Абдулино районĕ Категори:Ăренпур облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Мăн Сыр-Яга
Мăн Сыр-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сыр-Яга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 17 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Кушак ути
thumb|right|250pxthumb|right|250px Кушак ути (Valeriana officinalis L.) - нумайçуллă ӳсен-тăран Кушак ути (Valerianaceае) çемйине кĕрет. Тымарĕ 2-4 см, диаметрĕ 2 см, кантра евĕрлĕ нумай тымарлă, вăрăммăшĕ 20 см, диаметре 1-4 мм таран. Тымарĕ палăртуллă шăршăллă. Тӳрĕтăран туналлă, касăллă, цилиндрический, çӳлти çатăрккаллă, 2 м таран. Çулçисемтĕрлĕ тĕслĕ. Аялтисем — черешковые, çӳлтисем — лараканнисем. Чечекĕсем вĕтĕ, ыр шăршăллă, шурăран тĕксĕм таран, çип е çулăк евĕр çеçкеллĕ. Çимĕçĕ - шупка хăмăр е кĕрен тĕслĕ, тăрăхла çăмарта евĕр. 1000 вăрăн йывăрăшĕ 0,4-0,6 г.
Çутçанталăкра сарăлни
Кушак ути Европăра, Азин варринче тата çурçĕнче ӳсет. СССР територинче тискер тĕсĕпе, Инçет Çурçĕрпе Вăтам Азин пушхирĕсем пуçсăр, пур çĕрте ӳсет. Кушак ути ту айăккинче, юханшыв çыранĕсенче, айлăмсенче, шурлăхсенче, вăрман хĕррисенче тĕл пулать. Часах пысăк чăтлăх пулса çитĕнет. СССР вăтам тата кăнтăр тăрăхĕсенче акса ӳстереççĕ.
Вуламалли
Категори:Ӳсентăрансем Категори:Кушак курăк йышшисем Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Гоген Поль
Эжен Анри Поль Гоген (Eugène Henri Paul Gauguin, 1848-мĕш çулхи çĕртме уйăхĕн 7-мĕшĕ - 1903-мĕш çулхи çу уйăхĕн 8-мĕшĕ), — француз ÿнерçи, кӳлепӳçи, капăр тăм ăсти. Сезаннпа тата Ван Гогпа пĕрле импрессионизмăн хыçалхи тапхăрĕн паллă элчи пулнă. 1870-мĕш çулсен пуçламăшĕнче ÿнерçĕ ĕçĕпе айкашма пуçланă. Пултарулăхĕн ирхи тапхăрĕ импрессионизмпа çыхăннă. 1880-мĕш çултан пуçласа импрессионистсен куравĕсенче хутшăннă. 1883-мĕш çултан ÿнерçĕ профессине алла илнĕ. Анчах Гогенăн ĕçĕсене туянса илмен пирки ÿнерçĕ чухăн пулнă.
Кун-çулĕ
Поль Гоген Парисре çуралнă. Кукамăшĕ, Флора Тристан (1803—1844), паллă утопи социалисчĕ пулнă. Ашшĕ, Кловис Гоген (1814-1849), республика çинчен радикаллă шухăшлавлăскер, Тьерпа Арман Марасен «Насьональ» журналăн политика уйрăмĕн иртен-вăхăт çыравçи пулнă. Амăшĕ, Алина Мария (1825-1867), Перу çĕр-шывĕнчи пуян кил-йышран тухнă.
1849-мĕш çулта, монархине хирĕç ăнăçсăр пăтăрмахĕ хыççăн, Кловис, тăван çĕр-шывĕнче хăйне хÿтĕре туйманскер, Францирен тухса кайма шут тытать. Çемьипе Перуна каякан карап çине ларать, унтавăл хăйĕн журналне уçма шутлать. Анчах та Кăнтăр Американа кайнă çул çинче Кловис чĕре аптранипе вилсе каять. Çапла вара, çичĕ çула çитеччен Поль Перура пурăннă, амăшĕн кил-йышĕнче ÿснĕ. Ачалăхра пулса иртнĕ асаилÿсем, экзотикаллă çанталăк, капăр халăх кĕпе-тумтирĕ, Лимари куккăшĕн килĕнчи ĕç-пуçсăр çăмăл пурнăç яланлăхах унăн асĕнче юлнă, вăл тропика çул-çуревĕсем çинчен ĕмĕтленнĕ.
1855-мĕш çулта вăл амăшĕпе Францине таврăнать, мучинчен еткер илес тесе, Орлеанта аслашшĕпе пурăнма пуçлать. Гоген франс чĕлхине хăвăрт вĕренсе шкулта та пултаруллăн вĕренет.
1873-мĕш çулта Гоген çамрăк Мэтте-Софи Гадпа, Дани хĕрĕпе, Ароза çемьипе çывăх паллашура тăраканскерпе мăшăрланать. Гогенăн пĕрин хыççăн тепри ачисем çуралаççĕ: 1874-мĕш çулта Эмиль, Алина 1877-мĕш çулта çулта, Кловис 1879-мĕш çулта, Жан-Рене 1881-мĕш çулта тата Поль 1883-мĕш çулта. Вунă çул хушшинче Гогенан çынсен пĕрлĕхĕнчи сумлă ячĕ çирĕпленет. Унăн çемьи канăçуллă хватерсенче пурăнма пуçлать, унерçĕн ĕç лаççине те тимлĕ вырăн лекет. Гоген, Ароза пекех, ÿнерçÿ хайлавĕсене, ытларах импрессионистсенне, пуçтарать, хăй те ÿнерлет.
1873-1874-мĕш çулсенче вăл пĕрремĕш çутçанталăк сăнарĕсем ÿнерет, вĕсенчен пĕрри Салонта 1876-мĕш çулăн куравĕнче пулать. Гоген Камиль Писсарро импрессионистпа 1874-мĕш çулчченех паллашнă, çапах та туслăх çыхăнăвĕсем 1878-мĕш çултан çех чăмăртанаççĕ.
1879-мĕш çул пуçламăшĕнчен Гогена импрессионистсен куравĕсенче хутшăнма чĕннеççĕ: ÿнер ĕçĕсене пухакана майĕпен чăннипех ÿнерçĕ шутне кĕртеççĕ.
1879-мĕш çулăн çу уйăхăсене вăл Писсарро патăнче Понтуазра ирттерет, 1885-мĕш çулчченех унта садсемпе ял-ен сăнарĕсем ÿнерет. Писсарро Гогена Эдгар Дегапа паллаштарать, малашлăхра Дега Гогена пулăшать, ĕçĕсене хăй туянса тата Дюрана-Рюэля (импрессионистсен илемлĕ ÿнер ĕçĕсене сутса-илекен), илме сĕнсе. Дега Гогенан 10 яхăн ÿнер ĕçне туяннă, вĕсен хушшинче «Чипер Анжела», «Манго çимĕçлĕ хĕрарăм» е «Хина тефатоу».
1884-мĕш çулта Гоген çемьипе Копенгагена пурăнма куçнă, унта малалла брокер пулса ĕçленĕ. Анчах пур вăхăтне те ÿнер ĕçне парса, Поль арăмĕпе пилĕк ачине Данире хăварса 1885-мĕш çулта Парижа таврăнать.
1886-1890-мĕш çулсенче Гоген, Парижран канас тата укçине кăштах хĕсес тесе (пурнăç унта чылай йÿнĕрех пулнă), яланхиллех Понт-Авентра (Бретань) пурăнать, унта вăл символизмпа çывăх ÿнерçĕсен ушкăнĕпе тачă çыхăнура пулать.
1887-мĕш çулта Гоген Лавальпе (ÿнерçĕ тата илемлĕ ÿнер ĕçĕсене сутса-илекен), пĕрле Мартиника утравĕ çине каять.
1888-мĕш çулта пĕр вăхăт хушши Ван Гог патĕнче Арльте пурăннă, пĕрле ĕçленĕ. Вĕсен хушшинчи Ван Гогăн чирĕпе çыхăннă тавлашуллă пăтăрмах пирки Гогенăн унтан тухса кайма тивет. Цивилизацине «чир» тесе шутласа, Гоген, «çутçанталăкпа тачă çыхăнас» тесе, 1891-мĕш çулта Таити утравĕ çине каять, унта Папеэтере пурăнать, 1892-мĕш çулта 80 ÿнер ĕçĕ хайлать. Кĕске вăхăтлăха (1893-1895) Францине таврăннă хыççăн, чирĕ пирки тата укçа-тенкĕсĕр пулнипе вăл яланлăхах Океанине каять — малтан Таити, 1901-мĕш çултан Хива-Оа утравĕ (Маркиз утравĕсем) çине каять,унта çамрăк Таити хĕрне качча илет те пĕтĕм вăй-халĕнчен ĕçлет: çутçанталăк сăнарĕсем ÿнерет, калавсем çырать, журналист пулса ĕçлет. Çак утрав çинчех вилет те.
Чирĕсене (вĕсен хушшинче проказа та), чухăнлăхпа йывăр шухăшсене пăхмасăр, хăйне хăй çине ал хума шута уямасăр, чи лайăх ĕçĕсене Гоген шăп та çавăнта хайланă. Вĕсенче Океани халăхĕсен чăн пурнăçне куллен курса тĕпчени вырăнти халапсемпе çыхăнса каяççĕ. Пысăк пир таткисем çинче вăл хускавсăр, уçă тĕсĕсемпе питĕ уйрăлса тăракан тата тарăн чун-шухăшлă та капăр композицисем хайлать. Вилнĕ хыççăн çех, — 1906-мĕш çулта Парижра 227 ĕçне кăтартсан, унăн ячĕ чапа тухнă. Гогенан пултарулăхĕ XX ĕмĕрĕн илемлĕ ÿнерне вăйлă витĕм хуни тавлашусăр та куçкуравлă япала.
Çӳлти Чулман Атăл районĕ
Тури Чулман Атăл районĕ — Киров облаçĕн (Раççей) çурçĕр-тухăçĕнчи административлă пайĕ. Административлă тĕпĕ — Кирс хули.
Тавралăхĕ
Çĕр-шыв лаптăкĕ — 10 370 çм2 (чи калăпли). Коми Республикипе, Пермь облаçĕпе тата Киров облаçĕн Нагорски, Белохолуницки, Омутнински тата Афанасьев районĕсемпе чикĕленет.
Тĕп юханшывĕсем — Чулман Атăл тата Нухрат Атăл.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районăн халăх йышĕ —37 пин çын (2006), çав шутра хула никĕсĕпе —27 пине яхăн çын.Пурĕпе 62 пурăну вырăнĕ.
Климат
Район вăтам тайга тăрăхĕнче вырнаçнă та Киров облаçĕн çурçĕр агроклимат ярăмĕ шутне кĕрет. Çурçĕр ярăмра шартлама нӳрĕк хĕл кунĕсем. Вегетаци тапхăрĕ кунта чи кĕски, 153-157 куна çити пырать, сивĕ мар вăхăчĕ —105-110 кун.
Кариб тинĕсĕ
Кариб тинĕсĕ (Mar Caribe, Caribbean Sea, Lamè Karaïb, Mer des Caraïbes, Caraïbische Zee, Laman Karibe) — Мексика пырĕнчен кăнтаралла вырнаçнă Анлантика океанне кĕрекен тинĕс. Лаптăкĕ 2 754 000 км². Чи тарăн вырăн — 7500 метр, Кубăпа Ямайка хушшинчи Кайман айлăмĕнче вырнаçнă.
Çӳлти Чулман Атăл районĕ
Кун-çулĕ
Тури Чулман Атăл районне СССР Аслă Канаш Президиумĕн 1965 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕнчи Хушăвĕпе йĕркеленĕ. 1929-1934 – Кай районĕ ят панă, тĕпĕ — Лойно чиркӳ ялĕ, Чулхула енне пăхăнса тăнă. 1934-1936 - Киров енне кĕрет.
Кариб тинĕсĕ
Географи
слева|200px|мини|[[Лос-Рокес архипелагенчи Гран-Роке утрав (Венесуэла)]] Кăнтăр енче Венесуэла, Колумби, Панама патшалăхĕсемпе, хĕвеланăç енче Коста-Рика, Никарагуа, Гватемала, Белиз патшалăхĕсем тата Мексикăн Юкатан çурутравĕ, çурçĕр енче Пысăк Антиль утравĕсем (Куба, Гаити, Ямайка, Пуэрто-Рико) тата Мартиника утравĕ; хĕвелтухăç енче Кĕçĕн Антиль утравĕсем вырнаçнă.
Портсем
Маракайбо и Ла-Гуайра (Венесуэла), Картахена (де Индиас) (Колумби), Лимон (Коста-Рика), Санто-Доминго (Доминиканская Республика), Колон (Панама), Сантьяго-де-Куба (Куба)
Çӳлти Чулман Атăл районĕ
Хуçалăхĕ
Районта Рудничный посёлок - Раççейпе пысăк Вятка-Чулман Атăл фосфорит минерал тупăçлакан - вырнаçнă.
Кариб тинĕсĕ
Кĕрекен юханшывсем
Материк юханшывĕсем: Белен, Крикамола (Чирики лагунине кĕрет), Терибе тата Сиксаола, Чиррипо-Атлантико, Ревентасонтата Сан-Хуан (Коста-Рика), Индио, Пунта-Горда, Рио-Эскондидо тата Куринуас, Рио-Гранде-де-Метагальпа, Принсаполька, Бамбана, Кукалая, Уауа тата Коко (Никарагуа), Патука, Сико-Тинто, Агуан, Улуа и Чамелекон (Гондурас), Мотагуа тата Рио-Дульсе (Гватемала), Белиз, Нью-Ривер, Рио-Ондо (Белиз).
Çӳлти Чулман Атăл районĕ
Паллă вырăнсем
Граждан вăрçи историпе çыхăннă палăксем:
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн районĕсем
Кариб тинĕсĕ
Кĕрекен юханшывсем
Утрав юханшывĕсем: Кауто тата Саса (Куба), Артибонит тата Яке-дель-Сур (Гаити), Блэк-Ривер тата Милк-Ривер (Ямайка).
Каçăсем
Категори:Кариб тинĕсĕ Атлантика океанĕн тинĕсĕсем
Эр тата Луар
Эр тата Луар (франц. Eure-et-Loir) — Францин тĕп райоĕн çурçĕр енче вырнаçнă, тĕп]] регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 27. Администрациĕ Шартр хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 407,7 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 5 880 км² танлашать. Департамент Луара юханшывĕн айлăмĕнче вырнаçнă.
Департамент шутне 4 округ, 29 кантон тата 403 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Эр тата Луар — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Орлеане, Перш тата Шартрен провинцисен çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ.
Категори:Франци департаменчĕсем
К-173 «Красноярск»
К-173 «Красноя́рск» — советсен тата раççейĕн 949А «Антей» проекчĕпе тунă, Лăпкă океан флочĕ шутĕнчи атомлă шывай ракета крейсерĕ. Халĕ консервацире.
Кун-çулĕ
К-173 крейсер шывай киммине СССР ТÇФ карапĕсен ят-йышне 1983 çулхи кăрлачăн 19-мĕшĕнче кĕртнĕ. Карапа 1983 çулхи çурлан 4-мĕшĕнче Северодвинск хулинчи Севмашăн 55 №-лĕ цехĕнче 618 савут номерĕпе тума тытăннă. Карапăн экипажне официаллă 1984 çулхи пушăн 3-мĕшĕнче пуçтарнă та 1985 çулхи раштав уйăхĕччен Обнинскри ТÇФ вĕрентӳ центрĕнче пĕлӳ пухнă. 1986 çулта экипаж Северодвинска таврăнать, К-173 СССР ТÇФ Çурçĕр флочĕн шыва йкиммисен 339-мĕш уйрăм бригади шутне çырса хунă.
1986 çулхи пушăн 27-мĕшĕнче шыва антарнă, çуллахи-кĕрхи кунсенче карап патшалăхăн çӳрес тĕрĕслевне ирттернĕ. 1986 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче К-173 çинче Тинĕс-Çар ялавне çĕкленĕ, çак кун карапăн официаллă уявĕ пулса тăрать. Тепĕр кунне, 1986 çулхи раштавăн 31-мĕшĕнче акт çине ал пуснă та К-173 официаллă строя тăнă.
Çурçĕр флочĕн йышĕнче
1987 çулхи кăрлачăн 6-10-мĕшĕсенче карап çав тери сивĕ çанталăкра, çăмăл мар пăрлă лару-тăрура пĕрмайхи база вырăнне — Лопаткин мăн тутине — куçать. Нарăсăн 24-мĕшĕнче К-173 Çурçĕр флочĕн шывай киммисен 1-мĕш флотилинчи 11-мĕш дивизи (Анăç Лицăри база) йышне кĕрет. 1987 çулхи çĕртме-раштав уйăхĕсенче карап Северодвинск хулинче тăрать, унта çак класăн пулас карапĕсене пахалатас тĕрĕслевĕсене ирттернĕ, çаплах карап çинчи пĕтĕм ĕçе вĕçленĕ — тупнă çитменлехсене Севмаш ĕçтĕшĕсем юсанă, вĕсемпе пĕрле тăрăшса экипаж караппа усă курас опыта туянчĕ, тĕслĕхрен, тĕп энергетика хатĕрлĕхне ахаль мар режимсенче ĕçлеттерсе сăнанă.
1988—1991 çулсенче К-173 темиçе хутчен те вĕренӳ хăтланăвĕсене хутшăннă, ракетăпа, торпедăпа пенĕ. 1991 çулхи ака уйăхĕнче карапа Лапкă океан флотне куçарма хатĕрленнĕ май К-173 экипажне К-410 çине куçарнă, К-410 экипажĕ К-173 çĕнĕ экипажĕ пулса тăрать. Çурла варринчен пуçласа авăн варрине çити хушшинче К-173, 1-мĕш рангри капитан А. П. Ефанов ертсе пынипе пĕр тĕслĕ К-442 пĕрле, Çурçĕр флотĕнчен Лапкă океан флотне пĕрмай хĕсметĕн çĕнĕ вырăнне — Авачи тутине — куçаççĕ.
Лапкă океан флочĕн йышĕнче
1991 çулăн авăн уйăхĕн вĕçĕнче К-173 карапа Лăпка океан флочĕн 2-мĕш шывай киммисен флотилинчи 10-мĕш дивизи (Крашенинников бухти, Вилючинск х.) йышне кĕртеççĕ. 1991—1995 çулсенче карап иккĕ хутчен çапăçу хĕсметĕнче пулать. 1993 çулхи акан 13-мĕшĕнче К-173 хисеплĕ «Красноярск» ята параççĕ — ун чухне хула карапĕн шефĕ пулса тăрать. 1993 çулта «Красноярск» тинĕсри тĕле ракетăпа перет, çакăншăн вăл ТÇФ Тĕпком парнине тивĕçет.
Резерва кăларни тата малашнехи шăпи
1995 çулхи чӳк уйăхĕнче К-173 «Красноярск» кимĕне резерва куçараççĕ, вăл Крашенинников бухтинче вăтам юсав ирттерессе кĕтсе тăрать, анчах та тепĕртакран ăна шывай киммисене чылай усрав дивизионне ăсатаççĕ те консервацие лартаççĕ. Атом реакторĕсене сӳнтереççĕ, хĕçпăшалне кăлараççĕ, экипажа çыранти казармăсене вырнаçтараççĕ. 2000-мĕш пуçламăш çулĕсенче карап килĕшӳллĕ, карапăн хăшпĕр системисем — питĕ аван тесе палăртнă, çакăн чухнех ĕçлекен хатĕрлĕхе çарпуçлăхĕ хушнипе çак проектпа тунă урăх карапсем çине куçарнă. 2002 çулчен К-173 эеипажĕ пĕрре çеç мар Красноярск Енĕн кĕпернетĕрĕ Александр Лебедь патне «Красноярска» çар рĕтне тавăрма пулăшу ыйтса çырнă, анчах та регион ертӳçисем Хӳтĕлев министерствине çакăн пирки ыйтман та. 2001 çулта Красноярск хула бюджетĕнчен 250 пин тенкĕ уйăрса панă укçапа К-173 экипажĕн казармисене юсанă. 2002 çул тĕлне «Красноярска» çĕнетсе чĕртес тесен иккĕ миллиард тенкĕ майлă тăкак тумалла пулнă.
2009 çулхи чӳкĕн 21 — раштавăн 28-мĕшĕсенче К-173 «Красноярск» шывай кимминчен уса курнă йĕтреллĕ топливăна кăларас патшалăх хушнă ĕçĕ тăвас конкурса ирттернĕ.
Каçăсем
Категори:1986 çулта уçăлнисем Категори:949А «Антей» проекчĕн шывай киммисем Категори:«Севмаш» савутĕнче тунă карапсем Категори:РФ ТÇФ Лăпкă океан флочĕн вăрçă карапĕсем
Лапкас
Лапкас, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Казяш
Казяш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Бирь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Чакка (пĕлтерĕшсем)
Чакка:
Пако Рабанн
Пако Рабанн (Paco Rabanne) - (нарăсăн 18-мĕшĕ, 1934 ç. — нарăсăн 3-мĕшĕ 2023 ç.) паллă испан модельерĕ, паха та капăр тумтир тăваканĕ. Паспортри ячĕ — Франциско Куэрве.
Хĕн-хур айĕнче (поэма)
Хĕн-хур айĕнче — Çемен Элкер 1931-мĕш çулччен хайланă эпикăлла поэма.
Кунçул
Авторĕ, Çемен Элкер, хăй каярахпа çапла каласа кăтартнă:
«Хĕн-хур айĕнчене» 7 çул ытла çырнă. 23-мĕш çулсенче çырма тытăнса 30-мĕш çулта пĕтернĕ... Темиçе хут юсанă, кашни çĕн изданирех якатнă.
1931-мĕш çулта та вăл çаплах каланă иккен:
"Хĕн-хур айĕнче поэман 1923-мĕш çулта çырма пуçланăччĕ. Ун чухне ăна пĕр-пĕр тапхăр та çырма пăрахса, çулталак-çулталăкăн вырттарнисем те пулнă. Анчах поэмăн малтанхи сыпăкĕсем "Сунталта" сапăнса тухнă пирки... ку поэмăна юлашки çулсенче те пулин çырса пĕтермеллех килчĕ. Çакăнпа пĕрлех поэмăн çапăннă сыпăкĕсене чылай çĕнĕрен тÿрлетсе якатмалла пулчĕ....
Поэмăн канонла текстне ăсталас ыйту
Хальхи куна çитиччен поэма темиçе хутчен те пичетленсе тухнă. Вăл шутра, паллах, шкул вĕрентĕшĕсемпе хрестоматисенче те. Тĕрлĕ вариантсем пуррине асăрхама пулать. Эппин çав пĕтĕм вариантсене тĕпчесе, шута илсе, пĕрлештерсе пĕтĕмĕшле канонла текст ăсталас ыйту сиксе тухать. Çапла туни ăславшăн та, вĕрентÿ ĕçĕшĕн те, вулавçăсемшĕн те питĕ кирлĕ япала.
В.Родионов тата Э.Родионова çирĕплетнĕ тăрăх, поэмăн мĕнпурĕ, тĕпрен илсен, виçĕ вариант пулнă теме пулать: 1931-мĕш çулхи, 1948-мĕш çулхи тата 1960-мĕш çулхи.
В.Родионов тата Э.Родионова шухăшĕпе, пĕрремĕш вариант — чи ăнăçли. Вĕсен ку тĕлĕшпе палăртнă аргуменчĕсем питĕ ĕнентерÿллĕ. Кун пек хаклавсемсĕр пуçне кунта тата акă мĕн пĕлтерĕшлĕ. Поэмăна 1931-мĕш çул тĕлне çырса пĕтернĕ. Каярахри тÿрлетÿсене шута илсен вара "çырса пĕтермен" пек пулса тухать, çавăнпа та хăçан çырни тĕлĕшпе те тивĕçлĕ улшăнусем кĕртме тивет. Меллĕ мар ку. Мĕнпур улшăнусене кĕнекене (поэмăна) пичетленĕ чухне "Хушăм" пайра парсан, çак проблема сÿнет.
Хайлавăн тытăмĕ
Поэма 25 пайран тытăнса тăрать.
Каçăсем
Категори:Чăваш литератури Категори:Паллă чăваш поэмисем
Савкияз
Савкияз — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 251 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452837, ОКАТО кочĕ — 80250830005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Айтматов Чингиз Торекулович
Чинги́з Тореку́лович Айтма́тов (Чыңгыз Төрөкулович Айтматов; раштав, 12 1928, Шекер ялĕ,(халĕ Кара-Буур районĕ, Талас облаçĕ) Киргизи республики — çĕртме, 10 2008, Нӳрнберг, Германи) — вырăсла тата кăркăсла хайланă кăркăс çыравçи. Киргиз ССР халăх çыравçи (1974). Социаллă Ĕç Паттăрĕ (1978).. Ленин (1963) тата СССР патшалăх 3 парнин (1968, 1977, 1983) лауреачĕ. ССКП пайташĕ 1959 çултанпа.
Каçăсем
Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем Категори:Кăркăс çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Кăркăстан çыравçисем Категори:Кăркăс ССР халăх çыравçисем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:СССР çыравçисен Пĕрлешĕвĕн пайташĕсем Категори:Тĕп редакторсем Категори:Бишкекĕн чыслă гражданĕсем
Каюров
Каюров — хушамат. Каюра — тискер чĕрчун. Паллă çынсем:
Полибино
Полибино, — Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 67 çын, çав шутра 29 арçын, 38 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем
Суту-илӳ комплексĕ
мини|Суту-илӳ комплексĕ Суту-илӳ комплексĕ, — пĕр çуртра вырнаçнă темиçе лаввка, е пĕр пĕринче çыхăннă темиçе çуртра вырнаçнă лавккасем.
Пĕрремĕш суту-илӳ комплексĕсем XIX ĕмĕрте уçăлма пуçланă. Вĕсем шутне Санкт-Петербургри «Пассаж», Мускаври ГУМ кĕреççĕ. Чи пысăк суту-илӳ комплексĕ шутне Дабайра вырнаçнă «Молл оф Арабия» (акăл. Mall Of Arabia) кĕрет.
Шупашкарта ун пек комплекс шутне «Мега-Молл» кĕрет.
Лантăш
Лантăш, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Сира
thumb|right|220px|Сира Сира ( Syrah ) - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ. Shiraz, Antourenen noir, Entournerein, Balzamina, Candive, Hignin noir, Marsanne noir, Syrah, Schiras, Sirac, Syra, Serene, Serine.
Сарăлни
Тĕнчери лаптăкĕ - 145 000 га ( 2004 ) :
Паха эрехĕсем
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Юрья районĕ
Ю́рья районĕ — Киров облаçĕн варрин çурçĕрĕнче вырнаçнă районĕ. Административлă тĕпĕ — хула евĕр посёлок Юрья.
Таврвлăхĕ
Çĕр-шыв лаптăкĕ — 3010 çм²
Тĕп шывĕсем — Нухрат, Аслă, Юрья, Медянка, Волосница, Сиçма, 18 кӳлĕ тата 6 пĕве.
Районăн кун-çулĕ
Района 1965 çулта йĕркеленĕ.
Халăхĕ, район тытăмĕ
Йышĕ — 21,4 пин çын (2006), çав шутра хула никĕсĕпе 6 пине яхăн çын пурнать. Пурĕпе 146 пурăну вырăнĕ.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн районĕсем
Пултарулăх
Пултарулăх, нумайлă хисепре пултарулăхсем  — харкамлăх пĕр-пĕр ĕçлĕх тĕлĕшпе ăнăçлă вăй хума пултарайнине кăтартакан палăрăм.
Каçăсем
Категори:Хайласлăх Категори:Пултарулăх Категори:Аналитикăлла психологи Категори:Вĕрентӳ Категори:Хăнăхусем Категори:Дифференциаллă психологи
Шираз (иçĕм сорчĕ)
Шираз ( Shiraz ) - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Тĕнчере Сира ячĕпе палларах.
Мăн Таврота-Ю
Мăн Таврота-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кожим юханшывăн сылтăм çыранĕпе 108 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Юнкăпуç
Юнкăпуç, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1920 çулхи утă уйăхĕн 23 Чикмĕ уесне, каярах Шупашкар уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Тутаркас вулăсĕнче шутланнă.
Нарс Урини
Нар Урини (паспортпа Петрова Ираида Алексеевна, 1913 çулхи пуш уйăхĕн 16-мĕшĕ, Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕнчи Йăлпăлак ялĕ - 1983 çулхи юпа уйăхĕн 4-мĕшĕ, Мускав) — чăваш çыравçи, драматургĕ, сăвăçĕ.
1980 çултанпа ССРП ÇП пайташĕ.
Чакка (опера)
Либреттине Георгий Краснов çырнă.
Нарс Урини
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Хусанти чăваш педагогика техникумĕнче, Тĕп театр ӳнер текхникумĕнче пĕлӳ пухнă. Хор ушкăнĕсен ертӳçи ĕçне алла илнĕ.
Чакка (опера)
Каçăсем
Категори:Чăваш опери Категори:Чăваш культури
Нарс Урини
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Вăрçă вăхăтĕнче Ленинградри хоспитăльсенче ĕçленĕ.
1983 çулхи юпа уйăхĕн 4-мĕшĕнче Мускавра вилнĕ, Шупашкарта пытарнă.
Несĕл, ратне, килйыш
Автобиографирен :
Фёдор Павлов статйинче Нарс Уринине «Петрова-Агакова» пек асăннă. Çапла вара, ку унăн пĕрремĕш упăшки Агаков Леонид Яковлевич иккенне пĕлтерет пулмалла.
Иккĕмĕш упăшки — Григоров Диодор Иванович (1909.01.05 — 2002): уçă çăлкуçсенчен килйыш хăш адреспа пурăнни те паллă: Московск.обл. Калининград р-н, Карла Маркса ул. Дом.25 Кв.81.
Упăшки аçта ĕçлени те паллă :
Пултарулăх ĕçĕсем
Пичетленме XX ĕмĕрĕн 50-мĕш çулсен пуçламăшĕнче тытăннă.терет Калавсене, автобиографи повеçне («Тятюк») тата «Пурнăç çиппи» сăвăсен пуххине хайланă. Унăн сăввисем çаплах Чăваш кĕнеке арсиздательстви кăларакан «Çеçпĕл çеçкисем» ушкăнла ĕçĕсенче кун сути курнă. Чăваш патшалăх К. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ драматургăн «Телейпе Илем» пьесине темиçе çул кăтартнă.
«Кун-çул юппинче» сăвăсен, «Телейпе Илем» пьесăн тата «Савпипе Кришна» юмахăн никĕсне автор Атăл Пăлхарĕ тапхăрĕнче пулнисене халапласа çырнă.
Çаплах Ираида Алексеевна чăваш литературипе театр ӳнерне Мускавра кăтартас ĕçе хастар туса пынă.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП драматургĕсем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:1013 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 13-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Юпан 4-мĕшĕнче вилнисем Категори:1983 çулта вилнисем
Огайо (юханшыв)
Огайо (Ohio River) — АПШ территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Миссисипи юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 2102 км, бассейн лаптăкĕ 528,1 пин км2.
Каçăсем
Категори:АПШ юханшывĕсем
Купăрля
Купăрля, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Хайласлăхла пултарулăх
Хайласлăхла пултарулăх, çавăн пекех креативлă пултарулăх е креатив — çын хайласлăхла йышăнусем тума, ăнланма, принцип енчен пачах çĕнĕ япаласем (идейăсем) кăларса тăратма пултарни.
Кулленхи пурнăçра çакă час-часах тавçăрулăх пек палăрать.
Каçăсем
Категори:Пултарулăх Категори:Шухăшлав
Милютино
Милютино, — Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем
Иттербий
Ячĕ пулни
Ячĕ тата виçĕ элементпа пĕрле (терби, эрби, иттри) Стокгольм архипелагне кĕрекен Ресарё утравĕ çинче вырнаçнă Иттербю ялне асăнса панă.
Изотопĕсем
Çутçанталăкра иттерби 7 стабиллă изотопсен хутăшĕнчен тăрать: Yb-168, Yb-170, Yb-171, Yb-172, Yb-173, Yb-174 тата Yb-176. Чи анлă сарăлни - Yb-174 (31.83%). 27 радиохастар изотопне тупса палăртнă. Вĕсенчен чи пысăк çурма аркану тапхăрлисем: Yb-169 - 32.026 кун, Yb-175 - 4.185 кун тата Yb-166 - 56.7 сехет. Ытти изотопĕсен çурма аркану тапхăрĕ 2 сехетрен сахалрах, нумайĕшĕн 20 минутран та пĕчĕкрех.
Лазер материалĕсем
Иттерби ионĕсем çывăх инфрахĕрлĕ диапазонри (1,06÷1,07 мкм) лазерсенче усă кураççĕ. Иттерби оксичне хăватлă лазерсенче усă кураççĕ. Бари фторичĕпе иттерби фторичĕн монокристалĕ - хăватлă тата усă курма меллĕ лазĕр материалĕ.
Термоэлектричество материалĕсем
Иттерби монотеллуричĕ - малашлăхлă термоэлектричество материалĕ (Термоэдс -680 мкВ/К).
Магнит материалĕсем
Нумай магнит сплавĕсенче иттербий пур.
Ядерла энергетика
Иттерби борачне атом техникинче усă кураççĕ (ятарлă эмальсем тата кантăксем).
Огайо (пĕлтерĕшсем)
Огайо:
Финистер
Финистер (франц. Finistère, брет. Penn-ar-Bed) — Францин анăç енче вырнаçнă, Бретань регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 29. Администрациĕ Кемпер хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 852 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 6 733 км² танлашать.
Департамент шутне 5 округ, 54 кантон тата 283 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Финистер — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Бретань провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ тĕппине куçарсан «тĕнче хĕрри» пек куçарăнать.
Категори:Франци департаменчĕсем
Рейнгау (эрех тăвакан енĕ)
Рейнгау ( Rheingau Anbaugebiet ) - паллă Германи эрехтăвакан енĕ.Кашни çул яхăн 1 800 эрехтăвакан хуçалăхĕсем 250 - 300 пин л эрех кăлараççĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 3 230 га.
Иçĕм сорчĕсем
90 % шурă иçĕм сорчĕсем йышăнă : Рислинг ( 80 % ), Мюллер-Тургау, Сильванер.Иçĕм лаптăкĕн 10 % хĕрлĕ иçĕм сорчĕсем йышăнă : Шпетбургундер, Пинă Нуар т.ыт.
Паха эрехтăвакансем
Гайзенхайм хулинче Тĕп эрехтăвакан шкулĕ вырнаçнă, Эбербах мунастирче Нимĕç эрех Академи.
Категори:Германи Категори:Германи эрехĕсем
Кайберда
Кайберда — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Курсак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Раштав, 8
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Шпетбургундер
Шпетбургундер ( Spatburgunder ) - нимĕçле Пинă Нуар ( хĕрлĕ иçĕм сорчĕ ) ячĕ.
Сарăлни
Шпетбургундер Германире анлăн сарăлнă хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Категори:Иçĕм сорчĕсем Категори:Германи эрехĕсем
Иштуган
Иштуган — Пушкăрт Республикин Мелевĕс районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 388 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453871, ОКАТО кочĕ — 80241845001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелевĕс районĕ
Кальтяево
Кальтяево — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 529 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452834, ОКАТО кочĕ — 80250835001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Куçкин
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Ярань районĕ
Тавралăхĕ
Çĕр-шыв лаптăкĕ — (урăх хаклавпа ). Район Киров облаçĕн Кикнур, Тужински, Пижански, Санчурски районĕсемпе тата Мари Эл республикин çĕрĕсемпе чикĕленет.
Тĕп шывĕсем — Ярань, Лум.
Районăн кун-çулĕ
Района 1929 çулта туса хунă.
Халăхĕ, район тытăмĕ
Йышĕ — 2006 çулта 33 пин çын, çав шутра хула никĕсĕпе 20 пин çын пурăнать. Пурĕпе 173 пурăну вырăнĕ.
Каçăсем
*
Даугавпилс
Даугавпилс (латыш — Daugavpils; латгал — Daugpiļs), — Латвин кăнтăр провинцийĕн, Латгалин тĕпĕ.
Географи
Даугава юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă, Литва чиккинчен 25 çухрăмра, Белоруси чиккинчен 33 çухрăмра ларать.
Халăхĕ
2000 çулхи халăх переписĕ тăрăх 115 265 çын пулнă, 2005 çулта — 110 400 çын пурăннă.
2006 çулхи кăрлачăн 1-мĕш тĕлне хулара 108 260 çын пурăнать.
Истори
1275 çулта Двина шывĕ çинче Ливон орденĕ Динабург карманне никĕсленĕ. 1561—1772 çулсенче Динабург Посполит Речĕ шутне кĕнĕ, Польша Ливонĕн тĕпĕ пулса тăнă. Хула шайне 1582 çулта кĕнĕ. 1656—1667 çулсенче вырăссен Борисоглебск хули пулнă, 1893 çулта Двинск ятпа паллă пулнă.
Категори:Латви хулисем
Ачкасов Сергей Васильевич
Ачкасов Сергей Васильевич — ( 1919-14), Çеçĕнхир фрончĕн 37-мĕш çарĕн 62-мĕш гварди стрелоксен дивизин 184-мĕш гварди стрелоксен полкĕн батальон командирĕ,  лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 04.
Андреев Кирилл Дементьевич
Кири́лл Деме́нтьевич Андре́ев (1901—1972) — Аслă Аттелĕх вăрçине хутшăнакан, Воронеж фрончĕн 38-мĕш çарĕн 163-мĕш стрелоксен дивизин 1318-мĕш стрелоксен полкĕн батальонĕн парторгĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, аслă сержант, чăваш.
Кун-çулĕ
Граждан вăрçинче хĕрлисем енче çапăçнă. Çавах ВКП(б) ретне 1941-мĕш çулта çеç кĕнĕ. Мияки районĕнчи "Канаш" ялхуçалăх артельне ертсе пынă. Каярах, Пелепейри вĕрентекенсен училищине пĕтерсен, 1928-141-мĕш çулсенче вĕрентекен, тата Миякипе Пишпӳлек районĕнчи пуçламăш шкулсенче директор пулса ĕçленĕ.
Хĕрлĕ Çара 1941-мĕш çулхи çурла уйчĕнче чĕнсе илнĕ, политĕçтешсен курсĕнче пĕлӳ илсен, авăн уйăхĕнче фронта лекнĕ. Аслă сержант пулнă май 1318-мĕш перевçĕсен полкĕн парторгĕ пулса тăнă.
Коракасси
Куракасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Андреев Кирилл Дементьевич
Кун-çулĕ
1943-мĕш çулхи авăн уйăхĕн 9-мĕшĕнче Андреев салтаксем ушкăнĕпе Киевран кăнтăрарах Днепр урлă каçнă. Çӳллĕ вырăна йышăнса лайăх хутĕленнĕ хыççăн Андреевăн салтакĕсем пăшалсемпе пулеметсенчен вăйлă пеме тытăнса тăшманăн хӳтĕлевне путарнă. Çавăнпа перевçĕсен ротисем вăрман уçланкине пыма пултарнă.
Гитеровецсем совет салтакĕсене плацдарăмран хăваласа ярас шухăшпа тапăнма тытăнсан, Андреев чи малтан аткăна çĕкленсе фашистсем çине гранатăсем пăрахса хăйĕн çыннисене хавхалантарнă.
Коракасси
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Андреев Кирилл Дементьевич
Кун-çулĕ
Аманнă хыççăн, 1945-мĕш çул пуçламăшĕнче, Андреев лейтенанта запаса янă. Пишпӳлек районĕн ĕçтавкомĕн председатĕлĕ, районта перекет кассине ертсе пынă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Пишпӳлек районĕ
Мăн Уса (Усы юппи)
Мăн Уса (Сарт-Ю) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 565 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 98 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Ряпино
Ряпино, — Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 433 çын, çав шутра 194 арçын, 239 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем
Пи хисепĕн кунĕ
Пи хисепĕн кунне математикăна савакансем пуш уйăхĕн 14-мĕшĕнче, 1:59:26 вахăтра уявлаççĕ.
Çак официаллă мар уява 1987 çулта Сан-Францискора пурăнан Ларри Шоу (Larry Shaw) шутласа кăларнă; унăн палăртăвĕпе американсен вăхăт шутлав системинче (уйăх / хисеп)  пушăн 14 — 3/14 —тата 1:59:26 вак вăхăчĕ пи хисепĕн пĕрремĕш разрядĕнчи паллисем \pi = 3,1415926…. пулаççĕ.
Каçăсем
Категори:Официаллă мар уявсем Категори:Пи Категори:Пушăн 14-мĕшĕнчи уявсем Категори:Утăн 22-мĕшĕнчи уявсем
Калтаса
Калтаса — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Вязовка (Татăшла районĕ)
Вязовка  — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 520 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452834, ОКАТО кочĕ — 80250835002.
Калтаса
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Вязовка (Татăшла районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
В
Вв, — кириллица тата латиница çинче никĕсленекен алфавитсенчи, чăваш алфавичĕн тăваттăмĕш саспалли. Унăн ячĕ «вă». Вырăс çырулăхĕнчен илнĕ. Вв саспаллине пĕрремĕш хут чăваш алфавитне 1737-1738 çулсенче хатĕрленĕ палăксенче çырнă.
Вязовка (Татăшла районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
В
Вв саспалли чăваш сăмахĕн пур позицисенче те тĕл пулать: вăл, аван, лав.
Категори:Кириллица саспаллийĕсем
Анăс
Анăс курăкĕ (Ínula) — шутне кĕрекен нумай çул ӳсекен курăксен йăхĕ. Европăра, Азинче тата Африкăра ӳсет.
Биологилле çырни
thumb|left| [[Çӳллĕ анăс курăкĕ. Ф. О. Кёлерĕн Köhler's Medizinal-Pflanzen (1887) кĕнекинчи ботаникăлла ӳкерчĕк . ]]
Нумай çул ӳсекен, сайрарах пĕр çул ӳсекен пайланман çулçăллă курăксем.
Химилле состав
Тымарĕсенче инулин, сапонин, смоласем, камедь, нăймака, пигмент, уксус йӳçĕкĕ, бензой йӳçĕкĕ, алкалоидсем, витамин Е тата эфир çăвĕ, ун тĕп пайĕ - геленин — лактинсен хушăвĕ(алантолактон тата ыттисем).
Тĕсĕсем
Йăхра 90 яхăн тĕс, Раççей территоринче 30 ытла тĕс ӳсет, Чăваш Енре 4 тĕс тĕл пулать. Хăшпĕр тĕсĕсем:
Каçăсем
Категори:Астра йышшисем Категори:Еврази флори Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Citizendium
Citizendium, Ситизендиум (a citizens' compendium of everything — граждансен пурин пирки хыпар кĕнеки) — 2006 çулхи авăн, 15  Википедие тăваканĕн — Ларри Сэнгерăн — сĕнĕвĕпе пуçарса янă проект. Акăлчан Википеди версине никĕсе хурса, информаци чăн тĕрĕслĕхне экспертсене йыхравласа, çаплах авторсен пайăр явалăхне хăпартса тунă проект шутланать.
Проектăн тĕп шухăшĕсем
thumb|Citizendium статьисен тытăмĕ
Ĕç чĕлхисем
Хальхи вăхăтра — акăлчанла çеç. Темиçе чĕлхе турачĕллĕ проект тăвас ыйтăва хускатса сӳтсе яваççĕ.
Citizendium шаблонĕсем
Хальхи вăхăта Citizendium проектра шаблон йышĕ сахал, анчах та вĕсене Википедирен илсе лартма ансат.
Citizendium проектри категорисем
Хальхи вăхăта Citizendium проектра категори йывăççине кирлĕ чухле аталантарман, çак чĕрĕ ыйтăва Citizendium канашлăвĕнче пĕрмаях хускатаççĕ.
Кун-çулĕ
thumb|График: малтанхи проект ĕçлеме пуçличченхи статья шучĕ
Пилотлă проект
Проекта хăвăртрах хута ярас тĕллевпе, 2006 çулхи юпа, 2 Citizendium канашлăвĕн модераторĕ Питер Хитчмоу «Альфа-тĕрĕслеве» сĕннĕ. Хитчмоу Википедири темиçе статьяран Citizendium канашлăвне хутшăнакансем Википедири пĕтĕм уйрăма çырса илмелли сайт çинелле турат яма сĕннĕ.
Лари Сэнгер çак ĕмĕтпе хавассăн хапăлланă, вăл пĕрремĕшĕ ĕçлекен Textop wiki технологие альфа-тĕрĕслев валли сайт тума каланă. Каярах Сэнгер каланипе, Textop — ытла аванах мар, анчах та малашне çавăнпах кăсăкланнă. Вăл кăштах чаракланă wiki-технологипе ĕçлеме кăмăл тунă та малалла сӳтсе явма ыйтнă.
thumb|Ӳсĕм графикĕ (талăкри статья йышĕ).
Википеди туратланăвĕ
...
220px|Citizendium скриншочĕ 166px|Citizendium логотипĕ
Каçăсем
Категори:Веб 2.0 Категори:Онлайн энциклопедисем Категори:Ирĕклĕ энциклопедисем
Larry Sanger
Резюков Николай Андреевич
Резюков Николай Андреевич, — Н.И.Ашмарин профессорăн вĕренекенĕ, ĕнтешĕ. 1898 çулхи раштав уйăхĕн 8 Тутарстанри Теччĕ районĕнчи Кăнна-Кушки ялĕнче çуралнă. 1969 çулхи юпа уйăхĕн 28 вилнĕ.
Пурнăçĕ
1925—1930 çулсенче Хусанти хĕвел тухăç халăхĕсен педагогика институчĕнче вĕреннĕ. Рабфакра (1930—1931) тата колхоз çамрăкĕсен шкулĕнче (1931—1932), Чăваш ял хуçалăх институчĕнче (1933—1936), Чăваш ăслăлăхпа тĕпчев институчĕнче (1939—1952), Канашри учительсен институчĕнче (1952—1956), Учительсен пĕлĕвне ӳстерекен институтра (1956) ĕçленĕ.
Н.И.Ашмаринăн 17 томлă словарĕн 16—17 томĕсене пичете хатĕрленĕ.
Рейнгессен (эрех тăвакан енĕ)
Рейнгессен - ( Rheinhessen Weinbaugebiet ) - Германи хĕвеланăç енче вырнаçнă эрехтăвакан енĕ. 11 пин ытла эрехăвакан хуçалăхĕсем кашни çул яхăн 2.4 млн л эрех кăлараççĕ.
Лаптăкĕ
Рейнгессен - Германире чи пысăк эрехтăвакан енĕ : 26 330 га.
Иçĕм сорчĕсем
Рейнгессен енче ытларах шурă иçĕм сорчĕсем ӳстереççĕ : Мюллер-Тургау ( 16 % ), Сильванер ( 9 % ), Рислинг ( 14 % ) т.ыт.
Эрех тĕсĕсем
Рейнгессен енче чылайах шурă пылаксăр тата шурă десертлă эрехĕсем тăваççĕ.Чи паллă десертлă эрехĕ - "Либфраумильх".
Категори:Германи Категори:Германи эрехĕсем
Патреккел
Патреккел (Байдеряково) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Çурçĕр урамĕ, Тухăç урамĕ, Ленин урамĕ, Çамрăксен урамĕ, Набережная урамĕ тата Çĕнĕ урам.
Пикколо
Пи́кколо (piccolo «пĕчĕк») çакна пĕлтерет: