cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вермут
thumb|right|150px|Вермут кĕленчи Вермут - ( ним.Wermut, анкăл.Wermouth ) - тĕрлĕ шăршлă курăксемпе техĕмлетнĕ эрехĕ.Авалхи самана çинсем эрехĕ техĕмлетме пĕлнĕ.Пĕрремĕш промышленнай вермут тăвакан хуçалăхĕ Турин хулинче ( Итали ) 1786 çулта уçнă.Паян та Турин - вермут тĕп хули, Çурçĕр Итали - вермут тĕп тăрăхĕ.кунта пысăк вермут компанисем вырнаçнă: Martini, Campari, Cinzano, Gancia.
Муксин
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Вермут
Технологи
Вермут шурă, шупка хĕрлĕ тата хĕрлĕ эрехсемрен тăваççĕ.Типĕтнĕ шăршлă курăксем ( армути, пĕтнĕк, корица, кардамон, мускат мăйăрĕ, лимон хупи, эмел курăкĕ т.ыт. ) вĕлтĕр авăрса яхăн 20 кун спиртра ислетеççĕ.Кайран сахăр тата спирт хушса фильтраци тăваççĕ.вермутсем пылаксăр ( secco ), çурхи-пылак, пылак, десертлă тата йӳçĕ ( bitter ) пулаççĕ.Спирчĕ 15-18 % пулать.
Коронăри юнтивĕçтерĕш
Коронăри юнтивĕçтерĕш — миокардăн юн тымарĕсем тăрăх юн çаврăнса юхни.
Юн таврăнăш
Миокардран юн ытларах (2/3 коронăри юн) чĕрен виççĕ венăна: мăн, вăтам тата кĕçĕн юхса саланать.
Асăрхавсем
Категори:Чĕре-тымар системи
Koronaria angio
Тĕреклĕх теорийĕ
Тĕреклĕх теорийĕ —  тулаш вăйăмсен витĕмĕнчи  тытăмсен хăтланăшĕсемпе çавăн саккунĕсене тишкерекен техникăлла тата физикăлла-математикăлла ăслав.
Элам
frame|left|Элам патшалăхĕ (хĕрлĕ тĕс) тата кӳршĕсем
Тĕреклĕх теорийĕ
Каçăсем
Категори:Тĕреклĕх теорийĕ Категори:Механика уйрăмĕсем
Элам
Элам - историллĕ çĕр тата авалхи патшалăх (пирĕн эрăччен III пинçуллăх — пирĕн эрăччен VI пинçуллăхăн варри).
Кун-çулĕ
Пиррĕн эрăччен III пинçуллăхра шумер-аккад хучĕсенчен элам хула-патшалăхĕсем: Шушен (Сузы), Аншан (Анчан), Симашки, Б/Парахсе (каярах Мархаши), Адамдун (Hatamti терминăн шумер хорми, ахăртнех) тата шутсăрах палăрту пулни хыпарлă.
Пирĕн эрăччен II пинçуллăхра Эламăн тытăм пайăрĕсем: Шушен (Шушун) тата Анчан; элам патшисем пĕр улăштармасăр çак хуласене хăйсен титулĕсенче кăтартаççĕ. Шушен – грек çыраканĕсем Сузы тенĕ, Карунпа Керхе хушшинче пирĕн эрăччен IV пинçуллăхри хулашне тарăн тĕпченĕ; Анчан - Фарсри хальхи Ширасран инçех мар Тепе-Мальян хулашĕ.
Пăва районĕ
thumb|300pxПăва районĕ, — Тутарстанăн кăнтăр-анăç енче вырнаçнă район. Администраци Пăва хулинче вырнаçнă. Район пуçлăхĕ — Камартдинов Ранис Рафисович.
Элам
Эламсен тĕнĕ
Эламсен тĕнĕ – политеос тĕсĕллĕ, юнашар Месопотамири тĕнпе чылай пĕр пек.
Пирĕн эрăччен III пинçуллăхра Пиненкир турă амăшĕ (унсăр пуçне 2 турă амăшĕ - Парти тата Киририша) пулнă, тепĕр пин çул иртсен "астула" ар турă Хумпан йышăнать. Паллă пысăк вырăнта Суз хулин этепĕ Иншушинака шутланнă.
Пăва районĕ
Район тăрăх нумай юханшыв юхать: Сĕве, Хырла тата ыттисем.
Элам
Эламсен тĕнĕ
Урăх паллă турăсем - Хутран, Мансат, Наххăнти, Нарăнти.
Пăва районĕ
Транспорт
Район тăрăх Хусан-Ульяновск чукун тата автомобиль çулĕсем иртеççĕ.
Элам
Эламсен тĕнĕ
Эламсен ĕненĕвĕпе, кашни турăн çутçанталăкра мăнаç китен аури пулнă, вăл метал е чуллă чару тăмхине куçма пултарнă.
455
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Элам
Эламсен тĕнĕ
Турăсене чӳкленĕ, вĕсене храмсенче кĕл тунă. Храмĕсене Месопотамири пекех, картлашкаллă пирамидă-зиккурат çине лартнă. Çакăн евĕр зиккурат халĕ те Чога-Замбильре сыхланса юлнă, ăна Унташ-Напириши патша вăхăтĕнче йĕркелесе тунă. Унсăр пуçне, турăсене храм çумĕнчи таса катара (вăрманра) этепленĕ.
Пăва районĕ
Культура
Пăва районĕнче ĕ? культура учрежденийĕ, çав шутра: 34 ялти культура çурчĕ, 32 ял клубĕ. 2000-мĕш çултан районта «Буа дулканнары» телерадиокомпани ĕçлет. Рйонта "Байрак" хаçата вырăсла, тутарла тата чăвашла пичетлеççĕ. Районта 7 шкул, вĕсенчен 8 - хулара, аслă пĕлӳ заведенисен 7 филиалĕ.
Элам
Аван ăрăвĕ
Элам патшалăхĕ пирки пĕрремĕш хыпарсене п. эрч. XXVII ĕмĕрĕн вĕçĕ — XVI ĕмĕрĕн пĕрремĕш пайĕ телнелле, Аван ăрăвĕн патшисен тапхăрĕнче, палăртаççĕ. П.эрч. 2500 ç. тĕлн. шумер Киш хулине тытса тăракансем элам пăхăнăвĕнчен тухса ӳкеççĕ. Çак вăхăтра Аванра çĕнĕ ăру пуç пулса тăрать, никĕслевçи Пели, пулнă темелле. Тепĕр енчен, çак тапхăрти истори пулăмĕсене тĕплĕн пĕлмеççĕ. П. эрч. 2300 ç. тĕлн. Элама Аккад патшалăхĕ ярса илет, анчах та аккадсем çĕр-шыва хăйĕн влаçĕнче тытса тăма пултарайман те темиçе çуллăха ăна ирĕке янă. Çĕнĕ аккад патши Римуш Элам çĕрне çĕнтерсе пĕтĕмпех тустарать.
Çапах та, Аккад патшисем, темиçе харçăна тухса та Элама тĕплĕнех пăхăнтарайман, Маништушу тăванĕн ывăлĕ, Нарам-Суэн патша, çав-çавах, эламсемпе килĕшӳ хутне çырать, çавăнпа Элам шалти ирĕклĕхне сыхласа юлсан та хăйĕн тулашри политикине Аккад патшалăхĕпе канашласа тытса пыма тивĕç пулать. Ку тĕнче историнчи пĕрремĕш паллă килĕшӳ хучĕ. Ăна элам чĕлхипе, аккад савăл çырăвĕпе çырнă. Аван ăрăвĕн юлашки патши, Кутик-Иншушинакăн тапхăрĕнче — ун чухне Аккад хăйĕ кути йăхĕсен айне пулать — Элам ирĕклĕхе тавăрать. Анчах та кутисем Элам çине тапăнаççĕ те патшалăх темиçе çĕре пайланса каять. Тепĕр çĕр çул иртсен кăна çĕр-шыв çĕнĕрен пĕрлешĕнет, вара Элам Симашки ăрăвĕн патшисен влаçĕнче мăнаçлăха хăпарать.
Симашки ăрăвĕ
Аван патшалăхĕ арканса кайсан тӳрех Элама ур патши Шульги çĕнтерсе илнĕ. Темиçе вунçуллăх хушши çĕршыва шумер чиновникĕсем тытса тăнă. Шу-Суэн ур патши чухне Симашки элам хулинче Гирнамме патша пулни паллă. Гирнамме несĕлĕ— Энпилухан — Уртан уйрăлса Аван тата Сузы хуласене çĕнтерсе илет. Энпилухана хăйне шумер çарĕ тыткăна илет, Элам çак тĕле пĕтĕмпех шумер айĕнчен тухать. Ур гарнизонĕсене пур çĕртен те хăваласа яраççĕ, шумерсен вара çĕршывран тухса тарма тивет.
Хутрантемпти патша влаçĕн айĕнче эламсем Шывхушши территорине тапăнса Уруна хăйсем Эламра хуçаланнăшăн тавăраççĕ. III Ура ăрăвĕн юлашки патшине — Ибби Суэна — элам çарĕсем пулăшнипе астаулран сирпĕтсе антараççĕ, çакăн хыççăн элам гарнизонĕсене Урара тата Шумерăн урăх пысăк хулисенче вырнаçтараççĕ. Çапах та, вĕсен кунтан темиçе çултан тухса кайма тивет. Идатту I патша вăхăтĕнче Симашкисем хăйсен влаçне пĕтĕм Элама сараççĕ. Элам патшалăхĕ аллă çултан сахал çеç пырать. Кĕçех Симашки патшисем хăйсен мăнаçлăхне çухатаççĕ те, п.эрч. XIX ĕмĕрĕн пĕрремĕш çурри тĕлнелле Эламри влаçе çĕнĕ ăру — Суккаль-мах ăрăвĕ ярса илет.
Суккăль-мах (Эпарт) ăрăвĕ
Ăрăва никĕслекенĕ - хăш Эпарти – хура халăхран тухнăскер пулнă, çĕршыври влаçа кăнар йĕркипе мар, кĕрешӳре çĕнтерсе тивĕçнĕ. Эпарти несĕлесем, уйрăмах Шильхаха арăм патша, патша влаçне, Элам патшалăхне чылаях тĕрĕклетеççĕ.
Элам влаçа ун чухне хăй евĕр триумвират тытса пынă. Çĕршыва виçĕ тăрăм пĕр харăс ертсе пынă: 1) Суз суккалĕ, 2) Элам тата Симашки суккалĕ, 3) суккаль-мах. Суккаль-мах çĕршывăн патши шутланать, унăн ĕç вырăнĕ Сузра пулнă. Вăл вилсен элам астулне яланхилле Элампа Симашки суккăлĕ ларнă. Часах çак патшан шăллĕ пулнă. Суз суккăльĕ вырăнне (тĕп хула тăрăмĕ) суккаль-мах хăйĕн аслă ывăлне лартнă. Çапла, Эламра кӳршĕ патшалăхсенчи пек влаç ашшĕнчен ывăлне мар, пиччĕшĕнчен шăллĕне куçса пынă. Суккаль-мах ăрăвĕсен политика кун-çулĕ пирки питĕ сахал хыпар. Элам ун чухне Вавилонипе тата Аккад патшалăхĕпе кĕрешнĕ. Пирĕн эрăччен ХV ĕмĕр пӳсламăшĕнче Суккаль-махсен ăрăвĕн кун-çулĕ ăнсăртран татăлать. Элама касситсем çĕнтерсе илнĕ теме пулать. Темиçе çĕрçуллăх хыççăн çеç Элам каллех Aншанпа Суз тапхăрĕнче ирĕклĕхе тухать.
Аншан тата Суз (Игехалкисемпе Шутруксем) ăрăвĕ
Çак, паллах, элам кун-çулĕнче чи чаплă тапхăр, унтан чылай археологи палăкĕ юлнă, сăмахран, Унташ-Напириш патша вăхăтĕнчи паллă зиккурат Дур-Унташ (халĕ Чога-Замбиль).
Асăрхавсем
Категори:Авалхи халăхсем Категори:Авалхи тĕнче Категори:Истори
Барак Обама
thumb|Барак Хусейн Обама Бара́к Хуссе́йн Оба́ма II (акăлчанла Barack Hussein ObamaII [bəˈrɑːk huːˈseɪn oʊˈbɑːmə]; 4 авăн 1961, Гонолулу, Гавайсем, АПШ)) — Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсен 44-мĕш президенчĕ.
Категори:АПШ президенчĕсем Категори:Президентсен шучĕсем Категори:Америка ертӳçисен шучĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Тухачевский Михаил Николаевич
thumb| Михаи́л Никола́евич Тухаче́вский (нарăс, 16, 1893 — çĕртме, 12 1937) — совет вăрçă ĕçтĕшĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ (1935). 1937 çулта «çар ĕçтĕшĕсен ĕçĕпе» айăпласа репрессиленĕ, таса ятне 1957 çулта тавăрнă.
Каçăсем
Категори:Маркă çинчи çынсем Категори:1893 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1937 çулта вилнисем Категори:Çурлан 12-мĕшĕнче вилнисем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Репрессиленĕ çарпуçĕсем Категори:СССР-та репрессиленисем Категори:Персе пăрахнисем Категори:Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хутшăннисем Категори:Раççейри граждан вăрçине хутшăннисем Категори:РÇХÇ хĕсметĕнчи патша офицерĕсем
Киев зоопаркĕ
thumb|left|300px|Зоопарк Киев зоопаркĕ — Киев хулин дендропаркĕ шутĕнчи (статусĕ) Украина патшалăх зоопаркĕ. 1992 çулхи çĕртме, 16 Украинăн 2456-XII № -лĕ саккунĕпе Киев зоопаркĕ патшалăхăн çутçанталăк-упранăвĕсен шутĕнче пулать.
Каçăсем
Категори:Киев Категори:Зоопарксем
Киеври-Печерă лаврĕ
thumb|right|350px|Лаврĕ тĕсне кăтартнă саламлă уçă çыру. [[XIX ĕмĕр]] Кийӳ-Печера лаврĕ — Руçри малтанхи мăнастырьсенчен пĕри. 1051 çулта Ярослав Мудрый тапхăрĕнче монах Антоний Печерский никĕсне хунă, хăй Любечран килнĕ пулнă.
Каçăсем
Категори:Кейӳ храмĕсем Категори:Украина мăнастырĕсем Категори:Лаврăсем Категори:Украинăн пĕтĕм тĕнчелĕх кăнарлăхĕ Категори:Православи — пĕтем тĕнчелĕх кăнарлăх Категори:Тасалăх выранĕсем
Тăва чĕлхи
Тăва чĕлхи (тыв. тыва дыл) — тăва халăхĕн чĕлхи.
Код: тув, tyv (ISO 639).
Уйрăмлăхĕсем
Вăрăм уçă сасăллă.
Лексикăра монгол чĕлхин сĕмĕ сисĕнет.
Литературный язык
XX ĕмĕрте тыва чĕлхипе ĕçленĕ авторсем:
Муром чĕлхи
Муром чĕлхи — Раççейĕн тĕп пайĕнчи муром йăхĕ пупленĕ çухалнă финн-укăр чĕлхи. Ун пирки хыпар сахал, çапах, вăл ирçĕпе мăкшă чĕлхине çывăх пулнă, пулас. Вăтам ĕмĕрсем иртсен, муромсем вятичсемпе хутăшса кайсан пĕтет.
Каçăсем
Категори:Вăтам ĕмĕрсенчи чĕлхесем Категори:Финн-атăлçи чĕлхисем Категори:Çухалнă чĕлхесем
Стони Брук Университечĕ
Стони Брукри Çĕнĕ Йорк Университечĕ , çаплах Стони Брук Университечĕ (State University of New York at Stony Brook) — Çĕнĕ Йорк университечĕн тăватă пайĕсенчен пĕри. Стони Брукра, Çĕнĕ Йорк, АПШ штатĕнче,  Манхэттенран тухăçалла 105 çухрăмра вырнаçнă. Университетра 22 пине яхăн студент пĕлӳ пухать.
Вĕренӳ пайĕсем (факультетсем)
Университетăн тĕп факультечĕсемам:
Новочикеево
Новочикеево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 39 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452635, ОКАТО кочĕ — 80258830014.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
456
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Масаринка
Масаринка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Уржумка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Помряскино
Помряскино — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 240 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453141, ОКАТО кочĕ — 80249804002.
Масаринка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Помряскино
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Масаринка
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Голованов Александр Сергеевич (военный)
Голованов Александр Сергеевич — (28.09.1946-02.02.1989), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 16. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Туркестан çар округĕнАфганистан Демократиллĕ Республикăри совет çарĕсен контингенчĕн шутĕнчи 40-мĕш çарĕн хутăш авиаци полкĕн командирĕ, полковник.
Печера районĕ
Печера районĕ — Киев хулин пайĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
Район лаптăкĕ 27 тв.çм, 126,2 пин çын пурăнать, 30 яхăн промăçлă предприятий, 28 ăслăх-тĕпчевлĕ ĕçе хатĕрлев (проектлă) институтсем, 4 аслă пĕлӳ керменĕсем, 8 техникумпа профтехучилищă, 15 вăтам, 1 каçхи, 2 спорт шкулĕ, 17 ача-пăча çурчĕсем, 4 пульницă тата çар хоспитăль, пилĕк поликлиникă.
Каçăсем
Категори:Киев районĕсем
Пелегова
Пелегова (Телегова) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сылтăм çыранĕпе 129 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Оболонь районĕ
Оболонь районĕ — Украинăн тĕп хулин — Киевĕн пайĕ. Хулан çурçĕр енче, Днепр шывĕн сылтăм çыранĕнче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Киев Категори:Киев районĕсем
Ирĕк кăмăл çарĕ
thumb|300px|Плакат [[РКХВ, 1919]] thumb|250px|1919 çулта тамăрсем Ирĕк кăмăл çарне панă [[танкпа Мk.А.]]
Ирĕк кăмăл çарĕ — Раççей кăнтăрĕнчи 1917—1920 çулсенчи граждан вăрçи тапхăрĕнчи шурă гвардисен çар оперативлă-стратегиллĕ пĕрлешĕвĕ.
Кун-çулĕ
1918 ç. çĕртме уйăхĕнче Ирĕк кăмăл çарĕ çумне Тĕп штаб полковникĕ М. Г. Дроздовскин 3-пинлĕ тĕкĕрчĕ хушăнать. Çĕртмен 23-мĕшĕнче 8—9 пин çынлă çар П. Н. Краснов атаманăн çарĕ пулăшнипе Тан çарĕ Иккĕмĕш Кубань харçине тухать. Ирĕк кăмăл çарĕнче «тĕрлĕ тĕслĕ» пайсем — Корниловский Марковский Дроздовский тата Алексеевскийĕн полкĕсем кĕнĕ, вĕсене каярах 1919 çулхи çуллахи-кĕрхи Мускав харçи тапхăрĕнче дивизие пĕрлештереççĕ.
1918 çулхи çурлан 15 (2)-мĕшĕнче Ирĕк кăмăл çарĕн пайĕсене пĕрремĕш мобилизаци тапратнă, çакăнтан пуçласа вăл йĕркеллĕ çара куçать. Корнилов офицерĕ Александр Трушнович хыпарланипе пĕрремĕш çара илнисене — ставрополь çĕр ĕçченĕсене 1918 çулхи çĕртме уйăхĕнчи Медвежий яле патĕнчи çапăçура [Корнилов тапăну полкĕ]] шутне кĕртнĕ.
1918 ç. авăнĕ тĕлне Ирĕк кăмăл çарĕн йышĕ Кубань касакĕсемпе Çурçĕр Кавказа большевизмран тарса пынă çынсене йышăнса 30—35 пине çити ӳсет.
thumb|left|250px|Солдаты [[Дроздовский полк|Дроздовского полка и сёстры милосердия в харьковском госпитале. 1919 год]]
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçивĕçленсен 1918 ç. чӳк уйăхĕнче Аслă Британипе Франци правительствисем Ирĕк кăмăл çарне материал-техника нумайрах пулăшма тытăнаççĕ. Çак улшăну Раççей интересĕ енлĕ тесе шутласа, 1919 çулхи çу, 30 Раççей Кăнтăр хĕçпăшаллă вăйĕсен тĕп çарпуçĕ А. И. Деникин генерал «Вырăс Патшалăхĕн Аслă тăрăмĕ тата Вырăс çарĕсен Аслă тĕп çарпуçи» А. В. Колчак адмиралăн пăханăвне кĕнине пĕлтерет.
1919 ç. кăрлач, 8 Ирĕк кăмăл çарĕ Раççейĕн Кăнтăр хĕçпăшаллă вăйĕсем (РКХВ) шутне кĕрсе, унăн тĕп тапăну вăйĕ, унăн çарпуçĕ Деникин генерал РКХВ ертӳçи пулса тăрать.
1918 ç. вĕçĕнче — 1919 ç. пуçламăшĕнче Деникинăн чаçĕсем 11-мĕш совет çарне çĕнтерсе Çурçĕр Кавказа ярса илеççĕ. 1919 кăрлачăн 23-мĕшĕнче çара Кавказ Ирĕк кăмăл çарĕ ята куçараççĕ. 1919 ç сăвăн 22-меïенче Кавказ Ирĕк кăмăл çарне 2 çара пайланă: Царицын-Сарăту çине тапăнса пыракан Кавказ çарĕ тата Курск-Орёл çине каякан Ирĕк кăмăл çарĕ.
Çапăçас енĕпе Ирĕк кăмăл çарĕн чаçĕсемпе пĕрлешĕвĕсем питĕ хастар шутланнă, мĕншĕн тесен çар йышĕнче вăрçă опычĕллĕ тата Шурă юхăм ĕмĕтне чунтан парăннă чылай офицер пулнă, анчах та 1919 ç. çулларан пуçласа çапăçу хастарлăхĕ нумай çухату тӳснине, çĕр ĕçченĕсемпе тыткăна лекнĕ хĕрлĕ çар çыннисене  хăйсен ĕретне илнине пула самаях ӳкет.
1919 çулхи çу-кĕр Мускав харçи пăчлансан Ирĕк кăмăл çарĕ Хĕрлĕ Çаа хирĕç тăраймасăр Кубане чакать, унта ăна 1920 çулăн пуçламăшĕнче А. П. Кутеповăн Уйрăм Ирĕк кăмăл корпус не туса хураççĕ.
1920 çулхи пушăн 26—27-мĕшĕнче Ирĕк кăмăл çарĕн юлашки пайĕсене Новороссийскран Крым эвакуациленĕ, унта вĕсем барон П. Н. Врангель баронăн Вырăс Çарне кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Граждан вăрçи тапхăрĕнчи шурă çарсем
Терменвокс
Терменвокс — Термен шутласа кăларнă кĕвĕ инструменчĕ.
Терменвокс Etherwave
thumb|Роберт Муг япала пайĕсенчен пуçтарнă терменвокс Etherwave
Каçăсем
[http://igrushka.kz/vip56/termen.php Терменвокса алăпа ăсталасси. Инструкципе схеми.]
Категори:Электронлă кĕвĕ инструменчĕсем
Чебоксаров Владимир Игнатьевич
Чебоксаров Владимир Игнатьевич (1929, пуш, 23, Тутар АССР, Пăва районĕ, Элшел ялĕ - юпа, 12, 2010, Шупашкар, Чăваш Ен) — чăваш çыравçи. уралнă.
1976 çултанпа СССР (халĕ Раççей) ÇП пайташĕ.
Биографи
1929 çулхи пуш уйăхĕн 23-мĕшĕнче Тутарстанăн Пăва районĕнчи Элшел ялĕнче çуралнă.
Хусанти юханшыв техникумĕнче вĕреннĕ. Вятка, Чулман Атăл, Атăл тăрăх туртса çӳрекен пăрахут çинче ĕçленĕ. Тинĕс-Çар флотĕнче хĕсметре тăнă.
1956 çулта Шупашкара куçса килнĕ, электроаппаратура заводĕнче ĕçлеме тытăннă, каярахпа агрегат заводне куçнă. Тăватă çул хушши СССР Литфончĕн чăваш уйрăмĕнче ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
«Тинĕс тĕпĕнче» ятлă пĕрремĕш кĕнеки 1971 çулта пичетленсе тухнă.
Ураскилтри вăтам шкул
Ураскилтри вăтам шкул — Чăваш Республикин Элĕк районĕнчи пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан шкул, Ураскилт чиркӳ ялĕнче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Чĕмпĕр хулинче упранакан архив хучĕсем тăрăх И. Н. Ульянов çулсерен çырса пынă тĕрĕслев ĕçĕсенчен Ураскилт шкулне 1869 çулта уçни паллă пулать. П. Алицев вĕрентӳçĕ «Ульянов уçнă шкул» статьяра («Ленин çулĕпе» 1969, раштав, 25) И. Н. Ульянов Ураскилт шкулне уçнине тата çак ялта вăл виççĕ хутчен пулнине çирĕплетсе çырать. Г. К. Терентьев тăван ен тĕпчевçи «Ураскилт шкулĕ» статьяра ((«Ленин çулĕпе» 1990, пуш, 22) Ураскилт шкулне 1869 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕнче уçни пирки çырса кăтартать.
Чебоксаров Владимир Игнатьевич
Ӗçĕсем
Паллăрах кĕнекисем:
Асăрхавсем
Категори:1929 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 23-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2010 çулта вилнисем Категори:Юпан 12-мĕшĕнче вилнисем Категори:Чăваш çыравçисем
Ураскилтри вăтам шкул
Кун-çулĕ
Ураскилт училищин пĕрремĕш вĕрентӳçи пулма Кăрмăш хулинчи хĕрарăмсен училищинчен вĕренсе тухнă Агриппина Александровна Зеленцовăна лартнă.
Вăл кунта шăпах 20 çул, 1889 çулхи чӳкĕн 15-мĕшĕччен ĕçлет Çакна 1890 çулта П. Лаговский тĕрĕслекен çырнă пĕр ĕç хучĕ те çирĕплетет: "«… Преподавание прочих предметов до 15 ноября 1889 года велась старой учительницей А. Зеленцовой, а по увольнению ее от должности за выходом ее в замуж, с 15 ноября вновь назначена вместо нее, из окончивших в Симбирском Епархальном женском училище учительница Воскресенская»."
Илья Николаевич Ураскилт шкулне пулăшас шутпа çине тăрса тăрăшнă. Унăн пулашăвĕпе шкулта вулавăш çĕнĕ кĕнекесемпе пуянланса пынă. Çĕнĕ литературăна Чĕмпĕрти Карл Юргенсăн кĕнеке лавкинчен çырăнса илнĕ.
Илья Николаевич ачасене ĕçе хăнăхтарасси çине пысăк тимлĕх уйăрнă. Ураскилтре ирттернĕ пĕр тĕрĕслевре вăл вĕрентӳçĕне шкул çурчĕ йĕри-тавра йывăçсем лартма сĕннĕ. Çакăнпа ачасем хаваслансах килĕшнĕ, кĕçех шкул умĕнче йывăç-курăк ешерме тытăннă.
Илья Николаевич Ульянов чăваш шкулĕсенче Иван Яковлевич Яковлевпа пĕрле çӳреме юратнă. Чĕмпĕр шкулĕнче вĕреннĕ И. Н. Никифоров, юлашки вăхăтра элек районĕнче пурăннăскер, Элĕк шкулне И. Н Ульянов И. Я. Яковлевпа пĕрле килнине астăвать. Çавăн чухне иккĕ çутĕç ĕçченĕ Ураскилтри шкула та кĕрсе тухнă теме те пулать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Элĕк районĕн шкулĕсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем Категори:Ураскилт
Çамрăк арăслансем (фильм)
«Çамрăк арăслансем» (The Young Lions) — американ кинофильмĕ; Ирвин Шоу пултару ĕçĕн экран хайлавĕ. Ачасен ашшĕ-амăшĕпе пĕрле пăхмалла.
Сюжет
Чуна тытăма илекен виççĕ каччă пирки вăрçă эпопейи. Пĕрри — нимĕç офицерĕ Кристиан Дистль (Марлон Брандо). Çурçĕр Африкăри çапăçусенче вăл хăйĕн тăван-çĕрне шанма пăрахать. Тепри — еврей Ной (Монтгомери Клифт) — савутри çамрăк ĕçтĕш. Виççĕмĕшĕ — Майкл Уайтэкр (Дин Мартин), драматург тата бродвей çăлтăрĕ. Вĕсем пурĕ те — ĕмĕтсемпе пурăнакан «çамрăк арăслансем», анчах та вăрçă хăйĕн ĕçне тăватех.
Каçăсем
Категори:АПШ драма фильмĕсем Категори:Ирвин Шоу хайлавĕсене экранизациленисем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пирки фильмсем Категори:Расизм пирки фильмсем Категори:1958 çулхи АПШ фильмĕсем Категори:20th Century Studios фильмĕсем
Флументаль
Флументаль (Flumenthal) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Леберн тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 995 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2545.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Садретдинов Аглям Киямович
Садретдинов Аглям Киямович, — Тутарстанри Пăва районĕн пуçлăхĕ. 1951 çулхи юпа уйăхĕн 26-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи Чĕчкен ялĕнче çуралнă.
Тутарстан Республикин тава тивĕçлĕ ял хуçалăх ĕçченĕ. «Ӗçри хастарлăхшăн» ордена тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
1975 çулта Хусан ял хуçалăх институтне, 1990 çулта Саратоври аслă парти шкулне вĕренсе пĕтернĕ.
Нумай çул колхозсенче тĕп инженер пулса ĕçленĕ. 1992-1998 çулсенче Апас район канашĕн председателĕ, Апас район администрацийĕн пуçлăхĕ пулнă.
1998 çулта Пăва районĕн пуçлăхĕ вырăнне лартнă.
Авланнă, ывăлĕпе хĕрне ӳçтерет. Арăмĕ шкулта вырăс чĕлхипе литературине вĕрентет.
Категори:Тутарстан политикĕсем
Якутсем
Якутсем (хăйсене саха теççĕ), — тĕрĕк чĕлхеллĕ халăх. Якут чĕлхипе калаçаççĕ.
Хутăш çемьере çуралнă çынна сахаляр теççĕ.
Этимологи
"Якут" сăмаха чăваш чĕлхине вырăс чĕлхинчен кĕртнĕ. Историксем тĕпчев ĕçĕсемпе килĕшӳллĕн, якут тени, вырăссем Çĕпĕре пусмăрланă тапхăрта, XVII-мĕш ĕмĕрте, пĕрремĕш эвенк çул кăтартса пыракан сăмахĕнчен пулса кайнă имĕш. Эвенксен чĕлхипе, кӳршĕ халăха "ёкё" тенĕ пулат. Вырăссем вара, хăйсем манерлĕ, якут теме пуçланă пулат.
Дерипаска Олег Владимирович
Оле́г Влади́мирович Дерипаска (1968 çулхи кăрлачăн 2-мĕшĕ; Дзержинск, Горький облаçĕ, РСФСР)  — раççей усламçи, миллиардер, «Базовый элемент» компанин сăнав канашĕн председателĕ (2009—2012 çулсенче — тĕп директор) тата пĕртен-пĕр бенефициар-харпăрçи. ральный директор, член совета директоров Объединенной компании «Русал» тĕп директорĕ, Пĕрлешĕннĕ компанин директорĕсен канашĕн пайташĕ, En+ Group директорĕсен канашĕн председеателĕ. «Вырăс алюминийĕ» компанин директорĕсен канашĕн председалĕ (2000—2007), «Çĕпĕр алюминийĕ» (1997—2001) компанин президенчĕ, «Саяногорск алюмини савучĕн» тĕп директорĕ (1994—1997). 2008 çулта ăна чи пуян раççей çынĕ тенĕ; 2012 çул тĕлне Раççей миллиардерĕсем хушшинче 14-мĕш вырăнта.
Якутсем
Халах кун-çулĕ
Ăсчахсем (ытларахăш пайĕ) якутсем XII ĕмĕрте Байкал кӳлли тăрăхĕнчен Лена, Алдан, тата Вилюй юханшывсен тăрăхне куçнă тесе шутлаççĕ. Ку тăрăхра вĕсенчен палеоази халахĕсем пурăннă. Якутсем килсен лешсен вара урăх çĕрсем çине куçма тивнĕ. Якутсем выльăх-чĕрлĕх ерчетнĕ, суту-илӳпе пурăннă. Çавăн пекех вĕсем хăйсен тĕнне тата çарне аталантарнă.
Дерипаска Олег Владимирович
Кун-çулĕ
4 çултанпа 11 çулчен Олег кукаçипе маçакĕ патĕнче, Краснодар Енĕн Усть-Лаба районĕнчи Железнăй тата Октябрьски хуторĕсенче, кайран район тĕпĕнче — Усть-Лабинскра пурăннă, унтах вăтам шкула пĕтернĕ. Иккĕ аслă пĕлӳ илнĕ: хĕрлĕ дипломпа М. В. Ломоносов ячĕллĕ МПУ физика факультетĕнчен вĕренсе тухнă, тата Г. В. Плеханов ячĕллĕ Раççей экономика академинче пĕлӳ пухнă.
Якутсем
Халăх йышĕ
2002 çулхи перепись тăрăх Раççейре 450 пин якут пулнă. Вĕсем ытларах енĕпе Якутинче пурăннă. Унсăр пуçсăр якутсем çавăн пекех Иркутск, Магадан облаçĕсенче, Хабаровскпа Красноярск Енĕсенче, Таймырта тата Эвенк автономи округĕнче пурăннă. Якутинче якутсем пĕтĕм халах йышĕнче 45% йышăнаççĕ.
Дерипаска Олег Владимирович
Кун-çулĕ
1994 çулта 26-çулхи Олег Дерипаска Раççейри Саян алюмини завочĕн (Хакасири Саяногорск хули) ертӳçи пулса тăрать. Раççейри чи çамрăк тĕп директор ертсе пынипе электролиз завочĕ (çĕршывра хăватлăхĕпе виççĕмĕш вырăнта) отрăслĕнче тухăçтăв, технологи шайĕпе, тухăç япала пахалăхĕ тата экологи хăрушсăрлăхĕ енĕсемпе чи лайăххи пулать.
Якутсем
Халăх йышĕ
Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Якути
Дерипаска Олег Владимирович
Кун-çулĕ
Тепĕр виçĕ çултан постсовет таврашĕнче пĕрремĕш вертикаллă интеграциленнĕ промыçлă компани — «Çĕпĕр алюминийĕ» ушкăнне йĕркелет, унăн тĕп варĕ Саян алюмини завочĕ пулса тăрать. Малашнелле ушкăн шутне темтĕрлĕ алюмини япалисене кăларакан Раççей алюмини комплексĕн чи тухăçлă завочĕсем (пĕрмĕш алюмини кăларакан Новокузнецк алюмини завочĕ; Таджик алюмини завочĕ; алюмини прокатне кăларакан САМЕКО, Самара хули; алюмини лентине кăларакан ДОЗАКЛ, Дмитров хули, Мускав облаçĕ, апат-çимĕç фольгине кăларакан САЯНАЛ, Раççей-Итали-АПШ пĕрлĕхлĕ завочĕ; алюмини прокатне кăларакан БКМПО, Белая Калитва хули, Ростов облаçĕ) кĕреççĕ. Тепĕр виçĕ çултан Олег Дерипаска ертсе пыракан «Çĕпер алюминийĕ» ушкăн тĕнчере алюмини шăратакансен вуннăлăхне кĕрет.
Каярахпа вăл 2000 çулта туса хунă «Вырăс алюминийĕ» компани тĕп директорĕ пулса ĕçлет, çав компани Раççейре 70 %, тĕнчепе шутласан — 10 % ытла алюмини кăларать.
Олег Дерипаска — Раççей промышленниксемпе усламçăсен пĕрлĕхĕн вице-президенчĕ, Пĕтĕмтĕнчери сутăç палатин Раççей Наци комитечĕн правлени ертӳçи, Раççей Федерацин Ертĕвĕн усламĕçлĕх Канашĕн членĕ.
Çавăн пекех
"Базовый элемент" компани тытăмлăхĕнче Канашри вакун юсакан завочĕн 25 %-лă акци пуххи (пакечĕ).
457
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Атлантика океанĕ
thumb Атлантика океанĕ, — лаптăкĕпе иккĕмĕш вырăнта тăракан океан. Тинĕсĕсемпе пĕрле лаптăкĕ 91,6 млн км2 танлашать. Объемĕ 329,7 млн. км3 патнелле, вăтамран тарăнăшĕ — 3600 м, чи тарăн выран — 8742 м (Пуэрто-Рико валашки)
Тинĕссем
Пысăк кӳлмексем: Бискай кӳлмекĕ, Гвиней кӳлмекĕ, Мексика кӳлмекĕ.
Утравсем
Паллă утравсем: Британ утравĕсем, Исланди, Ньюфаундленд, Мăн тата Пĕчĕк Антил утравĕсем, Канар утравĕсем, Симĕс сăмсах утравĕсем, Фолкленд (Мальвин) утравĕсем.
Юхăмсем
Юхăмсем: Гольфстрим, Канар юхăмĕ, Лабрадор юхăмĕ, Пассат юхăмĕ.
Каçăсем
Категори:Атлантика океанĕ
Салат (юханшыв)
Салат — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 216 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Хаяр Йăван (пĕлтерĕшсем)
Хаяр Йăван — пайăр ят, çаплах — Пĕтĕм Руçĕн пĕрремĕш патшипе çыхăннă ятсем.
Набережный (Савалеевский ял тăрăхĕ)
Набережный  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 8 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453015, ОКАТО кочĕ — 80235855009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Зубков Валентин Иванович
Зубко́в Валенти́н Ива́нович (1923—1979) — совет актёрĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ.
Çамрăклăх
Валентин Зубков 1923 çулхи çăвăн 12-мĕшĕнче Кисан кĕпернинчи Хăйăрлă салинче çуралнă. Армавирти çар авиаци шкулĕнче (1941—1943) вĕреннĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче вĕçевçĕ пулса çапăçнă. Вăрçă хыççăн «Спецконтрольпроект» йĕркелĕвĕнче вăй хунă.
Пултарулăх çулĕ
Кинематографа театр ăстаçă пĕлӳне илмесĕрĕх хăй тĕллĕ пултарулăх ушкăнĕнчен килнĕ. Пĕрремĕш киноролĕсене эпизодсенче сăнарланă (Йĕкĕрешсем (1945) тата Вырăс ыйтăвĕ (1947)). Тепĕртакран Зубковăн паха сăн-пичĕпе ал-çурăмĕ çине кинематограф уççăн пăхма тытăнать.
Хĕрĕххĕмĕш çулĕсен вĕçĕнче Зубков МПУ çумĕнчи хăй тĕллĕ театр студинче (ертӳçĕ — Константин Воинов) ăсталăхне ӳстернĕ. Воинов патĕнче Зубков каярах « Виççĕн вăрмантан тухрĕç» (1958), «Хĕвел пурне те савать» (1959) тĕп рольсене тата «Кукка тĕлĕкĕ» ĕçĕнче (1966) эпизодри роле сăнарланă.
Хăйĕн пĕрремĕш тĕп рольне 1955-мĕш çулта «Это начиналось так…» фильмра сăнарлать. 1960 çултанпа — Киноактёр театр-студийĕн актёрĕ.
1957-мĕш çулта Валентин Зубков иккĕмĕшле, çапах та асăмра юлнă иккĕ Степанов: фронт салтакĕн «Летят журавли» тата «Коммунист» фильмри йĕксĕкĕн ролĕсене хайлать. Эрех еннелле тайăлнипе темиçе çуллăха Зубков выляма пăрахать. Амакран хăтăлсан та актёр малтанхи хевтелĕхне çитеймест — иккĕмĕшле тата эпизодри рольсемпе çырлахма тивет.
«Поезд милосердия» (1964) фильмра Зубков хăйĕн Сергей ывăлĕпе вылять.
Çемьери инкек
1977 çулхи çулла актёрăн пĕртен-пĕр ывăлĕ, 23 çул тултарнă Сергей Зубков, сарăмсăр вилет. Çартан таврăнсан, вăл канма аккăшĕ патне Углич патĕнчи яла кайнă та паллă мар ĕç-пуçра юхан шыва путса вилнĕ.
Чирлесе вилни
Ывăлне çухатсан актёр йывăр чире кĕрет: тухтăрсем унăн тарăн склероз пурине палăртнă. Зубков нимĕн те астуман, Нина арăмĕн (вĕсем 1947 çулта туйне вылянă) ятне маннă. Малашне амак татах пуснă: Зубков уçăлма урама тухсан таврăнма арăмĕ унăн пиншакĕн кĕсьине килти адресне çырса хунă. Çĕнĕ Çул хыççăнах актёр каллех пульницăна лекет те 1979 çулхи кăрлачăн 18-мĕшĕнче çут тĕнчерен каять. Черкизово (Çурçĕрти) çава çине пытарнă.
Сомелье
thumb|200px|Сомелье Сомелье - ( фр.Sommelier ) - ресторанра алкоголь ĕçмисемпе ĕçлекени професси.Сомелье алкоголь ĕçмисем туянать, усравлать, ресторан хăнасеме канаш парать.Кашни çул "Чи лайăххи сомелье" ăмăрту иртет.2009 çулта Сантьяго хулинче ( Чили ) ăмăрту иртнĕ.
Сомелье професси пултарулăхра
Нимĕç юрăçă ушкăнĕ Nekta ( Natalie Schafer, Gyso Hilger ) "Sommelier" юрриче сомелье пирки юрлать. Категори:Эрех
Алатана
Алатана — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 158 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453154, ОКАТО кочĕ — 80249812001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Пăхăр(II) сульфачĕ
Пăхăр(II) сульфачĕ ( кристаллогидратне — ешĕлсенкер теççĕ) — органикăлла мар япалалăх, кӳкĕрт йӳçекĕн пăхăр тăварĕ. Формули:.
Шывра лайăх ирĕлет. Çав ирĕлчĕкрен пентагидрат пек ешĕлсенкер (CuSO4·5H2O)  текенскер кристаллизациленет.
Каçăсем
Категори:Пăхăр пĕрлешĕнĕвĕсем П Категори:Апат-çимĕçе хушмаллисем Категори:ХПТ моторикин стимуляторĕсем, çав шутра хăсăклаттаракансем Категори:Пигментсем
Хурамал (Шаран районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кутузов Никифор Иванович
Кутузов Никифор Иванович (1895 çулхи çĕртмен 10 (22)-мĕшĕ, Тури Тăрмăш ялĕ, Хусан кĕперни (халĕ Чăваш Енĕн Патăръел районĕ) çур.- 1961 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗн 22-мӗшӗ, Мускав, вилнӗ ) - СССР Хĕçпăшаллă вăйĕсен генерал-майорĕ (1942).
Кун-çулĕ
Патăрьел районĕнчи Тури Тăрмăш ялĕнче 1895 çулхи çĕртмен 22-мĕшĕнче çуралнă.
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хутшăннă, аслă унтер-офицер çар хисепне тивĕçнĕ. 1917 çулĕ хыççăн полк комитечĕн председатĕлĕн çумĕ пулма суйланă.
1918 çулта Турхан вулăсĕн вăрçа комиссарĕ. Граждан вăрçи вăхăтĕнче - батальон командирĕн пулăшуçи, кайран батальон командирĕ.
1925-1928 çулсенче Фрунзе ячĕллĕ çар академинче тивĕçтерӳ факультетĕнче вĕренет.
Харвăрт Университечĕ
thumb|right|200px Харвăрт Университечĕ (Harvard University) — АПШ паллă университечĕсенчен пĕри, Кембридж хулинче (Массачусетс штачĕ) вырнаçнă. Харвăрт — АПШ-н ватă университечĕ, ăна 1636 çулхи авăн, 8 никĕсленĕ.
Харвăртра 2300 яхăн вĕрентӳçĕ ĕçлет тата 6650 яхăн студентпа 13000 аспирант пĕлӳ пухать. Университăн эндауменчĕ 34,9 млрд доллара çитет.
Факультечĕсем
Университет 9 факультетран тытăнса тăрать:
Каçăсем
Категори:Харвăрт университечĕ Категори:Плющ Лиги Категори:1636 çулта йĕркеленнисем Категори:Кембридж (Массачусетс) Категори:Америка университечĕсен ассоциацийĕ Категори:Бостон уиверситечĕсемпе колледжĕсем
Масленая
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ай-Кагал
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Первая Елховица
Первая Елховица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кипшенга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 64 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Херес
thumb|250px|right|Пичкесенчи херес эрехĕ нӳхрепре. Херес - ( исп.Jerez, анкăл Sherry ) - вăтам хаярлатнă испан шурă эрехĕ. Чăн хересе Херес тăрăхĕнче — Кăнтăр Испанири Андалузи провинцинче — тăваççĕ.
Иçĕм сорчĕсем
Херес тăрăхĕнче 11 пин гектар çĕр çинче (2006 çул) иçĕм ӳсет. Херес эрехне тума ирĕк панă шурă иçĕм сорчĕсем: Паломино (90 %), Педро Хименес, Москатель (Мускат), Видуэньо, Перруно, Мантуо.
Иçĕм çырлине авăн уйăхĕнче пуçтарма тытăнаççĕ. Кун пирки алхас уявĕ иртет - "Фиеста-де-ла-Бендимия".
XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче филлоксера эпифитотийĕ умĕн хересе тумашкăн иçĕм çырлин нумай сортне янă; 1868 çулта çак йыша 42 сорта кĕртнĕ.
Анлăрах сарăлнă сортсем:
Хальхи вăхăтра хересе иçĕмĕн виçĕ сортĕнчен кăна тăваççĕ: Palomino Fino (мĕнпур продукцин 95 %), Pedro Ximenez тата Moscatel Fino.
Технологи
thumb|right|200px|Херес тултарнă кĕленче тата бокал. Эрехе тумашкăн пиçсе çитнĕ иçĕм çырли кирлĕ, çавăнпа та пайăн-пайăн, темиçе хутчен пуçтараççĕ. Хересĕн пылак сорчĕсене иçĕме таптаса çăрас умĕн ытларах чухне хулăмран тунă матсем çине хураççĕ те Хĕвел çинче икĕ эрне вырттараççĕ. Çакăн хыççăн иçĕме пăчăртаса илеççĕ.
Хересрен тунă коктейлсем
Хересе аперитив коктейлĕсене тунă çĕрте ускураççĕ. Хутăштарса хатĕрленĕ ĕçмесене ытларах водкăпа, джинпе, вискипе пĕрле ĕçеççĕ. Кирлĕ чухне херес вырăнне шурă типĕ вермут та каять.
Дарница районĕ
Дарница районĕ — Киев хулин пайĕ.
Каçăсем
Категори:Киев Категори:Киев районĕсем
459
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Эндрю Джексон
thumb|Эндрю Джексон, Ральф Элиэзер Уайтсайд ĕçĕ Эндрю Джексон (Andrew Jackson; Уэксхоу, Кăнтăр Каролина провинци Пуш, 15 1767 - Нэшвилл, Теннесси штачĕ Çĕртме, 8 1845) — американ политика тата патшалăх ĕçченĕ, АПШ-сен 7-мĕш президенчĕ (1829-1837) тата АПШ-н Демократ партин пĕрремĕш кандидат, партине никĕслекенĕсенчен пĕри.
Вуламалли
Категори:АПШ президенчĕсем Категори:Президентсен шучĕсем Категори:Америка ертӳçисен шучĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Головань Василий Никонович
Головань Василий Никонович — (24.02.1924-18.10.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш гварди çарĕн 128-мĕш гварди ту перевçисен дивизин 327-мĕш гварди ту перевçисен полкĕн отделени командирĕ, гварди сержанчĕ.
Гидродинамика
Гидродина́мика (ὕδωρ «шыв» + динамика) — татти-сыпписĕр талккăшсен физикин тата, çавăн пекех, гидроаэродинамикăн уйрăмĕ. Вăл  идеалла тата чăн шĕвексен куçăмне тата вĕсен хытă ĕскерпе пулса иртекен хире-хирĕç вăйăмне тишкерет.
Каçăсем
Категори:Классикăлла физика
Кеннеди Джон Фицджеральд
Джон Фицдже́ральд Ке́ннеди (John Fitzgerald Kennedy, JFK е Джек Jack) — АПШ 1961—1963 çулсенчи 35-мĕш президенчĕ. Кеннеди — АПШ-н пĕрремĕш президент-католик, XX ĕмĕрте çуралнă президент, çĕршывăн историнче суйланă чи çамрăк президент. Тупсăмсăр вĕлерӳпе вĕçленнĕ Кеннедин икĕ çуллăхлă президентлĕхĕ Кариб кризисĕпе, америкăн хура ӳтлĕ çынсене шурă ӳтлисеннипе тивĕçĕпе танлаштарнипе, АПШ-н космослăх «Аполлон» программипе историре паллă пулса юлать. thumb|left
Президенчĕлĕх
thumb|Шурă çуртăн президент галерейин официаллă портречĕ.
Каçăсем
Категори:АПШ демокрачĕсем Категори:Çу, 29 çуралнисем Категори:1917 çулта çуралнисем Категори:Массачусетсра çуралнисем Категори:Чӳк, 22 вилнисем Категори:1963 çулта вилнисем Категори:Далласра вилнисем Категори:АПШ президенчĕсем Категори:АПШ сенаторĕсем Категори:Харвăртран вĕренсе тухнисем Категори:Вĕлернĕ политиксем Категори:Политик-католиксем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Новые Карьявды (Мичуринский сельсовет)
Новые Карьявды  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 149 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452638, ОКАТО кочĕ — 80258830000.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Забельское
Забельское — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 222 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453154, ОКАТО кочĕ — 80249812002.
Нервă тĕртĕмĕ
Нервă тĕртĕмĕ — эктодермалла пулса тухнă тĕртĕм, нервă системи никĕсне туса ăна ĕçлемелле ятарлă структура системи. Нервă тĕртĕмĕпе организм таврари хутлăхпа çыхăну тытать.
Каçăсем
Категори:Нейробиологи Категори:Организм тĕртĕмĕсем Категори:Физиология нервной системы Категори:Нервă системиа
Забельское
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Шевченко районĕ
Шевченко районĕ — Украинăн Тарас Шевченко çыравçăна халаласа панă административлă районĕсен ячĕсем.
Контрçапу
«Контрçапу» (Контрудар) — вăрçă драма жанрĕпе 1985 çулта ӳнерленĕ совет илемлĕ фильмĕ. Режиссёр — Владимир Шевченко.
Сюжет
1943 çулăн чӳк уйăхĕнче, Ватутин генералăн фрончĕ Тăнăварăн сылтăм çыранĕнче тăшман тылне тарăннăн чĕрсе кĕнĕ. Фюрер Манштейн фельдмаршала Ватутин çарĕсене Тăнăвара тăксе яма хушать. Тăнăвар урлă çирĕп кĕперсем çук, çавăнпа та резервсене совет фронтне çитерме йывăр, нимĕçсем патне Европăран дивизисем килеççĕ. Ставка тата Тегеранра тăмарсемпе иккĕмĕш фронта уçас пирки кăткăс калаçусем иртерекен аслă тĕп çарпуçĕ Сталин ырламан пулсан та, Ватутин хӳтĕленме хатĕрленме, кайран Житомирпа Брусилова хăварма тапăч парать. Сталин Ватутин генерала Манштейна аркатма хушать, унăн вырăнне Рокоссовские ярать, анчах та лешĕ Ватутин Манштейна çапса çĕмĕрме пултарнине шанать. Китлерсем вăртăн виççĕ танк дивизине куçараççĕ. Ватутин хăйех шыравçăсемпе тĕл пулать, вĕсем вăл ыйтнипе «чĕлхене» тупса килеççĕ. Тупнă информаципе усă курса фронт çарпуçĕ Манштейн Коростонь çине тапăнас планне тавçăрса илет те питĕ вăйлă тапăну хатĕрлет. Ватутин тăшмана дезинформацилеме хушать. Совет çарĕсем пуçтарăннине кăтартса радиовăйă иртереççĕ, штабăн операци карттипе Ватутин  адъютанчĕ нимĕçсем патне тыткăна лекет. Ултава лекнĕ Манштейн дивизисене куçарать, совет çарĕсем хăватлă тапăнма тытăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:1985 çулăн СССР фильмĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем
Десна районĕ (Киев)
Десна районĕ (укр. Деснянський район) — Киев хулин пайĕ.
Кун-çулĕ
Вăтам ĕмĕрсенче Киев карман-хула пулнă. Хулан хӳтлĕх йĕркине карманлă юнашар пĕчĕк хула кĕнĕ. Çурçĕр енче ăна Чăваш-хула, кăнтăр енче - Триполье, тухăç енче – Десёнка пĕчĕк юханшыв çинчи Выгуривщина сыхласа тăнă.
Ăслăхçăсем Городець карманĕ Х-ХІ ĕмĕрсен вĕçĕнче пулса кайнине пĕлтереççĕ. Çак самантран Выгуривщинăн татăксăр кун-çулĕ пуçланса каять, малтарах ăна Милославичи тенĕ (кун пирки 1151 çулхи Ипати çул çырăвĕнче кăтартнă). ХVI-XVII ĕмĕрсенчи çыру çăлкуçĕсенче Выгуривщинăна Ян Выгура хуçи (çакăнтанах вырăн ячĕ те тухнă, пулас) Михайловскири Ылтăн тăрăллă мăнастăре парнеленĕ, çак пару ĕçне юридици енĕпе Богдан Хмельницкий универсалĕпе 1654 çулта çирĕплетнĕ.
Киевăн Десна районĕ çпирки пĕрремĕш хутсенче 1667 çулта çырнине палăртнă.
Киев Руçĕн тапхăрĕнче кунта Юрия Долгорукин "Çăтмах" ячĕллĕ хула тулаш карманĕпе кил йăви ларнă. Тăнăварăн сылтăм çыранĕн асамлă пейзажне Киев соборĕсен тӳписем илем кӳреççĕ.
Каярах çак авал çĕрсене Чернигов кĕпернин Остер уесĕн Бровар вулăсне кĕртнĕ, хыççăн - Миколь-Слобода вулăсне куçарнă.
1927 çулта территори Киев хула думи пăхăнăвне куçать, 1932 çулта Киевăн Петровский (Подол) районĕн шутне кĕрет.
1935 çулта Осокорки, Позняки, Быковня, Аварийный пурăнан вырăнсене, Красный тата Т. Шевченко ячĕллĕ хуторĕсене, малтанхи слободка Никольская, Кухмистерская, Воскресенская тата Предгородская пĕрлештерсе Дарница районĕ туса хунă, 1969 çулта унăн территоринчен Тăнăвар районне уйăраççĕ, 1954 çулта унăн пайне те хальхи Десна (Ватутин) районне куçараççĕ.
Вуламалли
Троещина, Десна районĕ
Каçăсем
Категори:Киев Категори:Киев районĕсем
Чĕчкен
Чĕчкен, — Чăваш Республикин Комсомольски районĕнчи ял. Ялта тутарсем пурăнаççĕ.
Ай-Кынгылат
Ай-Кынгылат — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кынгылат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Чĕчкен
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпан 1-мĕшĕнче Чĕчкен Чăваш Енĕн Йĕпреç районне, 1939 çулхи нарăсăн 22-мĕшĕнче Комсомольски районне, 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче каллех Канаш районне, 1965 çулхи пушăн 14-мĕшĕнче Комсомольски районне кĕртнĕ.
Ай-Кынгылат
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Чĕчкен
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Комсомольски районĕн ялĕсем
Кивĕбабичево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Финн-угр чĕлхисем
stq:Finnisk-ugrisk
460
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шарль-Франсуа Добиньи
Шарль-Франсуа Добиньи (фр. Charles-François Daubigny; 15 нарӑс 1817, Париж — 19 нарӑс 1878, унтах) — Франци ӳнерҫи, Барбизон шкулӗн пайташӗ.
Каҫӑсем
Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа Категори:Пейзаж ӳкерçисем
Конев Иван Степанович
Ива́н Степа́нович Конев (раштав, 28 1897 — çу, 21 1973) — совет çарпуçĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ (1944 ), икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕ (1944, 1945).
Астăвăм
thumb|250px|Чулхулари Большая Покровская урамĕнчи çурт çинчи асăвăм хăми
Çемйе
Пĕрремĕш арăмĕ — Анна Волошина, унпа икĕ ача çуратнă. Иккĕмĕшĕ — санитар Антонина Васильевна, унран — Наталья хĕрĕ.
Каçăсем
Категори:Çарпуçсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:ССКП ТК пайташĕсем Категори:СССР Аслă Канашĕн депутачĕсем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Раштавăн 28-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1897 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 21-мĕшĕнче вилнисем Категори:1973 çулта вилнисем Категори:Кремль некропольне пытарнисем Категори:«Çĕнтерӳ» орденĕн кавалерĕсем
Сунтал
thumb|right|200px| Сунтал
Сунтал — тимĕрçĕн ĕç-хатĕрĕ, тимĕрçĕ лаççинче тăрать. Ун пулăшăвĕпе хуçалăхра кирлĕ япаласене тимĕртен шаккаса тăваççĕ, урапа-çуна кăшăллаççĕ, лашасене таканлаççĕ.
Гренхен
Гренхен (Grenchen) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Леберн тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 16 100 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2546.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Маслинка
Маслинка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Немдеж юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Шиханы (Çтерлĕ районĕ)
Шиханы  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 347 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453154, ОКАТО кочĕ — 80249812003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Аллагул
Аллагул — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Ай-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Головатый Юрий Максимович
Головатый Юрий Максимович Головатий Юрій Максимович — (19.07.1923-23.09.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 25. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 47-мĕш çарĕн 3-мĕш гварди механизăмланă корпусăн 9-мĕш гварди танк механизăмланă бригадин миномёт батареин командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Покровка (Шаран районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
U-96 (1940)
U-96 — Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи тапхăрĕнчи VIIC тĕслĕ вăтам нимĕç шывай кимми, «Кимĕ» (Das Boot) романа пичетленĕ тата пĕр ятлă фильма хайланă хыççăн паллăна тухнă.
Хĕсметри ĕçĕ-хĕлĕ
Кимĕ 11 вăрçă харçине çӳренĕ. 181 206 шыв кăларăшлĕ брт 27 карапа путарнă, 33 043 шыв кăларăшлĕ брт 4 карапа çĕмĕрнĕ, 8 888 шыв кăларăшлĕ брт çĕмĕрнĕ карапа юсаман. 1945 çулхи пушăн 30-мĕшĕнче американ бомбисемпе Вильгельмсхафенре шыва путарнă.