cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дели
Дели (दिल्ली, Дилли; е  ; Delhi) — Мумбаи хыҫҫӑн пысӑкӑшӗпе иккӗмӗш вырӑн йышӑнакан Инди хули, Инди ҫурҫӗрӗнче, Джамна юханшывӗ ҫинче вырнҫнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Инди хулисем Категори:Инди
Чаган гол
Чаган гол — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Чуя (Богуты) юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 283 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Катунь юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Буянков Иван Иванович
Буянков Иван Иванович — (25.10.1915(12)-05.02.1995), Воронеж фрончĕн 38-мĕш çарĕн 180-мĕш перевçĕсен дивизин 86-мĕш перевçĕсен полкĕн батальон командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29.
Ют тăван
Ют тăван (Чужая родня) — Ленфильм киностудире Михаил Швейцер режиссёр 1955 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:ССРП 1955 çулхи фильмĕсем Категори:«Ленфильм» студин фильмĕсем Категори:Владимир Тендряковăн хайлавĕсене экранизациленисем Категори:ССРП хура-шурă фильмĕсем
Жетыколь
Жетыколь — Раççей территоринчи кӳлĕ. Ăренпур облаçĕнче вырнаçнă. Казанче юханшыв юхса кĕрет,  юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 40 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Ăренпур облаçĕн кӳллисем
Музга (юханшыв)
Музга — Раççей территоринчи юханшыв. Ярославль облаçĕ, Вологда облаçĕ, Тĕвер облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шывуправĕн бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тĕвер облаçĕ юханшывĕсем
Чăваш Сиреньел
Чăваш Сиреньел (Чувашское Сиренькино, ) — Тутарстанăн Элмет районĕнчи ял.
Воробьёв Иван Иванович
Воробьёв Иван Иванович — (16.01.1908(3)-12.06.1967), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 18-мĕш сывлăш çарĕн 2-мĕш гварди бомблакан авиаци корпусĕн 2-мĕш гварди бомблакан авиаци дивизин 18-мĕш гварди бомблакан авиаци полкĕн эскадрилья штурманĕ, гварди майорĕ.
Чăваш Сиреньел
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Элмет районĕн ялĕсем
Херес-де-ла-Фронтера
Херес-де-ла-Фронтера (Jerez de la Frontera) — Испани хули тата муниципалитечӗ, Кадис провинцине кӗрет, Андалуси автономлӑ пӗрлӗхӗн хули.
Муниципалитечӗ Кампиния-де-Херес районӗнче (комаркинче) вырнаҫнӑ. Лаптӑкӗ 1188,14 км². Халӑхӗ — 208 896 ҫын (2010 ҫул).
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Испани хулисем
Арпе (тури Венне юппи)
Арпе — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв  Венне юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 7,3 км, бассейн лаптăкĕ 17,447 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Ярейю
Ярейю — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв БАР/ЯРЕЙЮ юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 72 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Баренц тинĕсĕн бассейнĕнчи юханшывсем Печора юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикинчен Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикиччен]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Обь юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Асланов Сергей Константинович
{{Ăсчах
{{!}} {{!}}} }}  Асланов Сергей Константинович  – (18.08.1926, Аçтăрхан, СССР - Физика, математика, механика енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Физика тата математика ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор (1970).
Асăрхавсем
Категори:СССР механикĕсем Категори:Украина механикĕсем
Ливанов Борис Николаевич
Борис Николаевич Ливанов (8.5.1904, Мускав — 22.9.1972, Мускав) — совет кино актёрĕ.
Каçăсем
Категори:1904 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 8-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1972 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 22-мĕшĕнче вилнисем
Никитин Максим Петрович
Максим Петрович Никитин (23.09.1986, Мускав, РСФСР, ССРП çур.) — раççей ăсчахĕ, нанофизика облаçĕнчи специалист. Физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ, молекулярлă иммунологи лабораторин ертӳçи, профессор.
Биографи
Максим 1986 çулхи авăнăн 23-мĕшĕнче Мускавра çуралнă. МФТИ вĕренсе тухнă.
2012 çулта биомедицина валли ăслă наноматериалсем хатĕрлеме пуçланă. Тераностика валли автономлă биомолекулярлă шутлав системисен фундадаментĕнчи ĕçсене пуçарса янă. Çамрăк ăсчах тунă нанороботсем рак амакне çĕнтерме кирлĕ ĕç-пуçра пулăшĕç шанчăк пур.
Каçăсем
Категори:Физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕсем Категори:1986 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 23-мĕшĕнче çуралнисем
Тимофеевка (Ванжиль юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Васюган, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Варкута-Яха
Варкута-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Мессо-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 401 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 61 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Чентий-ам
Чентий-ам — Раççей территоринчи кӳлĕ. Чечен Республикинче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 0,1 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Чечен Республикин кӳллисем
Лосиха (Каракан юппи)
Лосиха  — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Каракан юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  27 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Барнаул хулинчен Çĕнĕ Çĕпĕр гидроузелĕччен, Чумыш юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Пилĕккĕтеслĕх
Пилĕккĕтеслĕх — пилĕк енрен тата пилĕк кĕтесрен тăракан нумайкĕтеслĕх.
Асăрхавсем
Категори:Нумайкĕтеслĕхсем Категори:5 (хисеп) Категори:Планиметри
Амплитуда
Амплиту́да (amplitudo — пĕлтерĕшлĕх, анлăлăх, аслăлăх, А сасă паллипе палăртаççĕ) — суллануллă е хумлă куçăм чухне улшăнуллă капăн вăтам пĕлтерĕшрен максималлă куçăннин е улшăннин пысăкăшĕ. Минуслă мар скалярлă пысăкăш,— унăн виçелĕхĕ хайхи улшăнакан физикăлла капăн виçелĕхĕпе пĕр килет.
Каçăсем
Категори:Сулланусен теорийĕ| Категори:Хумсен теорийĕ Категори:Радиотехника капĕсем тата параметрĕсем
Унтерлангенег
Унтерлангенегг — (Unterlangenegg) — Швейцарири коммуна, Берн кантонне кĕрет.
Тун тăрăхне кĕрет. 899 çын (2011) пурăнать. Официаллă код — 0945.
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
S
S - латиницă символĕ.
Гражданла мăшăрлану
Гражданла мăшăрлану — тĕнпе çыхăнмасар мăшарланăва çирĕплетни.
Каçăсем
Категори:Тивĕç-ирĕк Категори:Гражданла тивĕç-ирĕк Категори:Килйыш тивĕç-ирĕкĕ
Узьмица
Узьмица —Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Нишма юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 15 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кубен кӳлли тата Сухона пуçĕнчен Кубен гидроузелĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Хум тăршшĕ
Хум тăршшĕ — уçлăхра пĕр пек фазăра сулланакан пĕр-пĕринпе чи çывăх пăнчăсен хушши.
Литература
Категори:Хумсен теорийĕ
Длина волны
Сам (Быстрая юппи)
Сам  —Раççей территоринчи юханшыв. Тĕвер облаçĕ, Вологда облаçĕ, Новгород облаçĕ, Ленинград облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Быстрая юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 14 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Молога пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шыв усравĕ бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Тĕвер облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Новгород облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ленинград облаçĕн юханшывĕсем
Чаган-Бургазы
Чаган-Бургазы — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Тархата юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 14 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Катунь юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Ушкăн
Ушкăн (çавăн пекех группа, Gruppe е groupe) — мĕнĕн те пулин  йышĕ.
Çар ĕçĕ
Ушкăн (çар ĕçĕ):
Çынсен ушкăнĕсем
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Гарифуллина Аида Эмилевна
Аи́да Эми́левна Гарифу́ллина  (Аида Эмил кызы Гарифуллина; 30.9.1987, Хусан, Тутар АССР, РСФСР, ССРП çур.) — раççей опера юрăçи (сопрано). Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ (2020), Тутарстан Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ (2013). Венăри патшалăх оперин солисчĕ.
Малтанхи çулсем
1987 çулта Хусанта çуралнă.
Пайăр пурнăç
2016—2017 çулсенче Марат Сафинпа çывăх пулнă.
Оливия ятлă хĕре ӳстерет (2016 çур.).
Каçăсем
Категори:Сопрано Категори:Раççей опера юрăçисем Категори:Авăнăн 30-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1987 çулта çуралнисем Категори:Юрăçсем, алфавитпа Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа Категори:Сопрано Категори:Раççей опера юрăçисем
Арифметикăлла-геометрилле прогресси
Арифметикăлла-геометрилле прогресси (АГП) — хисепсен рекуррентлă  танлăхĕпе паракан  u_{n} умлăн-хыçлăнлăх;  кунта q тата d — константттăсем. Арифметикăлла-геометрилле прогрессин уйрăм тĕсĕсем пек арифметикăлла прогресси (q=1 чухне) тата геометрилле прогресси (d=0 чухне) пулаççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Арифметика Категори:Ретсем тата умлăн-хыçлăнлăхсем
Варын-Яха
Варын-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Кара тинĕсĕ юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
T
T - латиницă символĕ.
R
R, r (эр) — никĕс латин алфавичĕн 18-мĕш сас палли. Акăлчан алфавитĕнче «ар» ([ɑː], [ar]) теççĕ.
Латыньленĕ путунхуа (пиньине) китай литература чĕлхинче r сас паллипе   сасăна палăртаççĕ. Кириллизацире çак сасăна Ж сас паллипе çыраççĕ.
Вьетнам латиницире r сас паллипе сасăна палăртаççĕ.
Çĕнĕ Зеланди йĕтĕнĕ
Çĕнĕ Зеланди йĕтĕнĕ, е Çирĕп формиум (Phormium tenax) — Ксанторрей йышшисем йышри курăкла ӳсентăран, Çĕнĕ Зеландире тата  Норфолк утравĕ çинче ÿсет.
Каçăсем
Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа Категори:Лилейник йышшисем Категори:Çĕнĕ Зеландири флора Категори:Çĕнĕ Зеландири эндемиксем Категори:Çутçанталăкри чĕлкĕмсем
Великое (кӳлĕ, Улатимĕр облаçĕ)
Великое — Раççей территоринчи кӳлĕ. Улатимĕр облаçĕнче вырнаçнă. Юхарец юханшыв юхса кĕрет,  юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 2,7 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Улатимĕр облаçĕн кӳллисем
Çичкĕтеслĕх
Каçăсем
Категори:Нумайкĕтеслĕхсем Категори:7 (хисеп) Категори:Планиметри
U
U - латиницă символĕ.
Лосиха (юханшыв)
Лосиха  — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв КАР/ОБЬ/3407    юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 150 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Барнаул хулинчен Çĕнĕ Çĕпĕр гидроузелĕччен, Чумыш юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Уломка (юханшыв)
Уломка — Раççей территоринчи юханшыв. Ярославль облаçĕ, Вологда облаçĕ, Тĕвер облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шывуправĕн бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тĕвер облаçĕ юханшывĕсем
V
V - латиницă символĕ.
Ярей-Ю (Коротаиха юппи)
Ярей-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Коротаиха юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 80 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Баренц тинĕсĕн бассейнĕнчи юханшывсем Печора юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикинчен Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикиччен]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Обь юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Арпе (анатри Венне юппи)
Арпе — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Венне юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 8,7 км, бассейн лаптăкĕ 19,599 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
W
W - латиницă символĕ.
Бюйяр Пьер
{{Ăсчах
{{!}} {{!}}} }}  Жан Батист Франсуа Пьер Бюйяр  (Jean Baptiste François Pierre Bulliard) – (1742, Обпьер-сюр-Об, Шампани — Арденнт - 26.09.1793, Парис) - медицина, ботаника енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Франци флорине тĕпченĕ.
Асăрхавсем
Категори:Франци ботаникĕсем Категори:Франци микологĕсем
Пяндж
Пяндж  —  Афганистан территоринчи юханшыв. Памир тата Вахандарья перлешнинчен пуçланса  Амударья юханшыва  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 921 км.
Пяндж айлăмĕпе Душанбе-Хорог çулăн пайĕ иртет.
Афганистанпа Таджикистан хушшинче юхать.
Каçăсем
Категори:Афганистан юханшывĕсем Категори:Амударья юпписем Категори:Таджикистан юханшывĕсем
Шапокляк (пĕлтерĕшсем)
Шапокля́к:
Тинголка
Тинголка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Тым юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  548 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 67 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Васюган, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Y
Y - латиницă символĕ.
Буянов Виктор Николаевич
Буянов Виктор Николаевич — (18.11.1912(5)-14.07.1976), Брянск фрончĕн 15-мĕш сывлăш çарĕн 2-мĕш пĕтерекен авиаци корпусĕн 7-мĕш гварди пĕтерекен авиаци дивизин 146-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн политика пайĕпе командирĕн çумĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 02.
Мальцев Юрий Николаевич
Мальцев Юрий Николаевич (16.8.1947, Улан-Удэ хули) — математик, физика-математика ăславĕсен кандидачĕ (1973), физика-математика ăславĕсен докторĕ (1986),  профессор (1989). РФ аслă шкулĕн тава тивĕçлĕ ĕçлевçи (1998). Чăваш. Унăн ашшĕ — Мальцев Николай Николаевич (1917-2002) — Чăваш Енти Патăрьел районĕнчи Кивĕ Ахпÿрт ялĕн çынни пулнă, çарçă иккенне кура, пуранакан вырăнĕсене улăштарсах тăнă.
Кунçул пирки кĕскен
Новосибирскри университет (НГУ) çумĕнчи физика-математика шкулне (1965, Новосибирскри патшалăх университечĕн механика-математика факультетне (1970), унтан СССР НА Çĕпĕр уйрăмĕн Математика институчĕн аспирантурине (1973) пĕтернĕ.
Англире (1979), Болгарире (1983), МНРта (1990), Венгрире (1996) ăслав командировкисенче пулнă. 1993-1994-мĕш çулсенчен Кăнтăр Америкăри Сан-Паулу, Бразилиа хулисенчи университетсенче, 2003-2004-мĕш çулсенче Кăнтăр Корейăри Сеул университетенче контрактпа тара кĕрĕшсе ĕçленĕ.
Ĕçĕсем:
Каçăсем
Категори:Математика Категори:Культура Категори:Чăвашран тухнă математиксем Категори:Çĕпĕрте çуралнисем
Квантла хĕлĕх
Квантла хĕлĕх — хĕлĕхсен теорийĕнчи объект.
Каçăсем
Категори:Хĕлĕхсен теорийĕ Категори:Хĕлĕх
Бердюжье (кӳлĕ)
Бердюжье — Раççей территоринчи кӳлĕ. Тĕмен облаçĕнче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Тĕмен облаçĕн кӳллисем
Z
Z - латиницă символĕ.
Хмелёвка (Вăратин районĕ)
Хмелёвка (Хмелёвка) — Чулхула облаçĕнчи Вăратин районĕн ялĕ. Чăвашсем никĕсленĕ. Хальхи вăхăтра та чăвашсемех пурăнаççĕ. Тата вырăссем. Васильсурск хулин варринчен икĕ çухрăмра вырнаçнă. Асăннă хулан уйрăм пайĕ (слобода) пулса тăрать. Ялăн хăйне уйрăм оригиналла чăвашла ячĕ пулнă-и, пулман-и, пур-и, çук-и — çакă халлĕхе паллă мар. Ун пек ят  пулни е пурри палăрсан, паллах, статья ятне те улăштарма тивет.
Тавралăхĕ
Васильсурск хулинчен хĕвелтухăç еннерех Атăла Хмелёвка шывĕ юхса кĕрет. Çав юханшыв вурринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ял йышĕ хăвăрт чакса пырать — 2016-мĕш çулта 39 çын çеç юлнă.
2002-мĕш çулта 50 çын пурăннă, вĕсенчен 50% чăвашсем, 46% вырăссем.
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн ялĕсем Категори:Вăратин районĕ
Йывăрăшлă вăтамми
Йывăрăшлă вăтамми (йывăрăшлă вăтам пĕлтерĕш)  — вăтам пĕлтерĕш текеннисен пĕрлĕхле ячĕ е вĕсенчен кашнине кĕскетсе калани:
Категори:Вăтам пĕлтерĕшсем Категори:Йывăрăшлă вăтаммисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Лас-Пальмас-де-Гран-Канари
Лас-Пальмас-де-Гран-Канари Las Palmas de Gran Canaria — Испани хули тата муниципалитечӗ, Лас-Пальмас провинцин административлӑ тӗп хули. Канар утравӗсен архипелагӑн Гран-Канари утравӗ ҫинче вырнаҫнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Испани хулисем
Уненга
Уненга —Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Сить юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 20 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кубен кӳлли тата Сухона пуçĕнчен Кубен гидроузелĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Чаган-Узун
Чаган-Узун — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Чуя юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 171 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 65 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Катунь юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Улача
Улача (Buntgewebe ), çавăн пекех «ула пир» — тĕртĕм, унăн ÿкрчĕкĕсем тĕрлĕ тĕслĕ çипсемпе тата чĕлкĕмсемпе тĕртнĕ майăн пулса пыраççĕ, кайран хатĕр пусмана пĕветнипе мар.
Асăрхавсем
Категори:Тĕртĕмсем Категори:Текстиль
Воробьёв Константин Иванович
Воробьёв Константин Иванович — (12.06.1920-25.07.2003), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Азов çар флотилийĕн «БКА-33» бронекатерăн командирĕ, аслă лейтенант.
Варкăш
Варкăш — Чăваш Енри Элĕк районĕнчи чăваш халăх юррине кăмăллакансен ушкăнĕ.
Тури чăвашсен юррине, йăли-йĕркине упракан фольклор ушкăнĕ çирĕме яхăн çынран тытăнса тăрать.
Ертӳçĕ — Галина Николаева.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
2006 çулта вырăс сурăмсем библиотека çумĕнче юрă ушкăнне пухăнма шут тытнă.
2015 çулхи раштав уйăхĕн пуçламăшĕнче К. В. Иванов çултаклăкне пĕтĕмлетсе "Чĕлхеçĕм, эсĕ чĕрĕлĕх çăлкуçĕ" литаратурăпа мусăк композицине кăтартнă.
Ушкăн репертуарĕнче 100 ытла юрă.
Каçăсем
Категори:Фольклор ушкăнĕсем Категори:Элĕк районĕ Категори:Чăваш мусăкĕ
Асбеке
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Светча
Светча —Раççей территоринчи юханшыв. Тĕвер облаçĕ, Вологда облаçĕ, Новгород облаçĕ, Ленинград облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Тихвинка юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 60 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Ушкăн (математика)
Ушкăн математикăра — ассоциативлă тата бинарлă операци палăртнă пушă мар йыш, асăннă операцишĕн  нейтраллă элемент пур (хутлав тĕлĕшĕнчи пĕррен аналогĕ), йышăн кашни элеменчĕн кутăнла элемент пур. пĕрлехи алгебрăн çакнашкал ушкăнсене тишкерекен туратне йышсен теорийĕ теççĕ.
Светча
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Молога пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шыв усравĕ бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Тĕвер облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Новгород облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ленинград облаçĕн юханшывĕсем
Хум фрончĕ
Хум фрончĕ — палăртнă вăхăт саманчĕ тĕлне хум процесĕ çитнĕ çий.
Çавăн пекех
Категори:Хумсен теорийĕ
Пильнă районĕ
Пильнă райо́нĕ — Чулхула облаçĕн (РФЧ) администрациллĕ-территориллĕ йĕркеленĕвĕ (район) тата пĕр ятлă муниципаллă йĕркеленĕвĕ (муниципаллă район).
Географи
Пильнă районĕ Чулхула облаçĕн кăнтăр-тухăçĕнче вырнаçнă, Хĕрлĕ Октябрь, Сергач, Сăпас, Вăратин, Сеченово районĕсемпе тата Сăр юханшыв тăрăх Чăваш Енпе чикĕ тытать.
Администраци центрĕ — Пильнă хеп, Пьяна юханшывĕн сулахай çыранĕнче, Чулхуларан 208 километр хушăра ларать, тĕп хулапа чукун çул тата автомобиль транспорчĕпе çыхăнать.
Районта 72 пурăнан вырăн, 11 ял тăрăхĕ тата 1 хула тăрăхĕ.
Район çĕрĕн лаптăкĕ — 1312,94 км².
Наци йышĕпе
Районта пурăнакан халăхсем:
Арий Дидим
{{Ăсчах
{{!}} {{!}}} }}
Арий Дидим  (Ἄρειος) – (пирĕн тапхăрччен 1-мĕш ĕмĕр ) - Александрия гражданинĕ, философ-стоик, Октавиан Август Рим императорĕн менторĕ. Август, Ария хисеплесе, Александрине ярса илсен аркатман. Арийăн Дионисия тата Никанор ятлă икĕ ывăл пулнă. Весем Августа философи вĕрентнĕ.
Асăрхавсем
Категори:Философсем Категори:Стоиксем Категори:Философсем, алфавитпа
Шапокляк (мультфильм)
«Шапокляк» — Роман Качанов режиссёр «Союзмультфильм» киностудире 1974 çулта ӳнерленĕ пукане мультипликаци фильмĕ. «Чебурашка» (1971) мультфильмне малалла тăсни.
Юрăсем
Мультфильма Валентин Шаински композиторпа Эдуард Успенски поэт капăрлатнă:
Каçăсем
Категори:Роман Качановăн мультфильмĕсем Категори:Кукольные мультфильмы СССР 1974 года Категори:«Союзмультфильм» студин мультфильмĕсем Категори:Чебурашка пирки мультфильмсем
Бердюгино (кӳлĕ)
Бердюгино — Раççей территоринчи кӳлĕ. Тĕмен облаçĕнче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Тĕмен облаçĕн кӳллисем
Варю-Пари-Яха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономи тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Бинарлă операци
Бина́рлă, е ик вырăнлă, опера́ци ( «иккĕ») — икĕ аргументлă тата пĕр результат паракан математикăлла операци (урăхла каласае, икĕ арлăхлă  операци).
Лассирма
Лассирма (Лассирма) — Пушкăрт Республикинчи Пишпÿлек районне кĕнĕ ял.
Бинарлă операци
Литература
Категори:Алгебра
Лассирма
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Ялăн урăхларах чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Лаç тата çырма сăмахсенчен пулма пултарнă ят. Анчах кун пирки ятарласа ыйтса пĕлмелле.
Тавралăх
Кистенлĕ тата Кистенлĕпуç чăваш ялĕсен çывăхĕнче вырнаçнă.
Район центрне — Пелепее çитме: 32 çм, Кивĕ Сименкке ялне - 9 çх.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (%).
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Егоров Илья Егорович
Егоров Илья Егорович  — (1924-03.03.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 16. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 13-мĕш çарĕн 6-мĕш гварди перевçĕсен дивизин автоматчиксен 25-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн взвочĕн командирĕ, гварди кĕçĕн лейтенант|кĕçĕн лейтенанчĕ.
Болеславец хулинчи Кутузов мемориаленче пытарнă.
Хиросима
Хиросима  — Япони хули, Тюгоку регионӗн чи пысӑк хули, Хонсю утравӗн кӑнтӑр-хӗвеланӑҫӗнче вырнаҫнӑ, Хиросима префектурин администрациллӗ тӗп хули. Халӑх шучӗ — 1 202 000 ҫын. (2016).
Вуламалли
(яп.) 『角川日本地名大辞典』、第34巻、広島県、東京：角川書店、1987年、頁883-943.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Япони
И.Я.Яковлев халалĕ
И.Я.Яковлев халалĕ — чăвашсен аслă  çуттатуртавçи Иван Яковлевич Яковлев (1848-1930) ватăлса çитсен, XX ĕмĕр пуçламăшĕнче, çырса хăварнă хайлав. "Политикăлла халал" тата "Ăс-хакăл халалĕ" пур. Вĕсене çырса хатĕрлес ĕçе Николай тата, уйрăмах, Алексей ывăлĕсем таччăн хутшăннă. Тата ытти çынсем те хутшăнма пултарнă. Юлашкинчен асăннă "Ăс-хакăл халалĕн" чăвашла тата вырăсла версийĕсем пур. Кунсăр пуçне Иван Яковлевичăн ытти хăшпĕр тексчĕсенче те халал е пехил евĕрлĕ самантсене асăрхама пулать.
И.Я.Яковлевăн политикăлла халалĕ
И.Я.Яковлевăн мемуарĕсен вĕçĕнчи çичĕ абзац пирки сăмах пырать. Вĕсене автор хăйех "политикăлла халал" тет :
<Куçару: Мĕнлерех-ха манăн тăван чăваш халăхне парас политикăлла халалăм?>
Хайхи ытти ултă абзац ак çапла курăнать :
<Куçару: Политикăна эп нихçан та юратман, унпа аппаланман тата ыранхи чăвашсене те Раççей политикине хутшăнма сĕнместĕп, чăвашсем аслă вырăс халăхĕпе танлаштарсан чăтма çук пĕчĕк кап пулнине асра тытмалла. Раççейпе хуть те мĕн пулсан та, чăвашсене унпах, унăн хавасĕсемпе хуйхисене пайласа, пурăнма пехиллетĕп, — кирек мĕнле патшалăх тытăмĕ çиеле тухас пулсан та. Раççейре республика пулас-тăк, республикăна парăнса пурăнмалла.
Нумай миллионлă вырăс халăхĕ пĕтмессе хытă шанатăп. Эппин, ку шанчăк тÿрре тухсан, чăваш йăхĕ те пĕтес çук — енчен те пĕрлĕхлĕ Атилĕхпе Раççейпе тачă тăрсан.
Эп яланах монархист пулнă. Ĕмпÿлĕхле монархи каялла таврăнĕ пулĕ теместĕп. Çав вăхăтрах монархилле тытăма мĕнпур çынсемшĕн аван пулмалла майлаштарма май пуррине ĕненетĕп: кашни çынна, кашни халăха, кашни тĕне юрасан, вара  нацилле хĕсĕк, класла хĕсĕк, тĕнле хĕсĕк  интерессем, Раççей ĕмпÿлĕхĕнчи пек, çиеле тухмĕç пулĕ  тетĕп.
Чиркĕве патшалăхран уйăрни — тÿнтерле пулăм. Патшалăх пурнăçĕ чăн-чăн христианлăх сывлăшĕпе варăнса тăмалла та çак çул-йĕрпе малалла каймалла.
Çавăн пекех çаваншкал çул-йĕрпе, Раççейпе пĕрлешсе, Евангели хакăлĕпе пыма пехиллетĕп эпĕ хам чĕререн юратакан чăваш халăхне те...>
И.Я.Яковлевăн "Политикăлла халалĕн" тепĕр куçарăвĕпе (ăна А.Н.Николаев (Аслут) ăсталанă) "Хыпар" хаçатра тупса паллашма пулать.
И.Я.Яковлевăн ăс-хакăл халалĕ
И.Я.Яковлевăн халалĕ тесенех пурте чăн малтанах унăн ăс-хакăл халалне аса илеççĕ, çавна асра тытаççĕ. Тепĕр енчен, çуттатуртавçă хăй çапла ят панă текст çук. Ун пек ята ытти çынсем панă. Кам иккенĕ — паллă мар. Апла-и, капла-и, "Духовное завещание" тесе çырса хуни пур. Чăвашла вариантсем çинче вара — унашкалли те çук. Çитменнине тата, чăвашлисен хыçĕнче датăна, вырăна палăртса алă пусса çирĕплетни те çук. Ăс-хакăл халалĕ тени — вырăсла "Духовное завещание" тенине калькăласа куçарни шутланать.
Эппин, мĕне пĕлтерет-ха ку ăнлав, "Духовное завещание" ("Ăс-хакăл халалĕ") тени? Сăмах çавранăшĕсен словарĕнче çапла каланă :
<Куçару:1917-мĕш çулхичченхи вырăс саккунĕсенче: кам та пулин хăйĕн пурлăхĕ тĕлĕшпе, вилĕмне асра тытса, палăртни>
Тепĕр сăмахсарта çапла каланă :
<Куçару: Халал ăс-хакăл халалĕ, ăс-хакăллăх (кивелнĕ)>
Çапла вара, "ăс-хакăл халалĕ" тени "халал" тенине анлăлатса палăртнă синоним пулса тăрать. Çапах та мĕншĕн апла каланă-ха? Халалсене уйрăм харкамлăхăн шаннă çынни, "духовник" текенскер (чăвашла: ăс-хакăлçă), çырнă. И.Я.Яковлевăн унашкал "ăс-хакăлçă" пулман, анчах пурпĕрех, традицие кура, текста такам "духовное завещание" ят панă авă.
"Ăс-хакăл халалĕн" историйĕ
Халалăн чăвашла варианчĕ-версийĕ тĕлĕшпе уйрăммăн калаçас пулать. Вăл япалана Степанов (Шатаев) Иван Степанович (1876-?) çырса-куçарса хатĕрленĕ иккен.
<Куçару: «Тасалла» тунă ПРРна <алăпа çырнă юлашки алçырăва> И.С. Степанов çĕнĕрен çырса илнĕ (Алексей Иванович 1921 çулта Мускава тухса кайиччен). Вăлах çавăн çинче никĕслесе ЗЧНа <Чăвашсене панă Халала> чăвашла куçарнă >.
Ытти тĕлте халал жанрĕпе майлаштарнă самантсем
Мĕтри Юман И.Я.Яковлевăн çакăн пек сăмахĕсене аса илсе çырса хунă :
Каçăсем
Категори:Чăвашсем
Орлеан
Орлеан (фр. Orléans) — Франци хули тата коммуни, департамента Луаре тата Тӗп регионӑн администраци ценртӗ. Орлеанӑн историллӗ облаҫӗн аслӑ хули. Луара юханшывӗ ҫинче вырнаҫнӑ, Парижран кӑнтӑр-хӗвеланӑҫнелле 130 км инҫетрех. Халӑхӗ — 113 224 ҫын. (2009).
Каҫӑсем
* Категори:Луар департаментĕнчи коммунăсем Категори:Францири префектурăсем Категори:Франци регионĕсен центрĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Асдорф
Асдорф — Германи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Зиг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16,2 км, бассейн лаптăкĕ 77,711 км2.
Пăрăнав
Пăрăнав (çавăн пекех Пăрăнавлăх) — хăнăхнинчен пăрăнни, пăсни-пăсăлни, уйрăмлăх.
Ярей-Яга
Ярей-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Хайпудыр кӳлмекĕ юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 88 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Баренц тинĕсĕн бассейнĕнчи юханшывсем Печора юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикинчен Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикиччен]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Обь юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Амрисвиль
Амрисвиль, (Amriswil) — Швейцарири коммуна, Тургау кантонне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Тургау кантонĕн хулисем
Рентабеллĕх
Рента́беллĕх (rentabel — тупăшлă, усăллă, пайталлă), экономикăлла эффективлăхăн танлаштаруллă кăтартăвĕ. Рентабеллĕх комплекслă майпа  ĕç, укçа-тенкĕ ресурсĕсене, çутçанталăк пуянлăхĕсене эффективлăн усă курнине кăтартать. Рентабеллĕхе палăртакан хисеп кулленхи ĕçлевлĕхре тĕрлĕрен курăнма пултарать — сăмахран, процентсемпе.
Синоним вырăнне усăллăлăх, пайталлăлăх, тупăшлăх йышши сăмахсене усă курма пулать.
Тупӑшлӑх кӑтартӑвӗсем
Тӗп кӑтартусем:
Хушма кӑтартусем:
Асăрхавсем
Категори:Экономика Категори:Экономика терминĕсем
Ухтомица (Уфтюга юппи)
Ухтомица  —Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Уфтюга юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 31 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кубен кӳлли тата Сухона пуçĕнчен Кубен гидроузелĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Кĕçĕн (Арапиха юппи)
Кĕçĕн  — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Арапиха юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  12 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Ухтомица (Уфтюга юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн (Арапиха юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Майнц
Майнц (Mainz, пфальц. Määnz / Meenz) — Германи хули, Рейнланд-Пфальц ҫӗрӗн хули тӗп хули. Халӑхӗ — 213 528 человек (2016).
Туйраллă
Туйраллă (Васькино-Туйралы, Васькино-Туйралы), — Тутарстанри Павлă районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Майнц
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула
Савинское (кӳлĕ, Тĕвер облаçĕ)
Савин кӳлли — Раççей территоринчи кӳлĕ. Тĕвер облаçĕнче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, барузда юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ ок 3 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Тĕвер облаçĕн кӳллисем
Туйраллă
Халăх йышĕ ял тытăмĕ
Урамсен вырăсла ячĕсем:Центральная улица, Молодежная улица, Нижняя улица, Школьная улица, Новая улица. Чăвашла ятсем паллă мар.
Кунçул
Галина Демидова, Хисеплĕ таврапĕлÿçĕ, çапла çырать :
Галина Демидова (2017-02-14 20:42:56): Кам пĕлет ĕнте, шкул пулсан лайăхрах-ши, шкул пулмасан лайăхрах-ши? Шкула хупса хучĕç те, мĕскĕн пек ларать пирĕн шкул. Кашни кун ирхине хамăрăн шкул çумĕпе пыратăп, куçсем шкул чÿречисем çине пăхаççĕ. Алăк çинче çăра (замок) çакăнса тăрать. Паянхи кун 43 (хĕрĕх виçĕ) ача Павлă хулине шкула çÿрет. 17 ача 6-мĕш шкула çÿрет, 8 ача 3-мĕш шкула, 2 ача 2-мĕш шкула, 3 ача тутар гимназине 4-мĕш шкула, 1 ача 5-мĕш шкула тата 12 ача 7-мĕш шкула. Чăваш ачисем пурĕ 20 çав шутран. Халь пĕри те чăвашла калаççмаççĕ, чăвашла вĕренмеççĕ. Пурте пĕр шкулта вĕреннĕ пулсан чăвашла кружок та пулин ирттерсе пулаччĕ. Анчах... Павлăра та начар мар. Ирхине 7 сехетре пĕрремĕш рейс тăватпăр, вокзала çите, иккĕмĕш рейс вара 7-мĕш шкула çите. Хам 2011 çултанпа (шкула хупнă хыççăн) çиччĕмĕш шкулта воспитатель (сопровождающий на школьном автобусе) пулса ĕçлетĕп. Пурпĕрех те пĕтĕм ял ачисене илсе çÿрететпĕр. Вара кăнтăрларан тăваттăмĕш çуррине пурте таврăнса çитетпĕр яла. Шел пулин те, çавăн пек тăван чĕлхе, тăван йăла-ĕркесем çухалса пыраççĕ. Павлă хулинче те чăваш çемьйисем сахал мар. Ман шухăшпа ялта шкул çукки мĕскĕнрех пек туйăнать. Çапла вара чун ыратнипе вăхăчĕ-вăхăчĕпе çыркалап. Галина Демидова, Хисеплĕ таврапĕлÿçĕ, Туйраллă ялĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Павлă районĕн ялĕсем Категори:Тутарстан
Пăрăнтăк (Çĕпрел районĕ)
Истори
1942-мĕш çулта, чукун çул тума тытансан никĕсленĕ. 1967-мĕш çулччен Пăва районне кĕнĕ.
Хальхи вăхăтра пурăнакансенчен 65% — чăвашсем, 25% — тутарсем (2002). Халăх йышĕ: 567 çын (1989), 533 çын (2002), 513 çын (2010).
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Çĕпрел районĕн ялĕсем
Урлăм
Урлăм — пӳлĕме таврари уçлăхран е юнашар пӳлĕмрен уйăракан вертикаллĕ карталакан конструкци.
Çурт урлăмĕ — çурта тытса тăран тата (е) карталакан элемент. Конструкцилле тулаш хӳмесем пĕр сийлĕ е кăткăс конструкциллĕ пулаççĕ.
Урлăм конструкцин кирлĕ пайĕ температурăна тата пусарăва тытакан çĕвĕ шутланать.
Чылай чухне «урлăм» вырăнне хÿме е чакăл теме май килет. Анчах та яланах мар
"Урлăм" неологизм пирки
Ытти вариантсенчен «чакăл» тенине асăнмалла (синоним пек усă курма май пур).
Çавăн пекех
* Категори:Урлăмсем Категори:Урлăм
Пĕрĕш
Пĕрĕш́ — вак касмалли йывăç авăрлă пĕчĕк лум.
Пĕрĕшпе пăр çинче тем тĕрлĕ ĕлкĕллĕ шăтăк тума ту пулать. Çапла вара пăр айĕнчен пысăк пулăна туртса кăларма юрать.
Пĕрĕшпе пăр çирĕплĕхне тĕрĕслеме пулать. Ахаль чухне, пĕрĕшпе çапсан катăлмасть пулсан, пăр çынна чăтма пултарать.
Каçăсем
Категори:Пулăç хатĕрĕсем
Хихон
Хихон Gijón — тинӗс хӗрринчи Астурири промыҫлӑхлӑ хула тата муниципалитет, Испани. Ҫурҫӗр Испани чи пысӑк порчӗсенчен пӗри. Халӑхӗ 280 000 ҫын.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Испани хулисем
Эйлер хисепĕ
Эйлер хисепĕ (нумайлă хисепре Эйлер хисепĕсем) — гиперболăлла секанса капашла рет пек сарнă чухне усă куракан тулли  хисепсем
Кунта ch(t) гиперболăлла косинуса пĕлтерет.
Литература
Категори:Ретсем Категори:Ретсем тата умлăн-хыçлăнлăхсем Категори:Леонард Эйлер
Чăпта
Чăпта  — çăка хуппинчи чĕлкĕмсенчен (курăсран) тунă шултра тĕртĕм.
Литература
Категори:Тĕртĕмсем Категори:Текстиль
Шапокляк
Шапокля́к (chapeau claque, chapeau [шапо] — шлепке тата claque [кляк] — çатлаттарса яни, ал лаппипе çапни) — арçынăн цилиндр евĕр пуçа тăхăнмалли, ăна хутлатма пулать.
Нагасаки
Нагасаки  — Япони хули, Тюгоку регионӗн чи пысӑк хули,  — Японин пысак пӗлтерӗшлӗ хули, Кюсю утравӗн хӗвелагӑҫӗнче, Нагасаки шыв аври ҫинче вырнаҫнӑ, Нагасаки префектурин администрацин тӗп хули. Нагасаки — пысӑк порт.
Семытинка
Семытинка —Раççей территоринчи юханшыв. Тĕвер облаçĕ, Вологда облаçĕ, Новгород облаçĕ, Ленинград облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Молога юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 160 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Толзес
Толзес — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Тым юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  589 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 55 км.
Семытинка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Молога пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шыв усравĕ бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Толзес
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Васюган, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Семытинка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Сулланусен фази
Сулланусен фази (тулли) — суллану е хум процесне палăртакан периодсемлĕ функцин аргуменчĕ.
Сулланусен фази (малтанхи) — сулланусен фазин (туллин) вăхăтăн малтанхи самантĕнчи пысăкăшĕ, у.к. t=0 чухне (сулланулла процесс тĕлĕшпе), çавăн пекех вăхăтан малтанхи самантĕнче тата координатсен системин пуçламăшĕнче, у.к. t=0 чухне тата (x,y,z)=0 пăнчăра (хумла процесс тĕлĕшпе).
Асăрхавсем
Категори:Сулланусен теорийĕ
Динан Давичĕ
{{Ăсчах
{{!}} {{!}}} }}  Динан Давичĕ – (1160, -  1217, ) - Франци философĕ тата теологĕ. Парис Университетĕнче Амальрик де Бена профессор патенче вĕренет.
1210-мĕш çулта Рим-католик чиркĕвĕ Динан Давидне «Quaternuli» (çырмалли кĕнеке) хайлавшăн еретик тесе йышăнать. Кенекисене пуçтарса çунтарса яраççĕ. Аслă Альертпа Акфини Фоми ĕçĕсенчен çеç Динан Давичĕн шухăшĕсене пĕлме пулать.
Динан Давичĕ вăтам ĕмĕрсенчи чи радикаллă натурфилософ-пантеист шутланать. Вал тĕнче турăпа пĕр тан тесе шутлать.
Чапша
Чапша — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Иша юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 54 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 105 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Катунь юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Аспелер-Бах
Аспелер-Бах — Германи территоринчи юханшыв. Рейнланд-Пфальц территорипе юхать. Юханшыв Мозель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 8,98 км, бассейн лаптăкĕ 15,989 км2.
Каçăсем
Категори:Рейнланд-Пфальц юханшывĕсем
Ульжай
Ульжай — Раççей территоринчи кӳлĕ. Омск облаçĕнче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 14, 5 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Омск облаçĕн кӳллисем
Буянов Михаил Кондратьевич
Буянов Михаил Кондратьевич — (28.11.1924-944, утă), 2-мĕш Беларуç фрончĕн 50-мĕш çарĕн 139-мĕш перевçĕсен дивизин 609-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçĕсен отделени командирĕ, сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 24.
Шарма (юханшыв)
Шарма — Раççей территоринчи юханшыв. Ярославль облаçĕ, Вологда облаçĕ, Тĕвер облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шывуправĕн бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тĕвер облаçĕ юханшывĕсем Шарма (река)
Амударья
Амударья  —  Афганистан территоринчи юханшыв. пуçланса çук, маларах Арал тинĕсĕ юханшыва  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1415 км. Амударьяран инçе мар Ургенч, Нукус, Термез хулисем вырнаçна. Тĕнчери чи пысăк канал - Каракум каналĕ Амударьяран пуçланса унтан шывăн 45% илсе каять. Юханшыва нумай вырăнта пĕвеленĕ. Амударья хĕрринче тулăпа çĕр мамăкĕ ӳстереççĕ. Çавăн пирки нумайрах чухне Амударья шывĕ Арал тинĕсне çитейместь, тинĕс типсе пырать.
Юпписем
Сылтăм юпписем - Кафирниган, Сурхандарья, Шерабад сулахай - Кундуз.
Егоров Константин Александрович (Совет Союзĕн Паттăрĕ)
Егоров Константин Александрович  — (17.08.1912.4-01.02.1940), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 21. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр-Анăç фронтăн 7-мĕш çарĕн 20-мĕш танк бригадин 95-мĕш танк батальонĕн взвод командирĕ, кĕçĕн лейтенант.
Ярче-Яга
Ярче-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Кара юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 180 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Баренц тинĕсĕн бассейнĕнчи юханшывсем Печора юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикинчен Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн тухăç чикиччен]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Обь юханшывсем хушшинчи бассейн.
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Çурт-карман
Çурт-карман (çавăн пекех За́мок, zamek через zámek, вăта нимĕç чĕлхинчен калькăлани, унта  slōʒ — «за́мок» тата «замо́к». Вăта нимĕç чĕлхинчи латтыньрен калькăлать:  «сăлăп, форт, тĕрек» ) — пурăнма тата хÿтĕленме тунă  çурт (е çуртсен комплексĕ). Ытларах чухне — Вăтам ĕмĕрсенчи феодалăн тĕреклетнĕ кил-çурчĕ. Унашкал хапавсенчен чылайăшĕ паянхи кунчченех сыхланса юлнă,  архитектура палăкĕсем тата культура палăкĕсем пулса тăраççĕ.
Вебоси-Яха
Вебоси-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Мессо-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 334 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Тăваткалла вăтам пăрăнав
Тăваткалла вăтам пăрăнав пулаяслăхсен теорийĕнче тата статистикăра — ăнсăрт кап пĕлтерĕшĕсен математикăлла кĕтев (вăл вара вĕçсĕр шутлă пулăмсен арифметикăлла вăтаммин аналогĕ) тĕлĕшĕнчи  сапаланăвне сăнлакан чи анлă сарăлнă кăтарту. Ытларах чухне ку ăнсăрт капăн дисперсийĕнчен илнĕ тăваткалла тымар, анчах тепĕр чухне урăхларах та пулма пултарать.