cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чебык (Кайрак ял тăрăхĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Уляй
Уляй — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Сухайля юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Сергиев Посад
Сергиев Посад - Сергиев Посачĕ районĕн администраци вырнаçнă хули.1337 çулта никĕсленĕ, хула ятне 1919 çулта панă.Мускав облаçĕнче вырнаçнă.Мускавпа Сергиев Посад хушши 52 çухрăм.Хула лаптăкĕ : 30,88 км², пĕтĕмпе 105,8 пин çын пурăнать ( 2010 ).Сергиев Посад Ылтăн çĕмĕ хушшине кĕреть.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн хулисем
Семёнов
Семёнов, — вырăс Семён ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Хушаматсем
Чарлăк йышшисем
мини|Чарлăк йышшисем Чарлăк йышшисем (лат. Laridae) — Шăхран евĕрлисен ушкӑнӗн вӗҫен кайӑксен йышӗ.
Вуламалли
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Шăхран евĕрлисем Категори:Тинĕс вĕçен кайăкĕсем Категори:Чарлăк йышшисем
ru:Категория:Чайковые
Пушкăрт (Етĕрне районĕ)
{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
Пушкăрт (Малое Карачкино), — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Пушкăрт ял тăрăхне кĕрет. Пушкăрт ялĕн калаçăвĕ пирки чăвашла Википедире  ятарлă статья пур.
Тавралăхĕ
Ял Кожвашка юханшыв хĕрринче, Сăртан 20 çм вырнаçнă, кунтан Шупашкара çитме 68 çм, Етĕрне хулине çитме 38 çм.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 401 çын, çав шутра 192 арçын, 209 хĕрарăм пурăннă.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Лыатывис
Лыатывис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 403 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Тюменяк
Тюменяк — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1046 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452772, ОКАТО кочĕ — 80251870001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Мичиган
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 250 941 км2.
Каçăсем
Категори:Мичиган Категори:АПШ штачĕсем
Бикшик
Бикшик — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 282 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452354, ОКАТО кочĕ — 80243830004.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Коннектикут
Коннектикут — АПШ çурçĕр-тухăçĕнчи штачĕ, Çĕнĕ Англи шутне кĕрет. Администрацийĕ Хартфорд (Коннектикут) хулинче вырнаçнă. Пысăк хули — Бриджпорт. Халăх йышĕ — 3,406 млн çын (29-мĕш вырăнта; 2000).
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 14 371 км2.
Кăнтăр енче штат территорине Лонг-Айленд-Саунд кӳлмек шывĕ çăвать, анăçра Коннектикут Нью-Йорк штачĕпе, çурçĕрте — Массачусетспа, тухăçра — Род-Айлендпа чикĕ тытать. Штат лаптăкĕ — 14,371 çм² (48-мĕш вырăнта).
Каçăсем
Категори:Коннектикут Категори:АПШ штачĕсем
Урал-Лука
Урал-Лука — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Куркатау юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Кичерла
Кичерла - Хура Пасна юханшывĕн сулахай юппи. Улатăр районĕнчи Шумы ялĕ патĕнче пуçланать, Суйкăн ялĕнчен кăнтăрарах Хура Паснана юхса кĕрет.
Урал-Лука
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Кичерла
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем] :
Троцкий Лев Давидович
Лев Давидович Троцкий (чăн ячĕ — Лев (Лейба) Давидович Бронштейн) (7 чӳк — çурла, 21 августа 1940) — раççей тата тĕнче революции юхăмĕн ĕçченĕ, марксисăмăн ĕçлĕхçи тата теоретикĕ. 1917 ç. Октябрь революцине ертӳçисенчен пĕри, Совет патшалăхне никĕс хураканĕсенчен пĕри. Коминтерна никĕслекенĕсенчен пĕри, Коминтерн Исполкомĕн юлташĕ. Пĕрремĕш совет правительствинче — ютçĕр ĕçĕсен наркомĕ; 1918—1924 çулсенче — çарпа тинĕс ĕçĕсен наркомĕ. 1923 çултанпа — партин  сулахай оппозицийĕн ертӳçи. ВКП(б) Политбюро юлташĕ. 1927 ç. пур ĕç вырăнĕсенчен те кăларса янă. 1929 ç. СССР тулашне кăларса янă. НКВД агенчĕ Мексикăра 1940 çулта вĕлернĕ.
Кичерла
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Троцкий Лев Давидович
Пĕрремĕш эмиграци
thumb|Троцкий Иркут кĕпернинче. 1900
Ӗçĕсем
[http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotm083.htm На историческом переломе. Балканские войны]
Каçăсем
Категори:Чӳкĕн 7-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1879 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 21-мĕшĕнче вилнисем Категори:1940 çулта вилнисем Категори:Раççей политикĕсем Категори:Политик-эмигрантсем Категори:Раççей революционерĕсем Категори:Главы военного ведомства СССР Категори:Марксистсем Категори:Троцкисăм Категори:Большевиксем Категори:Меньшевиксем Категори:Сулахай оппозици Категори:ССКП ТК Политбюро юлташĕ Категори:Вĕлернĕ политиксем Категори:Раççей троцкисчĕсем
Кивĕ Ирчемес
Кивĕ Ирчемес, — Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Истори
Малтан Кăрмăш уесне кĕнĕ. 1920 çулхи авăн уйăхĕн 7 хыççăн 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕме пуçланă. Малтан Кăрмăш вулăсне кĕнĕ, 1918 çулхи пуш уйăхĕн 19 хыççăн Турхан вулăсне кĕме пуçланă. 1925 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче яла Хĕрлĕ Чутай вулăсне кĕртнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Хĕрлĕ Чутай районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Çĕмĕрле районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăтчен Хĕрлĕ Чутай районне кĕрет.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Пушкино
Пушкино - Пушкин районĕн администрацийĕ вырнаçнă хула. 1499 çулта никĕсленĕ, хула ятне 1925 çулта панă. Мускав облаçĕнче вырнаçнă. Мускавпа Пушкино хушшинче 22 çухрăм. Хула лаптăкĕ 22 км², пĕтĕмпе 98,2 пин çын пурăнать (2009).
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн хулисем
Хĕресчен вăрçи (пĕлтерĕшсем)
Хĕресчен вăрçи е хĕресчен пăлхавĕ — çĕр ĕçченĕсем улпутсене хирĕç пăлханни, анлăшĕпе пĕтĕм патшалăха ярса илекен граждан вăрçи.
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Хула
мини|Хула Хула, — халăх пурăнакан вырăн. Унта пурăнакан çынсене хула çыннисем теççĕ. Тĕпрен илсен хуласенче уй-хир ĕçĕпе пурăнмаççĕ, промышленноçра, тĕрлĕ учрежденисенче вăй хураççĕ.
Статистика
1900 çулта хуласенче 14% пурăннă, 2000 çулта 47% вара çитнĕ. 1994 çул пуçламăшĕнче Раççейре хулла çыннисен йышĕ 108,5 млн. çын пулнĕ, е 73% пĕтĕм пурăнакан халăхран.
1950 çулта миллион ытла пурăнакан çын шутне 83 хула кĕнĕ, 2000 çулта вара — 411. 2000 çулта 10 млн. яхăн пурăнакан хуласем шутне 18 хула кĕнĕ, 2005 çулта вĕсен йышĕ 20 çитнĕ.
Европăра хула халахĕн 50 % пĕчĕк хуласенче пурăнать (5—10 пин çын), 25 % — вăтам хуласенче (10—250 пин çын), 25% — пысăк хуласенче (250 пин çынран ытла).
Хула мĕнрен тăрать
Хуласем пĕр пĕринпе çулсемпе çыхăннă, вĕсем тăрăх транспорт çӳрет. Хулари çулсенчен урамсем пулаççĕ.
Асăрхамалли
Категори:Хула Категори:Пурăнан вырăнсем
Чăваш Хăлатки
Чăваш Хăлатки (Чувашская Кулатка) — Чĕмпĕр облаçĕн Кивĕ Хăлатка районĕнчи ял, нумайрах чăвашсем пурăнаççĕ. Ку пурăнмалли вырăн — районти пĕртен-пĕр чăваш ялĕ мар: истори тĕлĕшпе те, хальхи тăрăм енĕпе те.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕКатегори:Чĕмпĕр облаçĕн Кивĕ Хăлатка районĕн ялĕсем
Солёная (Кубанка юппи)
Солёная (Кубанка юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Кубанка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Кубанка юпписем
Куславкка (Етĕрне районĕ)
Козловка, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 199 çын, çав шутра 95 арçын, 104 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Вирджини
Вирджини, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Ричмонд (Вирджини) хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 110,862 км2.
Каçăсем
Категори:Вирджини Категори:АПШ штачĕсем
Лыа-Ю
Лыа-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Адзьва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 316 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 64 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Агиртамак
Агиртамак — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 581 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452756, ОКАТО кочĕ — 80251870002.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Минзитарово
Минзитарово — Пушкăрт Республикин Иглин районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 503 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452417, ОКАТО кочĕ — 80228870001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглин районĕ
Алтайсем
Алта́йсем — тĕрĕк халăхĕ. Ытларахăшĕ Алтай Республикинче пурăнать.
Ячĕ
1917 çулчен вырăс чĕлхинче халăха «алтай тутарĕсем» тата «алтайсем» тенĕ.
Бутяков Сергей Николаевич
Бутяков Сергей Николаевич - Совет Союзĕн Паттăрĕ, , , танкист, кĕçĕн лейтенант, чăвашсенчен пĕрремĕш Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне тивĕçнĕ.
Кун-çулĕ
1916 çулхи авăнăн 28-мĕшĕнче хальхи Куславкка районĕнчи Анат Шуршу ялĕнче çуралнă.
Ачалăхне Звенигово хулинче ирттернĕ. 6-мĕш класс хыççăн ФЗУ шкулĕнче тимĕрçĕ ăсталăхне алла илнĕ.
1937-мĕш çулта Хĕрлĕ Çара хĕсмете чĕннĕ, танк шкулне вĕренме лекнĕ. Кайран 50-мĕш перевçĕ дивизин 398-мĕш танк полкĕн танк командирĕ пулса тăнă.
Тухăç Беларуçине ирĕке кăларнă кампанине хутшаннă.
Совет-финн вăрçинче Карел пымакĕнчи çапăçусене хутшăнса Маннергейм йĕрне татса каçнă чухне палăрнă.
1940-мĕш çулхи нарăсăн 11-мĕшĕнче Бутяковăн танкĕ малтисен хушшинче 48.5 тӳпемне вирхĕнсе çитнĕ. Механик-водитель амансан унăн вырăнне ларса атакăна малалла тăснă. Финн салтакĕсем танка персе çĕмĕрсен, аманнă пулсан та, танк хускалайманнине шута илмесĕр, тăшман еннелле тупăран тата пулеметсенчен пенĕ. Тăшманăн тепĕр снарячĕ лексен танка çулăм хыпса илет, пĕтĕм экипаж паттăррăн вилет.
Каçăсем
Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Авăнăн 28-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1916 çулта çуралнисем Категори:1940 çулта вилнисем Категори:Нарăсăн 11-мĕшĕнче вилнисем
Мозен (Люцерн)
Мозен (Mosen LU) — Швейцарири (унчен коммуна пулнăскер) ял, Люцерн кантонĕнче вырнаçнă. 384 çын (2007) пурăнать. Официаллă код — 1035. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Гельфинген, Речвиль, Хемикон, Мюсванген тата Зульц коммунисемпе пĕрле Хицкирх коммунине (Хохдорф тăрăхĕ) кĕртнĕ.
Алентей Василий Степанович
Алентей Василий Степанович (паспортра: Алендеев), (1919 çулхи юпа уйăхĕн 16-мĕшĕ, Çĕрпӳ уесĕнчи (халĕ Вăрмар районĕ) Кĕтеснер ялĕнче çуралнă. 1989 çулхи пуш уйăхĕн 15-мĕшĕ Шупашкар хули, Чăваш АССР, РСФСР, СССР) — чăваш прозăçи.
Мозен (Люцерн)
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Алентей Василий Степанович
СССР ÇП пайташĕ (1958 ç-па), Чăваш АССР халăх çыравçи ( 1983 ç-па). Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1 тата 2 степеньлĕ орденĕсене тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Горький хулинчи Аслă парти шкулĕнчен вĕренсе тухнă. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. Литературăри ĕçсемшĕн Халăхсен туслăхĕн орденне тивĕçлĕ пулнă.
Шкулта ачасене пĕлӳ панă. Район хаçачĕн редакторĕ вырăнĕнче вăй хунă, Чăваш кĕнеке издательствин тата «Тăван Атăл» журналăн редакторĕ пулса ĕçленĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн пичĕтленсе тухнă кĕнекисем:
Вырăсла çак кĕнекесем тухнă:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш халăх çыравçисем
Кĕтеснер
Кĕтеснер, — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1926 çулхи юпа уйăхĕн 29 тарин Арапуç вулăсне кĕнĕ, кайран вара, районсене туса хуриччен, Вăрмар вулăсĕнче тăнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрмар районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
Илем Илле
Илем Илле (чăн ячĕ Семёнов Илья Семёнович), — чăваш сăвăçи. 1923 çулта Канаш районĕнчи Кивĕ Шелттем ялĕнче çуралнă. 1943 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Пурнăçĕ
Канаш педагогика училищинче ăс пухнă. Кайран ачасене шкулта вĕрентнĕ. Сăввисене районта тата республикăра тухса тăракан хаçатсенче пичетленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем
Мэн (штат)
Мэн, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Огаста (Мэн) хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 86 542 км2.
Каçăсем
Категори:Мэн Категори:АПШ штачĕсем
Пăятам
Пăятам - упăшкан ашшĕ
Категори:Тăванлăх
Свекор
Урзай
Урзай — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Киязы юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Райман (Туймаçи районĕ)
Райман — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 949 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452752, ОКАТО кочĕ — 80251870004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Камей
Камей — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 771 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452331, ОКАТО кочĕ — 80243835001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Пăяхам
Пăяхам - упăшкан пиччĕшĕ
Тамис-Дон
Тамис-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Ардон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Каçăсем
Категори: Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Ардон юпписем
Лыаю (Косью юппи)
Лыаю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сылтăм çыранĕпе 132 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Германири Хĕресчен вăрçи
мини|справа| [[Кете Кольвиц, Çава хăйрани, «Хĕресчен вăрçи» ярăмран]] Германири Хĕресчен вăрçи (чикĕ леш енче «Хĕресчен вăрçи» тени йăлана кĕнĕ, der Deutsche Bauernkrieg) — 1524-1526 çулсенчи Тĕп Европари халăх пăлхавĕ, чи малтанах, Сăваплă Рим импери тăрăхĕнче пынă.
Каçăсем
Категори:Истори Категори:Вăрçăсем Категори:Истори тапхăрĕсем
Вăхăт (пĕлтерĕшсем)
Вăхăт:
Тата ытти те.
Категори:Вăхăт
Вăтаяль (Тăвай районĕ)
Вăтаяль, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 285 çын, çав шутра 144 арçын, 141 хĕрарăм пурăннă.
Вăтаяль, — Чăваш Республикин Тăвай районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен ял Çĕрпӳ уесĕн Тăвай вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ Канаш районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Тăвай районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Канаш районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Тăвай районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Ĕçкей
Ĕçкей - упăшкан пиччĕшĕ
Христиани Ирĕклĕ Хула
Христиани (Христиани Ирĕклĕ Хула) — дансен Копенгаген тĕп хулин Христиансхавн районĕнче вырнаçнă кăштах хăй тытăмлă, официаллă мар «патшалăх ăшĕнчи патшалăх». Христиани, дан влаçĕсем хирĕçле пулсан та, Данире çурма официаллă статуслă тата кăшт хăй тытăмлăхлă шутланать.
Çырса кăтартни
Христиани хăй Копенгагенăн кварталĕ пулать, унта икĕ çĕрте çеç кĕме пулать. Кĕрĕвĕсенче пысăк чулсем хунă, пĕрре çеç мар вĕсене правительство хушнипе илсе хунă, анчах та Христиани çыннисем каялла тавăрнă.
Пĕрмай пурăнан халăх йышĕ 1000 яхăн çын, хăна çурчĕсем, ресторансем, кафе, лавккасем, вăтам шкул пур. Христианире çутçанталăкри темиçе шыв усравĕ пур.
Христианире пурăнакансем Дани саккунĕсенчен уйрăм харпăр саккунĕсене тытса пыраççĕ. Вĕсен хушшинче: автомобиль тытма, вăрлама юрамасть, йывăр наркотикпа, çулăмпа перекен пăшалпа бронежилетпа усă курма юрамасть.
Христиание тупмалли ориентир — çӳллĕ туруллă тата винт пусмиллĕ Çăлавçă Чиркĕвĕ.
Кун-çулĕ
Христиани 1971 çулта йĕркеленсе кайнă, ун чухне хиппи ушкăнĕ Копенгагенри пăрахса хăварнă çар казармисене саккунсăрах вырнаçнă. Христиани кун-çулĕнчи паллă çыннисенчен пĕри анархистсен хаçатĕнче ирĕклĕ хула пирки хыпарланă Якоб Лудвигсен (Jacob Ludvigsen).
Христианин легальлĕ статусне тăсăлу вăхăт палăртман пулнă, влаçсем пĕрре çеç мар казармăсене тасатасшăн тăрăшнă, анчах та ăнăçусăр. Каярах, тепĕр хушă Христиание байкерсен ушкăнĕ контроллесе тăнă.
1995 çулта Христианире пурăнакансем казарма харпăрçипе — Данин Хӳтĕлев министерстипе — килĕшӳ хутне çырса, налук тӳлеççĕ.
2002 çулта правительство урамра пĕр пытанмасăрах гашиш сутнине тиркевленĕ хыççăн Христианири сутăçсем хăйсен ларĕсене вăрçă стилĕпе майлаштараççĕ. 2004 çулта стендсене кунта пурăнакансем Ирĕклĕ Христиани пултăр тесе хăйсемех çĕмĕрсе тăкаççĕ. Сыхланса юлнă пĕр стендне сутăн илсе Дан наци музейне кĕртсе лартнă.
2000-мĕш çулсенче правительство Ирĕклĕ Хулана пĕтерес хăтланусене хĕртсе пырать. Полици кулленех «тасатса» тăрать, çынсене ареслет. 2004 çулта дан правительстви Христиани пĕрлĕ харпăрлăхпа усă куракан ушкăн мар теекен L205 саккуна йышăнать. Çак саккунпа татăçуллă Христианин мĕнпур халăхĕ кашни хăй индивидуум шутланать, харпăрлăх туянма тивĕç пулать. Çакна пула христиани çĕрне сутма ирĕк тухать.
2011 çулхи нарăс уйăхĕнче Дани Аслă сучĕ Христиани сквоттерĕсен кварталне пĕтерме шутласа хурать. Çак йышăнупа, сквоттерсен халĕ пурăнан вырăнсене тытса тăма право çук, кунти çĕр патшалăх харпăрлăхĕ пулать. Ака уйăхĕнче полицейскисем наркотик сутăçсене шыраса унта рейд ирттернĕ. Христиани халăхĕ полици ĕç-пуçĕпе килĕшмен. Йĕркелĕх сыхлавçисем çине чулсем, пуш кĕленчесем пеме тытăннă, кĕçех урамсенче баррикадăсем çĕкленнĕ. Хирĕçле полици куççуль юхтару газĕпе пĕçертет.
2011 çулхи çурлан 15-мĕшĕнче BBC пĕлтернипе Христиание влаçсем çурма автономи статусĕпе тивĕçтернĕ. Çĕнĕ саккунпа килĕшӳллĕ Христианире пурăнакансем çĕре хăй хакĕнчен йӳнĕрех туянма пултарнă, ытти çĕрне патшалăх арендăна парать.
Каçăсем
Категори:Данири пурăнан вырăнĕсем Категори:Коммунăсем Категори:Сквотсем Категори:Виртуаллă патшалăхсем
Ерменеев Виктор Иванович
Кун-çулĕ
1925-мĕш çулта Сапаккел ялĕнче (хăшĕсем Эврел ялĕнче теççĕ) çуралнă. 7 класс пĕтернĕ, колхозра ĕçленĕ. 1942-мĕш çулта Хĕрлĕ Çара чĕннĕ, 1943-мĕш çулта Ленинград фронтне оруди командире пулма янă. 1944-мĕш çулхи çар малалла пынă чухне полк 46-мĕш Луга стрелоксен дивизине сыхланă, малтан Псков еннелле, кайран Выборг патне куçарнă.
20.06.1944 колонна Тинĕсçум шоссепе пынă чухне гитлер авиацийĕ тапăнсан Ерменеев сержант тăшманăн 3 самолетне персе антарнă. Çак çапăçушăн ăна орденпа чысланă. 1944-мĕш çулхи чӳк уйăхĕнче ăна Совет Союзĕн Паттăрĕн ячепе чысланă. Ермĕенеев çапăçусемпе Берлин таранах çитнĕ, çĕнтерӳ кунне Стендаль хулинче кĕтсе илнĕ. Вăрçа хыççăн тăван ялне таврăннă, колхозра ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:1925 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1986 çулта вилнисем Категори:Утăн 14-мĕшĕнче вилнисем
Çӳçсем (фильм)
«Çӳçсем» (Hair) — «Çӳçсем» мюзиклăн киноверсийĕ. Ачасене ашшĕ-амăшĕпе пĕрле пăхма сĕннĕ.
Сюжет
60-мĕш çулсен вĕçĕнче, хиппи юхăмĕн хĕрӳ тапхăрĕнче, çамрăк аскăнчаксен пĕр компанине — «чечек-ачасен» — провинцирен килнĕ каччă Клод лекет. Компани Водолей эра уявне ирттерет.
Çĕнĕ Йоркра, çакăнти ĕçсене фильмра кăтартнă, вăл пуян хĕре Шэйлăна савса пăрахать. Хĕрĕн пуçне çавăрма унăн пĕр каç кăна. Çкк ĕçре ăна хиппи компанийĕ — Бергер, Джинни, Вуф тата Хад — пулăшма пикенет, Клод çав хуушăрах гашиша, марихуанăна, ЛСД-на тутанса пăхать.
Хиппи хавассăн йăпанса пурăннă самантра американсен тепĕр çамрăккисене Вьетнамри вăрçă вут-кăварĕ хĕртет. Клода Вьетнамра вăрçма çар хĕçметне илсе каяççĕ, тусĕсем ăна курма çар базине çитеççĕ...
Парнесемпе палăртусем
1979 çулта Милош Форман «Давид» парнене «Ютçĕр режиссёрĕн чи паха ĕçĕ» категоринче, Галт МакДермонт «Чи паха саундтрек» категоринче тивĕçет. 1980 çулта Милош Формана «Сезар» кинопарнене туянма «Чи паха ютçĕр фильмĕ» палăртăва тăратнă, çаплах фильм «Ылтăн глобус» кинопарнере «Чи паха илемлĕ фильм (камит е мюзикл)» тата «Актёр — çулталăкри уçăм» (Трит Уильямс) категорисенче палăртнă.
Мюзикăлпа фильм хушшинчи уйрăмлăхсем
Оригиналĕнче Шейла Клода мар, Бергера юратса пăрахать. Мюзикл финалĕнче Бергер мар, Клод вилет.
Категори:АПШ мусăк фильмĕсем Категори:Милош Форман фильмĕсем
Кăташ
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 284 çын, çав шутра 135 арçын, 149 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Арканзас
Арканзас, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Литл-Рок хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 137 732 км2.
Каçăсем
Категори:Арканзас Категори:АПШ штачĕсем
Мюсванген
443 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1036’'.
Ывăлсем
Ывăлсем - упăшкан шăллĕ
Вăхăт
Вăхăт, — физикăпа философин тĕп ăнлавĕсенчен пĕри, уçлăх-вăхăт координчĕсенчен пĕри. Унăн тăрăхĕпе физика кĕлеткисен тĕнче йĕрĕсем иртеççĕ.
thumb|Вăхăта сăнама, тĕслĕхрен, [[будильникпа усă кураççĕ.]]
Философире — тавăрайманлă куçăм (пĕр еннелле кăна куçакан — иртнĕлĕхрен, хальлĕлĕх витĕр пуласлăха), кулленхи пурнăç ăшĕнче фактсем ятлă мĕнпур процессем.
Шутлав (метрологи) йĕркипе вăхăт ăнлавĕн иккĕ аспектне палăртнă:
Вăхăт пахалăхĕсем
Чи малтанах, вăхăтăн тĕлĕллĕх пур («Вăхăт сăнни» пăхăр).
.
Вăхăтăн тĕлĕллĕхĕ
Тепĕр енчен, хăшпĕр тĕпчевçĕсем урăхла калаççĕ.
Каçăсем
* Категори:Философи терминĕсем Категори:Физика виçисем Категори:Физикăн тĕпри ăнлавĕсем
Дамаск
Географи
Хула Барада шыв аял юхăмĕнче, вăл çичĕ юхăмсене пайланса кайнă çĕртре вырнаçнă.
Халăхĕ
2002 çулта хулара тата тулашĕнче 4 млн. яхăн çын пурăннă.
Истори
Дамаск — тĕнчери ватă хуласенчен пĕри, çынсем пурăнакан шĕкĕр хуласенчен чи ватти шутланать. Пĕрремĕш хут хула пирки пирĕн эрăччен 2500 çулта асăннă.
Орсе музейĕ
right|thumb|300px
Орсе́ е Орсэ, Орсе музейĕ е музей д’Орсе (Musée d’Orsay) — Сенăн сулахай çыранĕнче вырнаçнă Парисăн VII тăрăхĕнчи çырав тата хушма ӳнер музейĕ, 1848—1914 çулсем тапхăрĕн тĕнчери франци ӳнер çыравĕпе скульптурин  пуххи. Коллекцие импрессионистсемпе постимпрессионистсен ĕçĕсем никĕслеççĕ. Музей ĕçесен пухăвĕнче декор ӳнерĕн ĕçĕсем, фотографисемпе архитектура япалисем чылай.
Пĕрлехи хыпарсем
Музей куравĕсем виçĕ шайра, ӳнер пур тĕсĕсемпе (ӳнер çыравĕ, скульптура, архитектура, сĕтел-пукан, кино, фотографи, мусăк, оперăна ӳнер хайлани), хронологи йĕркипе вырнаçнă. Орсе музейĕ, çапла, Луврпа Жорж Помпиду Тĕпĕн хальхи ӳнер музейĕ хушшинчи вырăна йышăнать.
Орсе музейĕнче спектакльсемпе концертсем иртеççĕ. Çаплах кунта çулсерен кино çуралу фестивалĕ иртет. Килсе куракансем, уйрăмах вăхăтлă куравсемпе çыхăннă конференцисене тата çавра сĕтелсене пĕрмаях хушанма пултараççĕ.
Истори
Орсе музейĕ çав ятлă малтан чукун çул вокзалăн пулнă çуртĕнче тата çумĕнчи хăна çуртĕнче, Парисăн варринче Сена юханшывăн сулахай çыранĕнче, Лувртан шыв урлă, вырнаçнă. Вокзала проектлаканĕ — архитектор Виктор Лалу, ăна 1900 çулхи çавăн 28-мĕшĕнче хута янă. Вăл тĕнчери пĕрремĕш электрифициленĕ вокзал шутланать. Орсе Парис — Орлеан тĕлĕн куçăм йĕрне йĕркелесе тăнă. Анчах та 1939 çултанпа пуйăссем çак вокзалтан пачах тенĕ пекех куçма пăрахаççĕ.
1971 çулта çурта пăсса хума йышăнаççĕ. Ăраскала пула, çак инкек çумпа иртсе каять.Жорж Помпиду президент ĕç вырăнĕнче пулна чухне вокзал çуртĕнчен музей тума йышăнаççĕ. 1978 çулта çурт-йĕр истори палăкĕ статуса тивĕçет. Помпиду тăхăмĕн, Жискар д'Эстенĕн тапхăрĕнче вокзала реконструкцилесе музей тума тытăнаççĕ. Ĕçсем 1980 çулта тапранаççĕ, 1986 çулта кунта итали архитекторĕ Гае Ауленти хайланă музее уçаççĕ.
Музей экспозицийĕ
Халĕ Орсе залĕсенче çак ăста ӳнерçĕсен ĕçĕсене курма пулать:
Каçăсем
Категори:Импрессионизм Категори:Постимпрессионизм Категори:Парис музейĕсем * Категори:Парисăн VII тăрăхĕ Категори:Франци ӳнер музейĕсем Категори:Парис вокзалĕсем
Бабай (Мишки районĕ)
Бабай — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 252 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452331, ОКАТО кочĕ — 80243835002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Сири
Халăхĕ
Пĕтĕм халăх йышĕнче 87% арапсем, 9% курдсем, 3% ассирисем, ыттисем — эрменсем, сири тӳркменсем, черкессем.
Асăрхавсем
Категори:Ази патшалăхĕсем * Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Лыдую
Лыдую — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 156 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 50 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Хĕрсем
Хĕрсем - упăшкан калаканнинчен кĕçĕнрех йăмăкĕ.
Каçăсем
Категори:Тăванлăх
Союз-27
«Союз-27» — 1970-мĕш çулсен вĕçĕнче космоса хăпарнă совет пилотлă космос карапĕ.
«Салют-6» орбита ăслăх станцийĕн пĕрремĕш килев экспедицийĕ. Çак хушăра «Салют-6» станци çинче пĕрремĕш нумай вăхăтлă экипаж — Юрий Романенко тата Георгий Гречко — ĕçленĕ. Пĕрремĕш хут орбита станцийĕн нумай вахăтлă экипажĕ космослăхра хăнасене йышăнать.
Пĕрремĕш хут вĕçевçĕ тытса пыракан икĕ карап, пĕр харăсах, орбита станци çумне çыпăçнă. «Союз-25» карап кăлтăклă çыхăннă хыççăн, станцин малти çыпăçу çыххи тӳрĕ ĕçлеменни курăнать. Çапах та «Салют-6» станци çумне малти çыпăçу çыххипе «Союз-27» карапа çыпăçтарасси ăнăçлă иртрĕ, ку ĕнтĕ çак çыпăçу çыххи тĕрĕс ĕçленине çирĕплетрĕ.
Тăватă космонавт пиллĕк кун хушшинче ăнăçлă ăслăх тата технологи эксперименчĕсене ирттернĕ. Владимир Джанибековпа Олег Макаров космонавтсем Çĕр çине «Союз-26» караппа таврăннă. «Союз-27» карап станци çумĕнчех юлать, ун ăшĕнче Юрий Романенкăпа Георгий Гречко космонавтсем 1978 çулхи пуш, 16, 11 сехет те 19 мин. (UTC) Çĕр çине анаççĕ.
Каçăсем
Категори:Пилотлă КА Категори:Союз серийĕн космос карапĕсем
Унал-Дон
Унал-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Ардон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Ардон юпписем
Халăх йышĕ
Истори хыпарĕсем
Палеолит тапхăрĕн вĕçĕнче (пирĕн эрăччен 15 пин çул тĕлнелле) пур халăхăн йышĕ 3 миллиона яхăн шутланнă, Неолит тапхăрĕн вĕçĕнче — 50 млн яхăн çын. Пирĕн эра пуçламăшĕнче Çĕр çинче 230 млн яхăн, I пинçуллăх вĕçĕнче — 275 млн, 1900 çулта — 1,6 млрд. яхăн, 1993 çулта — 5,5 млрд. пулнă, паянхи вăхăтра вара — 6,3 млрд. çын (2003).
Тĕнчипе пăхса тухни
Чи калăп халăхсем (1993 çул, млн. çын):
Стамбул
альт=|мини|443x443пкс|Сехет йĕппи енĕпе: "Ылтăн мăйрака" залив; Хĕр башни; Кивĕ трамвай Истикляль урамĕнче; Левент ĕç районĕ; Ортакёй мичĕтĕ Босфор заливĕ умĕнче; Çветтуй Софи чиркĕвĕ. Стамбул (тур. Istanbul) — Турцин пысăк, паллă тинĕс порчĕ, промылă, сутă-илӳллĕ хули тата тĕнчери паллă культура тĕпĕ. Унченн Константинополь тесе ятланă. Хăш-пĕр авалхи вырăс источниксенче хулана "Царьград" тесе чĕнеççĕ.
Географи
Босфор пролив хĕррисенче вырнаçнă. Стамбул сăртлă вырăнта, Турцин çурçĕр-анăçĕнче, Босфор пролив икĕ хĕрринче, кăнтăртан Мрамор тинĕсĕ хĕрринче ларать. Хулан чылайăшĕ Европăра шутланать, пĕчĕк пайĕ — Азире. Европа пайĕ, хăйне май тата иккĕне Ылтăн Мăйрака бухти патĕнче уйрăлать. Хула лаптăкĕ — 1 538, 77 çм². Стамбул географи шутĕнчен питĕ ăнăçлă ларать — хула тĕнче пайĕсене çыхăнтаракан çулсем çинче вырнаçнă: Европăран Азине тата Хура тинĕсрен Мрамор тинĕсне те малалла Вăтаçĕр тинĕсне.
Истори
1930-мĕш çулчен Константино́поль (греч. Κωνσταντινούπολις, тур. Konstantiniyye) ятлă, 450 çулчен Çĕнĕ Рим е Иккĕмĕш Рим (греч. Νέα Ρώμη, лат. Nova Roma), 330 çулчен Висанти (греч. Βυζάντιον) ятлă пулнă. Вăтам ĕмĕрсенче вырăс çырăвĕсенче Царьград (Патша-хули) тесе палăртнă, паянхи вырăс чĕлхинче вăл архаизм пулать, çавах та болгар чĕлхинче çак сăмахпа (Цариград) халĕ те Истанбул (Стамбул) хулан синонимĕ туса усă кураççĕ. Турци республикине 1923 çулта йĕркеленĕ хыççăн шĕкĕр хулине Константинопольтен (Стамбул) Анкарана куçарнă. 1930 çулхи пуш, 28 турккăсем хулана Стамбул ят панă. Хула ĕлĕк Рим, кайран Висанти импери тĕп хули пулнă. Пĕррехинче вырăс кнеçĕ Олег çĕнтерсе хăй аллине илнĕ. 1453 çулхи çу, 29 хулана Мехмед II султан ертсе пынипе Осман импери çарĕсем туртса илнĕ.
Халăхĕ
2006 çулта хулара 10 млн. çын пурăннă. мини|397x397пкс|Стамбулта пурăнакан грек халăх йышлăхĕ тата унăн пайĕ 1844-1997 çулсенче.
Климачĕ
thumb|right|300px|Стамбул хĕлле. Стамбул вăтам климат ярăмĕнче вырнаçнă. Băтаçĕрти, çемçе те нӳрĕклĕ, ир çуркуннерен пуçласах кай кĕруннечченех ăшă, тӳпе пĕлĕтлĕ (вăтам температура кăрлăчра — +3 — +9 °C, утăра — +20 — +29 °C, шыв температури — +23 °C. Çулта 870 мм чухлĕ нӳрĕк укет. Хĕлсем çăмăрлă, хăш чухне юр çукалать.
Уйăхри вăтам температурăна кăтартни:
Стамбулăн тĕлĕнтермĕшĕсем
Висанти тапхăрĕ
Стамбулăн мечетĕсем
Керменсем
Тӳремсем
Карманĕсем
Турулсем
Парксем
Кĕперсем
Историллĕ транспорчĕ
Стамбул пасарĕсем
Стамбул кассисем
300px|thumb|Стамбул кассисем
Вăталăх хĕрсем
Вăталăх хĕрсем - арăмшăн: упăшкан арăмĕпе пĕр тантăш аппăшĕ е йăмăкĕ
Руанда чĕлхи
Руанда чĕлхи — банту чĕлхисем йышне кĕрекен чĕлхе, Руандан официаллă чĕлхи.
Диалектсем : ikireera, ikigoyi, igisoozo, igikiga, igishobyo, oluciga, igihavu, ururashi, amashi, ikiyaaka, ikinyanduga.
Руанда алфавичĕ
Руанда чĕлхи 24 саспаллинчен тăрать.
¹ c = ч
Категори:Банту чĕлхисем Категори:Руанда чĕлхисем Категори:Демократиллĕ Конго Республика чĕлхисем Категори:Уганда челхисем
Нимĕç Википедийĕ
Нимĕç Википедийĕ — Википедин нимĕç чĕлхиллĕ уйрăмĕ. Акăлчан Википедийĕ хыççăн иккĕмĕш вырăнти, 2001 çулхи пуш, 16 уçăлнă. Пĕрремĕш статьяна пуш, 17 кĕртнĕ.
Чĕлхе
Нимĕç Википедине нимĕç чĕлхи Дуден — официаллă стутуслă грамматикăпа орфографи йĕркипе сăмахсарĕ — сĕннĕ виçепе çырнă статьясене кăна кĕртеççĕ. Австри е швейцари идиомисене Австри е Швейцари пирки статьясенче кирле чухне çеç усă курма юрать. Нимĕç чĕлхин диалекчĕсемпе нимĕç Википединче усă курмаççĕ, вĕсен валли уйрăм Викисем пур: алеманн пуплевĕ (als:), анат нимĕç чĕлхи (nds:), люксембург чĕлхи (lb:), пенсильвани нимĕç чĕлхи (pdc:), рипуар диалекчĕсем (ksh:) тата бавар пуплевĕ (bar:).
Уйрăмлăхсем
thumb|right|200px|Кăларса пăрахма тăратнă статьясемпе пăрахăçланă статьясен йышĕсем
Wikipedia DVD
thumb|right|150px|Нимĕç Википедин DVD
Wikipress серийĕ
Википеди пирки кĕнекен пĕрремĕш серийĕ Wikipress (Википичет) ятпа тухать. Кашни кĕнеки Википедири пĕр темăллă, вики-редакторсен ушкăнĕ суйласа илсе тӳрлетнĕ статьясен пуххи пулать. Тухнă кĕнекесен йышĕнче: Тĕнчери Нобель парни, Велосипедсем, Антарктида, Хĕвел системи, Хип-хоп. Çак кĕнекесене уйрăм сервере: www.wikipress.de вырнаçтарнă.
Пичетлĕ Википеди
Нимĕç Википедине пичетлес шухăш 2004 çулăн вĕçĕнче çуралать. 2006 çулта Directmedia издательство кашни 800 страницăллă 100 том пичетлеме йышăннă, анчах та каярахпа çак ĕмĕте путарнă.
Нимĕç Википедин хастарлăхĕ
thumb|right|200px|Нимĕç Википединчи статья йышĕн ӳсĕмĕ 2004 çулта Verein Wikimedia Deutschland — Gesellschaft zur Förderung Freien Wissens e. V. этем пĕрлĕхĕ туса хунă, ăна Викимедиа-Германи коммерциллĕ мар йĕреклĕвĕ — ирĕклĕ пĕлĕве саракан этем пĕрлĕхĕ ят панă. Викимедиа-Германи нимĕç уçлăхĕнче Википеди ĕçлĕхне майлаштарса пыракан, хутшăнакансене информаци пулăшавĕ тивĕçтерекен пĕрлешӳ шутланать.
Викимедиа-Германи американ Викимедиа фонд тытăмне кĕмест, пĕрлĕх пайташĕсем управленипе администраци ĕçĕнчен тухнă, правлени пайташĕсем хăйсене администратор статусĕнчен хăтарнă. Çапла, Викимедиа ăшлăхшĕн явап тытмасăр, тĕрлĕ тĕслĕ пулăшу парать. Халĕ Wikimedia Deutschland офисĕсем Франкфуртра тата Швейцарире ĕçлеççĕ. Ирĕк кăмăлпа пуçтарнă укçа-тенкĕпе этем пĕрлехĕ директора тара тытать. Пĕрлĕхĕн страници: wikimedia.de.
Кулленех википедистсен тĕл пулăвĕсем иртеççĕ (de:Wikipedia:Frankfurt вулăр).
Авторсемпе редакторсене йыхравлани
thumb|right|200px|Çырăнса хунă хутшăнакансен шучĕ Германире кулленех Википедипе усă курмалли семинарсене чылай çынна пуçтараççĕ, çак проекта пулăшакан хыпар акцисене иртереççĕ. Ку чухне шулсене, университетсене çак ĕçе явăçтараççĕ, уйрăмах Кĕттинген университечĕ хастаррине палăртмалла. Унсăр пуçне,сăмахран, курав-пасарсенче, проект принципне ăнлантаракан, статьясене редакцилеме вĕрентекен флайерсемпе брошюрăсене валеçеççĕ.
Университет профессорĕсем те ĕçре пулăшаççĕ, студентсемпе пĕрле Википедин уйрăмĕсене хаклаççĕ, статьясене лайăхлатаççĕ, хăш чухне Википедине статья çырасси вĕренӳ ĕçĕ те шутланать. Университетсенче Википедипе çыхăннă темăсемпе диплом тата тухтăр ĕçĕсене хатĕрлеççĕ, университетсенчи лекци темисен страницисене вики-движоксене лартаççĕ.
Парнесем
Нимĕç Википедин суйласа илнĕ ӳкерчĕкĕсенчен пĕри|thumb|right|200px
Парнесен паллисем
Нимĕç Википединче парнесене иконкăсемпе (?) палăртаççĕ:
Каçăсем
Нимĕç Категори:Нимĕç чĕлхи Категори:2001 çулта уçăлнисем
Кляшево (Уктеевский ял тăрăхĕ)
Кляшево  — Пушкăрт Республикин Иглин районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 179 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452410, ОКАТО кочĕ — 80228870002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглин районĕ
Вайоминг
Вайоминг, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Шайенн хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 253 554 км2.
Каçăсем
Категори:Вайоминг Категори:АПШ штачĕсем
Дарвино
Дарвино — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 126 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452772, ОКАТО кочĕ — 80251870005.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Аслă хĕрсем
Аслă хĕрсем - арăмшăн: упăшкан арăмĕнчен аслăрах аппăшĕ
Улатăр
Улатăр (Алатырь, Ратор-Ош), — Чăваш республикинче, унăн кăнтăр-хĕвеланăç енче, вырнаçнă хула, пĕр ятлă районăн администрацийĕ кунта вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Улатăр вырăнĕнче ĕлĕк-авал ирçе йăхĕсем пурăннă. Ылтăн Урта тапхăрĕнче е тата та маларах кунта тĕрĕк йăхĕсем куçса килсе пысăк ялсем пуçласа янă. Вĕсене эпир ячĕсенченех пĕлетпĕр — Турхан, Найман тата ытти те. XV-XVI ĕмĕрсенче Улатăр шывĕ тĕлне тĕрĕк йăхĕсем питĕ йышлăн куçа-куçа пыма тытăнаççĕ. Чуппак ялĕ те, Артатту хули те çавăн чухне пуçланнă пулас. Çакна А.Х. Халиков хăйĕн «Татарский народ и его предки» (Тутар халăхĕ тата вĕсен мăн аслашшĕсем) кĕнекинче çирĕплетсе калать. Улатăр шывĕ çине куçса килнĕ паллăрах чăваш пикĕсенчен пĕрин ячĕ истори валли упранса юлнă, ăна Тетек Пекейĕ тенĕ. XVII ĕмĕр пуçламăшĕнче хальхи Улатăр хулипе ун таврашĕнчи çĕрсене Тетек çĕрĕ тесе каланă.
Хальхи Улатар пулнă тĕле вырăссем Хаяр Иван вăхăтĕнче пырса тухнă. Хаяр Иванăн пĕр çарĕ 1552 çулта Хусана кайнă чухне çак çулпа пынă, Улатăр шывĕ урлă каçма виçĕ кĕпер хывнă. Кун пирки «История Чувашской АССР» (Чăваш АССРĕн историйĕ) кĕнекинче çапла çырнă: "" Хаяр Иван кунта карман тума шутланă. Кунта хула туни çинчен питĕ кăсăк чăваш халăх сăмахĕсем пур. Историллĕ чăнлавсенче Улатăра 1555 çулта никĕсленĕ пирки курма пулать. Чăнах та, çак хула пушă вырăнта ӳссе ларманни паллă. 1621 çулта вара кунта Брянск хулинчен Стародубский бояринăн 172 çыннине куçарса килсе вырнаçтарнă.
Официаллă версипе хулана 1552 çулта Хаяр Йăван никĕсленĕ, 1780 çулта вăл хула таран ӳссе çитет. Чăваш республикине хула 1925 çулхи авăн уйăхĕнчен кĕрет.
Суя çăлкуçсем "пĕлтерни"
«Гази-Барадж тарихы» суя хроникăпа (1229-1246 çç. телнелли пулăмсем) килĕшӳллĕн, малтан ку вырăнта Пăлхар патшалăхĕн Мартюба çĕрĕн Алай ятлă кĕпернетĕрĕ 1028 çулта Сăр шывĕ çинче карман никĕсленĕ, кĕпернеттĕр ячĕпе хӳтлĕхе Алай Тура ят панă.
"Гази-Барадж тарихы" — Джагфар Тарихы текен суя хроникăн пĕр пайĕ пулса тăрать.
Транспорт
Хула витĕр Хусан — Канаш — Пенза чукун çулĕ иртет, Улатăр — Етĕрне çулĕ ăна Чулхула — Мускав çулĕпе пĕрлештерет.
Çутĕç, культура
Хулара Чукун çул колледжĕ ĕçлет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн хулисем *
Çĕнĕ Чĕмпĕр
Çĕнĕ Чĕмпĕр - Чĕмпĕр облаçĕнчи Çĕнĕ Чĕмпĕр хула тăрăхĕн администрацийĕ вырнаçнă хула. 1957 çулта никĕсленĕ, хула шайне 1967 çулта кĕртнĕ. Чĕмпĕртен Çĕнĕ Чĕмпĕре çитме 20 çухрăм.
Хула тытăмĕ
Çĕнĕ Чĕмпĕр хула тăрăхне 2008 çулта кĕртнĕ: Çĕнĕ Чĕмпĕр (хула), Криуши ялĕ, Липки паççулки, Горшиха сали тата Меловой паççулки.
Байтур
Байтур — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 318 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452356, ОКАТО кочĕ — 80243835004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Анăç Вирджини
Анăç Вирджини (West Virginia), — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Чарлстон хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 62 809 км2.
Каçăсем
Категори:Анăç Вирджини Категори:АПШ штачĕсем
Лукоянов Порфирий
Лукоянов Порфирий (1918 çулта Чăваш АО, Муркаш районĕ, Мишер ялĕ — 1941, вăрçă) — чăваш сăвăçи.
Пурнăçĕ
Шупашкарти Хаçат ĕçченĕсен шкулĕнче вĕреннĕ. Кайран «Çамрăк большевик» хаçатра ĕçленĕ. Сăввисене республикăра тухса тăракан хаçатсенче пичетленĕ.
1941 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Вуламалли
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем Категори:1918 çулта çуралнисем Категори:1941 çулта вилнисем
Речвиль
Речвиль (Retschwil) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
172 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1038’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Ишекасси
Ишекасси, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 206 çын, çав шутра 85 арçын, 121 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Лыза-Ты-Вис
Лыза-Ты-Вис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лызаю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 47 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Сменхкара
Сменхкара (Анхеперуре-Сменхкара-джесерхеперу) — XVIII династийӗн Египет фараонӗ, Эхнатон хыҫҫӑн, Нефернефруатон тата Тутанхамон умӗнче астулта ларнӑ.
Ҫӗршыва Эхнатонпа пӗрле те, Эхнатон (п. эрч. 1347—1345 ҫҫ.) вилсен те икӗ ҫул хушши ертсе пынӑ.
Кун-ҫулӗ
Шутланӑ тӑрӑх, вӑл Эхнатонӑн шӑллӗ, ашшӗпе амӑшӗ Аменхотеп III тата Тия пулнӑ. Тепӗр верси тӑрӑх — вӑл Эхнатон ывӑлӗ тата Тутанхамонӑн тӑванӗ.
Каҫӑсем
Категори:Фараонсем, алфавитпа Категори:XVIII династин фараонĕсем Категори:П. эрч. XIV ĕмĕрти Африкăри тытăмçăсем
Урзя
Урзя — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Сюнь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Мишер
Мишер, — тĕрлĕ пĕлтерĕшлĕ сăмах.
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Çатракасси
Çатракасси, — Чăваш Енра вырнаçнă темиçе ял ячĕ.
Покровка (Туймазă районĕ)
Покровка  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 111 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452772, ОКАТО кочĕ — 80251870006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Тăхлач
Тăхлач - çĕнĕ мăшăрăн ик енĕнчи хĕрарăмсем. Ик ен те тепĕр енчи хĕрарăмсене тăхлачă ятпа хисеплесе чĕнет. Ку сăмахпа ытларах чухне ик ен пĕр-пĕринпе хутшăннă чухне усă курать.
Акванавтсем (фильм)
«Аквана́втсем» (Акванавты) — 1979 çулта М. Горький ячĕллĕ киностудинче Сергей Павловăн пĕр ятлă повеçĕпе хайланă совет ăслăлăх-фантастикăлла илемлĕ кинофильм.
Сюжет
Инди океанĕнче Анăç çыран хĕррине энерги паракан АЭС валли йывăр шыва тупăшлакан «Дейтерий 1010» станцийĕ ĕçлет. Ĕçлев персоналĕ — иккĕ акванавт, «пулă-çын».
Ӳнер ушкăнĕ
Игорь Вознесенский хутшăннипе, Сергей Павловăн повеçĕпе.
Мусăк
Фильма валли мусăка паллă совет композиторĕ Евгений Крылатов кĕвĕленĕ. Фильмра «Пообещайте мне любовь» юрă илтĕнет:
Каçăсем
Категори:СССР фантастика фильмĕсем Категори:М. Горький ячĕллĕ киностуди Категори:1979 çулăн СССР фильмĕсем Категори:1979 çулăн фантастика фильмĕсем
Алентей Григорий Тимофеевич
Алентей Григорий Тимофеевич (паспортри хушамачĕ Алендеев), (1903 çулхи акан 25-мĕшĕ, Çĕрпӳ уесĕ, (халĕ Чăваш Енĕн Вăрмар районĕ) Кĕтеснер ялĕ — 1974 çулта Шăхасан ялĕ, Чăваш АССР) — чăваш сăвăçĕ, прозăçĕ.
Пурнăçĕ
1903 çулхи ака уйăхĕн 25-мĕшĕнче Çĕрпӳ уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Вăрмар районĕ) Кĕтеснер ялĕнче çуралнă.
Хусанти педагогика курсĕсенче, Мускаври Тухăç халăхĕсен институчĕнче вĕреннĕ. Канаш хаçачĕн редакторĕн çумĕ вырăнĕнче, парти органĕсенче ĕçленĕ.
1974 çулта Шăхасан ялĕнче вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
А. Купринăн «Шурă пудель» (Белый пудель), Р. Джованьонин «Спартак», тата ытти произведенисене чăвашла куçарнă.
Çавăн пекех М. Трубина, В. Рзай, А. Эсхель, Л. Агаков, В. Урташ тата ытти çыравçăсен пултарулăхĕ çинчен литература тишкерӳçи статьясене çырнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Хаçат редакторĕсем
Хăта
Хăта - çĕнĕ мăшăрăн ик енĕнчи арçынсем. Ик ен те кил пуçĕсене тата ытти арçынсене çапла хисеплет. Ку сăмахпа ытларах чухне ик ен пĕр-пĕринпе хутшăннă чухне усă кураççĕ.
Çавăн пекех нимĕнле тăванлăх-хурăнташлăхра та тăман арçынна та хисеплесе хăта теме пулать.
Анчах та евчĕсене чăваш чĕлхинче хăта темеççĕ.
Каçăсем
Категори:Хисеплев Категори:Этика
Урж-Дон
Урж-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Садон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 0 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Непал
Непал, — Азири патшалăх. Гемалай тăвĕсенче вырнаçнă. Тĕп тĕн шучĕнче индуизм шутланать.
Географи
Непал патшалахĕ Ази континенчĕ çинче, 26-пе 30-мĕш çурçĕр широти градусĕсен тата 80-пе 88-мĕш хĕвелтухăç долготи градусĕсен хушшинче вырнаçнă. 140 пин тăваткал метр лаптăкĕнчен 4-ăшне шалти шывсем йышăнаççĕ. Непал икĕ нумай халахлă патшалăхсем хушшинче, Индипе Китай хушшинче вырнаçнă.