cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вырăс Урсай
Вырăс Урсай — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 32 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Çурла, 9
Уявсем
Раççей салтак мухтавĕн кунĕ, вырăс флочĕ Гангут çапăçăвĕнче çĕнтернине чысласа.
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Хвети
Хвети — чăвашла юрăсем хайланă автор. Культура уçлăхĕнче Чăваш Хвети тесе асăнни те курăнкалать. 1810-мĕш çул тĕлнелле çуралнă тесе шутлаççĕ. Ăçта çурални те, мĕн ĕçлесе пурăнни те, хăçан вилни те паллă мар. Хутла пĕлнĕ е пĕлмен — ку та уçăмсăр. Вӑл Шупашкар таврашӗнчи пӗр ялта 1810 ҫул тӗлнелле ҫуралнӑ, çапла вара Вирьял тăрăхĕнче пурăннă.
Юррисене çырса илни
Хвети юррисене Д.П.Ознобишин (1804-1877) 1833-мĕш çулта çырса илнĕ. Хусанти "Заволжский Муравей" журналта çав çултах "Чувашская песня" статьяра пичетлесе кăларнă. 1834-мĕш çулта А.А.Фукс (?-1853) "Поездка из Казани в Чебоксары" тĕрленчĕкĕнче кун çути кăтартать. 1840-мĕш çулта вĕсене хăйĕн "Записки А.А.Фукс о чувашах и черемисах Казанской губернии" кĕнекине кĕртет. Пур тĕлте те юрăсен илемлĕхлĕ куçарăвĕсем те пур.
Д.П. Ознобишин поэт «Заволжский муравей» журналта унӑн 14 юррине пичетлесе кӑларнӑ хыҫҫӑн Чӑваш Хвети ҫинчен нумайӑшӗ пӗлнӗ. Каярахпа унӑн ытти сӑввисем те кун ҫути курнӑ. Чӑваш Хветине «Чӑваш Пушкинӗ» тенӗ. XX ӗмӗрти тепӗр паллӑ чӑваш юрӑҫи Гавриил Федоров 1878 ҫулхи пуш уйӑхӗн 29-мӗшӗнче Шупашкар районне кӗрекен Томаккасси ялӗнче ҫуралнӑ (1962 ҫулта вилнӗ). Г. Федоров нумай юрӑ пӗлнӗ. Чӑваш халӑхӗ ӑста юрӑҫӑ пултарулӑхӗпе чӑвашсен паллӑ композиторӗ С.М. Максимов тӑрӑшнипе паллашнӑ. Вӑл Г.Ф. Федоровран пурӗ 800-е яхӑн чӑваш халӑх юррине ҫырса илнӗ. Акӑ вӑл юрланӑ юррӑн пӗр ҫаври:
Кӗмӗл ҫӗрӗ ҫыруллӑ,
Тӑхнӑр ҫыру пӗтиччен.
Эпир юрланӑ юррине
Аснӑр асран кайиччен.
Вырӑс тата чӑваш композиторӗсенчен нумайӑшӗ Г. Федоров юрланӑ юрӑсен кӗввисемпе хӑйсем юрӑсем хайланӑ чухне усӑ курнӑ.
Юрăçăн ячĕ пирки
А.А.Фукс юрăç пирки "Из Чуваш, Феди" тет. Курăнать ĕнтĕ, "Чуваш" тени кунта юрăçăн ятне е хушаматне мар, вăл хăш йăхран тухнине пĕлтерет. Хÿреллĕ пăнчă пуррине те аванах куратпăр. Сăмаха пысăк саспаллирен пуçласа çырнинчен те тĕлĕнмелле мар: автор ытти чылай пайăр мар ятсене те çаплах çырать. Д.П.Ознобишин Хветие асăнса ак çакăн пек сăвă çырнă:
Это Феди сочиненье, Без изысканных прикрас; Не носил его Пегас, Он не думал про Парнас, Созидав своё творенье.<...>
<Йĕркепĕрĕн куçарни: Ку — Хвети хайлавĕ, / Апла-капла капăрлатусăр; / Пегас çине утланман вăл, / Парнас çинчен шутламан, — / Юррине ăсталанă майăн.>
Хвети юрри
Инге арым хир больми Кюльни торых сють больми. Инге, дярым минь дярынь? Пря кумул кор, дярым. Пря кумул кормари, Юмюрях хорах сюрямибыр.
Çакă тата ытти çырса илнĕ юрăсем пирки А.А.Фукс çапла каланă:
Все сии песенки сочинены недавно одним молодым Чувашином <...>
<Йĕркепĕрĕн куçарни: Çак юрăсене нумаях пулмасть пĕр çамрăк Чăваш хайланă.>
"Чувашин" тени каллех пысăк саспаллипе пуçланать, анчах та вăл пайăр ят мар. Хăш халăх çынни иккенне пĕлтерекен сăмах.
Асăрхавсем
Категори:Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем
Факторион
Факторион — хăйĕн цифрисен факториалĕн сумлăхĕпе тан пурлăхлă хисеп.
Çӳлти чарак виçи
Факторионсен çӳлти чиккине палăртсан, çакăн пек хисепсен шучĕ 4 тан пулни курăнать.
Кирек епле n-паллăллă хисепĕ \;10^{n-1} пĕчĕк мар. Анчах çак чухне унăн цифрисен факториалĕсен сумлăхĕ 9!\cdot n, ăçта \;9!=362880 пысăк мар. Пĕрремĕш хисепĕ иккĕмешĕнче хăвăртрах ӳснипе (пĕрремĕш n экспоненциллĕ пăхăнать, иккĕмĕшĕ — йĕрĕллĕ), вара. Çапла ĕнтĕ пур факторионсем те 7 цифрăран чылай мар тытăмран тăраççĕ. Тĕрĕсрех татса хурсан — вĕсем -рен кĕçĕн.
Çакăн евĕр шутласа калаçнисем пĕтĕмĕшлĕ факторионсен чылайăшне кăтартаççĕ (аяларах пăхса илĕр).
Пиковерăн пĕтĕмлетĕвĕсем
Çак икĕ палăрту мăн хисепсене çуратаççĕ. Вуннăллă шутлав йĕркинчи пĕрремĕш несĕлри факторионсем пĕтсе кайнисем (вырожденные) - 1 тата 2 (урăхла йĕркесенчи кăтартуллă тĕслĕхĕсем: ) пулаççĕ, иккĕмĕш несĕлри темиçе факторион çеç тупăннă (хулăмлă çырнă цифрăсен ушкăнĕсем):
Икĕ несĕлĕшĕн те факторионсен шучĕ вĕçĕмли паллă мар.
Урăх Шутлав системисенче
Факторионсен таблици шутлав йĕркисенче, 16-лли таран:
k-факторионсем
k-факторион — хăйсен цифрисен факториалĕсен сумлăхне k çине хутланă хисепĕ. Çавăн чухне яланхисем — 1-факторионсем. k-факторионсен пĕтĕм шучĕсем:
Пиковерăн пĕтĕмлетĕвĕ
Хăйĕн «Keys to Infinity» кĕнекинче Клиффăрт Пиковĕр (Clifford A. Pickover) (1995) çак пĕтĕмлетӳсене сĕннĕ:
Каçăсем
Категори:Харпăр ячĕллĕ хисепсем Категори:Тулли хисеплĕ умлă-хыçлă йĕрлĕхсем
1522
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Камтун-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Баден-Вюртемберг
мини|Баден-Вюртемберг ҫитти Баден-Вюртемберг (Baden-Württemberg, Ба́дэн-Вю́ртэмберг пек илтĕнет) — ГФР федераллă çĕрĕ. Тĕп хули — Штутгарт.
Хуçăлăхĕ
Баден-Вюртемберг — хăват хуçалăхлă çĕр, кунта «Даймлер», «Бош», «Порше», ELBA-WERK, SAP и IBM компанисем ĕçлеççĕ. Штутгартра «Мерседес-Бенц» штаб-хваттерĕ.
Ăслăлăх
9 университет, 39 ятарлă аслă пĕлӳ шкулĕ, 130 яхăн ăслăлăх-тĕпчев йĕркелĕлĕхĕсем
Каçăсем
Категори:Германи федераллă çĕрĕсем
1523
Вилнĕ
Категори:Çулсем
West Edmonton Mall
West Edmonton Mall — Эдмонтон хулинче (Канада) вырнаçнă суту-илӳ центрĕ. Çурçĕр Америкăри чи пысăк, тĕнчере пиллĕккĕмĕш суту-илӳ центрĕ. Суту-илӳ центрне Иранран Канадăна 1959 çулта куçса килнĕ Гермезиан тăвансем йĕркеленĕ. 23 çул тăршшипе (1981 — 2004 çулсенче) вăл тĕнчере чи пысăкки шутланнă.
Çурт-йĕре туни
West Edmonton Mall комплекса тăватă черетпе туса пынă. Пĕрремĕш пайĕн (1981 çулта) лаптăкĕ (106 000 м²) 25 га территорие йышăнать. Суту-илӳ центрĕпе пĕрле виçĕ якорлă арендатор — Eaton`s, Sears тата The Bay, çаплах 220 тĕрлĕ лавкка уçăлнă. Пĕрремĕш черетне тума 200 млн канад долларне (малашне — доллар) тăкакланă. Иккĕмĕш черетĕн çурт-йĕрне пĕрремĕшне вĕçленĕ хыççăн икĕ çултан — 1983 çулта туса пĕтернĕ, тăкакĕ 250 млн доллара çитнĕ. Суту-илӳ центрĕн лаптăкĕ 105 000 м² чухлĕ хушăннă, пĕтĕм лавкка шучĕ 460 таран çитнĕ. Виççĕмĕшпе тăваттамĕш черечĕсене 1985 тата 1998 çулсенче вĕçленĕ. Проектăн пĕтĕмĕшле хакĕ 1,2 млрд долларпа танлашнă. Халĕ West Edmonton Mall — виçĕ темăллă урам, 800 ытла лавкка, 110 ресторан, 21 кинотеатр, 9 тĕп аттракционо, аквариум, казино, аквапарк, часавай, 20 000 машинăвырăнлă паркинг.
World Water Park
Аквапаркра чи пысăк бассейн: лаптăкĕ 20 000 м², çаплах пӳлĕмре банджи-джампингпа вылямалли чи çӳллĕ лапам пур. Twister ятлă чи çӳллĕ шыв тăвайккин çӳллĕшĕ 25,3 м.
Каçăсем
Категори: Суту-илӳ центрĕсем
Чапшушка
Чапшушка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Бия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Чанкасси
Чанкасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Чапшушка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Чанкасси
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Çамрăксен, Пĕрьенлĕ, Тельман урамĕсем.
Чапшушка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Бия юпписем
Чанкасси
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Чикмĕ уесĕн Янкилт вулăсне кĕнĕ.
Сосновка
Сосновка — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Юхвитов Петр Сергеевич
Петр Сергеевич Юхвитов (1918 çул, юпа, 1, Хурăнвар ялĕ, Тутарстан, РСФСР — 1944 çул, çурла, 12, Коростенька ялĕ ҫывӑхӗнче, Украина) — Совет Союзĕн Паттăрĕ.
Биографи
Патăръел педагогика училищинчен вĕренсе тухнă (1937). Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине 1943 ҫултан хутшăннă. Рота командирĕ пулса çапăçнă. 1944 çулхи ҫурла уйӑхӗн 12-мӗшӗнче Коростенька ялĕ патĕнче хăйĕн ротипе нимĕçсен батальонне тылран пырса çапăçу пуçланă. Тăшмана вăйсăрлатса хупăрланă, 47 салтака пĕтернĕ, 19 салтакпа 2 офицера тыткăна илнĕ. Çав майпах 521-мĕш сăрта ярса илнĕ.
1944 çулхи çурла уйӑхӗн 12-мӗшӗнче Украинӑн Ивано-Франковск облаçĕнчи Коростеньки ялӗ патӗнче хĕрӳ çапăçура Юхвитов паттăррăн пуçне хунă.
Çапăçусенче харсăр çапăçнăшăн ăна вилнĕ хыççăн Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне тивĕçтернĕ.
Украинӑри Ивано-Франков облаçĕчи Бурштын поселокра пытарнӑ.
Каçăсем
Культурное наследие Чувашии
Ҫулталӑк кӗнеки=Книга года
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:1918 çулта çуралнисем Категори:1944 çулта вилнисем Категори:Юпан 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Çурлан 12-мĕшĕнче вилнисем
Çурла, 10
Уявсем
Эквадорăн ирĕклĕх кунĕ (1809 çул)
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Тури Митюковка
Тури Митюковка — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 7 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453285, ОКАТО кочĕ — 80254855004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Кӳлпи
Кӳлпи — паллă чăваш сăвăçĕ, юрăçĕ, елик. Вăл XVII ĕмĕрĕн пуçламĕшĕнче пурăннă.
Пурнăçĕ
Кӳлпин ашшĕ Пик ятлă чăваш кнеçĕ пулнă.
Вуламалли
Категори:Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем
Упупушкăнь
Упукушкăнь — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
1927 çулччен Упакасси ятпа паллă пулнă.
Истори
Малтан Кăрмăш уесне кĕнĕ. 1920 çулхи авăн уйăхĕн 7 хыççăн 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕме пуçланă. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Штанаш вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Хĕрлĕ Чутай районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Çĕмĕрле районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăтчен Хĕрлĕ Чутай районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Хĕрлĕ Чутай районĕнчи пурăнан вырăнсем
Чĕркаш
Чĕркаш, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Карлсруэ
thumb|upright=1.8|Карлсруэ керменĕ Ка́рлсруэ (Karlsruhe) — Германин Баден-Вюртемберг çĕрĕнче Рейн таврашĕнчи, франци-герман чиккинчен инçĕх мар вырнаçнă хула.
Промăçлăхĕ
thumb|Нефть порчĕ
Ăслăлăх, этеплĕх, çутĕç
thumb|Карлсруэ университечĕ
Каçăсем
Категори:Германи хулисем Категори:Рейн çинчи хуласем
Мерчен Сергей Павлович
Мерчен Сергей Павлович (паспортри хушамачĕ Селезнев, 1919 çул, Чăваш АО, Вăрнар районĕ, Çăкаллă Явăш (халĕ Çĕньял Явăш) ялĕ çур., — чăваш сăвăçи, прозăçи.
Пурнăçĕ
1919 çулта Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи Çăкаллă Явăш (халĕ Çĕньял Явăш) ялĕнче çуралнă.
Чăваш Енре ӳссе çитĕннĕ. Аслă пĕлӳ (Чăваш педагогика институтĕнче вĕреннĕ) илнĕ, нумай хушă ачасене вĕрентнĕ, шкул ертӳçи пулнă, яланах литературăпа кăсăкланнă.
1947 çултанпа Чăваш çĕршывĕнчен аякра, Красноярск крайĕнчи Тайшет хулинче, пурăннине пăхмасăрах тăван литературăран пĕртте аяккинче тăман.
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн ĕçĕсем «Тăван Атăл» тата «Ялав» журналсенче пичетленнĕ.
Чăваш кĕнеке издательствинче унăн «Тĕлĕнмелле ачасем» (1969), «Потемкин паттăрĕсем» (1959), «Пурçăн тутăр» (1995) кĕнекесем, «Чăваш литература вулавĕн хăш-пĕр ыйтăвĕсем», Мускавра «Преподавание национального фольклора в чувашской школе» (Чăваш шкулĕнче халăх сăмахлăхне вĕрентесси) вĕренӳ пулăшу кĕнеки тухнă.
С. Мерчен «Зона», «Тапăçу», тата ытти повеçсене, поэмăсене, «Кипкасси» романа çырнă.
Каçăсем
Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:1919 çулта çуралнисем
1524
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Миллиметр
Миллиметр (милли… тата метр) — Хушă виçи, метрăн 1/1000 пайĕ. Вырăсла «мм», çĕршывсем хушшинче «mm» тесе палăртаççĕ. Нумай çĕршывсенче чертежсенче ммпа малатан палăртмасăр усă кураççĕ. Енчен размерсен виçине каламан, мм усă кураççĕ.
1 мм = 0,001 м = 0,01 дм = 0,1 см = 1000 мкм.
Раççейри ОКЕИ кочĕ: 003.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Хушă виçисем
Куяново (Новокильбахтинский ял тăрăхĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Галицкий Кузьма Никитович
Галицкий Кузьма Никитович  — (24.10.1897(12)-14.03.1973), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 11-мĕш гварди çарĕн командующийĕ, генерал-полковник.
Мамич-Пертей
Мамич-Пертей — чăвашсен паллă çарпуçĕ, юрăçĕ-сăвăçĕ. Вăл XVI ĕмĕрте пурăннă.
Мамич-Пертейĕн упранса юлнă юрри
(1985 çулта Етĕрне районне кĕрекен Пушкăрт ялĕнче А.Д.Адамкинран çырса илнĕ)
Вуламалли
Категори:Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем
Фома-Ю
Фома-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Адзьва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 78 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 7 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Административлă тăрăх (Германи)
lang=ru|600px|thumb|right|Германин Административлă пайĕсем Административлă тăрăх (Regierungsbezirk) Германире темиçе района пĕрлештерет:
Çак çĕрсенче Административлă тăрăхсенек пăрахăçланă:
Категори:Германи
1525
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Иван Вазов ячĕллĕ наци театрĕ
Иван Вазов ячĕллĕ наци театрĕ (народен театър "Иван Вазов") — Пăлхари тĕп хулинче — Софийăра — вырнаçнă, пăлхар драматургин классикĕ — Иван Вазов — ятне панă нацин драма театрĕ. Пăлхарире театрăн тĕп сцени шутланать.
Пĕрлехи хыпарсем
Иван Вазов ячĕллĕ наци театрĕ хăйне валли ятарласа тунă театр çуртĕнче вырнаçнă: 5-мĕш çурт, Игнатий тиек урамĕ, София-1000 (Пăлхари).
Çурта 1906 çулта Фельнер & Гельмер бюровĕн проекчĕпе хăпартнă. Темиçе хутчен те çуннă, çапах та кашнинче реконструкциленĕ.
Халĕ Софияри Наци театрĕнче çĕнĕ хатĕрлĕх тата пысăк сцена, зала 750 куравçă вырнаçать, камерлă залра 120 вырăн тата тăваттăмеш хутра 70 куракан çын валли вырăн пур.
Хальхи директор — Павел Васев (Павел Васев).
Каçăсем
Категори:София театрĕсем
Турккă çырулăхĕ
Хальхи турккă алфавичĕ латиница çинче никĕсленет. 29 саспаллирен тăрать.
Категори:Турккă чĕлхи Категори:Алфавитсем
Эмине
Эмине — чăвашсен халап шайĕнчи сăвăçĕ тата юрăçĕ. Пĕтĕмпех халап шайĕнче пулнине кура, хăçан çурални-вилни, ăçта мĕн ĕçлесе пурăнни пирки калаçма çук. Анчах ку ят ăçтан сиксе туни пирки тата шăв-шав ăçтан çĕкленни тĕлĕшпе сăмах хускатма май пур. Халапла сăнар та — сăнарах.
Пурнăçĕ пирки каласа пама хăтланнисем
Халлап-юмах тата тĕрлĕрен шăв-шав ахрăмĕ тăрăх, Эмине халӗ Комсомольски районне кӗрекен Виҫпӳрт ялӗнче XIX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче ҫуралнӑ пулать. Халӑхра каланӑ тӑрӑх, Эмине пурнӑҫӗ питӗ йывӑр, ӗмӗрӗ кӗске пулнӑ. Унӑн юратнӑ каччине Янтукана пӑлхава хутшӑннӑшӑн каторгӑна янӑ. Эминене вара вӑйпах Янтукана тӗп тунӑ ҫынна качча парасшӑн пулнӑ. Хӗр ҫак мӑшкӑла тӳсеймесер хӑй ҫине ал хунӑ. Чылай вӑхӑт иртсен те Эминен юррисене халӑх манман.
Иккӗшӗнче — икӗ сар кайӑк.
Юрлас тесен — йӗреп,
Йӗрес тесен — юрлап.
Мӗншӗн эпӗ кайӑк пулман-ши?
Пире иксӗмӗре, савнӑ тусӑм,
Эмине юррисем çинчен пĕлтернисем
(1923 çулта И.Карлин Тюмень облаçĕнчи Канаш (Тюмень облаçĕ) ялĕнче Курак Хветуринчен çырса илнĕ[çăлкуç ăçта?])
Çурла, 15
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Эмине
Каçăсем
Категори:Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем Категори:Халаплăх
Шоба (Уржумка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Казанка (Федоровка районĕ)
Казанка  — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 13 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453285, ОКАТО кочĕ — 80254855005.
Иккĕмĕш Çăкалăх
Иккĕмĕш Çăкалăх — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Сатаево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Иккĕмĕш Çăкалăх
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Çурла, 12
Уявсем
Сывлăш çар вăйĕсен кунĕ (Раççей Федерацийĕ), Тĕнчери çамрăксен кунĕ
Казанка (Федоровка районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Çурла, 12
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Казанка (Федоровка районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Сатаево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Чăрăшкасси (Шупашкар районĕ, Чăрăшкасси ял тăрăхĕ)
Чăрăшкасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Элмет районĕ
250px|thumb|right Элме́т райо́нĕ (Əlmət rayonı, Әлмә́т районы́) — Тутарстанăн кăнтăр-тухăçĕнчи муниципаллă районĕ. 1930 çулхи çурла, 10 йĕркеленĕ. Территорийĕ 2500,2 тв. км.
Район тĕпĕ — Элмет хули. 95 ял, çав шутра хеп Анат Мактама.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Чăваш ялĕсем: Ерӗспел (Ерсубайкино), Клемттел (Клементейкино), Пакраш (Багряж), Патраклӑ (Старое Суркино), Пӳсрек (Новое Суркино), Чӑваш Сиреньел (Чувашское Сиренькино)
Кун-çулĕ
1920 çулчен район территорийĕ Самар кĕпернин Пĕкĕлме уесне, 1930 çулчен — Тутар АССР-ĕн Пĕкĕлме кантонĕ шутĕнче пулнă.
Районăн чикки темиçе хутчен те улшăннă. 1959 çулта района пăрахăçланă Акташ районне кĕртнĕ.
1963 çулта Элмет районĕ çумне Азнакай, Зай, Çĕнĕ Шешмĕ тата Первомайски районĕсен пайĕсене кĕртнĕ.
Çыхăну, тетел, МИХ
«Әлмәт таңнары» («Альметьевские зори»), «Знамя труда» хаçатсем тутарла тата вырăсла тухаççĕ.
Çавăн пекех
Анат Мактама Аптăрахман Бикасаз Вырăс Акташ  Ерĕспел  Каляй Кичуй Красноармейка Патраклă Пӳсрек
Каçăсем
Категори:Тутарстан районĕсем
Майра йĕппи
Майра йĕппи — ялан тенĕ пекех металлран туса хатĕрленĕ мĕне те пулин шăтарса (е йĕплесе) çыпăçтармалли инструмент. Хăй пĕр вĕçĕнче мăка пуçлă йĕп евĕр пулать. Çалах майра йĕппи — капăрлатуллă пысăк йĕп, туалет япали.
Майра йĕппин кун-çулĕ
Авалхи шумерсем пир. эрăч. III пинçул. тимĕртен тата шăмăран хатĕрленĕ майра йĕпписене тĕртсене шăтарнă чухне усă курнă. Майр йĕппине тăвас хальхи индустри вăтам ĕмĕрсенче Европăра саралнă пулнă, ун чухне ăсчахсене хутсене вăхăтлăха çыпăçтарас (çиппе çĕлес вырăнне) мел кирлĕ пулнă. Майра йĕппине металл татăкĕсене пăралук çити туртса, кайран кирлĕ тăршшĕне татнă, вĕçне металлă пуçне çирĕплетсе лартнă. Сехетре машина 4.000 майра йĕппи тума пултарнă.
XVIII ĕмĕрти Адам Смит экономист шухăшĕпе, ĕçлеве пайламан (кайран çак ăслав конвейер йĕркине куçать) пулсан, кунне темиçе (тепĕр чух пĕрре кăна) майра йĕппи тунă пулĕччĕ. Çак класиклă тĕсев ĕçлеве пайлани тупăша ӳстернине кăтартать.
2010 çулхи акан 10-мĕшĕнчи Смулен патĕнчи авиакатастрофа
2010 çулхи акан 10-мĕшĕнчи Смулен патĕнчи авиакатастрофа — историре патшалăхăн пĕрремĕш çыннисемпе «Смоленск-Северный» çар аэродромĕ çумĕнче 2010 çулхи акан 10-мĕшĕнче 10:56 мускав вăхăчĕпе пулса тухнă чи пысăк çав тери хăрушлă авиаци инкекĕ.
Майра йĕппи
Майра йĕппин кун-çулĕ
Майра йĕппи тумашкăн тĕрлĕ машинă туса хатĕрленĕ, анчах та ăнăçлăрах вариантне Джон Айреленд Хоу (John Ireland Howe, ăна пĕрремĕш çĕвĕç машинкине майлаштарнă Элиас Хоупа пăтраштармалла мар) физик ăсталать. Малтан вăл йепсене алапа хатĕрленĕ. Пĕрремĕш хайлавĕ резинăпа çыхăннă пулнă, анчах та çак ĕç-пуç ăнăçа тупаймасть, вара Хоу майра йĕппине тумалли машина ăсталать (пĕрремĕш хăтлавĕ каллех пăчланать). Унăн машини кунне 60.000 майра йĕппи кăларма пултарнă, çакă вара майра йĕппине картон çулçине шăтармалли машинăна тăвас шухăша çуратать.
2010 çулхи акан 10-мĕшĕнчи Смулен патĕнчи авиакатастрофа
Катастрофăра 89 пассажирпа экипажăн 8 пайташĕ пуçне хунă. Сарăмсăр вилнĕскерсем хушшинче — Польша президенчĕ Лех Качиньский, унăн арăмĕ, паллă поляк политикĕсем, мĕнпур тенĕ пекех аслă вăрçă çарпуçлăхĕ, этем пĕрлĕхĕн, тĕн йăлин ĕçченĕсем.
Майра йĕппи
Майра йĕппи пирки саккун
Чĕрĕлӳ саманинче, Генрих VIII патша астулра чухне, майра йĕпписене пур кунра сутма юраман. Çак саккуна майра йĕппи сахал пулнипе кĕртнĕ, анчах та ăна лару-тăрăва улăштарайманнине пула темиçе çултан пăрахăçланă.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тӳмелевсем
2010 çулхи акан 10-мĕшĕнчи Смулен патĕнчи авиакатастрофа
Ыттисем
бригада генералĕн мăнукĕ
Каçăсем
Категори:2010 çулхи авиакатастрофăсем 2010 Категори:2010 çулхи ака уйăхĕ Категори:2010 çул Раççейре Категори:2010 çул Польшăра Категори:Ту-154 авиакатастрофисем Категори:Раççейри авиакатастрофăсем Категори:Смулен облаçĕн кун-çулĕ
Коньсковола
Kоньсковола (пол. Końskowola) — Польшăн кăнтăр-тухăçĕнчи чиркӳллĕ ял. Вăл Люблин воевотствинчи Пулав повечĕн Kоньсковола гминĕн административлă тĕпĕ шутланать.
Тавралăхĕ
Коньсковола Люблинпа Пулав хушшинче вырнаçнă. Юнашарах Курув — чиркӳллĕ тепĕр ял ларать тата Курувка шыв юхать.
Халăх йышĕ: 2004 çулта 2188 çын.
1532 çулхи çĕртме, 8 пуçласа 1870 çулчен Коньсковольăн хула статусĕ пулнă.
Истори
Яла XIV ĕмĕрте Витовска Вола ятпа никĕсленĕ, каярахпа Конинскавола пулнă, хальхи палăртăвĕ XIX ĕмĕрте тин çирĕпленнĕ.
Коньскавола çумри çĕрсемшĕн апат-çимĕç сутă-илӳ пасарĕ пулнă,кунтах темиçе текстиль фабрики ĕçленĕ. Ӗçлеме çынсем хулана Польшăн тĕрлĕ кĕтесĕсенчен тата Саксонинчен куçса килнĕ.
Польшăна виççĕмĕш хут аркатса пайланă хыççăн, Коньскавола 1795 çулта Австри айне лекет. 1809 çулта Варшава херцăклăхĕ (1815 çулта Польша Патшалăхĕ ята куçнă) шутне кĕнĕ. 1863 çулхи Польша пăлхавĕ хыççăн, 1870 çулта Коньсковола пĕтĕмлĕхпех хула статусне алран кăларса ӳкерет. Раççейри 1905-1907 революци вăхăтĕнче кунта нумай пĕрлĕхлĕ демонстраци, забастовкă ирттернĕ. 1918 çултанпа каллех Польшăна таврăнать.
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пуçламăшĕнче, 1939 çулхи авăн, 15, Коньскаволăна Германи оккупациленĕ. Çак вырăнта çартыткăнĕсен лагерьне йĕркеленĕ, ăна тепĕртакран пăсса янă, ун вырăнне концентраци лагерьне туса хунă, вăл вара 1943 çулчен тытăнса тăнă. Кунта ĕнтĕ хĕстерсе тытнисене вырăнти фермăсенче Германишĕн ĕçлеттернĕ тата çулсем тутарнă.
Каçăсем
Категори:Польша ялĕсем
Канехлог-Игол
Канехлог-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Тарăн Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
1526
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Часта
Часта — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Уймень юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Новое Пятино
Новое Пятино — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
1527
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хайма (Лемва юппи)
Хайма — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лемва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 131 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 7 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Тури Пфальц
Тури Пфальц (Oberpfalz, Obapfåiz, Owerpfolz) [Бавари]]н çичĕ Административлă тăрăхĕсенчен пĕри. Вăл тухăç Баварире вырнаçнă. Юнашар Чехи, Тури Бавари, Анат Бавари, Вăта Франконипе Тури Франкони çĕрĕсем.
Административлă шучĕсем
Тури Пфальц административла тăрăхĕ шутне виçĕ ирĕклĕ хулапа çичĕ район кĕрет:
Çул-йĕрсем
Административлă тăрăх Тури Пфальц витĕр тăватă чукун çул йĕрĕпе виçĕ автобан иртет. Чукун çул йĕрĕсем:
Тăрăх çĕрĕсем витĕр çак автобансем пыраççĕ:
Категори:Германи
Шур Атăл
Шур Атăл (Ағиҙел, Агыйдел, Ош Виче, Тӧдьы Кам) — Кăнтăр Уралпа Урал умĕнчи юханшыв, Чулман Атăлăн сулахай юппи. Пушкăртстан территорипе юхать.
Таршшĕ 1 430 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 142 пин км2.
Чӳк уйăхĕн варринче шăнса ларать те ака уйăхĕн варринче пăр каять.
Тавралăхĕ
Юханшыв Кăнтăр Урал тăвĕсем çинче пуçланать. Ӗпхӳпе пĕрлешиччен хăвăрт юхать. Ыларах юр шывĕнчен тăрать. Юханшыв вăрăмăшĕ – 1430 çухрăм, шыв тĕкĕрĕ – 142 пин тв. çх. Чӳк уйăх варринче шăнать, ака уйăхĕнче пăр кайса пĕтет. Шур Атăл тăрах карапсем çӳреççĕ.
2005 çултаyпа ГЭС пур.
Шур Атăл çинчи хуласем
Шур Атăл çинче çак хуласем вырнаçнă: Белорец, Салават, Ишибай, Çтерлĕ, Ӗпхӳ, Бирск.
Хуçалăх хаклăхĕ
Юлашки çулсенче юханшыв тарăнăшĕ шыв управĕ туса хунипе чакса пырать.
Виçĕ шыв çыххи каскадне туса хума палăртнă: 2003 çулта пĕрремĕшне — Юмакуçи шыв управне хута янă, 2005 çулта Юмакуçи ГЭСĕн юлашки агрегатне ĕçе кĕртнĕ.
Каçăсем
* Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Чулман Атăл юпписем Категори:Ĕпхӳ юханшывĕсем Категори:Ишимбай юханшывĕсем Категори:Çтерлĕ юханшывĕсем Категори:Пушкăртстанри туризм
Çурла, 17
Уявсем
Индонезин (1945), Габонăн (1960) Ирĕклĕх кунĕ.
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Лисаев Иван Иванович
Лисаев Иван Иванович, (1939 çулхи чӳк уйăхĕн 5-мĕшĕ, Хирлӳкасси ялĕ, Хĕрлĕ Чутай районĕ, Чăваш АССР çур.) — чăваш прозăçи.
СССР ÇП пайташĕ (1977 ç.), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ( 1990 ç.).
Биографи
Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕнчи Хирлӳкасси ялĕнче çуралнă.
Етĕрне педагогика училищинче, Чăваш патшалăх университетĕнче историпе филологи факультетĕнче вĕреннĕ. Ачасене шкулта вĕрентнĕ, Хĕрлĕ Чутай район хаçачĕн литература ĕçтĕшĕ вырăнĕнче ĕçленĕ. Кайран, Шупашкара куçса «Çамрăк коммунист» хаçатра ĕçлеме пуçланă. Çавăн пекех «Ялав» журналăн литература ĕçтĕшĕ, публицистика уйрăмĕн заведующийĕ пулнă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Пурĕпе 15 кĕнеке пичетрен тухнă, паллăраххисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем:Хĕрлĕ Чутай районĕ
Дециметр
Дециметр (деци… тата метр) — хушă виçи, метрăн 1/10 пайĕ. Вырăсла «дм», çĕршывсем хушшинче «dm» паллă тăваççĕ.
1 дм = 0,1 м = 10 см = 100 мм.
Литр тата кубла дециметр
Калăпăш виçи литр 1964-мĕш çулта 12-мĕш Виçесемпе тарасасен генераллă конференцийĕнче 1 кубла дециметрпа пĕр тан. (дм3).
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Хушă виçисем
Канэ-Игол
Канэ-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Эльфăн хӳхлев юрри
Эльфӑн хӳхлев юрри (エルフェンリート Erufen Rīto) — Рин Окамото（岡本倫） хайланă манга тата çав манга тăрăх тунă аниме ячĕ.
Канэ-Игол
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Эльфăн хӳхлев юрри
right|thumb|«Эльфăн хӳхлев юрри» анимен японла ячĕ
right|thumb|«Эльфăн хӳхлев юрри» анимен тĕп геройĕ - Люси
Каçăсем
Категори:Манга
1528
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Турне (Уть юппи)
Турне — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Уть юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Пурлăх хисепĕ
Натураллă хисепсем — йĕркипе шутланă чухне пулса тухакан хисепсем.
Натураллă хисепсене икĕ майлă палăртаççĕ:
Минуслă хисепсем тата тулли мар хисепсем — натураллă хисепсем пулмаççĕ.
Натураллă хисепсен йышне çапла символпа кăтартаççĕ: \mathbb{N}.
Натураллă хисепсен йышĕ вĕçĕ-хĕррисĕр — яланах кирек епле натураллă хисепрен пысăкраххи тупăнать.
Пеано аксиомисем
Натураллă хисепсен теорийĕ Пеано аксиомисем çинче никĕсленет (теорилле арифметика).
Асăрхаттарни
Хăш чух, ют çĕр чĕлхисенчен куçарнă кĕнекесенче, пĕрремĕш тата виççĕмĕш аксиомăсенче 1-не 0 çине яраççĕ.
Çак чух вара «нуль» хисепе пурлăх хисепĕ вырăнне хумалла.
Палăртавсем
Вырăс литературинче яланах нуль хисепе пурлăх хисепĕсен шутĕнчен кăларнă, пурлăх хисепĕсен нумайлăхĕ, нульпе пĕрли палăртаççĕ.
Енчен те пурлăх хисепĕсен палăртăвне нуль кĕртнĕ пулсан, вара пурлăх хисепĕсен нумайлăхне çапла çыраççĕ \mathbb{N}, нульсăр.
Йышсен теорийĕнчи палăртав
Нумайлăх теорине пăхăнса, математика системисене кăткăс ăсталама епле кирлĕ пĕртен-пĕр объекчĕ нумайлăх пулать.
Çак енпе, пурлăх хисепĕсене нумайлах палăртăвĕсенчен, икĕ йĕркене тытса пырса кăлараççĕ:
Çакăн пек хушса кăларнă хисепсене ординаллисем теççĕ.
Темиçе пĕрмĕш ординаллă хисепсем тата вĕсене тивĕçлĕ пурлăх хисепĕсем:
Пурлăх хисепĕсемпе операцисем туни
Пурлăх хисепĕсен хупăнчăклă операцийĕсем (вĕçĕмлĕ хисепне пурлăх хисепĕсен нумайлахĕнчен кăларман операци) шутне çак арифметикăллă операцисем кĕреççĕ:
Хушас тата хутлас операцисем тĕп никĕслисем шутланаççĕ. Сăмахран, тулли хисепсен ункине хушас тата хутлас бинар операцисемпе палăртаççĕ.
Ырлăх
Тавралахĕ
Хырла шывĕ хĕрринче Патирекпе Хĕрĕх Сутах (Христах) ялĕсем хушшинче вырнаçнă.
Сафарово (Енебей-Урсаевский сельсовет)
Сафарово — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 365 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452098, ОКАТО кочĕ — 80244820004.
Ырлăх
Кун-çулĕ
1928 çулта Алманчăран куçнă 8 çемье никĕсленĕ. "Ырлăх" колхоз хуçалăхне йĕркеленĕ. Çав çул уракан çил-тăвăл юнашар вăрманта нумай йывăçа тăпăлтарнă. Ырлăхсене унпа усă курма ирĕк панă.
Сафарово (Енебей-Урсаевский сельсовет)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Ырлăх
Кун-çулĕ
Вăрçă хыççăн ялта вулавăш пулнă. Хырла шывĕ çинче ГЭС лартнă.
Сафарово (Енебей-Урсаевский сельсовет)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Ырлăх
Кун-çулĕ
60-мĕш çулсенче, колхоза пĕрлештерсен, яла пуласлăхсăррисем шутне кĕртнĕ. Пĕтĕм колхоз харпăрлăхне унтан илсе кайнă. Çынсем каялла Алманчă ялне куçнă.
Вуламалли
Тăрнашур
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем Категори:Çухалнă чăваш ялĕсем
Майра йĕппи, акăлчанла
thumb|right|200px|Анкăл майра йĕппи. Анкăл майра йĕппи — майра йĕппин тĕсĕ, йĕп евĕр, вĕçĕнче хуплашкаллă варăпа çыхăнтарнă хăрушсăр хатĕр. Çемçе тĕртсене тата урăх çемçе материалсене çыпăçтарнă, шăтарнă чухне усă кураççĕ. Çаплах вăл капăрчăк аксессуарĕ те пулать, ăна ылтăнран е кĕмĕлрен, хăш чухне стразсемпе е ахах-мерченсемпе пĕрле тăваççĕ.
Кун-çулĕ
Хальхи анкăл йĕппи пек хатĕрсемпе виçĕ пин сул маларах ĕçленĕ, сăмахран, Хура тинĕс çумĕнчи инди-европа халăхĕсен ламтайĕсем. Хальхи тĕслĕ анкăл майра йĕппине Уолтер Хант американ инженерĕ 1849 çулхи утă уйăхĕнче хайланă. Ăна усă курмалли правана 15 $ (халĕ 400 $ яхăн) сутса янă.
Анчах та çав вăхăтра патент хайлавçăна хӳтĕлеймен. Çав çулах, кĕркунне британ усламçи Чарльз Роулей Хант ăсталанă майра йĕппи евĕрлине тăван çĕр-шывра саккунпа çирĕплетнĕ. Çавăнпа та ăна тĕнчипех «анкăл» майра йĕппи теççĕ.
Анкăл майра йĕппине тум-тирĕн декоративлă элеменчĕ (брошь, кăкăр çинчи паллă тата ыт. те) вырăнне усă кураççĕ:
«Анкăл» майра йĕппине тĕлсĕр усă курни
Тĕшмĕшлĕ çынсем «анкăл» майра йĕппине амулет вырăнне çакаççĕ. Эрнекун кăнтăрла иртсен туяннă, тум-тир çине (чĕре çумнерех), курăнман çĕрте çакнă майра йĕппи куç кĕртнинчен тата тухатнинчен хăтарать, имĕш.
Шыва кĕнĕ чухне спортсменсем плавки çумне майра йĕппине çакаççĕ — мышцă, тытса лартсан, йĕпленĕ хыççăн иртсе каять.
Тукач (пĕлтерĕшсем)
Тукач:
Орловка (Федоровка районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Марийский Бикшик
Марийский Бикшик — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 103  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452855, ОКАТО кочĕ — 80233846003.
Чебалчиха
Чебалчиха — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Неня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Марийский Бикшик
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Чебалчиха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Неня юпписем
1529
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сучково
Сучково — Етĕрне районĕнчи ял. 1940 çулта тĕпленнĕ.
Истори
1940 çулта ку ял вырăнне хут çинче Пушнар вăрман хуçалăхĕн пункчĕ тесе палăртнă пулнă. 1948 çулта вара Пушнар вăрман пункчĕ чтпа паллăрса юлнă.
1954 çулта хальхи ята илнĕ — Сучково (вырăсла та чăвашла та пĕр пек çырăнать).
Малтан Кăташ ял советне кĕнĕ. 1954 çулхи çĕртмен 14-мĕшĕ хыççăн вара Етĕрне ял советне кĕме тытăннă. Хальхи вăхăтра Етĕрне ял тăрăхне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Чăрăшкасси (Шупашкар районĕ, Çырмапуç ял тăрăхĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Чăрăшкасси (пĕлтерĕшĕсем) статьяра вулăр. Чăрăшкасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Вознесени, Куйбышев, Улăх, ХI-мĕш Пилĕкçуллăх урамсем.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Эмине Йылмаз
Эмине Йылмаз Джейлан (турккăла: Emine Yılmaz Ceylan), — чĕлхе тĕпчевçи, тюрколог, Хаджетеппе Университетĕнчи вĕрентекенĕ, чăваш чĕлхи ăсчахĕ. Константин Иванов çырнă Нарспи поэмине куçараканĕ.
Пурнăçĕ
1962 çулхи авăн уйăхĕн 13-мĕшĕнче Трабзон хулинче çуралнă.
Ӗçĕсем
Хаджетеппе Университетĕнче доцент пулса ĕçлет. Уйгур, туркмен, чăваш тата ытти тĕрĕк чĕлхисене тĕпчет.14 кĕнеке çырнă. 35 тĕпчекен статья, 10 энциклопеди валли пайсем çырнă.
Нарспие куçарни
2007 çулта Турцире, Турккă чĕлхи коммисийĕ (Türk Dil Kurumu) К. Иванов çырнă Эмине Йылмаз куçарнă «Нарспи» поэмине турккăпа чăваш чĕлхипе пичетлесе кăларнă. Кĕнекере турккăлла çырнипе пĕрле чăваш оригиналне икĕ орфографипе, кириллицăпа тата латиницăпа вырнаçтарнă.
Чăрăшкасси (пĕлтерĕшĕсем)
Чăрăшкасси:
Хальмер-Вож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Юкио Мисима
Юкио Мисима (яп. 三島 由紀夫, Мисима Юкио), чăн ячĕ Кимитаке Хираока (яп. 平岡 公威, Хираока Кимитаке) — чаплă яппун çыравçи, драматург. 1925 çулхи кăрлачăн 14-мĕшĕнче Токио (Япони) хулинче çуралнă. 1970 çулхи чӳк уйăхĕн 25-мĕшĕнче вилнĕ.
Пурнăçĕ
12 çулччен Кимитаке чирлĕ çитĕннĕ, Натсуко кукамăшĕ патĕнче пураннă. Кукамăшĕ ăна тулаш тĕнчерен уйăрса, çирĕп аристократи йăлисене пăхăнтарса ӳстернĕ, çакă вара пулас çыравçă чунĕнче сумлă сĕм хăварать. Тантăшĕсенчен уйăрнине пула Кимитаке калаçура хĕрарăм евĕр пуплеме тытăнать. Кабукипе но ӳнерĕсем ăна илĕртеççĕ, Кёка Изуми пултарулăхне килĕштерет, çаплах прозăпа театăрпа кăсăкланас туйăм çуралать. Мисима кĕнеке нумай вулать. Ятарлă шкулта вĕренĕве чи лайăх паллăсемпе вĕçлет, Япони императоре аллинчен кĕмĕл сехете илме тивĕçет.
Ачалăхĕ (1925 — 1940)
left|thumb|Мисима, ача чухне. Ака уйăхĕ, [[1931 çул]] Юкио Мисима 1925 çулта кăрлач, 14 Азуса Хираока патшалăх чиновникĕн çемйинче çуралнă. Унăн амăшĕ Шизуэ ятла пулнă. Мисима ашшĕ, Токио императорăн университетĕнче юридици факультетĕнчен питĕ çӳллĕ паллăсемпе вĕренсе тухнă, хыççăнах çӳллĕ шайри чиновниксем валли патшалăх экзаменне тытнă, анчах та çынсем пĕр-пĕрин хушшинчи курайманлăх пирки тата интригăсене пула Финансă министерствине куçас вырăнне Ял, вăрман тата пулă хуçалăх министерствине ĕçе кĕнĕ. Вăл кунта Японин пулас премьер-министрĕ Нобускэ Киси те ĕçленĕ. Аслă ывăлĕ Кимитаке хыççăн 1928 çулта çемйере кĕçĕн йăмăкĕ Мицуко, 1930 çулта пиччĕшĕ Чиюки çуралнă. Мисимăн аслашшĕ Кăнтăр Сахалинăн кĕпернетĕрĕ пулнă.
Вăрçă тапхăрĕнчи (1941 — 1945) çамрăклăх
Ашшĕн çирĕп кăмăлне сума сунса, Мисима Токио университечĕн юридици факультетне вĕренме кĕнĕ, нимĕç правине тинкерсе тĕпченĕ. Ку вăхăта çыравçăн чун кăмăлĕ нимĕç романтисăм юхăмĕпе аташнă, каярахпа ĕнтĕ çак хăвал туртăмĕпе вăл Томас Манн хайлавĕсен, Фридрих Ницше философийĕн илемлĕхĕпе тарăннăн паллашнă. Çурла, 15, 1945 çулта Япони капитуляци йышăннă —çакăнпа Лăпкă океанри вăрçă вĕçленнĕ. Ку хурлăхлă самантра чылай çын сарăмсăр хăйсем çине ал хунă, вĕсем шутĕнче çурла, 19 Малайзире лейтенант, вăрçăччен литературă критикĕ, Земей Хасуда, пăшалпа перĕнсе вилнĕ. Мисима чун-хавалтан ăна вĕрентӳçи вырăнне хурса ăмсаннă пулнă. Юпа, 23 тиф амакĕпе тертленсе 17 çулхи йăмакĕ — Мицуко — куçĕсене ĕмĕрлĕхех хупать. Çак вăхăтрах Мисима хăйĕн пĕрремĕш юратăвĕпе — Кунико Митани уйрăлнă. Кунико ашшĕ япони патшалăх дипломачĕ — Таканобу Митани, пиччĕшĕ — Макото Митани — Мисимăн чи çывăх юлташĕ пулнă. Кайран Кунико банкра ĕçлекен çынна качча тухать, Джунда Аюгава япун усламçин аккăшĕ пулать. Кунико тата Макото Митани «Питлĕхĕн çылăх каçарттăвĕ» романĕнчи Соноко тата Кусано сăнарĕсенче шăранса тухаççĕ.
Литературăна пуçăнни, «Питлĕхĕн çылăх каçарттăвĕ» (1946 — 1951)
1946 çулта Мисима Камакуру вырăнĕнче пурăнакан япун литературин паллă классикĕ Ясунари Кавабата патне каять, хăйĕн «Паха пирус» тата «Вăтам ĕмĕрсем» калавĕсен алçырăвне кăтартать, пичетлеме пулăшу ыйтать. Кавабата çав вăхăтра Камакура вулавăшĕнче паллă çын пулса ĕçленĕ, «Паха пирус» калав çывăх вăхăтрах Танай «Çын» (яп. 人間?) журналра пичетленсе тухнă. Мисима хăйĕн ĕмĕрĕн вĕçичченех Кавабатăна хăйĕн вĕрентӳçĕ вырăнне хурса хисепленĕ (ăна вăл Кавабата-сан тесе ятпа хисепленĕ). Çав çултах «Гунзо» журналра Мисимăн «Тинĕс сăмсахĕ çинчен» калавĕ çут тĕнчене тухать. Мисима 1947 çулхи кăрлачра Осаму Дазайпа Кацуичиро Камей пуçтаракан пухусене çӳрет. Каласа панă май, пĕррехинче Дазай пултарулахĕ килĕшменни пирки Мисима ытла та тӳррĕн пĕлтерет. Дазай, хăйне çакăн пек чарсăр палăртнипе тĕлĕнсе кайнăскер, Мисимăна çапла: «Кунта килетĕн пулсан, эсĕ манăн кĕнекесене кăсăкланмасăрах вуламастăн пулĕ», — тесе яваплать. Ун чухнех çавăнта пулнă Казуо Нохара Дазай сăмахĕсене çапла та юптарса парать: "Килĕшмест пулсан, малашне эс кунта ан çӳре". 1947 çулхи юпа уйăхĕнче Мисима Токио университечĕн юридици факультетĕнчен вĕренсе тухать. «Япони промыçлă банкне» (яп. 日本勧業銀行?) ĕçлеме кĕме тăрăшать, экзамен тытать, анчах Мисимăна сывлăхĕ начартарах тесе илмеççĕ. Çавах, çак ăнăçсăрлăхпа ӳкенмесĕр, патшалăх квалификаци экзаменне тытать. Мисима пĕр кана император кил-çурчĕн Министерствинче ĕслет, каярах ашшĕ сĕнĕвĕпе Финанс министерствине куçать. Чиновник вырăнче пулсах, вăл литературă ĕçĕпе те хастар тăпăçланать. Мисима хăйĕн пĕрремĕш пысăк, «Вăрă» ятлă ӳнер хайлавне пичетлесе кăларать. Çак вăхăтрах вăл Фусао Хаяси çыравçăпа паллашать. 1948 çулта Мисима «Паянкухи литературă» литературă пĕрлĕхне кĕрет. «Кавадешобошинша» кĕнеке пичетлĕвĕн тĕп редактăрĕ Казуки Сакамото ыйтнипе роман çырма пуçлать, анчах та вăй-хал пĕтсе çитнипе чукун çул çине ӳкет, аран çеç пуйăс айне пулса вилесрен çăлăнса юлать. Çакăн хыççăн 1948, авăн уйăхĕнче Мисима финансă Министерствинчен ĕçрен тухса каять — хăйĕн пĕтĕм вăй-хăватне вара литературă ĕçченлĕхне çеç парать. 1949 утă «Питлĕхĕн çылăх каçарттăвĕ» романĕ пичетленсе тухать. Роман гомосексуалисăма çырса кăтартнăшăн пĕр енчен сенсациллĕ пулать, тепĕр енчен — критиксем ăна питĕ мухтаççĕ, çапла вара Мисима Японин литературă элитине кĕрет. «Питлĕхĕн çылăх каçартăвĕ» хыççăн «Юрату ăнтăлăвĕ» (1950) тата «Чарăвлă киленĕçӳсем» (1951) çута тухаççĕ. «Чарăвлă киленĕçӳсем» роман тăрăх Тацуми Хиджиката 1959 çулта çав ятлах спектакăль лартать, çакна вара буто ташши çуралнипе çыхăнтараççĕ. Чылай ĕçĕсене сценă çинчен кăтартнине пула Мисима вăрçă хыççăнхи япун литературин пуçлăхĕ пулса тăрать. 1951, раштав — 1952, çурла вăхăтĕнче ашшĕ пулăшнипе «Асахи симбун» хаçатăн ятарлă корреспонденчĕ пулса Мисима çут тĕнче тавра çулçӳревне каять.
Ӳт-пӳпе чун хăвал урăхлатăвĕ тата «Ылтăн хăрам» (1952 — 1957)
Çут тĕнче тавралла çулçӳревĕ Мисимăшăн питĕ уçăмлă пулса тухнă, вăл унта пĕтĕм чун-чĕрипе, кĕлетки-ӳт-тирĕпе хĕвел çути пархатарне çĕнĕрен тепĕр хут туса илет, çак çĕнĕлĕх ĕнтĕ малашне унăн литературă ĕçĕсене палăртса ярать. Японие таврăнсан, 1955 çултан пуçласа вăл хăйĕн ӳт-пӳне урăхлатма тытăннă, бодибилдингпа хăтланать. Çав вăхăтрах Мисима, классикăллă япун литературин йăлипе кăсăклана (уйрăмах ăна Мори Огай пултарулăхĕ илĕртнĕ), хăйĕн çыру стильне те улăштарать. Çакăн пек ик енлĕ улшăнăвĕ (Мори Огайпа Томас Манн вăйăмĕсемпе Мисимăн çыру тĕкĕ айĕнчен «Ылтăн кермен» роман (1956) шăранса тухать. Роман тĕпне Кинкакуджи хăрамне çамрăк монах çунтарса янине хурса эрешленĕ. «Ылтăн храм» çыравçăн пултарулăхĕн тӳпи пулса тăрать, япун литературин тĕнчере чи вуламăшлă кĕнеки шутланать. Çак çулсем Мисима ĕçĕсемшĕн пархатарлă тапхăр пулать. Малтан вăл Камисима утравĕн (Миэ префектури) çутçанталăк сăнлăхĕ илемлĕхĕнче «Дафнис тата Хлоя» грек классики çийĕн «Шыв çаппи шавĕ (Шум прибоя)» (1954), хыççăн «Тăсăлу çуркунне» (1956) тата «Чӳхĕннĕ ырăлăх» (1957) романĕсем бестселлерсем пулаççĕ. Вĕсенчен чылайăшĕ çав тери чапа тухаççĕ, кинофильмсем çапса кăлараççĕ. Мисима япун литературин паллă çыравçи пулса тăрать. Çав хушăрах, хăйĕн темĕн тĕрлĕ талантне кăтартса, Мисима драматурги жанрĕпе тăрмашма тытăнать, Но театăрĕ валли çырать, кайран, «Бунгакуза» театăрĕнче хăйĕн пьесисене лартса кăтартать, хăй те спектакăлĕсенче вылять.
«Кĕко килĕн» (1958 — 1964) тĕнчеллĕ чаплăхĕ» (1958 — 1964)
1959 çулта çута «Кĕко килĕ» роман тухать, ăна хатĕрлесе çырма икĕ çула яхăн каять. Ăна автор «Ылтăн хăрам» романне тепĕр енлĕ кăларас тесе ĕмĕтленнĕ: «Ылтăн хăрамра» пĕр çыннăн ăшĕнчи тĕнчине тĕпчесе кăтартнă пулсан, «Кёко килĕн» тĕпĕ паянкунхи тапхăрăн ыйту тупсăмĕ пулать. Литературă критикĕсен шухăшĕсем çакăн пирки уйрăлса каяççĕ: Такео Окуно ĕçе чăн шедевр вырăнне хунă, Кен Хиранопа Джун Это «Кĕко килĕ» путланнă тенĕ. Çитĕнӳсемпе ачашланса кайнă Мисимăн, хăйĕн литературă ĕçĕнче чун хура тăвăллăхне те тӳсме тивет.
Çапах та, Мисима аллисене усса ямасть. Вулакансем «Кĕко килĕ» хыççăн «Ӗçкĕ-çикĕ хыççăн» (1960), «Япшар çăлтăр» (1962), «Пурçăн тата витĕркурăмлăх» (1964) романсемпе повеçсем, «Вунă пин иенă хакĕллĕ Сенбей» (1960), «Аттелĕх» (1961), «Хĕç» (1963) новеллăсем, «Розăсемпе аскăнчăксем» (1958), «Тропик йывăçĕсем» (1960), «Хавас кӳрекен Кото» (1963) пьесăсем тата ытти çыру ĕçĕсем пичетлесе кăларать.
Мисима харпăр пурнăçĕнче те улшăнусем пулаççĕ. 1958 çулта вăл япун ӳнерçин Ясуши Сугияма хĕрне — Йоко Сугиямăна качча илет.
1962 çул тĕлнех Мисима «Илпек тинĕсĕ» тетралоги çырассине шутласа хунă, 1963 çулта çĕнĕ скандал, кун чухне «Кото, приносящее радость» пьеси тавра. Пьесăна «Бунгакуза» ытла политикăлани пирки театăра ертсе пыракансем лартма хирĕç пулнă: çакăн пирки Мисима тата театăрăн 14 паллă артисчĕ «Бунгакузăран» тухса кайнă. Анчах, «Кото, приносящее радость» тата Мисимăн ытти ĕçĕсем пур енĕпе те хăй тапхăрĕн ăс-тăнĕпе килĕшӳллĕ пулнă. Ун чухне япунсем америкăпа çырнă хăрушсăрлăх хучĕн йĕркисене хирĕçлесе кар тăнă.
«Питлĕх пĕрлĕхĕ» тата «Илпек тинĕсĕ» (1965 — 1970)
1965 - 1967 çулсенче «Илпек тинĕсĕ» тетралогин пĕрремĕш пайĕ — «Çурхи юр» кĕнекинче буддисăм концепцийĕ çыннăн çĕр çинче пур пулнин тавра çаврăнашкăллине кăтартать. Ку ĕçе Мисима хăйĕн пурнăçĕн асла ĕç вырăнне хурать. Çав çултах «Маркиз де Сад» пьесă пичетрен тухать. Мисимăна пурнăçĕн юлашки тапхăрĕнче темиçе хут та литературă Нобель премине илме тивĕçтересшĕн пулнă.
Çак çулсенче Мисима «Аттелĕх» (1965) çырать, театăрта (хăйĕ те тĕп сăнарне уçса вылять) лартать, «Паттăр чунĕсен сассисем» (1966) тата «Ыткăн утсем», «Илпек тинĕсĕ» романăн иккĕмĕш томĕ (1967-1968), çаплах та ытти ĕçĕсем те куçа çитеççĕ.