cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Францин Аслă революцийĕ
Директори (1795—1799)
Çавăн чухне ăна хирĕç Австрирен, Раççейрен, Сардинирен, Турцирен тăракан çĕнĕ коалици çуралать. Император Павăл I Италие Суворова ярать, вăл унта французсене çĕнтерсе пырса 1799 çулхи кĕр патнелле пĕтĕм Италие тăшманран тасатать. Патшалăхри ĕçсем ăнса пыманни çумне 1799 çулхи тулаш кăлтăксем хушăнаççĕ, çакăн хыççăн директорие Египета республикăн чи хевтеллĕ çарпуçа янăшăн ӳпкелеме тытăнаççĕ. Европăри лару-тăрăва пĕлсен, Бонапарт Францие васкаса каять. Брюмерăн 18-мĕшĕнче (чӳк, 9) пăтăрмах сиксе тухать, 3 консулран — Бонапарт, Роже-Дюко, Сийес — вăхăтлă ертӳçлĕх йĕркелеççĕ. Çак патшалăх пăтăрмахне «брюмерăн 18-мĕшĕнчи» теççĕ тата ахаллĕн вăл франци революцийĕн пĕтнĕ кунĕ шутланать.
Вуламалли
Революци пĕрлĕ историсем
Каçăсем
Категори:Франци историйĕ Категори:Францин Аслă революцийĕ Категори:Франци революцисем Категори:Революцисем Категори:XVIII ĕмĕрĕн историйĕ Категори:Çĕнĕ самана
Мишкĕ
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх улшăнăвĕ:
Тавралăхĕ
Хушăсем:
Чалăш
Чалăш, — авалхи тăршшĕ виçи. Унăн тăршшĕне çӳлелле тăснă сулахай алăран сылтăм урари пӳрнесемчен виçнĕ. Вăтамран илсен ку виçе 248 сантиметрпа танлашнă. Чалăша вырассем те усă курнă.
10 чалăш = 1 вĕрен.
Каçăсем
Категори:Тăршшĕ виçисем
Станьял Виталий Петрович
Станьял Виталий Петрович (паспортри хушамачĕ Никитин, 1940 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ, Станьяль ялĕ, Шупашкар районĕ, Чăваш АССР çуралнă), — чăваш сăвăçĕ, публицисчĕ, литература тишкерӳçи, халăх академикĕ.
Пурнăçĕ
1940 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Шупашкар районĕнчи Станьяль ялĕнче çуралнă.
И.Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университетĕнчен (1962), И.Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалах университечĕн аспиратуринчен (1972) вĕренсе тухнă.
Чылай вăхăт «Коммунизм Ялавĕ» ,(«Çамрăк коммунист»), «Советская Чувашия» хаçатсенче ĕçленĕ. Комсомольски, Шупашкар, Шăмăршă районĕсенчи вăтам шкулсенче ачасене вĕрентнĕ.
И.Н. Ульянов ячĕллĕ университетра чăваш литературипе фольклор кафедрин ертӳçинче, Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институтĕнче пай пуçлăхĕнче ĕçлет.
Чăваш литературипе тата культурипе 5-10 классем валли вĕренӳ кĕнекисем кăларнă.
1991 çултанпа Чăваш тавра пĕлӳçисен пĕрлĕхĕн ертӳçи, 1992 çултанпа Чăваш халăх академийĕн вице-президенчĕ.
Турикасси
Турикасси, — Чăваш Енри темиçе ял ячĕ.
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Ăвăш
Ăвăш (Rícinus) — йышĕнчи  монотиплă рет. Пĕртен-пĕр тĕс — ахаль ăвăш  — çу, эмел кÿрекен тата садри декоративлă ÿсентăран.
Каçăсем
Категори:Хурхуххисем Категори:Эмел курăкĕсем Категори:Çу ӳсентăранĕсем Категори:Наркăмăшлă ӳсентăрансем Категори:Ӳсентăрансен монотиплă речĕсем Категори:Декоративлă тĕмсем Категори:Клумба ӳсентăранĕсем Категори:Клумбăри ӳсентăрансем
Саша-Ель
Саша-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сынь юханшывăн сулахай çыранĕпе, 192 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Кучаган
Кучаган — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики Турочак районĕн территорипе юхать. Ата юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Вĕрен (виçев пĕрчи)
Вĕрен, — чăвашсен авалхи тăршшĕ виçи. Вăл вăрăмăшĕпе вунă чалăша танлашать (24, 8 метр).
Çав. пекех
Категори:Тăршшĕ виçисем
Сайтаково
Сайтаково — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 378 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453732, ОКАТО кочĕ — 80253896004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Кун Радомир
right|Кун РадомирКун Радомир (чăн ячĕ Плотников Рево Васильевич), — сăвăç. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 23-мешĕнче Муркаш районĕнчи Турикасси ялĕнче çуралнă.
2001 çултанпа чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕн членĕ.
Пурнăçĕ
1992 çулта Шупашкарти элетромеханика техникумне пĕтернĕ. Çарта пулнă. Çартан таврăннă хыççăн тимĕрпе бетон тата сталь конструкциĕсен монтажникĕ, бетон çăраканĕ, токарь, токарь-автоматчик пулса ĕçленĕ. 1990 çултанпа Шупашкарти агрегатсен завочĕнче электормонтёр вырăнĕнче ĕçлет.
Ӗçĕсем
Сăвăсем çырас шухăш унăн 1980-мĕш çулсен пуçламăшĕнче çуралнă. Пĕтĕм вăйне хурса çырма 1992 çултан пуçланă.
Унăн кĕнекисем:
Категори:Чăваш сăвăçисем
Жук (Немда юппи)
Жук — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Раççей Федерацин резерв фондчĕ
Раççей Федера́цин резе́рв фондне 2008 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕнче, Стабилизаци фондне резерв фончĕ тата Раççей Федерацин нацин ырлă тăмлăхĕ çине уйăрнă. 2011 çулхи утăн 1-мĕшĕ тĕлне резерв фондĕнчи пурлăха 746,84 млрд тенкĕпе хакланă.
Резерв фондчĕн мĕнпур укçа-тенки калăпăшĕ
Раççей Федера́цин резерв фондчĕн мĕнпур укçа-тенки калăпăшĕн улшăнăвĕн кун-çулĕ :
Асăрхавсем
Категори:Раççей экономики
Юрьевка
Юрьевка, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Посад-Турханкасси вулăсне, 1.10.27 Сĕнтĕрвăрри районне, 17.3.39 Октябрьски районне, 14.7.1959 Сĕнтĕрвăрри районне, 20.12.62 Çĕрпӳ районне, 14.3.65 Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1.10.1927 - Кукашни ял канашĕ Халĕ Кукашни ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕнчи пурăнан вырăнсем
Акин (Калтас районĕ)
Акин — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 76  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452872, ОКАТО кочĕ — 80233815002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтас районĕ
Пенза облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Пенза облаçĕнчи чăваш ялĕсем — Раççей Федерацийĕнчи хальхи Пенза облаçĕн территорийĕнче вырнаçнă чăваш ялĕсем.
Хальхи Пенза облаçĕн территорийĕнче пĕр теçетке чăваш ялĕ пур темелле. Вĕсем Илем шывĕн тăрăхĕнче вырнаçса лараççĕ. Çăрттанлă районĕнче. Ытти районсенче те тахçан чăвашсем никĕслесе пĕр вăхăт чăвашсемех пурăннă ялсем тупăнма пултараççĕ.
Çăрттанлă районĕнчи чăваш ялĕсем
Ытти ялсем: Илюххаль, Итĕм-Кура, Куккăр,  Çĕн Çăрттанлă, Çĕньял,  Пикмăрсаль, Чĕрчул, Элешкел.
Унчченхи тăрăмсем пире Юхма Мишши хăйĕн статйинче ("Вуламалли" пая пăхăр) çапла çырать:
Илем шывĕ Катаче юхса кĕнĕ вырăнта та ĕлĕк Аслă Усияль текен пысăк чăваш ялĕ пулнă. Чăрчăм та ĕлĕк чăваш ялĕ пулнă. ... Халĕ Чăрчăмра пĕр чăваш та çук. Хальхи Могилки тата Белые Озёрки ялĕсенче те ĕлĕк чăвашсем пурăннă теççĕ.
Çăрттанлă районĕнчи çухалнă чăваш ялĕсем
Бедняк — Энтрел çывăхĕнче 1920-мĕш çулсенче никĕсленĕ ял. Те чăвашсем, те вырăссем, те пурте пĕрле — çакă та, тĕрĕссипе паллах мар. 1939-мĕш çулччен çухалнă.
Ака, 23
Уявсем
Кĕнекесен тата автор правин тĕнчери кунĕ
Пенза облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Çăрттанлă районĕнчи çухалнă чăваш ялĕсем
Юхма Мишши каланине илсе кăтартрăмăр ĕнтĕ, Илем шывĕ Кадада шывне юхса кĕнĕ тĕлте Аслă Услиял текен чăваш ялĕ пулнă имĕш. Вăлах ку тăрăхри чылай тутар ялĕнче малтан чăвашсем е чăвашсем те пурăнни пирки те калать. Çакна вăл вырăнти таврапĕлÿçĕ (Ф.Салихов) çырни çине таянса та çирĕплетет. Ку чăнах та çапла пулни ытти çăлкуçсенчен те паллă. Хăшпĕр тутар ялĕсенче (Исеккел т.ыт.те) паянхи кун та чăвашсем пурăнкан пайсем пуррине систерекен хыпарсем пур. Анчах та çакна шанчăклă çăлкуçсемпе çирĕплетес пулать.
Ака, 23
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Пенза облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Çăрттанлă районĕнчи çухалнă чăваш ялĕсем
Хăшпĕр ялсем ытти ялсемпе пĕрлешсе кайнине пула çухалнă.
Ытти районсенчи чăвашсемпе çыхăннă ялсем
Городище районĕнчи Шнаево пирки акă мĕн каланă.
<Кĕскен куçарса ăнлантарни: Пĕрисен шучĕпе яла çав ятлă юханшыв ятне кура панă. Теприсем яла 1725-мĕш çулччен чăвашсем никĕсленĕ тесе шутлаççĕ. Ĕшне Уйĕ тенинчен пулса кайнă. Ку вăл вăрмантан тасатса тунă уй-хире пĕлтернĕ.>
Кун пек чăвашсемпе çыхăннă ялсем татах та пур: Чибирлей (Кузнецк районĕ), Мичкас (Никольски районĕ) , Мачкасы (Шемышей районĕ).
Каçăсем
Категори:Чăвшсем
Пасс
Пасс, — авалхи Римра тăршшĕ виçи. Унăн тăршшĕ утăм тăршшĕпе çывăх.
1 пасс = 5 Рим фучĕ = 58,1 акăлчан дюймĕ.
Гаврилов Тимофей Кузьмич
Гаврилов Тимофей Кузьмич — (20.07.1910(7)-30.12.1948), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра аякри тăвăм авиацин 7-мĕш авиаци корпусĕн 1-мĕш авиаци дивизин 102-мĕш авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, капитан.
Хыçалти парта
Хыçалти парта, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи шкул ачисен валли чăвашла тухса тăракан хаçат.
Никĕслекенĕсем — А. Степанов, В. Кожевников, Э. Портнова.
Тĕп редакторĕ — В. Кожевников, тĕп редактор çумĕ — Э. Портнова, бильд-редакторĕ — А. Степанов.
Истори
2006-мĕш çулхи юпа уйăхĕнче тухма пуçланă. Унччен малтан Калайкасси шкулĕнче 2003 çултанпа "Эрне" хаçат тухнă. Вăл стена хаçаче пулнă. Хыçалти парта вара типографире офсет мелĕпе пичетленет. Хаçат пĕр пин экземплярпа икĕ эрнере пĕрре тухса тăрать, Муркаш районĕнчи шкулсем тăрăх саланать.
Каçăсем
Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал
Яранкасси
Яранкасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Çырмаен, Симĕс, Улăх, Николаев урамĕсем.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Чикмĕ уесĕн Сунтăр вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Харитон Юлий Борисович
thumb
Ю́лий Бори́сович Харито́н (нарăс, 27 1904, Санкт-Петербург — раштав, 18 1996, Саров), совет тата раççей физикĕ тата физикохимикĕ, атом хăвачĕ облаçĕнче ĕçленĕ. Совет атом бомби проекчĕн ертӳçĕсенчен пĕри. ССКП пайташĕ (1956).
2012 ҫул
2012 çул — Григорий календарĕн тĕкĕл мар çулĕ.
Асăрхавсем
Категори:2012 çул __ОБЯЗАТЕЛЬНОЕ_ОГЛАВЛЕНИЕ__
Севрейшор
Севрейшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Вомлесъю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 23 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Маматăш районĕ
Маматăш районĕ (Mamadış район, Мамадыш район) — Тутарстанăн районĕ. Административлă тĕпĕ — Маматăш хула.
Каçăсем
Категори:Тутарстан районĕсем
Шурă ылтăн
Шурă ылтăн
Категори:Шурă ылттăн Категори:Ювелир ӳнерĕ
Октябрь чукун çулĕ
Октя́брь чукун çулĕ
Асăрхавсем
Категори:СССР чукун çулĕсем Категори:Раççей чукун çулĕсем
Бала-Четырман
Бала-Четырман — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1617 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453295, ОКАТО кочĕ — 80254805001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Хăвăш
Хăвăш, çавăн пекех кашкăр çырли (Lonícera) — тÿрĕ тăракан, явăнакан е шăвăнакан тĕмсен речĕ;  йышĕн типлă речĕ. Хăйĕн латтыньле ятне нимĕç математикĕ, физикĕ тата ботаникĕ Адам Лоницер (1528—1586) ячĕпе илнĕ, анчах та малтан Карл Линней ăна каприфоль ят парасшăн пулнă, меншĕн тесен Европăри садсенче  ытларах хăвăш каприфоль ÿстернĕ. Хăшпĕр хăăшсен çырлисене çийеççĕ; çапах хăшпĕр çырласем наркăмăшлă, вăл шутра ахаль хăвăшăн та.
Каçăсем
Категори:Хăвăшсем Категори:Еврази флори Категори:Таксонсем
Кылай (Каракопша юппи)
Кылай (Каракопша юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Каракопша юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Казаков Борис Владимирович
Казаков Борис Владимирович,- милици прапорщикĕ (26.03.1972 – 05.04.1998) thumb|250px|Казаков Борис Владимирович 1972 çулхи пуш уйăхĕн 26-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Улăх Шĕмшеш ялĕнче çуралнă.
Хисепĕ
05.04.1998 çулхи вилнĕ хыççăн, ... Хăюлăх орден (орден № ...) орденне тивĕçтернĕ.
Категори:Чăваш Енĕн паллă çар çыннисем
Ванть-Еган
Ванть-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сорт-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Филлоксера
Филлоксера- (лат. Philloxera vastatrix)- иçĕм пыйтти. Тăван çĕр-шывĕ - Çурçĕр Америка (Атлантика тинĕсĕн хĕвел тухăç çыранĕ). Иçĕм пыйттин пĕрçуллă (Европара) е икçуллă(Америкăра) пурнăç аталанăвĕ. Паян филлоксера - ялхуçалăха хăрушла сиенлекенĕ. Иçĕм пыйтти эрехтăвакана чăн тăшман пулать.
Кун-çулĕ
40 çула ытла иртсен филлоксера пыйттисем чилайăш тĕнчери иçĕм лаптăксем пăсса хунă.
Каçăсем
Категори:Иçĕм чирĕсем
Пакăлчак
Пакăлчак (çавăн пекех ура пакăлчакĕ, malleolus)   — ура тунине ура лаппипе çыхăнтаракан вырăн.
Мата (Балтач районĕ)
Мата (Маты) — Пушкăртстанăн Балтач районĕнчи ял, Штанда ял канашне кĕрет. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне 497 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452989, ОКАТО кочĕ — 80208843003.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх динамики:
Тавралăхĕ
Хушăсем:
Ярăска
Ярăска, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Чие, Сад, Коммуна, Улăх урамĕсем.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Чикмĕ уесĕн Сунтăрь вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Медведев Алексей Фомич
Медведев Алексей Фомич, (1913 çулхи юпа уйăхĕн 13-мĕшĕ, Раççей империйĕ, Хусан кĕперни, Етĕрне уесĕ, Орапакасси ялĕ — 2001 çулхи чӳк уйăхĕн 14-мĕшĕ, Орапакасси ялĕ, Етĕрне районĕ, Чăваш Республики, РФ) — чăваш çыравçи, СССР ÇП пайташĕ (1972 ç.).
Пурнăçĕ
Етĕрнери колхоз çамрăкĕсен шкулĕнче вĕреннĕ. Чулхулара автомобиль савутне хăпартнă çĕре хутшăннă. Район хаçачĕсенче, «Коммунизм ялавĕ» хаçатĕнче вăй хунă.
Кайран колхоз председателĕ, Кĕнеке палаттинче библиотекарь пулса ĕçленĕ.
Çавăн пекех «Тăван Атăл» журнал редакцийĕн секретарĕ вырăнĕнче тăрăшнă.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
Пултару ĕçĕсем
Кĕнекесем:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем
Карл Маркс
Çамрăклăхĕ
thumb|Карл Маркс Карл Маркс раввинсен ăратĕнчи еврей кăкĕнчен тухнă Генрих Маркс (1777—1838) трир адвокачĕн çемьинче виççĕмĕш ача пулнă. Вăл 1818 çулта çăвăн 5-мĕшĕнче Трир хулинче (халĕ Brückenstraße, 10 — музей)) кун çуттине килнĕ. 1819 çулта юпан 15-мĕшĕнче çемье çĕнĕ çурта — Симеонштрассе/Simeonstraße, 8 (кунта астăвăм хăмине лартнă) — куçнă.
Амăшĕ — Генриетта Маркс, хĕр чухне Прессбург (е Пресборк, Henrietta Pressburg, Henrietta Presborck) (1787—1863), Нимвеген хуларан (хальхи Неймеген, Нидерланд) раввинсен çемьинчен).
1830—1835 çулсенче Карл Трир хулинчи Фридрих-Вильгельм (Friedrich-Wilhelm-Gymnasium) гимназине çӳренĕ, ăна вăл 17 çул тултарсан вĕçленĕ. Гимназире вăл çапла çырнă: «Размышления юноши при выборе профессии» в 1835 г. Карл Маркс написал: Этем хăйĕншĕн кăна тăрăшать пулсан, вăл, паллах, паллă ăсчах, чаплă сăвăç пулайĕ, анчах та нихăçан та чăннипех пиçнĕ те мăн çын пулаймасть.
Паха паллăсемпе вĕренсе тухсан, Маркс университета, малтан Бонн хулинче, икĕ семестр иртсен Берлина куçать, унта вăл юридици ăслăхĕсене, историе, ӳнер историне тата философие ăса илнĕ.
1837 çулта КАрл вăрттăн 1914 çулта çуралнă аристократ ăратĕнчи Женни фон Вестфален (Jenny von Westphalen) хĕре çураçать. Теĕртакран вĕсем мăшăрланаççĕ. Женнипе ăна Софи аппăшĕ паллаштарнă.
Асăрхавсем
Категори:Философсем, алфавитпа Категори:Германи политикĕсем Категори:Политэмигрантсем Категори:XIX ĕмĕрти философсем Категори:Германи философĕсем Категори:Германи экономисчĕсем Категори:Германи журналисчĕсем Категори:Германи коммунисчĕсем Категори:Марксистсем Категори:Социалистсем Категори:Германи социологĕсем Категори:Германи революционерĕсем Категори:Çăвăн 5-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1818 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 14-мĕшĕнче вилнисем Категори:1883 çулта вилнисем Категори:Хула ятне панă çынсем
Раççей Федерацин нацин ырлă тытăмлăх фондчĕ
Раççей Федерацин наци ырлă тытăмлăхĕн фондне 2008 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕнче Стабилизаци фондне Резерв фондчĕпе Нацин ырлă тытăмлăх фондчĕ çине уйăрнă май йĕркеленĕ. 2011 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне, Минфинăн хыпарĕсемпе Наци ырлă тытăмлăхĕн фондĕнче 2,7 трлн яхăн тенкĕ шутланнă.
Каçăсем
Категори:Раççей экономики Категори:Фондсем
Янту
Янту, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Кояново (Калегинский ял тăрăхĕ)
Кояново  — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 222  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452872, ОКАТО кочĕ — 80233815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Чăнкасси
Чăнкасси, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Кояново (Калегинский ял тăрăхĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Чăнкасси
Урамĕсем
Хальхи вăхăтра çак урамсем пур
Кунçул
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Кĕчкей вулăсне, 1.10.27 Куславкка районне, 17.3.39 Октябрьски районне, 14.7.1959 Сĕнтĕрвăрри районне, 20.12.62 Çĕрпӳ районне, 14.3.65 Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1.10.1927 - Чăнкасси ял канашĕ, 19.11.59 - Куснар ял канашĕ, 11.4.60 - Чăнкасси ял канашĕ. Халĕ Чăнкасси ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Парçек
Çавăн пекех çак виçесемпе усă кураççĕ: килопарçек (кпк) и мегапарçек (Мпк).
Каçăсем
Категори:Хушă виçисем
Коньга (Немда юппи)
Коньга — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Сед-Ель (Кожима юппи)
Сед-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кожим юханшывăн сулахай çыранĕпе, 9 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Тĕмер чиркĕвĕ
Турă Хĕресне Лартнин Чиркĕвĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Тĕмер ялĕнче вырнаçнă чиркӳ. 1876 çулта купаласа лартнă. Чиркӳ йывăçран пулнă.
Истори
Чи пĕрремеш чиркӳ çуртне 1797 çулта салатса çĕннине лартнă. Çĕнĕ çурта 1831 çулта юсанă, 1876 çулта вара ăна та салатнă.
Пупсем
Категори:Чăваш Ен чиркĕвĕсем
Ака, 26
Уявсем
Радиаци аварисемпе катастрофăсенче вилнĕ çынсен астăвăм кунĕ, Тăван чĕлхе кунĕ (Тутарстан)
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Çĕнĕ Куснар
Çĕнĕ Куснар, — Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Истори
Çĕнĕ Куснар ялĕ малтан Шупашкар уесĕн Никольски вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Куславкка районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн Октябрьски районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн каллех Куславкка районне, 1960 çулхи ака уйăхĕн 11-мĕшĕ хыççăн Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. Халĕ Чăнкасси ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Гаврилов Фёдор Гаврилович
Гаврилов Фёдор Гаврилович — (12.01.1915(30.12.1914)-09.05.1946), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 61-мĕш çарĕн 12-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 32-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн çуран разведка взвочĕн командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
Пĕрене
Каçăсем
Категори:Вăрман материалĕсем
Энгельс, Фридрих
Урăх пĕлтерĕшĕсене Энгельс (пĕлтерĕшĕсем) статьяра пăхăр.
Фридрих Энгельс (Friedrich Engels; чӳк, 28 1820, Бармен хулинче (халĕ Вупперталь) — çурла, 5 1895, Лондон) — марксисăма никĕслекенсенчен пĕри, Карл Марксăн тусĕ, пĕр ушкăнри кĕрешӳçĕ.
Çамрăклăхĕ
thumb|Фридрих хĕсметре
Каçăсем
Категори:Философсем, алфавитпа Категори:Марксистсем Категори:Социалистсем Категори:Атеистсем Категори:Чӳк, 28 çуралнисем Категори:1820 çулта çуралнисем Категори:Çурла, 5 вилнисем Категори:1895 çулта вилнисем Категори:XIX ĕмĕрĕн философĕсем Категори:Германи коммунисчĕсем Категори:Германи философĕсем Категори:Политик-эмигрантсем
Кяраса
Кяраса — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Тулой юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Сăпка
Сăпка (колыбать «сиктер») — кăкăр ачине сиктермелли пĕчĕк кровать е карçинка. Тепĕр сăмахсемпе — ăшă çĕрте аталанса ӳснĕскер. Тĕслĕхрен, Икĕпат — этемлĕх тĕнчин сăпки.
Каçăсем
Категори:Кроватьсем Категори:Пепкелĕх
Марксизм
Марксизм — хăйсем хушшинче çыхăннă система:
XIX — XX ĕмĕр пуçламăшĕнчи Раççей марксизмĕ
Плеханов Г. В.
XX эмĕрти Раççей марксизмĕ
Ильенков Э. В.
Каçăсем
Категори:Германи философĕсем  Категори:Философи юхăмĕсемпе шкулĕсем
Эбе Камаргу
160px|thumb|Эбе Камаргу Эбе Мария Камаргу (Hebe Maria Camargo, пуш, 8 1929, Таубате — авăн, 29 2012, Сан-Паулу) — бразил теле-ертӳçи, актриса тата вокалист.
Кун-çулĕ
Эбе Камаргу юрăç карьерине 940-мĕш çулсенче пуçлать. Йăмăкĕпе пĕрле «Rosalinda e Florisbela» (Розалинда тата Флорисбела) дуэтпа юрлать. 1950-мĕш çулсенче Камаргу теле-ертӳçи ĕçне тупать, хăш чухне радио-ра тăрăшать. 1986 çултанпа харпăр «Hebe» харпăр шоуне ертсе пырать.
2010 çулхи кăрлач, 8 Камаргу пульницăна хырăмлăх ракĕ пулĕ тенипе лекет.
Каçăсем
Категори:Бразили артисчĕсем
Тунката
thumb|300px|Тунката Тунката (йывăç) – йывăçăн кассан çĕр çумĕнче юлнă тымарлă пайĕ. Çĕре тункатасенчен тасатас ĕç – чи йывăр ĕçсенчен пĕри. Тунката хăрса ларма та, чĕрĕлме те пултарать. Хăрса ларнисем çĕрĕшсе пĕтеççĕ, чĕррисем вара хунав ярса йывăçланма пултараççĕ.
Гидротехника хапавĕ
Гидротехника хапавĕ — шыв ресурсĕсемпе усă курмалли е шыв сиенĕнчен сыхланмалли объект.
Çавăн пекех
Категори:Гидротехника
Ака, 27
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Гавриловка (Федоровка районĕ)
Гавриловка  — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 64 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453280, ОКАТО кочĕ — 80254860003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Brainstorm
Brainstorm е латви чĕлхипе Prāta Vētra, — Латви поп ушкăнĕ. 1989 çулта Елгава хулинче никĕсленĕ. Хутшăнакансем: Ренарс Кауперс юрлăçи, Янис Юбалтс гитарçи, Марис Михельсонс синтезаторçи тата Каспарс Рога барабанçи. Пиллĕкмĕш хутшăнаканĕ Гундарс Маушевичс бас-гитарçи автоинкекре 2004 çулхи Çу, 24 вилнĕ.
Brainstorm 2000 çулта Еврокуравĕ çĕршывсен хушшинче ирттерекен конкурса Латвишĕн хутшăннă. Çакăнтан паллă пулса тăнă. Стокгольм хулинче иртнĕ конкурсăн финалĕнче Brainstorm ушкăнĕн My Star юрри виççĕмĕш вырăна йышăннă. Латвире Ренарс Кауперс юратнă поп çăлтăрĕ. Çавăн пекех вăл хăшпĕл латви вăрăм кинофильмсенче выляса рольсем тытнă.
Урăх çĕртре кăтартни
Категори:Латви
Тунката (шурлăх)
Тунката (шурлăх) - шурлăхри шыв илмен пĕчĕк çеç çĕр лаптăкĕсем. Ытларах чухне вĕсем курăклă. Пысăкăшпе пĕр çын вырнаçмалăх кăна е пĕчĕкрех те.
Шупашкар Сĕмĕл
Шупашкар Сĕмĕл, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял. Мăн Енĕш юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Кĕчкей вулăсне, 1.10.27 Куславкка районне, 17.3.39 Октябрьски районне, 14.7.1959 Сĕнтĕрвăрри районне, 20.12.62 Çĕрпӳ районне, 14.3.65 Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет.
1.10.1927 - Шупашкар Сĕмĕл ял канашĕ, 14.6.54 - Чăнкасси ял канашĕ, 19.11.59 - Шĕнерпуç ял канашĕ, 11.4.60 - Чăнкасси ял канашĕ. Халĕ Чăнкасси ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Курба (Немда юппи)
Курба — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Тунката (пĕлтерĕшсем)
Тунката сăмах пĕлтерĕшĕсем:
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Орапакасси
thumb|250px|Орапакасси урамĕ Орапакасси, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял. Ялта «Клолсок» ача сачĕ ĕçлет. Лавкка пур. Етĕрнерен 10 çухрăмра, Шупашкартан 76 çухрăмра, Çĕмĕрлерен 61 çухрăмра ларать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 284 çын, çав шутра 148 арçын, 136 хĕрарăм пурăннă. Ялта пурĕ 123 кил, 314 çын пурăнать.
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Палтай вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 пуçласа хальхи вăхăтчен Етĕрне районне кĕрет.
Ефим Семенович Долгов ватă çын каласа панă тăрăх ял çыннисем Урак (Вырăк) паттăр йăхĕнчен. Ура-па-касси сăмахĕ Урак-паттăр-касси сăмахĕсенче пулнă имĕш. В.Д. Димитриев академик анчах урăхла шутлать. Вăл шутланă тăрăх ял Палтайран уйрăлса пулнă. Халăх сăмахĕпе килĕшӳллĕн ял ячĕ «урапа» сăмахĕнчен пулса кайнă (ялта урапа ăстисем пурăннă пулĕ).
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Пĕве (пĕлтерĕшсем)
Пĕве сăмах пĕлтерĕшĕсем:
Ванчил-Игол
Ванчил-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Лелен-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кушня
Кушня — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 139  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452872, ОКАТО кочĕ — 80233815004.
Турикасси (Муркаш районĕ)
Турикасси, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял.
Кушня
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Турикасси (Муркаш районĕ)
Кун-çулĕ
1920 çулхи утă уйăхĕн 23 Чикме уесне, каярах Шупашкар уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Пушкăрт вулăсĕнче шутланнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Тутаркас районне кĕнĕ. 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Тяньцзинь
thumb|Тяньцзиньри Гулоу башни Тяньцзинь, — Китай Халăх Республикин тĕп шайри тăватă хулисенчен пĕри. Хула лаптăкĕпе Китайра виççĕмĕш вырăн йышăнать. Пурĕ 10,24 млн. çын пурăнать. Ку вăл тĕнчипе 27-мĕш вырăн. Хула мэрĕ Дай Сянлун.
Хĕвелтухăç енче Бохай заливĕ вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Китай хулисем
Цирконий
Циркони (Zirconium хими таблицин 40-мĕш хими элеменчĕ,
Гавриш Иван Иванович
Гавриш Иван Иванович Гавриш Іван Іванович — (18.07.1914(5)-04.01.1976), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 6-мĕш çарĕн 333-мĕш перевçĕсен дивизин 1118-мĕш перевçĕсен полкĕн танка хирĕç пăшалсен взвод командирĕ, сержант.
Ака, 28
Уявсем
Пĕтĕм тĕнчери ĕçре сыхланас кун
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Либери патшалăхĕн гимнĕ
All Hail, Liberia, Hail!, - Либери патшалăхĕн гимнĕ. Акăлчанла сăввине Даниэль Бошиель Ворнер президент (1815-1880) çырнă, кĕввине - Olmstead Luca (1836-?).
Сăмахĕсем
All hail, Liberia, hail! (All hail!)
This glorious land of liberty
Shall long be ours.
Though new her name,
Great be her fame,
And mighty be her powers,
And mighty be her powers.
In joy and gladness
With our hearts united,
We'll shout the freedom
Long live Liberia, happy land!
A home of glorious liberty,
By God's command!
<P> All hail, Liberia, hail! (All hail!)
In union strong success is sure.
We cannot fail!
Our rights to prove,
We will o'er all prevail,
We will o'er all prevail!
With heart and hand our country's cause defending,
We'll meet the foe with valour unpretending.
Категори:Либери Категори:Патшалăх гимнĕсем
Златоустовка (Федоровка районĕ)
Златоустовка  — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 286 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453295, ОКАТО кочĕ — 80254805003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Сед-Ель (Сыни юппи)
Сед-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сынь юханшывăн сылтăм çыранĕпе 101 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Немдеж (Немда юппи)
Немдеж — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Раççей Федерацин стабилизаци фондчĕ
Стабилизаци фондчĕ (СФ) — экономикăна тăнăç кӳрес (стабилизацилес) тĕллевпе Раççей Федерацин ятарласа уйăрнă патшалăх фондчĕ.
Стабилизаци фондчĕ çак функцисене пурнăçа кĕртет:
Тупсăма май каласан, çак финансă активĕсемпе правительство бюджета кĕмесĕрех — Федераци Пухăвĕ хушнипе бюджет урлă мар — хуçаланать.
2008 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕнче стабилизаци фондне иккĕ пая: Резерв фончĕ (3 057,85 млрд тен.) тата Наци благосостояни фончĕ (782,8 млрд тен.) çине уйăрнă. Нефтьпе газ трансферчĕн шучĕ çине куçармалли мĕнпур пурлăха бюджет саккунтăваслăхĕпе çирĕплетнĕ те шалти мĕнпур продуктпп (ШМП) çыхăнтарнă: 2008 çулта — 6,1 % ШМП, 2009 — 5,5 %, 2010 — 4,5 %, 2010 çул хыççăн çак калăпăш 3,7 % ШМП пулать.
Стабфонд динамики
2004-мĕш çулăн вĕçĕнче Фондăн пурлăхĕ 500 млрд тенкĕ шайĕнчен иртсе кайрĕ, тепĕр çулне вара ытлашшин пайĕпе тулаш кивçене тата Пенси фондчĕн дефицитне саплама çакăн пек усă курнă:
2006-мĕш çулта çак тĕлĕсене 605 млрд, 2007 çулта — 12 млрд тенкĕ тăкакланă.
Фонда 2008 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕнче пайлас умĕн фондăн пурлăхĕ 3 852 млрд тенкĕпе танлашнă.
2006 çулхи утăн 24-мĕшĕнчен пуçласа (стабфондăн пурлăхне инвестлеме пуçланин вăхăчĕ) 2007 çулхи раштавăн 15-мĕшĕччен пĕтĕм инвест-тупăш 174,78 млрд тенкĕ (2006, раштав, 15 2007, раштав, 15 хушшинче — 151,89 млрд тенкĕ) пулса тухнă. Инвестицин тупăшлăхĕ, АПШ долларĕпе пĕр çул май 10,94 % çитнĕ, РФ тенкипе — 5 % яхăн.
Каçăсем
Категори:Раççей экономики
Хытă пиçен
Хытă пиçен (Círsium) — кăткăс чечеклисен йышне кĕрекен ӳсентăрансен речĕ. Ретре 70 (?) яхăн тĕс.
Хăшпĕр тĕссене халăхра пиçен теççĕ.
Ампер
Ампер ( А - паллă тăваççĕ) — СИ системăри электричество юхăмне виçмелли виçе. Унсăр пуçне магнитхускатакан вăй тата магнит потенциалĕсен раçностьне унпах виçеççĕ.,.
Асăрхавсем
Категори:Электричество Категори:СИ
Обнинск
О́бнинcк — Раççейри пĕрремĕш ăслăлăх хули, Калуга облаçĕн çурçĕрĕнче, Вăтам Вырăс сăртлăхĕнче, Протва (Окан юппи) çинче вырнаçнă; Мускавран кăнтăр-анăçалла 101 - 106 çм, Кейӳ шоссепе, Калугăран 68 çм çурçĕр-тухăçалла. Халăх йышĕ — 105,5 пин çын (2008).
Хуçалăхĕ
thumb|А. И. Лейпунский урамĕ
Хула символĕсем
right|thumb|150px|Гкрб проекчĕ (2003), тулли варианчĕ right|thumb|100px|Герб (1988)
Каçăсем
Категори:XX ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем Категори:Ăслăлах хулисем Категори:Раççей хулисем
Тури Кушмара
Тури Кушмара, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Кĕчкей вулăсне, 1.10.27 Куславкка районне, 17.3.39 Октябрьски районне, 14.7.1959 Сĕнтĕрвăрри районне, 20.12.62 Çĕрпӳ районне, 14.3.65 Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1.10.1927 - Шупашкар Сĕмĕл ял канашĕ, 14.6.54 - Чăнкасси ял канашĕ, 19.11.59 - Шĕнерпуç ял канашĕ, 11.4.60 - Чăнкасси ял канашĕ. Халĕ Чăнкасси ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Тарту
Тарту (эст. Tartu, çакăн пек вăхăт-вăхăт унăн авалхи ячĕсем тупăнаççĕ: 1224-1893- мĕш çулсенче Дерпт, ним. Dörpt, шв. Dorpat, выр. Юрьев). Тарту уесĕн тĕпхули. Халăх йышĕ тăрăх Эстонире иккĕмĕш вырăн йышăнать: унта пурĕ 101 297 çын пурăнать.
Вырнаçăвĕ
Тарту Таллиннран 185 çухрăм кăнтăр-хĕвелтухăçнелле Эмайыги юханшыв хĕрринче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Эстони хулисем
Личим
Личим — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Ульмень юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Пĕве
thumb|200px|Пĕве
Пĕве – шыва ятарласа пӳлнĕ вырăн. Пĕвесене тĕрлĕрен сăлтавсене пула майлаççĕ: шыв арманĕ валли, çĕр арканасран, пушар сӳнтерме, хур-кăвакал ĕрчетме шыв кирлĕ пирки, унта час-часах ача-пăча шыва кĕрет, хĕрарăмсем кĕпе-тавраш чӳхеççĕ. Выльăх-чĕрлĕх шăврма та анлă усă кураççĕ. Хăш чухне пĕвесене ятарласа чавса тăваççĕ. Ахаль йышши пĕвесемпе танлаштарсан ку пĕвесем çĕр айĕнчи шывсемпе тулаççĕ. Юханшыва, çырма-çатрана пĕвеленĕ чухне ытлашши шыва кăларса ямалли вырăн тăваççĕ. Вăл вырăнтан çыран еннелле каякан пайсене пĕве хăлхи теççĕ.
Каçăсем
Пĕвесем
Сед-Ю (Кĕçĕн Сына юппи)
Сёд-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кĕçĕн Сынь юханшывăн сылтăм çыранĕпе 14 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Кельвин
Кельвин ( K тесе паллă тăваççĕ) — 1848-мĕш çулта сĕннĕ СИ системăри темпертура виçи. Пĕр Кельвин шывăн виççĕллĕ пăнчи термодинамика температурин 1/273,16 пайĕ. Кельвин шкалин пуçламăшĕ температурăн абсолютлă нулĕпе пĕр тан. Цельси градусĕне çапла шутлаççĕ: °С = K - 273,15 (шывăн виççĕллĕ пăнчи температури — 0,01 °C).
0,0003799 моль 17О пĕр моль 16О çине
0,0020052 моль 18О моль 16О çине. Виçене англи физикĕ Томсон Уильям (лорд Кельвин) ячĕпе панă.
1968-мĕш çулччен Кельвина официаллă Кельвин градусĕ тенĕ.
Хутлă тата пай виçисем
10-ллă хутлă тата пайлă виçесене СИ системăри стандартлă приставкăсем хушса тăваççĕ.
Каçăсем
Категори:Температура виçисем Категори:СИ Категори:Температура шкалисем
Анатри Кушмара
Анатри Кушмара, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Кĕчкей вулăсне, 1.10.27 Куславкка районне, 17.3.39 Октябрьски районне, 14.7.1959 Сĕнтĕрвăрри районне, 20.12.62 Çĕрпӳ районне, 14.3.65 Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1.10.1927 - Шупашкар Сĕмĕл ял канашĕ, 14.6.54 - Чăнкасси ял канашĕ, 19.11.59 - Шĕнерпуç ял канашĕ, 11.4.60 - Чăнкасси ял канашĕ. Халĕ Чăнкасси ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Чăнлă
Чăнлă, Cănlă (Цильна) — Чĕмпĕр облаçĕнчи Чăнлă районĕнчи хула евĕрлĕ поççолăк. Чăнлă хула тăрахĕн административлă центрĕ.
Кун-çулĕ
Ĕçтеш паçулки статусне 1962 çулта кĕнĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
3902 çын (2015 çул) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем Категори:Аякри чăваш ялĕсем
Курчатов Игорь Васильевич
И́горь Васи́льевич Курча́тов (кăрлач, 12 1903, Сим Завочĕ Ӗпхӳ кĕперни — нарăс, 7 1960, Мускав) — чаплă совет физикĕ, совет атом бомбин «ашшĕ». Академик, Атом хăвачĕн инститне никĕслекенĕ тата пĕрремĕш директорĕ (1943 — 1960), СССР атом кăткăс ыйтăвĕн ăслăлăх ертӳçи, тĕшĕ хăватне лăпкă тĕллĕ ĕçсенче усă курасси енĕпе ĕслекенсенчен пĕри. СССР ĂА академикĕ (1943).
Кун-çулĕ
Уралра, Сим хулинче, çĕр виçекен çемйинче çуралнă. Часах çемйе Крыма куçса каять. Ылтăн медальпе Симферополь гимназинче вĕренĕве вĕçлет.
Курчатов филателире
thumb|250px|Ăслăлăх-тĕпчев карапĕ «[[Академик Курчатов» тата Курчатов портречĕ 1979 ç. СССР почтă маркки çинче]]
Асăнмалăх
thumb|right|100px|Хăйĕн ятлă лапамра Игорь Курчатов палăкĕ. [[Мускав]]
Игорь Васильевич Курчатова асăнса лартнă палăксем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Мускавра вилнисем Категори:МПУ-ра вĕренсе тухнисем Категори:СССР физикĕсем Категори:Раççей физикĕсем Категори:СССР ĂА академикĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:СССР Аслă Канашĕн депутачĕсем Категори:МФТИ вĕрентӳçисем Категори:Сталин парни лауреачĕсем Категори:Социаллă Ӗç Паттăрĕсем Категори:Виççĕ хутчен Социализм Ĕçĕн Паттăрĕсем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕн кавалерĕсем Категори:И. В. Курчатов ячĕллĕ ылтăн медаль Категори:Хулана хушамачĕпе тивĕçтернĕ çынсем Категори:Уйăх çинчи кратера хушамачĕпе тивĕçтернĕ çынсем Категори:Пĕчĕк планетăна хушамачĕпе тивĕçтернĕ çынсем
Кивĕ йăлалăх
Авалхи йăлалăх, авалхи тĕн, авалхи правосла́ви — 1650-мĕш — 1660-мĕш çулсенчи Никон патриархпа Алексей Михайлович патша пуçланă чиркӳ реформине хирĕçле пулнă Вырăс православи чиркĕвĕ йышĕнчи тĕн юхăмĕсемпе организацисен мĕнпурлăхĕ. Реформа тĕллевĕ — Вырăс православи чиркĕвĕн Турра кĕл тăвас йăлине грек чиркĕвĕнчи пекрех, чи малтанах — Кустантин чиркĕвĕнчи пек йĕркелесси, çак секуляризаци патнелле сулăнтарнă.
Хальхи Раççейри чи пысăк авалхи йăлалăх пĕрлешĕнĕвĕ — Вырăс православи кивĕ йăлаллă чиркĕвĕ йышĕнче пулать.
Ăслăлăх литератури
Авалхи йăлалăх пирки хальхи тĕплĕ ĕçе пĕрремĕш хумри эмигранчĕ С. А. Зеньковский (1907—1990), АПШ-ра тата Германире ĕçленĕ пысăк ăсчах, çырнă: О региональной истории старообрядчества в XVII—XVIII и XX в вв. можно узнать в работах
Каçăсем
Категори:Христианлăх кун-çулĕ
Буркина-Фасо
Буркина́-Фасо́ (Роскартографи картисенче пробел урлă çыраççĕ) (Burkina Faso ; 1984 çулхи çурла уйăхĕччен — Тури Во́льта') —Хĕвеланăç Африкăри  патшалăх.
Çурçĕрте Малипе, Нигерпа — хĕвелтухăçĕнче, Бенинпа — кăнтăр-хĕвелтухăçĕнче,  Тогопа тата Ганăпа — кăнтăрта тата Кот-д’Ивуарпа — кăнтăр-хĕвĕланăçĕнче чикĕ тытать. Тинĕс çыранĕ патне тухмасть. Патшалăх ячĕ «таса чунлă çынсен çĕршывĕ» мооре чĕлхинче «буркина́» — «чтаса чунлă çынсем », дьюла  чĕлхинче «фасо́» — «тăван çĕршыв». Буркина (Burkina) кĕскетнĕ ячĕпе те усă кураççĕ. Тĕп хули — Уагадугу.
Авалхи кун-çулĕ
XI-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче хальхи Ганăн çурçĕр-хĕвелтухăçĕнчен моси ăрăвĕçем килсе вырăнти ньеньесе, груси тата буса ăрăвĕсене пăхăнтарнă. Догон йăхĕ çурçĕрелле чакнă. Хальхи Буркино-Фасо çĕрĕнче XIV-мĕш ĕмĕртен Уагадугу, Ятенга, Тенкодого тата Фадан-Гурмаи патшалăхĕсем вырнаçнă. XIV -XVI Ятенга патшалăхĕ кӳршĕллĕ Мали тата Сонгай çĕрĕсен пайнĕсене çĕнтерсе илнĕ.
Колони тапхăрĕ
XIX-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче Франци колонизацилеме пуçланă. 1895-мĕш çулта Ятенга пашалăхăн çарне аркатнă, 1897 çулта Фада-Гурма Франци протекторатне йышăннă. 1904 -1919 Тури Вольта Тури Сенегал — Нигер колнине кĕнĕ, каярах уйрăм колони туса хунă. 1934-мĕш çулта Абиджан таран чукун çул тунă.
Никама пăханмалах тапхăрĕ
1960-мĕш çулхи çурла уйăхен 5-мĕшĕнче Ямгео Тури Вольта никама та пăхăнманни çинчен пĕлтерсе патшалăхăн президенче пулса ларнă.
Нозик (Немда юппи)
Нозик — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Буркина-Фасо
Никама пăханмалах тапхăрĕ
1966-мĕш çулхи январте наци забастовки пуçланнă. Влаç Сангуле Ламизана подполковник ертсе пыракан çар çыннисен аллине куçнă. 1970-мĕш çулта çĕнĕ конституци йышăннă, политика партисене йĕркелеме май тунă. Ламизиана (бригада генералĕ пулнăскер) тӳрĕ суйлавра çĕнтерсе президент пулать. 1974-мĕш çулхи суйлав умĕн пуçлăхсем хирĕçнĕ май Ламазина влаçă хăй аллине илет. 1977-мĕш çулта вăл патшалăха граждансем ертсе пынине таварать. Анчах 1980-мĕш çулхи чӳк уйăхĕнче Сайе Зербо полковник ертсе пыракансем Тури Вольтăра каллех çар режимне кĕртеççĕ.
Нозик (Немда юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Буркина-Фасо
Çутçанталăк
right|thumb|250px|Буркина-Фасо карта çинче Территорин нумайрах пайĕ — хумла плато Моси (çӳллĕшĕ 200—500 м), унта 750 м таран уйрăм сăртсем çĕкленеççĕ. Субэкватор климачĕ, типĕ тапхăр палăрса тăрать (чӳкрен пуш таран, çурçĕр районсенче 8-10 уйăх). 20 яхăн юханшыв, вĕсенчен пысăккисем - Хура Вольта тата Шура Вольта. Типĕ сезон вăхăтĕнче ухаççĕ е типеççĕ.
Нозик (Немда юппи)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Буркина-Фасо
Çутçанталăк
Нумайрах вырăнта ахаль е çӳллĕ курăкла саваннă сарăлнă, выранĕ-выранĕпе сайра таракан савана вăрманĕсемпе тĕмсем тĕл пулаççĕ. Вăрман патшалăхăн лаптăкĕн 9 % таран. Тискер чĕрчунсен шучĕ чакать. Арăслан, леопард, пил, буйвол, антилопа тĕл пулать. Кайăксемпе рептилисем нумай. Юханшывсен шурлăхла çыранĕсенче бегемот, крокодил, тимĕр шапа тĕл пулать. Саваннара термит йăви нумай. Патшалăхăн кăнтăр пайенче цеце шăна сарăлнă. Бенинпа Нигер чиккинче W (Дубль-В) наци паркĕ, резерватсем.
Политика
2007-мĕш çулхи суйлав тăрăх чи пысăк парти — Демократипе прогрессшан конгресс (73 депутат). Парламентера тата 12 партин пайташĕсем пур ( 14-ран 1 депутат таран).
Экономика
thumb|right|300px|Банфорти апат-çимĕс пасарĕ, Буркина-Фасо. Çутçанталăк ресурсĕсем — марганец рудисен, ылтăн, фосфорит, пăхар çĕрĕсен, никель, титан çĕр управĕсем. Буркина-Фасо — тĕнчери чи чухăн çĕршывсенчен пĕри. Ĕçлекенсен 90% ял хуçалăхĕпе пурăнать, час-часах типĕ çăнталăк пирки тертленет. Тĕп экспорт культури — çĕр мамăк.
2009-мĕш çулта çын пуçне килекен ВВП 1,2 пин долл. (тĕнчере 206-мĕш вырăн). Çынсен çуррине яхăн чухăнлăх шайенчен каярах пуранать. Ях хуçалăхенче çĕр мамăк, арахис, çӳ йывăççи, сорго, вир, кукуруза, рис, сурăхпа качака ĕрчетеççĕ. Промăçлăх - çĕр мамăкне тата ытти ял хуçăлăх чĕр таварне тирпейлени, ĕçмелли, туртмалли, супăнь, пир-авăр туса кăларни,  ылтăн кăларни.
Тулашри суту-илӳ
Экспорт — 0,5 млрд долл. 2008 çулта — çĕр мамăк, выльăх, ылтăн.
Илекенсем — Сингапур 16,6 %, Бельги 12,6 %, Китай 11 %, Таиланд 8,9 %, Гана 6,8 %, Инди 6,3 %.
Импорт — 1,3 млрд долл. 2008 çулта — промăçлăх товарĕсем, апат-çимĕç, нефтепродукт.
Тĕп тавар таратакансем — Кот д’Ивуар 26,7 %, Франци 20 %, Того 8 %, Ливи 4,6 %. Африка, Кариб бассейнĕ тата Лăпкă океан регионĕн патшалăхĕсен организацине кĕрет.
Административла пайлану
Буркина-Фасо 13 облаçе, 45 провинцийе тата 301 департамента пайланать. right|400px|Буркина-Фасо облаçĕсем.