cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glenfarclas (виски)
Кун-çулĕ
"Гленфарклас" эртел 1836 çулта Роберт Хей никĕсленĕ.1865 çулта Грант çемье эртел туянса виски тума тытăнă. Паян кунсемчен Грант çемье "Гленфарклас" виски кăларать :
Каçăсем
Категори:Виски
Сводешӑн ят-йышĕ
Сводеш ят-йышĕ (Swadesh list) — Моррис Сводеш чĕлхе тĕпчевçи сĕннĕ чĕлхесен тăванлăхне палăртмалли хатĕр. Вăл ят-йыша улшăнман тĕп сăмахсем кĕреççĕ. Пĕчĕк ят-йышĕ 100 сăмахран тăрать. Çавăн пекех 200, 207 сăмахлă ят-йышсемпе усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Лингвистика
Чиркӳ
Чиркӳ, — Христос тĕнне ĕненекенсем хăйсен туррине пуç çапмалли вырăн, çурт.
Чăваш Енре
Чăваш Енри ялсенче чиркӳсене ХVIII ĕмĕрте йывăçран купаласа лартнă. XX ĕмĕр пуçламăшăнче кирпĕчрен (чулран) тунă. 1930 çулсенче вĕсене ватса хупса пĕтернĕ. Халĕ çĕнĕрен уçса юсаççĕ. Паянхи куна ялсенче вĕсен шучĕ 150 тарана çитнĕ.
Категори:Христианлăх
Грузи
Гру́зи (საქართველო, Сакартве́ло) — Хура тинĕс çумĕнче вырнаçнă Кавказ лешьен патшалăхĕ. Çурçĕр енче Раççейпе, хĕвелтухăç енче Арменипе, кăнтăр енче Турципе тата Арменипе юнашар вырнаçнă.
Интервенци (пĕлтерĕшсем)
Интервенци:
Грузи
Тавралăхĕ
300 px|thumb|left|Грузи топографи картти
Кун-çулĕ
Тĕплĕнрех Грузи кун-çулĕ статьяра вулăр. 1991 çулчен СССР шучĕнче, Грузи ССР-ĕ ячĕллĕ республика шайĕпе кĕнĕ пулнă.
Климат
Planned
Тусем
thumb|Сванети.
Кӳлĕсем, юхан шывсем
thumb|Арагви çинчи Жинвали шывуправĕ.
Хуçалăхĕ
Planned
Грузи хулисем
Тĕплĕнрех Грузи хулисем статьяра вулăр.
Энергетика
Planned
Ял хуçалăхĕ
Грузи - авалхи эрехтăвакан çĕршывĕ.
Транспорт
Planned
Тинĕс транспорчĕ
Пысăк портсем: Батуми, Поти, Кулеви
Çулçӳревлĕх
250px|thumb|right|Лебискари карманĕ. [[Хевсурети, Грузи]]
Каçăсем
Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Категори:Унитари патшалăхсем Категори:Ази патшалăхĕсем Категори:Кавказри патшалăхсем *
Çĕнĕ Акбулат
Çĕнĕ Акбулат — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 537 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452343, ОКАТО кочĕ — 80243805001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Эммен (Люцерн)
Эммен (Emmen LU) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
29292 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1024’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Ямансас
Ямансас (Ишпарсово) — Пушкăрт Республикинчи Çтерлĕ районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1775-мĕш çулта Телтим-Юрматын вулăсĕнчи пушкăртсемпе килĕшӳ туса тĕне кĕнĕ чăвашсем никĕсленĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (88%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Çтерлĕне çитме: 25 çм , Подлесное салине - 3 çх, Çтерлĕ станцине 25 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Матросовка (Башҡортостан)
The Glenlivet (виски)
The Glenlivet - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Кывтантывис
Кывтантывис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кывтан кӳлĕ -Хасырей - Кывтан юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Слудка (Чернушка районĕ)
Слудка — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи чиркӳ ялĕ. Слудка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 572 çын, çав шутра 283 арçын тата 289 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 580 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Laphroig (виски)
thumb|right|260px|Лафройг виски кĕленчи Laphroig ( Laphroaig ) - пĕрсалатлă шотланд виски.
Такаты
Такаты — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Зилим юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Интервенци (фильм)
«Интервенци» (Интервенция) — Лев Славинăн 1920-мĕш çулсенче хайланă пьесипе ӳкернĕ буфф-пароди театрĕ, илемлĕ фильм. Фильмри декорацисене шутласа кăларнă.
Истори
Анлăн кăтартма 1987 çулхи çу уйăхĕнче, перестройка вăхăтĕнче тапратнă.
Каçăсем
Категори:ССРП фильмĕсем Категори:Ленфильм Категори:Геннадий Полока фильмĕсем Категори:Одесса пирки фильмсем Категори:Владимир Высоцкий
Кендектамак
Кендектамак (Кендектамак) — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 469 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452785, ОКАТО кочĕ — 80251840006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кун-çулĕ
Кендектамака ясак тутарĕсем, Ĕпхӳ енлĕхĕн граждан сучĕ палатин 1785 çулхи нарăсăн 11-мĕшĕнчи хутайĕпе никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Албани
Албани (Republika e Shqipërisë) — кăнтăр хĕвелтухăç Европăри Балкан çурутравĕнче вырнаçнă патшалăх. Патшалăх чикки Сербипе, Черногорипе, Греципе тата Македонипе юнашар иртет. Çыранĕсем Адриатикăпа Ион тинĕсĕсем хĕррине тухаççĕ. Отранто пырĕ урлă Италипе çыхăннă.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Албани Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Уруков Виталий Иванович
Уруков Виталий Иванович — Совет Союзĕн Паттăрĕ, 1919 çулхи çурлан 1-мĕшĕнче Шăмăршă районĕнчи Палтиел ялĕнче (хăшпĕр хыпарсем тăрăх — Чĕмпĕр хулинче ) çуралнă.
Кун-çулĕ
В.И.Уруковăн амăшĕ — Ольга Васильевна Урукова (малтанхи упăшкин хушамачĕпе — Вериалова, çуралнă чухнехи хушамат — Васильева ). Биологилле ашшĕ — Иван Осипович Вериалов, 1920-мĕш çулта вилнĕ. Усрава илнĕ ашшĕ — Александр Васильевич Уруков, Патăрьел районĕнчи Çĕнĕ Ахпÿртрен тухнă çын. О.В.Урукова тата И.О.Вериалов Шăмăршă районĕнчи Палтиел çыннисем пулнă. Асăннă "Вериалов" йăхĕнчи паянхи çынсен хушамачĕсем, тĕрлĕ сăлтавсене пула, кăшт урăхларах та пулма пултараççĕ.
В.И.Уруков 1937-мĕш çулта Мускаври метеорологи институтне вĕренме кĕнĕ, анчах вĕренсе пĕтереймен. 1939 çулта Хĕрлĕ Çара кайнă. Симферопольти çар пехота училищипе "Выстрел" курсĕсене вĕренсе пĕтернĕ.
Вăрçăна 1941 çулăн раштавĕнче хутшăннă. Майор, 11 гварди танк корпусĕн 40 гварди танк бригадин автоматчиксен батальонĕн командирĕ.
Хăйĕн паттăрлăхне 1945 çулхи кăрлачăн 23-мĕшĕнче Белехово патĕнчи çапăçусенче кăтартнă. Унта вăл хăйĕн ротипе бригадăна тапăнса пыма чарнă нимĕçсене тӳнтернĕ.
Кăрлачăн 24-мĕшĕнче тăшман миномётпа тата пулёметпа персе тăнине пăхмасăр хăйĕн батальонĕпе Варта юханшывĕ урлă каçса плацдарм ярса илнĕ, нимĕçсене хирĕç контратака йĕркеленĕ. Кĕпер тума май парса ытти çар пайĕсене Варта урлă каçма май тунă.
Кăрлачăн 28-мĕшĕнче Германи чиккинче хӳтĕлев йĕрне иртнĕ чухне паттăрлăхне кăтартнă. Танкпа десант ротине ертсе пырса вăрманпа кӳлĕсем хушшине тăшмансенчен тасатнă, траншейăсенчен хăваласа кăларнă. Рота умĕнче пырса фашистсене пистолетпа пенĕ чухне йывăр аманннă. Сурансемпе госпитальре сывалма янă. Польшăн Познань воеводствин Ивно паççулкинче пытарнă. Пысăк çар ăсталăхĕпе паттăрлăхшăн СССР Аслă Канашĕн Президиумĕ ăна 1945 çулхи ака уйăхĕн 31-мĕшĕнче Совет Союзĕн Паттăрĕ ятне (вилнĕ хыççăн) тивĕçтернĕ.
Шупашкарта, Шăмăршăра унăн ятне урамсене панă.
1967 çулта Шăмăршăра Уруковăн палăкне лартнă.
Фотографисем
Ӳкерчĕк:Urukov.jpg
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орденĕн кавалерĕсем Категори:Александр Невский орденĕн кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕн кавалерĕсем Категори:1919 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1945 çулта вилнисем Категори:Чăваш паттăрĕсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Чăваш Енри Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Чăваш Енĕн паллă çар çыннисем Категори:Чĕмпĕрте çуралнисем
Моррис Сводеш
Моррис Сводеш (Morris Swadesh), американ чĕлхе тĕпчевçи. 1909 çулхи карлăч уйăхĕн 22-мĕшĕнче АПШри Масачусетс штатĕнче çурăлнă, 1967 çулхи утă уйăхĕн 20-мĕшĕнче вилнĕ.
Пурнăç
Вырăс еврей çемьинче ӳснĕ. Ашшĕ-амăшĕнчен йиддиш чĕлхине вĕреннĕ.
Категори:Американ чĕлхе тĕпчевçисем
Мăн Шемертен
Мăн Шемертен, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 334 çын, çав шутра 161 арçын, 173 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Юрак
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
Кыдзьрасью
Кыдзьрасью — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сынь юханшывăн сулахай çыранĕпе, 141 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Юта
Юта, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Солт-Лейк-Сити хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 219 887 км2.
Каçăсем
Категори:Юта Категори:АПШ штачĕсем
Подлесное (Çтерлĕ районĕ)
Подлесное  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 347 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453152, ОКАТО кочĕ — 80249868001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тавралăхĕ
мини|слева
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Так-елга
Так-юханшыв — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Шпалер
Шпалер — пӳлĕме, хăш чух маччана та, çыпăçтармалли материал, яланхиллех рулонпа сутаççĕ. Шпалерсене хутран, пусмаран тата полимертан (винил тата урăххисем) тăваççĕ. Тӗп виҫе: сарлакӑшӗ-0,53, 0,70, 1,06 м, тӑршшӗ-10 тата 25 м.шпалерӑн Тӗп тӗсӗсем: хут, винил, хутпа физелин никӗс ҫинче.
Шпалер усăллăхĕ
Шпалера ытларах декорациллĕ тĕлĕпе усă кураççĕ, стенан шăтăкĕсене, çурăкĕсене хуплаççĕ. Çавна пула пӳлĕмре таса сывлăш тăрать. Шпалерпа стенасен хуплаççĕ, çавăнпа ĕнтĕ вĕсен тĕсĕ пӳлĕмри çутăлăхне улăштарать.
Пулса тухнин кун-çулĕ
XVIII ĕмĕрчен Европăра тĕртнĕ шпалерпа ĕçленĕ, ăна стенапа мачча çине çапса çыпăçтарнă. Хутлă шпалерсене тахçанхи йăлапах Тухăç Азире (Китай, Япони) усă курнă.
Функци
Ҫавӑн пекех сасса вӑйлатакан функцисене те пурнӑҫлама пултараҫҫӗ, ҫавна тума сасса чарса тӑракан ҫӳхе материалсемпе (ытларах текстиль производствин каяшӗсемпе) усӑ кураҫҫӗ. Ҫавӑн пек иккӗш те ӗҫ сассине илтсе пулса пыракан пӳлӗмсенче усӑ кураҫҫӗ.
Шпалер усăллăхĕ
Çаплах шпалерсем сасăна çăтса илеççĕ, çак чухне сӳсленчĕк сасă тытса чаракан материалсемпе усă кураççĕ, (ытларах текстиль тупăшлă каяшĕ). Çавăн пек шпалера сасă янракан пӳлĕмсенче çыпăçтараççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Çурт-йĕр тумалли материалсем
Яманак
Яманак (Яманаки), — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта шкул, ача пахчи, библиотека, ФАП, çыхăну уйрăмĕ, спортплощадка, 2 лавкка пур.
Кун-çулĕ
1922 çулхи утă уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Кăрлач, 5
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Скандинави тăвĕсем
thumb|left|200px|Скандинавские горы
Скандинави тăвĕсем — Скандинави çурутравĕн ту йĕрки. Тăсăлăвĕ 1700 çм яхăн, анлăшĕ — 600 çм. Анăç айăккисем Çурçĕр тинĕсĕ çывăхнех çитеççĕ, чăнкă çыран туса хураççĕ, вĕсем норвег фьорчĕсем ятпа паллă. Тухăç айăккисем майĕпен лутраланса Швеци территоринче тӳрем çĕре куçаççĕ.
Çӳллĕшĕ нумаях мар. Чи мăнаç тăрри — Гальхёпигген (Galdhøpiggen) тăвĕ, 2469 м, Норвегин кăнтăр пайĕнче вырнаçнă. Швеци территоринчи чи çӳлли — Кебнекайсе (Kebnekaise) тăвĕ, 2111 м. Çĕр пичĕ авалхи пăрлăха пула якалнă. Скандинави тăвĕсен хальхи пăрлăхĕсем материклă Европăра чи мăннисем шутланаççĕ.
Климачĕ
Тинĕç нӳрĕк климачĕ тата çĕр çийĕн çуркаланчăкĕ пулнипе кунта юхан шыв нумай, вĕсенчен чылайăшĕ пултăк юхăмлă та инçе каймаççĕ, пăрпа хĕлле те пĕркенмеççĕ. Кӳлĕ шучĕ вара çав тери нумай.
Каçăсем
Категори:Тусем Категори:Европăн ту йĕркисем Категори:Ту йĕркисем, алфавит тăрăх Категори:Скандинави
Нью-Йорк (штат)
Çĕнĕ Йорк (CVLa: Şĕnĕ Jork, акăлчанла New York), — çурçĕр-хĕвелтухăç тăрăхĕнче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Олбани хулинче ларать. 62 графствăна пайланать. Америка штачĕсен хушшинче халăх йышлăхĕпе виççĕмĕш вырăн йышăнать. Нью-Йорк Канадăн Квебек тата Онтарио провинцийĕсемпе, Америкăн Вермонт, Массачусеттс, Коннектикут, Çĕнĕ Джерси тата Пенсильвани штачĕсемпе чикĕленет, Род Айленд штачĕпе шыв урлă чикĕ тытать. Нью-Йорк штачĕн чи пысăк хулисем – Нью-Йорк хули (Америкăн чи пысăк хули), Баффало, Рочестер, Йонкерс, тата Сиракуза.
Нью-Йорк хулине тĕнчипе Америкăна куçакансем валли хапха, Пĕрлешӳллĕ Штатсен финанс, культура, çул-йĕр, производство тĕпĕ пулнипе паллă.
XVII ĕмĕрте Голландсемпе Французсем куçса килнĕ вăхăтра Нью-Йорк çĕрĕ-шывĕпе Алгонк, Ирокез, Ленапе халăхĕсем хуçаланнă. 1609 çултан пуçласа çĕр-шыара Голланди фортсем туса лартать, 1614-24 çулсенче çĕр-шыва Голланди çыннисем куçса килеççĕ, Албани тата Манхэттăн тăрăхĕсене колонизацилеççĕ; 1664 çулта Голландие вăрçара парăнтарса колонисене Британи туртса илет. Пăхăнманлăх Вăрçин çапăçăвĕсен пĕрре виçĕмĕш тӳпи Нью-Йоркра иртнĕ. Нью-Йорк çĕр-шывĕн конституцине 1777 çулта йышăннă, Пĕрлешӳллĕ Штатсен конституцине Нью-Йорк 1788 çулта ырланă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 141 205 км2.
Каçăсем
Категори:Çĕнĕ Йорк Категори:АПШ штачĕсем
Кĕлĕ
Кĕлĕ, — турра, ваттисене асăнса каланă сăмахсем.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тĕнсем Категори:Тĕн
Мăн Березник (Перĕм Ен)
Мăн Березник — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Слудка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 429 çын, çав шутра 207 арçын тата 222 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 248 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Чӳк вырăнĕ
Чӳк вырăнĕ, —чăвашсен авалхи тĕнĕре чӳк иртермелли вырăн. Чăвашсене Христос тĕнне йышăнтариччен ял тытăмĕнче, кил çумĕнче чӳк вырăнĕ пулнă ( Киремет ). Çав тĕлте лăпăска туратлă йывăç ларнă. Çакăнта яла хӳтĕлекен турра, яла пуçласа яракан ватăсене, ăратра пурăннă несĕлсене асăннă. Çулталăк хушшинчи асăнмалли ырă-усала чӳкленĕ. Чӳк юмăçă ертнĕ.Çĕнĕ вилĕсене асăннă. Çывăхри çырмана, вырăна вĕсен япалисене пăрахнă.
Категори:Чăвашсен авалхи тĕнĕ Категори:Чăваш тĕнĕ Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Йĕтес
Йĕтес шăмми (clavicula) — çын анатоминчи — пĕчĕк пăрăхлă S-евĕр хормăллă, кăкăрпа мăя çыхăнтаракан шăмă.
Хул хутлăхĕнчи мăшăрлă шăмăсем.
Асăрхавсем
Категори:Çӳлти шăмăсем
Лаптăк
Лаптăк, — икĕ виçеллĕ геометрилле кĕлеткен хисеппе палăртакан енĕ (пахалăхĕ), интуици енчен пăхсан, çак фигурăн пысăкăшĕ.
Декартла координатсем
Ĕнтĕ [a, b] интервалри татăлми функцин графикĕ тата горизонталлĕ тĕнĕл хушшинчи кĕлеткен лаптăкне хайхи функцин паллăлăхлă интегралĕ пек тупаççĕ: Çавăн пекех, [a, b] интервалри татăлми икĕ  функцисем хушшинчи кĕлеткен лаптăкне хайхи функцисен паллăлăхлă интегралĕсен расналăхĕ пек тупаççĕ:
Каçăсем
Категори:Виçесем Категори:Лаптăк
Кочкилт
Кочкилт — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452332, ОКАТО кочĕ — 80243805002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Тăванлăх
Тăванлăх - çынсем пĕр пĕринпе, чăн малтанах генеалоги енĕпе, мĕн тери çывăх пулнине кăтартакан ăнлав.
Тач тăвансем
Тач тăвансем - юнпа тата варпа тач çыхăннă çынсем.
Тăвансем
Тăвансем - çĕнĕ çемье (йыш) çаврăннăран çывăхланнă çынсем.
Тăванлăха пĕлтермен сăмахсем
Тăванлăх пĕлтермен сăмахсем хутшăнусене кăтартса паракан сăмахсем шутланаççĕ. Вĕсенчен хăшĕсем тачă çыхăнăва кăтартаççĕ пулсан та тăванлăха палăртакан сăмахсем пулмаççĕ, мĕншĕн тесен ку сăмахсем çынсен çыхăнăвĕсен хальхи лару-тăрăвне кăтартакан сăмахсем шутланаççĕ. Унсăр пуçне ку ушкăна кĕрекен сăмахсем шутне юнпа-варпа е йыш çаврăннипе çыхăнман ăнланусене те кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Тăванлăх
Инвиль (Люцерн)
2113 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1033’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Кыка-Шор
Кыка-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 526 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Arran (виски)
Arran - Арран утравĕсемче (Аслă Британи) тăвакан пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Исланди
Исланди (Ísland), — утраври патшалăх, Атлантика океанĕнче Гренланди, Норвеги, Аслă Британи тата Фарер утравĕсем хушшинче вырнăçнă. Исланди Европăпа Америка континенчĕсене кĕрет.
Истори
X ĕмĕрте Хитре çӳçлĕ Харальд I Норвегине пĕрлештерме тытăннă хыççăн унпа хирĕçсе кайнисен пурăнмашкăн çĕнĕ вырăн шырама тивнĕ. Вĕсем Исландине çитсе унта вырнаçнă. Малтан вĕсем унта çĕрсене ирĕклĕн пайланă. Исландире вăрмансем çуккине пула вĕсем тинĕс хĕррине пырса çапнă йывăçсене усă курнă.
Пĕрремĕш куçса килнĕ çын вырăнĕнче Ингольв Арнасон шутланать. Вăл хальхи Рейкьявик вырăнне 874 çулта куçса килнĕ.
Хăйĕн пăхăнманлăхне патшалăх 1944 çулхи çĕртме уйăхĕн 17-мĕшĕнче çеç илнĕ. Унчен вăл Норвеги, Дани, Швеци аллисенче пулнă. Çĕртме уйăхĕн 17-мĕшĕ — Пăхăнманлăх кунĕ — патшалăх уявĕ.
thumb|left|230px
Каçăсем
Категори:Исланди Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Константиновка (Туймазă районĕ)
Константиновка  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 132 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452780, ОКАТО кочĕ — 80251840007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Кĕлĕ вырăнĕ
Кĕлĕ вырăнĕ, — кĕлĕ тумалли вырăн.
Чăвашсен авалхи тĕнĕ
Авал чăвашсем хăйсен тĕнĕ йĕркипе турра кĕлĕ тунă. Кĕлĕ ирттерекен вырăнĕсене чӳк вырăнĕ, чӳк уйĕ, учук вырăнĕ, киремет тесе каланă. Çав вăхăтран: кĕлĕ карти, кĕле хапхи, кĕлĕ вăрманĕ, кĕлĕ касси ятсем юлнă.
Категори:Тĕнсем
Авалхи Греци ӳнерӗ
Авалхи Греци ӳнерӗ — Европа ӳнерӗн кун-ҫулӗнчи тапхӑр, пирӗн эрӑччен 1050 ҫултан пуҫласа Рим империйӗн тапхӑрӗччен тӑсӑлать. Ку ӑнлану Авалхи Греци, унӑн колонисене, скифсен тата эллин Передней Азин ҫыранӗсене кӗртет.
Каҫӑсем
Категори:Авалхи Грецин ӳнерĕ
Jura (виски)
Jura - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Brora (виски)
Brora - пĕрсалатлă шотланд виски. Хуçи - Diageo.
Категори:Виски
Лачака
Лачака, — ăшăх кӳлĕ, шурлăх, путса, çăрса тăракан лачака курăкĕ ӳссе симĕсленекен вырăн. Лачака вырăнĕнче юшкăн тăпри, хура пылчăк тăпри хулăн. Лачакана кĕрсен лакса ларма, путса вилме пулать. Лачака çумĕнчи çаранта утă лайăх ӳсет.
Категори:Географи
Ака, 21
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Мăрсакасси
Мăрсакасси (Мурзакасы) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Талбаза
Талбаза — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Михайловский Михаил Алексеевич
Михайловский Михаил Алексеевич, — 1947 çулхи ака уйĕхĕн 21 Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Тăвай ялĕнче çуралнă. Авланнă, икĕ ачаллă.
Аслă пĕлӳ илнĕ, 1971 çулта Чăваш патшалăх ялхуçалăх институчĕн агрономи факультетне, 1982 çулта — Чулхулари парти аслă шкулне вĕренсе пĕтернĕ.
2002 çулхи 26 утă уйăхĕнче Чăваш Енĕн Патшалăх Канашлăвĕн виççĕмĕш чĕнĕвĕн пĕрремĕш сессинче Чăваш Ен Патшалăх Канашлăвĕн Председателĕ вырăнне суйласа илнĕ. Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Скифсем
мини|Скиф патшисем Скилур тата ывӑлӗ Палак, барельеф. II п. эрч. ӗ..
Скифсем (авр.-грек. Σκύθης, Σκύθαι, хӑйсене чӗнни: Skolotoi) — авалхи куҫса ҫӳрекен иран чӗлхиллӗ халӑх, п. эрч. VIII ӗ. — IV п э. ӗ. Скифсен ҫырулӑх пулман, скиф чӗлхинчен пирӗн кунсене икҫӗр сӑмах ытла ҫитнӗ, тата ҫын ячӗсем, то­по­ни­мсемпе глоссем авалхи тата савăл çырулăхĕнче.
Скифсем Ҫурҫӗр Хура тинӗс ҫеҫенхирӗсенче Дунайпа Дона ҫити пурӑннӑ, Авалхи Греци ҫӑлкуҫӗсенче ӑна Скифи тенӗ. Хӑшпӗр йӑхсемпе халӑхсем скифсемпе туслӑ, теприсем вӗсемпе хирӗҫсе пурӑннӑ.
Скифсен ҫинчен эпир авалхи авторсенчен (Геродот, Гиппократ, Плиний Асли, Чжан Цянь), археологи тата генетика тӗпчевӗсенчен пӗлетпӗр.
Скифсемпе тӑванлӑхалӑхсем — сарматсем, саксем тата массагетсем.
Каҫӑсем
* Категори:Кавказ историйĕ Категори:Археологи культурисем Категори:Авалхи халăхсем Категори:Скифи Категори:Индоевропейсем Категори:Иранри юркăн халăхсем Категори:Çухалнă халăхсем Категори:Туран йăхĕсем Категори:Азербайджанри авалхи халăхсем
Ивански (Шăмăршă районĕ)
Ивански, — Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял пулнă вырăн. Анат Чаткас ял тăрăхне кĕнĕ.
Танăш
Танăш , — (Танăш Шетмĕ 23) Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Ивански (Шăмăршă районĕ)
Истори
Шăмăршăри музейĕн сайтĕнче ак çапла çырнă :
Танăш
Тавралăхĕ
Кĕçĕн Шетмĕ юханшывĕ хĕррринче вырнаçнă.
Ивански (Шăмăршă районĕ)
Истори
1965-мĕш çул тĕлне ял пĕтменнине, пурăннине ак çак хыпар çирĕплетет:
Танăш
Кун-çулĕ
1922 çулхи утă уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
Ивански (Шăмăршă районĕ)
Истори
2010 çулта кунта 248 çын пурăннă
Танăш
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурла уйăхĕн 16 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпан 1 хыççăн Кĕçĕн Шетмĕ ял канашне  кĕрет.
Ивански (Шăмăршă районĕ)
Асăрхавсем
Категори:Çухалнă чăваш ялĕсем
Шăмă
thumb|300px| Шăмă —.
Çыннăн 226 шăмă.
Каçăсем
Категори:Шăмă йĕрки
Хăмăшлă (Ĕпхӳ районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тавралăхĕ
Район центрне — Ĕпхӳне çитме: 33 çм , Булгаково салине - 3 çх, Уршак станцине 12 çх.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем 54%, вырăссем - 34%. .
Кун-çулĕ
1764-мĕш çулта Хусан уесĕн Зюрей тăрăхĕнчи Акман ялĕнчи тĕне кĕмен чăвашсем никĕсленĕ (д. Ново-Алмантаево).
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ĕпхӳ районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Вăйă лаптăкĕ
Вăйă лаптăкĕ, — ял-ялсенче çурхи уявсене, акатуйне ирттермелли уйрăм вăйă лаптăкĕсем пулнă. Халĕ те сыхланса юлнă. Унта лашасене чуптарса кĕрешеççĕ, юпа тăрне улăхса сатурлăха кăтартаççĕ. Пĕр-пĕринпе кĕрешсе вăй хываççĕ. Карталанса юрă юрлаççĕ, ташă ташлаççĕ, савăнаççĕ. Вăйă лаптăкĕсем çывăхри улăхра, çаран çинче е вăрман уçланкилче пулаççĕ. Вăйă лаптăкне улăх утти таптаниччен çӳреççĕ.
Раççейри ялхуçалăх ăслăлăхĕсен академийĕ
Раççейри ялхуçалăх ăслăлăхĕсен академийĕ (РЯĂА) 1992 çулхи кăрлачăн 30-мĕшĕнче Раççей президенчĕн №84 указĕпе ун чухне ĕçленĕ Россельхозакадемии и ВАСХНИЛ никесĕ çинче тунă. Академии йышне 200 ытла РЯĂА наукăпа тĕпчев учрежденийĕсем (НТУ) кĕреççĕ. 1990 çултанпа Геннадий Романенко РЯĂА Президенчĕ. Владимир Фисинин – пĕрремĕш вице-президент. Хальхи вăхăтра 9 уйрăмран тăрать: <ul><li>•	Экономикăпа çĕр хутшăнăвĕсен уйрăмĕ </li><li> </li><li>Çĕр ĕç уйрăмĕ </li><li>	Мелиораци, шыв тата вăрман хуçалăх уйрăмĕ </li><li>	Ӳсентран устерес уйрăмĕ </li><li>	Ӳсентрансене сыхлас уйрăмĕ </li><li>	Зоотехнии уйрăмĕ </li><li>	Ветеринари медицини уйрăмĕ </li><li>	Механизаци, электрификации тата автоматизаци уйрăмĕ </li><li>	Ялхуçалăх продукции хатĕрлес (переработка) тата упрас уйрăмĕ</li></ul>
Регионти уйрăмсем
<ul><li>	Çĕпĕр уйрăмĕ (Новосибирск хули, Краснообск посёлокĕ) Сайт </li><li>	Çурçĕр-хĕвеланăç наукăпа методика центрĕ (Санкт-Петербург хули) </li><li>	Çурçĕр-хĕвелтухăç наукăпа методика центрĕ (Киров хули) </li><li>Инçет-хĕвелтухăç наукăпа методика центрĕ (Тимирязевский пос. (Приморский край))</li></ul>
РЯĂА академикĕсем
Петров Юрий Филиппович Ветеринари медицини уйрăмĕ
Мустафа (Туймаçи районĕ)
Мустафа — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 71 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452785, ОКАТО кочĕ — 80251840008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Испани
Испани (исп. Reino de España), — Пиреней çурутравĕнчи чи пысăк патшалăх. Португалипе, Франципе тата Андоррăпа юнашар вырнăçнă.
Патшалăх тытăмĕ
thumb|left|450px|Испан енĕсем (провинцисем) Испани автономиллĕх енчен питĕ ирĕклĕ патшалăх шутланать. Унăн тĕрĕкне 17 автономиллĕ çĕр тата Африкăри 2 автономиллĕ хула (Сеута, Мелилья) тытса тăраççĕ.
Пысăк хуласен шутне Мадрид, Барселона тата Валенси кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Испани Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Springbank (виски)
Spingbank - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Macallan (виски)
thumb|right|260px|Macallan Macallan e The Macallan - пĕрсалатлă шотланд виски.Макаллан - чи паха, чи паллă Спейсайд тăрăхра кăларакан пĕрсалатлă виски.
Кун-çулĕ
Виски "Макаллан" 1824 çултан тума пуçланă.
Каçăсем
Категори:Виски
Ярош-Елга
Ярош-Елга — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Lagavulin (виски)
Lagavulin (Лагаву́лин) — паллă шотланд пĕрсалатлă вискисен маркки, пĕр ятлă эрех савутĕнче тăваççĕ. Ячĕ гэл чĕлхинче lag a`mhuilin вуланать, "арман патĕнчи лакăм" тесе куçать. Эрех лаçне 1816 çулта Айлей утравĕн кăнтăр çыранĕнче, Порт-Эллен хула çывăхĕнче туса лартнă. 43% хаярлă Lagavulin Single Islay Malt 16 years эрех Classic Malts of Scotland коллекцине кĕрет (Diageo PLC версипе). Çаплах çул ӳсĕмĕпе ятарлă эрехсем пур: Lagavulin Single Islay Malt 12 years 1990 Vintage Limited Edition 56,4%, Lagavulin Single Islay Malt Distiller's Edition 16 years 1991 Vintage Pedro Ximenez 43% тата 30-çулти Лагавулин варианчĕсем.
Ярош-Елга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Lagavulin (виски)
Кун-çулĕ
12 ĕмĕрте Айлей утравне МакДональд кланĕ йышăннă. 1493 çулта вĕсем Данивейг карменне никĕсленĕ.
Ярош-Елга
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик юпписем
Lagavulin (виски)
Кун-çулĕ
XVIII ĕмĕрĕн варринелле утрав çинче алкоголе вăрттăн юхтарма тытăннă. 1742 çул тĕлне сахалтан та вуннă эрех тăвакан лаç шутланнă, кĕçех ытларахăшне хупнă. 1816 çулта эрех юхтаракан иккĕ савут юнашарах çĕкленнĕ. Пĕррине Джон Джонстон йĕркелесе янă, теприне — Арчибальд Кэмбелл. Анчах та 1821 çулта иккĕмĕшĕ хăйĕн ĕç-пуçне вĕçленĕ, Джон Джонстон вара иккĕ савутăн хуçи пулса тăнă. 1837 çулта иккĕшне Лагавулин ятпа пĕрлештернĕ.
XIX ĕмĕрĕн варринче эрех юхтару лаçне Джеймс Логан Мэкки компанийĕ Mackie & Сo туяннă, каярах компанине унăн тăванĕн ывăлĕ Питер Мэкки ертсе пынă, вăл Лагавулин савутĕнче 1883 çултанпа тăрăшнă. Вăл виски юхтарма та ăста, талантлă бизнесмен те пулнă. 1880-мĕш çулсенче вăл Лагавулина тата вискин урăх сорчĕсене Лондонра сутма пуçланă. Тепĕртакран паллă White Horse виски ăслайланă.
Питер Мэкки вилсен, 1924 çулта фирмăна White Horse Distillers Ltd ята куçарнă. Халĕ çак марккăн харпăрçи — United Distillers & Vintners, вăл хăйĕ те тĕнчери пысăкран та пысăк алкоголь тăвакан Diageo компанин пайĕ шутланать.
Каçăсем
Категори:Шотланд вискийĕ
Категори:Виски
Кымбажъю
Кымбажъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сулахай çыранĕпе, 108 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Тури Кига
Тури Кига — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Слудка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 31 çын, çав шутра 12 арçын тата 19 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 28 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Кушар выранĕ
Кушар выранĕ (Кошар, кошара сурăх, выльăхĕсен карти сăмахĕнчен) — кушар уявне иртермелли вырăн. Çавăн пекех хăш-хăш ялта çамрăксем ваййа, пухăва пуçтарăнакан вырăна кушар тесе калаççĕ. Авал вăл сурăхсене çаран çине кăларнă, вĕсен çăмне каснă йăлапа çыхăннă уяв пулнă. Çав вăхăтра çамрăксем вăйă вылянă. Вăйă вырăнне те, вăхăтне те вĕсем кушар тенĕ.
Категори:Уявсем
Таравал
Таравал — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Алакĕр Ваçлейĕ
Хушамачĕ
Ун вăхăчĕпе евĕрлĕ ашшĕн ятне хушаматра усă курнă, çавăнпа ун паспортра Осипов. Чăваш хушамачĕ Алакĕр, 1930 çулта «Пулас çĕнĕ ял» (Пулас çĕнĕ йал) Алакĕр Вăçлейĕ курма пулать. 1948 çулти «Икĕ юлташ» кĕнекинче ''В.О. Алагер'' тăрать. 2011 çулта пĕр чăвашла хыпарта унăн хушаматне Алакĕр çыраççĕ. 2012 çулта Чăваш чĕлхи комиссийĕ те Алакĕр хушаматне мĕнле çырнине çирĕплетет
Пурнăçĕ
1906 çулхи кăрлачăн 5-мĕшĕнче Шупашкар уесĕн (халĕ Чăваш Енĕн Шупашкар районĕ) Тосинкасси ялĕнче çуралнă. Ялти чиркӳ прихучĕн шкулĕнче, Çĕрпӳри икĕ класлă шкулта вĕреннĕ.
«Сунтал» тата «Ялав» журналĕсенче ĕçленĕ. «Тăван Атăл» журналăн редакторĕ пулнă.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 2 степеньлĕ орденĕпе медальсене тивĕçлĕ пулнă.
1988 çулхи кăрлачăн 17-мĕшĕ, Шупашкарта вилнĕ.
Çемйи
Арăмĕ — Ефремова Екатерина Иосифовна, РСФСР тава тивĕçлĕ ӳкерçи, Чăваш АССР халăх ӳкерçи.
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн пичĕтленсе тухнă кĕнекисем:
Çавăн пекех чăваш чĕлхи çине М. Горький, А. Чехов, М. Шолохов, К. Тренев, А. Серафимович, Н. Гоголь авторсен ĕçĕсене куçарнă.
Куçарнисем
Алакĕрĕн ĕçĕн чи пысăк пайĕ куçару пулнă
Каçăсем
Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Совет драматургĕсем Категори:Совет çыравçисем Категори:1906 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 5-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1988 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 17-мĕшĕнче вилнисем
Хĕрлĕ Васан
Хĕрлĕ Васан, — Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 52 çын, çав шутра 25 арçын, 27 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Cardhu (виски)
Cardhu - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Knockando (виски)
Knockando - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Кекен
Кекен (Кекен-Васильевка) — Пушкăрт Республикинчи Мияки районне кĕрекен чăваш ялĕ. Кекен юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă. Ялта вăтам шкул, култьура çурчĕ,К.В. Иванов музейĕ, фельдшер пункчĕ пур.
Кун-çулĕ
1775-мĕш çулта Телтим-Юрматын вулăсĕнчи пушкăртсемпе килĕшӳ туса тĕне кĕнĕ чăвашсем никĕсленĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (96%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Миякине çитме: 15 çм , Тимеш салине - 3 çх, Аксеново станцине 30 çх.
Бондаревский (Шурă юппи)
Бондаревский (Шурă юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Белгород облаçĕ, Воронеж облаçĕ территорипе юхать. Шурă юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Донской бассейновый округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Айдар РФпа Украина чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Северский Донец (российская часть бассейна).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Белгород облаçĕн юханшывĕсем Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори:Айдар юпписем
Glenmorangie (виски)
thumb|right|350px|10 çул усранă виски Glenmorangie - пĕрсалатлă шотланд виски.Хуçи : LVMH ушкăнĕ.
Кушар
Кушар — сурăхсене çаран çине кăларса, вĕсен çăмне каснă йăлапа çыхăннă уяв. Кушар вырăнĕнче иртнĕ.
Glenmorangie (виски)
Категори:Виски
Кушар
Çав вăхăтра çамрăксем вăйă вылянă. Вăйă вырăнне те, вăхăтне те вĕсем кушар тенĕ.
Категори:Уявсем
Кивĕ Акбулат (Мишки районĕ)
Кивĕ Акбулат — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 157 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452343, ОКАТО кочĕ — 80243805004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Glen Grant (виски)
Glen Grant - пĕрсалатлă шотланд виски. Категори:Виски
Highland Park (виски)
Highland Park - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Техас
Техас, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Остин (Техас) хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 695,622 км2.
Каçăсем
Категори:Техас Категори:АПШ штачĕсем
Çĕнĕ Суккул
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Ротенбург (Люцерн)
Ротенбург (Rothenburg LU) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Метякасси
Метякасси (Медякасы) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 112 çын, çав шутра 57 арçын, 55 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Talisker (виски)
Talisker - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Oban (виски)
Oban - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Кырнышшор
Кырнышшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колвавис юханшывăн сулахай çыранĕпе, 28 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Алабама (штат)
Алабама (Алапамă, CVLa: Alapamă; акăлчанла: Alabama) — Америкăн кăнтăр тăрăхĕнче вырнаçнă штачĕ. Администраци Монтгомери (Алабама) хулинче ларать. Алапамă анăç енче Миссиссиппипе, çурçĕр енче Теннесси, тухăç енче Джорджипе, кăнтăр енче Флорида тата Мексика кӳлмекĕпе чикĕллĕ. Алапамă шыв-йер енĕпе иккĕмĕш чи пысăк штат.
Истори
Алапамăн тĕп халахĕсем Алапамă, Черокки, Чиккăсо, Чоктав, Крик, Коссатти, Мопиле ятлă пулнă. Çаксем пирĕн эрăчченхи 1000-мĕш çултах Çурçĕрти-хĕвелтухăçри халăхсемпе суту-илӳ йĕркеленĕ. Çĕрĕçне лайăх ăнланнăскерсен меслечĕсене паянхи кун та Миссиссиппи культтури ятпа пĕлеççĕ.
1702 çулта Французсем Мопиле хула хывса европпăлла колони туса яраççĕ. Алапамăн кăнтăр пайĕпе малтан Французсем, унтан Бриттансем, унтан Испансем хуçаланнă; çурçĕр тата вăтам пайĕпе Бриттани, 1783-мĕш çултан Америккăн Миссиссиппи штачĕ. Çыран çуккипе Алапăна уйрăм штат статтусне парас темен. 1814 çулта Америккă Мопиле хулине испансенчен туртса илнĕ, вара 1819-мĕш çулта Алапамă 22-мĕш штат пулса тăнă.
Алапамăн вăтам пайĕнче хура тулăхлă çĕр çинче Африкăран илсе килнĕ чурасене мамăк планттаццийĕсенчн ĕçлеттернĕ, ытти тăрăхсенче чухăн Америккансем фермă тытнă.
1861 çулта Алапамă Пĕрлешӳрен тухса Граждан вăрçинче Конфедераци майлă кĕрешет. Алапамă çĕрĕ çинче кĕрешӳ сахал пулнă пулин те, çĕр-шывран 120 пин салтак тухнă. 1865 çулта Африкансене чуралахран хăтараççĕ. Вăрçă хыççăн 1868 çулта Алапамăна Пĕрлешĕве таврăнма ирĕк параççĕ.
Реконструкци тапхăрĕ хыççан та Алапамă хуçалăхĕ ытларах мамăк ӳстересси çине таянать. 20-мĕш ĕмĕр тĕлне мамăк чирĕ тухнипе ялхуçалăх тухăçлăхĕ вăйлă чакать. Планттаццисенче вăй хунă негрсем Çурçĕрти хуласене ĕç, ырлăх-пурлăх шыраса куçма пуçлаççĕ.
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи Алапамăна пуйтарать - çĕр-шывра савăт-хапрăк хăпарать, мамăк ӳстересси иккĕмĕш вырăна куçать. 1964-65 çулсенче унччен рассисле саккунсем йышăнса пурăннă штатра, Федераци витĕмне тем пек хирĕç пулин те, негрсем сасăлав ирĕкне тавăраççĕ. 1972 çултан Алапамă суйлавра Респупликанĕцсен тĕрекĕ пулса тăрать.
Каçăсем
Категори:Алабама
Тосинкасси
Тосинкасси (Тоскинеево), — Чăваш Енĕн Шупашкар районне кĕнĕ ял. 1976 çулхи раштавăн 30 хыççăн яла пĕтернĕ. Пурăнакан çынсене Çĕнĕ Шупашкара тата Тутаркассине куçарнă.
Истори
1927 çулчен Шупашкар уесне кĕнĕ. 1918 çулхи пуш уйăхĕн 4-чен Йăлăмкас вылăсне кĕнĕ, хыççăн вара Шуркасси вулăсне кĕртнĕ. 1919 çулхи çĕртме уйăхĕн 1 хыççăн каллех Йăлăмкас вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Шупашкар районне, 1939 çулхи юпа уйăхĕн 10 хыççăн Сĕнтĕрвăрри районне кĕнĕ. 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн хальхи вăхăтчен Шупашкар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем Категори:Çĕнĕ Шупашкар
Tamdhu (виски)
Tamdhu - пĕрсалатлă шотланд виски.
Каçăсем
Категори:Виски
Ульяновка (Перĕм Ен)
Ульяновка — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Слудка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 244 çын, çав шутра 128 арçын тата 116 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 150 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Флорида
Флорида (Флоритӑ, CVLa: Florită; акăлчанла: Florida), — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Таллахасси хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 170 451 км2.
Каçăсем
Категори:Флорида Категори:АПШ штачĕсем
Лозная (Айдар юппи)
Лозная (Айдар юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Белгород облаçĕ, Воронеж облаçĕ территорипе юхать. Айдар юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Донской бассейновый округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Айдар РФпа Украина чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Северский Донец (российская часть бассейна).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Белгород облаçĕн юханшывĕсем Категори:Айдар юпписем
Таукай
Таукай — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Уязы №2448 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Алманчă халăх музейĕ
Алманчăри халăх музейĕ — Патăрьел районĕнчи Алманчăра вырнаçнă халăх музейĕ.
Чăваш Республикин культура, наци ĕçĕсем, информации политики тата архив ĕçĕсен Министерствин 25.05.2005 № 01-07/192 хушăвĕпе музея «Халăх музей» ятне тивĕçтернĕ.
Музей директорĕ - Васильев Василий Иванович, вĕреннипе - физикăпа производство никĕсĕсене вĕрентекен.
Музей тытăмĕ
Музейре 200 ытла кĕнеке пур. Вĕсене ял-йышпа хăнасем парнеленĕ. thumb|right|256px|Ача кӳми Музейре умĕнхи пӳлĕмĕпе 7 экспозици пӳлĕмĕ.
8 пӳлĕмре 1100 ытла экспонат, вĕсенчен 700 чăн документсем тата 700 ытла урăх экспонатсем упранаççĕ. Умĕнчи пӳлĕмре ял мĕнле пуçланни, ял пурнăçĕ çинчи архив докуменчĕсем, XVII-XX мĕш ĕмĕрти ялти çын шучĕ çинчен пĕлме пулать.
Этнографи пӳлĕмĕ
Этнографи пӳлĕмĕнче ялхуçалăх хатĕрĕсем, çуртри куллен усă курмалли япаласем, анатри чăвашсен тумтирĕ. Кунта ача кӳми, тăрантас, пир-авăр тĕртмелли хатĕрсем пур. thumb|right|256px|Хресчен çурчĕн ăшлăхĕ
XX ĕмĕр варрин тапхăрĕ
Иккĕмĕш пӳлĕмре XX ĕмĕр варринчи хресчен çурчĕн ăшлăхне кăтартнă.
Колхоз ĕçĕ-хĕлĕн тапхăрĕ
Виççĕмĕш пӳлĕмре колхоз тума пуçланă вăхăчĕ тата шкул историйĕ çинчен пĕлме пулать. Кунта малтанхи председательсен списокĕ пур. Çакăнтах репрессине лекнĕ ял çыннисене асăннă.
Паллă ĕçченсем
4 пӳлĕмре колхоз тĕрлĕ вăхăтра мĕнле ĕçленине, хастар колхозниксем çинчен каланă.
Очкасси
Очкасси , — (Очкас Шетмĕ 23) Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Алманчă халăх музейĕ
Чапа тухнă ентешсем
Пиллĕкĕмĕш пӳлĕмре ялтан тухнă паллă çынсене – тава тивĕçлĕ ĕçченсене, ăсчахсене, орден илнĕ çынсене, аслă офицерсене, спортсменсене палăртнă.
Очкасси
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 24 çын,  çав шутра 10 арçын, 14 хĕрарăм пурăннă.
Алманчă халăх музейĕ
Мухтав пӳлĕмĕ
Улттăмĕш пӳлĕмре тăван çĕршыва сыхлакансемпе çыхăннă. Тĕп вырăнта – Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи вăхăтĕнчи сăнукерчĕксем, салтак çырăвĕсем. Уйрăм вырăнта – салтаксен наградисем. Кунтах ытти вăрçăсенче хутшăннисене те асăннă (1 тĕнче вăрçи, граждан вăрçи). Афганистанра тата Кавказра террора хирĕç операцисенче хутшăннисене палăртнă.
Очкасси
Кун-çулĕ
Сельсов. Пшонгинский с 1.10.27, Исаковский с 14.6.54. 1922 çулхи утă уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
Алманчă халăх музейĕ
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин паттăрĕсем
Çиччĕмĕш пӳлĕмре пĕр стенана Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче пуçне хунисен сăнукерчĕксем йышăнаççĕ. Вилтăпри вырăнĕсене кăтартакан карттă пур.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри халăх музейĕсем
Очкасси
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурла уйăхĕн 16 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпан 1 хыççăн Пшонкă ял канашне кĕнĕ, 1954 çулхи çĕртмен 14 хыççăн Кĕçĕн Шетмĕ ял канашне кĕрет.
Strathisla (виски)
Strathisla - пĕрсалатлă шотланд виски. Категори:Виски
Яндыган
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Хайпăла
Хайпăла- Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕн ялĕ. Ялта пуçламăш шкул, клуб, ял вулавăшĕ пур. Ял Кĕçĕн Хырлан сылтăм çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 268 çын, çав шутра 120 арçын, 148 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 28-мĕшчен Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи утă уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ.
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Хутăш шотланд вискисем
Паллă хутăш шотланд вискисем :
Категори:Виски
Ольховка (Туймазă районĕ)
Ольховка  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 9 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452780, ОКАТО кочĕ — 80251840010.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Акимов Михаил Фёдорович
Акимов Михаил Фёдорович, — чăваш прозăçи, драматургĕ, публицист, тăлмач. Чăваш драматургин никĕсне хунăскер.
Пурнăçĕ
1884 çулта хусан кĕпернине кĕнĕ Теччĕ уесĕнчи Чăваш Таяпа ялĕнче (халĕ Тутарстанăн Теччĕ районĕ) çуралнă.
1914 çулта çав ялтах вилнĕ.
Ĕçĕсем
Н. Телешовăн "Типшар" хайлавне тата ытти вырăс классикĕсен калавĕсене чăвашла куçарнă.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:1844 çулта çуралнисем Категори:1914 çулта вилнисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем
Тимеш (Миякки районĕ)
Тимеш (Кожай-Семеновка) — Пушкăрт Республикинчи Мияки районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1760-мĕш çулта Сĕве тата Çĕрпӳ уесĕсенчи 26 чăваш никĕсленĕ (Кармал, Шăмалăх, Янзибулово, Вăтакас, Куснар, Карач Виçпÿрт)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (94%).