cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ванненбах
Ванненбах — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв  Рур юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 6,6 км, бассейн лаптăкĕ 9,864 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
1-Нянь-Яха
1-Нянь-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Яромичу-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 23 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Кивĕ Тăмпа
Кивĕ Тăмпа  — Тутарстанăн Элкел районĕнчи  ял. Чăвашсем тата тутарсем пурăнаççĕ.
Ял тытăмĕ, йышĕ
2002-мĕш çулта ялта 132 çын пурăннă, вĕсенчен 75% — чăвашсем.
Истори
Тутарстанти Элкел районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Анат Качаел (Нижнее Качеево), Анатри Ҫӗньял (Нижнее Колчурино), Аппак (Аппаково), Кивӗ Матак (Старые Матаки), Кивӗ Тахтал (Старая Тахтала), Кивӗ Тӑмпа (Старая Тумба), Пасарлӑ Матак (Базарные Матаки), Пурисел (Борискино), Сушка, Ҫӗнӗ Сиктерме (Новая Сихтерма), Ҫӗнӗ Тахтал (Новая Тахтала), Тури Ҫӗньял (Верхнее Колчурино), Тури Качаел (Верхнее Качеево), Тепелкей Матак (Верхние Матаки), Тутар Шапка (Татарское Шапкино), Тяжбердино, Хӑрата (Старая Худара), Хуракӳл (Каракули), Хусанкай (Хузангаево), Чӑваш Парнайӗ (Чувашское Бурнаево), Чӑваш Шапка (Чувашское Шапкино), Черная Речка, Чувашский Брод.
Шупашкар (юрă)
Шупашкар — Филипп Лукин композитор çырнă юрă. Сăввине кам çырни паллă мар.
Юррăн сăвви
Шупашкар Ҫунатна эс сартӑн Атӑл хӗрринче, Савнӑ тӗп хуламӑр, кашнин чӗринче.
Шупашкар, Шупашкар, Мӗн тери эс капмар - Юмахри пек хитре, Ыр сунатӑн пире.
Ҫӗнелсе ҫӗклентӗн халӑх пилӗпе, Яту инҫе кайрӗ тӗнче шайӗпе.
Шупашкар, Шупашкар, Мӗн тери эс патвар - Сӑлтав пур савӑнма, Кар тӑрса юрлама.
Ҫирӗп пултӑр утӑм пирӗн санпала - Ирӗк те мухтавлӑ, сумлӑ тёп хула.
Шупашкар, Шупашкар, Мӗн тери эс хастар. Санра пирӗн вӑй-хал, Иксӗлми ӑраскал.
Юррăн кĕвии
Филипп Лукин композитор.
Каçăсем
Категори:Чăвашла юрăсем Категори:Филипп Лукин юррисем Категори:Чăваш юррисем Категори:Юрăсем, алфавитпа Категори:Шупашкар çинчен хывнă юрăсем
Гулая Инна Иосифовна
И́нна Ио́сифовна Гу́ла́я; (çу, 9 - 1940, Харьков, Украина ССР — çу, 28 - 1990, Мускав) — театрпа кино совет актриси. РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1976).
Биографи
Амăшĕ - Людмила Константиновна Генфер (хĕр чухне - Гулая), УКП(б) ТК пайташĕн (1925—1936), Украина ССР ĕçлев халкомĕн (1926—1932) 1937 çулта персе пăрахнă Константин Макарович Гулойăн хĕрĕ. 1939 çулта вăл çуралас Иннăн ашшĕпе паллашнă, хырăмлă юлнă, лешĕ халăх тăшманĕн хĕрĕпе шăпана çыхас темен. Тепĕртакран Людмила Констаниновна Мускаври чукун çул институтĕнче пĕлӳ илнĕ Иосиф Генферпе тĕл пулнă, аборт тăвас тесе шухăш тытнă хĕре качча илнĕ. Инна çитĕнсен, амăшĕ ăна чăн ашшĕ пирки каласа панă. 19 çулта Инна унпа тĕл пулнă, анчах та, нимĕнле туйăм та чунра çĕкленмен.
Имн-Еган
Имн-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Вать-Еган юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  26 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Гулая Инна Иосифовна
Каçăсем
Категори:Борис Щукин ячĕллĕ театр институтĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Пайăр çынсем:Мускаври ТЮЗ Категори:Домодедово çăвинче пытарнисем
Имн-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
П. эрч. 188
Асăрхавсем
Категори:Çулсем
Андрющенко Яков Трофимович
Андрющенко Яков Трофимович — (-), 2-мĕш Беларуç фрончĕн 49-мĕш çарĕн 95-мĕш стрелоксен дивизин 57-мĕш артиллери полкĕн дивизион командирĕ, Капитан (çар)|капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22.
Каçăсем
Андрющенко, Яков, Трофимович
Катехчай
Катехчай (Qatexçay) — Азербайджан территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Алазани юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ км, бассейн лаптăкĕ  км2.
Каçăсем
Категори:Азербайджанри юханшывсем Категори:Алазани юпписем
Едер-Сята
Едер-Сята —Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Сулахай Хетта юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 79 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Надым.
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорине математикăлла кăтартни
Пирĕн интуицилле туйăм-сисĕм уçлăх-вăхăт регулярлă тата татти-сыпписĕр иккенне — урăхла каласан, вăл «шăтăксемсĕр» пулнине — кăтартать. Математика енчен пăхсан, ку ак мĕне пĕлтерет. Уçлăх-вăхăтăн моделĕ тăватă M_4 хапаллă, яка тата дифференциленекен нумайсăнарлăх пулать. Çак 4 виçеллĕ уçлăх-вăхăтăн кашни пăнчин тавралăхĕ локаллĕн 4 виçеллĕ Евклидла уçлăх тĕлне тивĕçет. «Яка» тени çителĕклĕн дифференциленнине пĕлтерет. Çителĕклĕх мĕн тараннине халлĕхе тĕллемесĕр хăварма пулать.
Танлаштарулăхăн ятарлă теорийĕ çителĕклĕ тĕллĕхпе пурнăçланнине кура, çакнашкал нумайсăнарлăха Лоренц метрикипе, урăхла каласан, \{-,+,+,+\} (е, ку эквивалентлă, \{+,-,-,-\}) сигнатурăллă тата   юхăнман метрикăлла тензорпа  тивĕçтерме пулать.
Асăрхавсем
Категори:Танлаштарулăхăн ятарлă теорийĕ Категори:Гравитаци теорийĕ Категори:Релятивизм теорийĕ
Тупăшу
Тупăшу (çавăн пекех ăмăрту) — чи лайăххи пулассишĕн тата чи лайăх результатшăн кĕрешни. Çутçанталăкра, инстинкт хистенĕ майăн,  сыхланса юлассишен кĕрешни те кунтах кĕрет.
Литература
Категори:Педагогика Категори:Спорт
Ансат хисеп
Ансат хисеп — хăйĕн çине тата пĕрре çине çеç пайланма пултаракан натураллă хисеп.
Пĕрре хăй ансат хисепсен шутне кĕмест.
Каçăсем
Категори:Хисепсен теорийĕ Категори:Тулли хисеплĕ умлăн-хыçлăнлăхсем * Категори:Пайланаслăх тата юлашкисем Категори:Арифметика Категори:Хисепсем
Ермаков Афанасий Иванович
Ермаков Афанасий Иванович  — (15.05.1905(2)-19.06.1967), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 05. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Кăнтăр-Анăç фронтăн 64-мĕш çарĕн 157-мĕш перевçĕсен дивизин 716-мĕш перевçĕсен полкĕн пулемётчикĕ, красноармеец.
Милгрэм эксперименчĕ
мини|Эксперимент: экспериментатор (E) «вӗрентекене» (T) «вӗренекене» (L) астуса юлма ансат ӗҫ пама хушнӑ тата «вӗренекенӗн» кашни йӑнӑшӗ хыҫҫӑн «вӗренекене» явӑп тыттарнӑ пек электричествопа ҫаптарнӑ (чӑннипе «вӗренекене» вылякан актёр, ячӗшӗн кӑна ҫапнине туйнӑ пек кӑтартнӑ). 15 В-ран пуҫласа, «вӗрентекенӗн» кашни ҫӗнӗ йӑнӑш хыҫҫӑн электричество вӑйне 15 В-ран 450 В-а ҫити ӳстермелле пулнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Психологири экспериментсем Категори:Социаллă психологи Категори:Конформлăх
Сăнсăрсем тата çынсем çинчен
Сăнсăрсем тата çынсем çинчен (Про уродов и людей) — СТВ киностудире Алексей Балабанов режиссёр 1998 çулта ӳнерленĕ кинофильм.
Каçăсем
Категори:Вырăсла фильмсем Категори:РФ драма фильмĕсем Категори:Алексей Балабановăн фильмĕсем Категори:1998 çулхи хура-шурă фильмсем Категори:Хура-шурă Раççей фильмĕсем Категори:1998 çулхи Раççей фильмĕсем Категори:СТВ фильмĕсем Категори:Санкт-Петербург пирки фильмсем
Ивански (Çĕнĕ Шупашкар)
Унчченхи яла чăнах та Ивански тенине сумлă хыпар-хăнарлахсем урлă шыраса тупнă.
Кунçул
1917-мĕш çултан Шупшкар уесĕн Йăлăмкасси вулăсне, 1918-мĕш çулхи пуш уйăхĕн 3 хыççăн Шуркасси вулăсне, 1919-мĕш çулхи çĕртме уйăхĕн 1 хыççăн Йăлăмкасси вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпан 1-мĕшĕнчен Шупашкар районне кĕнĕ. 1939 çулхи юпа уйăхĕн 10 хыççăн Сĕнтĕрвăрри районне, 1961 çулхи пуш уйăхĕн 16 хыççăн Шупашкар хула канашне кĕнĕ.
1927 çулхи юпан 1-мĕшĕнчен Паникасси ял канашне, 1965-мĕш çулхи авăн уйăхĕн 27-мĕшĕнчен Çĕнĕ Шупашкар хула канашне, 1965-мĕш çулхи раштав уйăхĕн 11-мĕшĕ хыççăн Çĕнĕ Шупашкар район канашне, 1971-мĕш çулхи раштав уйăхĕн 27-мĕшĕнчен Çĕнĕ Шупашкар хула канашне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Çĕнĕ Шупашкар
Полярная Звезда (ял)
Полярная Звезда — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 12 çын, çав шутра 4 арçын, 8 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
Сĕнтĕкçырми тата Кĕрлев çыннисем никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Аношкина
Аношкина — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Тундрина юппин сылтăм çыранпа вăрринчен 29 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Сямжа (Вотча юппи)
Сямжа — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Вотча юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
П. эрч. 189
Асăрхавсем
Категори:Çулсем
Сямжа (Вотча юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Курса тăранайми чиперлĕх
Краса ненаглядная (Краса ненаглядная) — Союзмультфильм киностудире Владимир Дегтярёв режиссёр 1958 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:1958 çулхи ССРП пукане мультфильмĕсем Категори:«Союзмультфильм» студин мультфильмĕсем Категори:ССРП тулли метражлă мультфильмсем Категори:Вырăс юмахĕсемпе тунă мультфильмсем
Эверсман Эдуард Александрович
Эдуард Александрович Эверсман  – (11.1.1794, Верингаузен (Хаген) - 14.4.1860, Хусан, Раççей империйĕ) - ботаника, зоологи, орнитологи, энтомологи, медицина енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Атăл-Урал облаçĕн çутçăнталăкне тĕпчекен. Нимĕç.
1816-мĕш çулта Германинчен Кăнтăр Урала, ашшĕ патне куçса килнĕ. Ашшĕ Златоустри хĕçпăшал савучен никĕслекенĕ тата директоре пулнă. Златоустра тутар чĕлхипе перс чĕлхине вереннĕ.
Ĕçĕсем
Эверсман 55 ăслăх стаьипе 86 таран пичетленĕ ĕç хăварнă. Тĕп ĕçĕ - 1840, 1850 тата 1866 çулсенче пичетленĕ 3 томлă «Естественная история Оренбургского края». Эверсман тĕпчевĕсем хыççăн унти чĕрчунсене ытти Раççей пайесенчен самай лайăхрах пĕлнĕ. Тата вал Расçейĕн вăтам тăрăхĕн энтомологипе ĕçсем пичетленĕ.
Ӳӳсентрансем
1838-мĕш çулта Александр Андреевич Бунге Эверсман ятне ӳсентăрансен ăратне панă семейства, халь вал ăратра  перререн пуçласа 4 таран биологи тĕсĕ.
Асăрхавсем
Категори:Раççей зоологĕсем
Закан
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Лаба пуçĕнчен Чамлык кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Адыгей Республикин юханшывĕсем
Комбриёль
Комбриёль (Камбур Иоля) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Тобысь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Асăрхавсем == ==
Ануннаки
мини|Ануннаки Ануннаки — Авалхи Месопотамин мифологийӗнче кӗҫӗн турӑсенчен пӗри.
Вуламалли
Категори:Халаплăх Категори:Шумер-аккад халаплăхĕ
Эугст-ам-Альбис
Эугст-ам-Альбис (Aeugst am Albis) — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Андельфинген тăрăхне кĕрет. 1701 çын ( 2007, раштав, 31) пурăнать. Официаллă код — 0001.
Каçăсем
Категори:Цюрих кантонĕн хулисем
Котоджа
Котоджа — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Лисица юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 57 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 99 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кеть юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Чулымран Кеть таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем
Сулахай Пешинская Рассоха
Сулахай Пёшинская Рассоха — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Сылтăм Пешинская Рассоха юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 6 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Красная-Нива
Красная-Нива (Красная Нива) — Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕ. Похвиçнĕ районĕнчи чăваш ялĕсен "Вирьял" текен ушкăнне кĕрет.
Ялăн чăвашла ятне кунта В.Е.Симаков кăтартнă тăрăх лартнă.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Дерби (пушмак)
Дерби (Derby shoes) — уçă шнурккалавла пушмак, урăхла каласан, шнурккасене витĕрмелли шăтăксемлĕ пайсем ик еннелле сарăлса каяççĕ, вĕсене тачă пĕрлештерме май çук.
Каçăсем
Категори:Атă-пушмак
Ваннигсбах
Ваннигсбах — Германи территоринчи юханшыв. Бавари территорипе юхать. Юханшыв Лауер юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 8,14 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Бавари юханшывĕсем
Курмух-ор
Курмух-ор  — Азербайджан территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв  юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ км, бассейн лаптăкĕ  км2.
Каçăсем
Категори:Азербайджан юханшывĕсем
Текстсен хапи
Текстсен хапи (вырăсла корпус, çав чĕлхери нумайлă хисепре — кóрпусы, анчах корпусá мар ) — ятарлă йĕркепе суйласа илнĕ тата тирпейленĕ текстсен йышĕ. Вара çав йыш çине таянса чĕлхене тĕпчеме май пур, вăл шутра статистика енĕпе те. Тестсен хапине Хапа лингвистики текен ăслав тĕпчет.
Асăрхавсем
Категори:Филологи Категори:Лингвистика Категори:Хапа лингвистики
П. эрч. 190
Вуламалли
Категори:Çулсем
Аникин Николай Александрович
Аникин Николай Александрович — (1919, пуш, 25-1977, юпа, 6) — Çеçенхир фрончĕн 37-мĕш çарĕн 92-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 197-мĕш гварди артиллери полкĕн дивизион командирĕ, Совет гвардийĕ|гварди Капитан (çар)|капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22.
Будылин Николай Васильевич
Будылин Николай Васильевич — (26.05.1899-27.08.1975), Вăта фронтăн 13-мĕш çарĕн 6-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 10-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн командирĕ, гварди кĕçĕн полковникĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 16.
Арх
Арх — (Arch) — Швейцарири коммуна, Берн кантонне кĕрет.
Бюрен тăрăхне кĕрет. 1570 çын (2006) пурăнать. Официаллă код — 0381.
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
Царевна-лягушка (мультфильм, 1954)
Царевна-лягушка (Царевна-лягушка) — Союзмультфильм киностудире Михаил Цехановский режиссёр 1954 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Ĕскер (геометри)
Ĕскер — геометрире: виçĕ виçеллĕ уçлăхри геометрилле кĕлетке.
Вуламалли
Категори:Геометрилле кĕлеткесем Категори:Стереометри
Çывхартни
Çывхартни — пĕр-пĕр хисепе унăн çывхартнă пĕлтерĕшĕпе, — палăртнă тĕллĕх шайĕпе, — улăштарни.
Каçăсем
Категори:Арифметика Категори:Метрологи
2-Нянь-Яха
2-Нянь-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Яромичу-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 26 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Реçын атă
Реçын атă — нÿртен, шывран тата ытти тулаш факторсенчен сыхлакан   атă. Кулленхи пурнăçра ПВХран тунă атасене те тепĕр чухне çапла калаççĕ.
Литература
Категори:Атă-пушмак Категори:XIX ĕмĕрти мода Категори:Атă
Покровское (Çĕмĕрле районĕ)
Покровское, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 31 çын, çав шутра 19 арçын, 12 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Елховка (Вохтожка юппи)
Елховка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Вохтожка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Ишутов Михаил Якимович
Ишутов Михаил Якимович (1749, Чашлама ялĕ - ăçта тата хăçан вилни паллă мар) — титулярлă канашçă, уес тата пĕтĕм Раçсей шайĕнчи тиек. Раççей шайĕ тени кунта вăл 1767-1769-мĕш çулсенче Сăваплă Синодра копиист пулса ĕçленине пĕлтерет.
Елховка (Вохтожка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Ишутов Михаил Якимович
Пурнăç
Хальхи Куславкка районне (Чăваш Ен) кĕрекен Чашлама ялĕнче çуралса ÿснĕ. Ун чухне ку ял Хусан кĕпĕрничи Сĕве уесĕнче тăнă.
Елховка (Вохтожка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ишутов Михаил Якимович
Пурнăç
Хусанти çĕнĕ крешшĕнсен шкулĕнче тата, Вениамин (Пуцек-Григорович) ертсе пынипе, мăнастир шкулĕнче вĕренет. Санкт-Петербургри Сăваплă Синода, Андрей Алексеев шучĕпе, Вениамин архиерей пулăшнипе тата хушнипе çитме пултарнă пулинех. Çапла вара вăл Пĕрремĕш чăваш грамматикине (1769-мĕш çул) кăларас ĕçе те хутшăнма пултарнă.
1769-мĕш çул хыççăнхи пурнăçĕ паллă мар.
Каçăсем
Категори:Тиексем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Чăвашсем Категори:1751 çулта çуралнисем Категори:Çĕнĕ крешшĕнсен шкулĕнче вĕреннисем
Варме
Варме — Германи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Димель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33,1 км, бассейн лаптăкĕ 157,311 км2.
Ĕскер (пĕлтерĕшсем)
Ĕскер:
Программăлавра
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Псевдо-Риманла нумайсăнарлăх
Псе́вдо-Риманла нумайсăнарлăх — кашни пăнчăрах юхăнман, çав вăхăтрах позитивлă палăртăнман та пулма пултаракан метрикăлла тензор (иккĕмĕш капашлă форма) панă нумайсăнарлăх. Ытларах чухне метрикăн  сигнатури констаттăлла  (çыхăнуллă нумайсăнарлăх чухне ку юхăнманлăхран, çав малсăлтавлăхран, тухса тăрать).
Каçăсем
* Категори:Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ Категори:Бернхард Риман Категори:Риманла (тата псевдо-Риманла) геометри‎
Имн-Ягун
Имн-Ягун — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Моховая юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  113 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Крапивная (Кеть юппи)
Крапивная  — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Кеть юханшывăнн сулахай çыранпе вăрринчен 1315 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кеть юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Чулымран Кеть таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем
Кусарчай (юханшыв)
Кусарчай (Qusarçay) — Азербайджан территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Каçпи тинĕсĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 113 км, бассейн лаптăкĕ 694 км2.
Чипер Вĕçелис (мультфильм)
Чипер Вĕçелис (Василиса Прекрасная) — Союзмультфильм киностудире Владимир Пекарь режиссёр 1977 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Кусарчай (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Азербайджан юханшывĕсем
Ермаков Василий Ермолаевич
Ермаков Василий Ермолаевич  — (26.11.1922-09.08.1988), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 6-мĕш гварди штурмлакан авиаци дивизин 2-мĕш гварди штурмлакан авиаци корпусĕн 109-мĕш гварди штурмлакан авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
Арка-Яга
Арка-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Менка-Яга юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  119 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Хăрата
Хурата  — Тутарстанăн Элкел районĕнчи  ял. Чăвашсем тата тутарсем пурăнаççĕ.
Ял тытăмĕ, йышĕ
2002-мĕш çулта ялта 271 çын пурăннă, вĕсенчен 84% — чăвашсем.
Истори
Тутарстанти Элкел районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Анат Качаел (Нижнее Качеево), Анатри Ҫӗньял (Нижнее Колчурино), Аппак (Аппаково), Кивӗ Матак (Старые Матаки), Кивӗ Тахтал (Старая Тахтала), Кивӗ Тӑмпа (Старая Тумба), Пасарлӑ Матак (Базарные Матаки), Пурисел (Борискино), Сушка, Ҫӗнӗ Сиктерме (Новая Сихтерма), Ҫӗнӗ Тахтал (Новая Тахтала), Тури Ҫӗньял (Верхнее Колчурино), Тури Качаел (Верхнее Качеево), Тепелкей Матак (Верхние Матаки), Тутар Шапка (Татарское Шапкино), Тяжбердино, Хӑрата (Старая Худара), Хуракӳл (Каракули), Хусанкай (Хузангаево), Чӑваш Парнайӗ (Чувашское Бурнаево), Чӑваш Шапка (Чувашское Шапкино), Черная Речка, Чувашский Брод.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Элкел районĕ
Экстремум
Экстремум (extremum — хĕрринчи) — математикăра: функцин палăртнă йышри чи пысăк (макимумла) е чи пĕчĕк (минимумла) пĕлтерĕшĕсем. Экстремум тивекен пăнчăна экстремум пăнчи теççĕ. Çавăн пекех, кирлĕ чухне, минимум пăнчи тата максимум пăнчи теме майлă. Математикăлла анализра çавăн пекех локаллĕ экстремум, локаллĕ минимум, локаллĕ максимум ăнлавсем те пур.
Экстремумсем тупмалли тĕллевчĕксем пурнăçăн чылай енĕсенче сиксе тухаççĕ: физикăра, биологире, экономикăра, ертсе пырас ĕçре т. ыт. те.
Асăрхавсем
Категори:Математикăлла анализ Категори:Дифференциаллă шутлав Категори:Функцин тăхăмĕ
Сулахай Рассоха (Захарьина юппи)
Сулахай Рассоха — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Захарьина юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 19 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ед-Яха (Надым юппи)
Ед-Яха  —Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Надым юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 299 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 102 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Надым.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Аникин Николай Андреевич
Аникин Николай Андреевич — ( 22-18), Воронеж фрончĕн 38-мĕш çарĕн 163-мĕш пкревçĕсен дивизин 1318-мĕш пкревçĕсен полкĕн сапёр взвочĕн командирне пулăшаканĕ, сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29.
Король-Шор
Король-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Серчейю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Липунов Владимир Михайлович
Влади́мир Миха́йлович Липуно́в (1952, çурла, 17 çур.) — совет тата раççей ăсчахĕ, астрофизик, МПУ профессорĕ, физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ (1991), çыравçă-фантаст (псевдонимĕ - Владимир Хлумов).
Король-Шор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Липунов Владимир Михайлович
Биографи
1952 çулхи çурлан 17-мĕшĕнче Амур облаçĕн Райчихинск хулинче çуралнă.
Кайдан (Ходзь юппи)
Кайдан  —Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар Ен, Адыгей Республики территорипе юхать. Юханшыв Ходзь юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 35 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Король-Шор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Липунов Владимир Михайлович
Биографи
1976 çулта Мускав патшалăх университечĕн физика факультетĕнче аслă пĕлӳ илнĕ те 1979 çулчен Киевре, Украина ССР Ăçлăхсен академин тĕп астрономи обсерваторинче ĕçленĕ.
Яковенко Сергей Александрович
Сергей Александрович Яковенко (16.1.1967, Мускав, СССР) — раççей ăсчахĕ, биофизик тата эмбриолог. Физика-математика ăслăхĕсен кандидачĕ, М.В. Ломоносов ячĕллĕ МПУ физика факультечĕн биофизика кафедрин доценчĕ, 152 ăслăх ĕçĕн тата 8 ăслай авторĕ.
Король-Шор
Асăрхавсем == ==
Липунов Владимир Михайлович
Биографи
1982 çулта МПУ аспирантуринче пĕлĕвне Я. Б. Зельдович академик çумĕнче ӳстернĕ, 1981 - 1992 çулсенче МПУ физика факультечĕн астрономии уйрăмĕнче доцент вырăнне йышăннă, П. К. Штернберг ячĕллĕ патшалăх астрономии институтĕнче çăлтăрсен тĕнчине тĕпченĕ. Тепĕртакран МПУ физика факультечĕн астрофизика тата çăлтăрсен астрономин профессорĕ ятне тивĕçнĕ, унта халĕ те лекцисене вулать, семинарсене ирттерет. 2014 çулта раштав уйăхĕнче Липунов профессор Глобальлĕ телескоп-роботсен системи МАСТЕР пулăшнипе планета çинче пурăнакансемшĕн хăрушла астероид уçнă, вăл Апофис астеродран аысăкрах пулнă. Çĕнĕ астероида 2014 UR116 ят панă. 100 ытла ăслăх ĕçĕн, çав шутра «Астрофизика нейтронных звезд» монографин авторĕ.
Король-Шор
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Липунов Владимир Михайлович
Пултарулăх ĕçĕсем
РФ ÇП пайташĕ (псевдонимĕ - Владимир Хлумов). Пĕрремĕш кĕнеки — «Старая дева Мария» (1997). Çаплах «Дети звезд» (1990), «Старая песня» (1996), «Ночной дозор» (1996) пьсăсене, «Листья московской осени» (1996), «Прелесть» (1998), «Чайка по имени Федор» (2000) повеçсене хайланă. 1999 çулта, ака уйăхĕнче Липунов тетелре «Русский переплет» литература журналне йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:СССР астрофизикĕсем Категори:Раççей астрофизикĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей фантастика çыравçисем Категори:«Çăлтăр кĕперĕ» парне лауречĕсем Категори:ПАШИ ĕçтешĕсем Категори:МПУ физика факультечĕн вĕрентӳçисем Категори:МПУ хисеплĕ профессорĕсем
Яковенко Сергей Александрович
Биография
1967 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕнче Мускавра çуралнă.
Аффольтерн-ам-Альбис
Аффольтерн-ам-Альбис (Aeugst am Albis) — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Ĕскер (ТТМ)
Ĕскер (ТТМра тата ПШТра) — харпăр материаллă объектăн е/тата унăн пайĕсен (мĕнпур микропĕрчĕсемпе тата хире-хирĕçле вăйăмсемпе пĕрле) идеализациленĕ моделĕ.
Каçăсем
Категори:Талккăш хутлăхĕсен механики Категори:Математикăлла модель
Аффольтерн-ам-Альбис
Каçăсем
Категори:Цюрих кантонĕн хулисем
Яковенко Сергей Александрович
Биография
1990 çулта МПУ физика факультетĕнче вĕренсе тухнă, биофизика кафедринче диплом ĕçне хатĕрленĕ, хӳтĕленĕ. Ĕçлеме унтах, ăслăх ĕçлевçи пулса, юлнă. 1995 çултьа кандидат диссертацине «Монослои и пленки Ленгмюра-Блоджетт стеариновой кислоты, содержащие кластеры» темăпа хӳтĕленĕ.
Кайдан (Ходзь юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Лаба пуçĕнчен Чамлык кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Адыгей Республикин юханшывĕсем
Нярово-Паюта-Яха
Нярово-Паюта-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Таз тинĕс тути юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 133 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Тăшман
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Гильгамеш
Гильгамеш (аккад. 𒄑𒂆𒈦 𒄑𒂆, шум. dgilgameš3) — шумер Урук хулин пуҫлӑхӗ, пирӗн эраччен  XXVII ӗмӗр вӗҫӗн —  XXVI ӗмӗр пуҫламӑшӗнче астулта пулнӑ. Шумер тата аккад халапӗсен — Гильгамеш кăссайĕ - Авалхи Хӗвелтухӑҫӗн ҫырулӑхӗн чи аслисен пӗрин пайташӗ пулса тӑнӑ. Хӑшпӗр халапсенче «Гильгамеш паттӑрӗсен патши» пек паллӑ. Леш тӗнчене кайсан Гильгамеш ҫӗр айӗн патши пулса тӑнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Мифологи Категори:Шумер-аккад халаплăхĕ
Светица (Городишна юппи)
Светица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Городишна юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Йĕрлĕме Йăвасем ирттереççĕ (мультфильм, 1987)
Следствие ведут Колобки (Следствие ведут Колобки) — Экран киностудире Игорь Ковалёв режиссёр 1987 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Карабах ханлăхĕ
Карабах ханлăхĕ (Qarabağ xanlığı, Ղարաբաղի խանություն, ) — XVIII-XIX ĕмĕрсенче Кăнтăр Кавказра, хальхи Азербайджан тата Армени территорийĕсенче, пулнă патшалăхлăх тытăмĕ. Малтан Перси витĕмĕнче пулнă, 1805-мĕш çултанпа — Раççей империйĕнче. 1822-мĕш çул хыççăн ăна пĕтĕмпех ликвидациленĕ.
Буна (юханшыв)
Буна (Buna, Bunë, ) — Албани территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв  юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км, бассейн лаптăкĕ 5187 км2.
Каçăсем
Категори:Албани юханшывĕсем
Бусвиль-бай-Бюрен
Бусвиль-бай-Бюрен — (Busswil bei Büren) — Швейцарири коммуна, Берн кантонне кĕрет.
Бюрен тăрăхне кĕрет. 1992 çын (2006) пурăнать. Официаллă код — 0384.
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
Тукас (Çĕмĕрле районĕ)
Тукас (Тугасы) — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 179 çын, çав шутра 97 арçын, 82 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Даная (Тициан ÿкерчĕкӗсен ярӑмӗ)
мини|Неаполь, (1545—1546) мини|Эпсли-хаус, (1550 ҫҫ.) мини|Эрмитаж, (1553-1554 ҫҫ.) мини|Вена, (1554 ҫ. хыҫҫӑн) мини|Чикаго, (1554 ҫ. хыҫҫӑн) мини|Прадо, (1560-1565 ҫҫ.)
«Даная» — итал Чӗрӗлӳ тапхӑрӗн аслӑ ÿнерçи Тициан (1488/1490 çҫ. патне - 1576), 1554-1560 ҫҫ. ăсталанă паллӑ сăрă ÿнер хайлавĕсен ярӑмӗ.
Ингу-Ягун
Ингу-Ягун — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв КАР/ОБЬ/1488/4/126    юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 235 км.
Даная (Тициан ÿкерчĕкӗсен ярӑмӗ)
Ҫак халаплӑх сюжечӗпе Тициан ултӑ «Даная» ятлӑ ӗҫ ӳкернӗ, вӗсенчен Эпсли-хаусри «Данаи» — чи ирхи тата юлашки версисем упранаҫҫӗ. Ытти «Даная»-сем Неаполь музейӗнче, (инв. Q 134), Мадридри «Прадо» музейӗнче (1553), (инв. P000425), Венари «Kunsthistorisches Museum»-ра (1554), Чикагора тата Петербургри «Эрмитаж»-ра (1554) упранаҫҫӗ.
Ингу-Ягун
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Даная (Тициан ÿкерчĕкӗсен ярӑмӗ)
Вӗсем пур те тӗнчери тӗрлӗ паллӑ ӳнер музейӗсенче упранаҫҫӗ.
Ингу-Ягун
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Даная (Тициан ÿкерчĕкӗсен ярӑмӗ)
Каласа пани
Грексен халаплӑхе тӑрӑх, Аргос патши Акрисий, оракултан хӑйне Даная ятлӑ хӗрӗн ывӑлӗн аллинчен вилмелле пулнине пӗлсен, хӗрне питӗрсе илме хушать. Зевс турӑ, Данаяна курсан, хӗрӗн илемлӗхне парӑнса унӑн патне мачча ҫинчи шӑтӑк витӗр ылтӑн ҫумӑр пулса кӗрет. Унран Даная Персея ҫуратать, вара Акрисий патша хушнипе амӑшӗпе ывӑлне ещӗке хупса тинӗсе яраҫҫӗ.
Кун-ҫулӗ
Ку ӗҫе Тициан Филипп II валли грексен халаплӑхе тӑрӑх ытти ӗҫсемпе пӗрле ӑсталанӑ. 1554-1562 вӑл ҫичӗ ӳнер хайлавӗ, Овидийӑн «Метаморфозисем» тӑрӑх: «Даная», «Венерапа Адонис», «Дианапа Актеон», «Актеонӑн вилӗмӗ», «Дианапа Каллисто», «Персейпа Андромеда» тата «Европана вӑрлани» шутӗнче тунӑ.
Каҫӑсем
Категори:Ӳнер Категори:Ӳкерчĕксем, алфавитпа Категори: Даная
Архозаврсем
Архозаврсем (лат. Archosauria, ав.грек ἄρχω — ертсе пыратӑп, пуҫӑнатӑп σαῦρος — калта) — диапсидла шуса çӳрекенсен клади, хальхи вӑхӑтра крокодилсен тата вӗҫен кайӑксен, вилсе пӗтнӗ организмсен: динозаврсен, птерозаврсен тата ыттисен пайташӗсем.
Хурăнвар шкулĕ
Хурăнвар шкулĕ, — Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи Хурăнвар ялĕнче вырнаçнă пĕтĕмĕшле вăтам пĕлÿ паракан  шкул. Совет Союзĕн Паттăрĕ Юхвитов Петр Сергеевич ячĕпе хисепленет.
Архозаврсем
Каҫӑсем
Категори:Архозаврсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Хурăнвар шкулĕ
Истори
Шкул историйĕ пуян, вăрăм, кăсăклă.
Шкул историне хăш çултан пуçламалла?
Хурăнвар шкулне 1898-мĕш çулта никĕсленĕ тесе шутлаççĕ. Анчах та ăна, ун чух никĕсленекен вĕрентӳ йĕркелĕмне, малтанах иккĕмĕш класлă шкул пек аталантарма  шутланнă. Урăхла каласан, вĕрентевçĕсем хатĕрлекен шкул тума палăртнă. 1920-мĕш çулсенче хăйĕн çак ĕçне, вĕрентевçĕсем хатĕрлессине эппин, пăрахнă. Çак самантсем шкул историне хăш çултан пуçласси тĕлĕшпе хăшпĕр ыйтусем кăларса тăратаççĕ. Пĕтĕмĕшле пĕлÿ паракан "ахаль" шкула профессилле пĕлÿ паракан шкулăн тăсăмĕ темешкĕн йывăр.
Тепĕр енчен, иккĕмĕш класлă текен шкулсем икĕ пайран (çав пайсене "классем" тенĕ те ĕнтĕ) тăнă пулмалла чылай чухне: малтанхи пуçламăш пĕтĕмĕшле пĕлÿ паракан пай, тата иккĕмĕш, вĕрентевçĕсене хатĕрлекен, пай. Енчен те Хурăнварта 1898-мĕш çулта пуçламăш пĕлÿ парассине те йĕркеленĕ пулсан, çав çула хайхи ориентир пек кăтартма пулать. Акă паянхи тĕпчеврен илнĕ йĕркесем:
...Малалла çÿрттăвăм ĕçĕсем пуçланнă та 1898-мĕш çулхи октябрĕн 15-мĕшĕ тĕлне шкул вĕренекенсене йышăнма хатĕр пулнă. Ăна малтанлаха "енлĕх шкулĕ" тесе ят панă.1898-мĕш çулхи ноябрьте ачасен пĕрремĕш ăстрăмне йышăннă. Хусанти вĕрентевçĕсен семинарине пĕтернĕ Степан Иванов ку ĕçе пĕччен тунă, комисси те, экзаменсем те пулман. Камăн кăмăл пур — çавсене пурне те йышăннă. Мĕнпурĕ — 7-22 çулсенчи 58 ача. Вĕрнме пуçласан вĕсем И.Я.Яковлев букварĕпе тăван саспаллисене тишкернĕ.
Куратпăр ĕнтĕ, малтан килнĕ ачасем чăнах пĕтĕмшле пĕлу илекенсем пулнă. Шкулăн ячĕ те халлĕхе "иккĕмĕш класлĕ шкул" мар-ха. Эппин чăнах та хальхи шкулăн историне çак вăхăтран (чӳк, 1898) пуçлама май килет. Çапах та иккĕмĕш класлă шкулăн историне унăн пĕтĕмĕшле пĕлÿ паракан енĕнчен уйрăмрах пăхса тухмалла пулĕ.
Иккĕмĕш класлă шкулăн историйĕ
Тĕп статья: Хурăнварти иккĕмĕш класлă шкул.
Иккĕмĕш класлă шкул пĕтнĕ май урăх тапхăр пуçланни
Ак çакăн пек фактсем паллă:
1898-1916-мĕш çулсенче шкулта 16 кăларăм пулнă. Асăннă тапхăрта мĕнпурĕ 260 ачана вĕрентсе кăларнă. Нумай вĕренекенсем кайран вĕрентевçĕ пулса тарса Хусан тата Чĕмпĕр кĕпĕрнисенче ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Çĕпрел районĕн шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Дрисса (юханшыв)
Дрисса (юханшыв)  —  Беларуç территоринчи юханшыв. Дрисса кӳллинчен Перевоз (Россон районĕ) пуçланса Анăç Двина юханшыва Верхнедвинск патĕнче (Витебск облаçĕ) юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 183 км.
Каçăсем
Категори:Витебск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анăç Двина юпписем
Валентлăх (пĕлтерĕшсем)
Валентлăх (valentia — вăй) — пĕр-пĕр объектăн ытти объектсемпе хире-хирĕç вăйăмра тăрас пултарулахĕ, вăл шутра:
Будьков Константин Александрович
Будьков Константин Александрович — (13.06.1916.(31.05)-14.02.1945), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 61-мĕш çарĕн 311-мĕш перевçĕсен дивизин 1071-мĕш перевçĕсен полкĕн 1-мĕш перевçĕсен батальонĕн командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27.
Крутопарка
Крутопарка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Исток юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 19 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кеть юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Чулымран Кеть таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем
Ермаков Дмитрий Васильевич
Ермаков Дмитрий Васильевич  — (02.11.1920-29.12.1993), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Ленинград фрончĕн 13-мĕш сывлăш çарĕн 275-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 159-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн звено командирĕ, лейтенант.
Кизинчи
Кизинчи —Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар Ен, Адыгей Республики территорипе юхать. Юханшыв Ходзь юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 52 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Лаба пуçĕнчен Чамлык кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Варменау
Варменау — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Эльзе (Верре юппи)|Эльзе юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18,5 км, бассейн лаптăкĕ 78,96 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Тĕллĕх
Тĕллĕх, е тĕрĕслĕх шайĕ — капăн виçсе пĕлнĕ пĕлтерĕшĕ чăн пĕлтерĕше мĕн чухлĕ çывăх пулнине палăртни.
Каçăсем
Категори:Виçев Категори:Виçев меслечĕсем Категори:Физика
Анисенков Владимир Иванович
{{Çар ĕçченĕ }}
Ен-Юган
Ен-Юган —Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Сулахай Хетта юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 244 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Сулахай Перепуск
Сулахай Перепуск — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Перепуск юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 49 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Волынь синкерĕ
Волы́нь синкерĕ (Rzeź wołyńska, украин историографийĕнче Волынь трагедийĕ, Волинська трагедія, Tragedia Wołynia) — Иккĕмĕш тĕнче вăрçи вăхăтĕнче Хĕвеланăç Украинăра тата Волыньре   этнос енĕпе поляк пулнă гражданла çынсене, çавăн пекех, пĕчĕкрех масштабпа, ытти нацилĕхлĕ урăх çынсене, ОУН(б) вăйĕпе тата çав енчен массăллăн вĕлерсе пĕтерни
Каçăсем
* Категори:Геноцид Категори:Иккĕмĕш тĕнче вăрçи
Атин-Пеу
Атин-Пеу — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Мăн Юган юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  678 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Сулу тинĕсĕ
Сулу тинĕсĕ  (Dagat Sulu, Laut Sulu) Лăпкă океанăн Филиппинсен архипелагĕ, Палаван, Калимантан тата Сулуархипелагĕ хушшинче вырнаçна тинĕс. Лаптăкĕ 335 пин км2.
Сулу тинĕсне ытти тинĕссемпе çыхăнтаран тинĕс пырĕсем тăвăр та ăшăх. Кăнтăр Китай тинĕсĕпе çыхантаракан Миндоро тинĕс пырĕн чи тарăн вырăнĕ 450 м яхăн çеç, тинĕсри чи тарăн вырăн 5576 м çитет. Сулавеси тата Минданао тинĕсĕсепе çыхăнтаракан тинĕс пырĕсем тата ăшăхрах.
Çиелти шыв температури 25,5°С (хĕлле)-29°С (çулла). Тăварлăхĕ 33-34,5‰.
Тинĕсĕн кăнтăр пайĕнче коралл рифĕсем нумай. Туббатаха атоллĕ - сыхлакан тинĕс усравĕ, Пĕтĕм тĕнче тивлетлĕхĕ йышĕнче шутланать ЮНЕСКО.
Çыран хĕрринче пурăнакансем пулă тытса пурăнаççĕ.
Портсем
Илоило (Панай утравĕ), Замбоанга (Минданао утравĕ), Сандакан (Калимантан утравĕ) тата Пуэрто-Принсеса (Палаван утравĕ). Хăшпĕр утравсен çыранĕнче мангров варманĕсем сарăлнă.
Каçăсем
Категори:Лăпкă океан тинĕсĕсем Категори:Филиппинсен тинĕсĕсем
Йĕм
Йĕм — çыннăн е чĕрчунăн пилĕкрен аяларах вырăнĕсене, — вăл шутра, урасемпе пĕçĕсене — уйрăммăн, — хупласа тăракан çиелти е аялти тумтир.
Çавнашкал çиелти тумтире шăлавар теççĕ, аялтине — трусси.
Çапла вара, йĕм тени шăлаварсемпе труссисене пĕрлештерсе тăрать темелле.
Каçăсем
*
Косья-Вой-Вож
Косья-Вой-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Косья-Лун-Вож юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Асăрхавсем == ==
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Бонштеттен (Цюрих)
Бонштеттен (Bonstetten ZH) — Швейцарири коммуна, Цюрих кантонĕнче вырнаçнă.
Андельфинген тăрăхне кĕрет. 4794 çын ( 2007, раштав, 31) пурăнать. Официаллă код — 003.
Каçăсем
Категори:Цюрих кантонĕн хулисем
Сушка
Сушка  — Тутарстанăн Элкел районĕнчи  ял. Чăвашсем тата тутарсем пурăнаççĕ.
Ял тытăмĕ, йышĕ
2002-мĕш çулта ялта 39 çын пурăннă, вĕсенчен 72% — вырăссем.
Истори
Тутарстанти Элкел районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Анат Качаел (Нижнее Качеево), Анатри Ҫӗньял (Нижнее Колчурино), Аппак (Аппаково), Кивӗ Матак (Старые Матаки), Кивӗ Тахтал (Старая Тахтала), Кивӗ Тӑмпа (Старая Тумба), Пасарлӑ Матак (Базарные Матаки), Пурисел (Борискино), Сушка, Ҫӗнӗ Сиктерме (Новая Сихтерма), Ҫӗнӗ Тахтал (Новая Тахтала), Тури Ҫӗньял (Верхнее Колчурино), Тури Качаел (Верхнее Качеево), Тепелкей Матак (Верхние Матаки), Тутар Шапка (Татарское Шапкино), Тяжбердино, Хӑрата (Старая Худара), Хуракӳл (Каракули), Хусанкай (Хузангаево), Чӑваш Парнайӗ (Чувашское Бурнаево), Чӑваш Шапка (Чувашское Шапкино), Черная Речка, Чувашский Брод.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Элкел районĕ
Чăваш Шмалак
Шмалак (Каменный Ключ) — Чĕмпĕр облаçĕн Павловка районĕнчи 20-мĕш ĕмĕр варрииччен пулнă ял. Хальхи вăхăтра Ирçе Шмалакĕн пĕр пайĕ шутланать.
Истори
Юхма Мишши çыравçă çапла çырнă :
Çакăнти чăвашсем тата тепĕр яла хайсенчен катасшăн мар: ку Шăмалак ялĕ, Шăмалак шăп та шай Илем шывĕ пуçланса кайнă тĕлте вырнаçнă, анчах вăл хальхи Ульяновск облаçне кĕрет, Итем-Кураран Шăмалака çитме инçе мар, пурĕ те икĕ çухрăм çеç. Шăмалакаран иртсен вара, ку енче урăх чăваш ялĕсем тĕл пулмаççĕ, çавăнпа пуль ĕнтĕ шăмалаксем итĕмкурасемпе, пикмăрсальсемпе, Неверкино районĕнчи ытти ытти чăвашсемпе ĕçсе-çисе, пĕрле хутшăнса пурăнаççĕ.
Ял Ирçе Шмалак тата Чăваш Шмалак (Каменный Ключ) текен пурăнмалли вырăнсене пĕрлештернĕ. Урăхла каласан, малтан ирçесемпе чăвашсен ялĕсем уйрăм шутланнă.
Хăçан пĕрлештерни паллах мар. Анчах Интернетра ак çаканшкал хыпарсем пур:
Çавăн пекех тата ак çак документ та кăсăклă:
Ку ыйтупа çыхăннă тата тепĕр хыпар:
"Чăваш Шмалак" тени историе юлнă пулсан та, паян унчченхи ялăн вырăсла ячĕпе усă курнă тĕслехĕсем пур. Акă вĕсенчен пĕри:
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕКатегори:Чĕмпĕр облаçĕн Павловка районĕн ялĕсем Категори:Çухалнă чăваш ялĕсем
Арлăх (математика)
Арлăх — математикăра: предикатăн, операторăн тата функцин аргуменчĕсен е операнчĕсен шучĕ.
Тавралăх
Тавралăх — пĕр-пĕр вырăнăн унти çутçанталăк малсăлтавĕсене тата экологие палăртакан пĕрлештерÿллĕ ят. Тавралӑха чӗрӗ организм (ҫын, выльӑх-чӗрлӗх тата ытти ҫавӑн пекех), чӗрӗ те чӗрӗ ҫутҫанталӑк объекчӗсене кӗртнӗ май, хутлӑхӑн пӗр пайне пӑхса тухаҫҫӗ.
Арлăх (математика)
Термин нульарлă, унарлă, бинарлă йышши сăмахсенчи -ар компонента кура çуралнă.