cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Турхан Кузьма Сергеевич
Пурнăçĕ
Ача çуртĕнче ӳснĕ. 1934 çулта Канашри педагогика техникумĕнче пĕлӳ илнĕ. Ялти шкулта ачасене вĕрентнĕ. Çав вăхăтрах Ленинградри В.В. Воровский ячĕллĕ журналистика институтĕнче вĕреннĕ. Тепĕр çулах ăна Чăваш АССР Совнарком çумĕнчи Радиоинформаци комитетне ĕçлеме куçарнă.
Рерих Святослав Николаевич
Кун-çулĕ
Святослав Рериха Бангалорти «Татагуни» усадьбинче пытарнă.
Карл тата Франц ячĕллĕ Грац университечĕ
Грацри Карлпа Франц ячĕллĕ университет (Karl-Franzens-Universität Graz) — Грац хулинче вырнаçнă Австрин иккĕмĕш шĕкĕр университечĕ.
Турхан Кузьма Сергеевич
Пурнăçĕ
1937-1940 çулсенче çарта хĕсметре пулнă. Совет-финн вăрçине, Анăç Беларуçе ирĕке кăларакан харçăна хутшăннă. Тĕрлĕ çулсенче Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕнче, Чăваштĕплит пуçлăхĕнче, Чăваш АССР Çыравçăсен пĕрлешĕвĕн консультантĕнче ĕçленĕ. 1949 çултанпа литература ĕçĕсемпе кăна пурăннă.
Рерих Святослав Николаевич
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Философсем, XX ĕмĕрти
Карл тата Франц ячĕллĕ Грац университечĕ
Кун-çулĕ
Грацри университета 1585 çулта эрцхерцăк Карл II йĕркелесе янă. Ăна кун-çулĕн чылай вăхăтĕнче католици чиркĕвĕ тĕрĕслесе тăнă. 1782 çулта Иосиф II император çутĕç йĕркеленĕвĕсене хăйĕн аллине илес тĕллевпе хупнă. Иосиф II ăна тарçă тата медицина персоналне хатĕрлекен лицей шайне куçарнă. 1827 çулта Франц II университетăн статусне тавăрнă, çакна вара унăн тулли ятĕнче палăртнă.
Людвиг Больцман иккĕ хутчен (1869—1873 тата 1876—1890) Грац университетĕнче профессор пулса тăрăшнă, кунта вăл хăйĕн статистика теорине хайланă. Нобель лауреачĕ Отто Лёви Грацри университетра 1909 - 1938 çулсенче вăй хунă. Пулас Нобель лауреачĕ Виктор Франц Гесс 1936 çулта Грацри университетран вĕренсе тухнă, 1920—1931, 1937—1938 çулсенче вĕрентнĕ. Чылаях мар вăхăт 1936 çулта университетăн ректорĕ Эрвин Шрёдингер пулнă.
Турхан Кузьма Сергеевич
Пурнăçĕ
1988 çулхи çу уйăхĕн 29-мĕшĕнче Шупашкар хулинче вилнĕ.
Карл тата Франц ячĕллĕ Грац университечĕ
Кун-çулĕ
Университет Грацри Техника университечĕпе пĕрле NAWI Грац коопераци проектне хутшăнать, ун чухне çутçанталăк пĕлĕвĕн факультечĕн чылайрахăшĕ тата Техника университечĕн тăванла пайĕсем пĕрлехи тĕпчев ĕçĕсене тата вĕренӳ ирттереççĕ. 2006/07 хĕллехи семестăрта хими, молекулярлă биологи тата тăпра тĕпчевĕ облаçĕсенчи пĕрле программăсене вĕренме пуçланă. Математикăпа тата физикăпа пĕрле вĕренмелли программăсене хатĕрлеççĕ.
Турхан Кузьма Сергеевич
Ĕçĕсем
Çавăн пекех Н. Гоголь, К. Симонов, С. Григорьев тата ыттисен ĕçĕсене чăвашла куçарнă.
Карл тата Франц ячĕллĕ Грац университечĕ
Кун-çулĕ
Университет Европа университечĕсен ассоциацине — Утрехт эрешне — кĕрет.
Турхан Кузьма Сергеевич
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Юпан 8-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1915 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 29-мĕшĕнче вилнисем Категори:1988 çулта вилнисем
Карл тата Франц ячĕллĕ Грац университечĕ
Каçăсем
Категори:Австри университечĕсем Категори:Грац
Лимфа
Ли́мфа (от lympha — таса шыв, нӳрĕк) — Сыпăнтару тĕртĕмĕн тĕсĕ.
Функцисем
Лимфăн функцийĕ — белоксене, шыва, тăвасене, токсинсемпе метаболитсене тĕртĕмсенчен юна тавăрасси.
Каçăсем
Категори:Лимфа системи Категори:Биологи шĕвекĕсем Категори:Сыпăнтару тĕртĕмĕсем
Вăрманхĕрри Чурачăк
Вăрманхĕрри Чурачăк, — Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи ял.
Истори
Малтан Пăва уесне кĕнĕ. Кайран, 1920 çулхи утă уйăхĕн 31 хыççăн Çĕрпӳ уесне, 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхарта ял Мăрат вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççан ял Йĕпреç районне, 1939 çулхи нарăс уйăхĕн 22 хыççан Комсомольски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççан каллех Канаш районне, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн Комсомольски районне кĕнĕ.
Паллă çыннисем
Категори:Чăваш Енри Комсомольски районĕн ялĕсем
Мамошинка
Мамошинка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Молома юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Агамемнон элчисем Ахиллес чатăрĕнче
Агамемнон элчисем Ахиллес чатăрĕнче (Achille recevant les envoyés d'Agamemnon) — Жан Огюст Доминик Энгр çу-ӳнер хайлавĕ, 1801-мĕш çулта Рим парнине илме тивĕçнĕ, ку Энгра тăватă çуллăха Римри Франци Академине кайма май панă.
Халĕ вăл Парижри Наци илемлĕ ӳнерĕн аслă шкулĕнче упранать. Ӳнер ĕçĕ Гомерăн Илиадинче çутатса панă Троян вăрçи вăхăтĕнчи пулăма сăнарлать: эпир Агамемнон паллă паттăрпа килĕшӳне кĕме янă Одиссейа (хĕрлĕ тумли), Аякспа ватă çынпа, — Феникса куратпăр. Ахилл Патроклпа юнашар лирапа вылять.
Энгр «Элчисенче» композицине барельеф пек çĕнĕ классикаллă принципсем тăрăх ăсланă.
Ф. Конисби палăртнă тăрăх, «Элчĕсем» Энгрпа Давида яланлăхах уйăрса янă. Энгр Жак-Луи Давидăн пултарулăх лаçĕнче вĕреннĕ. 1801 çулта Энгр ĕçне, париж Салонĕнче кăтартнăскере, питĕ çӳллĕ сăмахсемпе мухтанă. 1802 çулта Флаксман, ĕçе курсан «ку хальхи франц шкулĕн чи чаплă ĕçĕ» тесе мухтанă. Çав сăмахсем Давида вĕчĕрхентерсе кĕвĕçтернĕ. Вара Давид çине тăнипе Энгр хăйĕн ĕçĕсене Салонта 1806 çулта тин кăтартма пултарайнă. Унсăр пуçне, патшалăх укçа-тенкĕ енчен йывăрлăха лекнĕ пирки Энгрăн Рима кайма пилĕк çула яхăн кĕтме тивнĕ.
Вуламалли
Категори:Ӳкерчĕксем, алфавитпа Категори:Ӳнер
445
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кулан-Игай (юханшыв)
Кулан-Игай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Кăнтăр Африка
thumb|200px|Африка карттинче Кăнтăр Африка çĕршывĕсене уйăрса палăртнă. Кантăр Африка — Африка континенчĕн кăнтăр пайне йышăнакан регион. ООН пайласа кăтартнипе, ăна çак çĕршывсем кĕреççĕ:
Çак пиллĕк çĕршыв Кăнтăр-африка таможньă пĕрлĕхĕ шутĕнче пулаççĕ.
Географи енчен Кăнтăр Африкăна çак патшалăхсем кĕреççĕ:
Хăш чухне Кăнтăр Африка ĕретне çаплах Демократиллĕ Республика Конгона (яланхилле вăл Тĕп Африкăна кĕрет) Танзание (Тухăç Африка) хушаççĕ. Çак çĕршывсем, Комор утравĕсемсĕр пуçне, Кăнтăр Африка çĕршывĕсен аталану пĕрлĕхне (САДК) кĕреççĕ.
Унçăр пуçне, тепĕр чух Кăнтăр Африкăн çурçĕр чиккине Куненепе Замбези юханшывĕсем тытаççĕ: çакăнпа ĕнтĕ региона ООН йĕркипе пиллĕк патшалăхсăр пуçне Зимбабвепе Мозамбикăн кăнтăр пайе кĕнине палăртать.
*
446
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Полоний
Полони — Полони (Polonium), 84 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси [209]; Po тесе паллă тăваççĕ.
Истори
Элемента1898-мĕш çулта Пьерпа и Мария Кюри уран тăпринче тупнă. 1910-мĕш çулта чи малтанхи 0.1 мг уйăрнă. Мария Склодовская-Кюрин тăван çĕршывĕ - Польша (Polonia) халаласа ятне панă.
Фёдорова Зоя Алексеевна
Зо́я Алексе́евна Фёдорова (раштав, 21 1909, Санкт-Петербург — раштав, 11 1981, Мускав) — вырăс совет киноартисчĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ аритисчĕ (1965).
Новобайкиево
Новобайкиево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 39 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452635, ОКАТО кочĕ — 80258830010.
Фёдорова Зоя Алексеевна
Кун-çулĕ
Зоя Фёдорова 1909 çулхи раштав, 21 Петербургра, рабочипе кил хуçайкки çемьинче çуралнă. 1918 çулта çемье Мускава куçать — Зойăн ашшĕне Кремлĕн паспорт хĕсмечĕн пуçлăхĕ пулма чĕннĕ. Çамрăклах хĕрача драмкĕтесре вĕреннĕ, актриса пуласшăн тăрăшнă, анчах та ашшĕпе амăшĕ хистенипе шкул хыççăн Госстрахра ĕçлеме тытăнать.
Полоний
Пахалăхĕсем
Полони — çемçе шурă-кĕмĕл тĕслĕ радиохастар металл. Полони металĕ сывлăшра хăвăрт кислородпа реакцине кĕрет. Полони диоксичĕпе (РоО2)x монооксичĕ РоО пурри паллă. Галогенсемпе çыхăнса тетрагалогенсем пулаççĕ. Йӳçĕксемпе хутшăнсан шупка тĕслĕ катиносем Ро2+ пулаççĕ:
Новобайкиево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Фёдорова Зоя Алексеевна
Кун-çулĕ
1928 çулта Зоя Фёдорова Юрий Завадский ертсе пынă театр училищине вĕренме кĕрет, ăна хупса хурсан вĕренĕве мускав Революци театрĕ çумĕнчи учищĕре тăсать, 1934 çулта вĕренсе тухать. Çав çултах вăл Владимир Раппопорт кинооператора качча тухать, мăшăрĕпе 1939 çулчен пĕрле пурăнать.
Полоний
Пахалăхĕсем
Ро + 2HCl → PoCl2 + Н2↑.
Новобайкиево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Фёдорова Зоя Алексеевна
Кун-çулĕ
Студент чухнех Фёдорова «Встречный» (1932) фильмра вылять, анчах та унăн ролĕ ӳнерĕн юлашки версине кĕмест. Çавăнпа та актрисăн официаллă дебючĕ «Гармонь» (1934) фильм шутланать.
Полоний
Пахалăхĕсем
Ро + Mg + 2HCl → MgCl2 + H2Po,
Фёдорова Зоя Алексеевна
Кун-çулĕ
Пĕтĕм союзри халăх Зоя Фёдоровăна 1936 çулта, «Подруги» фильм хыççăн кăмăллать. 1938 çулта ашшĕне суя элеклесе айăплана пулсан та унăн актриса карьери пăсăлмасть: вăл фильмсенче паллă рольсене вылять, 1942 çулта Сталин парнине «Музыкальная история» тата «Фронтовые подруги» фильмсемшĕн тивĕç пулать.
Царыцино
Цари́цыно — Мускавăн кăнтăр енчи кермен-парк ансамблĕ; Екатерина II арăм-императр хушнипе 1776 çулта никĕсленĕ. 1984 çулта йĕркеленĕ «Царицыно» музей-заповедник балансĕ çинче тытăнса тăрать.
Фёдорова Зоя Алексеевна
Кун-çулĕ
1945 çулта Фёдорова Джексон Тейт американ дипломачĕпе паллашать, 1946 çулхи кăрлач уйăхĕнче вĕсен Виктория хĕрача çуралать (Тейт çак вăхăта СССР-тан тухса каять). Хĕрачине ютçĕр граждăнĕнчен çуратнă хыпара пытарас тесе, актриса васкаса Александр Рязанов композиторпа мăшăрланать.
Полоний
Пахалăхĕсем
Пӳлĕм температуринче вăл шĕвек (−36,1рен 35,3 °C таран)
Фёдорова Зоя Алексеевна
Кун-çулĕ
Апла пулин те 1946 çулăн вĕçĕнче ăна ареслеççĕ те тепĕр çултан тĕрмене 25 çуллăха шпионаж статьяпа хупаççĕ. Ирĕке 1955 çулта çеç тухать, после начала массовой реабилитации осужденных по политическим статьям, и практически сразу вернулась в кино. 60-мĕш тата 70-мĕш çулсенче кинора ĕçлет, ытларах характер ролĕсене сăнарлать.
Царыцино
Ку историллĕ пулса тăнă, Царицыно Хĕвелтухăç Бирюлёво, Кăнтăр Орехово-Борисово тата Çурçĕр Орехово-Борисово районсем хушшинче вырнаçнă «Царицыно» уйрăмах сыхлавлă çутçанталăк территорин (УСÇТ) чи паллă тата хăтлă та тирпейлĕ пайĕ.
Фёдорова Зоя Алексеевна
Кун-çулĕ
1976 çулта актрисăна АПШ-на çитме ирĕк параççĕ, унта вăл Джексон Тейтпа тĕл пулать. Тейт 1978 çулта çĕре кĕрсен вăл икĕ хутчен те Америкăна хĕрĕ патне (1975 çулта эмиграцие кайнă) хăнана каять, кайран унта яланлăхах куçса кайма документсене хатĕрлеме тытăнать.
Царыцино
Царицыно кермен-парк ансамблĕ вырнаçнă 100 гектар ытла лаптăк çĕр сăртлă-çырмаллă, малтан кунта Кантемир кнеçесен кил йăви пулнă, вăл унăн хăш-пĕр палли курăнать. Парк ансамблĕн территорине çурçĕр-хĕвелтухăçран тата кăнтăр енчен икĕ тарăн çырмапа, хĕвеланăç енчен — Царицыно пĕвисемпе, хĕвелтухăç енчен — оранжерейă комплексĕпе чаракланать.
Полоний
Полони изотопĕсем
206 çул пуçламăш тĕлне полонин 188тан 220 таран масса числоллă 33 изотоп пурри паллă. Унсăр пуçне 100 метастабиллă изотоп пуррине пĕлĕççĕ. Чи нумай пурăнакан изотопĕсен 209Po тата 208Po çурма аркану тапхăрĕ -  102 тата 2,9 çул. Уранпа тори кил-йышĕсене кĕрекен изотопĕсен хăйсен ячĕсем пур, хальхи вăхăтра вĕсене кивелнĕ тесе шутлаççĕ.
Царыцино
Царицыно «вырăс готики» (псевдоготика) ятлă архитектурăн палăкĕ шутланать; император резиденцине тăвас ĕç-пуçра 20 çул хушши çав вăхăтри икĕ чаплă архитектор — Василий Баженов тата Матвей Казаков вăй хунă. Царицыно — XVIII ĕмĕрти Европăри чи пысăк псевдоготика çурт-йĕр тата çак стильпе ăсталанă пĕртен-пĕр кермен комплексĕ. Кермен-парк ансамблĕн уйрăмлăхĕ вырăс çурт ăсталăхĕнче çĕнĕ тĕл пуçарать: малтанхи Раççей империн тĕрле çĕрĕсенче XVIII ĕмĕрĕн вĕçĕнче тата XIX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Царицино илемĕн сĕмĕпе чылай кермен туса лартнă.
Фёдорова Зоя Алексеевна
Кун-çулĕ
1981 çулхи раштав, 11 14.00 вăхăт иртсен, Зоя Фёдоровăна хăйĕн виçĕ пӳлĕмлĕ хваттерĕнче(№ 243, çурт 4/2, Кутузов проспекчĕ.) ĕнсерен пăшалпа персе вĕлереççĕ.
Царыцино
Царицыно ансамбльне хайласа хăйне манса кайсах ĕçленĕ чаплă тата урăх ăстасем пек мар çурт ăстишĕн В. И. Баженовшăн çак ĕç-пуç пурнăçри йывăр инкек-хуйхи пулса тухать.
Фёдорова Зоя Алексеевна
Кун-çулĕ
Киревсĕр ĕçе халĕ те йĕрлесе уçман. Пĕр версипе, актриса КГБ вăрттăн опрецисене хутшăннă, тепĕр версипе, вăл çӳллĕ вырăнта ĕçлекен совет чиновникĕсен тăванĕсенчен тытăнса тăнă «ахах-мерчен вăрă-хурахĕсемпе», çыхăннă пулнă, ахах-мерчене тата антиквариата сутса мул пухнă ĕç-пуçа кĕрсе кайна, имĕш.
Царыцино
Кермен комплексĕпе пĕрлех никĕс янă пейзаж паркĕ Раççейри чи малтанхи петербург кермен-парк ансамблĕсен пуçне, пейзаж паркĕсенчен пĕри пулать.
Полоний
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Çурма металсем Категори:Радиохастар элементсем
Царыцино
Царицынăн малтанхи вырăнĕ
Царицыно ята куçнă вырăн малтан, XVI ĕмĕрĕн вĕçĕнче патша арăмĕ Иринăн, Борис Годунов йăмăкĕн тăван енĕ пулнă, кунта Богородское чиркӳллĕ ял ларнă пулнă. Ӗлĕкхи çурт-йĕр пирки пĕлтерекен документсем упранса юлман, çапах та 1982 çулта археологи ĕçĕсене ирттернĕ чухне Тури Царицыно пĕви патнелле пыракан пандус пусмин юлашкине тупнă, вара çак ĕлĕххи пусма Годуновсен кил йăви е сунар карти шутĕнче пулнă теме те юрать. Смутное время тапхăрта Ирина Годуновăн çурт-йĕрне пĕтернĕ, çак çĕр пушанса кайнă, анчах та Годуновсем хуçаланнă чухнехи пĕвесем кăна юлнă.
1633 çулта Хура Пылчăк (Чёрная Грязь) пуш вырăна (Богородское çапла ята куçнă) Стрешнев  боярсем, Романов  ăрăвĕн пĕрремĕш патшин Михаил Фёдоровичăн арăмĕн тăванĕсем ярса илнĕ. 1684 çулта Иван Фёдорович Стрешнев пуяр Хура Пылчăк яла хăйĕн мăнукне, Алексей Васильевич Голицына (Василий Голицын кнеçĕн ывăлне, патша хĕрĕн Софьйăн фаворитне) парнеленĕ.
Царицыно Аслă Екатерина тапхăрĕнче
1775 çулхи çуркунне Екатерина II арăм император, Коломенскирен уçăлса çӳренĕ май Хура Пылчăк (Чёрная Грязь) çĕрĕпе ярăнса пынă чухне çак вырăнти илемлĕхе питĕ килĕштернĕ те пĕр тăхтамасăрах çак çĕре Сергей Дмитриевич Кантемиртан сутăн туяннă. Сутă хутне ал пусса çирĕплетнĕ; арăм императр кил йăвишĕн 25 000 тенкĕ тӳленĕ — кнеç 20 000 çырлахма пултарнă, имĕш.
Çырма урлă пысăк кĕпер
...
Фигурăллă кĕпер
......
Кавалери корпусĕсем
....
Çăкăр çурчĕ (Апат-çимĕç корпусĕ)
....
Пысăк кермен
....
Арка-галерея
...
Кĕçĕн (Çурмациркульлĕ) кермен тата сăртлă пирамида
....
Вăтам кермен (Опера çурчĕ)
...
Фигурăллă (Иçĕм çырли) хапха
...
Оранжерейă кĕперĕ тата Оранжерейăсем
....
Баженовăн пурнăçа кĕртмен тата çухатнă çурт-йĕрĕ
...
Царицыно пейзаж паркĕ
....
Ибрагимово (Кармаскали районĕ)
Ибрагимово  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 419 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453015, ОКАТО кочĕ — 80235855006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Дивидент çыравĕ
Категори:Статистика
Айтуган (Çтерлĕпуç районĕ)
Айтуган  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 306 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453192, ОКАТО кочĕ — 80248870002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Полянсем
Вырнаçни
Авалхи çулçырăвĕсенчи хыпарсемпе тата археологи тĕпчевĕсемпе, христиан тапхăрĕччен полянсен çĕрĕ Тăнăвар, Роç тата Ирпень юханшывсем бассейнĕнче пулнă; анăçра древлянсен çĕрне, çурçĕр-анăçĕнче — дреговичсен кăнтăр енчи çĕрне, кăнтăр-анăçĕнче — тиверсем патне, кăнтăрта — уличсем патне çитнĕ, тухăç енче северянсемпе чикĕ тытнă.
Полянсен çĕрĕн центрĕ Киев пулнă; урăх пурăнан вырăнсем — Чăваш-хула, Витичев (халĕ Витачов), на Ирпень çинчи Белгород (халĕ Белогородка ч. ял), Звенигород, Треполь (халĕ Триполье ч. ялĕ), Василев (халĕ Васильков) тата ыттисем.
Литература
Категори:Тухăç славян йăхĕсем Категори:Авалхи вырăс йăхĕсем
Аслă Пинер
Аслă Пинер, — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял. Кунта халĕ ял Аслă Пинер ял канашĕ вырнаçнă.
Истори
1927 çулчен Çĕрпӳ уесĕн Энĕшпуç вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрмар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
447
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Энтриел ял тăрăхĕ
Энтриел ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Йĕпреç районĕн ял тăрăхĕ.
Телефон: +7(83538)2-42-12.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Алексеев Вячеслав Александрович.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — çын.
Ял тӑрӑхӗ Кăшмас, Энтриел, Кушакпуç, Кĕçĕн Патăрьел, Çĕрпел ялĕсенчен тăрать.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ял тăрăхĕсем
Ценз
Ценз, — Авалхи Римра иртерекен перепись. Ку переписьре пурăнакан халăхăн пурлăхне кăтартнă. Ценза Сервий Туллий (пирĕн эрăчен VI ĕмĕр) патша шутласа кăларнă теççĕ. Вăл пĕтĕм халăха пурлăх енĕпе 5 пая пайлама пуçланă.
Ценза кашни 5 çул урлă иртернĕ. Вĕсене малтан патша иртернĕ, кайран — консулсем, пирĕн эрăчен 443 çултанпа — цензорсем, императорсен эпохинче вара императорсем.
Категори:Статистика Категори:Авалхи Рим
Остеофит
Остеофитсем ӳссе пынă çем куçма йывăрланать, сыпăсем ыратаççĕ.
Каçăсем
Категори:Ортопеди
Бурят чĕлхи
Бурят чĕлхи (буряад хэлэн) — бурятсен татат монгол ушкăнĕн хăшпĕр халăхĕсен чĕлхи. Бурят республикин патшалĕх чĕлхисенчен пĕри (вырăс чĕлхипе пĕрле).
Сăмахсарсем
Пĕрремĕш пысăк сăмахсара РĂА ÇУ монголоведени, буддологи тата тибетологи институчĕн ĕçтешĕ Константином Михайлович Черемисов хатĕрленĕ. Редакторĕ Ц.Б. Цыдендамбаев.
Каçăсем
*
Атайкасси (пĕлтерĕшĕсем)
Атайкасси, — Чăваш Енри темиçе ял ячĕ.
Антанта
right|thumb|300 px|[[1914 çулти вырăс плакачĕ]]thumb|300px|[[1917 çулти вырăс плакачĕ]] Антанта (entente — килĕшӳ) — Англи, Франци тата Раççей патшалăхĕсен вăрçă-полтитика блокĕ ,
Кортезе
Кортезе - итальян шурă иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Антанта
Пур кун-çул
Çак татăçусем Антанта никĕсне çирĕплетнĕ.
Каçăсем
Категори:Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи Категори:Вăрçă-политика блокĕсем
Ententemagterne
Пĕтĕм Раççейри пурăнан халăха 2002 çулта çырни
Пĕтĕм Раççейри халăха 2002 çулта çырни юпа уйăхĕн 9-пе 16-чен иртнĕ. Çыравра Раççей патшалăх гражданĕсем, тата ют çĕрсенче пурăнакансем те хутшăннă. ПНО виçисемпе, халăх çыравне кашни 10 çул хушшинчен иртермелле. Унченхи çыравне 1989 çулхи кăрлач уйăхĕнче ирттернĕ пулнă. Çав çырав хыççăн нумай вăхăт иртни — çырав ĕçне пурнăçламалли сăлтавĕсенчен пĕри пулнă.
Пĕрлехи хыпарсем
Çыравра кашни çын хăй пурăннă çулĕсем, мăшăрланни, чĕлхесене пĕлни, хăйне хăш халăх шутне кĕртни, пĕлӳ-вĕренӳ çинчен хуравланă. Хăшĕсем çавăн пекех хăйĕн пурлăхĕ çинчен каласа панă.
Чăвашсем Раççейре
2002 çулхи çыравĕпе Раççейре 1,637 млн. чăваш пурăннă. Вĕсенчен 889,5 пин çын Чăваш Енре, 117, 3 пин Пушкăрт Республикинче, 126,5 пин Тутарстанра, 111,3 пин Чĕмпĕр облаçĕнче, 101,3 пин Самар облаçĕнче, 15,9 пин Сарăту облаçĕнче пурăннă.
Каçăсем
Категори:Раççейри пурăнан халăх Категори:Раççей 1991 çулĕ хыççăн Категори:Раççей Федерацинчи пурăнан халăха çырнисем Категори:Раççейри 2002 çул Категори:Статистика
Тобол
Тобол:
Джон Куинси Адамс
thumb|Джеймс Монро, Д.К.Байнгхэм ĕçĕ Джон Куинси Адамс (John Quincy Adams; Брэйнтри, Массачусетс-Бэй провинци Утă, 11 1767 - Вашингтон Нарăс, 28 1848) — американ политика тата патшалăх ĕçченĕ, АПШ-сен улттăмĕш президенчĕ (1825-1829) тата АПШ-н Раççейри пĕрремĕш официаллă элчи (1809-1814); АПШ-н иккĕмĕш президенчĕн Джон Адамсăн аслă ывăлĕ.
Паданга
Паданга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сылтăм çыранĕпе 149 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Джон Куинси Адамс
Вуламалли
Категори:АПШ президенчĕсем Категори:Президентсен шучĕсем Категори:Америка ертӳçисен шучĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Паданга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Шӳрпе
Шӳрпе, — чăвашсем выльăх-чĕрлĕх пуссан пĕçерекен апат. Шĕвĕрех (çăра мар) тата какай та янă яшка. Какайсăр пĕçернĕ яшкана шÿрпе темеççĕ. Субпродуктсенчен (аш-какай субпродукчĕсенчен) хатĕрленĕ шÿрпе чăвашсен нацилле апат-çимĕçĕ шутланать, ăна вара ятарласа какай шÿрпи тесе палăртаççĕ. Чăн-чăн какайран (субпродуктсенчен мар) пĕçернĕ яшкана, ахăртнех, урăхларах каламалла.
Каçăсем
Категори:Уйгур апат-çимĕçĕ Категори:Узбек апат-çимĕçĕ Категори:Турккă апат-çимĕçĕ Категори:Тутар апат-çимĕçĕ Категори:Тухăç апат-çимĕçĕ Категори:Яшкасем Категори:Сурăх какай апачĕ
Голиченков Пётр Иванович
Голиченков Пётр Иванович — (12.07.1921-28.07.1976), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 06. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Ленинград фрончĕн 8-мĕш çарĕнСССР шалти ĕçсен халăх комиссариачĕн çарĕсен 1-мĕш перевçĕсен дивизин уйрăм разведка ротин снайперĕ, красноармеец.
Оз çĕршывĕ (пĕлтерĕшсем)
Оз çĕршывĕ:
Cessna Citation Mustang
Cessna 510 Citation Mustang — ĕçлĕх авиаци самолёчĕ.
Каçăсем
Категори:АПШ самолёчĕсем Категори:Бизнес класс самолёчĕсем
Ишекри тăван ен тĕпчев халăх музейĕ
thumb|300px|Музей çурчĕ Ишек халăх краеведени музейĕ, — Чăваш Енĕн Шупашкар районĕнчи Ишек ялĕнче вырнаçнă музей.
Кун-çулĕ
Музей икĕ хутлă çурта йышăнать. Музей çуртне Костин купса лартнă. Ялта пысăк чиркӳ пулнă май хăнасем питĕ нумай килсе çӳренĕ. Çак çурта вара Костин купса вĕсене хăналама тата каç выртмашкăн купаласа лартнă. Пĕрремĕш хутĕнче чайнăй пулнă, унта хăнасене чейпе хăналанă. Иккĕмĕш хутĕнче хăнасем каннă, каç выртмашкăн юлнă.
thumb|300px|Музей йĕри-тавра лартнă хурăнсен аллейи 1943 çулта ку çуртра ачасен çуртне йĕркеленĕ. Унта вара Ленинградран блокада ачисене илсе килнĕ. Ачасен çурчĕ 1948 çулчен ĕçленĕ. 1983 çулта ача çуртĕнче ӳснĕ ачасем кунта килсе музей йĕри-тавра хурăнсем лартнă. Вăл хурăнсем халĕ те ӳсеççĕ.
Музейе уçма нумай ятлă-сумлă çынсем килнĕ: Чăваш АССРĕн КПСС облкомĕн пĕрремĕш секретарĕ И.П. Прокопьев, Раççей халăх ӳнерçи В.И. Мешков, тата ыттисем.
448
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ишекри тăван ен тĕпчев халăх музейĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен музейĕсем
Кулетка (юханшыв)
Кулетка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Психофизика
Психофизика — объектăн виçмелли физикăллă процесӗсем тата субъект енчен туйса илнисем пӗр-пӗринпе хутшӑннине тӗпчекен психологи облаçĕ.
Психофизика никĕсне XIX ĕмĕрте Густав Теодор Фехнер тата Эрнст Генрих Вебер нимĕç тĕпчевçисем хунă.
Истори
Фехнер тулаш тата шалти психофизика ăнлавсем хушшинчи уйрăмлăхсене палăртнă. Тулаш психофизика йĕкĕлтешсемпе туйăмсен органĕсем хушшинчи çыхăнăвне тĕпчет пулсан, шалти психофизика нейрон процесĕсемпе хумханса илнисем хушшинчи çыхăнусемпе тăрмашать.
Психофизика ăслăхĕнче чи кирлĕ проблема физиологи туйăмлавĕн абсолютлă чаракĕн капне тĕпчесси шутланать.
Каçăсем
* Категори:Психологи уйрăмĕсем
Чиркова-Лозовая Светлана Михайловна
Чиркова-Лозовая Светлана Михайловна (1945 çулхи чӳк уйăхĕн 5-мĕшĕ, Тупнер ялĕ, Çĕрпӳ районĕ, Чăваш АССР çур.)- чăвашран тухнă паллă совет тата эстон спортсменĕ, рапирист, икĕ хут Олимп чемпионĕ, СССР тава тивĕçлĕ спорт ăсти.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1950-мĕш çулта амăшĕпе пĕрле Эстоние, Таллин хулине куçса кайнă. Чăвашла çеç калаçма пултарнипе шкула пĕр çул каярах кайнă. 7-мĕш классра фехтовани секцине çӳреме тытăннă. 1967-мĕш çулта Эстони чемпионĕ ятне тивĕçнĕ, каярах тата 6 хутчен çак ята çирĕплетнĕ. 1977-мĕш çултанпа тренер пулса ĕçлет. Икĕ ывăлĕ те (Эдуард Бер (1975) тата Кирилл Лозовой) фехтованипе енĕпе аталанаççĕ.
Вĕренӳ
Таллинри педагогика институчĕ - 1973.
Тапканчăпуç
Новопетровка  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 51 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452635, ОКАТО кочĕ — 80258830011.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
449
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шуршăл
Шуршăл, Šuršăl — Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял. Çавал хĕрринче вырнаçнă. Ялта вăтам шкул, çыхăну уйрăмĕ, сбербанк уйрăмĕ, пĕтĕмĕшле пракиткăллă врач офисĕ, ача сачĕ, ветеринари участокĕ, А.Г. Николаева космонавта асăнакан комплекс, чиркӳ, лавкасем пур.
Геральдика
Шуршăлăн хăйĕн гербĕпе ялавĕ пур. 2007 çулта ăна çĕр-шывăн герольмейстерĕ Г.В.Вилинбахов йышăннă.
Шуршал ялĕ XX ĕмĕрте
1917 çултанпа 1927 çулчен Шупашкар уесĕн Шемшер вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн пуçласа хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. .
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Мехико
right|thumb|250px|Мехико тĕп варринчи Пăхăнманлăх юпи. Ме́хико (Ciudad de México) — Мексикăн тĕп хули.
Хула историйĕ
right|thumb|250px|Кафедраллă соборĕ (Catedral Metropolitana). 1900 çул. thumb|Мехико [[1628 çулта.]]
Казанов Аркадий Петрович
РФ ÇП пайташĕ (1994). Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1982), РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1988), Республикăри журналистсен С.В. Эльгер ячĕллĕ премин лауреачĕ (1993).
Пурнăçĕ
1932 çулхи çурла уйăхĕн 27, Чăваш АССР Вăрмар районĕнчи Аслă Пинер ялĕнче çуралнă.
Мехико
Этеплĕхĕ
left|thumb|250px|Мехико хулин хальхи ӳнерлĕх музейĕ.
Казанов Аркадий Петрович
Пурнăçĕ
Чăваш педагогика институчĕнче, Ленинградри партин аслă шкулĕнче вĕреннĕ.
Вăрмар район хаçачĕн редакциĕн ял-хуçалăх уйрăмĕн ертӳçи, «Коммунизм ялавĕ» хаçатăн реакторĕ пулса ĕçленĕ. Хыпар хаçатăн тĕп редакторĕ вырăнĕнче тăрăшнă.
Мехико
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Америка патшалăхĕсен тĕп хулисем Категори:Мегаполиссем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Казанов Аркадий Петрович
Ӗçĕсем
Унăн ĕçĕсем çак калавсемпе хайлав пуххисенче пичетленнĕ:
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:XXI ĕмĕрти Раççей сăвăçисем Категори:XXI ĕмĕрти Раççей çыравçисем Категори:Чăваш патшалăх педагогика университетĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Пайăр çынсем:Вăрмар районĕ Категори:Хаçат редакторĕсем
450
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кызыл-Яр (Çтерлĕпуç районĕ)
Кызыл-Яр  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 94 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453192, ОКАТО кочĕ — 80248870003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Çĕрпӳел (Йĕпреç районĕ)
Çĕрпӳел — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 219 çын, çав шутра 110 арçын, 109 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Манси чĕлхи
манси челхи-манси халахен
Маромица
Маромица — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Молома юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Просекко
Просекко ( Prosecco ) - итальян шурă иçĕм сорчĕ. 2010 çултанпа Просекко çĕнĕ - Глера ( Glera ) — ятпа паллă. thumb|right|180px|Просекко кĕленчи
Сарăлни
Просекко Венето облаçĕнче анлăн сарăлнă. Пĕчĕк лаптăкĕсем Аргентинăра, Австралире, Бразилире тата Румынире пур.
Каçăсем
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Палуй
Палуй — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 61 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Микиш Павăлĕ
Микиш Павăлĕ (чăн ячĕ Крысин Павел Афиногенович), — прозаик. 1923 çулхи кăрлачăн 25 Муркаш районĕнчи Пăсăрман ялĕнче çуралнă.
1996 çултанпа Чăваш Енĕн çыравçисен перлешĕвĕнче тăрать. 1983 çулта Чăваш АССРĕн тава тивĕçле культура ĕçченĕ ятне тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ
Сĕнтервăррири çĕр йĕркелекен техникумра, Хусанти юридици институчĕнче вĕреннĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
«Коммунизм ялавĕ» хаçатăн редактор çумĕ, Гостелерадио комитечĕнпредседателĕ пулса ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Пичетленсе тухнă кулăш кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем
Ехремкасси вăтам шкулĕ
Ехремкасси вăтам шкулĕ, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Ехремкасси ялĕнче вырнаçнă шкул.
Кун-çулĕ
Шкула 1971 çулта уçнă. Икĕ хутлă шкул çуртне «Правда» колхоз укçипе хăпартнă. Шкула 1967 çулта хăпартма пуçланă. Вăл вăхăтри колхоз председателĕ Шлябин Сергей Александрович питĕ нумай вăй хунă.
Пĕрремĕш шкул директорĕ Михайлов Валерий Михайлович пулнă.
1995 çулта колхоз парнеленĕ çуртра шкул çумĕнче «Шевле» ача-пăча садне уçнă. Çав çуртрах халĕ ӳнер шкулĕ вырнаçнă.
2003 çулта шкула газпа ăшăтма пуçланă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Элĕк районĕн шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Кулуш (Кармаскали районĕ)
Кулуш — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 458 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453015, ОКАТО кочĕ — 80235855007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Мартыновка (юханшыв)
Мартыновка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 90 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Сенсо
thumb|right|150px|Сенсо Сенсо ( Cinsault ) - француз хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Сенсо йышăнă лаптăкĕ кашни çултан чакса пырать.1990 çулта 45 000 га Сенсо йышăнă.2007 çулта - яхăн 28 000 га :
Гибридсем
Чи паллă Сенсо гибричĕ - Пинотаж ( Pinotage ) : Сенсо х Пинă Нуар.Кăнтăр Африкара анлăн сарăлнă сорчĕ ( 4 000 га ытла ).
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Нижнеибраево
Нижнеибраево — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 245 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453192, ОКАТО кочĕ — 80248870004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
451
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Архип Абагинский
Архип Абагинский (суя ят, чăн ячĕ Кудрин Архип Георгиевич), — совет тапхăрĕнчи якут сăвăçи. 1907 çулхи кăрлачăн 7-мĕшĕнче Якутин Олёкминск районĕнчи Абага ялĕнче çуралнă. 1960 çулхи авăн уйăхен 22-мешĕнче Якутскра вилнĕ.
Кун-çулĕ
1930-1932 çулсенче Иркутскри педагогика институтĕнче вĕреннĕ. 1941-1945 çулсенче Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. Вăрçă иртнĕ çулсенче «Запад и Восток» (Анăçпа Тухăç) сăвăсен ярăмне пичетленĕ.
Ĕçĕсем
Ĕçĕсем 1927 çултанпа пичетленме пуçланă. Чи пĕрремĕш сăвăсен кĕнеки «Стихи и песни» (Сăвăсемпе юрăсем, 1927) ятлă пулнă. Каярахпа «Шаг за шагом» (Утăм хыççăн утăм, 1931), «От победы к победе» (Çĕнтерӳрен çĕнтерĕве, 1939), «Земля родная» (Тăван çĕр, 1950) тата ытти сăвă пуххисем кун çути курнă.
1933 çулта вăл «Шанхай» поэмине çырса кăларнă. Поэминче вара китай çыннисем хăйсен ирĕклĕхĕшĕн кĕрешнине сăнласа кăтартнă.
Категори:Якут сăвăçисем
Ниппур
Ниппур (халĕ Ниффер, е Нуффар, Ирак) — Кăнтăр Икшывхушшинче (хальхи Ирак çĕрĕ) пулнă авалхи шумерсен таса хули. Ниппурта шумерсен тĕп туррин —Энлилĕн — храмĕ пулнă. Пирĕн эрăччен XVIII ĕмĕрте Ниппур Вавилон патшалăхĕн айне пулать, каярах ăна шал автономине тивĕçтереççĕ.
Пирĕн эрăччен XVIII ĕмĕрте Ниппура вавилонсем çĕнтерсе илеççĕ, каярах шалти автономи тытăмĕллĕ пурăнать.
Археологи ĕçĕсем
Археологсем пирĕн эрăччен 3-мĕш — 1-мĕш пинçуллăхри çурт йĕрĕсене, кулленхи пурнăç япалисене, савăл çырулăхĕн таблицисене (шкул архивĕ, пулас) тупнă.
Çав. пекех
Категори:Шумер хулисем Категори:Çухалнă хуласем Категори:Авалхи халăхсем Категори:Авалхи тĕнче Категори:Истори
Урук
Ном тытăмлăхĕ
Урук хули пĕрлешсе кайнă Э-Ана, Урук тата Кулаба пурăну вырăнĕсенчен пуçланса кайнă. Урукăн пĕрлех туррисем Ан тата Инанна пулнă. Çан ном шутнех каярах Евфратпа Итурунгалей пĕрлешнĕ çĕрте никĕс хунă Ларса (Ларса[м], халĕ Сенгере) хули (Ларсăн пĕрлĕх тури — Уту), Куталлу (халĕ Телль-Сыфр) хули, çаплах Икшывхушин авал хули — Бад-Тибира («Пăхăрсен карманĕ») те хутшăннă.
Пирĕн эрăччен XXVI ĕмĕрте, Гильгамешран пуçласа, Урук тăрăмĕсем Кăнтăр Икшывхушшинче хуçа пулнă. Анчах та пирĕн эрăччен XXV ĕмĕрĕ тĕлнелле вĕсем мăнаçĕ-хăвачĕ Ур хулине куçать.
Çав. пекехр
Категори:Шумер хулисем Категори:Çухалнă хуласем
Шумер-аккад халаплăхĕ
мини|Шумер-аккад туррисен генеалоги йывӑҫӗ мини|Мардук-апла-иддина I-мӗшӗн кудурру (чикӗ) турӑсене пӗлтерекен паллӑсемпе : 1 — Син, 2 — Иштар, 3 — Шамаш, 4 — Ану, 5 — Энлиль, 6 — Эа, 7 — Нинкарраг (Гула), 8 — Ишхара, 9 — Нергал, 10 — Забаба, 11 — Набу, 12 — Нинурта, 13 — Нуску, 14 — Адад, 15 — Мардук, 16 — Бау, 17 — Шукамуна (касситское божество), 18 — Иштаран.
Икшывхушши халаплăхĕ — Мессопотамири авалхи çĕршывсен (Аккад, Ассири, Вавилон, Шумер, Элам) халаплăхĕ.
Шумер-аккад халаплăхĕ — пирĕн эрăччен IV – II пин çуллăхсенчи Икшывхушшинчи паллă цивилизацисен чи авалхи халаплăхĕ.
Хуррит халаплăхĕ — пирĕн эрăччен III-II пин çул каялла Çурçĕр Икшывхушшинчи халăхсен халаплăхĕ.
Вавилон халаплăхĕ — XX-VI ĕмĕрĕсенче Икшывхушшин кăнтăрĕнче вырнаçнă Вавилон патшалăхĕн халаплăхĕ, ассири халаплăхĕн сĕмĕ те пулнă.
А
Абзу, Абу, Адад, Адапа, Ала (халăплăх), Алад, Алалу, Аманки, Ан, Ангаль, Анзуд, Ану, Ануннаки, Аншар, Апсу, Асаг, Асаллухи, Ашакку, Ашимбабар, Ашнан, Аштаби, Ашшур,Ассур.
Б
Бау, Баба (халаплăх), Белатекалим, Бунене, Бэл.
Г
Галатур, Галла, Гатумдуг, Гештинана, Гибил, Гирра, Гильгамеш, Гир, Гула.
З
Забаба, Зиккурат.
И
Игиги, Имдугуд, Инанна, Исимуд, Ишкур, Иштар, Анунит, Нана, Ишум.
К
Кабта, Кулла, Калкала, Ки, Кингалудда, Кингу, Кубаба, Кугар, Кужух, Кулулу, Кумарби, Кур,
Л
Лабассу, Лаббу, Ламассу, Лама, Ламашту, Ламму, Лахму, Лахаму, Лахар, Лилит, Лугальбанда, Лукур.
М
Мамету, Мардук, Марту, Мах, Ме, Муллиль, Мумму, Мушдамма, Мушхуш.
Т
Таммуз (халаплăх), Тиамат, Тильмун.
У
Удуг, Улликумми, Упеллури, Ута, Утнапештим, Утнапишти, Утту, Уту, Шамаш, Утукку.
Х
Хайа, Хебат, Хедамму, Хув
Ц
Царпаниту, Сарпанита
Ш
Шамаш, Шанирда, Шар (халаплăх), Шаушка, Шавушка, Шеду, Шерри, Шимиге.
Каçăсем
Категори:Шумер-аккад халаплăхĕ Категори:Мифологи
Киш
Киш — Икшывхушши (Ирак) çĕрĕнчи, Вавилонран çурçĕр-тухăç еннелле18 çухрăмри авалхи хула.
Истори
Киша (хальхи Телль-Ухаймир) П. эрч. 4-мĕш пинçуллăх вӗҫӗнче, пирĕн эрăччен IV пинçуллăхăн пуçламăшĕнче унчен пулнă пурăну вырăнĕсенче никĕсленĕ.
Киш хулин пĕрлĕх турри Забаба шутланнă. Киш номĕ шутне каярах никĕсленĕ Хурсанг-калама («Вăрманлă ту çĕр-шывĕ») хули те кĕнĕ.
Пирĕн эрăччен XXVIII ĕмĕрте шумер йăхĕсен пĕрремĕш пĕрлĕхĕн тĕпĕ пулнă. Малтанхи ăру тапхăрĕн пуçламăшĕнче Киш хулине халăплă I-мĕш ăрăвĕ тытса тăнă («Патша шучĕсем» хут çинче). Кишăн тăрăмĕсем пĕрремĕш «лугаль» («мăн çын») титульне йышăнса çӳренĕ, пулас, каярах вăл «патша» палăртăвĕ пулса тăрать. Вĕсем юнашар номсене, çĕршывăн кăнтăр çĕрĕсене тарин, хăйсен çар хӳтĕлĕвне кĕртесшĕн кĕрешнĕ. Кайранпа «Киш лугалĕ» палăрту «патша-гегемонĕ» тенĕ, вăл уйрăм номсенчен çӳлти шайра тăраканни пулнă.
Малтан Кишăн I-мĕш ăру тăрăмĕсен шучĕсем Этанаран пынă. Кайран Киш тăрăмĕсен (Этана умне) вырăнти семит çарпуçĕсемпе тотемĕсен ячĕсене çырса хунă, анчах вĕсен хăйсен тымарĕпе, «патшасен» шутне кĕме чапĕ пулман. Пур киш шучĕсенче — Этана хыççăн та, умĕн те – патша тытăмлăхĕн çулĕсене питĕ нумайлатса тĕрĕс мар çырнă.
Пирĕн эрăччен XXVI ĕмĕрччен Киш тăрăмĕсем Çурçĕр Икшывхушшинче чи мăнаçлăхли шутланнă.
Пирĕн эрăччен XXIV ĕмĕрте Киш хулине шумер патши Лугальзаггиси ишĕлтерет, çакăн хыççăн тӳрех аккад патши Саргон ăна юсаса лартать. Малашнелле Киш хăй тĕллĕн тытăнса пуранаймасть, Вавилон калăплă çĕрĕн тĕпĕ пулса тăрать, каярах Ахеменидсен, Парфян патшалăхĕн, Ахеменидсен тăрăмĕнче, Парфян патшалăх шутĕнче тата Сасанидсен пăхăнăвĕнче пулнă.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Шумер хулисем Категори:Çухалнă хуласем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Шумер
Тĕп конструктор (фильм)
«Тĕп констру́ктор» (Главный конструктор) — книги Яков Резникăн «Сотворение брони» кĕнекен сюжечĕпе ӳнерленĕ Владимир Семаков режиссёрăн илемлĕ фильмĕ.
Натрий
Натри — хими элеменчĕ, периодикăллă системăри атом номерĕ 11, Na' (Natrium) символпа палăртаççĕ, çемçе сĕлтĕ металлĕ, кĕмĕл тĕслĕ шурăскер. CAS-номер: 7440-23-5.
Физика пахалăхĕсем
thumb|left|200px|Çулăм тăрăх натри паллани — çутă-[[сарă тĕслĕ спектăрти натрин D-йĕрĕ. дублет 588,9950 тата 589,5924 нм.]] Натри — шурă кĕмĕл тĕслĕ металл, çӳхе сийсенче хĕрлĕ-кăвак тĕслĕрех, çемçе, çĕçĕпе касăлать. Каснă хыççăнах йăлтăртать.
Хими пахалăхĕсем
Сĕлтĕ метал, сывлăшра кислородпа çăмăл çыхăнать. Сывлăшри кислородран тата шывраг сыхласа натрие керосин айĕнче упраççĕ. Литирен хими хастарлăхĕ сахалрах, çавăнпа азотпа реакцине хĕртсен кăна кĕрет:
2Na + 3N2=2NaN3 Кислород питĕ нумай пулсан натри пероксичĕ пулать: 2Na + O2 = Na2O2 Шывпа реакцие кĕрсен натри гидооксичĕпе водород пулать. Ку реакци пысăк сиен кӳме пултарать. 2Na + 2H2O = H2+ 2NaOH
Изотопĕсем
Паянхи кун тĕлне 13 изотоп пурри паллă. 23Na изотоп кăна арканмасть. Натрин чи пысăк çурма аркану тапхăрлă изотопĕсем, 22Na, (2.6 çул) тата 24Na (15 сехет) космогенлă изотпсен шутне кĕреççĕ. Ытти изотопĕсен çурма аркану тапхăрĕ 1 минутран сахалрах.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Сĕлтĕ металлĕсем Категори:Çав тери хăрушăллă япаласем
Голищихин Григорий Васильевич
Голищихин Григорий Васильевич — (13.02.1925-06.12.1990 ), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 09. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 38-мĕш çарĕн 317-мĕш гварди танксене пĕтерекен артиллери полкĕн артиллери орудин тĕллекенĕ, гварди сержанчĕ.
452
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Новотроицк (Шаран районĕ)
Новотроицк  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 25 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452635, ОКАТО кочĕ — 80258830012.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Ур
Ур — юрилле хапав, мĕнле те пулин пуранакан е пурăнман объекта çавăрса тăракан тарăн, анлă канав: ăна çар тата хÿтĕлев тĕллевĕсемпе те усă курма пултараççĕ.
Каçăсем
Категори:Археологи объекчĕсем Категори:Археологи Категори:Истори Категори:Инженери чăрмавĕсем Категори:Хапавсем
Фельдбруннен-Санкт-Никлаус
Фельдбруннен-Санкт-Никлаус (Feldbrunnen-St. Niklaus) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Леберн тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 897 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2544.
453
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Фельдбруннен-Санкт-Никлаус
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Тобол (посёлок)
Тобол (поселок) – Казахсатанри Таранов районĕнче вырнаçнă хула евĕрлĕ посёлок.
Кустанай, Картала, Джетыгар, Астана еннелле каякан чукун çулсем кунта пĕрлешеççĕ. Посёлокра чукун çул танспорчĕн предприятийĕ, стройматериалсен комбиначĕ, сăра савăчĕ пур.
Тобол (юханшыв)
Тобол  -  Казахстанти тата Раççейри юханшыв, Иртышăн сулахай юппи. Тобол вăрăмăшĕ – 1591 çх, шывлăх лаптăкĕ – 426 пин тв. çх.
Тавралăхĕ
Тобола кĕрекен пысăкрах шывсем: Уй, Исеть, Турă, Тавда, Убаган. Тобол Кăнтăр Уралпа Тургай уй çĕршывĕ хушшинче пуçланать. Юханшыв çӳл енĕ чӳк уйăхĕнче шăнать, ака уйăх вĕçĕнче пăртан тасалать. Ытларах юр шывĕпе тулать. Юханшыв тăрăхĕпе шыв хранилищисем пур. Вăрман юхтараççĕ.
Юпписем
Юханшывăн чи пысăк юпписем: сулахайра - Уй, Исет, Тура, Тавда; сылтăмра - Убаган.
Асăрхавсем
Категори:Чикĕри юханшывсем Категори:Кустанай облаçĕн юханшывсем Категори:Курган облаçĕн юханшывсем Категори:Тĕмен облаçĕн юханшывсем *
Цессна
Цессна (Cessna Aircraft Company) — американ самолёт тăваканĕ, пĕчĕк икĕ вырăнлинчен пуçласа бизнес-джет класĕччен. Штаб-хваттерĕ — Уичита хули, Канзас штачĕ, АПШ. Компание 1911 çулта Канзасра Клайд Цессна никĕсленĕ. General Dynamics корпораци ăна 1985 çулта сутăн илнĕ. 1992 çултанпа Textron компани харпăрлăхĕ.
Каçăсем
Категори:Textron
Сорокина Лидия Семёновна
Лидия Семёновна Сорокина (12.9.1941, Кызыл-Ту, Кокчетай облаçĕ, Казах ССР, ССРП çур.) — опера юрăçи, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1970), Чăваш АССР К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх премин лауреачĕ (1969).
Биографи
Лидия Сорокина 1941 çулхи авăнăн 12-мĕшĕнче Кокчетай облаçĕнчи Кызыл-Ту хулинче çуралнă.
Мускаври А. Луначарский ячĕллĕ театр ӳнерĕн патшалăх институтĕнче вĕренсе тухнă хыççăн 1966 - 1972 çулсенче Чăваш мусăк театрĕнче (халĕ Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ) тăрăшнă. Сцена çинче пĕрремĕш Нарспи рольне сăнарланă, çак ĕçшĕн Лидия Семёновна Чăваш АССР К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх премине тивĕçнĕ.
1972 çулта Мускава куçса кайнă, унта Оперетта театрĕнче, каярах Мусэстрадăра ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Авăнăн 12-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1941 çулта çуралнисем Категори:Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕсем Категори:Пайăр çынсем:Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ
Парженец
Парженец — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Анданга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 5 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Нестерова (юханшыв)
Нестерова — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
454
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Айгуль
Айгуль — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 666 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453141, ОКАТО кочĕ — 80249804001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Пăсăрман
Пăсăрман, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 24-мĕшĕнче Чикме уесне, каярах Шупашкар уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Шурча вулăсĕнче шутланнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Тутаркас районне кĕнĕ. 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16-мĕшĕ хыççăн Сĕнтĕр районне, 1944 çулхи пуш уйăхăн 30-мĕшĕ хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕнче Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Новотурбеево
Новотурбеево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 56 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452638, ОКАТО кочĕ — 80258830013.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Корнелл Университечĕ
Корнелл университечĕ (Cornell University) — АПШ -н пысăк та паллă университетĕсенченов пĕри, элитăллă Плющ Лигине кĕрет.
Университета 1865 ç. Эзра Корнелл усламçă тата телеграф индустрине йĕркелесе яраканĕ, çаплах Эндрю Уайт, паллă ăслăхçă тата политик никĕсленĕ.
Категори:Плющ Лиги Категори:Çĕнĕ Йорк университечĕсем
Муксин
Муксин — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 231 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453015, ОКАТО кочĕ — 80235855008.