cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тлоинка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Месягутово (Янаул районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тлоинка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Месягутово (Янаул районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Тлоинка
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Сандхи
Сандхи (संधि, «çыхăну, пĕрлешÿ») — лингвистикăра: чĕлхери (сăмахри) сасăсем хăйсен текст тăршшĕнчи (сăмахри е пуплерĕшри) вырăнне кура  улшăнни.
Термина Авалхи Инди грамматикĕсем кĕртнĕ (тен, Панини). Тулаш сандхи (сăмахсен чиккинче) тата шалти сандхи (морфемăсен чиккинче) пур.
Чăваш чĕлхинчи сандхи. Уйрăммăн тăракан сăмахсенче янравлă сасăсем сăмах умĕнче (анлаут) е сăмах вĕçĕнче (аслаут) тăма пултараймаççĕ. Анчах та префикс е постфикс хушăнсан, уйрăм малсăлтавсенче, çавнашкал янравсăррисем те янрама пуçлаççĕ. Калăпăр, кам сăмахри к- сасă янрамасть. Анчах сăмах çумне та-, ни- префикссем хушăнсанах (такам, никам) хайхи -к- янрама пуçлать. Ку вăл шалти сандхи пулать.
Çавăн пекех чăваш чĕлхинче тулаш сандхи те пур. Вăл пуплерĕшре (пуплев юхăмĕнче), сăмахсен чиккинче, уйрăм малсăлтавсенче, хупă сасăсем янранине пĕлтерет. Профессионаллă дикторсен пуплевĕнче çеç çак пулăм пулмасса пултарать. Ахаль çынсен калаçăвĕнче вара сăмахсен чиккисенчи хупă сасăсем чылай чухне янравлă илтĕнеççĕ.
Литература
Категори:Морфологи (лингвистика) Категори:Фонологи Категори:Авалхи Инди
Сицил чĕлхи
Сицил чĕлхи — сицилсен чĕлхи. Хăш тĕпчевçĕсем ăна хăй тĕллĕ чĕлхе вырăнне хумаççĕ, итали чĕлхин диалекчĕ теççĕ.
Каçăсем
U situ web pa valurizzaziuni i prizzaziuni du sicilianu
Категори:Итали чĕлхисем Категори:Роман чĕлхисем Категори:Сицилсем
Чăваш Енри Шупашкар районĕнчи улăп тăприсем
Шупашкар районĕнче çак улăп тăприсем пур:
Категори:Улăп тăприсем Категори:Чăваш Енĕн Шупашкар районĕ
Туçи мари чĕлхи
Туçи мари чĕлхи — туçи марисен чĕлхи, мари чĕлхин туçи пуплевĕн никĕсĕпе йĕркеленĕ литература чĕлхи. Калаçакан йыш — 36 822 (2002 çулхи халăх çыравĕ). Мари Элĕн Туçи Мари, Юри тата Килемар районĕсенче, çаплах Чулхула облаçĕн Воскресенск районĕнче, Киров облаçĕн Ярань районĕнче сăмахлаççĕ.
Туçи марилле «Жерӓ» тата «Йӓмдӹ ли!» хаçатсем, «У сем» литература журналĕ тухать.
Çырулăхĕ
Туçи мари алфавичĕ
Каçăсем
Категори:Финн-атăл чĕлхисем Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Мари Эл
Амосовка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Амосовка
704
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Упнер разъезчĕ
Упнер разъезчĕ, — Чăваш Енри Вăрнар районĕнчи пурăнан вырăн.
Гончаров Яков Игнатьевич
Гончаров Яков Игнатьевич Ганчароў Якаў Ігнатавіч — (23.03.1914(10)-26.03.1982), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 16-мĕш сывлăш çарĕн 3-мĕш бомблакан авиаци корпусĕн 301-мĕш бомблакан авиаци дивизин 96-мĕш гварди бомблакан авиаци полкĕн эскадрильи çыхăну пуçлăхĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Упнер разъезчĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн Вăрнар районĕ
Матен Емельян Захарович
Матен Емельян Захарович (паспортри хушамачĕ - Захаров, 1893 çулхи çурла уйăхĕн 1-мĕшĕ, Иккасси ялĕ, (халĕ Чăваш Енĕн Шупашкар районĕ)  — 1941 çулхи чӳк уйăхĕн 13-мĕшĕ) — чăваш литература тишкерӳçи.
СССР ÇП пайташĕ (1934).
Пурнăçĕ
1893 çулхи çурла уйăхĕн 1 халĕ Чăваш Енĕн Шупашкар районне кĕрекен Иккасси ялĕнче çуралнă.
Чĕмпĕрти чăваш вĕрентӳçисен шкулĕнче, Петроградри тĕн академийĕнче (1917) тата Ленинградри тухăç халăхĕсен ăслăлăх тĕпчевĕн институчĕн аспирантуринче (1929) пĕлӳ пухнă.
Вĕрентӳçĕ вырăнĕнче ĕçленĕ (1923—1926), Чăваш педагогика институчĕн доценчĕ (1930—1937) пулнă. Çавăн пекех 1935—1937 çулсенче чăваш тĕпчев институчĕн директор çумĕ пулнă.
1937 çулта репрессине лекнĕ.
1956 çулта ырă ятне тавăрнă.
Пултару ĕçĕсем
Емельян Матена чăваш литература тишкерĕвĕн никĕçлевçи тесе шутлаççĕ. 1934 çулта вăл «Чăвашсен илемлĕ литератури» кĕнекине пичетлесе кăларнă. Унта вăл чи малтан К. Иванов, П. Хусанкай, С. Элкер тата ытти çыравçăсен пурнăçĕпе пултарулăхĕ çинчен тĕплĕн çырса кăтарнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш литература тишкерӳçисем
Байков Георгий Иванович
Байков Георгий Иванович — ( -), 3-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш сывлăш çарĕн 303-мĕш истребитель авиаци дивизин 9-мĕш гварди истребитель авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29.
Çырмапуç (Çĕрпӳ районĕ)
Çырмапуç (Булдеево) — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
Мозгов Иван Ефимович
Мозгов Иван Ефимович – ВАСХНИЛ академикĕ (1956). 1906 çулхи утă уйăхĕн 1-мĕшĕнче Мускав облаçĕнчи Дмитров районĕнчи Малыгино ялĕнче çуралнă. thumb|right
Ӗçĕсем
300 яхăн ăслăлăх ĕçĕсем пичетленĕ, çав шутра 50 ытла кĕнеке, 8 монографи, 6 справочник, 4 руководство. Нумай çамрăк ăсчахсене хатăрленĕ: 150 ытла ăслăлăхсен кандидачĕ, темиçе теçетке ăслăлăхсен докторĕ.
Каçĕсем
Категори:Раççей ăсчахĕсем Категори:РСФСР тава тивĕçлĕ çыннисем Категори:СССР ВАСХНИЛ академикĕсем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Ӗçлĕх Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Октябрьти Революци орден кавалерĕсем Категори:Халăхсен Туслăхе орден кавалерĕсем Категори:Утăн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1906 çулта çуралнисем Категори:Мускав облаçĕнче çуралнисем Категори:Авăнăн 26-мĕшĕнче вилнисем Категори:1990 çулта вилнисем Категори:Мускавра вилнисем.
Мазхабĕ
Мазхабĕ - ислам тĕнĕнчи шариат йĕркин шкулĕсем.
Мазхаб шкулĕсем
Паян тĕнчери мăсăльмансем пиллĕк мазхаб йĕркипе пурăнаççĕ : thumb|600px
Каçăсем
Категори:Ислам
Тури Чат
Тури Чат — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 152 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452815, ОКАТО кочĕ — 80259855002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
706
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Семеру
thumb
Семеру, — Ява утравĕн чĕрĕ вулкан. Çӳллĕшĕ — 3676 м.
Категори:Стратовулкансем Категори:Чĕрĕ вулкансем
Туçи марисем
thumb|300px|Туçи мари фольклор ансамблĕ Туçи мари́сем (Кырык мары, Курык марий) — пĕр вырăнта пурăнакан мари халăхĕн этнолингва ушкăнĕ, чылайрахăшĕпе Мари Элри Туçи Мари, Килемарпа Юра районĕсенче, çаплах Чулхула облаçĕн  Воскресенск районĕнче Киров облаçĕн  Ярань районĕнче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Туçипе улăх мари хушшинчи уйрăмлăхсеми IX-XI ĕмĕрсенче сиксе тухаççĕ. Туçи мари этносĕпе этеплĕхĕ чăвашсемпе вырăссем юнашар пулнипе çуралнă, çаплах Мари ене Раççей ăшне кĕртес политика ĕç-пуçĕ чылай сĕм янă.
Кĕçĕн ушкăнсем
Атăлăн сылтăм енчисем — «шурмарсем» (сăрсем), «кушырмарсем» (кушергесем), «шошмарсем» (еменгашсем), «марламарсем» (елассем), «суасламарсем» (чăвашсемпе юнашаррисем); сулахай енчисем — «вăрмантисем» (кожла мары), «ветласем» (вӹтлӓ мары), «ардесем» (арде мары), «руткесем» (рӹде мары) тата ур.
Каçăсем
Категори:Туçи марисем
Пасмондар
Пасмондар — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ведресево
Ведресево — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 175 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452933, ОКАТО кочĕ — 80237820004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Сицилисем
Пĕтĕмлĕ хыпар
Сицилисем Сицилипе АПШ-ра пуранаççĕ. Сицилилле калаçаççĕ. Йышĕ: 10 млн.яхăн çын. Тĕнĕпе - католиксем.
Истори
Сицилисен несĕлĕсем: сикансем, сикулсем, финикисем, грексем, римсем, готсем, арапсем и нормансем.
Чи малтанах сицилисем православи тĕн йăлине тытса пынă, анчах XI ĕмĕр - XVIII ĕмĕр ĕмĕрсенче католици тĕнĕ енне куçнă.
Каçăсем
Категори:Сицилисем Категори:Итали
Толстиха
Толстиха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Кузюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Анда (Онега юппи)
Анда (Андозерка, Шанда) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сылтăм çыранĕпе 16 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Лаз чĕлхи
thumb|250px|Кивĕ «унифицилемен» лаз алфавичĕ (1920-мĕш çулĕсен вĕçĕ)
Ла́з чĕлхи — картвел çемйин чĕлхи, Хура тинĕсĕн кăнтăр-тухăç çыранĕнчи лазсем усă кураççĕ. Тĕп тĕрĕс йышĕ паллă мар.
Лаз чĕлхипе калаçакан йышне 50 000 пуçласа 500 000 çити Турцире тата 30 000 Грузи тесе хаклаççĕ.
Лаз чĕлхи картвел çемйине кĕрет. Çак çемйери çичĕ чĕлхерен лаз челхине чи çывăххи мегрел чĕлхи (сăмах пурлăхĕн 57% — пĕрлĕ). Лаз тата мегрел общинисем политика тата тĕн енĕпе 500 çула яхăн уйрăлса кайнă пулсан та чĕлхесем халĕ те пĕр-пĕрне ăнланмалла шутланаççĕ. Лаз-мегрел турачĕ грузин чĕлхинчен пирĕн эрăччен пĕрремĕш пинçуллăхра уйрăлнă. Хăшпĕр лингвистсем лаз тата мегрел чĕлхисене пĕр чĕлхен вырăнти варианчĕсем теççĕ.
Çырулăхĕ
thumb|250px|"Мчита Мурутхи" хаçат, 1929 çулхи чӳк, 7 (унифицилемен алфавит) thumb|left|250px|"Родной язык". 1938 год (унифициленĕ алфавит)
1920-мĕш çулĕсен вĕçĕнче — 1930-мĕш çулсенче СССР территоринче латинла алфавитпа усă курнă. Çак алфавит икĕ вариантлă пулнă : кивĕ "унифицилемен" тата "унифициленĕ".
Çĕнĕ "унифициленĕ" лаз алфавичĕ (1930-мĕш çулсем):
Турцире латин никĕсĕллĕ лаз алфавичĕн темиçе варианчĕпе усă кураççĕ. Лаз-турккă 1999çулхи сăмахсарĕнче çакăн пек алфавит: Aa Bb Cc Çç Ç̆ç̆ Dd Ee Ff Gg Ğğ Hh Xx İi Jj Kk Ǩǩ Qq Ll Mm Nn Oo Pp P̆p̆ Rr Ss Şş Tt Ťt̆ Uu Vv Yy Zz Žž Зз З̆з̆. "Tuta Gazetesi" лаз хаçатĕнче йĕрке çийĕнчи паллăсем вырăнне апострофсене уса кĕртнĕ.
Грузире лаз чĕлхинче грузин алфавичĕпе усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Картвел чĕлхисем Категори:Турци чĕлхисем Категори:Грузи чĕлхисем
Чăрăшкасси (Элĕк районĕ)
Чăрăшкасси, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. 1927 çулччен Чăрăшлă ятлă пулнă. .
Элĕке çитме – 13 км., Шупашкара – 65 км., ч/ç. ст. – 32 км.
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Элĕк районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 Калинин районне, 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн Элĕк районне кĕнĕ. 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн каллех Элĕк районне кĕртнĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 107 çын (2006) пурăнать. Икĕ урам — Сад тата Хыр урамĕсем. 1907 çул тĕлне 207 çын пурăннă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Асакасси вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн каллех Элĕк районне кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем
Çурçĕр Куринка
Çурçĕр Куринка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Куринка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Тутирек
thumb|150px|Тутирек Тутирек, — 1774-1775 Е. И. Пугачёв ертсе пыракан çĕрĕçченĕсен пăлхавне хутшăннă паттăр чăваш. Тутирек хальхи Шупашкар районĕнчи Мăн Маркара çуралса ӳснĕ. Çуралнă çулĕ 1731 тесе шутлаççĕ. Ăçта тата хăçан вилни паллă мар.
Ун чухне чăвашсене вăйпа Христос тĕнне кĕртнĕ. Тутиреке те çав тĕне кĕртнĕ те хут çине Гаврила Иванов тесе çырнă. 1880 çулсенче Н. Е. Ефимов пухнă Чăваш халăх халавĕсен хушшинче Тутирекĕн пĕртен-пĕр кĕске юрри упранса юлнă. Ку юрă Тĕпчев институчĕ хатĕрленĕ "Чăваш халăх сăмахлăхĕн" виççĕмĕш томĕнче 1978 çулта пĕрремĕш хут пичетленĕ. 1774 çулта Тутирек 43-ре пулнă. Емельян Пугачёв Атăлăн сылтăм енне каçсан вăл таврари ялсенчен паттăрсене пухать те çар йĕркелет. Унăн çарĕнче виççĕр ытла (хăй ялĕнчен 28) чăваш паттăрĕ пулнă. Вĕсем хушшинче Тутирекĕн виçĕ шăллĕ пулнă. Пĕри Исмук (тĕне кĕртсен Илле) тесе чĕннĕ. Емельян Пугачёв Тутиреке хисеплесе кĕмĕл алтăр парнеленĕ. Кайран çак парне унăн килĕнче упраннă. Тутирекпе Исмука пăлхава кĕнĕшĕн тĕрмене хупнă. Исмук асапа чăтаймасăр вилнĕ. Тутиреке тепĕртакран ирĕке кăларнă.
Тутирек ячĕ 1955 çулта Шупашкар районĕнчи Ишек ялĕнче çырса илнĕ историллĕ халапра та пур. Унта ăна ăçта юрăçă тесе палăртнă. Ку преданине 2005 çулта пичетленче тухнă «Çĕрпе тӳпе чуптунă каç» кĕнекере пичетленнĕ.
Чăваш Республикин наци музейĕн ăслăлăх архивĕнче Тутирек çĕрри паян кунчченех упранать. Ăна 1922 çулта Етĕрне уесне кĕрекен пĕр чăваш ялĕнче тупса К. Петров уполномоченнăй музей фончĕ валли упраса хăварнă.
Юрри
Категори:Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем
Гончарук Владимир Андреевич
Гончарук Владимир Андреевич Гончарук Володимир Андрійович — (23.03.1918-12.07.1942), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Ленинград фрончĕн 44-мĕш уйрăм хăвăрт бомблакан авиаци полкĕн стрелок-бомбардирĕ, лейтенант.
Пассал
Пассал — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 76 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тарие
Та́рие (ав.-перс. «Дараявауш» — Ырлăх паракан) — хĕрарăм ячĕ. Иран чĕлхинчи Дарий арçын ятĕнчен пулса тухать. Раççейре, Хĕвел тухăç Европăра, Вăта Азире тата Иранра саралнă. Хальхи перс чĕлхинче Дарья ( — дарьё) «тинĕсе» пĕлтерет. Урăх ĕлкисем: Даша, Дарьюшка, Дашенька, Дашуля тата ур.
Асăрхавсем
Категори:Иран ячĕсем Категори:Хĕрарăм ячĕсем
Авалхи чăваш хулисем
Чăвашсем сĕм авал çак хуласене никĕсленĕ:
Алапӳ, Арча, Варачан, Кан (Кам), Кĕрнек, Меантăр, Мерчен, Нухрат, Пăлхар, 	Пеленçер (Пăлхар), Пукур (Пăлхар), Пӳлер, Саркел, Сăвар, Сăкăт (хула), Сементер, Çăкату, Сĕнтĕр (Чалăм), Тамантурхан, Тупăлхату, Чаллă, Чăваш-хула, Шукăль, Хăнакур, Хумара, Элшел (Чалăм), Эсмел.
Каçăсем
Категори:Авалхи чăваш хулисем Категори:Чăваш халăх кун-çулĕ Категори:Атăлçи Пăлхар хулисем Категори:Чăваш Ен историйĕ
Сĕве
мини|Чĕмпĕрте|left
Энĕшкасси Кушкă
Энĕшкасси Кушкă, — ТиньговатовоЧăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял. 1948 çулчен Энĕшкасси ятлă пулнă.
708
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сĕве
Сĕве (Зөя, Сӱэ, Свияга) — Тутарстанпа Чĕмпĕр облаçĕ çĕрĕсемпе юхакан юханшыв, Атăлăн сылтăм юппи. Тăршшĕ 375 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 16, 7 пин км2. Атăлçи сăртлăхĕн хĕвелтухăç енчи тайламĕнче пуçланать те çурçĕрелле юхса Куйбышев шывуправĕн Сĕве кӳлмекне юхса тухать. Ытларах пайĕпе юр шывĕпе тулать. Чӳк уйăхĕнче шăнса ларать те ака уйăхĕнче пăртан тасалать.
Энĕшкасси Кушкă
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
308 çын (2006) пурăнать.
Сĕве
Асăрхавсем
Категори:Раççей юханшывĕсем Категори:Атăл юпписем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чĕмпĕр
Энĕшкасси Кушкă
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2 лавка, фельдшер пункчĕ ĕçлет.
Тавралăхĕ
Аниш юханшывĕн тури юхăмĕнче вырнаçнă.
Шупашкара çитме 52 км, район центрне - 15 км, чукун çул чарăнăвне - 22 км. Расположена в верховье р. Аниш.
Кун-çулĕ
1931 çулта «Этна» колхоза йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Ромбокубоктаэдр
Ромбокубоктаэдр — 18 тăваткалпа 8 виçкĕтеслĕхрен тытăнса таракан çурма тĕрĕс нумайхысаклăх.
А тăршшĕ аяк пĕрчиллĕ ромбокубоктаэдрăн лаптăкне S, калăпăшне V çакăн пек шутласа кăлараççĕ:
Асăрхавсем
Категори:Архимед ĕскерĕсем
Район масштабĕнчи ЧП (фильм)
Район масштабӗнчи ЧП (ЧП районного масштаба) — Ленфильм киностудире Сергей Снежкин режиссёр 1988 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:«Ленфильм» студин фильмĕсем Категори:1988 çулăн ССРП фильмĕсем
Ив Монтан
Ив Монта́н (Yves Montand, чăн ячĕ Иво Ливи (Ivo Livi), 13.10.1921, Монсуммано-Терме, Пистоя провинцийĕ, Итали — 9.11.1991, Санлис, Франци) — франс шансонье-юрăçĕ тата актёрĕ.
Çамрăклăхĕ
Иво Ливи 1921 çулхи юпан 13-мĕшĕнче Монсуммано-Терме итал хулинче (Тоскана облаçĕ) çуралнă. Джузеппинăпа Джованни Ливи килйышĕнчи виçĕ ачаран чи кĕçĕнни пулнă. Ашшĕ коммунизма ĕненекенскер пулнă, амăшĕ тарăн шухăшпах католици тĕнне тытнă. Кĕçех, фашистсем çĕршывра влаçа ярса илсен çемье Францие куçса кайнă: малтан вĕсем Америкăна эмиграциленесшĕн тăрăшнă, анчах та кунта визăпа йывăрлăх сиксе тухнă, çавăнпа та Ливисем Марсельре вырнаçнă. 1929 çулта вĕсене франс гражданлăхне панă.
Яш чухне Монтан аппăшĕ патĕнче парикмахер салунĕнче, кайран докра ĕсленĕ. Хăйĕн арт-карьерине вăл кинотеатрсенче, клубсенче тата мюзик-холлсенче юрласа пуçланă. Пултарулăхри псевдонима «Ив Монтан» (Ив — Иво ятăн франс форми) суйласа илнĕ. Хăй ăнлантарса панипе, çак псевдонимăн историйĕ çапла: ача чухне ăна амăшĕ киле чĕннĕ чухне итал тата франс сăмахĕсене пăтраштарса йыхăрнă: ''«Ivo, monta! (Иво, хăпар!)»''.
Сцена çине пĕрремĕш çак псевдонимпа 17 çулта тухнă. 1944 çулта Монтанăна Парисре концерт панă чухне Эдит Пиаф асăрханă. Пĕр вăхăтлăха Монтан, Пиафран 6 çул кĕçĕнрех пулсан та, унăн еркĕнĕ пулать, Эдит ăна ăс-тăн парать. Пиаф унăн репертуарĕпе хăтланать, хăйĕн юррисен авторĕсене савнă çын валли темиçе юрă çырма ыйтать. Вĕсем пĕрле эстрада çинче 1946 çулчен, уйрăличченех, юрлаççĕ.
Эстрада
1940-мĕш çулĕсен вĕçĕнче Монтан мусăк тусовкинче хăйĕн пулас тусĕсемпе — Боб Кастелла пианистпа, Анри Кролла гитаристпа тата Франсис Лемарк юрлакан сăвăçпа — паллашать. Кролла вара Монтана Жак Превер поэтпа паллаштарать. Превер сăввисем Монтан репертуарĕнче нумай çул тĕп вырăн йышăнса Ив Монтана чаппа кăлараççĕ (Les Feuilles mortes, Barbara).
Çамрăклăхра Монтан хăйне «юрлакан пролетарий» евĕрлĕ тытнă: унăн юррисенчи персонажсем — дальнобойщик, салтак, сезонпа ĕçлекен, боксёр.
Ив Монтан, паллах, хăйĕн пуян талантне сцена çинче — мюзик-холлра-и, телекурав умĕнче-и, халăха парнеленĕ. Унăн one-man show Бродвейре çав тери ăнăçлă кăмăла çĕклентернĕ. Монтан хăйĕн концерчĕсене 1981 çулта парисри чаплă «Олимпия» залĕнче иртернĕ.
Ив Монтан телевизорпа юрланине тĕнчере пĕрремĕш спутник урлă янă. Çак 1962 çулта, утăн 10-мĕшĕнче, Telstar спутник ĕçленине хăтланă чухне пулса иртнĕ. Çак трансляцие американсем хатĕрленĕ пулсан та, франссем сигнала умĕн асăрхаттармасăрах спутник çине панă (çакна пула дипломатилле чутах хирĕçсе кайман), Америкăри телекуравçăсем хăйсен экранĕсем çинче Ив Монтана курнă.
Кинокарьера
1946 çулта Ив Монтан Жак Превер сценарийĕпе Марсель Карне режиссёр ӳнерленĕ «Каç хапхи» фильмĕнче тĕп роле вылянă. Публика çапах та унăн пултарулăхне ытлах йышăнман. «Хăранăшăн тӳле» триллерĕнчи сăнарĕ куракан халăха ĕнентерме пултарнă. 1960—1970-мĕш çулсенче ăстайланнă Монтан пултаруллă актёр пек кăтартать (Коста-Гаврас тата Клод Соте фильмĕсем). Çакăн чухне вăл сайрарах юрлать.
Монтан Европăра та, Америкăра та кинора вылять: сăмахран, «Займёмся любовью» фильм, унăн партнёрĕ — Мэрилин Монро.
Пайăр пурнăç
1985 çута Синьоре вилнĕ. 1986 çулта, «Жан де Флоретт» фильма ӳкернĕ чухне, Монтан хăйĕн секретаршипе — Кароль Амьельпе (Carole Amiel) — савăçланса каять. Амьель ăна пĕртен-пĕр ачана çуратса парать, 1988 çулта Валентин ывăл çут тĕнчене килет. Малтан Монтан хăй ашшĕ мар тесе хыпарлать, анчах та, Францири пресса кăмăлсăррине туйса, хăйĕн шухăшне улăштарать.
Вилĕм çапни
Ив Монтан 1991 çулхи чӳкĕн 9-мĕшĕнче «IP5» фильмне ӳнерленĕ чухне вилнĕ. Режиссёр тата кино-пултарулăх ушкăнĕ ăна сивĕ çанталăкра пăрланнă кӳлĕне кĕрсе шывра ишмелли сценăна темиçе дубль тума ыйтнă, дубльсем хушшинче артиста ăшăнса илме май паман та, ăшă тумтир тăхăнтартман. Çакна пула Ив ӳпкене шăнтнă.
Хăйĕн интервьюнче Жан-Жак Бенекс режиссёр пулса иртнине çапла ăнлантарса панă: «[Вăл] „IP5: Хулăм ӳтлисен утравĕ“ фильмне ӳнерленĕ чухне вилчĕ… Юлашки кун, юлашки кадра çапнă хыççăн. Ку юлашки каçчĕ, дубльсене тепĕр хут çапаттăмăр. Вăл мĕн тунине вĕçлерĕ, хыççăн вилчĕ çеç. Фильм чĕре хĕстернипе вилекен мучи пирки каласа парать, — мĕн пирки, çавах пулса тухрĕ!» Чăннипе, Ив Монтан тепĕр кунтан Санлис хулин сыватăшĕнче, пневмание пула килнĕ инфарктпа вилнĕ.
Ив Монтана Пер-Лашез çăвинче (Парис), Симона Синьорепе юнашар пытарнă.
Каçăсем
Категори:Миокард инфаркчĕпе вилнисем Категори:Пер-Лашез çăвинче пытарнисем Категори:Шансонье Категори:Франци социалисчĕсем Категори:1921 çулта çуралнисем Категори:Юпан 13-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1991 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 9-мĕшĕнче вилнисем
Байков Семён Григорьевич
Байков Семён Григорьевич — (1914-), Çурçĕр-Анăç фронтăн 11-мĕш çарĕн 1-мĕш механизăмланă корпусăн 50-мĕш уйрăм моторланă инженер батальонĕн сапёр взвочĕн командирĕ, кĕçĕн лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Куш-Имян
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Хĕрарăмсен раштав монастырĕ
Хĕрарăмсен раштав монастырĕ, — Мускавра вырнаçнă чи авалхи монастырь. Ăна 1386 çулта [Куликово çапăçăвĕ]нче паттăрлăхне кăтартнă Хастар Владимир Андреевич кнеçĕн амăшĕ никĕсленĕ пулнă. Монастыре вăл хула хĕрринче Неглинка юханшывĕ патĕнче никĕсленĕ.
Истори
XX ĕмĕр пуçламăшĕнче кунта игумени, 23 аппа, 13 указлă тата 210 указсăр послушница пулнă. Монастырь шучĕнче тăлăха юлнă хĕрачасен приючĕ тата чиркӳ шкулĕ пулнă.
1922 çулта монастыре хупнă. 1989 çултанпа кунта службăсем иртерме пуçланă, 1993 çулхи утă уйăхĕнче монастырь çĕнĕрен ĕçлеме пуçланă.
Категори:Мускав монастырĕсем
709
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Алиса (рок-ушкăн)
«Али́са» — 1983 çулта Ленинградра йĕркеленнĕ совет тата раççей рок-ушкăнĕ. «Алиса» лидерĕ — вокалист Константин Кинчев.
Халĕ «Алиса» çĕнĕ альбомсене хастар çырать, фестивальсенче хедлайнер пулса ĕçлет. Читатели «Комсомольской правды» назвали «Алису» самой влиятельной группой русского рока. По опросам «Ромир», «Алиса» входит в десятку самых популярных рок-групп России.
Каçăсем
Категори:Раççей рок-ушкăнĕсем Категори:СССР рок-ушкăнĕсем Категори:1980-мĕш çулсенчи рок-ушкăнсем Категори:1990-мĕш çулсенчи рок-ушкăнсем Категори:2000-мĕш çулсенчи рок-ушкăнсем Категори:2010-мĕш çулсенчи рок-ушкăнсем Категори:Христиан рок-ушкăнĕсем Категори:Ленинград рок-клубĕ
710
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Калуга облаçĕн административла пайланăвĕ
right|thumb|360px Калуга облаçĕнче 319 муниципалла виçе, çав шутра:
Истори
1944-мĕш çулта облаçе 27 района пайланă: Бабынино, Барятино, Боровско, Высокиничи, Детчинск, Дзержински, Дугненск, Думиничи, Жиздра, Износки, Калуга, Киров, Козельск, Куйбышев, Людиново, Малоярославец, Медынь, Мещовск, Мосальск, Перемышль, Спас-Деменск, Сухиничи, Таруса, Угодско-Завод, Ульяново, Хвастовичи тата Юхнов. 1950-мĕш çулсен пуçламăшĕнче Лев-Толстой тата Ферзиково районĕсене никĕсленĕ. 1956-мĕш çулта Обнинск облоаç пăхăнакан хулан статусне илнĕ.
1959-мĕш çулта Высокиничи, Детчинск тата Дугненск районĕсене пĕтернĕ. 1962-мĕш çулта были упразднены Бабынино, Барятино, Боровский, Дзержинск, Думиничи, Износково, Куйбышев, Лев-Толстой, Людиново, Мещовск, Мосальск, Перемышль, Таруса, Угодско-Завод, Ульяново тата Хвастовичи районĕсене ытти районсемпе пĕрлештернĕ. Çав вăхăтрах Боровск, Кондровск тата Сухиничски промăçлăх районĕсене никĕсленĕ. Кировпа Людиново хулисем облаçĕ пăхăнакан хуласен статусне илнĕ. 1964-мĕш çулта çĕнĕрен Мещовск районне туса хунă. Тепĕр çулталăкран промăçлăх районĕсене пĕтерсе Бабынино, Барятино, Боровск, Дзержински, Куйбышев, Людиново, Мосальск, Ульяново тата Хвастовичи районĕсене çĕнĕрен районне туса хунă. 1966 çулта  Думиничи, Таруса тата Угодско-Завод районĕсене никĕсленĕ.
1969-мĕш çулта Калуга районĕнчен Перемышль районĕ тунă, 1974-мĕш çулта Угодско-Завод районне Жуков районĕ ят панă. [[1985]-мĕш çулта Износково районне никĕсленĕ..
Асăрхавсем
Категори:Калуга облаçĕ
Кувакино
Кувакино — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 241 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452933, ОКАТО кочĕ — 80237820005.
Пура
мини|Пура, [[Канада]] Пура — чутланă пĕренесенчен тунă йывăç çурт.
Пĕренесене пĕр-пĕрин çине («кĕлете») хураççĕ. Пуран пĕр ретне нирке (венец) теççĕ. Пурасене пӳрте, мунчана тата ытти йывăç ăсталăхĕн çурт-йĕрне тăваççĕ.
Каçăсем
Kabano
Джонатан Свифт
thumb|Джонатан Свифт, 1709-1710 Джонатан Свифт (Jonathan Swift; 1667, чӳк, 30 Дублин хулинче çуралнă. 1745, юпа, 19 çавăнтах куçĕсене емĕрлĕхех хупнă) — ирланд çыравçи, Дублинрах пурăннă.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Дублинра çителĕк пурнăçлă протестант çемйинче çуралнă. «Гулливер çул çӳревĕсем» сатирăллă роман çыраканĕ. Дублинри Таса Патрик соборĕн пуçлăхĕ пулса тăрăшнă, вилсен çавăнтах çĕре пытарнă.
Хăй çулĕсенче Свифт «политика памфлечĕн ăсти» шутланнă. Вăхăт иртнĕ çем унăн хевте ĕçĕсем политикăн самантлăх çивĕчлĕхне çухатнă пулин те, çапах та иронипе юмор тата «кулленхи çырав» стилĕ енĕпе чапа тухать. Унăн кĕнекисем хăй пурăннă чухнех Ирландире те, Англире те çав тери ятлă-сумлă пулнă, чылай тиражпа пичетленнĕ. Унăн хăшпĕр ĕçĕсем, мĕнле сăлтавпа çуралнине пăхмасăрах, харпăр литература-ӳнерлĕх кун-çулĕпе малашнехи пурнăçне тăснă: «Гулливер çул çӳревĕсем» (1726) и «Пичке юмахĕ» (1704). «Гулливер çул çӳревĕсем» халĕ классикăллă тата тĕнчери чи вулакан кĕнеке шутланать.
Каçăсем
Категори:Аслă Британи Категори:Ирланд çыравçисем Категори:Акăлчан çыравçисем
Безводная (Онега юппи)
Безводная — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сулахай çыранĕпе, 374 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
711
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çурçĕр Маматовка
Çурçĕр Маматовка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Маматовка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Будапешт метрополитенĕ
Будапешт метрополитенĕ (budapesti metró) — Венгрин тĕп хулин — Будапештăн — метрополитен йĕркелĕхĕ.
Виçĕ йĕртен — кивĕ тата икĕ çĕнĕ — тытăнса тăрать, вĕсем «Деак Ференц тер» пĕр куçса лармалли чарăну вырăнĕнче пĕр-пĕрне каçса каяççĕ. Йĕрсен пур тăсăлăвĕ 39,4 çм, 52 станци. Метро ĕç кунĕнче вăтамран 830 000 çынна куçарать.
Каçăсем
Будапешт метрополитенĕ UrbanRail.Net сайтĕнче.
Категори:Будапешт Категори:Венгри метрополитенĕсем
712
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гончарук Фёдор Евтихович
Гончарук Фёдор Евтихович Гончарук Федір Євтихович — (22.05.1919-04.08.1975), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш танк çарĕн 16-мĕш танк корпусĕн 15-мĕш мотоперевçĕсен бригадин рота командирĕ, капитан.
Фрязино (хула тăрăхĕ)
Фрязино - Мускав облаçри хула тăрăхĕ.
Парис метрополитенĕ
Парисри метро (парис метрополитенĕ) (Métro de Paris, кĕскен малтанхи ятĕнчен «тĕп хулан чукун çулĕ» chemin de fer métropolitain; «метрополитен» тата «метро» сăмахĕсем пур тĕнчере парисри метрона пула саралнă) — Парисăн хăварт çĕр айĕнчи пĕрлĕ халăх транспорчĕн йĕркелĕхĕ.
Кун-çулĕ
Парис метрополитенĕ — континент çинчи ватă метрополитен (Будапешт метрополитенĕ хыççăн).
Паянхи
Парис метрополитенĕн 14 нумерленĕ «мăн»йĕр, татах 2 кĕске (3-бис тата 7-бис) — 3-мĕш тата 7-мĕш йĕрсен малтанхи турачĕсем (хулаçум эрешĕн электропуйăссен RER 5 йĕрне шута илмесĕр).
Çулĕсен тăсăлăвĕ 214 км, 300 станци (çав шутра 62 куçса лармалли). Куçса лармалли станцисем пĕр йĕрĕн çеç мар пулнипе, метро йĕрĕсен пĕтĕм шучĕ — 384. Станцисем хушшинчи вăтам хушă 562 м. Пур станции тенĕ пекех çĕр айĕнчисем, çĕр çинчисем 21çеç (вĕсенчен чылайăшĕ 6-мĕш йĕр çинче).
Пассажир куçăвĕ кунне 4,5 млн яхăн çын. Европăри метрополитенсем хушшинче иккĕмĕш вырăнта Мускав метрополитенĕ хыççăн) тата тĕнчере 4-мĕш вырăнта Мускав, Токио тата Мехико хыççăн).
Кăсăк фактсем
thumb|Метро йĕрĕсен вырнаçăвĕ
Нухрат
Нухрат — металран е урăх материалтан тунă укçа палли. Ăна урăхла тенкĕ е манит теççĕ.
Нухрат - авалхи чăваш хули. Вăл Тутарстан çĕрĕнче Нухрат çырмин сылтăм çыранĕнче ларнă пулнă. Нухрат хулин лаптăкăшĕ самай пысăк пулнă - 40 пин тăваткал метăра яхăн.
Истори
Çак вырăнта археологсем кăштах ĕçленĕ. Чавса пăхнă хыççăн унта ытти пăлхар хулисенчи пекех тăмран тунă савăт-сапа, тимĕр-тăмăртан тунă кăрал тата çĕр ĕçлемелли хатĕр-хĕтĕр питĕ нумай тупнă. Ахăртнех, Нухрат хулине те 1236 çулта тутар-монголсем килсе тухса çунтарса янă пулас.
Каçăсем
Категори:Авалхи чăваш хулисем Категори:Чăваш халăх кун-çулĕ Категори:Нумизматика Категори:Нухрат Категори:Нухратсем
Рэндаку
Чăваш чĕлхинчи тулли мар аналог
Морфемăсен е сăмахсен хушшинче (пуплев юхăмĕнче) хупă сасăсем янравланса илтенесси чăваш чĕлхинче час-часах пулать. Калăпăр, кăвар сăмахри к янравсăр. Анчах та шĕл кăвар тенĕ чухне вăл янравлăн илтĕнет.
Асăрхавсем
Категори:Морфологи (лингвистика) Категори:Фонологи Категори:Яппун чĕлхи
Шахада
right|200px Шахада - ислам тĕнĕре чи аслă чÿкĕ. Шахадана анчах араб чĕлхипе вулаççĕ :
Каçăсем
Категори:Ислам
Анат Ачак
Анат Ачăк, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 153 çын, çав шутра 70 арçын, 83 хĕрарăм пурăннă.
Пурă
Каçăсем
Категори:Материалсем Категори:Биоминералсем Категори:Ту тăприсем Категори:Пурă тапхăрĕ
Меантăр
Меантăр хули пирки К. Паткановăн "Из нового списка географии" кĕнекинче çырнă:"К северу от Дербента, близ моря, находится царство гуннов, на западе у Кавказа город гуннов Вороджан, а затем города гуннов Чунгарас и Мендр". Тĕрĕсрех куçарсан Меантăр пулать ĕнтĕ. Уйрăмах Меантăр тĕрри тĕнчипе чапланнă, çав тĕрĕпе илемлетнĕ япаласене пур çĕрте те питĕ кĕтнĕ.
Кызыл-Яр (Янаул районĕ)
Кызыл-Яр  — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 175 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452815, ОКАТО кочĕ — 80259855004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тутăр
Çавăн пекех
Категори:Тутăрсем
Богтеньга
Богтеньга (Мăн Богтеньга) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Ухтомица юханшывăн сулахай çыранĕпе, 20 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Пачелга
Пачюханшыв — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чертала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 124 км.
Даниэль Дефо
мини|справа|Даниэль Дефо, авторĕ паллă мар, Готфрид Кнеллер тесе шутлаççĕ Даниэль Дефо (Daniel Defoe; 1660 тĕлне, Криплгейтра çуралнă — 1731 çулхи ака, 26, Мурфилдсра вилнĕ) — акăлчан çыравçи, публицист, «Робинзон Крузо» роман авторĕ пулнă май чапа тухнă.
Пачелга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Даниэль Дефо
«Робинзон Крузо»
thumb|left|Пĕрремĕш кăларăм
Пачелга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Калязин районĕ
Калязин районĕ, — Тверь облаçĕн кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Калязин хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 1 671 çх2. Район Мускавпа Ярославль облаçĕсемпе юнашар вырнаçнă.
Тĕп юханшыв — Атăл.
713
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Калязин районĕ
Истори
Района 1929 çулта йĕркеленĕ. Хальхи чиккисем 1964 çултанпа тытăнса тăраççĕ.
Халăх йышĕ
Районта 22,9 пин çын (2006) пурăнать. Хула халăхĕ — 14,3 пин çын шутланать.
Районта пурĕ 330 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 5 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 4.
Хуçалăх
Ку районта çăмăл промышленность аталаннă. Çавăн пекех тум-тир, атă-пушмак çĕлекен предприятисем пур.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Çĕнĕ Бура
Çĕнĕ Бура — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 649 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452947, ОКАТО кочĕ — 80237825001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Бирлик (нухайсен пĕрлешĕвĕ)
thumb|120px Бирлик - нухай халăхĕн пĕрлешĕвĕ. 1989 çулхи раштав уйăхĕнче никĕсленĕ.
Тĕллевсем
Тĕп тĕллевĕ - нухай халăхна пĕрпĕтемлĕхлĕ туса уйрăм "Нухай Енĕ" никĕслемелле.
Ĕçлев
Пĕрлешĕвĕ кашни çул тĕрлĕ мероприятисем хатĕрлет : "Бирлик" пĕрлешĕвĕ пулăшсан "Тулпар-ташши ушкăнĕ" (ертӳçи Кутламбетова Р.Н) тата Суюмбике" (ертӳçи Иргалиева Л.З) уçнă.
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк пĕрлешĕвĕсем
Кроатина
Кроатина - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Кахал кăнтăрли
Кахал кăнтăрли — кăнтăрлахи апатпа каçхи апат хишшинчи çăмăл апатлану.
Асăрхавсем
Категори:Апатлану культури
Berenar Merienda Merienda Полдник Meryenda Podwieczorek
Ассимиляци (лингвистика)
Ассимиля́ция — лингвистикăра: тĕпрен илсен фонологире усă куракан термин, вăл пĕр сасă тепĕр сасăпа пĕрлешсе кайса çавăн пекех илтĕннине пĕлтерет. Ассимиляци пĕр йышри (уçă е хупă) сасăсем хушшинче пулса иртет. Вăл тулли (сасăсем пĕтĕмпех пĕолешеççĕ) е тулли мар (сасăсем хăшпĕр енĕпе çеç пĕрлешеççĕ) пулма пултарать. Çавăн пекех прогрессивлă (умĕнхи сасă хыççăнхине витĕм кÿрет), регрессивлă (хыççăнхи умĕнхи сасса витĕм кÿрет) тата хире-хирĕçле (хире=хирĕçле витĕм) ассимиляцисем пулаççĕ. Контактлă (юнашар сасăсем) тата дистантлă (курăмлă тĕслĕх — уçă сасăсен гармонийĕ) ассимиляци тенисем те пур.
Керменчӳк историйĕ
Керменчук Кермен шывĕ çинче хальхи Вырăс Кермен ялĕ патĕнче, Чулман Атăлтан 11 çухрăм çурçĕртерех ларнă. Керменчук аслă та чаплă хула пулнă. Вăл авалхи Атăлçи Пăлхарăн çурçĕр-хĕвелтухăç чиккинче, Чулман Атăлтан тăвалларах чаплăн сарăлса ларнă.
Истори
Ку вырăна халĕ питĕ лайăх пăхса палăртнă. Ун çинчен А. П. Смирнов хăйĕн «Атăлçи пăлхарсем» кĕнекинче уçăмлă çырса кăтарнă. Кури Вантер «Чăваш халăх историйĕ» кĕнекинче пирĕн асаттесен Керменчук ятлă хули Маматăш уесĕнче пулнă пуль тесе çырать. Керменчук икĕ сăмахран тăрать: «кермен» тата «чук». Ĕлĕк-авал Керменчук авалхи тĕнпе пурăнакан пăлхарсен тĕп кĕлĕ вырăнĕ, чӳк тумалли савăплă вырăнĕ пулнă пулас.
1236 çулта тутар-монголсем Керменчука тытса илсе çунтарса янă. 1239 çулта вырăссем Керменчука çунтарнă. Çапах та хула пĕтмен-ха. Вăл каллех чĕрĕлсе тăнă. Анчах та нумайлăха мар. XIV ĕмĕр вĕçĕнче вырăс ушкуйникĕсем çунтарса янă. Ун хыççăн вара çĕнĕрен аталанса кайман.
Сăмах хыçĕ
Çавăн пекех, кунчен каланă сăмахсем хыççăн çакна палăртмалла. Украина çĕрĕнче, Полтава хулинчен 100 çухрăмра Кременчук вырнаçнă. Анчахрах каланă тăрăх, çак хула ячĕ те икĕ сăмахран пуçтарăнать: кремен (кермен е карман) тата чук (чӳк): "чӳк тумалли карман" пулать.
Çаплах та Харьковран инçех мар - 60 çухрăмра - Чугуев хули пур. Ăна тимлесе пайласан, вăл чӳк тата уйĕ (чӳк тумалли уйĕ) пулса тăрать.
Категори:Авалхи чăваш хулисем Категори:Атăлçи Пăлхар хулисем
Çурçĕр Пашняк
Çурçĕр Пашняк — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Пашняк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Денисов Мефодий Иванович
Денисов Мефодий Иванович (1922, пуш, 13, Кивĕ Чукал, Шăмăршă районĕ, Чăваш АССР — 1998, юпа, 31, Шупашкар, Чăваш Республики) — чăваш юрăçи (баритон), мусăк педагогĕ. Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1954), Чăваш АССР халăх артисчĕ (1962), РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1967).
Биографи
1922 çулхи пуш уйăхĕн 13-мĕшĕнче Чăваш Республикин Шăмăршă районĕнчи Кивĕ Чукал ялĕнче çуралнă.
Вăрçă вăхăтĕнче Ленинграда хӳтĕленĕ, çапăçура аманнă. 1946 çулта тăван киле таврăннă та Сарăтури Л. В. Собинов ячĕллĕ консерваторине вĕрĕнме кĕнĕ.
1951 - 1959 çулсенче Чăваш патшалăх филармонинче солисчĕ пулнă, 1959-1971 çулсенче Чăваш патшалăх мусăк театрĕн солисчĕ. 1971 çулхи утă уйăхĕн 1-мĕшĕнчен каллех Чăваш патшалăх филармониче солистра ĕçлет.
Мефодий Иванович Чăваш Енĕн ертсе пыракан артисчĕсенчен пĕри. Оперăсенче вăл нумай манса кайми сăнарсем кăтартнă. Чылай концерта хутшăннă, унта вырăс, чăваш тата ют çĕршыв композиторĕсен хайлавĕсене шăрантарнă.
Мефодий Иванович чăваш юррисене питĕ ăста юрланă, концертсемпе Совет Союзĕнчи нумай хуласенче тата социализм çĕршывĕсенче пулнă. М. И. Денисов пĕрлĕх ĕçне хастар хутшăннă. Вăл СССР Аслă канашĕн VII созывĕн депутачĕ пулнă, ССКП Шупашкар хулкомĕн пайташĕ пулнă, Ленин районĕн ĕçлекенсен депутачĕсен Канашĕн депутатне суйланнă. Пĕтĕм Раççейри театр ушкăнĕн (?) Чăваш уйрăмне нумай çул ертсе пынă. Республикăри ялсенчи культурăпа-шеф ĕçĕн комиссине ертсе пынă. Çамрăксене вĕрентме нумай вăй хунă. Шупашкарти Ф. П. Павлов ячĕллĕ мусăк вĕрентĕшĕнче вĕрентнĕ. 1985 çултан тивĕçлĕ канура.
Нижний Чат
Нижний Чат — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 240 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452815, ОКАТО кочĕ — 80259855005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
714
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кашин районĕ
Кашин районĕ, — Тверь облаçĕн хĕвелтухăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Кашин хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 1 970 çх2. Тĕп юханшывсем: Кашинка, Яхрома.
Истори
Района 1929 çулта йĕркеленĕ. Ун чухне вăл Мускав облаçне кĕнĕ. 1935 çултанпа Калинин облаçне кĕме пуçланă.
1963 çулта район çумне Кесов Сăрчĕ районне кĕртнĕ, 1965 çулта вара вăл района каллех уйрăм район туса хунă.
Халăх йышĕ
Районта 12 пин çын (2006) пурăнать.
Районта пурĕ 395 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 12 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 11.
Çул-йĕр
Район тăрăх Москва — Сонково — Санкт-Петербург чукун çулĕ иртет.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Франци
Франци (France, République française) — хĕвеланăç Европăри патшалăх. Тĕп хули — Париж. Çĕршыв йыхравĕ — «Ирĕклĕх. Пĕртанлăх. Пĕртăванлăх». Патшалăх Атлантика океанĕ хĕрринче вырнăçнă. Саккун тăвакан органĕ - икĕ палатăлă парламент (Сенат тата Халăх пухăвĕ). Ялавĕ YDbDr тĕсĕ пек.
Пайланни
Франци департаментсем çине пайланать.
Тĕн йăлисем
Ӗненекенсен ытларах пайĕ католиксем (76%). Халăх йышĕ 60,2 миллион, ытларахăшĕ французсем (Францире çуралнă кашни çын, религипе расине пăхмасăр француз шутланать).
Каçăсем
Категори:Европа патшалăхĕсем  Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Гончарь Григорий Моисеевич
Гончарь Григорий Моисеевич — (31.05.1916(18)-17.12.1998), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 52-мĕш çарĕн 373-мĕш перевçĕсен дивизин 1237-мĕш перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, аслă лейтенант.
715
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Румянцев ĕçĕ
Каçăсем
Категори:ССРП мелодрама фильмĕсем Категори:Криминал фильмĕсем Категори:«Ленфильм» студин фильмĕсем Категори:ССРП 1955 çулхи фильмĕсем
Ливан хурчки
Ливан хурчки (The Hawk of Lebanon) — арап тĕнчинче популярлă юрă Хассан Насрăлла çинчен. Юрра «Фиркат аль-Шамаль» Палестин ушкăн юрлать.
Фраппато
Фраппато ( Frappayo ) - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Итали ( Сицили ).
Сарăлни
Сицили утравра Фраппато 790 гектарсемче сарăлнă.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Маммоло
Маммоло - хĕрлĕ итальян иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Маммоло сайра сорчĕ, анчах Тоскана облаçра паллă сорчĕ.Кьянти ( Итали ) тăрăхра эрехтăвакансем Маммоло усă кураççĕ.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Пегелька
Пегелька — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Салат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 45 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Турă
Турă — тĕнчене туса хунă, япаласен, чĕрĕ чун-чĕмсен, çынсен кулленхи пурнăçне, виçине, паллăртăвне тата йĕркисене (саккунне) йĕркелесе пыракан тĕнри чи Çӳллĕшлĕх.
Малтан ăнлантарни
Турăн нумайлăх курăмĕ политеос шутланать. Çакăн чух Турă — çутçанталăк çӳллĕшĕн хăватлă нумай пулăвĕсен кирек епли (кун чухне «Турă» сăмаха пĕчĕкрен çыраççĕ).
Политеос тĕнĕсем уйрăмах пирĕн тĕнчен малтанхи аталану тапхăрĕнче сарăлнă пулнă (халăх тĕнĕ), тĕслĕхрен Авалхи Греципе Авалхи Римра. Кунсăр пуçне, Славян халаплăхĕ политеослă шутланать. Паянкунхи тĕнчери политеос тĕнĕ — инди тенĕ.
Пĕрлĕхлĕ пуртивĕçлĕ йĕри-таврари пурхăватлă Турăна (палăрту сăмахне пысăк паллăпа çыраççĕ) монотеос теççĕ. Христос тĕнĕ, ислам тата иуда тĕнĕ — монотеос тĕнĕсем. Турă çинчен çак тĕн вĕрентĕвĕсем, яланхиллех, Турăран тухса килекен Таса çырусен ăнлантарăвĕсемпе уçса параççĕ.
Пĕр турăллă (монотеос) тĕнĕнче Турă — тĕп кĕлетке, пурхăватлă çӳллĕ сăнлăх, тăвакан, тĕнчепе Çĕр çинчи пур чĕрĕлĕхе туса хураканĕ. Çӳллĕх концепцине пурнăçра кăтартса, вăл ĕмĕрлĕхлĕ, вилĕмсĕр, йĕри-тавраллă, пурпĕлӳллĕ тата ытти те. Вăл çӳллĕхлĕ ырлăх тата юрату. Турă — хăй евĕр пурнăçлă, ĕмĕрлĕхлĕ тата ăнланса пĕтерейми пурнăçлă.
Çаплах Турă ăнланăвĕсĕр тĕнсем те пур (будда тĕнĕ тата джайн тĕнĕ.
Турăн ячĕсем, атрибучĕсем тата ыйту тупсăмĕсем
Турă ячĕсем — Турăн ыйту тупсăмĕпе уйрăм атрибучĕсене тĕнче чĕлхисенче кăтартни.
Авалхи Греципе Рим тĕнĕ
Авалхи грексен тĕнĕ — нумай турăлăх, вĕсен пантеонĕнче çутçанталăкпа тӳпери çутăлăхсемпе çыхăннă темиçе çĕр турă.
Славянсен халăх тĕнĕ
Славянсен халăх йăли-йĕркине турăсен анлă пантеонĕ кĕнĕ, хăшĕсем индоевропа тымарĕнчен тухнăскерсем. Бог (Турă) термин пурславянлă шутланать пулин те, праславян тапхăрĕнче иран чĕлхисенчен туяннă (bhaga). Латтин чĕлхинчи deus, грек чĕлхинчи theos, авести daevo 'демон' славян чĕлхисенче Див сăмахпа сыхланса юлать (ăна Игорь çарĕ çинчен кăссайра тупма пулать). Турăсен шучĕ паллă мар, пĕр турăн темиçе ят та пулма пултарать. Дажбог тата Перун — славян туррисен чи аслисем.
Турă çинчен каласа кăтартакан урăх ĕненӳсем
Хальхи хăш тĕнре (сартăшпа синтонра) нумай турра ĕненеççĕ. Ăслăлăх Çут тĕнчене материал енчен тĕпчет пулсан, турă ĕненĕвĕ Çут тĕнчен чун-чĕмлĕхне тĕпчет.
Индуисăм
Вăтасенче 33 турă, пĕр çĕрте вара 3399 турă çинчен калани те пур. Турăсем çĕр çинчисем, тӳперисем тата хушшинчисем пулаççĕ.
Ислам
Аллах, арапла Турă, хăй евĕр уйрăм термин, вăл арсăр, нумайлăхсăр. Çак палăрту ислам концепципе Турă пĕрлĕ пулнине, вăл хăй тунă япаласенчен уйрăмлине кăтартать. Мăсăльманшăн Аллах пур тĕнчесен Пурхăватлă Тăваканĕ тата Пуртытаканĕ пулса тăрать, вăл нимĕнпе те пĕр пек мар, унпа нимĕн те унпа танлашайма пултараймасть.
Атеос, материалисăм
Атеисăмре пĕр курăмĕпе, тĕнĕн малтанхи тапхăрĕнче (аними, тотем, фетиш) пĕрлĕ Турă ăнланăвĕ пулман. «Турă» ăнлану çын чун-чĕмĕнче çутçанталăкăн вăйĕсенчен хăранипе çуралать, çавăнпа та «Турă» — тĕнче чăнлăхне субьективлă ăнлантарса паракан ыйту тупсăмĕ. Анлă сарăлнă материаллă теорипе,турăна Икĕпат жрецĕсем халăха шикре, тĕнчене пăхăнлăхра тытса тăрас тĕллевпе шутласа кăларнă. Вăхăт иртнĕ çем «турă» палăртăвăн авалхи ăнланăвĕ этемлĕхĕн кулленхи пурнăçĕнче хӳхсех пырать, унăн паллăхĕ улшăнса пырать, малашнелле, тен, вăл ăслăлăх çулĕпе те çывăхланса кайĕ.
Тейяр де Шарденăн концепцийĕ
Турă тĕнче аталанăвĕн вĕçленĕвĕ пулать («Омега пăнчă»).
Чун-чĕмлĕх пуçламăшĕсен виçпĕрлĕхлĕхĕ
Чун-чĕмлĕхĕн виçпĕрлĕхлĕхĕ Инди тĕнĕн виçĕ гунĕнче палăрать: раджас, тамас тата саттва.
Икĕ хирĕçле те уйрăлмалла мар вăйсем — хастаррипе (раджас) сӳрĕк (тамас) пуçламăшсем, вăй-хăвачĕ хастарринчен тухса сӳрĕккине кĕрсе хевтеллĕ пассивлă пуçламăш, саттва вара — виççĕмĕш, нейтраллă пуçламăш, ăна ăслăх тесе кăтартаççĕ.