cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Андропов Юрий Владимирович
Каçăсем
Категори:ССРП Аслă Канашĕн депутачĕсем Категори:Юрий Владимирович Андропов Категори:Социализм Ĕçĕн Паттăрĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:ССКП ТК пайташĕсем Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем Категори:Марксистсем Категори:Нагутскинче çуралнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:Пайăр çынсем:ССРП ятарлă хĕсмечĕсем Категори:ССРП Аслă Канаш Президиумĕн ертӳçисем Категори:Çар генералĕсем (ССРП) Категори:ПХК ĕçтĕшĕсем
Чжаотун
Чжаотун, — Китайри префектура шайĕнчи хула. Юньнань провинцине кĕрет.
Йонна (департамент)
Йонна (франц. Yonne) — Францин хĕвелтухăç енче вырнаçнă, Бургунди регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 89. Администрациĕ Осер хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 333,2 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 7 427 км² танлашать. Департамент тăрăх Йонна юхать. Юханшыв ятĕнчен департамент ячĕ пулса кайнă.
Департамент шутне 3 округ, 42 кантон тата 454 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Йонна — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Бургунди провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Кайна (Уймень юппи)
Кайна — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Уймень юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Горбачёв Михаил Сергеевич
Михаи́л Серге́евич Горбачёв (Привольное, Ставрополь енĕ) — ССКП Тĕп секретарĕ (пуш, 11 1985 — çурла, 23 1991), пĕрремĕш, çаплах юлашки ССРП президенчĕ (пуш, 15 1990 — раштав, 25 1991). Горбачёв-Фонд пуçлăхĕ. Нобель лăпкăлăх парни лауреачĕ (1990). Горбачёв ССКП тата патшалăх ĕçлĕхĕнче Совет Союзĕнче çĕнетӳ ĕçĕпе — перестройкăпа — тăрмашнă, анчах та çакă Совет Союзĕ арканнипе сӳнет, çаплах вăл ĕçленĕ тапхăрта сивлек вăрçă (паралеллĕ капитуляци ĕçĕсем пыраççĕ) вĕçленет. Горбачёвăн ĕç-пуçĕ тĕрлĕ хаклавлă шутланать.
ССКП генсекĕ тата ССРП президенчӗ ĕç вырăнĕнче
Çӳлти влаҫра чухне Горбачев 1987 ҫулхи кăрлач уйăхĕнче ССКП ТК пленумӗнче "перестройка" политикине пуçарса янă, каярахпа çак процесс пасарлă экономика, ирӗклӗ суйлав еннелле туртса кайнă, ССКП монополлӗ влаҫне пӗтерсе пынӑ тата ССРП аркатса янă .. Александр Яковлев асăннипе, 1985 ҫулта вăл Горбачева совет йĕркелĕшне пĕтерсе хурса çӗршывра улшӑнусем тумашкăн план сӗннĕ пулнă, анчах та Горбачев: "халлӗхе иртерех-хе" тенĕ. Яковлев шухӑшӗпе, Горбачев ун чухне "совет йĕркелĕшне пăрахăçласшăн пулман.
Горбачев пуҫарнипе пулнисен ят-йышĕ:
Парти ĕçĕнче
1952 çулта ССКП-на кĕнĕ.
Çемье, харпăр пурнăçĕ
Хĕрĕ — Ирина Михайловна, Мускавра ĕçлет. Мăнукĕсем — Ксения тата Анастасия. Мăнукĕн хĕрачи — Александра.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Ставрополь енче çуралнисем Категори:Перестройка Категори:ССКП пайташĕсем Категори:ССКП ТК пайташĕсем Категори:ССКП ТК тĕп секретарĕсем Категори:ССРП Аслă Канаш Президиумĕн ертӳçисем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Нобель лăпкăлăх парни лауреачĕсем Категори:Раççей политикĕсем Категори:ССРП президенчĕ Категори:ССКП Политбюро пайташĕсем Категори:ССРП Аслă Канаш депутачĕсем Категори:ССРП юрисчĕсем Категори:Михаил Сергеевич Горбачёв Категори:Август пăтăрмахĕ Категори:Берлин чыслă гражданĕсем Категори:Нобель парнин лауреачĕсем
Ураскилт ял тăрăхĕ
Ураскилт ял тăрăхĕ — Чăваш Енри Элĕк районĕн администрациллĕ пайĕ.
Эшби Уильям
Уильям Росс Эшби  – (06.09.1903, Лондон, Англи- 05.01.1972, Токингтон, Англи ) - англи психиатрĕ, кибернетика енĕпе ĕçленĕ ăсчах, кăткăс системăсене тĕпчеме пуçлакан.
Ураскилт ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăхĕнче 1366 çын (2006) пурăнать. Администраци Ураскилт чиркӳллĕ ялĕнче вырнаçнă. Район тĕпне çитме 12 çухрăм.
Ураскилт ял тăрăхне 5 ял кĕрет.
Эшби Уильям
Асăрхавсем
Категори:Аслă Британии кибернетикĕсем Категори:Аслă Британии психатрĕсем
Калу-Айры
Калу-Айры — Пушкăрт Республикин Ишимбай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 170 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453233, ОКАТО кочĕ — 80231845002.
Ураскилт ял тăрăхĕ
Çутçанталăк
Чылайрахăшĕпе вăрман тăприллĕ сăрă çĕр, вĕсем районăн 85% таран территорине йышăнаççĕ. Халĕ пур çĕре тенĕ пекех сухаласа усă кураççĕ.
Ял тăрăхĕнче климат вăтам континентлă. Хĕлле сивĕ, çилсем вĕреççĕ, çуллв ăшă. Хĕллехи вăтам температура — -12,9 °C тан, çуллахи — +18,3 °C. Палăртса юлнă чи сивĕ температура — -44 °C, чи ăшши — +37 °C.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Элĕк районĕнчи муниципалитетсем Категори:Ураскилт
Калу-Айры
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимбай районĕ
Нарăс, 14
Пулăмсем
right|120px|Валентинкăсен йывăçĕ
Понтъю
Понтъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 141 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Тури Панкли
Тури Панкли, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял. Ячĕ авалхи чăваш ятĕнчен пулса кайнă.
Тавралăхĕ
Районăн кăнтăр енче вырнаçнă. Шупашкартан 57 çухрăмра, Муркашран 17 çухрăмра ларать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне ялта 110 кил пулнă, 285 çын пурăннă. Ялта лавкка пур, газ тата шыв кĕртнĕ. Асфальт çулне сарнă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен, уессене пĕтериччен, Хусан кĕпернинчи Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районне, 1944 çулхи пуш уйăхăн 30-мешĕнче Чăваш Енĕн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕнче каллех Элĕк районне, кайран, 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче Шупашкар районне куçнă. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11-мешĕ хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районĕн йышĕнче.
1859 çулхи справочникре ку ялта 49 кил тесе палăртнă. 1924 çулта ялта 69 кил пулнă, пурĕпе 340 çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Совет Союзĕн Паттăрĕсен ят-йышĕ (Губарев — Гущин)
Ку списокра «Г» сас паллинчен пуçланакан пĕтĕм Совет Союзĕн Паттăрне (мĕнпурĕ 756 çын, вĕсенчен 15-шĕ 2 хут) асăннă. Списокра ССРС Аслă Канашĕн чыс паракан указĕсен даттисем, мĕнле çар, çар званипе йышанакан должность (Совет Союзĕн Паттăрĕ чысне илме тăратнă вăхăтра), пурăннă çулсем çинчен каланă.
Каçăсем
Губарев
Наурузово
Наурузово — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 528 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453747, ОКАТО кочĕ — 80253850001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Кокшага (Кокшага №3633 юппи)
Кокшага — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Кокшага №3633 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Кубашина Лидия Михайловна
Пурнăçĕ
Чăваш патшалăх университечĕн историпе филологи факультетне вĕренсе пĕтернĕ. 1975 çултанпа Чăваш кĕнеке издательствинче ĕçлет. Корректор, редактор пулнă. Халĕ тĕп редактор çумĕ вырăнне йышăнать.
Ӗçĕсем
Категори:Чăваш сăвăçисем
Йĕкĕр Çăл
Йĕкĕрçăл — Самар облаçĕн Исаклă районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Урамĕсем:
Кун-çулĕ
Сепперел ялĕнчен тухнă çынсем пуçарса янă. .
Сывлăм
thumb|200px|[[Курăк çинчи сывлăм]]thumb|200px|[[Эрешмен карти çинчи сывлăм.]]
Сывлăм́ — çĕр çийĕнче, çурт тăрринче, япала, ӳсентăран, автомобиль çинче тата урăх япала çинче пуçтарăнакан атмосфера нӳрĕкĕ.
Сывлăм мĕнле пулса тухать
Сывлăш сивĕннипе шыв пăсĕ çĕр çумĕнчи япаласем çинче тачăланса шыв тумламĕ пулса тăрать. Яланхилле çак каçпа пулса иртет. Пушхирте сывлăм ӳсентăрансемшĕн нӳрĕк çăлкуçĕ пулать. Хĕвел анса ларсан сывлăшăн аялти сийĕсем ăшăна пайăрка витĕр çухатса хăвăрт сивĕнеççĕ. Çак пулăм никĕсĕ — таса тӳпе тата ăшша çăмăллăн паракан витĕм, сăмахран, курăк. Уйрăмах сывлăм тропик регионĕсенче ӳкет, унта çĕр çумĕнчи сийре шыв пăсĕ нумай тата çĕрле çĕр çав тери хăвăрт сивĕнет. Çуклă температурăра пас тытать.
Сывлăм ӳкекен сывлăш температурине сывлăм пăнчи теççĕ.
Каçăсем
Категори:Çĕр çийĕнче тата япаласем çинче пуçтарăнакан нӳрĕк
Сугмутын-Еган (Кĕçĕн Мег-Тыг-Еган юппи)
Сугмутын-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Çăрттанлă районĕ
Çăрттанлă Ен — Пенза облаçĕн кăнтăр-тухăçĕнче вырнаçнă муниципаллă пайĕ. Администраци центрĕ — Çăрттанлă чиркӳ ялĕ.
Район администрацин пуçлăхĕ — Моисеев Юрий Владимирович.
Тавралăхĕ
Çĕр лаптăкĕ 0,99 пин çм².
Çурçĕрте Кузнецки районĕпе, тухăçра Чĕмпĕр облаçĕпе, кăнтăрта Сарăту облаçĕпе, анăç енче — Камешкирски районĕпе чикĕ тытать.
Кун-çулĕ
1928 çулта Вăтам Атăл Енĕн Кузнецки таврашĕ шутĕнче йĕркеленĕ. 1932 çулта района салатнă, çĕрĕсене Камешкирски, Павловски, çаплах Барановски районĕсене кĕртнĕ. 1935 çулта каллех пуçтарса йĕркеленĕ. 1939 ç. Куйбышев облаçĕнчен Пенза облаçне куçарнă. 1963 çулта салатнă, территорине Кузнецки районĕ шутне кĕртнĕ. 1965 кăрлачăн 12-мĕшĕнче каллех йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта 15 муниципаллă тăрăха кĕрекен 29 пурăнан вырăнта 17,6 пин çын (01.01.2007) пурăнать.
Тутарсем Çăрттанлăра (районти тутарсен 50 % пайĕ), çаплах тутар ялĕсенче — Алеево, Бигеево, Бик-Моисеевка, Дёмино, Джалилово, Залапино, Карновар, Мансуровка, Масарлă, Сарпай — çаплах хутăш чăваш-тутар ялĕсенче — Исикеево тата Чул Çырми — пурăнаççĕ.
Халăх йышĕн улшăнăвĕ:
Чăваш ялĕсем
Илем шывĕ хĕрринчи çак чăваш ялĕсем вырнаçнă:
Çутĕç
Районта 18 ача-пăча сачĕ, 30 пĕтĕмĕшле пĕлӳ паракан шкул, 2 аслă шкул филиалĕ, СПТУ-20, 3 вăтам специальность паракан вĕренӳ заведенийĕ пур. Спортпа ачасем 16 спорт залĕнче, 8 спорт площадкисенче туслашаççĕ.
Культура
Районта виçĕ наци культури центрĕ ĕçлет. Итем-Кура ЯКК — чăваш культурин центрĕ, Октябрьски ЯКК — тутар культурин центрĕ, Березовски ЯКК — мордва культурин центрĕ. Культура керменĕнче тăван ен тĕпчев музейĕ ĕçлет, унта тăватă халăхăн уйрăмĕ пур.
20 ял культура çурчĕ, район культура керменĕ, 3 ял клубĕ, 23 ял вулавăш, ачасен тата çамрăксен пултарулăх çурчĕ, ӳнер шкулĕ, тăван ен тĕпчев музейĕ.
Паллă вырăнсем
Район территоринче «Кунчер çеçенхирĕ» çутçанталăк усравĕ туса хунă. Архитектура палăкĕсем шутĕнче Неверкино çĕрĕн пульници, Дёмино ялĕнчи банк çурчĕ, 2 мечет (Бигеево), 12 археологи палăкĕ (бронза тапхăрĕнчи пура культурин курганĕсемпе курган вилтăприсем, çав вăхăтри пурăнан вырăнсем.
Каçăсем
Районĕсем, Çăрттанлă Çăрттанлă *
Понъю (Усы юппи)
Понъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 110 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Пăхат районĕ
Пăхат райо́нĕ — Самар облаçĕн тухăç çĕрĕнче вырнаçнă административлă виçи.
Администраци центрĕ — Пăхат сала.
Тавралăхĕ
Пăхат районĕн çĕр лаптăкĕ — 824 км².
Кун-çулĕ
Района 1935 çулта туса хунă.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта 16 пин çын пурăнать. Пурĕпе 32 ял.
Экономика
Районта колхозсенчен йĕркеленнĕ 11 ял хуçăлăх предприятийĕ, пахча-çимĕç совхозĕ, 127 çĕр ĕçтĕш фермер хуçăлăхĕ. 1 банк тата страхлакан этем пĕрлĕхĕ пур.
Предприятисем:
Культура
Халăх хореографи ушкăнĕ "Грация"
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕ
Лагранж пăнчи
thumb|250px|Лагранж пăнчисем тата икĕ кĕлеткерен тăракан системăн эквипотенциллĕ çийĕсем
Лагра́нж пăнчисем, çаплах вĕсене либра́ци пăнчисем (libratio — суллану, силленӳ) сăмахран е L-пăнчăсем теççĕ — икĕ йывăрăшлă кĕлетке системинчи пăнчăсем, çак икĕ йывăрăшлă кĕлетке системин гравитаци вăйĕсĕр пуçне шута илмелле мар пĕчĕк йывăрăшлă, нимĕнле вăйсен сĕмне пулман виççĕмĕш кĕлетке асăннă икĕ кĕлетке хушшинче тăнăç тăрăмра пулать.
Тĕп тĕрĕсрех, Лагранж пăнчисем чикĕленĕ виçĕ кĕлетке кăткăсĕн вырăнти тупсăмĕсем пулаççĕ— ун чух пур кĕлеткен орбитисем çавраллă тата пĕрин йывăрăшĕ ытти иккĕшĕнчен пĕринчен чылай çăмăл. Çакăн чухне икĕ пысăк кĕлетке хăйсен пĕрлĕ масса центрĕ тавра пĕр пек кĕтес хăвăртлăхепе çаврăнаççĕ тесе шутлама пулать. Вĕсен таврашĕнчи уçлăхра пиллĕк пăнчă пур, çав тĕлсенче питĕ йывăр кĕлеткесемпе çыхăннă çаврăнакан шутлав системинче çав тери пĕчĕк йывăрлăхлă виççĕмĕш кĕлетке куçăмсăр тăма пултарать. Çак пăнчăсенче пĕчĕк кĕлетке çине яракан гравитаци вăйĕсем варринчен тапакан вăйпа пĕр тан пулса лăпкăланаççĕ.
Лагранж пăнчисем ята Жозеф Луи Лагранж математика чысласа туянтарнă, вăл пĕрремĕш 1772 çулта çак ыйтăва тупсăмпа тивĕçтернĕ.
Лагранж пăнчисен вырнаçăвĕ
Лагранж пăнчисене L латин пысăк сас паллипе 1-рен пуçласа 5-чен хисеп индексĕпе кăтартаççĕ.
Лагранжăн пур пăнчи йывăр кĕлеткесен орбити лаптăкĕнче выртать. Пĕрремĕш виçĕ пăнчи иккĕш йывăр кĕлетке урлă пыракан йĕр çинче вырнаçнă. Лагранжăн çак пăнчисене коллинеарлисем теççĕ, вĕсене çапла L1, L2 и L3 палартаççĕ.
L1 икĕ кĕлетке системи хушшинче çăмăлтараххи патнерех вырнаçнă, L2 — тулти, çăмăлтарах кĕлетке хыçĕнче тата L3 — йывăртараххи хыçĕнче. Кĕлеткесен системин йывăрăшĕн варри тĕпĕнчен çак пăнчăсене çити пĕрремĕш α-çывхартăвĕпе çак хормулăсемпе шыраççĕ
кунта
Эхер M2 чылай M1 пĕчĕкрех, L1 тата L2 пăнчисем M2 кĕлеткерен пĕр пек хушăра тенĕ пекех вырнаçнă:
Лагранж пăнчисенчи Хĕвел системин объекчĕсем
Хĕвел системинчи L2 пăнчă тĕлĕсем:
Лагранж пăнчисенчи танăçлăх (равновесие)
thumb|[[Иккĕллĕ çăлтăрăн ӳкерчĕкĕ.]]
Каçăсем
Категори:Тӳпе механики Категори:Космонавтика
Калтарак (Ушпа юппи)
Калтарак (приток Ушпы) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Ушпа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Шампански
250px|right|Шампански черккере Шампанское (Шампански эрехĕ)- Шампань тăрăхĕнче туса кăларакан чашкăракан эрех.
Турккă чĕлхи
Турк чĕлхи (Türk dili (кĕскен: Türkçe)), — тĕрĕк чĕлхи, тĕрĕк чĕлхисен огуз чĕлхисем патне кĕреть, Турцин чĕлхи. Турк чĕлхи патне чи çывăх чĕлхесем: гагауз чĕлхи, азербайджан чĕлхи, туркмен чĕлхи. Çавăн пекех турккă чĕлхи патне Молдавири балкан-тĕрĕк гагаузсен диалекчĕ çывăх.
Шампански
Шампань тăрăхĕсем
Шампань енĕ ( 33 334 га ) пилĕк тăрăхĕсене пайланă: Montagne de Reims,Cote de Blancs,Vallee de la Marne,Cote de Sezanne тата Cote des Bar.Шампань енре 17 иçĕм лаптăксем Гранд Крю ( Grand Cru ) категори панă : Ambonnay, Avize, Ay, Bouzy, Beamont-sur-Vesle, Chouilly, Cramant, Louvois, Mailly-Champagne, Oger, Les Mensil-sur-Oger, Oiry, Puisieulx, Silery, Tours-sur-Marne, Verzenay, Verzy.44 лаптăкĕ Премье Крю категори панă.
Турккă чĕлхи
Алфавит
Турккă чĕлхи 29 саспаллинчен тăрать.
Шампански
Паллă шампань эрехне тăвакансем
thumb|right|200px| 2010 çулта Шампань тăрхăра 336 эрехтăвакансем, 43 кооперативсем тата 4 742 иçĕм ӳстерекен хуḉалăхсем пулнă.Вăлсем 2010 çулта яхăн 320 миллион кẻленче кăларнă.
Турккă чĕлхи
Алфавит
Уçă сассисем:
Шампански
Шампань ĕçекенсем
Тĕнчере 15 çĕршывсемче ( 2007 çул ) пĕр миллион ытла шампански кĕленчесем сутнă.
Турккă чĕлхи
Алфавит
хыттисем: a/ı, o/u
Шампански
Шампань ĕçекенсем
Раççей ку шучĕнче 18-мĕш вырăнта.Раççейра 2007 çулта 0.9 миллион шампански кĕленчесем сутнă.
Турккă чĕлхи
Алфавит
çемçисем: e/i, ö/ü
Шампански
Шапмань кĕленчи калапăшĕсем
Шампански эрехĕ тĕрлĕ калапăшлă кĕленчесене яраççĕ :
Турккă чĕлхи
Глаголĕ
Хальхи вăхăчĕ (Şimdiki zaman)
Шампански
Каçăсем
Категори:Иçĕм Категори:Франци эрехĕсем Категори:Чашкăракан эрехĕсем
Турккă чĕлхи
Глаголĕ
Иртнĕ вăхăчĕ
Bilinen geçmiş zaman
Öğrenilen geçmiş zaman
Пулас вăхăчĕ Geniş zaman
Gelecek zaman
Şart kipi
Gereklilik kipi
İstek kipi
Хушнă глаголĕ (Emir kipi)
İyelik eki (Камăнни)
Чăваш чĕлхипе танлаштарăвĕ
Чăваш чĕлхи пек турккă чĕлхи тĕрĕк чĕлхе ушкăнĕ кĕнипе вĕсем çывăх. Сăмахсен нумайăшĕ пĕр тымарлă. Ӗлĕк тĕрĕк чĕлхи мĕнле пулни пирки тĕпчевçĕсем паян кун та тавлашаççĕ пулин те хăш пĕрисем чăваш чĕлхи ĕлĕк тĕрĕк чĕлхине чи çывăх иккене пĕлтереççĕ.Çăлкуç кирлĕ.
Тăтăшах тĕл пулакан сыпаксен улшăнăвĕсем (чăвашла - турккăлла)
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем
Суржик
Су́ржик (суржик — «тĕрлĕ тĕслĕ тырă тĕшшинчен авăртнă çăнăхран пĕçернĕ çăкăр, тĕслĕхрен, тулăпа ырашран») — украин тата вырăс чĕлхисенчи элементсенчен тытăнса тăракан идиом (калаçу чĕлхи), Украинăра, çаплах юнашар Раççейпе Молдави облаçĕсенче пуплеççĕ.
Çăлкуçсем
Категори:Украин чĕлхин урăх тĕслисем Категори:Вырăс чĕлхин урăх тĕслисем Категори:Вырăс чĕлхин диалекчĕсем Категори:Украина чĕлхисем Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Молдави чĕлхисем Категори:Хутăш чĕлхесем
Вăрманкас (Шупашкар районĕ)
Каçăсем
Категори:Шупашкар районĕнчи пурăнан вырăнсем
Бельфор Çĕрĕ
Бельфор Çĕрĕ (франц. Territoire de Belfort) — Францин хĕвелтухăç енче вырнаçнă, Франш-Конте регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 90. Администрациĕ Бельфор хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 137,4 пин (1999) çын.
Истори
Департамента 1922 çулта Эльзасăн пĕр пайĕнчен йĕркеленĕ. 1871 — 1918 çулсенче Эльзасăн çĕрĕсенчен Франци шутне вăл кăна кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Кабясово
Кабясово — Пушкăрт Республикин Ишимбай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 42 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимбай районĕ
Ан кулян! (фильм)
«Ан кулян!» (, Не горюй!) — 1969 çулта Георгий Данелия режиссёр ӳнерленĕ комитлă илемлĕ фильм.
Каçăсем
Категори:1969 çулхи кинокамитсем Категори:ССРП кинокамичĕсем Категори:ССРП 1969 çулхи фильмĕсем
Бир Энтони Стаффорд
Энтони Стаффорд Бир  – (05.09.1926, Лондон, Аслă Британи- 03.08.2002, Торонто, Канада) - кибернетика енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Операцисене тĕпчес енĕпе паллă теоретик, практик.
Асăрхавсем
Категори:Англи кибернетикĕсем
Нарăс, 16
Пулса иртнĕ
right|120px|«Дискавери» Антарктикăра
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Раççей Хĕрлĕ кĕнеки
«Раççей Хĕрлĕ кĕнеки» — сайра тата çухалма патне çитнĕ чĕрчунсен, ӳсентăрансемпе кăмпасен ăнлантарса çырнă йышĕ.
Мăн Речка (Кузюг юппи)
Мăн Речка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Кузюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Разбаш Андрей Леонидович
Разбаш Андрей Леонидович, — телеведущий, режиссёр, продюсер. 1952 çулхи раштавăн 15-мĕшĕнче çуралнă. 2006 çулхи утă уйăхĕн 23-мĕшĕнче вăхăтсăр пурнăçĕ татăлнă.
Пурнăçĕ
1977 çулта Мускав авиаци институтне пĕтернĕ. 1991 çултанпа паллă «ВиД» телекомпанийĕн учредителĕ, тата директорсен канашĕн членĕ пулнă.
Андрей Разбаш 50 ытла куллен тухакан телепередачăсен авторĕ, режиссёрĕ пулнă, темиçе паллă передача ертсе пынă. Тĕрлĕ вăхăтсенче ОРТ телекомпанийен тĕп продюсерĕ, «Россия» телеканалăн «Доброе утро, Россия» (Ырă ир пултăр, Раççей) передачин продюсерĕ, хăйен «Крылья-Медия» телекомпанийĕн тĕп редакторĕ пулнă.
Категори:Раççей телеведущийĕсем Категори:Раççей режиссёрĕсем Категори:Раççей продюсерĕсем
Людмила Радченко
Людмила Радченко (1978 çулхи чӳкĕн 11-мĕшĕ, Омск, СССР çур.) — Раççей топ-моделĕ, итальян теле-ертӳçĕ, актриса.
Кун-çулĕ
1996 çулта Людмила Омскри паллă илемпе мода ăмăртăвне хутшăнса "Хальхи сăнар" вице-мисс ята тивĕçет. Çаплах вăл куравçăсен кăмăлне кĕрет. Кайран «Мисс Раççей» конкурса Омск хулинчен каять.
Çакăн хыççăн, 2000 çулта Италие каять, малтан вăхăтлăха, кайран, институтра вĕренсе пĕтермесĕрех — чылайлăхах. Малтан Людмила Паппериссима телеканалăн етӳçи пулса ĕçлет.
2003 çулта Людмила Антенна 3 телеканалăн Spicy Tg программинче тăрăшать.
2004 çулта унăн сăнĕ Fox журналĕнче пичетленсе тухать. 2005 çулта вăл la Talpa реалити-шоу ăмăртăвне хутшăнать, унта çурмафинала çитет.
2006 çулăн çу тапхăрĕнче Людмила Майамире кинофильм ӳкернĕ ĕçе хутшăнать, ăна Итали 1 телеканалĕ кăтартать. Тепĕр çулта вăл Мелодии и поклонники программăра вăй хурать. Каярахпа Sky Vivo каналĕнче реалити-шоура хăйне кăтартма тӳр килет.
2008 çулта Людмила A Light Of Passion фильмра хăйĕн пултарулăхне кăтартать.
Çĕнĕ Йоркра вĕренсе сăрă ӳнер ĕçне алла илсен Людмила хăйĕн пултару ĕçĕсене тĕрлĕ галерейăсенче, куравсенче кăтарма тытăнать. 2010 çулта вăл "Ĕнсен парачĕ — 2010" тĕнчери курав валли çав тери пысăк ĕнене ӳкерет.
Çаан пекех вăл хăй çырнă хевтисемпе Миланри арт-триенале тĕлне çитет. Çакăн хыççăн харпăр куравне Лучча хулин Хальхи ӳнер музейĕнче ирттерет. Темиçе уйăх каярахпа ăна Teatro alla Scala чĕнсе илет, Монакăри тĕнчери Gemlucart куравĕе кĕтсе илет. 2010 çулхи раштавра Skira унăн пĕрремĕш каталогне — "Power Pop" — пичетлет.
2011 çулăн нарăс уйăхĕнче Милан провинцийĕ Людмилăна Тĕнче культурин çуртĕнче курав ирттерме йышăнать. 2011 çулăн çу уйăхĕнче Çĕнĕ Йорк галереийнче Ludmilla куравĕ иртет. Çаплах унăн ĕçĕсемпе Сохора (Crown Fine Art gallery) килленеççĕ.
Фильмографи
Актриса пулса çак фильмсенче сăнарланă:
Каçăсем
Категори:Раççей топ-моделĕсем Категори:Итал артисчĕсем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1978 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 11-мĕшĕнче çуралнисем
Ыса
Ы́са (os sacrum) — çурăм шăммин тĕпĕнче вырнаçнă виçкĕтеслĕ евĕр пысăк шăмă, ăшĕнче — таз хăвăлĕн кайри пайĕ, савăл пекех иккĕ таз шăмми варринче. Çӳлти пайĕпе ыса пилĕк тĕлĕнчи çурăм шăммин сыпăкĕпе, аялтипе — сутанапа — çыхăнать.
Арамалăх уйрăмлăхĕсем
Арçынпа танлаштарсан, хĕрарăмăн ыса шăмми кĕскерех те, ытла кукăр мар.
Каçăсем
Категори:Çурăм шăмми
Кӳлвар Альберт Николаевич
Кӳлвар Альберт Николаевич (чăн хушамачĕ Николаев, 1939, Чăваш АССР, Шупашкар районĕ, Платка ялĕ çур.) — чăваш сăвăçи.
1997 çултанпа РФ ÇП пайташĕ.
Пурнăçĕ
1939 çулта Шупашкар районĕнчи Платка ялĕнче çуралнă. Чăваш педагогика институчĕн историпе филологи факультетĕнче аслă пĕлӳ илнĕ. Ленинград патшалăх университетĕнче пĕлĕвне ӳстернĕ.
Чăвашрадиора политикăллă кăларăмĕсен редакторĕ пулнă. Халĕ Сочире пурăнать.
Пултарулăх ĕçĕсем
Ӗçĕсем периодикăллă кăларăмсенче тата тĕрлĕ автор сăввисен пуххисенче пичетленнĕ. 2001 çулта унăн «Платка çĕршывĕ» ятлă сăвăсемпе поэмăсен пуххи пичетленсе тухнă.
Каçăсем
Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1939 çулта çуралнисем
Кузнецов Геннадий Васильевич
Кузнецов Геннадий Васильевич, — сăвăç, журналист. 1945 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Канаш районĕнчи Çĕнĕ Шуртан ялĕнче çуралнă.
1994 çултанпа чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕн членĕ.
Пурнăçĕ
Вăтам пĕлӳ илнĕ хыççăн Йĕпреç район хаçатĕнче яваплă секретарь вырăнĕнче ĕçленĕ. Халĕ «Хыпар» хаçатăн корреспонденчĕ.
Ӗçĕсем
Геннадий Кузнецов сăвăсем, очерксем, калавсем, публисцистикăлла статьясем çырать. Унăн ĕçĕсем хаçатсемпе журналсенче пичетленеççĕ.
Категори:Чăваш сăвăçисем
Ярань (хула)
يارانسك Горад Яранск Jaransk Yaransk Jaransk Jaransk Jaransk Iaransk Jaransk Яранск Jaransk Jaransk Яранск Яранск 亞蘭斯克
Автанçырми (Шупашкар районĕ)
Автанçырми, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Ыгдыр (ил)
thumb|right|290px Ыгдыр (туркк.: Iğdır), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Ыгдыр. Илте 168 634 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 3 588 çм².
Категори:Турци илĕсем
Пон-Ю
Пон-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кожим юханшывăн сылтăм çыранĕпе 174 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Нарăс, 17
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Гадельшино
Гадельшино — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 13 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453747, ОКАТО кочĕ — 80253850002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Батальонсем çулăм ыйтаççĕ (фильм)
«Батальонсем çулăм ыйтаççĕ» (Батальоны просят огня) — Юрий Бондаревăн пĕр ятлă повеçĕпе ӳкернĕ телесериал. Фильма Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче çĕнтернин 40 çуле тĕлне хатĕрленĕ.
Алексеева Татьяна Ивановна
Куçусем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:РСФСР тава тивĕçлĕ ĕçченĕсем Категори:1928 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 7-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2007 çулта вилнисем Категори:Çĕртмен 22-мĕшĕнче вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:РАН академикĕсем
Габайдулин Геннадий Габайдулович
Габайдулин Геннадий Габайдулович Гөбәйдуллин Гыйниятулла Гөбәйдулла улы — (15.06.1914(2)-14.05.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Калинин фрончĕн 29-мĕш çарĕн 24-мĕш уйрăм гварди миномёт дивизионĕн разведчиксен отделени командирĕ, гварди сержанчĕ.
Сепперел
Сепперел — Самар облаçĕн Исаклă районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Урамĕсем:
Кун-çулĕ
Сепперел ялĕнчен тухнă çынсем пуçарса янă.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн Исаклă районĕ
Ыспарта (ил)
thumb|right|290px Ыспарта (туркк.: Isparta), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Ыспарта. Илте 513 681 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 8 733 çм².
Категори:Турци илĕсем
Артикуляци
Артикуляци – фонетика ăслăлăхĕнче, пуплеве кĕрекен сасăсене тунă чухне ăна тăвакан органсен ĕçĕ. Пуплеври кирек мĕнле сасса та сас тăвакансен органсем кăлараççĕ. Çав органсем мĕнлерех вырнаçни ку е тепĕр сасăн артикуляцийĕ пулать. Çын артикуляцийĕ мĕнле пулничен сасă тасалăхĕ килет. Артикуляции 3 пайран тăрать: сасă тума хăтĕрленни, сасă кăларни, каялла таврăнни. Нумай чухне сасă тăвакан органсем каялла таврăнма ĕлкĕреймесĕрех тепĕр сасă тума хатĕрленеççĕ. Ку çын пуплевĕ уйрăм сасăсенчен мар, сасăсен черетленĕвĕнчен йĕркеленнĕ пирки пулать.
Сăмса
Ку сăмахăн урăх пĕлтерĕшсем те пур: сăмса (пĕлтерĕшĕсем) thumb|200 px|right|Çын сăмси Сăмса – çын сăн-пичĕн е чĕрчун сăнĕн пĕр пайĕ. Унпа вĕсем сывлаççĕ, тĕрлĕ шăршăсене туяççĕ, çакă вĕсене апат шыранă чухне самаях пулăшать. Сăмсан шăмшакĕ шăмăран тата кăмăрчакран тăрать. Шал енĕ (эпители) нерв вĕçĕсемпе пуян, уйрăмах шăрша туяканнисем нумай. Сăмса ĕлки сăн-питĕн уйрăмлăхне, илемне кăтартать. thumb|200 px|right|Йытă сăмси
Вулав валли
Категори:Антропологи
Çĕнĕ Саит
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимпай районĕ
ССКП ТК Тĕп секретарĕ
1953 çулхи авăнĕнче ССКП ТК Пленумĕ ССКП ТК Пĕрремĕш секретарь постне ĕçе кĕртет, çав вырăна Н. С. Хрущёва суйлаççĕ. Брежнев вăхăтĕнче, 1996 çулта иртнĕ ССКП XXIII съездĕнче ССКП Уставне улшăнусем кĕртнипе «тĕп секретарь» ĕç вырăнĕ официаллă пулса тăрать. Çав вăхăтрах 1952 çултанпа пулнă «ССКП ТК Президиумĕ» «ССКП ТК Политбюровĕ» ята куçать.
ССКП Тĕп секретарĕн ĕç вырăнĕ 1991 çулчен пулнă, Горбачев хăйне ССКП Тĕп секретарĕн полномочисенчен 1991 çулхи çурлан 24-мĕшĕнче хăтарма ыйтнипе пĕтет.
Иккĕмĕш çынсем
ТК 2-мĕш секретарĕн ĕç вырăнĕ хормăпа нихçан та пулман, анчах парти иерархин çырман йĕркипе 1980-мĕш çулсечченех Политбюро пайташĕсене алфавитпа мар, паллăлăх йĕркипе палăртнă. Çак йăлапа, 1932 çулченех «иккĕмĕшĕ» Каганович, 1932—1952 çç. — Молотов (ТК Секретариатне кĕмен), 1961—1964 çç — Брежнев, 1960-мĕш çулсен варринчен 1982 çула çити — Суслов (унăн статусĕ пирки пытару масштабĕ кăтартать — ăна Кремль хӳтлĕхĕнче мар, партипе патшалăхăн пĕрремĕш çынĕсемпе юнашар çĕре пытарнă).
1990—1991 çулсенче ССКП Тĕп секретарĕн çумĕ ĕç вырăнĕ пулнă. Çак вырăнта пĕртен-пĕр çын, В. А. Ивашко пулнă, вăлах Тĕп секретарь ĕçĕсене тытса пынă. 1991 çулхи çурла пăтармах тапхăрĕнче ССКП Тĕп секретарĕн çумĕ килти арест айĕнче ларакан Горбачёв хăйĕн тивĕçне тума пултарайман чухне, нимле ĕç-пуç та тăваймасть.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:СССР *
Sovjetunionens kommunistiske parti
Укум-Игол (Тарăн Сабун юппи)
Укум-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Тарăн Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 49 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Карабашка (Неня юппи)
Карабашка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Неня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Укум-Игол (Тарăн Сабун юппи)
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Карабашка (Неня юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Неня юпписем
Эссонна (департамент)
Эссонна (франц. Essonne) — Францин тĕп облаçĕн çурçĕр енче вырнаçнă, Иль-де-Франс регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 91. Администрациĕ Эври хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 1,134 млн (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 1 804 км² танлашать. Департамент тăрăх Сена, тата унăн юпписем юхаççĕ. Юпписем шутне Эссонна та кĕрет.
Департамент шутне 3 округ, 42 кантон тата 196 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Эссонна департаментне 1968 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Сена тата Уазăн пĕр пайĕнчен йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Рогозина (Кузюг юппи)
Рогозина — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Кузюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Ăйхă
Ăйхă (coccyx), ăйхă шăмми (os coccygis) — çын çурăм шăммин аялти пайĕ, çыпçăнса ларнă рудиментла 3-5 çурăм шăмми сыпăкĕнчен тытăнса тăрать.
Çавăн пекех, нормализацилесех çитерменнине кура, «сутана» теесси те пулма пултарать. Анчах та ăйхăна сутанан пĕр пĕчĕк пайĕ пек çеç курмалла.
Ăйхă тесе вĕçенкайăксен ÿт-пĕвĕн хыçалти пайне те калаççĕ (вырăсла гузка).
Каçăсем
Категори:Çурăм шăмми Категори:Сутана
Мăттикасси
Мăттикасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Эдирне (ил)
thumb|right|290px Эдирне (туркк.: Edirne), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Эдирне. Илте 402 606 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 6 241 çм².
Категори:Турци илĕсем
Манор
Чăваш кил йăви
Чăваш кил йăви шутне килкарти, картиш — малти карта е килхушши тата кайри карта — анкарти кĕнĕ.
Пурăну çурчĕ (çурт, пӳрт) çумне кĕлет лартнă. Тĕрĕклĕ çĕр ĕçченĕн хуçалăхĕнче анпар, лаша вити, ĕне-сурăх вити, сарай, лăпас тата нӳхреп. Кашни тенĕ пекех чăваш килĕнче çуллахи лаç пулнă, мунчана кил йăвинчен кăшт аяккарах, çырма сăртĕнче е юханшыв çыранĕнче, хăпартнă.
Пуянрах чăваш çын икĕ пӳрт, икĕ хутлă анпар, тырă-пулă управ пӳлĕмĕсем, выльăх-чĕрлĕх карти тытса тăнă. Пуянăн кил йăвинче 30 çурта яхăн пулнă, чухăнăн — пӳртпе пăлтăр (унпа анпар туса усă курнă, çулла çавăнтах çавăрнă) тата выльăх вити. Кил картине юман хӳмепе е хирмечепе тытнă.
XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнчен пуçласа чăваш ялĕнче ик ен тăрриллĕ икĕ е виçĕ уçалчăк хапха лартма тытăнаççĕ. Юман юписене çĕçĕпе касса пăлхар Хĕвел çаврипе е яввипе капăрлатаççĕ.
Лăпас айĕнче урапа, вăрăм урапа, кĕлте карманĕ тата çуна кĕртсе лартнă.
Пуян çĕр ĕçченĕсем уяв кунĕнче лăпă кăшкарлă тăрантаспа, çурăмпа сĕвенмелли çунапа çӳренĕ, туя сăран витнĕ çурма кăшкарлă кĕмепе пынă.
Анлă саралнă пӳрт тĕсĕ — тăват хӳме пӳрт. XIX ĕмĕрте пуян чăвашсем тăват хӳмеллĕ пӳрт, чул никĕслĕ çурт лартма пуçлаççĕ. Вăтам Атăлçипе уйрăмах Уралумĕн тавра çĕрсенче чăвашсем саманран (улăмпа тăм), çерем сийĕнчен, çаплах чулран та тăваççĕ. Тăррисене икĕ енлĕ тăваççĕ, пуянраххисен çавра пӳртсем лартаççĕ. Виттине хуйăртан, улăмран, дранкирен тăваççĕ, XIX ĕмĕр вĕçнелле чус, йĕс тимĕр тата черепица витме пуçлаççĕ.
Каçăсем
Категори:Кил йăвисем
Мишкино (Учала районĕ)
Мишкино  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 116 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453747, ОКАТО кочĕ — 80253850003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Штаб-хваттер
thumb|[[Deutsche Bank (Франкфурт-Майн-çинчи, Германи)]] Штаб-хваттер (Ш.-х.)
1) штаб вырнаçнă тĕлĕ.
2) урăх ăнланулла — мĕнĕн те пулин тĕп пункчĕ, (тĕслĕхрен ПНЙ штаб-хваттерĕ, ÇАПУ штаб-хваттерĕ), компанин е предприятин тĕп аппарачĕн штабĕ вырнаçнă тĕлĕ. Топ-менеджерсем ĕçлекен, дирекци, секретариат тата урăх кирлĕ административлă пайсем вырнаçнă офис.
Компани штаб-хваттерĕ пур элчĕлĕхĕн ĕç-пуçне ертсе пырать, бизнеса тытса пымадди глобал стратегине шухăшласа хатĕрлет т. ыт.
Вуламалли
Категори:Вăрçă ĕçĕ Категори:Хĕçпăшаллă вăйсем
Посьтем-Юнко
Посьтем-Юнко — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Микит-Ю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 23 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Элĕк ял тăрăхĕ
Элĕк ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Элĕк районĕн администрациллĕ пайĕ. Администрацийĕ Элĕк чиркӳллĕ ялĕнче вырнаçнă.
Посьтем-Юнко
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Элĕк ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
thumb| Элĕк ял тăрăхĕн администраци çурчĕ. Ял тăрăхĕнче 4291 çын (2006) пурăнать. Элĕк ял тăрăхне 9 ялпа 1 поçолăк кĕрет.
Посьтем-Юнко
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Элĕк ял тăрăхĕ
Çутçанталăкĕ
Чылайрахăшĕпе вăрман тăприллĕ сăрă çĕр, вĕсем районăн 85% таран территорине йышăнаççĕ. Халĕ пур çĕре тенĕ пекех сухаласа усă кураççĕ.
Ял тăрăхĕнче климат вăтам континентлă. Хĕлле сивĕ, çилсем вĕреççĕ, çуллв ăшă. Хĕллехи вăтам температура — -12,9 °C тан, çуллахи — +18,3 °C. Палăртса юлнă чи сивĕ температура — -44 °C, чи ăшши — +37 °C.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Элĕк районĕнчи муниципалитетсем Категори:Элĕк
Мăн Вылă ял тăрăхĕ
Мăн Вылă ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Элĕк районĕн администрациллĕ пайĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Мăн Вылă ял тăрăхне Мăн Вылă, Çирĕккасси, Вылпасар ялсем кĕреççĕ.
Çутçанталăк
Чылайрахăшĕпе вăрман тăприллĕ сăрă çĕр, вĕсем районăн 85% таран территорине йышăнаççĕ. Халĕ пур çĕре тенĕ пекех сухаласа усă кураççĕ.
Ял тăрăхĕнче климат вăтам континентлă. Хĕлле сивĕ, çилсем вĕреççĕ, çуллв ăшă. Хĕллехи вăтам температура — -12,9 °C тан, çуллахи — +18,3 °C. Палăртса юлнă чи сивĕ температура — -44 °C, чи ăшши — +37 °C.
Паллăлăх (синтаксис)
Паллăлăх - пуплерĕшри япала пĕлтерĕшлĕ сăмаха ăнлантаракан кĕçĕн пайташ. Вăл час-часах пуплев пайĕ тĕлĕшĕнчен паллă ячĕ е паллăлăх ĕçхĕл пулма пултарать. Урăхла ăна атрибут теççĕ. Чылай вăхăт определени тенĕ, халĕ те çапла калаççĕ.
Мăн Вылă ял тăрăхĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Элĕк районĕнчи муниципалитетсем
Паллăлăх (синтаксис)
Асăрхавсем
Категори:Пуплерĕш пайташĕсем Категори:Синтаксис Категори:Паллăлăх
Элязыг (ил)
thumb|right|290px Элязыг (туркк.: Elazığ), — Турци илĕсенчен пĕри. Тĕпхули Элязыг. Илте 569 616 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 9 281 çм².
Категори:Турци илĕсем
Мельхиор
Çаплах çак ятсем:
Хушаматсем:
Ашшĕ ячĕ:
Мăштавăш
Мăштавăш, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Братислава
Братислава (Bratislava (1919 ç. — Прешпорок е Пре́шпорек, Prešporok, Prešporek, Pressburg, Пре́сбург, Pozsony, По́жонь) — Тĕп Европăри Словакин тĕп хули. 1536 — 1784 çулсенче — Венгри тĕп хули. right|thumb|300px|Братислава Хула лаптăкĕ — 368 тв. çм.
Тавралăхĕ
right|thumb|450px|Братислава панорами. Хула çĕрĕ икĕ ют — Австрипе Венгри çĕрне чикке çитет. Братиславăри Копчьян урамĕ юнашар австри Китзее ялĕнчи Прессбургерштрассе урамне куçать. 1936 çулчен Братиславăран Венăна хула трамвайĕ çинче çитмелле пулнă.
Братислава Танайăн икĕ çыранĕнче, Кĕçĕн Карпат ту умĕнче вырнаçнă. Хула çĕрĕ Австри чиккине тухать (раштав, 21 2007 Петржалка-Бергпа Яровце-Китзее чикĕ урлă каçăсем пулнă.) тата Венгрипе (раштав, 21, 2007 чикĕ урлă каçă Русовце-Райка ĕçленĕ) чикĕ тытать.
Климачĕ
Климачĕ — континентлă, çулти вăтам температура — 9,9 °C, çулти хĕвеллĕ кунсен вăтам вăхăчĕ — 1976,4 сехет, нӳрĕксен вăтам нӳрĕкĕ — 527,4 мм (1993). Кăрлачри вăтам температура — -1,5 °C, утăри вăтам температура — +21 °C. Хĕллехи тапхăрĕнче сивĕ те нӳрĕк çанталăк, юр выртать. Çусенче ăшă, часах кăра çиллĕ çанталăклă.
Халăхĕ
Хула халăхĕ 447 пине яхăн çын. 2001 çулхи халăх çыравĕпе кунта словаксем — 91,4 %, венгрсем — 3,8 %, чехсем — 1,9 %, нимĕçсем — 0,3 %, ыттисем — 2,6 %.
Тĕн енĕпе: католиксем — 56,7 %, атеистсем — 29,3 %, лютерансем 6 %, ыттисем — 4,7 %.
Администрациллĕ пайлану
right|thumb|Михал турулĕ — Кивĕ Хула right|thumb|Кивĕ Хула
thumb|Кивĕ Ратуша
Каçăсем
Категори:Словаки хулисем Категори:Танайçи хулисем Категори:Братислава
Каланăлăхташ
Каланăлăхташ – пуплерĕшри ĕçе пĕлтерекен сăмахсене (каланăлăха) ăнлантаракан кĕçĕн пайташ.
Терминăн çăлкуçĕ
"Каланăлăх" тени çумне -таш аффикс хушăннипе пулнă. Мĕншĕн тесен ку пайташ каланăлăхпа (вырăс. сказуемое) тачă çыхăннă.
Категори:Пуплерĕш пайташĕсем
Ай-Вать-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Ура
Каçăсем
Категори:Ура Категори:Физиологи Категори:Анатоми
Трасянка
Украинăри суржикпе танлаштарсан, «трасянка» сăмахăн Беларуçре негативлă коннотаци пур, çавăнпа те унпа тĕпчевсенче официаллăн усă курассинчен пăрăнма тăрăшаççĕ, «белорус-вырăс хутăш чĕлхе» тенипех çырлахаççĕ.
Истори
Трасянка сăмах беларус чĕлхинчен тӳррĕн куçарсан япăх утă пулать, ăна çĕр çинче ĕçлекенсем улăмпа утăна хутăштарса-силлесе тăваççĕ (беларусла трасуць, трясут — силлеççĕ).
Асăрхавсем
Категори:Беларус чĕлхин диалекчĕсем Категори:Беларуç чĕлхисем Категори:Хутăш чĕлхесем Категори:Вырăс чĕлхин диалекчĕсем Категори:Вырăс чĕлхин тĕрлĕ тĕслисем
Нарăс, 19
Уявсем
Китсен пĕтĕм тĕнчери кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Кивĕсаитово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Эрзинджан (ил)
thumb|right|290px Эрзинджан (Эрсинчан, туркк.: Erzincan), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Эрзинджан. Илте 316 841 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 11 903 çм².
Категори:Турци илĕсем
Çиçĕмкасси
Çиçĕмкасси — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял. Шурлăхвар хĕрринче вырнаçнă.
Кивĕсаитово
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимпай районĕ
Çиçĕмкасси
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
2004 çулăн кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне ялта 78 çын пурăннă, вĕсенчен 31 арçын, 47 хĕрарăм. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 60 çын, çав шутра 31 арçын, 29 хĕрарăм пурăннă.
Ял кун-çулĕ
Ял 1922 çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Словак чĕлхи
Словак чĕлхи (slovenčina, slovenský jazyk) — анăç славян чĕлхисен ушкăнне кĕрекен чĕлхе. Словакин патшалăх чĕлхи, Европа Пĕрлешĕвĕн официаллă чĕлхисенчен пĕри.
ISO кочĕсем: sk, slo.
Алфавит
Словак алфавичĕ латиница çинче никĕсленет, 46 саспаллирен тăрать.
Каçăсем
* Категори:Словаки чĕлхисем Категори:Чехи чĕлхисем
Категори:
Габдрахманов Бари Галеевич
Габдрахманов Бари Галеевич Габдрахманов Бари Гали улы — (25.05.1912(12)-23.01.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 5-мĕш гварди çарĕн 95-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 233-мĕш гварди артиллери полкĕн орудин артиллери орудин тĕллекенĕ, гварди кĕçĕн сержант.
Караган (Неня юппи)
Караган — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Неня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Неня юпписем
Вьюк (Кырчма юппи)
Вьюк — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кырчма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
СылтăмГрубе-Ю
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Туçи Сена
Туçи Сена (франц. Hauts-de-Seine) — Францин тĕп облаçĕнчи çурçĕр енче Парижран хĕвеланăçнелле вырнаçнă, Иль-де-Франс регионне кĕрекен департамент. Департаментра питĕ нумай çын пурăнать. Департамент номерĕ 92. Администрациĕ Нантер хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 1,429 млн (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 176 км² танлашать. Департамент тăрăх Сена юхать.
Департамент шутне 3 округ, 45 кантон тата 36 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Туçи Сена департаментне 1968 çулта йĕркеленĕ, унта Сена тата Уаза департаменчĕсен çĕрĕсем кĕнĕ. Çавăн пекех кунта питĕ паллă Дефанс район вырнаçнă.
Москово (Наурузовский сельсовет)
Москово  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 485 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453747, ОКАТО кочĕ — 80253850004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Шафаревич Игорь Ростиславович
Тĕп ĕçĕсем алгебра, хисепсен теорийĕ тата алгебра геометрийĕпе çыхăннă. Тата диссидент, публицист, пĕрлĕх ĕçченĕ пек паллă.
Публицистика
Математик кăна мар, публицист, пĕрлĕх ĕçченĕ тата истори-философи ĕçĕсен авторĕ:
Ĕçĕсен пуххисем
Нихăшне те чăвашла куçарса пичетлесе е урăхла майпа кăларман.