cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тури Сенькина
Тури Сенькина — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Парабель юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  212 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 99 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Кеть кĕнинчен Васюган таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кеть, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Рочуга (Мезень юппи)
Рочуга  —Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Мезень юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 151 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень Малонисогорская ялĕнчи Шыв виçекен постран вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тӳсĕмлĕх теорийĕ
Тÿсĕмлĕх теорийĕ — татти-сыпписĕр талккăшсен механикин пĕр пайĕ. Пиçĕлĕх тулашĕнче деформациленнĕ ĕскерте еплерех хиврелĕхсемпе куçнăлăхсем тапраннине тĕпчет-тишкерет. Тĕрĕссипе каласан, ку теорире деформацисем мĕнлерех хăвăртлăхсемпе пулса иртнипе кăсăкланмаççĕ, вăл япала пĕлтерĕшсĕр тесе шутлаççĕ. Унашкал хăвăртлăхсене те шута илни урăх теори патне илсе çитерет.
Металлсем тата полимерсем тĕлĕшпе тÿсĕмлĕх теорине майлаштарни машшынсем тăвас ĕçре питĕ кирлĕ. Çавăн пекех тÿсĕмлĕх теорийĕпе ытти тĕлсенче те анлăн усă кураççĕ.
Вуламалли
Категори:Физика Категори:Механика Категори:Теорилле механика Категори:Материалсен чăтăмлăхĕ
Мĕн тумалла? (Ленин)
«'''Мĕн тумалла? Пирĕн юхăмăн чĕрре тухнă ыйтăвĕсем'''» — В. И. Ленин 1901 çулăн вĕçĕнче — 1902 çулăн пуçламăшĕнче хайлани. 1902 çулта пĕрремĕш пичетленĕ. Нумай чĕлхене куçарнă.
Савь-Ях
Савь-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Кĕçĕн Салым юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  194 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 72 км.
Мĕн тумалла? (Ленин)
Каçăсем
Категори:1902 çулхи кĕнекесем Категори:Публицистика Категори:Марксизм Категори:Ленинизм
Савь-Ях
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Шупашкар каçĕсем
Шупашкар каçĕсем — XX ĕмĕр варринче халăхра, çавăн пекех чăвашсем хушшинчи юрăçсен, пултарулăх ушкăнĕсен репертуарĕсенче анлă сарăлнă  юрăсенчен пĕри. Григорий Хирпÿ композитор Александр Галкин сăввипе çырнă.
Юррăн сăвви
300px|thumb|Александр Галкин
Шупашкар каçĕсем Анлă Атăл çине Уйăх кĕмĕл сапсан, Шупашкар ытамне Кăн-кăвак каç анать шăвăнса.
Фёдоров Лев Александрович
{{Ăсчах {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!!}} {{!}}} {{!}}} }} Фёдоров Лев Александрович (1953-мĕш çулччен Фастовский хушаматпа çÿренĕ, 1936-мĕш çулхи çĕртме уйăхĕн 10-мĕшĕ, Мускав хули — 2017-мĕш çулхи çурла  уйăхĕн 12-мĕшĕ, Мускав хули) — профессор, химик. Чăваш.
Шупашкар каçĕсем
Юррăн сăвви
Садсенчи шăпчăксен Пит хитре юррисем: Чунсене çĕклесе Çуратаççĕ хĕрÿ туйăмсем
Фёдоров Лев Александрович
Хими ăслăхĕсен тухтăрĕ. Химилле хĕçпăшал енĕпе специалист шутланнă. Каярахпа вара, 1990-мĕш çулсенчен пуçласа, хими хĕçпăшалне пĕтерес ĕçе хутшăннă.
Шупашкар каçĕсем
Юррăн сăвви
Тÿпере çăлтăрсем, Çĕр çинче çăлтăрсем Ĕмĕрне те асран Каяс çук Шупашкар каçĕсем.
Фёдоров Лев Александрович
Пурнăçĕ
1936-мĕн çулхи çĕртме уйăхĕн 10-мĕшĕнче Мускав хулинче çуралнă. Л.А.Фёдоров пирки 1990-мĕш çулсенче Чăваш Енри СМИ нумай çырнă. Ятарласа унран эксклюзивла майпа илнĕ интервьюсем те пур. Вĕсенче вăл хайне яланах "чăваш" тенĕ. Хăйĕн кĕрÿшĕ те чăваш пулни пирки те пĕлтернĕ.
Шупашкар каçĕсем
Юррăн сăвви
Кашни куплетри юлашки икĕ йĕркине икшер хут юрламалла.
Фёдоров Лев Александрович
Пурнăçĕ
Тетелте (Интернетра) Лев Александрович виличчен кăшт маларах çырса хăварнă самаях пысăк автобиографи пур. Халь çав сайтри хăшпĕр фрагментсемпе паллаштаратпăр.
Шупашкар каçĕсем
Юррăн кĕвии
Григорий Хирпÿ — РСФСР халăх артисчĕ (1974).
Каçăсем
Категори:Чăвашла юрăсем Категори:Григорий Хирпӳ юррисем Категори:Чăваш юррисем Категори:Юрăсем, алфавитпа Категори:Шупашкар çинчен хывнă юрăсем Категори:Александр Галкин сăввипе çырнă юрăсем
Фёдоров Лев Александрович
Пурнăçĕ
<Куçару: Вырăс пек ÿссе çитĕнтĕм. Чăннипе вара анне (Федорова Александра Владимировна) Чăваш Енре хутăш килйышра çитĕннĕ (ашшĕ-чăваш, амăшĕ-вырăс), аттем вара (Фастовский Александр Самойлович) Украинăри традицилле еврей килйышĕнчен тухнă. Чăн та, вĕсем эп çуралсанах уйралса кайнă.>
Курăнать ĕнтĕ, генеалоги тĕлĕшенчен Лев Александрович 50% еврей, 25% вырăс, 25% чăваш пулнă.
<Куçару: Мускавран эвакуациленсен вăрçăн малтанхи çулĕсенче Чăваш Енри Çĕмĕрлере пурăнтăмăр, унта аннем фронтра аманнă хыççăн çар госпиталĕнче ĕçлетчĕ>
<Куçару: Достовалова Валентина Ивановнăпа (1.3.1940-6.2.2015) 45 çул хушши, вăл çĕре кĕричченех, машăрланура тăнă. 1959-мĕш çулта çар хĕсмечĕ вĕçленсен гражданла паспорт илтĕм, вара унта, СССРта пиллĕкмĕш пункт пуррине кура, хам пирки "чăваш" тесе çыртартăм>
Çапла вара, электронла чăваш энциклопедийĕнче Лев Александрович пирки "чăваш" тени тĕп-тĕрĕс, чăнлăхпа килĕшсе тăрать, çĕр проценчĕпех (100%). Çав вăхăтрах Л.А.Фёдоров хăйĕн "еврейлĕхпе" çыхăннă нушисем пирки те çырса кăтартать (малалла вулăр).
<Куçару: >
Хăйĕн кукашшĕпе пĕртăван тата Чăваш Енре (Çĕмĕрлере) пурăннă çын пирки калани пур.
<Куçару: Кайран кăмапасем пирки паллă кĕнеке кăларнă манăн мăн кукка Ф.В.Федоров (1909-1991), уйрăм пĕлтерĕшлĕ Соловки лагерĕнче (СЛОН) 1934-1939-мĕш çулсенче 5 çул ларнăскер (1932-1934-мĕш çулсенче Мускаври Тимирязев академийĕнче вĕреннĕ чух выçлăх тата кулаксене тĕп туни тĕлĕшпе ытла уççăн калаçнине кура)>
Л.А.Фёдоров автобиографийĕнче Чăваш Енпе çыхăннă тата тепĕр фрагмента та курма пулать.
<Куçару: Ăнсăрт асаилÿ пек çакна пĕлтеретĕп. Чăваш Енрен таврăннă пĕр ăслав ĕçлевçипе курнăçнăччĕ. Туса лартнă хăватлă химкомбината мухтарĕ. Темиçе çул иртсен çеç ăнланса илтĕм: ыттисемпе пĕрле чи çĕнĕ йышши химилле хĕçпăшал тăвакан вĕр-çĕнĕ савут пирки пулнă иккен сăмах.>
Каçăсем
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Категори:Çĕртмен 10-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1936 çулта çуралнисем Категори:Мускавра çуралнисем Категори:Чăвашран тухнă химиксем
Аресавож
Аресавож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Сюзью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Çулташ (пĕлтерĕшсем)
Çулташ — çул юлташĕ, çула пĕрле пайлакан çын
Аресавож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çулташ (пĕлтерĕшсем)
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Алă пумакĕ
Алă пумакĕ (пумак, carpus) —  этемĕн алă лаппинчи   шăмăсем. Вĕсем ал тунинчи шăмăсене ывăç шăммисемпе çыхăнтараççĕ.
Сăмахсартан :
(п̚умагэ̆, п̚умак’), prima pars palmae, te poignet, запястье, верхн. часть ручной кисти, соединяющая пясть (ладонь) с локтевыми костями; перехват на руке в том месте, где кисть руки соединяется с „алă туни“. Череп. Алă пумакĕ пăвăнса тăрат. Запястье как будто чем-то перехвачено, стянуто (точно ниткою, у полного ребенка). || Brachiale quoddam? Род запястья (украшение)? Тоганаш., Шибач. V. пăвăнчăк.
Асăрхавсем
Категори:Алă пумакĕ
Куреньга (Шомохша юппи)
Куреньга — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Шомохша юханшывăн сулахай çыранĕпе  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Шурă тинĕс юханшывсен бассейнĕ Воронов сăмсахĕнчен Канин сăмсахĕ таран (мезень юханшыва кĕртмесĕр)]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Гравитацилле сингулярлăх
Гравитацилле сингуля́рлăх (хăш чухне уçлăх-вăхăт сингулярлăхĕ теççĕ) — уçлăх-вăхăт талккăшĕнчи ун  витĕр иртекен геодезилле линие малалла якан тăсма çук  пăнчă (е аййыш). Кунашкал талккăшсенче уçлăх-вăхăта хĕррисĕр тата яка нумайсăнарлăх пек пăхакан физикăлла теорисенчен ытларахăшĕн базăлла çывхартавĕсене усă курма май çук. Час-часах гравитацилле сингулярлăхра гравитацилле уйа çырса кăтартакан капсем вĕçсĕр е паллăмарлăхлă пулса тăраççĕ. Кунашкал капсен шутĕнче, сăмахран,  скалярлă кукăрлăх е энергийĕн  çумри пуçлав тытăмĕнчи йăвăлăхĕ.
Каçăсем
Категори:Релятивизмла тата гравитацилле пулăмсем Категори:Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ Категори:Гипотезăлла объектсен физики Категори:Хура хăвăлсем Категори:Лоренцла нумайсăнарлăхсем Категори:лементарлă пĕрчĕсен физикинчи гипотезăсем Категори:Астрономири гипотезăсем Категори:Математикăри гипотезăсем Категори:Танлаштарулăх теорийĕн гипотезисем
Псебе (Нечепсухо юппи)
Псебе — Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар Ен территорипе юхать. Юханшыв Нечепсухо юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 3,2 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Хура тинĕс бассейнĕн юханшывесĕм Пшада юханшыван анăç чиккичен Дедеркай юханшывĕн тухăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Хура тинĕс бассейнĕн юханшывесĕм.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем
Горелый Крест
Горелый Крест — Раççей территоринчи юханшыв. Мускав облаçĕ, Улатимĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Пичкура юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 22 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн юханшывĕсем Категори:Улатимĕр облаçĕн юханшывĕсем
Алă
Алă — çынăн е упăтен çӳлти (малти) ал-ури.
Вуламалли
Категори:Çӳлти вĕçĕлĕхĕн анатомийĕ Категори:Алă Категори:Инструментсем Категори:Ĕç Категори:Алă-ура
Гамильтониан
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем Категори:Гамильтониан Категори:Уильям Роуэн Гамильтон
Танлаштаруллă-историлле чĕлхе пĕлĕвĕ
Танлаштаруллă-историлле чĕлхе пĕлĕвĕ (çавăн пекех лингвистикăлла компаративистика) — лингвистикăн чĕлхесен историлле-генетикăлла çыхăнăвĕпе майлашăннă тăванлăхне тĕпчекен пайĕ. Чĕлхесен тăванлăхне тишкернĕ май вĕсен генеалогилле классификацине тăваççĕ, кăк чĕлхесене реконструкцилеççĕ, диахронилле процессене тĕпчеççĕ, сăмахсен этимологине палăртаççĕ.
Чĕлхесен аяккарахри тăванлăхне макрокомпаративистика тишкерет.
Каçăсем
Категори:Лингвистика Категори:Тахçанхи чĕлхесене танлаштарса пĕлни Категори:Этимологи
Егорова Альбина Егоровна
Альбина Егоровна Егорова (29.10.1958, Апаш, ЧАССР çур.) — Пĕрлĕ Раççей Партин регионти уйрӑмӗн Секретарӗн çумӗ,Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн председателӗ.
Биографи
Чӑваш АССР октябрӗн 29-мӗшӗ, 1958 ҫулхи октябрӗн 29-мӗшӗ. Аслӑ пӗлӳ, 1999 ҫулта Санкт-Петербургри патшалӑх техника университечӗ "Экономика тата предприятие управлени"специальноҫпа вӗренсе тухнӑ.
1974— 1977 ҫулсем - Шупашкарти планпа экономика техникумӗнче вӗренӳ.
1977— 1982 ҫулсем-Шупашкар районӗнчи финанс пайӗн патшалӑх тупӑшӗсем енӗпе экономист.
1982— 1983 техника служащийӗ ҫулӗсем И. ячӗллӗ чӑваш патшалӑх университечӗ Н. Ульянова.
1983—1992 ҫулсенче — районти планпа пӑхнӑ ӗҫтӑвком комиссийӗн экономисчӗ Шупашкар районӗ Халӑх депутатӗсен канашӗ.
2010—2016 ҫулсенче — конкуренциллĕ политикӑпа тата тарифсемпе Чӑваш Республикин Патшалӑх хĕсмечĕн ертӳҫи.
29.9.2016 — 12.2.2019 — Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн председателĕн çумĕ — Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕнчи Бюджет, финанс тата налуксен комитечĕн председателĕ.
19.10.2018 — 11.2.2019 — Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн председателĕ ĕçне вăхăтлă пурнăçлаканĕ.
12.2.2019 — Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн председателĕ пулма суйланă.
21.9.2018 - 12.2.2019 — Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕнчи Пĕрлĕ Раççей депутачĕсен фракцин ертӳçи.
Тури Кăтрата
Тури Кăтрата, — Тутарстанри Чистай районне кĕрекен ял. Тĕне кĕнĕ тутарсем тата чăвашсем пурăнаççĕ.
Егорова Альбина Егоровна
Биографи
Пĕрлĕ Раççей политика партин пайташĕ. Пӗтӗм Раҫҫейри Пĕрлĕ Раççей политика партин регионти Канаш Президиумĕн пайташĕ.
Тури Кăтрата
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Чистай районĕн ялĕсем Категори:Тутарстан
Егорова Альбина Егоровна
Биографи
Чӑваш Республикин "Чăваш Ен хӗрарӑмӗсен пĕрлешĕвĕн" Шупашкар районӗнчи уйрӑмӗн пайташӗ.
Квалификаци ӳсни
1) 1997 ҫулта республикӑри управлени хатӗрлевӗн центрӗ, район тата хула комитечӗсен квалификацине ӳстермелли курс;
2) патшалӑх службин Атӑл-Вячествин квалификацине ӳстермелли Факультета 1999 ҫулта, "хальхи меслетсемпе анализсем тата территорине социаллӑ пурнӑҫпа экономика аталанӑвне прогнозламалли Мелсем" программӑпа»;
3) "Шупашкарти ЧР Министрӗн вӗренӳ центрӗ" ГУ 2001 ҫулта, "пурӑнмалли ҫурт-йӗрпе коммуналлӑ пулӑшу ӗҫӗсен Хаклавӗ"программӑпа.
Професси ӗҫӗ-хӗлӗ
Шупашкар районӗнчи райфинотиделӗн ҫулӗсем тӑрӑх 09.1977-04.1982 экономист
11.1982 — 11.1983 — мӗш тата Шупашкарти халӑх депутатӗсен ӗҫтӑвком комиссийӗн районти планпа пӑхнӑ комисси 11.1982-11.1983-мӗшӗсем
Шупашкар район администрацийӗ:
03.1992-05.1994-экономикӑпа пасар хутшӑнӑвӗсен пӗрремӗш категорири управлени специалисчӗ;
05.1994-09.1994-экономика тата патшалӑх управленийӗн заведующийӗн заместителӗ;
09.1994 — 10.1999-экономикӑпа патшалӑх пайӗн заведующийӗ;
05.2002-09.2010-пӗрремӗш зам.пуҫлӑхсем — экономика, пурлӑх тата ҫӗр хутшӑнӑвӗсен пайӗн начальникӗ
11.2010-09.2016-конкурентлӑ политикӑпа тата тарифсемпе чӑваш Республикин Патшалӑх службин ертӳҫи
Сентябрӗн 18-мӗшӗнче 2016 ҫулта депутата суйланӑ Чӑваш Республикин патшалӑх канашӗ улттӑмӗш созыв.
Сентябрӗн 29 — мӗшӗнче Патшалӑх Канашӗн председателӗн заместителӗ-бюджет, финанс тата налук енӗпе ӗҫлекен комитет председательне суйланӑ.
Сентябрӗн 21-мӗшӗнче 2018 ҫулта фракци ертӳҫине суйланӑ Пӗрлӗхлӗ Россия (12.02.2019 ҫ.)).
Председатель тивӗҫне пурнӑҫлакан должноҫа 2018 ҫулхи октябрӗн 19-мӗшӗнче палӑртнӑ. Чӑваш Республикин патшалӑх канашӗ.
2019 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗн 31-мӗшӗнче Партин регионти уйрӑмӗн Секретарӗн ҫумне депутатсемпе тата депутат пӗрлешӗвӗсемпе ӗҫленипе суйланӑ.
2019 ҫулхи февралӗн 12-мӗшӗнче Председателе Суйланӑ Чӑваш Республикин патшалӑх канашӗ
Ҫемье
Качча кайнӑ, виҫӗ ача ҫитӗнтерет.
Каçăсем
Категори:«Пĕрлĕ Раççей» пайташĕсем Категори:Шупашкар районĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1958 çулта çуралнисем Категори:Юпан 29-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Патшалӑх деятелӗ Категори:Чӑваш Ен Патшалӑх канашӗ Категори:Страницы с непроверенными переводами
Фомин
Фомин, — вырăс Фома ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Хĕрлĕçыр (Елчĕк районĕ)
Хĕрлĕçыр (Полевые Козыльяры) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 127 çын, çав шутра 55 арçын, 72 хĕрарăм пурăннă.
Гравитаци уйĕ
Каçăсем
Категори:Гравитаци Категори:Классикăлла механика Категори:Тӳпери механика Категори:Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ Категори:Уй (физика)
Тутарстанри Сĕвеçум чăваш ялĕсем
Сĕвĕçум (Тутарстан) чăваш ялĕсем — кунта Тутарстанăн (Тутар республикин) Атăлăн çылтăм çыранĕн пайĕнче вырнаçнă чăваш ялĕсем пирки сăмах пырать. Кунти тĕп юханшыв — Сĕве. Çапла вара ялсем те, тĕпрен илсен, çав шыв бассейнĕнче лараççĕ. Çапах та кăштах вăл бассейн тулашĕнчисем те пур. Анчах та ун пеккисене те ку статьяра, меллĕлĕхшĕн, айккине катертсе хăварман. Калăпăр, Çĕпрел районĕн хĕвеланăç чиккинчи ялсем Сăр бассейнне кĕреççĕ. Пурпĕрех вăл ялсене те ку статьяра асăннă, йыша кĕртнĕ. Асăнакан хăшпĕр ялсем нацилле йыш тĕлĕшпе хутăш пулма пултараççĕ.
Хĕрлĕçыр (Елчĕк районĕ)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Фатюшин Александр Константинович
Алекса́ндр Константи́нович Фатю́шин (29.3.1951, Рязань, РСФСР, ССРП — 6.4.2003, Мускав, РФ ) — совет/раççей театр/кино/дубляж актёрĕ; РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1984), ССРП патшалăх премин лауреачĕ (1984).
Тутарстанри Сĕвеçум чăваш ялĕсем
Çĕпрел районĕ
Саплăк • Аслă Аксу • Пăрăнтăк • Хулаçырми • Куршанкă • Кĕçĕн Аксу • Турхан Упи • Матак  • Шăхаль • Çĕнĕ Йĕлмел • Çĕнĕ Упи • Çĕнĕ Чакă • Кивĕ Тăваньял • Кивĕ Йĕлмел • Кивĕ Чакă • Кивĕ Упи • Тутар Саплăк • Пасарлă Упи • Хăймалу • Хурăнвар • Чăваш Ишлĕ • Чăваш Паснапуç • Чăваш Çĕпрел • Чăваш Шемĕршел • Чăнлă Шăхаль
Фатюшин Александр Константинович
Каçăсем
Категори:1951 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 29-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2003 çулта вилнисем Категори:Акан 6-мĕшĕнче вилнисем Категори:ГИТИС-ĕн актёр факультетĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Пайăр çынсем:Мосфильм Категори:Пайăр çынсем:Мускаври Вл. Маяковский ячĕллĕ академи театрĕ Категори:ССРП кинематографисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем Категори:Чĕре чарăннипе вилнисем Категори:Востряково çăвинче пытарнисем
Тутарстанри Сĕвеçум чăваш ялĕсем
Пăва районĕ
Альших • Атав-Тăлампай • Кĕçĕн Пӳркел • Канав • Кивĕ Мертлĕ • Кивĕ Пăрăнтăк • Кипеккасси • Хăрпуç • Мăкăр • Протопопово • Пӳркел • Раккасси • Рункă • Çĕн Мертлĕ • Çĕнĕ Пăрăнтăк • Таккавар • Тинкеш • Тутиел • Утрат • Хирти Кушкă • Чăваш Киштекĕ • Чăваш Пимĕрсел • Чăваш Саркамăш • Чăваш Шуршу • Чăваш Янтукан • Шемек • Элшел • Яскӳл •
Теччĕ районĕ
Аслă Ăнă * Ивански * Ивански * Кашка * Кăнна Кушки * Кивьял * Кушкуй * Майски * Победа * Пухтел * Çармăс * Çĕньял * Тарканпуç * Тутар Чураппанĕ * Чăваш Таяпи *  Хупкĕпер * Чакăлтăм * Чăваш Чураппанĕ * Шанчă * Юккел * Питомник * Льяшево
Аппас районĕ
Аккуçа • Тапăр Чĕрккĕн • Тĕпек Чĕрккĕн • Парăш
Хайпăç районĕ
Бушанча • Вырăс Тăрăм • Малалла • Имелпуç • Киччĕ • Кÿлпуç • Репьёвка •
Ешĕл Васан районĕ
Урман
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Чăваш тĕнчи Категори:Чăвашсем
Вăчăра
Вăчăра — çинçе те пĕчĕк сăнчăр, вăл тата ытти нумай япаласене те пĕлтерме пултарать, çав шутра:
Вăчăрасем
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Иббенбюренер-А
Иббенбюренер-Аа — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали, Анатри Саксони территорипе юхать. Юханшыв Шпеллерен кăнтар-хĕвелтухăçнерех, Шпеллер Аа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36,1 км, бассейн лаптăкĕ 138,082 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем   Категори:Анат Саксони юханшывĕсем
EuropaCorp
EuropaCorp ( Европакорпарейшн) — Люк Бессонпа Пьер-Анжи Ле Погам никĕсленĕ франс киновĕн студийĕ.
Кун-çулĕ
1985 çулта Люк Бессон тата Пьер-Анж Ле Погам пĕрле «Подземка» фильма ӳнерлеме тытăннă; Люк Бессон фильм режиссёрĕ, Пьер-Анж Ле Погам - Gaumont компанин дистрибуци директорĕ пулнă.
Авдеев Михаил Васильевич (Совет Союзĕн Паттăрĕ)
Авдеев Михаил Васильевич (Совет Союзĕн Паттăрĕ) — ( КÇ15.сентября.1913.2-22.06.1979 ),  Хура тинĕс флочĕн 6-мĕш гварди истребитель авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ,  Капитан , Совет Союзĕн Паттăрĕ. Указ дати - 14.06.1942.
Шингу
Шингу (Rio Xingu) — Бразили территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Амазонка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1980 км, бассейн лаптăкĕ 513000 км2.
Каçăсем
Категори:Бразили юханшывĕсем
Спот
Спот (spot — «вырăн, пăнчă») — нумай пĕлтерĕшлĕ термин:
Çурăк
Çурăк — экстремаллĕ дефект, атомсем хушшинчи çыхăнусем пĕтĕмпех (çурăк çыранĕсем) е пĕр пайĕ (çурăк тăрри) арканнă вырăн. Çурăк çыранĕсене уйăракан çийе çурăк фрончĕ теççĕ. Ку пулăмсене хытă ĕскер физикин пайĕ — хытă ĕскерсен арканăвĕн механики тĕпчет.
Çурăксен тĕсĕсем:
Вуламалли
Категори:Материала пĕлни
Шĕвек
Шĕвек — япалалăхăн тăватă агрегатла тăрăмĕсенчен пĕри. Ытти тăрăмсем — хытă ĕскер, газ, плазма
Çавăн пекех
• 4
Каçăсем
Категори:Физика Категори:Механика Категори:Материалсен чăтăмлăхĕ
Космологилле сингулярлăх
Космологилле сингуля́рлăх — Çут Тĕнчен  Пысăк сирпĕнӳ самантĕнчи япалалăхăн вĕçсĕр пысăк йăвăлăхĕпе тата температурипе палăрса тăракан  гипотезăлла тăрăмĕ.
Каçăсем
Категори:Пысăк сирпĕнĕвĕн хронологийĕ Категори:Космологи Категори:Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ Категори:Релятивизмла тата гравитацилле пулăмсем
Согзар
Согзар — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Лочваж юханшыва юхса кĕрет. 19 юханшыв тăршшĕ км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Вилянга (Чарус юппи)
Вилянга  — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Чарус юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  25 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Кеть кĕнинчен Васюган таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кеть, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Изенталь
Изенталь — (Isenthal) — коммуна, Швейцарин варринче вырнаçнă. Ури кантонне кĕрет.
534 çын пурăнать (2006). Официаллă код — 1211.
Каçăсем
Категори:Швейцари хулисем Категори:Ури хулисем
Пĕлĕт
Пĕлĕтсем — атмосферăн аялти сийĕсенче тĕл пулакан объектсем.
Каçăсем
(файл меток KMZ для Google Earth)
* Категори:Çанталăк
Аривань-Керкаёль
Аривань-Керкаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Мăн Мутная юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сагыт-Ях
Сагыт-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Кĕçĕн Салым юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  243 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Койка (Нерль юппи)
Койка  — Раççей территоринчи юханшыв. Иваново облаçĕ, Улатимĕр облаçĕ, Ярославль облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Нерль юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  112 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн юханшывĕсем Категори:Улатимĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем
Жуков Василий Фролович
Жуков Василий Фролович  — (1914-09.05.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн Тинĕсçум çарĕн 32-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 82-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
Идарбах
Идарбах — Германи территоринчи юханшыв. Рейнланд-Пфальц территорипе юхать. Юханшыв Идар-Оберстайн юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21,52 км, бассейн лаптăкĕ 93,613 км2.
Каçăсем
Категори:Рейнланд-Пфальц юханшывĕсем
Авдеев Николай Дмитриевич
Авдеев Николай Дмитриевич — ( 06.01.1919-02.09.1944), ССРС аякри авиацин 8-мĕш гварди авиаци дивизин 2-мĕш гварди авиаци корпусĕн 8-мĕш гварди авиаци полкĕн эскадрилья штурманĕ,  капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Указ дати - 19.08.1944.
Савнă Шупашкарăм
Григорий Хирпÿ — РСФСР халăх артисчĕ (1974).
Георгий Ефимов — Чăваш республикин халăх поэчĕ (1996)
Юррăн сăвви
Савнă Шупашкарăм Хула тăрăх çÿресе кунларăм, Эп килентĕм ун илемĕпе. Маншăн вăл телейлĕ ĕмĕт пек çиçет-çке... Куç тулли сăнарĕшĕн каларăм: Шупашкарăм, савнă Шупашкарăм!
Садсене пăхса ытараймарăмЮ Сулхăнра эп лартăм уçăлса. Çамрăксем çÿреççĕ уçăлса хавассăн... Çакăнта хам савнине эп тупрăм, Шупашкарăм, савнă Шупашкарăм!
Савутсен ыр янравне тăнларăм, Вăй-хал хушрĕç çамрăк чунăма. Мĕн тери хаваслă пурăнма, тăванăм. Мĕнпур ĕçе пушкаратпăр патваррăн, Шупашкарăм, савнă Шупашкарăм!
Аслă Атăл илемне сăнарăм: Шыв управ пăрахутне курсан Савăнтăм ача пекех чунтан, хуламçăм, Сан чапна, сан вăй-хална мухтарăм. Шупашкарăм, савнă Шупашкарăм!
Арифметикăн тĕп теореми
Арифметикăн тĕп теореми кăтартнă тăрăх,
Савнă Шупашкарăм
Юррăн сăвви
Кашни куплетри юлашки икĕ йĕркине икшер хут юрламалла.
Арифметикăн тĕп теореми
кашни натураллă n>1 хисепе пек (кунта  — ансат хисепсем) факторизацилеме (сарăмлама) пулать, тата кунашкал сарăмлав, хутланаканнисен умлăн-хыçлăнлăхне шутламасан,  пĕртен-пĕр тĕрлĕ.
Савнă Шупашкарăм
Юррăн кĕвии
Григорий Хирпÿ — РСФСР халăх артисчĕ (1974).
Арифметикăн тĕп теореми
Литература
категори:Арифметика Категори:Хисепсен теорийĕ Категори:Ансат хисепсем пирки теоремăсем Категори:Пайланаслăх тата юлашкисем Категори:Тĕп теоремăсем
Савнă Шупашкарăм
Каçăсем
Категори:Чăвашла юрăсем Категори:Григорий Хирпӳ юррисем Категори:Чăваш юррисем Категори:Юрăсем, алфавитпа Категори:Шупашкар çинчен хывнă юрăсем Категори:Георгий Ефимов сăввипе çырнă юрăсем
Сулă (капăрлăх)
Сулă — алă туни çине çавăрса хумалли капăрлăх.
Литература
Категори:Археологилле артефактсем Категори:Сулăсем Категори:Капăрлăхсем Категори:Ювелир ӳнерĕ
Кутина (Несь юппи)
Кутина — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Несь юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 17 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 49 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Шурă тинĕс юханшывсен бассейнĕ Воронов сăмсахĕнчен Канин сăмсахĕ таран (мезень юханшыва кĕртмесĕр)]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Гамильтон функцийĕ
Га́мильтон функцийĕ, çавăн пекех гамильтониа́н — пĕтĕмĕшле координатсенчен, импульссенчен тата, тен, вăхăтран килекен функци, вăл механикăлла тытăмсен динамикине классикăлла механикăри Гамильтонла каланăлăхпа çырса кăтартать.
е
Квантла механикăри тата уйăн квантла теорийĕнчи гамильтониан, е  Гамильтон операторĕ текенни, тытăмăн вăхăт тĕлĕшĕнчи эволюцине кăтартаканскер,  классикăлла физикăри Гамильтон функцине тÿр килет тата унăн пĕтемлетĕвĕ пулса тăрать.
Литература
Категори:Теорилле механика Категори:Уй теорийĕ Категори:Уильям Роуэн Гамильтон Категори:Классикăлла механика
Тăрмăш (Елчĕк районĕ)
Тăрмăш (Уразмаметево) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Тăрмăш
Чăваш Енри ялсен ячĕ
Эйнштейн танлăхĕсен тупсăмĕсем
Эйнштейн танлăхĕсене шутласси (тупсăмĕсене тупассси) тени  уçлăх-вăхăтăн метрикăлла g_{\mu\nu} тензорĕн курăмне тупмаллине пĕлтерет. Шутлама мĕнле панăлăхсем кирлĕ-ха? Кирлĕ чикĕлле малсăлтавсем, координатла малсăлтавсем тата уйрăм пăнчăлла объекта та, пĕтĕм Çут тенчене те çырса кăтартма пултаракан T_{\mu\nu} энерги-импульс тензорĕ.
Литература
Категори:Танлаштарулăх теорийĕ Категори:Альберт Эйнштейн Категори:Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ
Çурттăвăм механики
Çурттăмăм механики —  ăславсен  çурттăвăм конструкцийĕсен  çирĕплĕхĕ, нăкăлăхĕ тата тĕреклĕхĕ пирки вĕрентекен ушкăнĕ.
Асăрхавсем
Категори:Материалсен чăтăмлăхĕ Категори:Материалсем Категори:Çурттăвăм механики
Гавриловка (Кенга юппи)
Гавриловка  — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Кенга юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  77 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Кеть кĕнинчен Васюган таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кеть, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Пшада (юханшыв)
Пшада — Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар Ен территорипе юхать. Юханшыв Хура тинĕс юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Хура тинĕс бассейнĕн юханшывесĕм Пшада юханшыван анăç чиккичен Дедеркай юханшывĕн тухăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Хура тинĕс бассейнĕн юханшывесĕм.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем
Тӑлӑх
мини|Тӑлӑх ача амӑшӗн вилтӑпри ҫинче (1888). Урош Предич ӗҫӗ.
Тӑлӑх — вӑхӑтлӑха е яланлӑха кил-йыш ӑшшисӗр юлнӑ ҫын. Тӑлӑха юласси ашшӗ-амӑшӗ е вӗсенчен пӗри вилессинчен, ачине пӑрахнинчен, ашшӗне е амӑшне, е вӗсенчен пӗрне ачине пӑхман пирки ашшӗ-амӑшӗн тивĕç-ирĕкӗсӗр хӑварнинчен килет.
Каҫӑсем
Категори:Килйыш тата ачасем
Пас
Пас — атмосфера çăвăмĕ. Tăмран палăрăмĕ вăйлăрах пулнипе уйрăлса тăрать.
Каçăсем
Категори:Гляциологи Категори:Метеорологи Категори:Криолитологи Категори:Пăр Категори:Çĕр тата япаласем çийĕнче юлакан çăвăмсем
Чи хитре чĕлхе
Чи хитре чӗлхе — Эдуард Фомин ҫырнӑ Чăваш кĕнеке издательстви 2013 ҫулта кӑларнӑ кӗнеке. Чӑваш чӗлхин хӑйне евӗр илӗмлӗхне кӑтартать.
Каҫӑсем
Категори:2013 ҫулхи чӑваш кӗнекисем Категори:Чăваш кĕнеке издательстви кĕнекисем
Загребка (юханшыв)
Загребка  — Раççей территоринчи юханшыв. Мускав облаçĕ, Улатимĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв КАС/ИДЕЛ/2231/87/524    юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Клязьма Ногинск хулинчен Орехово-Зуево хуличчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Хура Атăл юпписен бассейнĕ Мăкшăран Атăла кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Хура Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн юханшывĕсем Категори:Улатимĕр облаçĕн юханшывĕсем
Жаманшин (юханшыв)
Жаманшин (Rio Jamanxim) — Бразили территоринчи юханшыв. Паратерриторипе юхать. Юханшыв Тапажос юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 510 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Пара юханшывĕсем
Гамильтонла механика
Гамильтонла механика, çавăн пекех Гамильтон механики — классикăлла механикăн çырса кăтартма май пур формисенчен пĕри (Гамильтонла формализм). Вăтам шкулта вĕренкен классикăлла механикăра Ньютон формализмĕ никĕсре тăрать. Урăхла каласан, Ньютон саккунĕсем постулатсем пулса тăраççĕ. Ытти йышши формализмсенче вара, вăл шутра Гамильтон формализмĕнче те, çав Ньютон саккунĕсем тухăм пек шутланаççĕ.
Мĕншĕн кирлĕ-ха ĕçлевлĕхре Ньютонла мар формализмсем? Мĕн-ма тесен, тĕрлĕрен тĕллевчĕксене шутлаасси вĕсенче чылай çăмăлрах пулма пултарать.
Каçăсем
Категори:Симплексла геометри Категори:Теорилле механика  Категори:Уильям Роуэн Гамильтон Категори:Классикăлла механика
Джамбо
мини|Джамбо тата Мэтью Скотт. Цирк афиши. [[АПШ, 1882 ҫул патне]] Джамбо (англ. Jumbo; 1860 раштав патнелле, Абиссини — 15 авӑн 1885, Сент-Томас, Онтарио, Канада) — саванна пилӗ (лат. Loxodonta africana); тӗнчипе паллӑ пулса чапа тухнӑ пӗрремӗш зоопарк тата цирк чӗрчунӗ. Ӑна 1862 ҫулта Африкӑран Парижри Ӳсентӑрансен пахчи ҫумӗнчи чӗрчунсен пахчине илсе килнӗ. 1865 ҫултан Лондон зоопаркӗнче пурӑннӑ, унтан ӑна 1882 ҫулта американ антрепренёрӗн тата шоуменӗн Финеас Тейлор Барнум циркне сутса янӑ. XIX ӗмӗр вӗҫӗнчен паянхи куна ҫити — Тафтс университечӗн (АПШ) талисманӗ.
Каҫӑсем
Категори:Паллӑ чӗрчунсем, алфавитпа
Сакын-Яха
Сакын-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Кĕçĕн Юган юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  77 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 87 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
МакSим
МакSи́м (ранее — Maxi-M; чăн ячĕ — Мари́на Серге́евна Абро́симова (амăшĕн Макси́мова) ; 10.6.1983 , Хусан , Тутар АССР, РСФСР, СССР) — раççей юрăçи, юрăсен авторĕ, мусăк продюсерĕ, Карачай-Черкес Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ (2013), Тутарстан Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ (2016).
2013 çулта «Другая реальность» тăваттăмĕш альбом тухнă, Music Box премире чи паха альбом. 2014 çулта МакSим чи лайăх хăйĕн юррисене юрлаканĕ ята тивĕçнĕ.
2015 çулта МакSим «Хорошо» пиллĕкĕмĕш альбома кăларнă, Music Box премире чи лайăххи пулнă «Русский топ 2015» премие илнĕ.
2020 çулхи нарăс уйăхĕн пуçламăшĕнче сывлăх начаррине пула пултарулăх ĕçĕ-хĕлне чарса хунă.
Авдеев Тимофей Петрович
Авдеев Тимофей Петрович — (1918 – ), Ленинград фрончĕн 23-мĕш çарĕн 226-мĕш уйрăм танк полкĕн танк ротин командирĕ, Аслă лейтенант , Совет Союзĕн Паттăрĕ. Указ дати -.
Реальп
Реальп — (Realp) — коммуна, Швейцарири варринче вырнаçнă. Ури кантонне кĕрет.
159 çын пурăнать (2006). Официаллă код — 1212.
Каçăсем
Категори:Швейцари хулисем Категори:Ури хулисем
Пархатарлă чул
Пархатарлă чул, нумайлă хисепре пархатарлă чулсем — чи хаклă материал шутланакан минерал (минералсем).
Каçăсем
Категори:Капăрлăхсем Категори:Ювелир ӳнерĕ Категори:Чул Категори:Чулсем Категори:Минералсем Категори:Минерал
Арыса
Арыса — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Сед-Мес юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Крапивновка
Крапивновка — Раççей территоринчи юханшыв. Иваново облаçĕ, Улатимĕр облаçĕ, Ярославль облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Нерль юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  109 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Нерль пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Хура Атăл юпписен бассейнĕ Мăкшăран Атăла кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Хура Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Нăкăлăх
Механикăлла нăкăлăх (çавăн пекех нăкăлăх) — способность хытă ĕскер, конструкци е унăн элеменчĕсем деформацие хирĕç тăма пултарни.
Каçăсем
Категори:Материалсен чăтăмлăхĕ Категори:Материалсем
Содима
Содима — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Пельшма юханшыва юхса кĕрет. 13 юханшыв тăршшĕ км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Хĕрлĕ чатăр (фильм)
Хĕрлĕ чатăр (Красная палатка) — Мосфильм киностудире Михаил Калатозов режиссёр 1969 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Рочуга (Пёза юппи)
Рочуга  —Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Пёза юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 363 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 152 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень Малонисогорская ялĕнчи Шыв виçекен постран вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Йёлленбеккер-Мюленбах
Йёлленбеккер-Мюленбах — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Шильдеше, Аа (Верре юппи)|Йоаннисбах/Оберзе (Билефельд юппи)|Оберзе юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 9,9 км, бассейн лаптăкĕ 20,6 км2.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Рейн-Вестфали юханшывĕсем
Дуэлянт (фильм, 2016)
Дуэлянт (Дуэлянт) — Нон-стоп продакшн киностудире Алексей Мизгирёв режиссёр 2016 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ.
«Чĕлхе е диалект» проблема
«Чĕлхе е диалект» проблема — чĕлхен пĕр-пĕр палăрăмне палăртассипе çыхăннă проблемăсенчен пĕри. Харпăр идиома уйрăм чĕлхе темелле е уйрăм диалект темелле — акă çакнашкал ыйту сиксе тухма пултарать. Ытлашши нумай калаçса каймасăрах, малтанах, хальхи вăхăтра тÿрех çапла калама пулать: пĕтĕмĕшле илсен, тавлашуллă самантсене ахаль лингвистика шайĕнче çеç татса пама май çук. Кирек мĕнле пулсан та, анлăрах контекстра пăхса тухма тивет.
Вуламалли
Категори:Лингвистика Категори:Социолингвистика Категори:Чĕлхе Категори:Диалектологи
Кăк чĕлхе
Кăк чĕлхе (Ursprache, Праязык) — танлаштаруллă-историлле чĕлхе пĕлĕвĕнче — несĕлле чĕлхе. Чĕлхесен кашни ушкăнĕн тата йышĕн çаванашкал кăк чĕлхе пулнă тесе шутлаççĕ. Вăл чĕлхене ятарлă меслетсемпе реконструкцилеççĕ.
Вуламалли
Категори:Лингвистика Категори:Танлаштаруллă-историлле чĕлхе пĕлĕвĕ
2016
2016 çул — Григорий календарĕн çулĕ.
Лабукова
Лабукова — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Еловинская юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 8 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Шурă тинĕс юханшывсен бассейнĕ Воронов сăмсахĕнчен Канин сăмсахĕ таран (мезень юханшыва кĕртмесĕр)]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Мезень.
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Жуков Владимир Александрович
Жуков Владимир Александрович  — (01.08.1922-23.04.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш гварди танк çарĕн 8-мĕш гварди танк механизăмланă корпусĕн 1-мĕш гварди танк бригадин танк батальонĕн командирĕ, гварди майорĕ.
Сапаланакан талккăшсен динамики
Сапаланакан талккăшсен динамики — физикăн сапаланакан (гранулăланă) йăмлăхсене тишкерекен уйрăмĕ. Уйрăм малсăлтавсенче сапаланакан йăмлăх хăйне  хытă ĕскер пек,  шĕвек пек,  газ пек палăртма пултарать. Кашни тĕслĕхрех асăнса тухнă фазăсенчен пуринчен те уйăрса тăракан енсем те пур.
Вуламалли
Категори:Татти-сыпписĕр талккăшсен механики Категори:Динамика
Çĕрĕн юрилле çулташĕ
Çĕрĕн юрилле çулташĕ (ИСЗ) — Çĕр йĕри-тавра геоцентрла орбитăпа çаврăнакан космосра вĕçмелли аппарат.
Каçăсем
* Категори:СССР
Авдеенко Пётр Петрович
Каçăсем
Категори:Раштав, 25 çуралнисем Категори:Кăрлач 27-мĕшĕнче вилнисем
Курка
Курка — савăт-сапа. Унпа ĕçме тутанма усă кураççĕ. Çавна май вăл чей чашăкне çывăх пулма пултарать.
Çапах та урăхларах йышши куркасем те пур. Сăмахран, мĕнле те пулин шĕвек антармаллисем, çăпала евĕрлисем.
Каçăсем
Категори:Савăт-сапа Категори:Курка
Криминал тата хаса (фильм, 1969)
Криминал тата хаса (Преступление и наказание) — Киностудия им. Горького киностудире Лев Кулиджанов режиссёр 1969 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Сергеева Юлия Сергеевна
Сергеева Юлия Сергеевна (1900 çул, утă, 30, Хусан кĕперни, Теччĕ уесĕ, Кĕçĕн Елчĕк ялĕ - 1949, чӳк, 22, Мускав) — чăвашран тухнă чи малтанхи хĕрарăм-тухтăрсенчен пĕри. Медицина ăславĕсен докторĕ (1948).
Пурнăçĕ
1900 çулхи нарăс уйăхĕн 16-мĕшĕнче Хусан кĕпернинчи Теччĕ уесĕнчи Кĕçĕн Елчĕк ялĕнче çуралнă.
Теччĕре чухне Çеçпĕл Мишшипе пĕр вăхăталла вĕрентевçĕсен семинарийĕнче пулнă.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:1900 çулта çуралнисем Категори:Утăн 30-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1949 çулта вилнисем Категори:Чÿкĕн 22-мĕшĕнче вилнисем
Чĕлхе урăхлăхĕсем
Чĕлхе палăрăмĕсем — пĕр-пĕр чĕлхен тĕрлĕ тĕлте, тĕрлĕ лару-тăрура, тĕрлĕ ушкăнсенче усă куракан тĕсĕсем.
Чĕлхен социалла енсене кура сăлтавланнă палăрăмĕсем
Пĕчĕкреххинчен пысăкраххи патнелле черетлесе пырсан ку ак çапла курăнать:
Çавăн пекех нейтраллĕ тата пурне те пĕрлештерекен термин та пур — идиом
Асăрхавсем
Категори:Лингвистика Категори:Социолингвистика Категори:Чĕлхе Категори:Диалектологи
Вильц (футбол клубĕ)
«Вильц» (Wolz, официаллă FC Wiltz 71) — Люксембургăн Наци дивизионĕнче вылякан люксембург футбол клубĕ.
Истори
1971 çулта «Юнион Спортив Нидервильц» тата «Голд а Ройд Вильц» пĕрлешсе туса хунă. 1976 çулта клуб «Арминия Вайдинген» командăна хăйĕн йышне илнĕ.
2005–06 сезонра «Вильц» наци дивизионĕнче 5-мĕш вырăна йышăннă, 2007–08 çулсенче 12-мĕш вырăнтан иккĕмĕш дивизиона лекнĕ. Аслă лигăна 2009–10 сезонĕ хыççăн таврăннă. Çитес сезон клуб каллех кайри вырăна тухнă. Малашне «Вильц» аслă дивизионра 2012—13 — 2015—16 сезнсенче ăмăртнă.
Каçăсем
Категори:Люксембург футбол клубĕсем
Киленка (Ширенка юппи)
Киленка  — Раççей территоринчи юханшыв. Мускав облаçĕ, Улатимĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Ширенка юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 8 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Клязьма Ногинск хулинчен Орехово-Зуево хуличчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Хура Атăл юпписен бассейнĕ Мăкшăран Атăла кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Хура Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн юханшывĕсем Категори:Улатимĕр облаçĕн юханшывĕсем
Асыв-Вож (Заостровка юппи)
Асыв-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Заостровка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Çĕнĕ Чакă
Çĕнĕ Чакă (Новое Чекурское, Яңа Чәке)— Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи ял. Чăвашсем тата тутарсем пурăнаççĕ.
Асыв-Вож (Заостровка юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çĕнĕ Чакă
Демографи
Мĕнпурĕ 144 çын, — 52% тутарсем, 47% чăвашсем (2002-мĕш çул). Ялти урамсен вырăсла ячĕсем: улица Садовая, улица Тукая, улица Центральная. Чăвашла тата тутарла ятсем паллă мар.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Çĕпрел районĕн ялĕсем
Глубокий Исток
Глубокий Исток — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Парабель юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  37 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Кеть кĕнинчен Васюган таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кеть, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Глухов Алексей Петрович
Алексей Петрович Глухов (26.9.1941, Питреккел ялӗ, Шикун районĕ, Куйбышев облаҫӗ, РСФСР — 17.2.2021, Тольятти, Самар облаçĕ, РФ) — Тольятти хулинчи чăваш наци-культура автономин Ваттисен канашӗн ертӳҫи, Митта Ваҫлейӗн премин лауреачӗ, Чăваш наци конгресĕн Аслӑ канашӗн пайташӗ, тӗрӗк тӗнчин пĕрлĕх хастарӗ.
Биографи
1941 ҫулхи авӑн уйӑхӗн (сентябрӗн) 26-мӗшӗнче ун чухнехи Куйбышев (хальхи – Самар) облаҫӗн Шикун районне кӗрекен Питреккел ялӗнче ҫуралнӑ.
2021 ҫулхи нарӑсӑн 17-мӗшӗнче, 80 ҫул тултарнăскер, чылай вӑхӑт чирленĕ хыҫҫӑн, пурнӑҫран уйрӑлса кайнă.
Изе
Изе — Германи территоринчи юханшыв. Анатри Саксони территорипе юхать. Юханшыв Инненстадт Гифхорн, Аллер юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 50 км, бассейн лаптăкĕ 421,1 км2.
Каçăсем
Категори:Анат Саксони юханшывĕсем
Самсоновская (Лев юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Çăтмах (фильм, 2016)
Çăтмах (Рай) — DRIFE Productions киностудире Андрей Кончаловский режиссёр 2016 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ.
Лака (Кулой юппи)
Лака — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Кулой юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 119 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 157 км.