cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чкалов Валерий Павлович
Каçăсем
Категори:1904 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1938 çулта вилнисем Категори:Раштав, 15 вилнисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Хулана хăй ячĕпе тивĕçтернĕ çынсем Категори:Марккăсем çинчи çынсем Категори:СССР вĕçевçисем Категори:СССР вĕçевçĕ-тĕпчевçисем Категори:Гатчина вĕçевçисем Категори:СССР Асла Канашĕн депутачĕсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем
Chkalov, Lori
Карабюк (ил)
thumb|right|290px Карабюк (туркк.: Karabük), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Карабюк ятлă. Илте 225 102 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 2 864 km².
Категори:Турци илĕсем
Чаканар
Чаканар -Чăваш енри ялсен ячĕ
Санькасси
Санькасси, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çул тарин Етĕрне уесĕн Чурачăк вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1944 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Чурачăк районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 ял Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 яла Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Васнар
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Шупашкара çитме — 61 км, райцентра — 3 км, чукун çул станцине — 15 км.
Нарăс, 15
Уявсем
Сретение Господне уявĕ
Васнар
Кун-çулĕ
1940-мĕш çулхи çурлан 16-мĕшĕнчен çирĕплетнĕ. Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. Красноармейски ял канашне кĕрет.
Мелеспуç
Мелеспуç (çавăн пекех Мелеспуç Ялтăра, Малый Менеуз) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Васнар
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Нарăс, 15
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Канаш (Етĕрне районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 46 çын, çав шутра 25 арçын, 21 хĕрарăм пурăннă.
Сулахай ПарнУка-Ю
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Йăмăк
Йăмăк - калаканнинчен кĕçĕнрех, пĕр юн-вартан пулнă хĕр.
Мелеспуç
Кунçул
1782-мĕш çулта Хушăлка ялĕнчен уйрăлса ял никĕсленĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (90%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 44 çм, Çĕнĕ Михайловка салине - 45 çх, Аксаково станцине 6 çх.
Каçăсем
Категори:Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Филиппов Григорий Филиппович
Григорий Филиппович Филиппов — чăваш çыравçи тата сăвăçĕ.
Кун-çулĕ
1872 çулта Шĕнерпуçĕнчи икĕ сыпăклă училищĕре хатĕрленӳ класĕнче ачасене ăс панă. Унтан 1875 çулчен Элĕкри икĕ сыпăклă училищĕре вăй хунă, псалом вулавçи пулнă. Тĕрлемес ялĕнчи шкулта тата чиркӳре диакон вырăнĕнче тăрăшнă.
В.К. Магницкий 1891 çулта çырнă тăрăх, Г. Филиппов чăваш юррисене пухса вĕсене вырăсла куçарнă тата тĕрлĕ хаçат-журналта пичетленĕ.
Хальлĕхе Г. Филипповăн пĕр сăвви кăна паллă: "Чухăн çын пурнăçĕ — хирти мулкач пурнăçĕ" ятлăскер.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1914 çулта вилнисем
Newsweek
thumb|Журналăн вырăс версин логотипĕ Newsweek (Ньюсуик, «"эрнен çĕнĕ хыпарĕсем») — АПШ-н кашни эрнере пичетленекен «пысăк виççĕ» шутĕнчи кашни эрнере тухакан американ журналĕ. Тиражĕпе (3160 пин экз.) вăл паллă конкуренчĕ — «Тайм» журнал хыççăн — пулать. Ăна 1933 ç. «Тайм» редакторĕ пулса ĕçленĕ Томас Мартин йĕркеленĕ. 1937 ç. Newsweek коллективне Today сумлă журналăн ĕçтешĕсем хушăнаççĕ. 1961 ç. Филип Грэм, «Вашингтон пост» хаçатăн харпăрçи, сутăн илет. Штаб-хваттерĕ Çĕнĕ Йоркра вырнаçнă. Ют çĕрсенчи версисем ултă чĕлхепе — араплп, корейлп, полякла, вырăсла, турккăлла тата япунла — çутта тухать. Вырăс чĕлхиллĕ кăларăм — «Русский Newsweek».
Сар çип ути
Сар çип ути  (Hypericum) — Сар çип утисем çемйинчи ӳсентăран.
Newsweek
Журнала сутасси
The Washington Post пĕлтернипе, Newsweek журнала Harman International Industries аудиохатĕрсене тăвакан компани харпăрçине Сидни Харман (Sidney Harman) миллиардер туянасшăн. Сăлтавĕ тесе куçа тăкакне асăнаççĕ. 2009 çулта журналăн такакĕ 30 миллион доллара яхăн пулнă. Килĕшӳ хутне те çырса алпуснă. Хакне асăнмаççĕ. The Washington Post пуçлăхĕ Дональд Грэм каланипе, çĕнĕ хуçа журналра ĕçлекен чылай çынна хăварас кăмăллă. Çапах та, хăйĕн ĕç вырăнне кăларăмăн тĕп редакторĕ Джон Мич хăварать, теççĕ.
Сар çип ути
Вуламалли
Категори:Ӳсентăрансем
Newsweek
Каçăсем
Категори:АПШ журналĕсем Категори:1933 çулта уçăлнă пичет кăларăмесем Категори:Публицистика журналĕсем Категори:Кашни эрнери журналсем
Останкино телетурулĕ
thumb|right|200px|Останкино çӳлĕ çурчĕ Останкино телетурулĕ - Мускаври теле- тата радиотурулĕ. 1960-1967 çулсенче тунă.
Ивановка (Чернушка районĕ)
Ивановка — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Трун ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 27 çын, çав шутра 12 арçын тата 15 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 37 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Архон-Дон
Архон-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Ардон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Ардон юпписем
Мучи
Мучи сăмахăн пĕлтерĕшĕсем:
Мучи - калаканнин ашшĕн пиччĕшĕ.
Мучи - палламан ватă ара хисеплесе чĕнни.
Караман (ил)
thumb|right|290px Караман (туркк.: Karaman), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Караман ятлă. Илте 243 210 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 8 816 km².
Категори:Турци илĕсем
Тигирмен
Тигирмен — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 252 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452353, ОКАТО кочĕ — 80243810008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Трибушинка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Горный (Туймаçи районĕ)
Горный  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 308 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452775, ОКАТО кочĕ — 80251855002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Вандея
Вандея, — тĕрлĕ пĕлтерĕшлĕ сăмах.
Карс (ил)
thumb|right|290px 300px|Карс илĕ|thumb Карс (туркк.: Kars), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Карс ятлă. Эрменипе юнашар вырнаçнă.
Категори:Турци илĕсем
.lt
Категори:Литва Категори:Интернет доменĕсем
Кобра
Кобра — аспидсен (Elapidae) йышне кӗрекен йӑшпӗр наркӑмӑшлӑ ҫӗленсене йӑла-йӗрке тӑрӑх панӑ ят, хальхи ӑслӑлӑх классификаци тӑрӑх пӗрлешӳллӗ таксономи ушкӑнӗ ҫук. Хӑрушлӑхра кӑкӑр шӑммисене сарма пултараяҫҫӗ. Ку ҫӗлен сӑхсан организма 7 мл ҫити наркӑмӑш кӗртсе сывлама йывӑрлатса 24 сехет хушшинче чӗрене чарса лартма пултарать.
Тӗппипе илсен, Чӑн кобрасен (Naja) пайташӗсене кобра тесе калаҫҫӗ, анчах хӑшпӗр тӗсӗсем ҫав йышӑн ытти йӑхӗсене кӗреҫҫӗ:
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Аспидсем
Литва патшалăхĕн гимнĕ
Литва патшалăхĕн гимнĕ Tautiška giesmė (Халăх юрри) ятлă. Кĕввине Винцас Кудирка кĕвĕленĕ. 1919 çултанпа официаллă патшалăх гимнĕ вырăнĕнче тăрать. Литва СССР шучĕнче тăнă вăхăтра юрăна юрлама юраман.
Сăвви
Tautiška giesmė
Lietuva, Tėvyne mūsų
Tu didvyrių žeme,
Iš praeities Tavo sūnūs
Te stiprybę semia.
Vien takais dorybės
Tegul dirba Tavo naudai
Tegul saulė Lietuvoj
Tamsumas prašalina,
Ir šviesa, ir tiesa
Mūs žingsnius telydi.
Tegul meilė Lietuvos
Dega mūsų širdyse,
Vardan tos Lietuvos
Vienybė težydi
Категори:Литва Категори:Патшалăх гимнĕсем
Кастамону (ил)
thumb|right|290px Кастамону (туркк.: Kastamonu), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Кастамону ятлă. Илте 375 476 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 13 473 km².
Категори:Турци илĕсем
Континент
Континент (Материк), — шывпа уйрăлса тăракан питĕ пысăк çĕр лаптăкĕ. Çӳрçĕр Америка çав вăхăтах Кăнтăр Америкăран çĕр тăрăх уйрăлса тăрать.
Континентсем
Пĕтĕмпе ултă континент:
Категори:Континентсем
Кукка
Кукка - калаканнишĕн: амăшĕн пиччĕшĕ е шăллĕ
Каçăсем
Категори:Тăванлă хутшăнусем
es:Anexo:Nomenclatura de parentesco en español
Вандея (департамент)
Вандея (франц. Vendée) — Францин хĕвеланăç енче вырнаçнă, Пеи-де-ла-Луар регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 85. Администрациĕ Ла-Рош-сюр-Йон хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 539,7 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 6 720 км² танлашать. Департамент тăрăх Севр Нантез, Севр Ньортез, Ле, Вандея юханшывсем юхаççĕ.
Департамент шутне 3 округ, 31 кантон тата 282 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Вандея — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Пуату провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ Вандея юханшыв ятĕнчен пулса кайнă.
1793 çулта Жак Кателино ертсе пыракан чи пысăк пăлхав çĕкленнĕ. Историре вăл вăхăтри пулăмсем Вандей вăрçи пек паллăрса юлнă.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Кахраманмараш (ил)
thumb|right|290px
Кахраманмараш (туркк.: Kahramanmaraş), — Турци илĕсенчен пĕри. Тĕп хули — Кахраманмараш. Илте 1 002 384 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 14 213 km².
Категори:Турци илĕсем
Тете
Тете сăмах пĕлтерĕшĕсем:
Тете - пичче сăмахпа пĕр пĕлтерĕшлĕ.
Тете - аслăрах ара хисеплесе чĕнмелли сăмах.
Акай
Акай — упăшкан аппăшĕ.
Мăн Сухояз
Мăн Сухояз — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 661 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452351, ОКАТО кочĕ — 80243815001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Литас
Литас (литва чĕлхипе: litas), — Литва патшалăхĕн валюта ячĕ. 1 Литас = 100 центас. Унăн валюта кочĕ: LTL (ISO 4217 тăрăх).
Халĕ Литва Европа Пĕрлешĕвне кĕрет. Çавăнпа Литвара Евро валюти хутра çӳрет.
Каçăсем
Категори:Литва Категори:Валютăсем
Килис (ил)
thumb|right|290px Килис (туркк.: Kilis), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Килис ятлă. Илте 114 724 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 1 239 km².
Категори:Турци илĕсем
Покровка (Чернушка районĕ)
Покровка — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Трун ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 40 çын, çав шутра 23 арçын тата 17 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 62 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Сулахай Фома-Ю
Сулахай Фома-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Фома-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 7 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Мăн асатте
Мăн асатте - калаканнишĕн: аслашшĕн ашшĕ
Çĕнĕ Пурнăç (Пишпӳлек районĕ)
Çĕнĕ Пурнăç (Сене-Пурнас) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (78%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 18 çм, Çĕнĕ Михайловка салине - 7 çх, Приютово станцине - 19 çх.
Каçăсем
Категори:Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Мăн асанне
Мăн асанне - калаканнишĕн: асламăшĕн (ашшĕн амăшĕн) амăшĕ.
Вар (юханшыв)
Вар (франц. Var, авалхи лигур чĕлхинче «юхăм») — Францин кăнтăр-хĕвелтухăç енче юхакан юханшыв. Юханшыв тăршшĕ 120 çухрăм, вăтамран çеккунтра 100 м3 шыв юхать.
Вар тинĕс шайĕнчен 1800 метр çӳллĕшĕнче Тинĕсçум Альпри Антрон ялĕ патĕнче пуçланать те Ниццăпа Сен-Лоран-дю-Вар хулисем хушшинче Вăтаçĕр тинĕсне юхса кĕрет.
Категори:Франци юханшывĕсем
Тритонсем
Тритонсем — хӳреллĕ çĕрти-шыврисен чӗрчунсен ушкӑнӗн пӗрлештерӳллӗ ячӗ. Яланхи пекех, «тритонсем» тесе шыври пайташӗсене, «саламандрасем» тесе ҫӗр ҫинче пурӑнакансене калаҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Хӳреллĕ çĕрти-шыврисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Коджаэли (ил)
thumb|right|290px Коджаэли (туркк.: Kocaeli, чăваш алфавичĕпе çырсан Кочаэли), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Коджаэли ятлă. Илте 1 206 085 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 3 635 km².
Категори:Турци илĕсем
Кĕçĕн Шемертен
Кĕçĕн Шемертен, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 210 çын, çав шутра 102 арçын, 108 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Ăренпур
Ăренпур тата Ӗрӗмпур — Раççей хули, Ăренпур облаçĕн административлă тĕпĕ. Халăх йышĕ — 538,6 пин çын (2005). Хулара çаплах Ăренпур муниципаллă районĕн административлă тĕпĕ, Ăренпур хăй тĕллĕ муниципаллă йĕркеленӳ пулса Ăренпур облаçĕн шутне кĕрет.
Ăренпур хула администрацийĕн пуçлăхĕ — Юрий Николаевич Мищеряков.
Тавралăхĕ
right|thumb|240px|[[Урал (юханшыв)|Урал шывĕ урлă кĕпер (Ăренпур).]]
Каçăсем
Категори:Тĕп хула пулнисем * Категори:Ят улăштарнă хуласем Категори:XVIII ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем
Карат-Тамак
Карат-Тамак — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 82 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452775, ОКАТО кочĕ — 80251855003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Мăн куками
Мăн куками - калаканнишĕн: кукамайăн (амăшĕн амăшĕ) амăшĕ.
.aq
.aq, - Антарктида тĕп интернет доменĕ.
.aq доменне кашни пĕрре Антарктида пулнăскер тӳлевсĕр илме пултарать. Малтан ăна икĕ çуллăх параççĕ. Усă курсан, ăна тепĕр икĕçуллăх вăрăмлатма пулать.
Каçăсем
Toppdomän
Конья (ил)
thumb|right|290px Конья (туркк.: Konya), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Конья ятлă. Илте 3 370 866 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 11 811 km².
Категори:Турци илĕсем
Аламбик
thumb|right|250px|Аламбик Аламбик ( Alambiqe ,Alembic )- пăслантарса тасатма ( юхтармалли ) свăчĕ ( куб ).Аламбик сăмахĕ араб чĕлхерен тухнă.Аламбик иккĕ пайлă : Аламбик пайсем пăрăмлă пăрăхпа ( "акăш мăйĕ" ) çихăннă.Аламбиксем пăхăртан тăваççĕ.Аламбик вут-çулăмпа ăшăтаççĕ ( газ, вутă, кăмрăк ).Нефть е мазут усă курма юрамасть.Чи пысăк аламбиксем 300 литр калашĕпе.Чи нумай аламбиксем Францире : Коньяк тăрăхра яхăн 3 000.
Баддон
Баддон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Ардон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Ардон юпписем
Трунтаиш
Трунтаиш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Курсак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Известия
«Изве́стия» — 1917 çулта йĕркеленĕ этем-пĕрлĕх-политика тата ĕçлĕ кашни кунхи раççей хаçачĕ. СССР тапхăрĕнче — Совет влаçĕн ерсе пыракан органĕсен, тĕслĕхрен, СССР Аслă Канашĕн, официаллă хаçачĕ. 1991 çулхи çурла уйăхĕнчен ирĕклĕ МИХ, 1996 çултанпа хаçатăн харпăрçисем — Раççейĕн тĕрлĕ бизнес-структурисем. Калараканĕ — УАО «Редакция газеты „Известия“».
Хаçат пичетре те, тетелре те тухать. Калăпăш — 12-48 ярăм; эрнере пиллĕк тухать; формат — А2.
«Известия» хаçатăн тĕп редакторĕ — Виталий Абрамов.
Каçăсем
Категори:«Известия» хаçат Категори:Вырăсла хаçатсем Категори:1917 çулта уçăлнă пичет кăларăмĕсем Категори:Ленин орденĕпе чысланă йĕркелӳсем Категори:Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕпе чысланă йĕркелӳсем
Салат
Салат - калча панă тулăсем.Салат чилайăш урпа, ыраш, тырă, сĕлĕ тулăсемчен тăваççĕ.Калча тухнă вăхăтра фермент мальтаза ( диастаза ) крахмалран салат сахăр ( мальтаза ) тăвать.Салат авăрса, ăшă шывпа тата çĕпрепе хутăшса салат пăтти ( пăрака ) тăваççĕ.Пăракаран тĕрлĕ алкоголь ĕçмисем ( сăра, виски, полугар ) тăваççĕ.
Хӑнӑхса ҫит
Ҫӳлерех каланӑччӗ ӗнтӗ, сӑра тата сӑра туса кӑларакан производствӑсенче сода усӑ кураҫҫӗ. Пӗрремӗшӗнче вӗсем ытти продуктсен крахмалне ирӗлтерес тата типӗтес тесе усӑ кураҫҫӗ, иккӗмӗшӗнче пӗр улӑм ҫеҫ усӑ кураҫҫӗ; иккӗшӗнче диастиаза, ют япаласен крахмалне е солодӑн крахмалне пӑсса е крахмалласа лартаҫҫӗ; ҫав вӑхӑтрах илекенсем шӗвеке пула йӳҫеҫҫӗ. Ҫав производствӑсемсӗр пуҫне солод экстрактне хатӗрлеме те май тупать, ӑна салтакран ҫӑратнӑ. Сӑра производствинче сӑра тӑвас ӗҫре урпа, тепӗр чухне тулӑ та усӑ кураҫҫӗ; урпа, сӗлӗ, ыраш, тулӑ, Америкӑра куккуруспа усӑ кураҫҫӗ. Типӗтнӗ е уҫӑ мелпе усӑ курнине кура салат типӗ те ешӗл пулнине уйӑрса илеҫҫӗ.
Салат экстракчӗ
Салат экстракчӗ хатĕрлемешкĕн ҫӑратнӑ ҫу, вак урпа вӑрри, ыраш, кукурус, тулӑ, ытти культурӑсем те кирлĕ. Ӑслана вакуумра 45° - 60 ° температурăра пӗҫереҫҫӗ, сепараци мелӗпе тата центрифугăпа çавăрса ҫутатаҫҫӗ. Унпа апат—ҫимӗҫ промăçлăхӗнче макарон, ҫӑкӑр, кулач, кондитер çимисене, сӑра, кăвас тунă чухне ускураççĕ. Çаплах фармацевтикăра кирлĕ компонент шутланать.
Кыркларели (ил)
Кыркларели (туркк.: Kırklareli), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Кыркларели ятлă. Илте 328 461 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 6 056 km².
Категори:Турци илĕсем
Трун (паçулкă)
Трун — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи посёлок. Трун ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 28 çын, çав шутра 15 арçын тата 13 хĕрарăм пулнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Курманай (Мăн Сухояз ял тăрăхĕ)
Курманай — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 454 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452351, ОКАТО кочĕ — 80243815002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Йăкăнашки (Пишпӳлек районĕ)
Йăкăнашки (Игнашкино) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ. Ик юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулта çырнипе, чылайрахăш наци — чăвашсем (99%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 31 çм, Çĕнĕ Михайловка салине - 2 çх, Приютово станцине - 16 çх.
Чаканар (Красноармейски районĕ)
Вутлан (Чаканар Упи 23) — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ. Ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурла уйăхĕн 16 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Янкасси ял канашне кĕнĕ, 1954 çĕртмен 14 хыççăн Красноармейски ял канашне,  1960 кăрлачăн 11 хыççăн Упи ял канашне, 1965 çĕртмен 24 хыççăн Красноармейски ял канашне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Лев-Вож
Лев-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Вой-Вож юханшывăн сулахай çыранĕпе, 11 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Сӑвӑр кӑмпи
Сӑвӑр кӑмпи (лат. Lycoperdon) — Шампиньон йышшисен кӑмпасен йӑхӗ; маларах ҫумӑр кӑмписем (Lycoperdaceae) шутланнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Кăмпасем, алфавитпа Категори:Шампиньон йышшисем
Мăн кукка
Мăн кукка - калаканнишĕн: мăн кукамайăн пиччĕшĕ е шăллĕ.
Амаçури
Амаçури - калаканнишĕн: тăван мар амăшĕ
Аляска
Аля́ска (Alaska, ) — АПШ чи çурçĕрти тата территорипе чи пысăк штачĕ ;  Çурçĕр Америкăн çурçĕр-анăçĕнче вырнаçнă. Беринг тинĕс пырĕ урлă Раççейпе тинĕс чиккине тытать.
Унăн шутне пĕр ятлă çурутравпа юнашар утравсем, Алеут утравĕсем, Лăпкă океан çыранĕн анлах мар çĕр ярăмне, Канадăн анăç чикки çумĕнчи Александр архипелагĕн утравĕсем кĕреççĕ.
Территори лаптăкĕ — 1 717 854 км², вĕсенчен 236 507 км² шыв çийĕ. 736 732 çын пурăнать çын (2014). Штат тĕп хули — Джуно хула.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 1 717 854 км2.
Каçăсем
Категори:Аляска Категори:АПШ штачĕсем
Мăнук
Мăн мăнук - калаканнишĕн: ывăлĕн е хĕрĕн ачи.
Ывăлĕн е хĕрĕн ачин ачине епле каламалла-ха? Унашкал сăмаха чăваш чĕлхинче тупса палăртман. Анчах та ак çапла черетлесе кайма пулать — пĕрремĕш ретри мăнук, иккĕмĕш ретри мăнук, виççĕмĕш ретри мăнук тата малалла та çавăн пек.
Каçăсем
Категори:Тăванлă хутшăнусем Категори:Килйыш тата ачасем
Сунгари (юханшыв)
thumb|260px|Сунгари юханшывĕ, Харбинран тухăçалла. [[Oxbow lakes are common sights along the sides of the river.]]
Сунгари (Сунхуацзян), — Китайăн Çурçĕр хĕвелтухăç енче юхакан юханшыв.
Тавралăхĕ
Амур юханшывне юхса кĕрет. Тăршшĕ 1 927 çухрăм. Бассейн лаптăкĕ 524 км2. Çекунтра 2 470 м3 шыв юхать. Чӳк уйăхĕнче шăнса ларать, ака уйăхĕнче пăрĕ каять. Гирин хулинчен аяларах кимĕсемпе карапсем ишме пултараççĕ. Юханшыв çинче Фынмань ГЭСĕ ĕçлет.
Чанбайшань тăвĕсенчен юхса тухса Хĕвелтухăç Маньчжур тăвĕсем хушшипе юхать. Ун хыççăн кăнтăр-хĕвелтухăç еннели юхăмне çурçĕр хĕвеланăçнелле улăштарать. Нуньцзян сулахай юппи юхса кĕрсен юхăмне çурçĕр-хĕвелтухăç еннеле улăштарать те Сунляопа Саньцзян тӳремлĕхĕсем тăрăх юхать. Анатри юхăмра пысăк Муданьцзян сылтăм юппине юхса кĕрет.
Ытларах енĕпе çумăрпа тулать.
Хуласем
Сунгари çинче вырнаçнă хуласем:
Каçăсем
Категори:Китай юханшывĕсем Категори:Амур юпписем
Аслă Аксу
Аслă Аксу (тутар. Зур Аксу, вырăс. Большая Акса) — Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи ял. Чиркӳ тата чассавай пур.
ХХ ĕмĕрти сăлтавсăр репрессисем
Репрессиленисем пирки, сăмахран ак çакăн пек хыпар пур:
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Çĕпрел районĕн ялĕсем
Тульгуз
Тульгуз — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Кутмас юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Аçаçури
Аçаçури - калаканнишĕн: тăван мар ашшĕ.
Асав
thumb|[[Мамонт асавĕнчен тунă браслет, пирĕн эрăччен XVIII ĕмĕрти Меçĕнри çын вырăнĕ]] Асав — улшăннă шăл.
Джорджи
Джорджия, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Атланта (Джорджия) хулинче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Джорджия Категори:АПШ штачĕсем
Известия (пĕлтерĕшсем)
Изве́стия:
Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ
1993 ҫулта Шупашкарта пичетленсе тухнӑ чӑваш сӑмахсарӗ.
Каҫӑсем
Сӑмахсарӑн электронлӑ версийӗ.
Текловка (Перĕм Ен)
Текловка — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Трун ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 68 çын, çав шутра 33 арçын тата 35 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 126 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Кызыл-Буляк
Кызыл-Буляк — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 79 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452775, ОКАТО кочĕ — 80251855004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Аргументы и факты
«Аргументы и факты» («АиФ») — «ПромСвязьКапитал» ушкăнăн медиаактивсене тытса пыракан «Медиа3» медиаушкăна кĕрекен «Аргументы и факты» кăларакан çуртăн этем-пĕрлĕх-политика кашни эрнере тухакан раççей хаçачĕ.
Кун-çулĕ
Хаçат 1978 çулхи кăрлач уйăхĕнчен пуçласа тухать. Малтан вăл лекторсем валли бюллетень (информаци, статистика, анализ) пулнă. 1982 çултанпа кашни эрнере (юнкун) тухма тытăнать. Редакци Пĕтĕм Союзри «Знание» этем пĕрлĕхĕ шутĕнче пулнă. 1978—1979 — уйăхра пĕрре, 1980 — 1982, пуш  — уйăхра 2 хутчен тухнă. Тулаш тĕсĕ тата страницăсен формачĕ çак çулсенче икĕ хутчен пĕтĕмпех улшăннă. Хальхийĕ — 1983 çулхи нарăс уйăхĕнче.
1990 çулх çу уйăхĕнче Гиннес кĕнекине çырса кĕртнĕ. Паянхи кун та хаçат тираж шучĕпе Раççейре чи малти пулать (тиражĕ 2,997 млн экземпляр). Вулакансен аудиторийĕ — 8 млн яхăн çын. Раççейсĕр пуçне тĕнчери 57 патшалăхра сарăлать. АиФ тулашри тиражĕ 609 970 экземпляр.
Тĕп редактор — Николай Зятьков. Çаплах редакцине директорсен канашĕн председателĕ — Алексей Ананьев, тĕп директор — Ирина Митрофанова, тĕп редакторăн çумĕ — Евгений Факторович тата ур. кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей хаçачĕсем Категори:СССР хаçачĕсем Категори:1978 çулта уçăлнисем
Герман чĕлхисен Сводеш тапăлĕ
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем Категори:Ыикисловарь:Сводеш таблицисем
Атăл федераци тăрăхĕ
200px|rightАтăл федераци тăрăхĕ, — администрациллĕ территори йĕркеленĕвĕ, Раççейĕн саккăр тăрăхĕсенчен пĕрри. РФ Президенчĕн Хутайĕпе 2000 çулхи çăвăн 13-мĕшĕнче туса хунă. Европа пайĕнче, Атăлпа Анăç Урал çĕрĕсенчи субъектсене пĕрлештерет. Администрацин аппарачĕ Чулхула хулинче вырнаçнă.
Амаçура ывăл
Амаçури ывăл - калаканнишĕн: тăван ашшĕпе амаçури арçын ачи, амаçурин калаканнин ашшĕне качча тухичченхи арçын ачи.
Атăл федераци тăрăхĕ
Лаптăкĕ 1 035 900 км2, пĕтĕмпе 32 017 800 патнелле çын пурăнать.
Пĕтĕм тивĕçлĕ элчĕ — Игорь Комаров.
Каçăсем
Категори:Раççей *
Лигур чĕлхи (хальхи)
Лигур чĕлхи (лигур пуплевĕ; ligure) — лигурсен чĕлхи. Анăç роман чĕлхисен галл-итали ушкăнне кĕрекен чĕлхе. Калаçакансен йышĕ 1 900 пин çын патнелле çитет. Итали чĕлхинчен самай улшăнса тăрать. Хальхи вăхăтра Генуи калаçăвĕ кăна сыхланса юлнă.
Калаçакансем Лигуринче, Италин çурçĕр енче, Генуяран хĕвелтухăçнелле тата хĕвеланăçнелле, Ривьера çумĕпе пурăнаççĕ. Çавăн пекех вĕсене Сант-Пьетро тата Сант-Антиокко утравсем çинче, Сардинин кăнтăр-хĕвеланăç енче тупма пулать. Монако, Ницца, Бонифачо хулисенче пурăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Анăç роман чĕлхисем
Сахара
Сахара (араб. صحراء‎‎), — тĕнчери чи пысăк пушхир. Лаптăкĕ 9 065 000 çм² ытла, ку вăл АПШ лаптăкĕнчен кăшт кăна пĕчĕкрех. «Сахара» ячĕ — туарег чĕлхинчен араб чĕлхине куçнă «тенере» сăмахĕ, вăл "пушхир" тени пулать.
Географи
Сахара Çурçĕр Африкăн вунă ытла (Египет, Ливи, Тунис, Алжир, Марокко, Анăç Сахара, Мавритани, Мали, Нигер, Чад, Судан) патшалăх çĕрĕсем çинче саралса выртать. Сахарăна ытти пушхирсемпе танлаштарса уйăрма питĕ йывăр, çапла пулин те вăл хăйăрлă-чуллисен шайне кĕрет. Сахара пушхирне Тенере, Мăн Тухăç Эрг, Мăн Анăç Эрг, Танезруфт, Хамада-эль-Хамра, Эрг-Игиди, Эрг-Шеш, Арави, Ливи, Нуби пушхирĕсем çине пайлаççĕ. Пушхир ĕмĕрĕ — 2,5 миллион çул ытла.
Çавăн пекех
Категори:Сахара пушхирĕ Категори:Пушхирсем
Бурчак (Гизал-Дон юппи)
Бурчак (Гизал-Дон юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Гизал-Дон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Гизал-Дон юпписем
Сосновка (Мишки районĕ)
Сосновка  — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 638 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452351, ОКАТО кочĕ — 80243815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Лев-Вож-Кось-Ю
Лев-Вож-Кось-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сулахай çыранĕпе, 221 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Амаçура хĕр
Амаçури хĕр - калаканнишĕн: тăван ашшĕпе амаçури хĕрачи, качча тухман çитĕннĕ хĕрача.
Сахара сутă-илӳ çулĕ
Сахара сутă-илӳ çулĕ, — VIII-XVI ĕмĕрсенче Вăтаçĕр тинĕсĕ хĕрринчи патшалăхсене Анăç Африкăпа çыхăнтарнă.
Истори
Япаласене тĕве-дромадер караванĕсемпе тиесе куçарнă. Çула тухас умĕн, выльăхсене темиçе уйăх хушши Магриб тата Сахель айлăмĕсенче тăрантарса усранă. Ибн Баттута (1304-1377) çырнă тăрăх — вăл пĕр караванĕпе пĕрле куçнă пулать — каравана вăтамран 1 000 майлă тĕве пуçтарнă, тепĕр чухне 12 000 çитнĕ. Каравана пушхире лайăх пĕлекен, кунтах пурăнакан берберсем ертсе пынă, вĕсене вара уншăн укçа нумай тӳленĕ. Караван вырăна çитесси пурте пĕр пек хастар ĕçлессинчен килнĕ. Оазиссем патне çитме темиçе кун пулсан та, вĕсен патне кайса маттурсем шыв ăсса килкеленĕ.
Категори:Африка историйĕ Категори:Сахара пушхирĕ
.kn
.kn, - Сент-Киттс тата Невис утравĕсен тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Сент-Киттс тата Невис Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Кивĕ Йĕкĕт
Кивĕ Йĕкĕт — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ. Ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
Утмăлтурат
left|thumb|Centaurea solstitialis Утмăл турат (Centauréa) — Астра йышшисем, е Кăткăс чечеклисем çемьинчи курăк ӳсентăранĕсен ăрачĕ.
Микроскоп
Микроско́п (μικρός — пĕчĕк  — сăнатăп) — лаборатори оптика хатĕрĕ.
Кивĕ Йĕкĕт
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Утмăлтурат
Пулса тухни
Утмăл туратăн тăван çĕрĕ — Кăнтăр Европа.
Микроскоп
[[Image:Stereomic.png|thumb|left|Modern stereomicroscope optical design.
Утмăлтурат
Ареал
Европăра акнă ӳсентăран, уйрăмах ыраш, çумĕнче тĕл пулать.
Микроскоп
A - Objective B - Galilean telescopes (rotating objectives) C - Zoom control D - Internal objective E - Prism F - Relay lens G - Reticle H - Eyepiece]] thumb|right|Малтанхи микроскопсенчен пĕри, 1876 çул. thumb|200px|center|Современный бинокуляр Olympus_SZIII Stereo microscope
Mechanical part of microscope
Категори:Микроскопсем
Утмăлтурат
Каçăсем
Категори:Ӳсентăрансем Категори:Астра йышшисем Категори:Европа флори
Эрне
Эрне — çул пайламăшĕ. Пĕр çулта 52 эрне.
Категори:Вăхăт виçисем Категори:Эрне
Украина гимнĕ
thumb|Михайло Вербицкий, кĕвĕçĕ Ще не вмерла України і слава, і воля (Украина вилмен-ха), — Украина патшăлăхĕн гимнĕ. Кĕввине Вербицкий Михаил кĕвĕленĕ. Сăввине Павел Чубинский çырнă.
Сăмахĕсем
Ще не вмерла України і слава, і воля,
Ще нам, браття молодії, усміхнеться доля.
Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці,
Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці.
Приспів:
Душу, тіло ми положим за нашу свободу.
І покажем, що ми, браття, козацького роду.
Украина Конституциĕ офиициаллă майпа палăртнă текст çакăнпа вĕçленет. Анчах та унăн çирĕплетсе çитермен малалли çаврисем те пур.
Гимн сăмахĕсене чăвашла куçарса пăхни
Вилеймен-ха Украинăн сумĕпе сулмакĕ,
Пирĕншĕн те ырă пурнăç килсе çитĕ, акă.
Тăшманкка тавраш çухалĕ ирхи сывлăм майлăн,
Хамăр тăрăхшăн пĕр çын пек тăрăпăр нумайăн.
Хушăм:
Малалла туртать хăватлăн ирĕклĕхĕн маршĕ,
Ма тесессĕн эпĕр хамăр казаксен таврашĕ.
Каçăсем
Категори:Украина Категори:Гимнсем, патшалăхсемпе Категори:Украинăн патшалăх символĕсем Категори:1863 çулăн юррисем Категори:Украин юррисем
Хăйăр сехечĕ
Хăйăр сехечĕ — пĕр-пĕринпе пĕчĕк шăтăкпа çыхăнтранă икĕ витĕр курнакан савăтран тăракан ансат сехет.
Каçăсем
Категори:Сехет Категори:Сехетсем Категори:Хăйăр Категори:Вăхăт
Тупяргас
Тупяргас — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Бетеря юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Троицк (Чернушка районĕ)
Троицк — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Трун ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 8 çын, çав шутра 3 арçын тата 5 хĕрарăм пулнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Тăван мар ывăл
Хăйĕн мар ывăлĕ — арçыннăн арăмĕн е хĕрарăмăн упăшкин ывăлĕ. Енчен те ашшĕн те, амăшĕн те ывăлĕпе биологилле çыхăну çук пулсан "усрав ывăл" ăнлавпа усă курма пулать. Анчах та юридици енчен унашкал ывăл, документ майлаштарнă пулсан, биологилле ывăлран нимпе те уйрăлса тăмасть.
Аçаçура ывăл - калаканнишĕн: тăван амăшĕпе аçаçура шутланакан ашшĕн ывăл ачи; çавăн пекех амаçура ывăл пирки те калаçма май пур.
Раевка (Туймазă районĕ)
Раевка  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 94 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452775, ОКАТО кочĕ — 80251855006.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кунçул
Хальхи вăхăтра ку пурăнакан вырăн сумне Пушарнăйсен Деповĕн ялне çыпăçтарса хунă пулмалла.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Канарейка (Пишпӳлек районĕ)
Канарейка (Канарейка) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (83%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 29 çм, Çĕнĕ Михайловка салине - 9 çх, Приютово станцине - 17 çх.
Каçăсем
Категори:Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Кăмаккасси
Тавралăхĕ
Шупашкартан 80 км, Етĕрнерен - 24 км, чукун çул станцинчен 80 км. Ерпаш юханшывĕн сулахай çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 96 çын, çав шутра 39 арçын, 57 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1866 çула çитиччен патшалăх çĕр ĕçлевçисем. XIX ĕмĕрте шывармань пулнă. 1929 çулта «Клевер» колхоза пуçтарăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Огайо (штат)
Огайо, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Колумбус хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 116 096 км2.
Каçăсем
Категори:Огайо Категори:АПШ штачĕсем
Çĕпĕр тутарĕсем
Тахçанах вăтам ĕмĕрсенчи Çĕпĕр ханлăхĕ территоринче чăмăртанса пулса тăнă.
Каçăсем
Категори:Тутарсем Категори:Çĕпĕр ханлăхĕ * Категори:Çĕпĕрти халăхсем Категори:Раççей халăхĕсем Категори:Тĕмен облаçĕн халăхĕсем Категори:Кемĕр облаçĕ Категори:Томск облаçĕнчи пурăнан халăх Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕнчи пурăнан халăх Категори:Омск облаçĕ Категори:Анăç Çĕпĕр
Сала
Сала - ял. "Село" сăмахран пулса кайнă. Чиркуллĕ ялсене çапла калама тăрăшнă. Ытларах чухне — вырăссем пурăнакан чиркӳллĕ ялсене,. Тĕслĕхрен, Рынкă сали - село Рындино. Тепĕр чухне ку элемент ял ячĕн уйрăлми пайĕ (форманчĕ) шутланать. Калăпăр, Аслă Сала. Салакайăк сăмахан этимологийĕ те çавнашкалах.
Ахăртнех, чиркÿллĕ мар вырăс ялĕсене питех «сала» темен пулас.
Утăрсан
thumb|rigth|Museum Uetersen Утăрсан (нимĕç: Uetersen, ПТФА: [ˈyːtɐzən]), — Шлезвиг-Хольштайн, Германи ялĕ. 2006 çулта кунта 17 865 çын патнелле пурăннă.
Сала
Категори:Пурăнан вырăнсем Категори:Ял
Утăрсан
Категори:Германи
Ытларикун
Ытларикун — эрнен иккĕмĕш кунĕн ячĕ. Ытларикун тунтикун хыççăн пырать, унăн хыççăн юнкун пуçланать.
АПШра суйлавсене йăла тăрăх ытларикун иртереççĕ. Федераллă суйлавсем чӳк уйăхĕн пĕрремĕш тунтикун хыççăн ытларикунта иртереççĕ.
Истори
Хура ытларикун — 1929 çулхи юпа уйăхĕн 29 кунĕ. Çак кун АПШн тĕплĕх пасарĕнче паника пыçланнă.
Чăвашсем ĕненĕвĕпе ытларикун мăн ĕç тума та, пуçлама юрамасть. Ытларикун — телейсĕр кун. Кун çинчен «Ытларикун кайăк та йăва çавăрмасть» каларăш пур.
Лек-Воркута
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тăван мар хĕр
Хăйĕн мар хĕрĕ — арçыннăн арăмĕн е хĕрарăмăн упăшкин хĕрĕ. Енчен те ашшĕн те, амăшĕн те ывăлĕпе биологилле çыхăну çук пулсан "усрав хĕр" ăнлавпа усă курма пулать. Анчах та юридици енчен унашкал хĕр, документ майлаштарнă пулсан, биологилле хĕртен нимпе те уйрăлса тăмасть.
Аçаçура хĕр - калаканнишĕн: тăван амăшĕпе аçаçура шутланакан ашшĕн хĕрĕ; çавăн пекех амаçура хĕр пирки те калаçма май пур.
Кĕрӳ
Кĕрӳ - хĕрĕн упăшки, йăмăкăн упăшки, упăшка йăмăкĕн упăшки
Ал арманĕ
Ал арманĕ - çăнăх, кĕрпе е аш пăтти васкавлăн хатĕрлемелли хатĕр. Мĕн хатĕрленине кура вĕсем виçĕ тĕрлĕ пулаççĕ: çăнăх ал арманĕ, кĕрпе ал арманĕ, аш ал арманĕ.
Категори:Арман
Ут тути
Ут тути (лат. Paxillus) — ут тути йышӗн болет йӗркин кӑмпасен йӑхӗ.
Ӗлӗкрех ҫиме юрӑхлӑ кӑмпа шутланнӑ, 1984 ҫултан ӑна наркӑмӑшлисен шутне кӗртнӗ.
Каҫӑсем
Категори:Кăмпасем, алфавитпа Категори:Ут тути йышшисем
Мăн Шады
Мăн Шады — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 569 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452345, ОКАТО кочĕ — 80243820001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Анăç Африка
Анăç Африка — Африка континенчĕн пайĕ, вăтам Сахарăран кăнтăр енче вырнаçнă, анăçран тата кăнтăртан Атлантика океанĕн шывĕпе çăвăнать. Тухăç енчи чиккисем вырăнче Камерун тăвĕсем.
Истори
Европа çыннисем Анăç Африкăна киличчен Гана, Мали тата Сонгай патшалăхĕсем пулни паллă. XV ĕмĕртен пуçласа океан хĕрринчи çĕрсенче хăйсен колонисене португалсем, французсем тата акăлчансем йĕркелеме тытăннă, вĕсем чура сутă-илӳне тытнă, чура çынсене Америкăна сутнă.
Анăç Африка чылай вăхăт хушши «шурă çыннăн çăви» шутланнă. Тропик чирĕсем: маляри, сарă амак е сонная болезнь XVIII ĕмĕрте кунта куçса килнĕ Европа çыннисенчен 25 пуçласа 75 процентчен пĕрремĕш çултах çĕре кĕнĕ. Малалли çулсенче вунă процента яхăн çынсене вилĕм çавăрса илнĕ. Чирĕсене ӳпресем тата цеце шăнасем сарса çӳренĕ, тата çумăр сезонĕнче гигиена енчен кунта питĕ начар пулнă. XX ĕмĕр те колони чиккисем Анăç Европăра çирĕпленнĕ. 1960 çулта колонисем ирĕклĕхе тухма тытăннă.
Çавăн пекех
Категори:Африка регионĕсем
Турсагали
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Лигури
Лигури, — Генуй кӳлмекĕн çыранĕ хĕрринче вырнаçнă Италин çурçĕр енчи тăрăхĕ. Лаптăкĕ 5,4 пин км2. 2001 çулта кунта 1 572 пин çын пурăннă. Администраци центрĕ Генуйра вырнаçнă. Лигурийĕн 2/3 пайне Лигури Апеннинĕсем тата Тинĕсçум Альпĕсен ту юпписем йышăнаççĕ. Ытти лаптăкра çĕр пичĕ тĕмĕскеллĕ.
Хуçалăхĕ
Кунта хура тата тĕрлĕ тĕслĕ металурги, машинă тăвакан, карапсем тăвакан ĕç аталаннă. Çавăн пекех ку тăрăхра нефте фракцисене уйăраççĕ, хими, апат-çимĕç, тир промăçлăхĕ аталаннă, цемент туса кăлараççĕ.
Ял хуçалăхĕнче иçĕм, улма-çырла, олива, пахчаçимĕç, чечек ӳстереççĕ. Сăртсем çинче кĕтӳ пăхаççĕ.
Категори:Итали
Кĕçнерникун
Кĕçнерникун, — эрнен тăваттăмĕш кунĕн ячĕ. Кĕçнерникун юнкун хыççăн пырать, унăн хыççăн эрнекун пуçланать.
Истори
Аслă Британире суйлавсене яланах йăла йĕркипе кĕçнерникун ирттереççĕ.
Категори:Эрне Категори:Вăхăт виçисем
Нуркей
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Трушники (Перĕм Ен)
Трушники — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи чиркӳ ялĕ. Трушники ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 605 çын, çав шутра 306 арçын тата 299 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 644 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Гизель-Дон
Гизель-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Ардон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 80 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Хакассем
thumb|250px|[[Суриков Василий Иванович|В. И. Суриков. Хакас хĕрарăмĕн сăн-пичĕ. 1909 çул.]] Хакассем (хăйсене тадар, нум. х. тадарлар теççĕ), патша тытăмĕн тапхăрĕнче вырус докуменчĕсенче минуси́н тутарĕсем, абака́н (енисе́й) тутарĕсем, а́чин тутарĕсем) — Раççей тĕрĕк халăхĕ, Çĕпĕрĕн кăнтăр çĕрĕнче (Минусин котловини) пурăнакан халăх. Хакаси Республикин титуллă этносĕ.
Халăх йышĕ — 75,6 пин çын (2002).
Халăх тĕнĕ — шаман тĕнĕ, XIX ĕмĕрте нумайăшне православи тĕнне (хăш чух вăйпа хĕсĕрлесе) кĕртнĕ.
Этносăн ушкăнĕсем
Хакассемпе этеплĕхĕпе, чĕлхепе теленгитсем, телеутсем çывăх.
Чĕлхе
Хакас чĕлхи тĕрĕк чĕлхисен тухăç-хун пайĕн уйгур ушкăнне кĕрет, чĕлхе тăватă диалектран тытăнса тăрать: качин, сагай, кызыл тата шор. Хальхи çырулăхĕ кириллица никĕсĕпе.
Малти Карăк
Малти Карăк — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял. Мăн Шĕтмĕ юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ. Ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурла уйăхĕн 16 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Малти Трак ял канашне кĕнĕ, 1940 çурлан 16 хыççăн Красноармейски ял канашне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Дагестанăн Агуль районĕ
Агуль районĕ, — Дагестанăн муниципаллă районĕ. Администрацийĕ Махачкаларан 220 çухрăм кăнтăралла ларакан Тпиг салинче вырнаçнă.
Хуçалăх
Районта чăкăт тăвакан завод, çăкăр пĕçерекен предприяти пур. Çавăн пекех районта шултра тата пĕчĕк мăйракаллă выльăхсене ерчетеççĕ.
Рича сали патĕнче сăрт халăхĕ тутар-монголсемпе çапăçни çинчен каласа паракан чул палăкĕ сыхланса юлнă. Çавăн пекех XI-XIII ĕмĕрсенчи мĕчет сыхланса юлнă.
Халăх йышĕ
Районта 10,6 пин çын пурăнать :
Юнкун
Юнкун, — эрнен виççĕмĕш кунĕн ячĕ. Юнкун ытларикун хыççăн пырать, унăн хыççăн кĕçнерникун пуçланать.
Истори
Авалхи Римра ку куна Меркурий турăна халалланă, Франципе Испанире те çавах тăрса юлнă. Çурçĕр Европăра Меркурие Один турă танлашнă, çавăнпата голландилле тата акăлчанла кун ячĕ вăл турăран пулса кайнă. Ку эрнен варринчи кун пулнă ячĕпе вырăс, тата нимĕç чĕлхисем çинче «вăтам кун» пек куçарăнать.
Категори:Эрне Категори:Вăхăт виçисем
Каркел
Каркел (вырăс. Каргино) — Чĕмпĕр облаçĕнчи Вешкайма районĕн ялĕ. Асăннă районта пĕртен-пĕр чăваш ялĕ шутланать. Тăварăм шывĕ хĕрринче вырнаçнă. Район центрĕнчен 13 километрта. Ялăн хĕвеланаç пайĕ унчченхи Сурки ялĕ пулса тăрать; çавăн пекех территорире малтан Карпаты ялĕ пулнă вырăнăн виçĕ çурчĕ пур. Ял чăвашсен ăславра ятарласа палăртнă Чĕмпĕр-Сарăту ушкăнне кĕрет. Апла пулин те ăна çав ушкăн пирки çырнă паллă кĕнекере, шел пулин те, пачах та палăртмасăр хăварнă.
Тавралăхĕ
Хальхи вăхăтра районти пĕртен-пĕр чăваш ялĕ шутланать пулин те, ĕлĕк лару тăру кăшт урăхларах пулнă. Сăмахран халь вырăссем пурнакан Анат Тăварăм ялне те чăннипе чăвашсемех пуçласа янă, никĕсленĕ, каярахпа та унта чылай вăхăт пурăннă. Каркелтен чи çывăхра вырнаçнă чăваш ялĕ хальхи вăхăтра Барыш районĕнчи Емелей пулать.
Кунçулĕ
Николай Ларионов çырнинчен:
Ливи пушхирĕ
thumb|300px|Ливи пушхирĕ Ливи пушхирĕ (араб. الصحراء الليبية‎‎) — Çурçĕр Африкăри пушхир, Сахарăн çурçĕр пайĕ.
Каркел
Кунçулĕ
Пĕрремĕш хут Туварма çинчен (ял ячĕ малтан çапла пулнă) 1672 çулта асăннă. Яла пуçласа яракансем патша çарĕнче нумай çул службăра тăнă чăвашсем пулнă. Малтан 45 кил пулнă тесе çыраççĕ историксем. Халĕ ку ялта ытларах чăвашсем тата мордвасем пурăнаççĕ. Ытти нацисем те пур.