cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Парамонов Тимофей Парамонович
Каçăсем
Категори:СССР хор дирижёрĕсем Категори:Раççей хор дирижёрĕсем Категори:Чăваш Енĕн композиторĕсем Категори:Юрă композиторĕсем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕренсе тухнисем Категори:1895 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 13-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1988 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 15-мĕшĕнче вилнисем Категори:Совет Союзĕнче репрессиленисем Категори:Совет Союзĕнче реабилитациленисем
Воя (юханшыв)
Воя — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кунакбай (Каюркаçи районĕ)
Кунакбай  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 171 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Шемяк (Кармасан юппи)
Шемяк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Кармасан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
1321
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Амбарный Ёль
Амбарный Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Печора юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гридасов Григорий Макарович
Гридасов Григорий Макарович — (19.06.1922-15.03.1995), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 38-мĕш çарĕн 101-мĕш перевçĕсен корпусĕн 140-мĕш перевçĕсен дивизин 258-мĕш перевçĕсен полкĕн çуран разведка взвочĕн командирĕ, лейтенант.
1320
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1320 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1320 çулта вилнисем
Категори:Çулсем
Псков
Псков - Псков облаçĕн тĕп хули.
1322
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1323
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ленинград облаçĕ
Ленинград облаçĕ (Ленинградская область) - Раççей Федерацин субъекчӗ. Тĕп хули - Санкт-Петербург
Каçăсем
Категори:Ленинград облаçĕ
Сандин (Куюркаçи районĕ)
Сандин  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 6 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453316, ОКАТО кочĕ — 80239812007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Виçе
Виçе -
Сăмахсарсенче :
Гридасов Дмитрий Тихонович
Гридасов Дмитрий Тихонович — (23.02.1925-16.01.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 51-мĕш çарĕн 267-мĕш перевçĕсен дивизин 846-мĕш перевçĕсен полкĕн пулемётчикĕ, красноармеец.
Бабка-Ёль
Бабка-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лыжа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Архип-Ёль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ваня (Киебак юппи)
Ваня — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Киебак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Кузьмин-Юманади Яков Фёдорович
Ăçтан сиксе тухнă-ха ку ят?
1993-мĕш çулта паллă тутар чĕлхеçи тата политика тата пĕрлĕхлĕх ĕçлевçи М.Ф.Закиев Хусанта "Атăлçи пулхăрсем тата вĕсен еткерçисем" ятпа кĕнеке кăларать. Анчах та пĕччен мар: Яков Фёдорович Кузьмин-Юманади ятлă çумавтор пур! Каярахпа Я.Ф.Кузьмин-Юманади ячĕпе, "Кулешов П." текен çумавторпа пĕрле каллех хайлавсем тухаççĕ. Çавăн пекех унăн хăй пĕччен кăларнă шутланакан хайлавсем те пур. Хăшĕсем 1980-мĕш çулсенчех тухнă.
Ваня (Киебак юппи)
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Кузьмин-Юманади Яков Фёдорович
Мĕн пĕлме пулать-ха ун пирки?
Акă пĕри мĕн тет:
<Куçару: Ĕмĕрсенчи субъективлă суя шухăшпа пурнакан историксен вăйăмĕнчен хăтăлса, ĕнтĕ объективлăн шутлакан тĕпчевçĕсем чăваш халăхĕн ăçлавçисем хушшинче те палăрма пуçларĕç.>
Теприн сăмахĕ:
<Куçару: 1993-мĕш çулта эпĕр чăваш историйĕн тата чĕлхин специалисчĕпе Я.Ф.Кузьмин-Юманадипе пĕрле ятарлă кĕнеке кăлартăмăр, пулхăрсем чăваш чĕлхеллĕ иккенне çирĕплетессишĕн тухнă ĕçсене шĕкĕлчерĕмĕр [Закиев М. З., Кузьмин-Юманади Я. Ф. 1993]>
"Сувары.рф" сайт пĕлтерет:
<Куçару: М.З.Закиев каланă тăрăх, Я.Ф.Кузьмин-Юманади ăна пĕрле пулхăр-чăваш концепцине тиркекен ĕç çырма сĕннĕ.>
<Куçару: Яков Фёдорович Кузьмин-Юманади, нацилĕхĕпе чăвашскер тата чăваш материалне пит аван пĕлекенскер, пирĕн çумавтор пулчĕ. Тĕпчевĕн ячĕ — "Атăлçи пăлхарсемпе вĕсен еткерçисем".>
Турцири çăлкуçсенче çапла пĕлтернĕ :
Prof. Dr. <профессор доктор> Yakov Kuzmin-Yumanadi Yrd. Doç. Dr. <пулашавçă доцент доктор> Pavel V. Kuleshov Kazan Devlet Üniversitesi Tarih Fakültesi <Хусанти (Атăлçум) патшалăх (федераллĕ) университет,истори факультечĕ (институчĕ)> / Tataristan <Тутарстан>
Интернетри ĕçлевçĕсем мĕн шавлаççĕ тата?
Владимир Леонидович Болгарский пĕлтерни:
Zhendoso пĕлтерни:
Каçăсем
Категори:Чăвашсем Категори:Атăлçи Пăлхар Категори:Халаплăх Категори:Булгаризм тата суваризм
Терекла (Кривля юппи)
Терекла — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Кривля юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
1324
Вилнĕ
Категори:Çулсем
2-мĕш Сандин
2-мĕш Сандин — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 183 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
1325
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1326
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Коньяк
thumb|165px|Коньяк бокалра Конья́к — хаяр алкоголь ĕçми.
Кун çулĕ
Тăватăмĕш ĕмĕрте галл йăхĕсем римлянсенчен иçĕм ӳстерме, эрех тăвас ĕçпе паллашаççĕ.
1909 çулта Коньяк тăвакан енĕн чикисене палăртса саккунла йышăнаççĕ.
1938 çулта Коньяк енĕ АОС (Appellation dOrigine Controlee) статусне илет. Пысăк Коньяк енĕ улттă тăрăха пайланнă.
Паянкун (2010 çулта) Коньяк тăрăхĕнче 80 пин гектар çĕр çинче иçĕм çырли ӳстереççĕ. Коньяк ĕç-пуçĕнче 40 пине яхăн çын вăй хурать: 30 пин — ял хуçалăхĕнче, 6 пин - юхтарса илекенсем, 900- кĕленче тата пăкă тăвакансем, 700- шĕвеке уйăрса кăлармалли ĕçре, 600- пичкеленĕ çĕрте.
Иçĕм сорчĕсем
Коньяк шурă иçĕм сорчĕсемчен тăваççĕ. 1938 çулта ку сорчĕсене усă курма саккунпа ирĕк панă: Ugni Blanc( Юни блан ), Folle Blanche(Фоль Бланш), Colombard ( Коломбар ), Blanc Rame e Meslier Saint-Francois ( Мелье Сен-Франсуа ) ,Jurancon ( Жюрансон ) ,Montils( Мăнтиль ),Semillon ( Семильон ), Selekt ( Селект ), Folignan ( Фолиньян ) (2005 çултан ).Cĕнекен сорчĕсем : Юни блан,Фоль Бланш тата Коломбар.Паян 90 % коньяктăвакансем Юни блан сорчĕ усă кураççĕ.Уньи Блан - сиввĕ тӳсекен,пысăк тухăçлă сорчĕ.Иçĕм çырлисене юпа уйăхра пуçтарма тытăнаççĕ (чилайăш- машинăсемпе).
Коньяк тăвакансем
thumb|200px|right|Курвуазье ХО 2001 çулта 707 коньяк тăвакан пулнă: 475 - пĕчĕк хуçалăх тата 228 усламçă(негоциант). Паянкун Коньяк тăрăхĕнче çирĕм пиллĕк чи пысăк хуçалăх коньякăн 88 % кăлараççĕ. Çак шутра "Тăваттă Пысăк Ушкăн": Hennessy,Remy Martin,Martell тата Courvoisier.
Францире раççей компанисем те коньяк тăваççĕ :
Технологи
Иçĕм çырлин сĕтекне пусса ватса юхтараççĕ. Пулнă сĕтĕкрен шурă пылаксăр эрехе тăваççĕ. Хĕлле е çуркунне (ака уйăхне кĕриччен) эрехе аламбик витĕр кăларса иккĕ хутчен юхтарса хаяр спирт хатĕрлеççĕ.
Усрав
Пулас коньяк шĕвекне юман пичкинче усраççĕ. Чи чаплă пичкесене (пысăккăшĕ 270-500 л.) Лимузен департаментĕнче юманĕсенчен тăваççĕ. О-де-ви тултарнă пичкесене тĕттĕм пӳлеме (chais - "шэ") вырнаçтараççĕ. Кунта коньяк тăвакан ăста ( maitre de chai - "мэтр де шэ") спирт аталанăвне сăнаса тăрать. Çак ĕнтĕ питĕ кăткăс, чыслă тата пултару ĕçĕ. Çавăнпа та мэтр де шэ Коньяк тăрăхĕнче чи хисеплĕ çын.
Усрав ĕмĕрĕн чи пысăк тăсăлăвĕ - 60-70 çулталăк. Ытларах усравлама тăн çук. Маллашнелле коньяк аталанма пăрахать. Çавăнпа ĕнтĕ коньяк тăвакансем 60-70 çулхи коньяксене пысăк кĕленчесене (30 л.) куçараççĕ те урăх пӳлĕмре ( фр.-paradis-"паради=çăтмах" ) вырнаçтараççĕ. Кĕленчере коньяк аталанмасть.
Хутăшлăх
Хутăшлăх (assemblage) - тĕрлĕ коньяк спиртĕнчен (тĕрлĕ çулхи, тĕрлĕ вырăнти) чаплă коньяк тăвас ĕç.
Классификаци
Саккунпа (юлашки саккун 23 çурла 1983 çулта çĕнĕлетнĕ) коньяксене усрав вăхăчĕпе классификаци тунă :
Вуламалли
Категори:Бренди Категори:Иçĕм
1327
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гридин Вениамин Захарович
Гридин Вениамин Захарович — (23.12.1918-23.10.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 03. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 28-мĕш çарĕн 2-мĕш гварди танк механизăмланă корпусăн 4-мĕш гварди танк механизăмланă бригадăн мотоперевçĕсен батальонĕн командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Айсуак
Айсуак — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1324 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
1328
Вилнĕ
Категори:Çулсем
СССР орденĕсем
Асăрхавсем
* СССР
Бабка-Ёльвож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Услы (Куганак юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Орден
О́рден, кавалер орденĕ — хальхи вăхăтра чылай патшалăхри уйрăм палăрту, хисеплĕ чыслав.
Каçăсем
Категори:Уйрăмла паллăсем *
Безволосная
Безволосная — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Печора юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 64 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гридин Дмитрий Алексеевич
Гридин Дмитрий Алексеевич — (22.11.1911(9) -24.07.1993), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 61-мĕш çарĕн 76-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 154-мĕш гварди артиллери полкĕн батарея командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
1331
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1330
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Илькиней
Илькиней — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 345 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Д
Дд — кириллица çинче тытăнса тăракан алфавитсенчи, чăваш алфавитĕнчи улттăмĕш саспалли. Унăн ячĕ — «дă». И.Я.Яковлев 1871 çулта хатĕрленĕ пĕрремĕш алфавита Дд саспаллине кĕртнĕ пулнă, вăл тĕп чăваш сăмахĕсенчи янăраса илтĕнекен шавлă хупă сасса пĕлтернĕ (малдан «малтан», сандан «сантан»), анчах та алфавитăн иккĕмĕш вариантĕнчен (1872) ăна кăларнă.
Çĕнĕ чăваш çырулăхне тепĕр хут 1938 çулта кĕртнĕ. Вырăс чĕлхинчен йышăннă сăмахсенче çеç çыраççĕ (директор, домна, художник, отряд).
Дд саспалли кивĕ чăваш çырулăх палăкĕсенче те тĕл пулать. Унта вăл икĕ уçă сасă хушшинчи тата янăравлă хупă сасăпа уçă сасă хушшинчи янăраса илтĕнекен шавлă хупă сасса пĕлтернĕ (вада «ватă», ялды «ялти»).
Категори:Саспаллисем
Сăмахсар
мини|Чӑваш чӗлхин ӑнлантаруллӑ сӑмах кӗнеки. Тулĕ. Сăмахсар, — чĕлхери сăмах йышне çырса кăтартакан кĕнеке. Синонимлă терминсем: словарь, сăмах пуххи, сăмах кĕнеки, лексикон, глоссарий.
Компьютер техники аталланнă май электронлă тата онлайн словарьсем вăйлă сарăлаççĕ.
Лингвистика сăмахсарĕсем
Лингвистика сăмахсарĕсем сăмах пĕлтерĕшне, унăн грамматика паллине, мĕнле çырмалли-каламаллине тата ыттине те çырса кăтартаççĕ, урăхла каласан сăмахсарĕн ку тĕсĕ сăмахпа çыхăннă, вĕсен тĕп объекчĕ сăмах шутланать.
Вырăнти калаçу сăмахĕсен сăмахсарĕсем те пур.
Энциклопедиллĕ сăмахсарсем
Энциклопедиллĕ сăмахсарсен шутне тĕрлĕ япаласемпе пулăмсене, ĕçсемпе пулăмсене, тĕрлĕ ăнлавсене ăнлантарса паракан сăмахсарсем кĕреççĕ. Ку йышши сăмахсарсене япала ячĕсене тата япала ячĕллĕ сăмах майлашăвĕсене (япала ятне ăнлантаракан сăмахсемпе пĕрле), пайăр ятсене кĕртеççĕ. Энциклопедиллĕ сăмахсарсенче тĕрлĕ иллюстрацисем (ӳкерчĕксем, таблицăсем, диаграммăсем) параççĕ.
Чăваш энциклопедиллĕ сăмахсарсем шутне «Моргаушский район. Краткая энциклопедия», «Писатели Чувашии» энциклопедиллĕ сăмахсарсем кĕреççĕ.
Шурă Кожва
Шурă Кожва — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Кожва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1332
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1333
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Слак (Курсак юппи)
Слак — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Курсак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Муса (Каюркаçи районĕ)
Кĕçĕн Муса — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 142 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Мута (Кутмас юппи)
Мута — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Кутмас юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
1334
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1337
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1335
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гридинский Александр Иванович
Гридинский Александр Иванович — (14.09.1921-07.06.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 06. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 5-мĕш сывлăш çарĕн 1-мĕш гварди штурмлакан авиаци корпусĕн 9-мĕш гварди штурмлакан авиаци дивизин144-мĕш гварди штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, гварди лейтенанчĕ.
Шурă-Ю
Шурă -Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Шурă Шар юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 76 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Урăлтаркăч
Каçăсем
Категори:Медицина йĕркеленчĕкĕсем Категори:Алкоголизм Категори:Пенитенциари йĕркеленчĕкĕсем
1339
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çĕнĕ Муса (Каюркаçи районĕ)
Çĕнĕ Муса — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 347 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
1338
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тире
Тире (фран. tiret «тăс») — хутсăр тата хутлă предложенисенче усă куракан чарăну палли. Дефис паллăран кăшт вăрăмрах. Вырăс çырулăхне тирене хăй вăхăтĕнчи паллă çыравçă тата историк Н.М.Карамзин (1766—1826) кĕртнĕ.
Тирене çакăн пек чухне лартаççĕ:
Кĕске тире
Тепĕр май ăна дефис теççĕ.
Çав. пекех
Категори:Чарăну паллисем
Дефис
Дефис (лат. divisio «уйăрни, пайлани») — хăш-пĕр сăмахсен пайĕсене уйăрма лартакан, сăмаха пĕр йĕркерен тепĕр йĕркене куçарнине палăртма çыракан кĕске йĕр (-). Вăл орфографи палли шутланать. Çырасса тире (—) паллинчен кĕскерех çыраççĕ.
Чăваш çырăвĕнче дефис çакăн пек чух лартаççĕ:
Каçăсем
Категори:Саспаллисем тата символсем, алфавитпа Категори:Вырăс çырулăхĕ Категори:Саспалли мар орфографилле паллăсем
Гризодубова Валентина Степановна
Гризодубова Валентина Степановна Гризодубова Валентина Степанівна — (10.05.1909(27.04) – 28.04.1993), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 02. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра АНТ-37 «Родина» самолётăн экипаж командирĕ.
Анкăл-американ вăрçи
Анкăл-американ вăрçи (War of 1812, «1812 çул вăрçи») — 1812-1815 çулсен АПШ тата Аслă Британи хушшинчи наполеон вăрçисен тапхăрĕнчи хĕçпăшаллă хирĕçӳ. Американсем ăна, АПШ патшалăх харпăрлăхĕн тытăмне тĕппипех çирĕплетнĕ пирки, «Ирĕклĕх иккĕмĕш вăрçи» тенĕ. Хирĕçӳре АПШ енче те, Аслă Британи енче те чылай индей йăхĕсем те кĕрешнĕ.
Каçăсем
Категори:Истори Категори:Вăрçăсем Категори:XIX ĕмĕр вăрçисем
Япала ячĕ
Япала ячĕ, — япалана пĕлтерекен пуплев пайĕ. Унăн ыйтăвĕсем ''кам? мĕн?''
Япала ячĕсене пĕлтерĕшĕ тĕлĕшĕнчен икĕ ушкăна уйăраççĕ:
Япала ячĕсен тăватă грамматика категориĕ пур: падеж, хисеп, камăнлăх, вăхăт. Вĕсенчен чи палли — падеж категорийĕ.
Япала ячĕсен икĕ хисеп: пĕррелĕ тата нумайлă. Япала ячĕсен чăваш чĕлхинче 8 падеж, пĕр вĕçленӳ.
Предложенире япала ячĕ чи кирлĕ компонентсенчен пĕри шутланать. Чăваш чĕлхинче пур член та пулма пултарать: подлежащи (Хĕвел тухрĕ), сказуемăй (Эпĕ — вĕрентекен), дополнени (Атта хаçат вулать), определени (йывăç кĕрепле), обстоятельство (кинона кайрĕç).
Япала ячĕ предложенире тепĕр япала ятне, глагола, тата паллă ята ăнлантарать. Япала ятне хăйне паллă ячĕ, хисеп ячĕ, местоимени, глагол ăнлантарма пултарать.
Чăваш чĕлхинче пулăшу пĕлтерĕшлĕ япала ячĕсем пур (ай, аяк, ăш, варă, вĕç, пуç, çи), вĕсем япалан пайне, тавралăхăн енĕсене кăтартаççĕ. Пулăшу ячĕсен виçĕ падеж (пару, вырăн, туху) форминче çеç пулаççĕ.
Пулăвĕ енчен япала ячĕсем пĕрремĕшлисем тата иккĕмĕшлисем пулаççĕ. Иккĕмĕшлĕ япала ячĕсем ытларах морфологи мелĕпе сăмах тымарĕ çумне тĕрлĕ аффикс хушăнса пулаççĕ. Тĕслĕхрен, сунар+çă, хурăн+лăх, тимĕр+çĕ.
Синтаксиспа морфологи мелĕпе пулнă япала ячĕсем те лексикăра йышлă. Вĕсем чăваш чĕлхинче икĕ тĕслĕ:
Япала ячĕсен формисем
Хăш-пĕр аффиксене йышăнса япала ячĕсене тĕрлĕрен формăсене кĕртеççĕ:
Асăрхавсем
* Категори:Пуплев пайĕсем
XX ĕмĕр
XIX ĕмĕр — XX ĕмĕр — XXI ĕмĕр
Тĕп пулăмсем
* Категори:Ĕмĕрсем
Бодяёль
Бодяёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Исакова юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пĕрремĕш Турышевка
Пĕрремĕш Турышевка — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Турышева юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Уя (Мендим юппи)
Уя — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Мендим юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Субъект (синтаксис)
Субъект, — пуплерĕшĕн тĕп пайташĕсенчен пĕри. 1920-1930 çулсенче шкулти вĕренӳ кĕнекисенче хуçа терминпа усă курнă. Каярахпа, вырăс чĕлхи çине пăхса, подлежащи тенĕ. Ăна форма, грамматика пĕлтерĕшĕ, пуплерĕшĕн шухăш тытăмĕ тăрăх палăртаççĕ. Форма критерийĕ тăрăх подлежащи тĕп ӳкĕмре тăмалла:  Аннушкин кухньăналла утрĕ (Талвир). Апла пулин те тĕп падежри кашни сăмахах подлежащи пулмасть. Тĕслĕхрен, Пĕр ирхине поезд вăрман хĕрринчи ял çумĕпе иртсе пычĕ (В.Алент.) пуплерĕшри паллă тунă япала ячĕсенчен поезд сăмах çеç подлежащи пулать, мĕншĕн тесен вăл ĕç субъектне пĕлтерет. Пуплерĕшĕн шухăш тытăмне Туслă çемьен тăваттăмĕш членĕ — Ергунова (Маяксем) йышши тĕслĕхсенче шута илмелле.
Подлежащин сăпатпа хисеп формисем нумай чухне каланăлăхра палăраççĕ: Кивви çĕннине хăй тĕллĕн, кĕрешӳсĕр парăнмасть (Г.Хл.); Пĕррехинче эпĕ хамăр пахчара шурă кăвакарчăн тупрăм (Илпек); Эпир пысăк юхăмран çăлăнса çыран хĕрне тухрăмăр, япаласене пушатрăмăр (В.Гол.). Сăпатпа хисеп формисем каланăлăхра сăнланмасан та пултараççĕ: Эпĕ нихçан та никама усал сунман, Инна (Маяксем).
Подлежащи вырăнĕнче хăй пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсем тĕл пулаççĕ. Анлăн сарăлса выртать Атăл улăхĕ  (Элкер); Кăнтăрла иртейнĕ(Трубина); Юрă-па пĕтĕм урам хушши янăраса пы-рать (Хумма Ç.);  Чăнни яланах çиеле тухать (Агаков);  Иксĕмĕр калаçкаласа ларатпăр (Трубина); Вăт кайăк тăк кайăк ку (Элкер); Ача-пăчана шанакан хăрах куçлă пулакан (Ват. сăм.).
Пуплерĕш хăй пĕлтерĕшлĕ тата пулăшу пĕлтерĕшлĕ сăмахсен пĕрлешĕвĕнчен те пулма пултарать: Михха майлисем утрава тара парасшăн (Н.Мр.).
Пуплерĕшре каланăлăх ушкăнĕсене пĕр-пĕринчен палăртса уйăрнине кăтартнă чухне тĕп пайташсем хушшине тире лартаççĕ: Халăх вăл — тӳре-шара та, улпут та, сутуçă та мар (Юхма); Платтун — лаша çулĕ çинче (Талвир). Палăртса калас тĕллев çук пулсан тиресĕрех çыраççĕ: Çырма сарлакăшĕ пилĕк-ултă метр (Б. Шор.); Эсĕ шурă пански носкипе, калушпа (Маяксем).
Ăнлав валли урăх сăмахпа усă курас ыйту
Подлежащи чăваш чĕлхишĕн варваризм е çурма варваризм пулса тăрать. Çавна кура унпа усă курма меллех мар. Тĕнчери чылай чĕлхере субъект теççĕ. Ку сăмахăн чăваш чĕлхишĕн варваризмала паларăмĕсем нумаях мар е вĕсем пачах та çук. Тĕрĕссипе каласан вăл, субъект тени, пурпĕрех пур, ăна чĕлхерен катертме май та çук. Скобкăсенче "лингвистика" е "синтаксис" тесе палăртма пулать.
Литература
Категори:Пуплерĕш пайташĕсем
1341
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Карагай (Куюркаçи районĕ)
Карагай  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 41 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Буг (Мата юппи)
Буг — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Мата юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
1342
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гринёв Михаил Андреевич
Гринёв Михаил Андреевич — (08.09.1922- 1983), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 70-мĕш çарĕн 1-мĕш перевçĕсен дивизин 226-мĕш артиллери полкĕн оруди командирĕ, аслă сержант.
1343
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Борис-Ёль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Базлык (Менеуз юппи)
Базлык — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мәнәвез юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Юмагужа (Каюркаçи районĕ)
Юмагужа — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 145 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
1344
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гринёв Николай Васильевич
Гринёв Николай Васильевич — (1.10.1910(18.09)-28.04.1963), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш çар ушкăнĕн пĕтерекен авиаци бригадин 22-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, лейтенант.
XIX ĕмĕр
XVIII ĕмĕр — XIX ĕмĕр — XX ĕмĕр
Хронологи Таблици 2 пинçуллăх
* Категори:Ĕмĕрсем
1345
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Зяк-Ишмет
Зяк-Ишмет — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 748 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Грамматика
Грамматика (грек. grammatike «вулама тата çырма вĕрентекен искусство»), — чĕлхе тытăмĕ, унăн саккунĕсем çинчен вĕрентекен ăслăлăх. Икĕ уйрăлми тачă çыхăннă пайран — морфологипе синтаксисран — тăрать. Грамматикăн тĕп ăнлавĕсем шутне грамматика категорийĕ, грамматика форми тата грамматика пĕлтерĕшĕ кĕреççĕ.
Чĕлхери тулли пĕлтерĕшлĕ кашни сăмахăн лексика пĕлтерĕшĕ те, грамматика пĕлтерĕшĕ те пур. Лексика пĕлтерĕшĕ конкретлă та, асбтрактлă та пулма пултарать. Грамматика пĕлтерĕшĕ вара яланах абстрактлă. Тĕслĕхрен, вăрман, улăх, хĕвел, пĕлĕт — конкретлă пĕлтерĕшлĕ сăмахсем, кашнин хăйĕн лексика пĕлтерĕшĕ пур. Грамматика тĕлĕшĕнчен вĕсем абстрактлă пĕлтерĕшлĕ: унашкал сăмахсене пĕтĕмлетсе япала ячĕ тетпĕр, вăсем тĕп падежра, пĕрреллĕ хисепре. Урăхла каласан, грамматика абстракципе, пĕтĕмлетӳпе çыхăннă.
Грамматика пĕлтерĕшĕ грамматика формипе тачă çыхăннă, вĕсене пĕр-пĕринчен уйăрма май çук. Сăмахăн грамматика форми чĕлхен ятарлă хатĕрĕсемпе — морфемăсемпе пулать. Морфемăсем шутне сăмах тымарĕ тата аффикс кĕреççĕ. Тĕслĕхрен, юлташпа, лашапа, кĕнекепе, кăранташпа формăсенче пĕр пек морфема -па (-пе) пур, ăна аффикс теççĕ. Çак аффиксен пĕрлелĕх падеж формине тăвать. Тĕрлĕ грамматика формине тума тĕрлĕ аффсемпе усă кураççĕ.
Грамматика категорийĕ — пĕр йышши пĕлтерĕшлĕ грамматика формисен пĕр-пĕринпе хирĕçле речĕсен системи. Сăмахран, япала ячĕсен падеж категорийĕ пуррине палăртатпăр. Çак категорие тăвакан падеж формисем (вĕсем чăваш чĕлхинче саккăр) пĕр-пĕринпе хирĕçлев тăваççĕ, вĕсен пĕлтерĕшĕсем кашнин хăйне евĕрлĕ. Тепĕр тĕслĕх: глаголăн вăхăт категорийĕ пур, вăл ĕçĕн вăхăтне пĕр-пĕр каланă вăхăтпа çыхăнтарса пĕлтерет. Çавна май вăхăт категорине тăвакан формăсем иртнĕ, хальхи тата пулас вăхăт пĕлтерĕшлĕ.
Грамматика морфологипе синтаксисран тăнă пирки категорисем икĕ ушкăна уйрăлаççĕ: морфологи категорийĕсем тата синтаксис категорийĕсем. Кашни пуплев пайĕн хăйĕн грамматика категорийĕсем пур.
Грамматика чĕлхе тытăмĕн ытти пайĕсемпе те (фонетикăпа, фразеологипе) тачă çыхăнса тăрать. Тĕслĕхрен, сасăсем морфемăсемпе сăмах формисене, предложенипе унăн членĕсене тумалли хатĕр шутланаççĕ.
Наука тата шкул грамматикисем
Чĕлхе ăслăлăхĕнче «наука грамматики» тата «шкул грамматики» текен ăнлавсем тĕл пулаççĕ. Наука грамматики чĕлхен грамматика тытăмне çĕнĕрен те çĕнĕ меслетсемпе тарăн тишкерсе тĕпчет. Вăл чĕлхен хальхи тытăмне те, авалхи тытăмне те тĕпчесе пĕлме пултарать; çавна пула хальхи наука грамматики тата историллĕ наука грамматики пулать.
Наука грамматики
Хальхи чĕлхен наука грамматики хăй виçĕ тĕрлĕ: описаниллĕ, теориллĕ тата описаниллĕ-нормăллă. Описаниллĕ грамматика чĕлхе тытăмне е унăн уйрăм пайĕсене (сăмах пулăвне, морфологине, синтаксисне) туллин çырса кăтартать. Тĕслĕхрен, И. П. Павловăн «Хальхи чăваш литература чĕлхи. Морфологи» (1966) кĕнеки. Описаниллĕ-нормăллă грамматика маларах асăнниех, анчах та кунта тĕрлĕ грамматика формисемпе конструкцийĕсен нормисене палăртаççĕ. Теориллĕ грамматика чĕлхе наукин кăткăс та татса паман йывăр ыйтăвĕсене тишкерсе тĕпчет. Чăваш чĕлхи ăслăлăхĕнче кун йышши грамматика шутне И.А.Андреевăн «Чăваш синтаксисĕн ыйтăвĕсем» (I пайĕ — 1973, II пайĕ — 1975) кĕнекисем кĕреççĕ.
Шкул грамматики
Категори:Грамматика
1346
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1347
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕçĕн Хăмăшлă
Кĕçĕн Хăмăшлă, Малая Камышла - Тутарстанăн Нурлат районĕнче вырнаçнă чăваш ялĕ.
Тавралăхĕ
Нурлатран 8 çх, Çарăмсан хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Халăх йышĕ 1859 - 227, 1897 - 336, 1908 - 395, 1920 - 483, 1926 - 437, 1938 - 416, 1949 - 419, 1958 - 374, 1970 - 480, 1979 - 402, 1989 - 220 çын.
Кун-çулĕ
Яла Чие Ĕшни чăвашсем никĕсленĕ. 18 ĕмĕрте Чистай уесне, 19-мĕш ĕмĕрте Чистай уесне кĕнĕ.
1349
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Брюшинная
Брюшинная — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лыжа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 66 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Тумаш (Менеуз юппи)
Тумаш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мәнәвез юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Марьевка (Куюргаза районĕ)
Марьевка  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 329 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
1350
Вилнĕ
Категори:Çулсем
XVIII ĕмĕр
XVII ĕмĕр — XVIII ĕмĕр — XIX ĕмĕр
Хронологи тапăлĕ 2 пинçуллăх
* Категори:Ĕмĕрсем
1351
Вилнĕ Ням Ням Ням
Категори:Çулсем
Курган (Менеуз юппи)
Курган — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мәнәвез юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Утейка (Менеуз юппи)
Утейка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мәнәвез юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Вадъявож
Вадъявож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Тури Пидж юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Утейка (Менеуз юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Вадъявож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Утейка (Менеуз юппи)
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Вадма
Вадма — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лыжа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 114 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Михайловка (Куюргаза районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
1352
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1352 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1352 çулта вилнисем
Категори:Çулсем
Гринчак Валерий Иванович
Гринчак Валерий Иванович Гринчак Валерій Іванович — (21.06.1957-), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 18. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Туркестан çар округĕнАфганистан Демократиллĕ Республикăри совет çарĕсен контингенчĕн шутĕнчи 40-мĕш çарĕн 108-мĕш мотоперевçĕсен дивизин 285-мĕш танк полкĕн разведка ротин командирĕ (çавах 682-мĕш мотоперевçĕсен полкĕ), 781-мĕш уйрăм разведка батальонĕн штаб пуçлăхĕ, капитан.
1353
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Узя (Нугуш юппи)
Узя — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Нугуш юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Кĕрхи марафон
«Кĕрхи марафон» (Осенний марафон) — Георгий Данелия режиссёр Александр Володин сценарипе 1979 çулта ӳнерленĕ совет фильмĕ. Хуйхăллă камит иккĕлле пурăнакан çын пирки. Экран çине 1980 çулхи кăрлач уйăхĕнче тухнă.
Сюжет
Андрей Бузыкин (Олег Басилашвили) — çулланнă арçын, ленинград издательствипе ĕçлекен тăлмач, Ленинград университечĕн вĕрентӳçи. Пайăр пурнăçĕнче вăл Нинăпа (арăмĕ - Наталья Гундарева) тата çамрăк еркĕшĕ (Алла - Марина Неёлова) хушшмнче ҳупса çӳрет. Алла ăна савать, унран ача çуратасшăн. Арăмĕ, хăйпĕ пĕр вăхăтри çул ӳсĕмĕнчискер, çемьери проблемăсене пула усалланса кайнă. Çапах Андрей хăйĕн шăпине улăштарма пултарайманнипе арăмĕпе те пурăнать, еркĕшĕпе те тĕл пулкалать.
Каçăсем
Категори:СССР кинокамичĕсем Категори:1979 çулăн кинокамичĕсем Категори:1979 çулăн СССР фильмĕсем Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем
1354
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Красномайски (Тутарстан)
Красномайский - Тутарстанăн Нурлат районĕнче вырнаçнă чăваш ялĕ.
Тавралăхĕ
Нурлатран 53 çх вырнаçнă.
Климат
Вăтам континенталлă климат. Кёппен-Гейгер климат классификацийĕ климат кочĕ: Dfb. Уйăхри вăтам температура 4.6 °C.
Каçăсем
Категори:Нурлат районĕ
1355
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Валганъёль
Валганъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Илыч юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
XVII ĕмĕр
XVI ĕмĕр — XVII ĕмĕр — XVIII ĕмĕр
Хронологичи Таблици 2 пинçуллăх
* Категори:Ĕмĕрсем
1356
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1357
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1358
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1359
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вадьявож
Вадьявож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Велью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Грисюк Антон Степанович
Грисюк Антон Степанович Грисюк Антон Степанович — (12.03.1914(27.02)-29.04.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 21. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр-Анăç фронтăн 7-мĕш çарĕн 86-мĕш мотоперевçĕсен дивизин 330-мĕш перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, лейтенант.
1360
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вангеръю
Вангеръю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мăн Паток юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çирĕклĕ (Садак юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
XVI ĕмĕр
XV ĕмĕр — XVI ĕмĕр — XVII ĕмĕр
Хронологи Таблици 2 пинçуллăх
* Категори:Ĕмĕрсем
Арăслан-Амекач
Арăслан-Амекач — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 177 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кармалка (Прорва юппи)
Кармалка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Прорва у с. Воиновк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
1361
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Александровский (Куюркаçи районĕ)
Александровский  — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
1362
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Варканъёль
Варканъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Югыд-Вуктыл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Шида (Селеук юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
1363
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1364
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бердышла (Селеук юппи)
Бердышла — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Селеук юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Кинзябай
Кинзябай — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 239 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Гриценко Ефим Дмитриевич
Гриценко Ефим Дмитриевич Гриценко Юхим Дмитрович — (01.05.1908-25.04.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 8-мĕш гварди перевçĕсен корпусĕн 39-мĕш гварди мотоперевçĕсен дивизин 117-мĕш гварди мотоперевçĕсен полкĕн командирĕ, гварди подполковник.
1366
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1367
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1368
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Варьян-Соле-Я
Варьян-Соле-Я — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Хатемалья юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Куб (Стреж юппи)
Куб — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Стреж юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
1369
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1370
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гриценко Игнат Кузьмич
Гриценко Игнат Кузьмич Гриценко Гнат Кузьмич — (26.07.1905(13)-10.11.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 40-мĕш çарĕн 161-мĕш перевçĕсен дивизин 569-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçи, красноармеец.
1371
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вася-Эдеёль
Вася-Эдеёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Югыд-Вуктыл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
XXI ĕмĕр
XX ĕмĕр — XXI ĕмĕр
Хронологи Таблици 3 пинçуллăх
* Категори:Ĕмĕрсем
1373
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кузнецовский (Каюркаçи районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
Володин Александр Моисеевич
Алекса́ндр Моисе́евич Воло́дин (чăн хушамачĕ — Лифшиц; нарăс, 10, 1919, Минск, — раштав, 17, 2001, Санкт-Петербург) — вырăс драматургĕ, сценарисчĕ тата сăвăçи. Вырăс ПЕН-центрĕн пайташĕ, «Драматург» журналăн пултарулăх канашĕн пайташĕ, «Петрополь» альманах канашĕн пайташĕ.