cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Казаков Николай Нилович
Пултарулăх ĕçĕсем
Н. Казаков чăваш эстрада юррисен жанрĕнче ĕçлет: солистсем тата вокалпа инструментлă ансамбльсем валли чылай юрă çырать. Концертсенче хăй те юрлать. Драма театрĕсемпе те ăнăçлă тăрăшать. Унăн кĕвисемпе Чăваш драма театрĕ «Айтар» тата «Çатан карта çинчи хура хăмла çырли», Чăваш патшалăх М. Çеçпĕл ячĕллĕ ачасен театрĕ (ТЮЗ) — «Бесприданница», «Ужин после полуночи» пьесисене лартнă.
Каçăсем
Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа Категори:Раççей композиторĕсем Категори:Чăваш Енĕн композиторĕсем Категори:ССРП композиторĕсем Категори:Раççей композиторĕсем Категори:Авăнăн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1962 çулта çуралнисем Категори:Нарспи
Ватерлоо кĕперĕ (фильм)
«Ватерлоо кĕперĕ» (Waterloo Bridge) — 1940 çулта Мервин Лерой режиссёр Роберт Э. Шервудăн пĕр ятлă пьесипе хайланă вăрçă драми.
Сюжет
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи тапранать. Британ офицерĕн Рой Кронинăн (Роберт Тейлор) Францие фронта каймалла, кайиччен вăл хайĕн астăвĕмĕнче чылай вырăн йышăнакан Ватерлоо кĕперĕ çине пырать. Çак кĕпер çинче унăн куçĕ умне пулса-иртни капланса тухать…
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи кĕрлет. Лондона бомбăланă чухне Ватерлоо кĕперĕ çинче çамрăк балерина Майра (Вивьен Ли) тата Рой офицер паллашаççĕ. Вăл ăна качча илесшĕн пулать, анчах та Роя кĕтмен çĕртен фронта илсе каяççĕ. Çар çыннипе çыхланнăшăн хаяр вĕрентӳçĕ (Мария Успенская) Майрана балет труппинчен кăларса ярать, кĕçĕх вăл хаçатра вилнисен ят-йышĕнче Рой хушаматне курать… Укçасăрлăха, ĕçсĕрлĕхе, хуйхă-суйхăна пула хĕр панеле лекет… Çапах та Рой пĕтнĕ тени тĕрĕс мар пулнă иккен, вăл вăрçăран таврăнать.
Каçăсем
Категори:АПШ драма фильмĕсем Категори:Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи пирки фильмсем Категори:Проституци пирки фильмсем Категори:Хура-шурă фильмсем Категори:Мервин Лерой фильмĕсем
Кĕçĕн Он-Месть
Кĕçĕн Он-Месть — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Он-Месть юханшывăн сулахай çыранĕпе, 2 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Комсомольски районĕ
Комсомольски районĕ (Каçал тăрăхĕ Комсомольский район) — Чăваш Республикин (РФ) администрациллĕ-территориллĕ виçи тата муниципаллă йĕркеленĕвĕ (муниципаллă район).
Район администраци вырнаçнă Каçал ялĕ Шупашкартан 115 çухрăмра ларать.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
1999 çул пуçламăшĕнче районăн 54 ялĕнче пурĕпе 28,2 пин çын пурăннă. Пĕр ялта вăтамран 535 çын пурăнать. Чăвашсен йышĕ — 73%, тутарсен — 23%. Кĕтне тăрăхĕнчи хăшпĕр ялсенче (Александровски, Луцки...) малтан ытларах вырăссем пурăннă пулнă.
Кун-çулĕ
Района 1939 çулхи нарăсăн 22 туса хунă.
Çул-йĕр
Районта автомобиль транспорчĕ кăна пур. Тĕп çулĕсем: Çĕрпӳ—Чĕмпĕр—Сызрань, Шупашкар—Йĕпреç—Патăрьел—Елчĕк.
Районти ял тăрăхĕсем
Район 12 ял тăрăхне пайланать:
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн районĕсем
363
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Подольск (хула тăрăхĕ)
150px|thumb|left|Подольскĕн тĕп урамĕ Подольск - Мускав облаçри хула тăрăхĕ.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн хулисем
364
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Каракулька
Каракулька — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 8 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452642, ОКАТО кочĕ — 80258815006.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Верхнешакарово
Верхнешакарово — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 208 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453185, ОКАТО кочĕ — 80248835003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Сывлăш-Çар вăйĕсем
thumb|right|Истребитель [[Eurofighter Typhoon|Еврофайтер «Тайфун»]] thumb|right|Стратеги бомба пăрахакан самолёт [[B-2 Spirit|B-2 «Спирит»]]
Сывлăш-Çар вăйĕсем(СÇВ) — Хĕçпăшаллă вăйсен (ХВ) тĕсĕ, унăн функцийĕ — сывлăш уçлăхĕнчи, çĕр çинчи, тинĕс çинчи тата шыв айĕнчи тăшмана хирĕç тăрасси, çаплах десанта транспортласси, харпăрлăха тата хĕçпăшала турттарасси, сывлăшри шырав, вĕçев аппарачĕсемпе çутçанталăка тĕпчесси.
Раççей, АПШ, Аслă Британи, Франци, Китай, Израиль патшалăхĕсем хăйсем вĕçев аппарачĕсене тăваççĕ, çаплах вĕсен тĕнчери чи мăнаçлă сывлăш çар вăйĕсем.
СÇВ шутне кĕрекен авиаци тĕсĕсем: инçе вĕçев (стратеги), фронт тата çар-транспорчĕ. СÇВ çар авиацин паллă элеменчĕ пулать.
Патшалăхăн тинĕс çар вăйĕсенче тата ТХÇ çарĕçенче тинĕс (палуба тата çыран çинче базăри) авиацийĕ тата ПВО авиацийĕ. Типçĕр çарĕсен (çаплах çар авиацийĕ ятпа паллă), çаплах стратеги ядерлĕ вăйсен авиацийĕ (тĕслĕхрен, Раççейри СТРВ авиацийĕ). Кăтартнă тытăмсем патшалăхăн СÇВ шутне кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Авиаци терминĕсем Категори:Çар тĕсĕсем
Ватерлоо (кĕпер)
Хальхи кĕпере 1945 çулта уçнă, унчен çак вырăнтах 1817 çулта Ватерлоо патĕнчи çапăçăва асăнса тунă пĕр ятлă кĕпер пулнă. Тĕреклĕ Ватерлоо кĕперĕ сăрă тĕслĕ пулнă, конструкцийĕ 1973 çулта тунă Лондон кĕперĕн пекех, анчах та Ватерлоо кĕперĕн 4 тĕрек, Лондон кĕперĕн — иккĕ.
Асăрхавсем
Категори:Лондон кĕперĕсем Категори:Темза урлă кĕперсем
Петровская (юханшыв)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
365
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин сăлтавĕсем
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин тĕп сăлтавĕсене тупас тесен XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнчи -XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнчи тапхăрти тĕнчери экономикăпа политика ĕçĕсене тĕпчемелле. Пĕрремĕш Тĕнче вăрçин хирĕçĕвĕсене Версаль килĕшĕвĕ вăхăтлăха çеç пусарса хунă. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи ĕнтĕ Пĕрремĕш Тĕнче вăрçин тăсăлăвĕ (иккĕмĕш акчĕ) пулать.
Тĕнче вăрçин экономика никĕсĕсем
"Вăрçă экономикăн квинтэссенцийĕ пулать",— тенĕ политэкономи тĕпчевĕнче.
"Вăрçă ĕçĕ экономика тăсăлăвĕ, анчах та урăхла ăслайсемпе", — тенĕ ...
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин умĕнчи политика
Версаль килĕшĕвĕ тăрăх Германин хĕç-пăшал хăватлăхне аталантарма чарнă. Çавна май Германи ытти патшалахсем çине тапăнма пултарайман. Гитлер канцлер вырăнне ларнă хыççăн Германи Версаль килĕшĕвне пăхăнма пăрахнă — каллех çар йĕркелеме, темен тĕрлĕ çар техникине тума пуçланă.
1936 çулта нимĕç çарĕсем Рейнри демилитаризациллĕ пая йышăннă. Франци Нацисен Лиги енĕпе Германие хирĕç çар операцине ирттерме сĕннĕ, анчах Аслă Британи вĕсемпе килĕшмен. 1938 çулхи пуш уйăхĕнче Германи пĕр чăрмавсăрах хăйĕн çумне Австрине хушнă (Аншлюс пăхăр), 1938 çулхи юпа уйăхĕнче Мюнхен килĕшĕвĕпе Чехословакин Судет облаçне аннексиленĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕнче килĕшӳсене пăсса Германи Чехин юлашки ирĕклĕ çĕрĕсене аннексиленĕ, Словакинче марионетлă патшалăх туса лартнă.
Аслă Британипе Франци ку ĕçсене ытла хирĕçлемен, Германине хирĕç вăрçă пуçлама хăйман. Вĕсем Версаль килĕшĕвне çалас тесе Германипе "лăплантаракан политикăна" тытса пынă, компромиссем çине килĕшнĕ. Çапах та, Гитлер Мюнхен килĕшĕвĕсене пăснă хыççăн Аслă Британипе Франци Германипе хытăрах политика тытма пуçланă — Германи тапăнассинчен Польшăна хӳтĕлеме çирĕп шантарнă. 1939 çулхи ака уйăхĕнче Итали Албани çине тапăннă май çакăн пекех шантарусене Румынипе Грецине панă.
1939 çулта Совет Союзĕ Аслă Британипе тата Франципе çар пĕрлешĕвне тăвасси пирки калаçу пуçарнă, анчах та вăл ним патне те илсе пыман пирки çав çулхи çурла уйăхĕнчех Германипе «Пĕр-пĕрин çине тапăнмалла мар килĕшĕве» алă пусса çирĕплетнĕ. Килĕшӳре вăрттăн пай та пулнă, ун тăрăх СССРпа Германи пĕр-пĕринпе хăйсен Тухăç Европăри сĕмĕсене уйăрса палăртнă, çав шутра Польша пирки те калаçса татăлнă. Польша хăй те Аслă Британипе тата Франципе нимĕç агрессийĕнчен хăраса пулăшу килĕшĕвне алă пусса çирĕплетнĕ.
Çапла вара Германи, Франци, Аслă Британи тата ытти çĕршывсем те вăрçа хатĕрленме пикеннĕ. 1939 çулхи авăн уйăхĕнче Германи çарĕнче 4,6 млн. çын, Франци çарĕнче 2,67 млн., Аслă Британи çарĕнче 1,27 млн. çын пулнă.
1931 çулта Япунсем Маньчжурипе Çурçĕр Китайшăн вăрçă пуçланă. 1937 çулхи утă уйăхĕн 7-мешĕнче Япони Китай çĕрĕсене шаларах та шаларах кĕме пуçланă (Японипе Китай хушшинчи иккĕмĕш вăрçă). 1941 çулхи раштав уйăхĕнчен пуçласа çак вăрçă Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи шутне кĕме тытăннă.
Гнечко Алексей Романович
Гнечко Алексей Романович Гнечко Олексій Романович — (23.02.1900 (10)-07.04.1980), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 08. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Инçет Тухăç фрончĕн Камчатка хӳтĕлев районĕн командующийĕ, генерал-майор.
Преображенское (Шаран районĕ)
Преображенское  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 67 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452630, ОКАТО кочĕ — 80258815007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Кушмара
Кушмара — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Пижма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Йăмран
Йăмран (вырăсла Николаевка)— Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 871 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453026, ОКАТО кочĕ — 80235840002.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Пурăнакан вырăнăн чăн-чăвашла вырăнти ячĕ пулма пултарать. Анчах та ăна тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалла пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Болотная (Сыглын-Игай юппи)
Болотная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Сыглын-Игай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Королёв (хула тăрăхĕ)
Королёв - Мускав облаçри хула тăрăхĕ.1938-1996 çулсемче Калининград ячĕлĕ пулнă.1996 çултан хула Королёв Сергей Павлович ячĕ илнĕ.
Чаплӑ ҫынсем
Горький Алексей Максимович - 1932 Ҫулта Большевиксен ӗҫ коммунине ҫитсе курнӑ.
Сергей Павлович королев - 1946-1957 ҫулсенче Калининградра Пурӑннӑ та ӗҫленӗ. Ӑна асӑнса 1996 ҫулта хулана улӑштарнӑ
Цветаева Марина Ивановна-Большевикри патшалӑх дачинче (халӗ Королева хулин чиккинче) 1939 ҫулта пурӑннӑ.
Гудв Владимир Сергеевич - февралӗн 6-Мӗшӗнче Мускав облаҫӗнчи Большевик поселокӗнче Ҫуралнӑ.
Каçĕсем
Категори:Мускав облаçĕн хулисем
Кĕçĕн Пеженга
Кĕçĕн Пеженга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 451 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кыз
Кыз — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ту-22
Ту-22 (ÇАПУ классификацийĕпе — Blinder) — Туполев КБ хатĕрленĕ сасăран хăвăртрах инçет вĕçекен бомбăлакан совет самолёчĕ, вăл Ту-16 бомбăлакан самолёта улăштарать.
ТУ-22 — сериллĕ туса кăларнă, сывлăш вăйĕсене хĕçпăшаллантарнă пĕртен-пĕр турбовинтлă бомбăлакан самолёт. Çунатлă ракетăсемпе тăшманăн тылĕнче талăкăн кирек епле вăхăтĕнче те кирек епле çанталăк чухне те вĕçекен самолёт. Хĕсметре 1956 çултанпа.
Модификацисем
Ту-22М, модификаци евĕр çырнă пулин те, хăй уйрăм самолёт шутланать, Ту-22 пĕр мар.
Каçăсем
Категори:Туполев самолёчĕсем Категори:Бомба пăрахакан самолётсем Категори:СССР самолёчĕсем
Шывсикки
Шывсикки, — шыв çулĕ çинчи картлашкаран ӳкекен юхăм. Çавăн пекех кулленхи калаçура шывсиккине шарлак, шарланкă теме пултараççĕ. Анчах ку сăмахсене — термин шайĕнче — урăхларах пĕлтерĕшсемпе усă курма тивĕçлĕ темелле.
Тĕнчери чи пысăк шывсикки — (Анхель (Angel) Кăнтăр Америка, Венесуэла), унăн çӳллĕшĕ 979 м.
Азири чи çӳллĕ шарлак — Раççейри Таймăрта, Путоран платти çинче вырнаçнă Тальник (каскад).
Тĕнчери чи çӳллĕ шывсиккисем
thumb|[[Йосемит шарлакĕ]]
Раçсейри шарлаксем
thumb|Кивач шарлакĕ
Шыв аялла темиçе çĕрте ӳкнĕ чухне каскад пулса тăрать.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Гидрографи
366
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Нумай туса кăларнă самолётсен шучĕсем
List of most produced aircraft Luettelo eniten valmistetuista lentokoneista Senarai pesawat paling banyak dikeluarkan pt:Anexo:Listas dos aviões mais produzidos Список самых массовых самолётов En çok üretilen uçaklar listesi Danh sách máy bay sản xuất với số lượng lớn 航空器最高製造數量列表
Нижнешакарово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
367
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мавруд
thumb|200px|right|Мавруд кĕленчи Мавруд - пăлхар хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Географи
Категори:Иçĕм сорчĕсем Категори:Асеновград Категори:Хĕрлĕ эрехсем Категори:Пăлхари эрехĕсем
Бабск
thumb|right|250px|Church in Babsk (built 1806)
Бабск (поляк. Babsk), — Польшăн ялĕ. 2006 çулта кунта 690 çын патнелле пурăннă.
Ял юханшывĕ хĕрринче ларать.
Истори
Бабск вырăнĕнче чи малтан XIV ĕмĕрте пурăнма пуçланă.
Деми Ловато
Деметрия Девонн «Деми» Ловато (Demetria Devonne «Demi» Lovato; 1992 çулхи çурлан 20-мĕшĕ, Даллас, АПШ) — американ актриси тата юрăçĕ. Вăл «Дисней» компани хайланă «Рок в летнем лагере» тата «Рок в летнем лагере 2» фильмĕсенчи Митчи Торрес рольне пула паллă пулать. Çаплах Дисней каналĕнче «Дайте Санни шанс» сериалĕнче тĕп рольне сăнарлать. 2009 çулта Деми «Программа защиты принцесс» фильмĕнче тĕп рольне вылять. Çавăн пекех «Барни и друзья» сериалĕнче пысăках мар сăнара кăтартать. Юрăç ĕç-пуçне Деми 2008 çулхи авăнăн 23-мĕшĕнче Don’t Forget альбомран пуслать. Он занял второе место в списке Billboard 200. Пĕрремĕш эрнере 89 000 копине сутнă. Ун хыççăн тата 473 000 яхăн пластинка сутăнать. Ловато каланипе, альбома 10 кун хушшинче хайланă. 2009 çулхи утăн 21-мĕшĕнче унăн иккĕмĕш альбомĕ Here We Go Again тухать. Пĕрремĕш эрнере 108 000 копине сутнă, альбом Billboard 200 тапăлĕнче пĕрремĕш вырăна хăпарать.
Çамрăк çулĕсем
Деми Ловато Далласра (Техас штачĕ) Патрик Ловатопа Дианна Харт Де Ла Гарца çемьинче çуралнă. Ашшĕ енчен унăн мексикан тăванĕсем, амăшĕ енчен — ирланд тата итал хурăнташĕсем. Аппăшĕ — Даллас Ловато, тата йăмăкĕ Мэдисон Де Ла Гарца. Унăн амăшĕ чирлидер Dallas Cowboys пулнă, кантри юррисене юрланă. 1994 çулта уйрăлсан, ашшĕ Çĕнĕ Мексикона куçса каять. Деми экстерн экзаменĕпе шкултан вĕренсе тухать. Пианинопа выляма вăл 7 çулта пуçлать.
368
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕçĕн Пинюг
Кĕçĕн Пинюг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Мала юханшывăн сулахай çыранĕпе, 27 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пиçенер
Пиçенер — Чăваш Енĕн Элĕк районĕн ялĕ. Вăл Юнтапа ял тăрăхĕ шутне кĕрет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пиçенерте 134 çын (2006) пурăнать. Урамĕсем: Иванов, Пролетари, Совет, Çырма, Улăх урамĕсем. Халĕ яла газ кĕртнĕ.
1781 çулта ялта 14 кил шутланнă, 1859 çул тĕлне — 35 кил, 118 арçынпа 126 хĕрарăм, 1907 — 351 çын, 1926 ç. 81 килте 376 çын пурăннă.
Тавралăхĕ
Ял çумĕпе Сурăм шыв юхать. Пиçенер Элĕкрен тухăç еннелле 12 çухрăмра вырнаçнă.
Этимологи
"Пиçенер" гироним — мари чĕлхинчен кĕнĕ теме пулать. Çавăн ятлă юханшыв та пур район çĕрĕнче. Пиçенер сăмаха чăвашла куçарсан (пиçе — хăвăрт + энгер — шыв) хăвăрт юхакан шыв тенине пĕлтерет.
Истори
1917 çултанпа 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Асакасси вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн каллех Элĕк районне кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Сыпай
Сыпай, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял. 1927 çулчен Сыпайкасси ятлă пулнă.
Вашингтон
Категори:АПШ
Сыпай
Кун-çулĕ
1920 çулхи утă уйăхĕн 24 Чикме уесне, каярах Шупашкар уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Сĕнтĕр вулăсĕнче шутланнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Кĕске хӳреллĕ аметист шăнкăрч
мини|Ами
Гнида Пётр Фёдорович
Гнида Пётр Фёдорович Гнида Петро Федорович — (17.06.1918-12.10.1985), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăнакан çарĕн 9-мĕш перевçĕсен корпусĕн 301-мĕш перевçĕсен дивизин 1054-мĕш перевçĕсен полкĕн 2-мĕш перевçĕсен батальонĕн перевçĕсен ротин командирĕ, аслă лейтенант.
Кĕске хӳреллĕ аметист шăнкăрч
Кĕске хӳреллĕ аметист шăнкăрч (лат. Cinnyricinclus leucogaster) — шăнкăрч йышшисен юрлакан вӗҫен кайӑк. Йӑвине юпа уйӑхӗпе пуш уйӑхӗнччен ҫавӑрать. Ами 2—4 ҫутӑ кӑвак ҫӑмарта хурать, 2 эрнерен чӗпписем тухаҫҫӗ. Чӗпписене 3 эрне хушшинче аҫипе ами те пӑхаҫӗ, хурт-кӑпшанкӑсемпе тӑрантараҫҫӗ.
Ареал
Африкара Сахарӑран кӑнтӑралла тропиклӑ вӑрмансенче пурӑнать.
Епле курӑнни
Кĕске хӳреллĕ аметист шăнкăрч — арлӑх диморфизмӗллӗ тӗс, ӳссе ҫитӗннӗ пайташӗсем 18 см ҫитеҫҫӗ. Аҫин пуҫӗ тата ҫурӑмӗ фиолетлӑ, аялти пайӗ шап-шурӑ тӗслӗ. Амин ҫӳлти пайӗ хӑмӑр, хырӑмӗ шурӑ, хӑмӑр пӑнчӑллӑ. Куҫӗсем иккӗшӗн те сарӑ, сӑмсисемпе урисем хура тӗслӗ.
Каҫӑсем
Категори:1783 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Африкăри вĕçен кайăксем Категори:Шăнкăрч йышшисем
Барсуково (Шаран районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Григорьев Иван Григорьевич (çыравçă)
Григорьев Иван Григорьевич (1924, кăрлач, 19, Сыпайкасси (халĕ Сыпай) ялĕ, Шупашкар уесĕ, (халĕ Чăваш Енĕн Муркаш районĕ), Чăваш АССР — 1979, раштав, 20 Шупашкар Чăваш АССР) — прозăç, очерк çыравçи.
Пурнăçĕ
1924 çулхи кăрлачăн 19-мĕшĕнче Шупашкар уесĕнчи (халĕ Муркаш районĕ) Сыпайкасси (халĕ Сыпай) ялĕнче çуралнă.
СССР çыравçисен пĕрлешĕвĕн аслă литература курсĕсенче вĕреннĕ. Чăваш кĕнеке издательствинче техника енчи редакторĕ, «Ялав» журналăн литература ĕçтешĕ, Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕн пропаганда бюровĕн директорĕ пулса ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынссем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:1924 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 19-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1979 çулта вилнисем Категори:Раштавăн 20-мĕшĕнче вилнисем
369
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ту-95
Ту-95 (ÇАПУ классификацийĕ‎пе: Bear — «Упа») — совет турбовинтлă стратегиллĕ бомба пăрахакан самолёт-ракетоносец, винтлă самолётсенчен чи хăвăртли, Сивлек вăрçин символĕ.
Кун-çулĕ
thumb|left|220px|Ту-95 на [[Тĕнче авиаци-космослăх салон‎|МАКС-2007]] 1950 çулсен пуçламăшĕнче тĕнчери политика лару-тăрăвĕ хĕрӳленни СССР СÇВ стратегиллĕ йышне аталантарас ĕçе. 1951 ç. утăн 11-мĕшĕнче СCCР Министрĕсен Канашĕн 2396—1137 № Йышăнăвĕ, Авиаци промăçлăх министерствин 654 № тапăчĕ тухать, çавсемпе килĕшӳллĕ А. Н. Туполевăн ОКБ-не инçе вĕçекен хăвăрт çĕнĕ бомбардировщика тума хушаççĕ.
1951 çулхи çурла уйăхĕнче пулас самолётăн ĕçлев чертежсене хатĕрлеме тата унăн йывăç макетне тума тытăнаççĕ. 1951 çулхи юпан 31-мĕшĕнче СÇВ комиссийĕ хатĕрленĕ проекта çирĕплетнĕ, çав çулăн раштавĕнче ăна кăмăлланă тата çак вăхăта тунă макета йышăннă.
156 № авиаци савутĕнче самолёта «95» самолётăн ике экземплярне тума тытăннă. 1952 çулхи авăнăн 20-мĕшĕ тĕлне çак самолётсенчен пĕрне Жуковский хулан аэродромне куçарнă, унта пуçтарнă та савут тĕрĕслевĕсене кĕртнĕ.
1952 çулхи чӳкĕн 12-мĕшĕнче А. Д. Перелёт хăнăхтаракан вĕçевçĕн экипажĕ «95-1» тĕсĕхĕ çинче хăйĕн пĕрремĕш вĕçевне хăпарать.
Тĕрĕслевсем 1953 çулхи çăвăн 11-мĕшĕччен ăнăçлă пыраççĕ — ун чухне 17-мĕш хăнăхтару вĕçевĕнче самолёт çинче виççĕмĕш двигателĕн редукторĕ арканнипе вут-кăвар сиксе тухать те катастрофа пулса тухать.
Бомбардировщикăн тĕслĕх экземплярĕ аэродрома вĕçсе çитеймесĕр Ногинск патĕнче ӳкет. Борт çинчи вунпĕр çынран çиччĕшĕ кăна çăлăнать. Карап командирĕ, бортинженер, штурман тата вибротĕрĕслев ăстаçи сарăмсăр пуçне хурать.
Каçăсем
Категори:Туполев самолёчĕсем Категори:СССР самолёчĕсем Категори:Раççей самолёчĕсем Категори:Стратегиллĕ бомба пăрахакан самолётсем
Хĕвел тухăç çур чăмăрĕ
thumb|250px|Хĕвел тухăç çур чăмăрĕ Хĕвел тухăç çур чăмăрĕ — Çĕрĕн Гринвич меридианĕнчен тухăсалла тата 180-мĕш меридианран анăçалла вырнаçнă çур чăмăрĕ. Хĕвел тухăç çур чăмăрĕн меридианĕсене тухăç тăсăлăвĕн меридианĕсемпе палăртаççĕ. Хĕвел тухăç çур чăмăрĕнче Лондонран тухăçалла Евразин пайĕ (Чукот çурутравĕн пĕчĕк пайне кĕртмесĕр), Африкăн чылай пайĕ, Инди океанĕ, Австрали тата Атлантикăпа Лăпкă океанăн пайĕсем вырнаçнă.
Корга (Тамырсат юппи)
Корга — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Тамырсат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Ульяновка (Кармаскали районĕ)
Ульяновка  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 78 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453026, ОКАТО кочĕ — 80235840003.
Стара Рава
Стара Рава (поляк. Stara Rawa), — Польшăн ялĕ. 2006 çулта кунта 280 çын патнелле пурăннă.
Ульяновка (Кармаскали районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Стара Рава
Ял Равка юханшывĕ хĕрринче ларать.
Ульяновка (Кармаскали районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Стара Рава
Истори
Стара Рава вырăнĕнче чи малтан XIII ĕмĕрте пурăнма пуçланă.
Каçăсем
Категори:Польша Категори:Польша ялĕсем
Кылт
Кылт — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Вала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Кĕçĕн Рип
Кĕçĕн Рип — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Рип юханшывăн сулахай çыранĕпе, 2 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин театăрĕсем
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пынă территорисене çарпуçĕсемпе вăрçă историкĕсем 5 вăрçă театăрĕсене уйăраççĕ.
Анăç Германи, Дани, Норвеги, Бельги, Люксембург, Нидерланды, Франци, Аслă Британи (Тӳпери çапăçусем), Атлантика океанĕ, АПШ-па Канадăн Анлантика хĕрринче вырнаçнă хуласем. СССР (анăç енĕ), Польша, Финлянди (тухăç енчи чиккисем), Çурçĕр Норвеги, Чехословаки (Чехи, Словаки), Румыни, Венгри, Болгари, Югослави, Австри (тухăç енĕ), Тухăç Германи, Баренц тинĕсĕ, Балтика тинĕсĕ, Хура тинĕс. Югослави, Греци, Албани, Итали, Вăтаçĕр тинĕсĕн утравĕсем (Мальта, Кипр, тата ыт.), Египет, Ливи, Тунис, Марокко, Алжир, Сири, Ливан, Ирак, Иран. Эфиопи, Сомали, Кени, Судан, Габон, Сенегал, Мадагаскар. Китай (тухăç тата çурçĕр-тухăç пайĕ), Корей, Япони, Кантăр Сахалинпа Курил утравĕсем, Алеут утравӗсем, Монголи, Гонконг, Франци Индокитайĕ, Бирма, Тухăç Инди, Андаман утравĕсем, Малайа, Сингапур, Голланди Индийĕ, Малакка, Бруней, Папуа - Ҫӗнӗ Гвинея, Соломон утравĕсем, Филиппин, Австралин тинĕс-океан хĕрринчи хулисем, Гавайи утравӗсем, Гуам, Уэйк, Мидуэй, Мариан утравĕсем, Каролин утравĕсем, Маршалл утравĕсем, Гилберт утравĕсем, Лăпкă океанри вак утравсем, Лăпкă океанăн пысăк пайĕ, Инди океанĕ.
370
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Майя Лоцманова
Майя Андреевна Лоцманова 1981 çулхи çу уйăхĕн 10 мĕшĕнче çуралнă. Пултаруллă çын Муркаш районĕнчи  Ярапайкасси ялĕнчи шкулта  ташă ăсти пулса ĕçлет. Хăйĕн ашшĕ çулнех çуйланă. Ашшĕ - Андрей Федиевич Николаев - культура ĕçченĕ, Ярапайкасси  культура çурчĕн ертÿçи пулса ĕçленĕ, 1991 çулхи раштав уйăхĕнче сарăмсăр вилнĕ. Пултаруллă ертÿçĕ хăй вăхăтĕнче Ярапайкассии культура çуртĕнче вокалпа инструмени ансамбльне йĕркелеме пуçланăччĕ. Шел, пуçланă ĕçе вĕçне çитереймен. Нумай вăхăт хушши Ярапайкассинчи "Екрем" юрăпа ташă халăх ансамблĕн   ĕçĕ-хĕлне хутшăнать. Халăх ансамблĕн ятне вăл 1998 çулхи çу уйăхĕнче ЧР культура тата национальноçсен министерствин 01-10/85 № хушăвĕпе илет. Майя Андреевна 2001 çулта Чăваш Республикин культура училищине вĕренсе тухнă хыççăн ташă асталăхне ачасене вĕрентме пуçлать.
Категори:Чăваш Ен фольклор ушкăнĕсем
Григорьев Николай Григорьевич (критик)
1981 çултанпа СССР çыравçисен пĕрлешĕвĕн членĕ.
Ӗçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Шунтал
Шунтал — чирку ялĕ, Самар облаçĕнчи Шунтал районĕн администраци центрĕ.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Яманова Ольга Алексеевна.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Шăнталра чукун çул чарăнăвĕ пур.
Ялта 7 пине яхăн çын пурăнать.
Тавралăхĕ
Самартан çурçĕр-тухăçалла 145 çм (198 çм — автоçулпа) вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш пурăнакансем кунта, архив хучĕсене вуласан, 1914 çулта Пĕкĕлмене чукун çул хывнă чух килсе вырнаçнă. Чарăнăва «Шăнтал» тенĕ. Пуйăссем куçăмĕ тытăнсан пăравус кăмаки валли вăрман касакан ушкăнĕ йĕркеленĕ.
Пĕрремĕш Вокзал урамĕ туса лартнă. Хальхи универмага хирĕçле чукун çул ĕçченĕсем валли темиçе çурт туса лартнă.
Яла чукун çул чарăнăвĕ тунă чух 1914 çулта никĕсленĕ. 1923 çулта пуçламăш шкулне уçнă.
1935 çул пуçламăшĕнче Шантал район тĕпĕ пулса тăрать. thumb|left|250px|Шăнталти чукун çул
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Шунтал районĕн ялĕсем
Кивĕ Шунтал
Кивĕ Шунтал — Самар облаçĕнчи Шунтал районĕн ялĕ.
Кун-çулĕ
1917 çулчен кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Шунтал районĕн ялĕсем
Пиçенер Туктамăш
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял шутĕнче Иванов, Пролетар, Совет, Çырма, Çаран урамĕсем. Ялта 58 çын (2006) пурăнать.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Апеннин çурутравĕ
Апеннин çурутравĕ — Европăн пысăк çурутравĕсенчен пĕри, континентăн кăнтăрĕнче вырнаçнă, Вăтаçĕр тинĕсĕн хумĕсемпе ачашланса выртать.
Кăкар
Кăкар, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Апеннин çурутравĕ
Тавралăхĕ
Çурутрав çинче Итали тĕп пайĕ, çаплах Республика Сан-Маринопа теократлă патшалăх Ватикан. Çурутрав лаптăкĕ — 149 пин çм2. Тасăлăвĕ 1100 çм яхăн, анлăшĕ 130 — 300 çм. Апеннин çурутравĕн çурçĕр енче Падан айлăмĕ, анăçĕнче Тиррен тинĕсĕ, тухăçĕнче — Адриатика тинĕсĕ, кăнтăрĕнче — Ион тинĕсĕ.
Хăйĕн ятне çурутрав Апеннин тăвĕсенчен илет.
Кăкар
Кун-çулĕ
1927 çулчен Çĕрпӳ уесĕн Энĕшпуç вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрмар районне, 1929 çулхи кăрлачăн 1 хыççăн Çĕрпӳ районне, 1944 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Чурачăк районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Çĕрпӳ районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Апеннин çурутравĕ
Каçăсем
Категори:Европа çурутравĕсем Категори:Вăтаçĕр тинĕсĕ Категори:Апеннинсем
371
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шупашкар троллейбусĕ
Шупашкарти троллейбус — Шупашкар хуллинчи троллейбус системи. Шупашкарти пĕрремĕш троллейбус 1964 çулхи чӳк уйăхĕн 7-ĕнче ҫӳреме пуçланă. 2017.03.10 пуҫласа, ҫул хакӗнчен пулсан: ЕТК карттипе тӳлесен — 17 тенкӗ, транспорт хушӑмӗллӗ банк карттипе тӳлесен йе УЭК карттипе тӳлесен — 13 тенкӗ пулать.
Кун-çул
1-№ маршрута 1964 ҫулхи нуйапӑрӗн 7-ӗнче тапратнӑ. Пĕрремеш троллейбус "Чукун ҫул ваксалӗпе — Хĕрлĕ тӳрем " хушшинчи маршрутпа çӳрекеленӗ. Пĕрремĕш çулталăкра троллейбус паркӗнче ӗҫлекенсем 20 мӗлйуна яхӑн çынна турттарнă, ун чухне троллейбус пӗчӗк деповĕнче пурĕ те 50 "ЗиУ-5" маркӑллӑ троллейбус пулнă, контакт линийӗсен тăршшĕ 9 çухрăмпа танлашнă тата пӗртен-пӗр турттаракан станцӑ пулнӑ кӑна.
1968 — Аэропорт ҫитиччен куҫӑма яни; 7-№ маршрута тапратни.
1971 — 5-, 6-, 9-№ маршрута тапратни; Мир проспекчӗ тӑрӑх троллейбус йӗрри хывни.
1972 — Чапаев ячӗллӗ савут ҫитиччен троллейбус йӗрри хывни, 11-№ маршрута тапратни.
1973 — 1-№ депова реконсртукцилени.
1976 — «Кӑнтӑр» деповне хывни тата ӗҫе йани.
1979 — Макҫӑм Горьки пр-чӗ тӑрӑх, Гузовски урамӗ тӑрӑх, 9-мӗш пиллӗкҫулӑх пр-чӗ тӑрӑх, Гагарин урамӗ тӑрӑх троллейбус йӗрри хывни.
Тулă пĕремĕкĕ
Ту́лă пĕремĕкĕ — регионăн пичетленĕ пĕремĕкĕсен паллă тĕсĕ.
Шупашкар троллейбусĕ
Кун-çул
1984 — 2-№ депова ӗҫе йани.
Тулă пĕремĕкĕ
Яланхилле, тулă пĕремĕкĕ лаптак тăваткал е кĕлетке ĕлкиллĕ. Халĕ тăтăшах ăшне повидлă е тачăлатнă пылак сĕт хураççĕ.
Сарайсино
Сарайсино — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 325 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453185, ОКАТО кочĕ — 80248835005.
Шупашкар троллейбусĕ
Кун-çул
1985 — Октепӗр кӗперӗ тӑрӑх троллейбус йӗрри хывни; 14-№ маршрута тапратни.
Тулă пĕремĕкĕ
Пĕремĕксене Тулăра XVII ĕмĕртенпе пĕçерни паллă. Пĕрремĕш хут çакăн пирки 1685 çулта кĕнекере кăтартнă. Халĕ тулă пĕремĕкĕсене «Старая Тула» тата «Ясная поляна» комбиначĕсенче хатĕрлеççĕ, çаплах хăшпĕр пĕчĕк йĕркелӳсем те тăваççĕ.
Шупашкар троллейбусĕ
Кун-çул
1987 — Эгер бульварӗ тӑрӑх троллейбус йӗрри хывни; 15-№ маршрута тапратни.
Сарайсино
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тулă пĕремĕкĕ
Тулă пĕремĕкĕн музейне Тулăра 1996 çулта уçнă.
Шупашкар троллейбусĕ
Кун-çул
1990 — Ленинла комсомол урамӗ тӑрӑх троллейбус йӗрри хывни; 5-№ маршрута Трактӑр савучӗ ҫитиччен тӑсни.
Сарайсино
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Шупашкар троллейбусĕ
Кун-çул
1994 — 23-№ турттаракан станцӑна ӗҫе йани; 18-№ маршрута тапратни.
Тулă пĕремĕкĕ
«Сельхозпродукты» Тулă лавккин сутă-илӳ залĕнче чи чаплă вырăнта кантăк айĕнче 1000 тенкĕ хут укçи упранать, унпа 2009 çулхи кăрлачăн 11-мĕшĕнче Раççей президенчĕ Дмитрий Медведев хăйех çакăнта тулă пĕремĕкне туяннă.
Шупашкар троллейбусĕ
Кун-çул
1997 — 19-№ маршрута тапратни; 21-№ турттаракан станцӑна ӗҫе йани.
Тулă пĕремĕкĕ
Рецепт
Тулă пĕремĕкне çапла хатĕрлеççĕ:
Шупашкар троллейбусĕ
Кун-çул
1998 — Энтуҫиастсен урамӗнчи транспорт уйӑрттаркӑчне тапратни.
1999 — 20-№ маршрута тапратни.
Тулă пĕремĕкĕ
Каçăсем
Категори:Раççей регионĕсен гастрономи апачĕсем Категори:Пĕремĕк Категори:Тулă символĕсем Категори:Тулă
Шупашкар троллейбусĕ
Кун-çул
2006 — Преҫидент бульварӗ тӑрӑх троллейбус йӗррине ӗҫе йани; 21-№ маршрута тапратни.
2009 — 21-№ маршрута Медицинӑ центӑрӗ ҫитиччен тӑсни.
2015 — 20-№ маршрута Маштехникум ҫитиччен тӑсни; 12-№ маршрута хупни; 1-№ маршрута "Университет" чарӑну ҫитиччен тӑсни.
2017 — 22-№ маршрута, "Энтуҫиастсен урамӗ — Университет", тапратни. 7-№ маршрута, "Агрегат савучӗ — Университет урамӗ", хупни; 9-№ маршрутӑн схемине улӑштарни тата маршрутне Хӗрлӗ тӳрем ҫитиччен тӑсни; 21-№ маршрутӑн схемине улӑштарни.
Паян хулара 19 троллейбус йӗрри пур. Кайранхи 22-№ йӗррине 2017 ҫулта хывнӑ.
Пуласлӑх
Троллейбус йӗррине хывасси:
Каҫӑсем
Категори:Шупашкар экономики
Радуч
Радуч (поляк. Raducz), — Польшăн ялĕ. 2006 çулта кунта 35 çын патнелле пурăннă.
Ял хĕрринче ларать.
Еремкино
Еремкино — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 311 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452642, ОКАТО кочĕ — 80258820003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Тăрнашур
Тăрнашур, Журавлёвка, — Чăваш Республикин Елчĕк районĕнчи унччен пулнă ял вырăнĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
<Куçару: 2008-мĕш çулхи июлĕн 28-мĕшенче Елчĕк районĕн Аслă Елчĕк ял тăрăхĕн Аслă Елчĕк ялĕнче Аслă Елчĕк ял тăрăхĕн генераллĕ планĕн проектне пăхса тухассипе уçă итлев пулса иртнĕ. Асăннă итлевре çакăн пек асăрхаттарусемпе сĕнÿсем пулнă: карттă çинчен Тăрнашур ялĕпе ун çывăхĕнчи сурăх витине катертмелле, м.т. Тарнашур ялĕ тахçантанпах çук, сурăх витине сÿтсе салатнă; Тăрнашур патĕнчи масара палартмалла;>
Тавралăхĕ
Çывăхра Тăрнашур текен кÿлĕ пур.
<Куçару: Тăрнашур кÿлли. Чаранавăн тĕллевĕ — Тăрнашур кÿллин таврашĕнчи çутçанталăк комплексĕпе паллашасси. Елчĕкрен 6 км, унчченхи Тарнашур ялĕнчен 0,5 км çурçĕрелле вырнаçнă. Пĕтемĕшле лаптак — 10 га ....>
Кун-çулĕ
1917 çулчен Чĕмпĕр кĕпернинчи Пăва уесĕн Тимпай вулăсне кĕнĕ.
Зека Пагодиньо
Зека Пагодиньо (, 1959 çулхи нарăсăн 4-мĕшĕ, çуралнă чухнехи ят Jessé Gomes da Silva Filho) бразилй юрăçи, композиторĕ, самба тата пагоде жанрĕнче ĕçлет
Кун-çулĕ
Рио-де-Жанейро хулин Ирая тулашĕнче çуралнăскер, Зека Пагодиньо халăх самба çаврăнашĕнче ӳснĕ, самба шкулĕнче вĕреннĕ чухне хăй сăвăсене шăрçалама пуçланă.
XX ĕмĕрĕн 70-мĕш çулĕсенче Рио-де-Жанейрăра кашни юнкун ирткен Зека Блок Касике де Рамос карнавалне хутшăнма тытăннă.
Пĕррехинче, Бет Карвальо самба-юрăçа Зека юрлани питĕ килĕшнĕ, ăна вăл 1983 çулта Camarão Que Onda Dorme Leva композицие çырса хума сĕнет. Çак самантран, Zeca хăйĕн альбомĕсене кăларма пуçлать. Паянкуна унăн 15 диск, вĕсенчен виççĕшĕ DVD çинче. Унăн альбомĕсем çĕр-шывра чи хăвăрт сутăнаканнисен шутĕнче.
Халĕ вăл хăйĕн çемьипе — Mоника Сильва арăмĕпе, Эдуардо, Элис, Луис тата Мария Эдуарда ывăлĕсемпе Тижука районĕнче пурăнать.
Каçăсем
Категори:1959 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 4-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Бразили мусăкçисем Категори:Бразили мусăкĕ Категори:Самба Категори:Латин американ мусăкĕ
Гнидаш Кузьма Савельевич
Гнидаш Кузьма Савельевич Гнідаш Кузьма Савелійович — (17.11.1914(4)-19.06.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн штабĕн разведка уйрăмĕн тăшман тылĕнчи оперативла диверси центрĕн командирĕ, майор.
Псков облаçĕн Остров районĕ
Остров районĕ, — Псков облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Остров хулара вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 2 435 км2. Тĕп юханшывĕсем — Аслă, Утроя, Лжа, Сенкер, Верша, Кухва.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 35,3 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 25 пин патнелле. Пурĕ 477 ял-хула вырнаçнă.
Çул-йĕр
Район тăрăх Санкт-Петербург — Кейӳ тата Каунас — Новгород автомобиль çулĕсем иртеççĕ. Çавăн пекех Октябрь чукун çулĕ те çак район тарăх иртет.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
372
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Авалхи Рим
thumb|350px|right|[[Публий Элий Адриан|Адриан император чухнехи Рим империйĕ.]]
Авалхи Рим — Авалхи тĕнчепе антикăлăх тапхăрĕн паллă цивилизацийĕ, хăйĕн ятне тĕп хулинчен туяннă (Roma). Римăн никĕсĕ Капитолипе, Палатинпа, Квириналпа карталаннă шурлăхлă айлăмра çирĕпленнĕ. Çак цивилизацине аталанма этрусксемпе авалхи грексен этеплĕхĕ хал панă. Авалхи Рим хăйĕн мăн хăватне II ĕмĕрте хăпарать. Ун чух римсем  çурçĕрте хальхи Шотландирен пуçласа кăнтăра çити Эфиопине тарин, тухăçран Арменирен анăçалла Португалине çити çĕрсене тытса пăхăнтарса тăнă.
Авалхи Рим пехилĕ — рим тивĕçлĕ ирĕклĕхĕ, хăшпĕр архитектура хормисемпе тупсăмĕсем (тĕслĕх, хĕрес-тăрăллă йĕрке) тата урăх чылай çĕнĕлĕхсем (тĕслĕх, кустăрмаллă шыв арманĕ). Христос тĕнĕ Рим империнче тымар ярать. Авалхи Римра официаллă латтин чĕлхипе калаçнă, малтанхи тĕнĕ политеослă пулнă, империн çирĕплетмен (официаллă мар) гербĕ ылтăн ăмăрткайăк (aquila) пулнă, хĕрес тĕнне кĕрсен лабарумсемпе хризмăсене çырса кăтартаççĕ.
Истори
Авалхи Рим патшалăхĕн тапхăрĕсем:
Этеплĕх
Римăн паллă çыннисем уйрăмах политика, вăрçă, çĕр, тивĕçлĕ пирĕклĕх (граждан тата сакрал) тата историографи ĕçĕсене кăмăлланă. Çак Римăн малтанхи этеплĕхĕн никĕсĕ пулать. Италин кăнтăр хулисенчен, каярах Греципе Кĕçĕн Азирен, килекен грек сĕмне римсем ытлах хапăлласа йышăнман, вăхăт иртнĕ çем системе ценностей или перерабатывались в соответствии с ней. Рим хăй те юнашар халăхсен тата Европа аталанăвне пысăк ӳсĕм панă.
Рим халăхĕн тытăмлăхĕ
Пирĕн эрăччен V—IV ĕмĕрсенче рим опçĕстви темиçе тытăмран пуçтарăнса тăнă: ĕлĕхи тапхăрти ăрат йăлинчен сыхланса юлнисем, пĕрлĕхлĕ-граждан секторĕ; пĕр енчен, патрици тытăмĕ, тепĕр енчен, рим пĕрлĕх ĕçесенче хастарланса пынă плебейсем.
Çарĕ
Тĕп статьисем: Авалхи Рим çарĕ, Авалхи Рим юланут çарĕ, Авалхи Рим тинĕс çарĕ
Историографи
Рим историне тĕпчес кăсăк Францире Çутĕçлĕх тапхăрĕнче пуçланать. Монтескьё «Римсен мăнаçлăхĕпе хавшакланăвĕн сăлтавĕсем пирки калаçни» кĕнеке çырать. Пĕрремĕш никĕслекен ĕç — Эдуард Гиббонăн II ĕмĕрĕн вĕçенчен пуçласа империн юлашки пайĕ — Византи 1453 çулта сӳнни тапхăрне тĕпчекен «Рим импери хавшакланни, пĕтсе ларни историйĕ» пулать.
Каçăсем
Категори:Çухалнă патшалăхсем Категори:Истори Категори:Авалхи Рим
Кĕçĕн Шарженьга
Кĕçĕн Шарженьга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженьга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 37 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
373
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕçĕн Шарженьга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Чульга (Тамырсат юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Милли Алексей Прокопьевич
Милли Алексей Прокопьевич (чăн хушамачĕ Прокопьев, 1894, нарăс, 12, Пăва уесĕ, Шурут Нурăс ялĕ (халĕ Чăваш Енĕн Комсомольски районĕ) — 1942, кăрлач, 12 ГУЛАГ, Çурçĕр-Урал лагерĕ — чăваш публицисчĕ, сăвăçи, этнографĕ, фольклорисчĕ
Граждан вăрçинче «Чухăнсен сасси» хаçатăн, «Атăл юрри» литература альманахĕн редакторĕ пулса тăрăшнă. Чăваш литераторĕсен пĕрлешĕвне пуçлаканĕ пулнă.
Пурнăçĕ
1894 çулхи нарăсăн 12-мĕшĕнче Пăва уесĕнчи Шурут Нурăс ялĕнче (халĕ Чăваш Енĕн Комсомольски районĕ) çуралнă.
1923 çулхи кĕркуннерен ареслеччен пуçласа (1938 çулхи çĕртме 26-мĕшне çити) Мускавра пурăннă.
1942 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕнче Çурçĕр-Урал лагерĕнче вилнĕ.
Ӗçĕсем
Александр Пушкинăн «Чикансем» поэмине (1914), революци юррисене чăваш чĕлхи çине куçарнă. Чăваш халăхĕн фольклорне пуçтарнă.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:ССРП çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:«Хыпар» хаçатăн редакторĕсем Категори:Пайăр çынсем:Комсомольски районĕ Категори:Репрессиленисем Категори:1894 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 12-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1942 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 12-мĕшĕнче вилнисем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:1956 çулта реабилитациленисем
Кальмовка
Кальмовка — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 39 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453026, ОКАТО кочĕ — 80235840004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Çурçĕр çурчăмăрĕ
Çурçĕр çур чăмăрĕ — Çĕрĕн экватортан çурçĕрелле пайĕ. Çурçĕр çур чăмăрĕнче çулла çĕртмере пуçланать те çурлана çити тăсăлать, хĕлле — раштавран нарăса пырать. Пĕчĕк пусăмлă зонăсемпе уракансенчи Кориолис вăйĕсем Çурçĕр çур чăмăрĕнче ялан тенĕ пекех сулахаялла, сехет сăннине хирĕçле, çаврăнаççĕ. Çурçĕр çур чăмăрĕнче, кăнтăррипе танлаштарсан, тип çĕр пайĕ чылайрах пулать.
Çурçĕр çур чăмăрĕнчи континентсемпе патшалăхсем
Континентсем:
Çурçĕр çур чăмăрĕнче вырнаçнă çурçĕр Африкăри патшалăхсем:
Çурçĕр çур чăмăрĕнче вырнаçнă çурçĕр Океанири патшалăхсем:
Çурçĕр çур чăмăрĕнче вырнаçнă çурçĕр Кăнтăр Америкăри патшалăхсем:
Каçăсем
Категори:Çурчăмăрсем Категори:Географи терминĕсем
המיספירה
Парнелев
Парнелев — хирĕç ним те ыйтмасăр парнелекен парне илекене мĕнле те пулин пурлăх е ырлăх пани. Кунашкал ĕçхĕлĕн кулленхи ахаль пĕлтерĕшĕ çеç мар, юридицилле пĕлтерĕш те пур.
В юридически ӑнлану тӑрӑх парне хӑйӗн пурлӑхне, пӗр-пӗр урӑх ҫынна, пӗтӗм ҫӗре тӳлевсӗр пани вырӑнне йышӑнма пултарать. Парне-субъектӑн, гражданинӑн гражданла прависенчен пӗри. Ҫак правӑна патшалӑх саккунӗсемпе тивӗҫтерет, ҫавӑн пекех гражданинӑн хӑйӗн пурлӑхӗпе хуҫаланма ирӗклӗх тата право (ҫав шутра ӑна хӑй ирӗкӗпе парассине те) Конституцие гарантлать. Парне килӗшӳ пек йӗркеленме пултарать. Час-часах мӗнле те пулин документсем ҫырмасӑр парнелеме пулать. Анчах пурӑнмалли ҫурт-йӗр тата хускалман урӑх пурлӑх парнеленӗ чухне, яланхи пекех, нотариус ӗнентерекен договор тума кирлӗ пулать. Парнесене йӗркелемелли тата йышӑнмалли йӗркене РФ Граждански кодексӗпе, ҫавӑн пекех граждансене налук хумалли ыйтусенчи саккунсемпе йӗркелеҫҫӗ.
Договор граждан правин чи аслӑ договорӗсенчен пӗри. Дари рим правинче харпӑрлӑх прави пуҫланса кайнин пӗр сӑлтавӗ пулнӑ. Парне договорӗн кирек мӗнле тӗсӗ те пурлӑха (правасене, япаласене тата ытти те) пӗр ҫынран теприн патне куҫнине палӑртать, ҫитменнине тата юридически праваллӑ субъектсем тата пултарулӑх енӗпе халалласа панӑ ҫынсем шутланаҫҫӗ. Ҫапла вара, парне договорӗнчен тухакан право хутшӑнӑвӗсем гражданла право правипе адекватлӑ йӗркелемелли меслете гражданла право тытӑмӗн предмечӗн рамине вырнаҫаҫҫӗ.
Б. Ф. Поршневпа килӗшӳллӗн, парне (хӑналанипе тата парнипе пӗрлех) продуктсен архаика обществинче куҫнин тӗп форми пулса тӑрать.
Каçăсем
Категори:Ансат пурнăç Категори:Пурнăç йĕрки Категори:Парне Категори:Парнелев
Уметбаево (Сарайсинский сельсовет)
Уметбаево  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 121 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453185, ОКАТО кочĕ — 80248835006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Кырмыжка
Кырмыжка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Быстрица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
374
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Псков облаçĕн Палкино районĕ
Палкино районĕ, — Псков облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ — Палкино хула евĕрлĕ посёлок.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 1 191 км2.
Тулă (хула)
Тулă, — Раççейри Тулă облаçĕн администрациĕ вырнаçнă хула. Мускавран 193 çухрăмра ларать. Упа юханшывĕ юнашар юхса выртать.
Улăх Шĕмшеш
Улăх Шĕмшеш — Чăваш Енри Элĕк районĕнчи ял.