cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ĕçме
Ĕçме шыв
Шыв — çын ĕçекен чылай ĕçмен тĕпĕ. Ăна газăласа е минералласа (çутçанталăкăн минерал çăл куçĕсенчен илсе те, хушса та) тăваççĕ.
Алкоголь ĕçмисем
Алкоголь ĕçмисем — углеводород чĕрринчен тунă 1,5 % сахал мар этил спирчĕллĕ ĕçмесем.
Авалранах ăна йӳçтерсе хатĕрленĕ.
Хаяр спирт ĕçмисем
Спирт ĕçмисене юхтармалли кубра, ректификаци колоннинче е урăх мелсемпе, микроорганизмсемпе усă курмасăр, хаярлăхне ӳстереççĕ.
Газăланă ĕçмесем
Углекислый газа (?) тултарнăскерсене газăланăскерсем теççĕ.
Сĕтексем
Улма-çимĕç, çырла, пахча-çимĕç сĕтекĕсем е вĕсене шывпа хутăштарса тунисем. Раççейре çаплах хурăн сĕтекĕ, морс ĕçеççĕ.
Шăрка
thumb thumb thumb Шăрка, — тĕшĕллĕ ӳсентăрансен вăрăлăхĕн пуххи.
Асăрхавсем
thumb|[[Бражник]]
Ĕçме
Вĕри шĕвексем
Яланах ăшăлла ĕçмелли ĕçмесем:
Шăрка
Каçăсем
Категори:Утар ĕçлĕхĕ Категори:Шăркалану Категори:Ӳсентăран морфологийĕ
Ĕçме
Çавăн пекех пăхăр
*
Шăрка
Каçăсем
mzn:گرده (نمین)
Уракаево (Байгузинский сельсовет)
Уракаево — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 182 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452824, ОКАТО кочĕ — 80259815009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Кургаш
Кургаш — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 325 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452500, ОКАТО кочĕ — 80236840004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Хум танлăхĕ
Хум танлăхĕ —   физикăра: çÿхе çурхахăн е хĕлĕхĕн вĕтĕ тата урлă сулланавĕсене, çавăн пекех татти-сыпписĕр талккăшри тата электромагнетизмри (электродинамикăри) ытти суллану процесĕсене те  кăтартакан  линилле, гиперболăлла тата  харпăр тăхăмсемлĕ дифференциаллă танлăх. Теорилле физикăн ытти пайĕсенче те унпа усă кураççĕ, калăпăр, гравитацилле хумсене çырса кăтартнă чухне. Математикăлла физикăн тĕп танлăхĕсенчен пĕри пулса тăрать.
Формулăсем
Нумай виçеллĕ чухне хумăн пĕр тикĕс танлăхĕ çапла çырăнать
, кунта \Delta — Лаплас операторĕ, u=u(x,t) — паллă мар функци,  — вăхăт,  — уçлăхри улшăнавçă, v — фазăлла хăвăртлăх.
Пĕр виçеллĕ чухне танлăха хĕлĕх сулланăвĕсен танлăхĕ е хурсан тăрăх сулланăвĕсен танлăхĕ теме пулать, Вара вăл çапла çырăнать
.
Юлашки танлăхран çакă курăнать: вăхăт тĕлĕшĕнчи иккĕмĕш тăхăм — Ньютонăн иккĕмĕш саккунĕпе килĕшÿллĕн вăл вăй пулать — координат тĕлĕшенчи иккĕмĕш тăхăма (хĕлĕхĕн кукăрлăхне)  пропорциллĕ. Çапла вара, хĕлĕх «курпунĕсем» мĕн чухлĕ кукăртарах, хĕлĕхĕн çав вырăнне тивекен вăй та çавăн чухлех пысăкрах. Çакна хум танлăхĕн физикăлла тупсăмĕ (пĕлтерĕшĕ) теме пулать.
Турци ялавĕ
right|300px Турци ялавне 1793 çулта йышăннă. Официаллă вара 1936 çулхи çĕртме уйăхĕн 5 йышăннă. Пропорцисем: 2/3.
Хĕрлĕ тĕсĕ Умар I (634-644 çулсенче ертсе пынă) халифран хăйĕн çутине курнă. Умар I ислам халăхĕсене пĕрлештернипе чапа юлнă. XIV ĕмĕрте хĕрлĕ тĕс Оттоман империĕн тĕсĕ пулса тăна. Çăлтăрпа çуруйăх — ислам символĕ.
Турци ялавĕ çинче çăлтăрсем XIX ĕмĕр пуçламăшĕнче çеç вырнаçма пуçланă. Малтан çичĕ-, сакăрвĕçлĕ çăлтар пулнă, кайран çеç, 1844 çулта пилĕквĕçли вырнаçăннă.
Нумай вăхăт Турци ялавĕ çинче Мухаммед пророкăн симĕс тĕсĕ пулнă. 1793 çулта Селим III султан ялав çинче хĕрлĕ тĕсе усă курма хушнă.
Категори:Турци Категори:Патшалăх ялавĕсем
Голубовский Алексей Петрович
Голубовский Алексей Петрович Голубовський Олексій Петрович — (29.06.1908(16)-03.02.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 57-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 172-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн батальон командирĕ, гварди капитанĕ.
Камай (Тутарстан, Арча районĕ)
Камай — Тутарстанăн Арча районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
Иваново облаçĕн Савино районĕ
Савино районĕ — Иваново облаçĕн кăнтăр пайĕнче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Пашков Николай Николаевич. Телефон кочĕ +7 49356. thumb|250px Халăх йышĕ  12 963 çын.
Тавралăхĕ
220 px|thumb|left|Смехро кӳлли
200px|thumb|left|Шапкино салинчи Рождество Богородицы чиркĕвĕ, 1799—1804. Колокольня, 1825. Горячево ял тăрăхĕ, çу 2005.
Администраци пайĕсем
2005- мĕш çулта 1 хула тата 6 ял тăрăхĕ çине пайланă:
Вуламалли
..
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн районĕсем
IV ĕмĕр
III ĕмĕр — IV ĕмĕр — V ĕмĕр
Хронологи Таблици 1 пинçуллăх
* Категори:Ĕмĕрсем
615
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чистоборка
Чистоборка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кедра юханшывăн сылтăм çыранĕпе 9 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Чутей ял тăрăхĕ
Чутей ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял тăрăхĕ. Администраци адресӗ: Чутей Мишер ялĕ. Телефон:         +7:(83548)2-05-49
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ:  Медведев Лев Иванович
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне 2 ял кĕрет: Чутей Мишер, Çĕнĕ Ишпуç.
Ялсенче пĕтĕмпе 1018 çын (2005) пурăнать.
Фотожурналистика
Фотожурналистика — журналист хăйен шухăш-ĕмĕчесене фото ӳкерчĕксем урлă кăтартакан, журналистика уйрăмĕ. Вăл фотографин çывăх жанрĕсенчен (документлă фотографи, çутçанталăк фотографийĕ тата паллă çынсен фотографийĕ) çак пахалăхсемпе уйрăлса тăрать:
Чутей ял тăрăхĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ял тăрăхĕсем
Фотожурналистика
Термин çурални
Фотожурналистика терминне Эдом Клифф (1907-1991) шухăшласа кăларнă теççĕ. Вăл 29 çул Миссури университетĕнчи журналистика шкулĕнче ĕçленĕ. Унта вăл 1946 çулта пĕрремĕш фотожурналистика ушкăнне йĕркеленĕ. Ыттисем вара çав шкул деканĕ Л. Мотта теççĕ.
Професси йĕркелĕвĕсем
Дани Пресса Фотографĕсен Пĕрлĕхĕ (Pressefotografforbundet) тĕнчери пĕрремĕш наци шайĕнчи çĕнĕ хыпар фотографĕсен пĕрлешĕвĕ. Ăна 1912 çулта Данири  ултă фоторепортёр Копенгаген хулинче йĕркеленĕ. Паян кун пĕрлешӳре 800 яхăн çын.
1946 çулта АПШ-ра Пресса фотографĕсен наци йĕркелĕлĕвĕ (NPPA), 10 пине яхăн пайташ. Раççейре пĕрремĕш хут фотографсен професси гильдине Pressunion Мускавра 2008 çулта никĕслеме хăтланнă, анчах та 2009 çулхи ака уйăхĕ тĕлне ĕç-пуç ЖЖ этем пĕрлĕхĕ тунинче мала каяйман.
Абдрахман (Çтерлĕ районĕ)
Абдрахман — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 303 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453164, ОКАТО кочĕ — 80249864005.
Вырăс Киремечĕ
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Абдрахман (Çтерлĕ районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Фотожурналистика
Професси йĕркелĕвĕсем
thumb|right|200px|Канн кинофестивалĕнче çăлтăра хупăрласа илнĕ фотографсем.
Абдрахман (Çтерлĕ районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Сандаловка
Сандаловка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Бадин Фёдор Степанович
Бадин Фёдор Степанович — ( 20-12), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăнакан çарĕн 8-мĕш уйрăм çулăм перекен батальонăн çулăм перекенĕ, красноармеец, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15.
Кочебиловка
Кочебиловка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 44 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Ленин проспекчĕ (Çтерлĕ)
Ле́нин проспекчĕ — Çтерлĕ хулин тĕп урамĕсенчен пĕри. Хулан хĕвеланăç енче вырнаçнă. Çĕнтерӳ лапамĕнче (Октябрь унки) пуçланать те льца) çурçĕр-хĕвелтухăçалла Техника районĕнчи хими завочĕсен урамĕпе каçса кайиччен пырать, хула варрине çурçĕр енчи промăçлă зонăпа çыхăнтарать. Вăрăммăшĕ 3, 87 çм.
Каçăсем
Категори:Çтерлĕ
Çуна
мини|справа|200px|Çуна Çуна — тупанлă (кустăрмасăр) çын е япала турттармалли хатĕр. Çунана лашасем, йытăсем, пăлансем, вăкăрсем, мулсем туртаççĕ.
Истори
Çуна авалхи лав шутланать, малтан вăл сăтăрса туртмалли хатĕр пулнă, ăна çурçĕр çĕршывсенче çеç мар, кăнтăр патшалăхĕсенче, тĕслĕхрен, Авалхи Икĕпатра, асăннă. Чылай халăхĕсен кустăрма лавĕ пулнă, çын пытару мешехинче вара (Авалхи Икĕпат, Авалхи Руç) вĕсем çуна евĕр туртмаллипе усă курнă.
мини|слева|Çуна, XIX ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурри, [[Дани]]
Халĕ усă курни
Çунапа юрлă-хĕллĕ çĕршывсенче ялсенче усă кураççĕ. Вĕсем çинче спорт тĕллевĕпе (Çуна спорчĕ) ăмăртаççĕ. Халăх хуçалăхĕн тĕрлĕ отраçлĕнче аэроçунасемпе çӳреççĕ.
Çаплах пăхăр
Категори:Транспорт хатĕрĕсем
Вояды
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
616
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Анат Киги
Анат Киги — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1431 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452510, ОКАТО кочĕ — 80236845001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Удмурт алфавичĕ
Удмурт алфавичĕ 38 саспаллинчен тăрать. Алфавитра 33 кириллица саспаллийĕ тата вĕсем шутне хушнă диактрика паллиллĕ пиллĕк саспалли: Ӝ, Ӟ, Ӥ, Ӧ, Ӵ.
Кулай
Кулай — Тутарстанăн Арча районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
617
Вилнĕ
Категори:Çулсем
ЦСКА Мускав ФК
ПФК ЦСКА (Профессиллĕ футбол клубĕ ЦСКА), Профессиональный футбольный клуб ЦСКА) — Мускаври раççей футбол клубĕ. Çĕршывăн чи ватă та нумай титуллă клубĕ, хăйĕн кун-çулне 1911 çулта йĕркеленĕ ОЛЛС ушкăнĕнчен тытса пырать.
Тĕп тренер - Леонид Викторович Слуцкий.
Вылявçисем
thumb|right|150px|Игорь Акинфеев thumb|right|150px|Сергей Игнашевич thumb|right|150px|Кейсуке Хонда
Каçăсем
* ПФУ ЦСКА историйĕ
Вуламалли
Категори:ЦСКА Мускав Категори:Мускав футбол клубĕсем Категори:Раççей империн футбол клубĕсем Категори:СССР футбол клубĕсем Категори:Раççей футбол клубĕсем
Голубовский Борис Эдуардович
Голубовский Борис Эдуардович — (25.04.1923-17.07.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 43-мĕш çарĕн 19-мĕш танк корпусĕн 79-мĕш танк бригадин рота командирĕ, аслă лейтенант.
Лаплас танлăхĕ
Лаплас танлăхĕ — харпăр тăхăмсемлĕ дифференциаллă танлăх. Виçĕ виçеллĕ уçлăхра Лаплас танлăхĕ çапла çырăнать:
Ку Гельмгольц танлăхĕн уйрăм палăрăмĕ (курăнăвĕ).
Танлăха икĕ виçеллĕ тата пĕр виçеллĕ чухне те пăхса тухма пулать. Икĕ виçеллĕ чухне:
Пĕр виçеллĕ чухне:
Çавăн пекех n-виçеллĕ уçлăхра та. Ун пек чухне n чухлĕ иккĕмĕш тăхăмсен сумми нуль пулать.
Дифференциаллă оператор пулăшнипе
— (Лаплас операторĕ) — ку танлăх хуть мĕнле виçеллĕ уçлăхшăн та пĕр пек тата компактлăн çырăнать:
Каçăсем
Категори:Харпăр тăхăмсемлĕ дифференциаллă танлăхсем Категори:Физика саккунĕсемпе танлăхĕсем Категори:Пьер-Симон Лаплас
618
Вилнĕ
Категори:Çулсем
USS Hornet (CV-8)
Кун-çулĕ
«Хорнет» авиаци карапĕ тинĕсри вăрçă историне 1942 çулхи акан 18-мĕшĕнчи Токио рейчĕ хыççăн кĕнĕ. B-25 бомбă пăрахакан самолётсем, карап çинче вĕçсе хăпарса япон тĕп хулине аркатса таврăннă.
Чонова
Чонова — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 432 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сарамачка
Сарамачка — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Лубянка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
Еллиев Ефрем Васильевич
Еллиев Ефрем Васильевич, (1907 çулхи кăрлачăн 23-мĕшĕ, Сĕнчел ялĕ, Аксу районĕ, Тутарстан — 1942 çулхи чӳк уйăхĕнче Калинин фрончĕ)— чăваш прозăçи, драматургĕ.
СССР ÇП 1962 çулта вилнĕ хыççăн илнĕ.
Пурнăçĕ
Ефрем Еллиев 1907 çулхи кăрлачăн 23-мĕшĕнче Тутарстанăн Аксу районĕнчи Сĕнчел ялĕнче çуралнă. Вырăнти ял шкулĕнче вĕренсе тухсан Чистай педагогика техникумĕнче пĕлĕвне ӳстернĕ.
1926-1932 Сĕнчел, Анат Палантин, Егоркино тата Саврушкино (Тутарстан) ялĕсенче вĕрентӳçĕ пулса ĕçленĕ.
Мускав университетĕнче, Хусан пединститучĕн вырăс чĕлхипе литературин факультечĕнче пĕлӳ пухнă хыççăн 1935-1941 çулсенче Аксу педагогика училищинче чăваш тата вырăс чĕлхисен вĕрентӳçĕ вырăнĕнче ĕçленĕ.
1941 çулта Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пуçлансан ирĕк кăмăлĕпех салтака тухса кайнă. 1942 çулхи чӳк уйăхĕнче Калинин фрончĕнче паттăрлă çапăçса пуçне хунă.
Пултару ĕçĕсем
Калавсем, очерксем, пьесăсем çырнă. «Хапха», «Чĕн тилхепе», «Арăм» калавсем паян та лайăх вуланаççĕ. «Пирĕн телей çавăн пек» пьесине Çамрăксен театрĕ ăнăçлă лартать.
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Ту
мини|[[Демавенд (Иран) тăвĕ хĕлле.]]
Еллиев Ефрем Васильевич
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем
Ту
Ту́ (нум. тусем) — айлăмсем çийĕн хăпартнă рельефăн (çĕр пичĕн) çӳллĕшпе касăлнă (темиçе метртан пуçласа темиçе çухрăма çити) çĕр пайĕсем. Айлăмсенче тусем ту айĕпе уйрăлса тăраççĕ.
Каçăсем
*
Новоабдрахманово
Новоабдрахманово — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 22 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453164, ОКАТО кочĕ — 80249864006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
619
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бадмаев Эренцен Лиджиевич
Бадмаев Эренцен Лиджиевич — ( 15-07), 1-мĕш Инçĕт Тухăç фрончĕн 5-мĕш çарĕн 144-мĕш перевçĕсен дивизин 785-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçĕсен ротин командирĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 05.
Лаплас операторĕ
Лапла́с операторĕ (лапласиа́н, дельта оператор) — яка функцисен линилле уçлăхĕнче ĕçлекен тата \ \Delta символпа паллă тăвăнакан дифференциаллă оператор. Вăл F\ функци тĕлне килĕшÿллĕн n-виçеллĕ уçлăхри урăх функцие лартать (куçарать):
Лаплас операторĕ градиент тата дивергенци операторсене умлăн-хыçлăн усă курнипе эквивалентлă. Координатсен Декартла тытăмĕнче Лаплас операторне час-часах ак çапла кăтартаççĕ, çапла вара набла оператора хăй çинех скалярла хутланипе тан. Лаплас операторĕ симметриллĕ.
Каçăсем
Категори:Векторла анализ Категори:Харпăр тăхăмсемле дифференциаллă танлăхсем Категори:Дифференциаллă операторсем Категори:Гармонилле функцисем Категори:Операторсем
Москакасси ял тăрăхĕ
Москакасси ял тăрăхĕ — Чăваш Енри Муркаш районĕнчи ял тăрăхĕ.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ - Матросов Алексей Николаевич.
Адресĕ: 429540, Москакасси сали, Мускав урамĕ, 54.
Кăнтăр Лозыльга
Кăнтăр Лозыльга — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Лозыльга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Москакасси ял тăрăхĕ
Телефон: +7-83541 66-4-00
Кăнтăр Лозыльга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Москакасси ял тăрăхĕ
Ял тăрахĕн тытăмĕ, халăх йышĕ
Унăн шутне Москакасси, Анаткас Хачăк, Ахмане, Калмăккасси, Вăрманкас Хачăк, Макçикасси, Мăрсак, Петровка, Уйкас Хачăк, Пăшатановкă, Иванăвкă, Рыккакасси, Хачăк, Çитукасси, Çĕлеменькасси, Эхветкасси кĕрет.
Пурĕ 2590 çын пурăнать (1.1.2010)
Кăнтăр Лозыльга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Москакасси ял тăрăхĕ
Тавралăхĕ
Ял тăрăхĕ витĕр М7 автоçул иртсе каять. Ун çумĕнче нумай автосервиссемпе кафесем вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Муркаш районĕн муниципаллă йĕркеленĕвĕсем
Кăнтăр Лозыльга
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Хĕлĕх (мусăк)
Струна́ — мусăк инструменчĕсен пайрăмĕ.
Каçăсем
Категори:Мусăк инструменчĕсен пайрăмĕсем Категори:Хĕлĕх Категори:Мусăк
Тевлеçер
Тевлеçер, Texleşer — Тутарстанăн Арча районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
Вырăс Менчи
Вырăс Менчи, — Тутарстанăн Нурлат районĕнчи ял. Ытларах — чăвашсем пурнаççĕ. Пурнакансенчен пĕр пайĕ вырăссем
Каçăсем
Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем
Нанкин
мини|слева|Нанкин Нанкин (кит. 南京, пиньинь: Nánjīng, палл.: Наньцзин, "кăнтăр тĕп хули" тесе куçарма пулать.)  Китайăн малтанхи тĕп хули, Янцзы юханшыв пуçĕнчи порт, Цзянсу провинцийĕн тĕп хули. Çĕршывăн хĕвелтухăç енче, Шанхайран 260 çухрăмра, çурçĕр-хĕвеланăç енче вырнаçнă. Пысăк промышленнăç тата культура центрĕ. Халăх йышĕ - 8187800 çын (2013 çул валли).
Кун-çулĕ
Хăйĕн вăрăм кун-çулĕнче Нанкин виçĕ хут Китай патшалăхĕн тĕп хули пулнă:
Халăх йышĕ
Нанкин - пысăк хула. 2010 çулта хулара 8 миллион çын пурăннă.
Категори:Китай
Акылбай
Акылбай — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 98 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452827, ОКАТО кочĕ — 80259820002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
620
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Игенчеляр (Киги районĕ)
Игенчеляр  — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 54 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452510, ОКАТО кочĕ — 80236845002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Волоколамск районĕ
Кун-çулĕ
Район 1929 çулта никĕсленĕ.
Лаптăкĕ
Пĕтĕм лаптăкĕ 1671 çм2 танлашать.
Халăх йышĕ
Районта 56.7 пине яхăн çын ( 2009 ) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Йытă
thumb|250px|Beagle Йытă — сĕтпе ӳсекен чĕрчун. Кашкăрпа çыхăннă. Çынпа пĕрле пурăнать. Çурçĕр культурисенче çуна туртакан тĕп вăй.
Сунар йыттисем
мини|Фазан тытнă лабрадор-ретривер
Йытӑ турттарни
Чикӗ леш енне тухма сире 1 № - лӗ ветеринари свидетельстви йӗркеленӗ, эсир аэропортри таможня тӗрӗслевӗнче 5 формӑллӑ ветеринари сертификатне улӑштаратӑр.
Каçăсем
Категори:Йытăсем Категори:Кашкăрсем Категори:Килти чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем-космополитсем Категори:1758 çулта çырса кăтартнă чĕрчунсем Категори:Кашкăр йышшисем Категори:Сĕтпе ӳсекенсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чĕрчунсем
Шывамăш
Шывамăш (вырăсла водород) — хими элеменчĕсен периодикăллă системинчи пĕрремĕш тата чи çăмăл элемент. Çутçанталăкра анлă сарăлнă. Молекули икĕ атомран тăрать: Н2. Атомĕнче пĕр протон. 1H изотопăн палăрăмĕсемпе усă курса, ЯМР-спектроскопи меслечĕпе, органикăллă япалалăхсен анализĕсене ирттереççĕ. мини|Hydrogen Spectrum Test Шывамашĕн хăшпĕр изотопĕсен пайăр ячĕсем пур: 1H — протий (Н), 2H — дейтери (D) тата 3H — трити (T).
Истори
thumb|left|150px|Шывамăш атăмĕн схеми
Металмаррисемпе хутшăнни
Чĕртсе ярсан е платинă катализаторĕ çӳмĕнче йӳçамăшпе пĕрлешĕнет.
Шывамăшĕн иккĕ капĕпе йӳçлĕамăшĕн пĕр капĕ пĕрлешнине кĕмсĕртӳ газĕ теççĕ.
Ăшăтнă чухне шывамăш каялла таврăнмалла кӳкĕртпе хутшăнни:
Азотпа — ăшăтнă чух, çӳллĕ пусăмлă катализатор (тимĕр) пулăшнипе:
Галогенсемпе галогеншывамăшсене туса хурать:
Хăрăмпа вĕри ăшăтнă чухне хутшăнать:
Сĕлтĕ тата сĕлтĕ çĕр металлĕсемпе хутшăнни
Шывамăш хастар металлсемпе хутшăнса гидридсем туса хурать:
Гидридсем — тăвар евĕр, хытă япала, çăмăллăн шывра уйрăлса ирĕлеççĕ:
Металсен оксичĕсемпе (яланах тенĕ пекех, d-элеменчĕсемпе) хутшăнни
Оксидсем металлсене таран чĕрĕлеççĕ:
Усă курмалли
Атомлă шывамăшĕпе Атом-шывамăшне пĕçерсе çыпăçтарни чухне усă кураççĕ. Водорда вакуумра пысăк ток парсан нейтронсем çуралаççĕ.
left|80px
Каçăсем
Категори:Шывамăш Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металмаррисем
621
Вилнĕ
Категори:Çулсем
III ĕмĕр
II ĕмĕр — III ĕмĕр — IV ĕмĕр
Нарспи (мюзикл)
Константин Иванов çырнă Нарспи паллă чăваш поэмипе хатĕрленĕ.
III ĕмĕр
Хронологи Таблици 1 пинçуллăх
* Категори:Ĕмĕрсем
Нарспи (мюзикл)
Кĕвĕçи Николай Казаков. Либреттăна Борис Чиндыков хатĕрленĕ.
Чăваш Республикин правительстви мюзикл тума пĕр миллион тенкĕ панă. Спонсорсем те пулăшнă.
Тĕп рольсенче:
Ливингстон (утрав)
250px|thumb|right|Ливингстон (Смоленск) утравĕн картти. 250px|thumb|Таса Климент Охридски станцийĕ Ливингстон (Смоленск) — Кăнтăр Шетланди утравĕсем архипелагăн утравĕ, географи координачĕсем: (-62.6°N, -60.5°W). Гринвич (Березинăпа), Сноу (Кĕçĕн Ярославец) утравĕсем хушшинче вырнаçнă.
Нарспи (мюзикл)
Каçăсем
Категори:Мюзикл Категори:Нарспи
Ливингстон (утрав)
Истори
Уçнă пирки темиçĕ верси пур. Пĕрринпе, 1819 çулта ăна Уильям Смит шыраса тупнă, анчах та вăл çырса хăварман. Утрава Ф.Ф.Беллинсгаузен ят панă, çырса кăтартнă.
Çанталăкĕ
Чи ăшă уйăхри — нарăсри — температура 1.3°C, чи сивĕ çурлари — –7 °C. 1988 çултанпа утрав çинче Таса Климент Охридски поляр станцийĕ (Болгари) ĕçлет.
Карта
Категори:Антарктика Категори:Кăнтăр Шетланди утравĕсем
Огуз чĕлхисем
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем
Кăнтăр Ощал
Кăнтăр Ощал — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ощал юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Принсипе де Астуриас (авиаци карапĕ)
«Принсипе де Астуриас» (Príncipe de Asturias — «Астури тикки») — испан çăмăл авиаци карапĕ.
Вуламалли
Принсипе де Астуриас Принсипе де Астуриас
USS Langley (CV-1)
USS Enterprise (CVN-65) («Энтерпрайз») — АПШ авиаци карапĕ, пĕрремĕш йĕтре хăвачĕн хатĕрĕпе куçакан карап. 1961 çулта хута янă.
Конструкци
[[File:Building and ship comparison to the Pentagon2.svg|left|thumb|Хăшпĕр карапсемпе çуртсен пысăккăшĕпе танлаштарни:
Queen Mary 2, 345 м
USS Enterprise, 342 м
Гинденбург, 245 м
Ямато, 263 м
Эмпайр-стейт-билдинг, 443 м
Knock Nevis, 458 м
Кун-çулĕ
1957 çулхи чӳкĕн 15-мĕшĕнче Newport News Shipbuilding верфĕнче тума тытăннă. 1960 çулхи авăнăн 24-мĕшĕнче шыва антарнă.
1962 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕнче пĕрремĕш хут хăй тĕллĕн тинĕсе тухнă (командир —капитан Винсент ДеПо).
Çапăçу хутшăнăвне пĕрремĕш хут авианосец Кариб кризисĕнче кĕнĕ — АПШ Иккĕмĕш флочĕ шутĕнче Кубăна хупăрласа тăрав операцие хутшăннă.
Кайран темиçĕ çул хушши Вăтаçĕр тинĕсĕнче вахтăра тăнă. 1964 çулхи утăн 31-мĕшĕнче Гибралтартан «Пĕрремĕш операци пĕрлешĕвĕ» (пĕрлешĕвĕн мĕнпур карапĕ те атом хăвачĕпе ĕçленĕ) — «Энтерпрайз», «Лонг Бич» крейсер тата «Бэйнбридж» УРО фрегачĕ— тухса кайнă. Тĕнчери пĕрремĕш пĕтĕмпех атомлă эскадрăн Çĕр тавра çаврăнса килме хушнă. Юпан 3-мĕшĕнче «Тинĕс орбити» харçă ăнăçлă вĕçленнĕ.
1965 çултанпа «Энтерпрайза» Çиччĕмĕш флочĕ шутне кĕртнĕ те Кăнтăр-Тухăç Азие янă. Вьетнам вăрçине хутшăннă. Çак карап çинчен талăкра чи нумай (165 !) çапăçав вĕçевне тунă.
1969 çулхи кăрлачăн 14-мĕшĕнче карапа катастрофа пырса çапнă. Вырăнти 8:15 вăхăтра, самолетсен пĕрремĕш ушкăнĕ тӳпене хăпарсан, 127-мм «Zuni» ракета штабелĕ çумĕнче пырса лартнă тягач вырăнтан тапраннă чухне вĕри сывлăшпа пĕр ракети хăй тĕллĕнех вĕçме тытăннă. Вăл штурмовикпа юнашар ларакан топливо бакне тĕрĕнет — палуба çинче çулăм алхасма тытăннă, авиабомбăсем, ракетăсем сирпĕннĕ. 27 çар çынĕ пĕтнĕ, 343 суранланнă, 15 самолёта çухатнă (кашнин хакĕ 5-7 млн доллар). Карапа 6,4 млн доллар чухлĕ сиен кӳнĕ.
80-мĕш çулсен пуçламăшĕнче модернизаци иртернĕ, SCANFAR радара кăларнă тата реактора тĕплĕн юсанă.
«Энтерпрайз» 1998 çулăн «Пушхир тилли» операцине хастаррăн хутшăннă, çав чухне унăн ушкăнĕнчи карапсем çунатлă тата авиаци ракетисем Ирак территорине ăшаланă. 2001 çулхи кĕркунне «Энтерпрайз» авиаушкăнĕ Афганистанран талибсене хăвалас операцие хутшăннă. Уйăх çурăран карап каллех Перси кӳлмекне таврăннă та Ирак вăрçинчи коалици вăйĕсене сывлăшран пулăшса тăнă.
2011 çулăн пуçламăшĕнче карап Сомали çыранĕ çумĕнче тăнă, тинĕсри пиратсемпе кĕрешнĕ.
2012 çулхи пушăн 26-мĕшĕнче «Энтерпрайз», АПШ ТÇВ авиациллĕ ушкăнĕ (ракета крейсерĕ, виççĕ эсминец, тапăнав атомлă шывай кимми, çаплах танкер), Перси кӳлмекне çитес тĕллевпе Вăтаçĕр тинĕсне кĕнĕ ; акан 3-мĕшĕнче ушкăн та унта çитет.
Асăрхавсем
Категори:АПШ авиаци карапĕсем Категори:Атомлă авиаци карапĕсем
Кузьминовка (Çтерлĕ районĕ)
Кузьминовка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 302 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453164, ОКАТО кочĕ — 80249864008.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Пăрнаш
Пăрнаш, Părnaş — Тутарстанăн Арча районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш ялĕсем Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
Ярапайкасси ял тăрăхĕ
Ярапайкасси ял тăрăхĕ — Муркаш районĕнчи ял тăрăхĕ. Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ - Голубев Вячеслав Вениаминович. Адресĕ: 	429537, Ярапайкасси, Парк урамĕ, 1.
Болгари хулисем
Облаçе пăхăнакан хуласене çурмахулăм шрифтпа палăртнă.
Курортсем
Болгарири хăш-пĕр курортсем çын пурăанкан вырăнсем шутне кĕмеççĕ. Вĕсене кĕскен «к.к.» (курорт комплексĕ) е «к.» (курорт) пек палартаççĕ.
Маларах асăнман курортсем:
Ярапайкасси ял тăрăхĕ
Телефон:	+7-83541 67-3-06
622
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ярапайкасси ял тăрăхĕ
Ял тăрахĕн тытăмĕ, халăх йышĕ
Унăн шутне Ярапайкасси, Тури Тăмлай, Вускасси, Елача, Ермак, Итакачкасси, Иштерек, Милютакасси, Анатри Тăмлай, Çĕнĕ Тăмлай, Сыпай, Шурча, Вăрăмой, Кӳстерек, Çĕнъял Шурча, Шуркасси кĕрет.
Пурĕпе 2479 çын пурăнать (2006)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Муркаш районĕн муниципаллă йĕркеленĕвĕсем
Бадряш-Актау
Бадряш-Актау — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 24 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452827, ОКАТО кочĕ — 80259820003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Çĕнĕ Шешкел
Çĕнĕ Шешкел (Новое Серёжкино, Яны Серёжкино)- Тутарстанăн Лениногорск районĕнчи чăваш ялĕ. Ку ялта пурăнакан чăвашсем авалхи чăваш тĕнне тытса пурăнаççĕ.
Истори
ПЕТРОВ (АТЛАЙ) ЛЕОНИД ПОРФИРЬЕВИЧ чĕлхеçĕ каланинчен :
Тĕне кĕмен чăвашсем пирки час-часах аса илетпĕр, вĕсем халь те пур. Унчченрех анатри чăвашсен хушшинче (Шăмăршă тăрăхĕнче, Йĕпреç районĕнче) сахал мар тĕл пулнă. Эпĕ авалхи чăваш тĕнĕпе пурăнакан инçетри чăваш ялĕсене экспедицие çитсе курнăччĕ. Тутарстанри Лениногорск районĕнчи Çĕнĕ Шешкел ятлă питĕ илемлĕ ял пур, Самар тăрăхĕнчи Шунтала районĕнче – Ухинккел ялĕ. Çав тăрăхсенчи илемлĕ чăваш ятлă çынсем халь те пурăнаççĕ – Савтепи, Хĕртелет, Ялампи, Алапай, Аканей, Альмункка, Пайтул, Сайкуш, Элентюк, Айпике, Кайăкпи, Менсулу, Тикенеш, Шернепи тата ытти те.
Тутарстанти Лениногорск районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Алешкино, Кузьминовка, Мичурин посёлокӗ (посёлок им. Мичурина), Ҫӗнӗ Шешкел (Новое Сережкино), Чишме (Сходнево-Чертанлы).
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Лениногорск районĕн ялĕсем
Категори:Тутарстанри Лениногорск районĕн ялĕсем
Воскресенск районĕ (Мускав облаçĕ)
thumb|250px|right| Воскресенск районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр-хĕвелтухăç енче варнаçнă район.Районăн тĕпĕ - Воскресенск хули.
Кун-çулĕ
Район 1929 çулта никĕсленĕ.
Лаптăкĕ
Пĕтĕм лаптăкĕ 811 çм2 танлашать.
Халăх-йышĕ
Районта яхăн 151.8 пин çын пурăнать.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Педро Хименес
thumb|200px|Педро Хименес кĕленчи Педро Хименес - испан шурă иçĕм сорчĕ.Халапсем ячĕ ăçтан кайнă çапла ăнлантараççĕ : XVI-мĕш ĕмĕрте нимĕç салтак Питер Сименс иçĕм чĕрĕ хула Испанирен Германире илсе килнĕ.Салтак ячĕпе иçĕм сорчĕ паллă тĕнчере пулчĕ.
Ампелографи
Чилайăш Педро Хименес сортран пылак тата хаярлатнă эрехсем тăваççĕ.Педро Хименес Кăнтăр Испанире анлăн сарăлнă - Херес тата Монтилья-Морилес тăрăхсемре.Кунта мăйăр шăршлă, паха техĕмлĕ эрехсем пулаççĕ.Усранă эрехсем хăмăр, хĕрлĕ-ылтăн тĕслĕ пулаççĕ.Испанире Педро Хименес 33 000 гектарсемче ӳстереççĕ, Австралире ( иккĕмĕш вырăн ) 24 000 га.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Бадрутдинов, Минулла Бадрутдинович
Бадрутдинов, Минулла Бадрутдинович — (1901-29), Кăнтăр-Анăç фрончĕн 6-мĕш çарĕн 25-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 78-мĕш гварди полкĕн стрелокĕ, гварди сержанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19.
Октябрь (Киги районĕ)
Октябрь  — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 42 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452510, ОКАТО кочĕ — 80236845003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Кинтер
Кинтер — Тутарстанăн Арча районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
Чумовица
Чумовица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Вонил юханшывăн сулахай çыранĕпе, 9 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
623
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сарда
Сарда — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Шошма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Дмитров районĕ (Мускав облаçĕ)
Лаптăкĕ
Пĕтĕм лаптăкĕ 2 176 çм2 танлашать.
Халăх йышĕ
Районта 151.5 пине яхăн çын (2010) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Кăнтăр Шетланди утравĕсем
thumb|right|Кăнтăр Шетланди утравĕсен картти (акăлчан варианчĕпе) Кăнтăр Шетланди утравĕсем — Кăнтăр океанĕнчи Антарктика çурутравĕнчен çурçĕрелле вырнаçнă архипелаг.
Территори хапсăнăвĕсем
thumb|right|Академи лагерĕ Хьюрон пăрлăхĕ çинче. Кăнтăр Шетланди утравĕсене 1908 çултанпа Аслă Британи ярса илесшĕн. Каярах, 1940 тата 1943 çулсенче, хăйсен тĕллевĕсене Чилипе Аргентина палăртнă. Çакăнсăр пуçне, АПШ-па Раççей хăйсемшĕн çĕре хапсăнмалли тивĕçе пуласлăха хăварнă, анчах та 1961 çултанпа территорие валеçес ыйтăва Антарктика пирки Килĕшӳ айне пусарнă.
Карта
Категори:Кăнтăр Шетланди утравĕсем
Windows XP
Windows XP — компьютер операци системи. 2001 çулта Майкрософт компани хатĕрленĕ.
Вуламалли
Категори:Microsoft Windows Категори:Операци системисем 25
Емельянов Анатолий Викторович
Чăваш халăх çыравçи (1990), СССР ÇП пайташĕ (1966).
Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕ (1975), Чăваш Республикин К.В. Иванов ячĕллĕ патшалăх премин лауреачĕ (1990).
Халăхсен туслăхĕн тата Ӗçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕсене тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ
1932 çулхи кăрлачăн 10-мĕшĕ Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи Мăньял Хапăс ялĕнче çуралнă.
Вăрнар зооветтехникумĕнче, Ленинградра партин аслă шкулĕнче, Мускаври литературăн аслă курсĕнче (журналистики факултечĕ) пĕлӳ пухнă. Çарта хĕсметре тăнă. Партин Вăрнар райкомĕн пĕрремĕш секретарĕ (1965-1972), Чăваш АССР культура министрĕ (1972-1973), Чăваш АССР çыравçăсен пĕрлешĕвĕн правленин председателĕ (1978-1986) пулса тăрăшнă.
Пултару ĕçĕсем
Малтанхи сăвви 1949 çулта район хаçатĕнче пичетленнĕ. «Кăмăл» ятлă калавĕ 1957 çулта «Çамрăк кÇоммунист» хаçатăн виççĕмĕш номерĕнче кун курнă.
Калавсем, хайлавсем, романсем çырать: "Канăçсăр çуркунне" (1960),"Кăвайт çутисем" (1960),"Çавал сарăлсан" (1966),"Катăлнă уйăх" (1968),"Чапшăн пурăнмастпăр" (1971),"Шăнкăрав курăкĕ" (1975),"Хура кăрăç" (1981),"Кĕмĕл çил" (1985). «Шăнкăрав курăкĕ» повеçшĕн Çеçпĕл ячĕллĕ (1975), «Ят» тата «Ватă ăшши» кĕнекесемшĕн Иванов ячĕллĕ (1990) премине тивĕçнĕ. Пурĕ 30 ытла кĕнеке тухнă. Çурри вырăсла тухнă: "Кузьма Овражный" (1978),"Герасим-золотоискатель" (1986),"Перевёртыш" (1996),"Год-тринадцать месяцев". Çыравçă кун-çулпа тан пыма тăрăшать. Публицистика статьисене çырать. Нумай пулмасть «Юлашки çыран» романа хайланă.
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш халăх çыравçисем Категори:Вăрнар районĕнче çуралнисем
Кĕçĕн Сĕнчел
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Бериллий
Бериллий — тăваттăмĕш çăмăл элемент, атомĕ тăватă протонпа пилĕк нейтронран тăрать.
Ăна уранăн массине 50 килограмм вырăнне 250 грамма çитермелĕх (экран, куçлăх, пусса хĕстернĕ вырăнне) усă кураççĕ.
Кунçул
Бериллипе унăн минералĕсене тĕпчев ĕçĕсене расççей химикĕ И.В.Авдеев (1818—1865) туса пынă. Вăлах бериллийĕн оксичĕ BeO тесе палăртнă, маларах йăнăшпа Be2O3 çырнă пулнă.
Хутăш шăранчăксене пахалатни
Бериллие чылайлă тĕрлĕ шăранчăксене хушаççĕ, çав вара юлашкисене хытарать, çирĕплетет, вĕсенчен хатĕрленĕ япаласен çийĕ коррозие хирĕç тăма пултарать. Техникăра бериллиллĕ бронзăпа усă кураççĕ (пружинăллă перĕнӳсем). Хурçăна 0,5 % бериллие хушса тунă пружина хĕрлĕ тĕсе çитиччен хĕртнĕ чух пружинăлать.
Рентген техники
Берилли рентген пайăркисене начар пуçтарать, çавăнпа та унтан рентген пăрăхĕсенче пайăркасем тулашне тухмашкăн чӳречене хатĕрлеççĕ.
Атом энергетики
Атăм реакторĕсенче бериллипе нейтронсен хăвăртлăхне чакараççĕ. α-радиохастар нуклидсемпе хутăшра берилли ампуллă нейтронлă çăлкуçсенче, мĕншĕн тесен берилли-9 тĕшшисемпе α-пĕрчĕксен хутшăнăвĕнчен нейтронсем çуралаççĕ: 9Ве(α, n)12C.
Лазер материалĕсем
Лазер техникинче берилли алюминачĕнчен хатĕрленĕ хурçă е пластина пайăрка кăларать.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Сĕлтĕ çĕр металлĕсем Категори:Çав тери хăрушăллă япаласем
624
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шкул çулне çитмен ача
Шкул çулне çитмен ача - çулталӑк çурӑран пуçласа çичĕ çула çитиччехи ӳсĕм. Ку ӳсĕмри ачасем ача панчисене çӱреççĕ – ясли, вӑтам ушкӑн тата аслӑ ушкӑн.
Крутогорная
Крутогорная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Нюролька юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Голубой Александр Михайлович
Голубой Александр Михайлович — (13.12.1920-15.07.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 18. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 18-мĕш сывлăш çарĕн 11-мĕш гварди бомблакан авиаци дивизин 16-мĕш гварди бомблакан авиаци полкĕн эскадрильин çыхану пуçлăхĕ, гварди кĕçĕн лейтенанчĕ.
625
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Егорьевск районĕ (Мускав облаçĕ)
thumb|250px|right| Егорьевск районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Егорьевск.
Кун-çулĕ
Район 1929 çулта никĕсленĕ.
Лаптăкĕ
Пĕтĕм лаптăкĕ 1 729 çм2 танлашать.60 % - вăрмансем.
Халăх йышĕ
Районта яхăн 96.3 пин çын ( 2010 ) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Дагестанăн Тлярата районĕ
Халăх йышĕ
Районта 22.1 пине яхăн çын (2002) пурăнать, 99.1 % - аварсем.
Каçăсем
Категори:Дагестан районĕсем
Лениногорск
Лениногорск, — Тутарстанăн кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă хула, Лениногорск районĕн тĕпĕ. Хусантан 322 çухрăмра ларать.
Каçăсем
Категори:Тутарстанăн Лениногорск районĕ
Париж (Киги районĕ)
Париж  — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 20 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452510, ОКАТО кочĕ — 80236845004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Байсарово
Байсарово — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 17 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452827, ОКАТО кочĕ — 80259820004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Пĕсмен
thumb|XVIII ĕмĕрти пĕсмен Виçе, — авалхи тараса. Пĕр пайĕнче яланах çакăнса тăракан çакă пулнă, тепĕри енчи çакки вара шуса çӳрекен пулнă. Çакăна шутарса япалан йывăрăшне пĕлнĕ.
Пĕсмен пружинлă та пулма пултарнă.
Ялсенче пĕсменпе халĕ те усă кураççĕ — ытларах енĕпе утă йывăрăшне пĕлме.
Категори:Тараса
626
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Саринки
Саринки — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кульма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Электромагнитла сулланусем
Электромагнитла сулланусем, — электромагнитла уйăн хиврелĕхлĕхĕ \mathbf{E} тата индукцийĕ  \mathbf{B} периодла майпа улшăнса тăни.
Электро сулланусем текен çывăх термин та пур. Ку вăл — q электро капламăн, I электро ток вăйĕн, U электро хиврелĕхĕн периодла улшăнăвĕсем. Синусоидăлла улшăнавлă электро ток хистевлĕ электро сулланусен тĕслĕхĕ пулать.
Литература
Категори:Электромагнетизм Категори:Сулланусем
Герц суллантарăшĕ
Герц суллантарăшĕ (çавăн пекех: Герц вибраторĕ, Герц диполĕ, Герц антенни) — электромагнитла хумсене пайăркалама тата йышăнма пултаракан чи ансат хатĕр.
Каçăсем
Категори:Электромагнетизм Категори:Антеннăсем Категори:Генрих Герц
Виктория (кӳлĕ)
240px|thumb|Виктори кӳлĕ тата [[Хĕвелтухăç-Африка рифт айлăмĕ|Мăн рифт айлăмĕ]] 250px|thumb|left|Виктори кӳлĕ таврашĕнчи халăх йышлăхĕн ӳсĕмĕ 220px|left|thumb|Виктори кӳлĕ таврашĕнчи вырăнти чĕлхесем thumb|250px|Кӳлĕри шыв шайĕн улшăнăвĕ. 225px|right
Викто́ри (Виктори-Ньянза, Укереве, Lake Victoria, Victoria Nyanza, Ziwa Victoria, Viktoria Nyanza, Ziwa Nyanza) — Хĕвелтухăç Африкăри кӳлĕ, Танзани, Кени тата Уганда территоринче вырнаçнă. Хĕвелтухăç-Африка платформин тектоника хуçалăвĕнче, 1134 м çӳллĕшĕнче, вырнаçнă. Ку тĕнчери тăварсăр кӳлĕсем хушшинче калăпăшĕпе 2-мĕш, Тури кӳлĕ хыççăн тата Африкăра чи пысăкки.
Кӳлĕне пĕрремĕш британ çулçӳревçи Джон Хеннинг Спик 1858 çулта курнă та Виктория хĕрарăм патшана чысласа ят панă.
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Танзани кӳллисем Категори:Кени кӳллисем Категори:Уганда кӳллисем Категори:Чикĕри кӳлĕсем
Шрёдингер танлăхĕ
Шрёдингер танлăхĕ — Гамильтонла квантла тытăмсенче хумла функципе панă  таса тăрăмăн уçлăхри (пĕтĕмешле илсен, конфигурациллинчи) тата вăхăт тĕлĕшĕнчи улшăнăвĕсене çырса кăтартакан  харпăр тăхăмсемлĕ дифференциаллă линилле танлăх.
Унăн квантла механикăри пĕлтерĕшĕ классикăлла механикăри  Гамильтон танлăхĕсен е Ньютонăн иккĕмĕш саккунĕн е  электромагнитла хумсен тĕлĕшĕнчи Максвелл танлăхĕсен пĕлтерĕшĕ пекех.
Ку танлăха Эрвин Шрёдингер 1925-мĕш çулта кăтартса панă,  1926-мĕш çулта вăл кун çути курнă. Шрёдингер танлăхĕ урăх тĕлтен математикăлла майпа тухакан япала мар. Унăн никĕсĕ — экспериментсен панăлăхĕсем, çапла вара вăл постулат пулса тăрать.
Шрёдингер танлăхĕ çутă хăвăртлăхĕнчен чылай пĕчĕкрех хăвăртлăхпа куçакан тата спинсăр пĕрчĕсене пырса тивет. Спинлă тата хăвăрт пĕрчĕсем тĕлĕшпе анлăлатнă танлăхсемпе усă курма тивет (Клейн — Гордон танлăхĕ, Паули танлăхĕ, Дирак танлăхĕ тата ыттисем те).
Шрёдингер танлăхĕн вăхăтран килекен уйрăмах пĕтĕмĕшле форми ак çапла çырăнать :
Асăрхавсем
Категори:Квантла механика Категори:Физика саккунĕсемпе танлăхĕсем Категори:Харпăр тăхăмсемлĕ дифференциаллă танлăхсем Категори:Эрвин Шрёдингер Категори:Квант механики
Чупановка
Чупановка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шалаевка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 2 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Тулий
Тули — Элементсен периодикăллă системин 69-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Лантаноидсем Категори:Хими элеменчĕсем
Çтерлĕ
Хуçалăхĕ
мини
Çтерлĕ хулинче химипе машинă тăвакан промăçлăхĕ вăйлă аталаннă.
Тĕп урам - Ленин проспекчĕ (Çтерлĕ)
Хулара автобуссем тата троллейбуссем çӳреççĕ.
Çутĕç тата культура
Çтерлĕ патшалăх педагогика академийĕ.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстан хулисем
Сверчиха
Сверчиха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
II ĕмĕр
I ĕмĕр — II ĕмĕр — III ĕмĕр
Хронологи Таблици пинçуллăх
* Категори:Ĕмĕрсем
Голукович Сергей Иванович
Голукович Сергей Иванович — (7.07.1907(24.06)-25.10.1989), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 7-мĕш гварди çарĕн 7-мĕш уйрăм моторланă понтон-кĕпер батальонĕн командирĕ, подполковник.
Дагестанăн Ахвах районĕ
Халăх йышĕ
Районта 20.4 пин çын ( 2002 ) пурăнать.99.8 % аварсем.Каратинсем, ахвахсем - хăвна уйрăм халăх шутласа тытаççĕ, анчах республикин администрацийĕ вăлсене авар халăхна кĕртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Дагестан районĕсем
Гелий
Ѓели (He, α) helium — Элементсен периодикăллă системин иккĕмĕш элеменчĕ, молекулăсăр пĕр атомлă çăмăл сахал газ.
Изотопӗсем
Ҫутҫанталӑк гелийӗсенчен авалхи икӗ стабильлӗ: 4
He (авалхи анлӑ сарӑлни-99,99986 %) тата сайра тӗл пулакан 3
He (0,00014 %; гели содержанийӗ-3-мӗш ҫутҫанталӑк ҫӑлкуҫӗсенче самаях анлӑ ҫӗрсенче пиҫме пултарать). Авалхи гели искусствӑлла ултӑ радиоактивлӑ паллӑ.
Хӑнӑхса ҫит
Гелипе промышленноҫра тата халӑх хуҫалӑхӗнче анлӑн усӑ кураҫҫӗ:
Унсӑр пуҫне нуклид 3
Нейтронлӑ нейтронлӑ детекторсен ӗҫ веществипе, ҫав шутра позиципе туйӑмлӑ нейтронлӑ детекторсен техникинче, поляризатор пулса, усӑ кураҫҫӗ. Гели-3 ҫавӑн пекех термоядерлӑ энергетика валли малашлӑхлӑ пуртӑ шутланать. Гели ирӗлни-3 гелире-4-мӗш сӑвӑ йӗркисенче ытлашши температурӑна илес тесе усӑ кураҫҫӗ.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Паха йышши газсем Категори:Металмаррисем Категори:Гелий
627
Вилнĕ
Категори:Çулсем