cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эттингер Роберт
Биографи
Раççей империнче тухнă еврей иммигранчĕсен çемьинчен. Атлантик-Ситире (Нью-Джерси штачĕ) çуралнă. Американ çарĕнче пехотăра хĕсметре тăнă, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннă. Германире çапăçса аманнă. Вăрçă хыççăн Уэйн университетĕнче (Мичиган штачĕ) икĕ магистр степенне — математикăпа тата физикапа — тивĕçнĕ. Хайленд-Парк колледжĕнче тата Уэйн университетĕнче вĕрентме тытăннă.
Ĕçĕ-хĕлĕ
1962 çулта Роберт Эттингер «Вилĕмсĕрлĕх перспективисем» (The Prospect Of Immortality) кĕнеке çырса кăларнă. Ăна пĕрлĕхлĕх асăрханă та крионика юхăмĕ йĕркеленме тытăнать. 1968 çулта Мичиганри крионика пĕрлĕхне туса хунă, халĕ ăна Иммортализм пĕрлĕхĕ (Immortals Society) ятпа пĕлеççĕ. 1972 çулта «Man Into Superman» кĕнеке хайланă. 1976 çулта Крионика институтне никĕсленĕ ĕçе-пуçа хутшăннă. Икĕ пĕрлĕхне те 2003 çулчен ертсе пынă.
.bw
.bw, - Ботсвана патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Ботсвана Категори:Интернет доменĕсем
Луви чĕлхи
Луви чĕлхи, — анатоли ушкăнне кĕрекен индо-европа чĕлхи. Пирĕн эрăчченхи XV—X ĕмĕрсенче Хетт патшалăхĕнче сарăлнă пулнă. Унта ăна патшалăх ĕçне тытса пыма усă курнă.
Луви чĕлхинчен ликипе сидет чĕлхисем пулса кайнă.
Çырулăхĕ хутăшла пулнă, идеограммăсемпе татăк паллисене усă курнă. Ку çыруллăх Пĕчĕк Ази çĕрĕсенче сарăлнă пулнă, халĕ вăл Луви иерогрифĕсем пек паллă. Хăш-пĕр çыруллăх палăкĕсене тăм çинче çырнă, вĕсем аккад çыруллăхне çывăх.
XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Бедржих Грозный чех ăсчахĕ луви чĕлхине вулама май тупнă, чĕлхе индо-европа чĕлхисене çывăххине çирĕплетнĕ.
Каçăсем
Категори:Анатоли чĕлхисем Категори:Хетт патшалăхĕ Категори:Лувисем
Харвута (Арка-Таб-Яха юппи)
Харвута — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Арка-Таб-Яха юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Пур.
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Федоровка (Уфимский район)
Федоровка  — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 39 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450590, ОКАТО кочĕ — 80252852002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Имерети патшалăхĕ
Имерети патшалăхĕ — XV ĕмĕрте хальхи Грузи çĕрне кĕрекен тăрăхра йĕркеленнĕ никама пăхăнман патшалăхсенчен пĕри. Вăл вăхăтра çавăн пекех Картлипе Кахети йĕркеленнĕ.
.by
.by, - Беларусь патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Беларусь Категори:Интернет доменĕсем
Имерети патшалăхĕ
Кун-çулĕ
Патшалăхра тăтăш пăлханусем сиксе тухнă, влаçшăн пĕр-пĕринпе хирĕçни час-час пулнă. Çавăн пекех кунта çынсене сутасси йăлара пулнă. Кнеçсем пĕр-пĕринпе хирĕçесси уйрăмах XVII ĕмĕрте вăйлă пулнă. I Соломон вăхăтĕнче (вăл 1752-1782 çулсенче астул тытнă) çеç вăрçасси-хирĕçесси енчен лăпкă пулнă. I Соломон хăйĕн влаçне çирĕплетнĕ хыççăн çынсене сутма чарнă, Анăçри Грузине пĕрлештерме тытăннă. 1757 çулта турккăсемпе нумай çул вăрçă вăрçни çĕнтерӳ патне илсе çитернĕ. 1758 çулта вара II Картли Ираклий унпа вăрçă килĕшĕвне алă пуснă.
XVIII ĕмĕрте Имерети патшисем час-часах Раççейрен пулăшу ыйтнă, анчах та лешĕсем Турципе хирĕçсе кайс мар тесе пулăшма васкаман.
1774 çулта вырăссемпе турккăсем Кючук-Кайнарджи мирлĕ килĕшĕве алă пусса çирĕплетнĕ. Вăл килĕшӳ тăрăх патшалăх Турцине куланай тӳлеме пăрахнă.
1804 çулта II Соломон патша Раççей патшалăхне пăхăнма килĕшнĕ. 1811 çулта патшалăх çĕрĕсем çинче Имерети облаçне туса хунă.
Каçăсем
Категори:Грузин историллĕ тăрăхĕсем
170-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Эрĕмкасси
Эрĕмкасси, Erĕmkassi — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
Ельцовая (Вах юппи)
Ельцовая — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
.bz
.bz, - Белиз патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Белиз Категори:Интернет доменĕсем
Çăлпуç (Канаш районĕ)
Çăлпуç (Аксарино) — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Менантăр (камит çыравçи)
Менантăр (Μένανδρος; пирĕн эрăччен 342—пирĕн эрăччен 291) — грек камит çыравçи.
Текстсемпе куçарусем
Вырăсла:
Акăлчанла:
Францилле:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Авалхи Греци драматургĕсем
Авăн, 8
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Айсвайн
thumb|right|250px|Пăрланă иçĕм çырлисем Айсвайн - ( Eiswein, Ice wine ) - "пăрлă эрехĕ".
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш хут "айсвайн" ячĕ 1794 çулти документра тĕл пулать.Германире ( Франкони çĕрĕ ) вăрçă пулнă пирки хăвăн вăхăтра пиçнĕ иçĕм çырлисем пуçтарма ĕлкĕреймен.Шăнтнă, пăрланă çырлисем пуçтарса эрех тунă.Пулнă эрехĕ хăвăн паха, тутлă туттипе пĕтĕмсене тĕлентерчĕ.Анчах "айсвайн мĕслечĕ" 1860 çул хыçăн кăна анлăн сарăлса кайрĕ.
Технологи
Айсвайн тума валли иçĕм çырлисем вăйлă шăнтнă ( - 7' C Германире, - 8' C Канадара ) хыçăн кăна пуçтараççĕ ( каçхине ).Ку питĕ йывăр ĕçĕ.Çавăнпа айсвайн эрехĕ хаклă пулать.
Тĕрлĕ айсвайнсем
Чилайăш айсвайн - шурă эрехĕ ( Рислинг, Шардоне, Шасла, Шойребе т.ыт. ).Чи паха айсвайнсем Рислинг сортран тăваççĕ. Пинă Нуар сортран шупка хĕрлĕ айсвайн пулать.
Чаплă айсвайн тăвакансем
Категори:Эрех
Медвежий (Заостренная юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
180-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Янăш паттăр
Кун-çулĕ
Чăвашсем пĕтĕм вăйне хурса вырăс патшалăхне Пăлхавăрлă саманара пулăшнă, поляксене Мускавран хăваласа кăларас ĕçе питĕ хастаррăн хутшăннă. Анчах Михаил Романов патшана ларнă хыççăн патша йыттисем чăвашсене тискеррĕн пусмăрлама, вĕсене халăх вырăнне хумасăр пĕтерме тытăннă. Чи малтан мускав пусмăрçисем пĕтĕм халăхăн кĕрешӳ вăйне тĕп тума тăрăшаççĕ. Чăваш турханĕсене, мăрсисене, пикĕсене, ичекĕсене Чăваш Енрен аякка хĕсмете иле-иле кайяççĕ. Ун чухне ултă килтен пĕр çынна çар ретне тăратнă пулнă. 1613 çулта кăна 5 пин ытла çынна çара илсе И.М.Заруцки ертсе пыракан пăлхавçă хусахсене хирĕç кĕрешме ăсатнă. 1614 çулхи нарăс уйăхĕнче кăна Шупашкар, Сĕве, Çĕрпӳ, Етĕрне тата ытти уессенчен 5533 çын пуçтарса Раççей империн тĕрлĕ çĕрте пыракан вăрçисене ăсатнă. Çав вăйпитти çынсем пурте тенĕ пекех каялла таврăнайман: е вăрçăра пуçĕсене хунă, е чăваш пулма пăрахса вырăсланнă. Çапла вара чăваш çыннисем пинĕ-пинĕпе ниме кирлĕ мар вăрçăсенче çĕре кĕнĕ. 1613 çулта патша пусмăрçисем иртнĕ çулсенчи ясаксене пуçтарма тытăннă. Çакă ĕнтĕ Атăлçи халăхĕсене кĕрешӳ çулĕ çине тăратнă. Çапла 1615-1616 çулсенче Атăлпа Урал тăрăхĕнчи чăвашсем, марисем, тутарсем, мордвасем, пушкăртсемпе арсем пусмăрçăсене хирĕç хаяр кĕрешĕве тухаççĕ. Вĕсене Янăш паттăр ертсе пырать. Янăшпа пĕрле ирĕклехшĕн çăпăçăкан ытти паттăрсене хирĕç тăма патша тарçисем сутăнчăксене шыраса тупаççĕ. Пĕрри — Алац тăрăхĕнчи Ира вулăсĕнчи Д. Тойбахтин — пулнă. Вăл Хусан вăйпутне И.М.Воротынский кнеçе пăлхав ĕçĕ пирки пĕлтерсе тăнă.
Янăшпа унăн юлташĕсем патшан ирĕксĕрлехĕсене кар тăни халахшăн усăллă тухнă, мĕншĕн тесен 1615 çулхи ака уйăхĕ тĕлне патша ертĕвĕ хăш-пĕр ясаксене тӳлемелле маар тесе пĕлтернĕ. Ку ĕнтĕ Михаил Романов патшан тытăмĕ çак çулсенче хавшаксăррине кăтартнă. Çак каялла чакни патша чеелĕх çеç пулнă, 1615 çулта, авăн уйăхĕнче патша анчăкĕсем каллех çĕнĕ тӳллев пухма шутланă. Вара пĕтĕм Атăлçипе Урал таврашĕнчи халăхсем çĕнĕ хаяр кĕрешĕве тухаççĕ. Вĕсене Еналей Шугуров пик ертсе пырать.
Вуламалли
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш паттăрĕсем
.ca
.ca, - Канада патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Янтуш
Янтуш, Jantuš — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
1978
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хорнсор
Хорнсор Мучикасси — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Крымсарайкă ял тăрăхне кĕрет.
1927 çулчен Хорнсор Мучикасси ятлă пулнă.
Тавралăхĕ
Шупашкара çитме 71 км, райцентрне - 11 км, ч.-ç. станцине - 43 км. Сурăм шывĕн сулахай çырнĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 101 çын (2006) пурăнать. Икĕ урам — Кооператив тата Мир урамĕсем.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем
Снофру
Снофру (тата Снефру е Сенеферу) — Авалхи Египет фараонӗ, п. эрч. 2613 — 2589 ҫулсенче астулта пулнӑ, IV династин никӗслевҫи.
Кун-ҫулӗ
Унӑн ашшӗ - фараон Хуни.
Ӗҫӗ-хӗлӗ
Снофру вӑхӑтӗнче Египетра номсен йӗркелӗвне тӗппипех никӗсленӗ.
Вуламалли
Категори:Икĕпатра пытарнисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:IV династин фараонĕсем Категори:П. эрч. XXVII ĕмĕрти Африкăри тытăмçăсем Категори:П. эрч. XXVI ĕмĕрти Африкăри тытăмçăсем Категори:Фараонсем, алфавитпа
Чăваш хĕрарăмĕ (хаçат)
Чăваш хĕрарăмĕ - Чăваш Республикин хаçачĕ. Чăваш чĕлхипе эрнере пĕрре пичетленсе тухать.
Пĕтĕмĕшле хыпарсем
Кăлараканĕ —  «Издатель çурчĕ «Хыпар», Шупашкар хули.
Хаçат хĕрарăм ыйтăвĕсене сӳтсе явать, унăн интересĕсене хӳтĕлет.
“Чăваш хĕрарăмне” Чăваш Республикинче кăна мар, ытти нумай пысăк хулара, республикăсемпе облаçсенче, чăвашсем пурăнакан урăх çĕршывсенче те кăмăлласах вулаççĕ.
Почтă адресĕ: 428019, Шупашкар, Иван Яковлев просп.,13,3 хут.
Электронлă почта: hypar@chtts.ru, hypar@cap.ru
Анăç-фриз чĕлхи
Каçăсем
Категори:Нидерланд чĕлхисем
Чăваш хĕрарăмĕ (хаçат)
Пĕтĕмĕшле хыпарсем
Хаçат индексĕ:
Телефонсем:
Тĕп редакторĕ — М. М. Ильина.
Кун-çулĕ
1928 çулхи чӳк уйăхĕнчен пуçласа “Ӗç хĕрарăмĕ” журнал 2000 тиражпа тухса тăнă. Вăл ĕç хĕрарăмĕн пурнăçне çутатнисĕр пуçне çĕршыври, чикĕ леш енчи çĕнĕ хыпарсемпе паллаштарнă, паллă çыравçăсен хайлавĕсене пичетленĕ. Журнала тĕрлĕ çулта А. Григорьева, А. Токсина, Е. Ванеркке, Е. Орлова, А. Галкина, М. Чупраков, М. Юрьев, А. Митрофанова редакциленĕ. “Ӗç хĕрарăмĕ”, ЧАССР Министрсен Совечĕн полиграфи управленийĕ пулăшнипе, 1941 çулччен тухса тăнă.
1998 çулхи нарăс уйăхĕн 14-мĕшĕнче "Чăваш хĕрарăмĕ" уйрăм пичетленме пуçланă. Ӗнтĕ ăна вулакан патне çитерме тăваттăн - Г. Матвеева, В. Смирнова, Сарри Мишши, М. Ильина - тăрăшнă.
2000 çулхи ака уйăхĕн 8-мĕшĕнчен пуçласа “Чăваш хĕрарăмне” М. Ильина редакцилеме пуçланă.
2002 çулччен хаçат 8 страницăпа, каярахпа вара 12-пе тухма пуçланă.
Алкоголлĕ ĕçмесем
Алкого́ллĕ ĕçмесем (спирт ĕçмисем) — этаноллă (этил спирчĕ, ахалле — алкоголь) ĕçме.
Асăрхавсем
* Категори:Алкоголизм
Getränk
Хĕрлĕ Чутай районĕн гимнĕ
Хĕрлĕ Чутай районĕн гимнĕ
Сăвви Петĕр Ялкирăн, кĕвви П. Фёдоровăн.
Чечеклен,Чутай Ен
Хушса юрламалли
Категори:Чăваш гимнсем Категори:Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕ
.cc
.cc, - Кокос утравĕсен патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Кокос утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Жолобная
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем
Язгулем чĕлхи
Язгулем чĕлхи, — иран чĕлхисен шутне кĕрекен памир чĕлхи. Ку чĕлхепе Таджикистанăн Туçи Бадахшан тăрăхĕнче пурăнакан язгулемсем калаçаççĕ. Чĕлхе ячĕ юнашар юхса выртакан Язгулём юханшывĕнчен пулнă.
Çырулăх
Язгулям чĕлхин çырулăхĕ çук. Çапах та 1970—1980-мĕш çулсенче вырăс тата латин алфавичĕн никĕсĕпе çырăва тăвас хăтланусем пулнă.
Каçăсем
Категори:Таджикистан чĕлхисем Категори:Туçи Бадахшан автономи облаçĕ Категори:Памир чĕлхисем
Тюлиганово
Тюлиганово — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 177 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452268, ОКАТО кочĕ — 80230816005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Ершовая (Вах юппи)
Ершовая — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Анат Вăрманъял
Анат Вăрманьял, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Русский Юрмаш
Русский Юрмаш — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1190 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450521, ОКАТО кочĕ — 80252855000.
Анат Вăрманъял
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Ершовая (Вах юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Русский Юрмаш
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Менантăр гностик
Менантăр, гностик — самар çынĕ, I ĕмĕрти гностикĕ, Симон Волхв нĕселĕ. Вăл çырнă ĕçсен сĕмĕпе, Ириней каланипе, Василид тата Сатурнин аталаннă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Гностиксем
2 кун
«Икĕ кун» (Два дня) — Дуня Смирнова режиссёр хайланă раççей камитлă мелодрама, 2011 çулхи авăнăн 8-мĕшĕнче кăларнă.
Сюжет
Петр Дроздов, Мускав тӳре çынĕ, провинцири вырăс литература классикĕн музейне облаçĕн кĕпернетĕрĕ йăлăннипе килет; вăл музей çĕрĕсем çинче хăйĕн çĕнĕ резиденцине туса лартасшăн. Малтанах Дроздов çакăнпа килĕшет, анчах та музейре директор çумĕ пулса ĕçлекен Машăпа курса калаçссан унăн шухаш-кăмăлĕ улшăнать…
Рольсенче
çаплах: Анна Пармас, Михаил Брашинский, Борис Хлебников, Павел Медведев, Анна Михалкова, Альбина Евтушевская, Лариса Негреева, Евгений Шуленин, Ирина Денисова, Кирилл Болтаев, Алексей Медведев, Владимир Кебин, Юрий Пронин, Леся Кудряшова, Алексей Базаров тата ыттисем.
Фильмра «Windy Song» мусăк композицийĕ, авторĕ — Miusha.
Финал титрĕсенче Мегаполис ушкăнĕн «Супертанго» юрри илтĕнет: мусăкĕ — Олег Нестеров, Михаил Габолаев, Максим Леонов, тексчĕ — Александр Бараш, Олег Нестеров.
Каçăсем
Категори:2011 çулхи кинокамитсем Категори:РФ кинокамичĕсем Категори:РФ драма фильмĕсем Категори:РФ мелодрама фильмĕсем
1130-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Ярей-Яха (Арка-Таб-Яха юппи)
Ярей-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Арка-Таб-Яха юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Пур.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Чехи крони
Чехи крони (koruna česká) — Чехи валюти. 100 геллертан (haléř) тăрать. 1993 çулта Чехословаки салансан чехи крони çĕнĕ патшалăх территоринче чехословаки кронине ылмаштарнă. Çав вăхăтрах Словакинче словаки крони пулса кайнă.
Тимĕр укçасем
Чехин пĕтĕм укçи тĕрлĕ формăллă тата размерлă. Хурçăпа никĕль шăранчăкĕнчен тăваççĕ. Тимĕр укçана кĕмĕл тĕс никĕлпе гальванизаци хыççăн тăваççĕ, «ылтăн» е «пăхăр» — пăхăрпа е пăхăрпа цинк хутăшĕпе.
Режим валютного курса
Хальхи вăхăтра ишекен валюта курсне усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Крона Категори:Чехи укçисем Категори:Европа валютисем
.cd
.cd, - Конго Демократиллĕ Республикин тĕп интернет доменĕ.
Категори:Конго Демократиллĕ Республики Категори:Интернет доменĕсем
Сывлăша хăпарас çул
Сывлăша хăпарас çул (СХÇ) — аэродром çинчи сывлăш карапĕсен хăпарăм-анăмĕ валли палăртса хунă тӳрĕ кĕтеслĕ çĕр татăкĕ.
СХÇ юрилле (ЮСХÇ) тата тăпраллă (ТСХÇ) витĕмлĕ пулаççĕ.
Каçăсем
Категори:Аэродром инфраструктури
Взлётно-посадочная полоса
Атăл
Атăл (Юл, Идел, Волга, Рав, Вльга)— Раççейĕн Европа пайĕннчи юханшыв. Атăл дельтин пĕчĕк пайĕ Казахстан территорине кĕрет. Çĕр çинче чи пысăк юханшывсенчен пĕрри тата Европăра чи пысăкки.
Тăршшĕ — 3530 км (шыв управĕсене тăвиччен — 3690 км), бассейнăн шыв пухав лаптăкĕ — 1 361 000 км².
Атăл çинче таваттă миллионер-хуласем (пуçĕнчен вăррине çити): Чулхула, Хусан, Самар, Волгоград.
Тавралăхĕ
Валдай çӳллĕшĕнче пуçланса Каспи тинĕсне юхса кĕреть. Европăра чи пысăк юханшыв шутланать. Тăршшĕ 3 530 çухрăм (шывусравĕсем туса хуриччен 3 690 çухрăм). Шыв-çĕрĕн лаптăкĕ 1 360 пин çм² çитет.
Атăл юпписем
thumb|left|Атăл çийĕ, NASA спутникĕнчен сăнасан. Вăтам тата Анат Атăлçи хулисем курăнаççĕ.
Атăла пурĕпе 200 пĕчĕкрех шыв юхса кĕрет. Чи пысăккисем Селижаровка, Тверца, Молога, Шексна, Унжа, Ока, Сăр, Ветлуга, Сĕве, Чулман Атăл, Самар, Мăн Иргиз, Еруслан, Ахтупа.
Юханшывăн кун-çулĕ
thumb|right|300px|[[Степан Разин перси еликне Атăла пăрахать.]]
Этимологи
Юханшывăн "Атăл" ячĕ авахи хун-пăлхарсен Атăл Юхан-шыв çырма тенине пĕлтерет. Вырăссем тата Европăра (тĕнчере те) юханшыва "Волга" теççĕ, çак сăмах вара çармăссен "çутă" тени пулать.
Пăлхар (болгар е булгар) этнонимĕпе çыхăннă географи палăртăвĕсем (топонимсемпе гидронимсем) Çĕр çинче чылай.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем Категори:Раççей юханшывĕсем Категори:Европа юханшывĕсем
1140-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Анхнесмерира II
Анхнесмерира II Анхесенпиопи II е Анехнес-Мерира— Пепи I (Пиопи I) фараонӑн иккӗмӗш арӑмӗ, Пепи II (Пиопи II) фараонӑн амӑшӗ, Авалхи Египетӑн пӗрремӗш визиря-хӗрарӑм Небет хӗрӗ.
Меркушшор
Меркушшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Рогозин юханшывăн сылтăм çыранĕпе 3 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Анхнесмерира II
Пепи I фараон пулса тӑни пысӑк шӑв-шавлӑ пулнӑ: фараон иккӗмӗш хут авланса ахаль хӗрарӑма качча илсе ӑԋа Анхнесмерира II ят парать, пӗрремӗш арӑмӗн ятне пур монументсенчен хуратма хушнӑ. Скульптурасем ҫинче пӗчӗк ывӑлӗ Пиопи II амӑшӗн чӗркуҫҫинче ларать. Пиопи II астул ҫинеларнӑ вӑхӑтра вӑл 6 ҫулта ҫех пулнипе амӑшӗ унӑн регенчӗ пулса тӑрать. Анхнесмерира II вилсен хӑйӗн ятарлӑ пирамидасен комплексне ларттарма чыслӑ пулать. Унӑн мумине ватса пӗтернӗскерне тата пуҫне татса илнӗскерне каярах вӑрӑсем ҫаратнӑ пирамидӑра тупнӑ, унӑн ывӑлӗ Пиопи II вара «Авалхи Египетӑн Авалхи патшалӑхӗн хроникине» нумай ҫул пурӑннисен шутӗнче пулнипе тата Египта тӑхӑрвунӑ тӑватӑ ҫул ертсе пынипе паллӑ пулса кӗнӗ.
Меркушшор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Анхнесмерира II
Каҫӑсем
Категори:Авалхи Икĕпатри майра патшасем
Меркушшор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
1150-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Атăк
Атăк, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
1160-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
.cf
.cf, - Вăтам Африка Республикин (Центр Африка Республикин) тĕп интернет доменĕ.
Категори:Вăтам Африка Республики Категори:Интернет доменĕсем
.ch
.ch, - Швейцари патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Швейцари Категори:Интернет доменĕсем
.cg
.cg, - Конго Республикин тĕп интернет доменĕ.
Категори:Конго Республики Категори:Интернет доменĕсем
Бактериологи
Бактериоло́ги — бактерисем çинчен вĕрентекен ăслăлăх, анлăрах ăслăлăх уйрăмĕ — микробиологи. Бактериологие хăй тĕллĕн аталанакан темиçе отрасле пайлаççĕ.
Категори: Бактериологи
Чиричкасси
Чиричкасси — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
1170-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Крючков Николай Афанасьевич
Никола́й Афана́сьевич Крючко́в (, Мускав — ака, 13 1994, Мускав) — театрпа кино совет актёрĕ, ССРП халăх артисчĕ (1965), пĕрремĕш степеньлĕ Сталин парни лауреачĕ (1941), Социализм Ӗçĕн Паттăрĕ (1980). ССКП пайташĕ, 1953 çултанпа.
Кун-çулĕпе ĕçе-хĕлĕ
Николай 14 çул тултарсан ФЗУ-на вĕренме кĕрет, гравер-накатчик ĕçне алла илет, унтах илемлĕ пултарулăх ушкăнне хутшăнать.
Театр дебючĕ 1927 çулта «1905 çул» пьесăра çуралать. Синематографа актёр Борис Барнетăн «Окраина» фильмĕнче, Сенька атăç сăнарĕпе кĕрет. Хăйĕн пурнăçĕнче 120 ытла роле сăнарланă.
Николай Крючков тăватă хутчен авланнă пулнă. Малтанхи икĕ арăмĕ актриса пулнă. Пĕрремĕшпе, Пастухова Марипе (Пурис ывăлĕ), актёр «Трактористсем» фильма ӳкернĕ чухне, иккĕмĕшпе, Парфаньяк Аллăпа (Николай ывăлĕ) «Небесный тихоход» фильма ӳкернĕ чухне, паллашать. Иккĕшĕ те Крючковпа паллашнă самантра студент пулнă.
.ci
.ci, - Кот-д'Ивуар патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Крючков Николай Афанасьевич
Кун-çулĕпе ĕçе-хĕлĕ
Крючковăн виççĕмĕш мăшăрĕ, спорт тава тивĕçлĕ ăсти Зоя Кочановская, упăшки умĕнчех сарăмсăр вилет. Ăна машина çапса хăварать. Трагеди Ленинградра пулса иртет, вара Крючков хăех ăна тупăкра самолёт çинче Мускава илсе çитерет.
.ci
Категори:Кот-д'Ивуар Категори:Интернет доменĕсем
Крючков Николай Афанасьевич
Кун-çулĕпе ĕçе-хĕлĕ
Икĕ çул иртсен Крючков юлашки хут мăшăрланать. Каллех тепĕр фильма хайланă чухне пулас арăмĕпе — Лидия Николаевна Крючкова режиссёр ассистенчĕпе — паллашать. Вĕсен Эльвира хĕр çуралать.
Каçăсем
Категори:Раççей артисчĕсем Категори:ССРП артисчĕсем Категори:XX ĕмĕрти артистсем
1190-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Келермес
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Лаба Чамлык юханшыв кĕнинчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кубань.
Ершовая Речка (Вах юппи)
Ершовая Речка — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Келермес
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей Республикин юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем
Ершовая Речка (Вах юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Дюмеево
Дюмеево — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 878 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452264, ОКАТО кочĕ — 80230824001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Нейтрон
Нейтро́н (neuter — ку та мар, леш те мар) — электравăрсăр йывăр элементарлă пĕрчĕк. Нейтрон — фермион, барионсен класне кĕрет. Нейтронпа протон атом йĕтрисен икĕ тĕп компоненчĕ шутланаççĕ ; протонсеме нейтронсен пĕрлехи ячĕ — нуклонсем.
Тĕпчесе уçни
Нейтрона Джейм Чедвик физик тĕпчесе уçнă (1932), çавăншăн ăна Нобелĕн физика парнипе 1935 çулта тивĕçтернĕ.
Тĕп хаклавĕсем
Нульпе танлă электро-авăрлă нейтрон чăн нейтраллă пĕрчĕк пулмасть. Нейтронăн антипĕрчĕкĕ — антинейтрон.
Тытăну тăрăнĕпе арканăвĕ
Протонпа нейтронăн йывăрăшĕ çывăх пĕр танли изотоплă инвариантлăх характеристикинчен килет: протонри (uud кварк тытăмĕ) пĕр d-кваркĕ u-кварка куçать, çак икĕ кваркăн йывăрăшĕ пĕр тан пекек, улшăну çавăнпа пĕрчĕкĕн пĕтĕм йывăрăшне ытлах улăштараймасть. Нейтрон протонран йывăртарах, çавăнпа та вăл ирĕклĕ тытăмĕнче арканма пултарать: нейтронăн бета-арканăвĕпе вăл протон, электрон тата электронлă [антинейтрино]] çине (çаплах, гамма-кванта, пулас) пайланать. Çак аркану вĕçленсен лептонсем пулаççĕ тата кваркăн шăрши (аромачĕ) те улшăнать, çак ĕç-пуç лăпкă хутшăну мелĕпе çеç пулса иртме пултарать. Анчах лăпкă хутшăнун уйрăмлă характеристикисене пула, çак реакцинче хăват çав тери начар тухнипе (пĕрчĕксен малтанхипе кайранхи йывăрăшĕсен расналăхне пула) унăн хăвăртлăхĕ ахалли пек мар пĕчĕк. Çак вара элементарлă пĕрчĕксем хушшинче нейтрон чăн та чылай пурăннине ăнлантарса парать: унăн пурнăç вăхăчĕ мюонĕнчен миллиарда хут яхăн вăрăмрах(мюон ĕнтĕ нейтрон хыççăн пурнăç вăхăчĕпе метатăнăçлă пĕрчĕк шутланать).
Тепĕр енчен, протонпа нейтронăн йывăрăшĕсен уйрăмлăхĕ 1,3 МэВ, çак тĕшĕллĕ физикăн виçипе кăшт çеç пулать.
Çакăн пек, нейтрон йĕтринче, протонпа танлаштарсан, тарăнрах потенциаллă путăкра тăма пултарать, çавăнпа ĕнтĕ бета-аркану хăватлăх енчен нейтроншăн тупăçлă мар. Çавăнпа ĕнтĕ нейтрон йĕтрере тăнăç тăрать.
Нейтронпа протонăн изопăрисем нейтронпа пĕр тан (1/2), анчах та вĕсен проекцийĕсем паллипе хирĕçле. Нейтронăн изопăри проекцийĕ элементарлă пĕрчĕксен физикинче −1/2 тан, йĕтре физикинче +1/2 тан тесе йышăннă (чылай йĕтрере нейтрон йышĕ протонран нумайрах, çак килĕшӳ изоспăрисен суммарлă çуклă проекцийĕсенчен аяккарах пăрăнса шутлама май парать).
Каçăсем
Категори:Элемент пĕрчĕкĕсем Категори:Барионсем Категори:Радиоацилĕх Категори:Нейтрон физики Категори:Нейтраллă пĕрчĕксем Категори:Нейтрон
Апаш (Муркаш районĕ)
Апаш, Apaš — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Атнаш (Канаш районĕ)
Атнаш, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Крючевка
Крючевка — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 12 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450521, ОКАТО кочĕ — 80252855002.
Барион
Барионсем (βαρύς — йытвăр) — Элементарлă пĕрчĕксен çемйи, хăватлă пĕр-пĕринпе ĕç-пуçĕне пăхăнакан фермионсем, виçĕ кваркран тытăнса тăраççĕ (барионсем 5 тата ытла шутлă кварксенчен тăрать тесе шутлани те пур, анчах ăна тĕпчесе çирĕплетмен). Барионсем мезонсемпе (кусем икĕ кваркран чăмăртаннă) пĕрле элементарлă пĕрчĕксен хăватлă пĕр-пĕринпе ĕç-пуçĕсен ушкăнне пуçтарăнаççĕ, вĕсене тепĕр ячĕпе адронсем теççĕ.
Барионсем шутне (йывăрăшĕ ӳссе пынă май): протон, нейтрон, ламбда-гиперон, сигма-гиперон, кси-гиперон, омега-гиперон. омега-гиперонăн йывăрăшĕ (3278 электрон йывăрăшлĕ), протонăнчен 1,8 хут ытларах.
Барион хисепĕсем
thumb|Барионсен декуплечĕ, пăри 3/2 thumb|Барионсен октечĕ, пăри 1/2
Барионсен классификацийĕ
Протонпа нейтрон çирĕп тăнăç барионсем шутне кĕреççĕ. Пĕрремĕшĕ (халĕ çак паллă) пĕтĕмлĕ тăнăç, иккĕмĕшĕн бета-арканăвлĕ пурнăç тапхăрĕ 1000 çеккунтă. Йывăртарах барионсем 10−23 — 10−10 çеккунтă хушшинче арканаççĕ.
Нуклон кварк шучĕсемпе uud — протон тата udd — нейтрон пулать. Унăн пăри ½ тан, тĕлĕнтермĕшлĕхĕ нуль. Йывăрăшĕ 940 МэВ çывăх. Кĕске вăхăт пурăнакан пăлханчăк тăруллă нуклонсем N-барионсен ушкăнне кĕреççĕ.
Тĕлĕнтермĕшлĕ пĕр кварклă та пулин барионсене — анчах та йывăр кварксăррисене — называются гиперонсем теççĕ. Барионсен çемйинче, нуклонсем пуçсăр, Δ-, Λ-, Σ-, Ξ- и Ω-барион ушкăнĕсене кăтартаççĕ.
.ck
.ck, - Кук утравĕсен тĕп интернет доменĕ.
Категори:Кук утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Мигаель
Мигаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Макариха юханшывăн сылтăм çыранĕпе 17 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
1200-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
.cl
.cl, - Чили патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Керженец (юханшыв)
Керженец, — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Атăлăн сулахай юппи. Тăршшĕ 290 çухрăм, бассейн лаптăкĕ — 6140 км2.
Юханшыв тăрăх байдаркăсемпе тата кимĕсемпе çинче ишеççĕ. Çавăн пекех вăрман та юхтараççĕ.
Невейка патĕнче пуçланать те Макарьево патĕнче Атăла юхса кĕрет. Атăла юхса кĕнĕ вырăнтан çи çывăх хула — Лысково, вăл Атăлăн сылтăм енче вырнаçнă. Атăлăн сулахай енче вырнаçнă чи çывăх вырăнĕ вара Макарьево. Макарьево сали хăйĕн мăнастырĕпе паллă.
Юханшыв çавăн пекех кивĕ йăлапа пурăнакансен вырăнĕсемпе паллă. Вĕсем кунта XVII — XIX ĕмĕрсенче патша влаçĕнче тарса килнĕ.
Юпписем
Пысăк юпписем: Иркен (выр. Иргень), Пăлпаш (выр. Белбаж), Çурçĕр Козленец, Кăнтăр Козленец, Сăнухтă (выр. Санохта), Ухтыш, Хура (выр. Чёрная)
Язгулемсем
Язгулемсем (хăйсене згамик /скамик/ теççĕ), — Таджикистанăн Туçи Бадахшан тăрăхĕнче пурăнакан халăх. Язгулем чĕлхипе калаçаççĕ. Çӳллĕ тусем хушшинче юхакан Язгулём юханшывĕ хĕрринче пурăнаççĕ.
Керженец (юханшыв)
Юпписем
Пĕчĕкрех юпписем: Хăвăллăх (выр. Дуплянка), Черновка, Сидоровка, Гавриловка, Хурăнлă (выр. Берёзовая), Клятнăй (выр. Клятная), Алфёровка, Кунавка, Чудиха, Студенка, Демишка, Пĕсменес (выр. Безменец), Медведовка, Мишеллĕ (выр. Межевая), Мошна, Кринка, Кӳлĕллĕ (выр. Озёрочная), Клюкинка, Хăвăртшу (выр. Быстринка), Пыдрейка, Мăн Вăлăкуш (выр. Большая Великуша), Шумлевăй (выр. Шумлевая), Макариха, Хурăнлă (выр. Берёзовка), Рустайчик, Чие, Ярук, Хăмла (выр. Хмелевка), Пукай (выр. Пугай), Шушлă (выр. Жужла), Мăн Кăча (выр. Большая Куча), Ялукша (выр. Ялокша), Ламна, Поворотка, Арья, Вязилка.
Язгулемсем
Пĕлĕве таджик чĕлхипе илеççĕ. Ытларах енĕпе ислам тĕнне ĕненеççĕ. Ытларах енĕпе суннитсем, сав енченнех шиитсем те тĕл пулаççĕ. Малтан исмаиллăх та сарăлнă пулнă.
Хуçалăх енĕпе пăхсан ытларах çĕрĕçченĕсем. Язгулём шывĕн çӳлĕрех юхăмĕнче кĕтӳ тытаççĕ. Çăм арлаççĕ, арçынсем пир тĕртеççĕ, хĕрарăмсем тĕрлĕ тĕслĕ çăмран çӳллĕ кĕнчеллĕ нускисем çыхаççĕ. Çавăн пекех йывăçран тĕрлĕ савăт-сапа, карçинсем ăсталаççĕ.
Керженец (юханшыв)
Юпписем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсемКатегори:Атăл юпписем
Ачча
Ачча, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Язгулемсем
Рушансем, бартангсем, тата шагнансен пĕр пайĕ пек вилĕне пытарнă чухне ташласа пытараççĕ. Ташшине ытларах енĕпе хĕрарăмсем ташлаççĕ. Вилнĕ арçына каум пуçĕ пытарать.
Исмаилсен малтан халах çулчĕ пулнă. Ăна вĕсем алоу хона тенĕ, чăвашла куçарсан «вучах çурчĕ» пулать. Ку çуртра вучаха нихăçан та сӳнтермен, арçынсем утна каннă, апатланнă. Суннизм сарăлма пуçалсан вăл çутсенче мĕчĕтсем тунă.
Ачча
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Язгулемсем
XX ĕмĕрте язгулемсен шутĕнче интеллегентсем тухма пуçланă.
Категори:Памир халăхĕсем
Туçи Бадахшан
Туçи Бадахшан (Туçи Бадахшан автономлă облаçĕ), — Памир тăвĕсенче вырнаçнă Таджикистан тăрăхĕ. Пянджа юханшывăн сылтăм енче вырнаçнă. Тĕп выхăнĕ — Хорог хули. Тăрăх лаптăкĕ — 63,7 пин çх2.
Çĕр айĕнчи пурлăхсем
Кунта сайра тĕл пулакан паха металлсем, туçи хрусталь, слюда, асбест, тĕрлĕ паха чулсем (топаз, лазурит, аквамарин, турмалин) тупăнаççĕ. Вĕри çăлкуçсем нумай.
Çул-йĕр
Ытти çĕрсемпе ку тăрăх пĕр çул урлă кăна лекме пулать. Вăл Памир тракчĕ ятлă
Çавăн пекех Ванчра, Хорогра тата Мургабра аэродромсем пур.
Культура
Ку тăрахра археологи палăкĕсем нумай: саккисен улăп тăприсем, скала çинчи ӳкерчĕксемю. Каахка тата Ямчун хӳтлĕхĕсен ишĕлчĕкĕсем пур.
Категори:Таджикистан
Нябы-Яха (Арка-Танга-Лова юппи)
Нябы-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Арка-Танга-Лова юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Пур.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Кедровая Речка (Вах юппи)
Кедровая Речка — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
1210-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Географи
Географи (грек. γεωγραφία, çĕрăнлантарăвĕ), — пирĕн планетăна, Çĕре, ăнлантаракан тата тĕпчекен ăслăх.
Каçăсем
*
Ӳсентăран
мини|Ӳсентăрансем thumb|right|230px|Ӳсентăран, йывăç-курăк Ӳсентăрансем (Plantae е Vegetabilia) – нумай клеткăллă организмсен тĕп ушкăнĕсенчен пĕри. Ку ушкăна йывăçсем, тĕмсем, курăксем, упа саррисем, мăксем, пур шыв курăкĕсем е вӗсен хӑшпӗр тӗсӗсем кĕреççĕ. Тĕнчере мĕн чухлĕ ӳсентăран пулнине халлĕхе татса пама çук. Тĕпчевçĕсем 250 çул ытла ĕнтĕ чĕрĕ тĕнчене вĕçне-хĕрне çитиех тĕпчеме тапаланаççĕ, анчах та пĕчĕк тата питĕ пĕчĕк организмсене пĕтĕмпех тĕпчесе пĕтерме ниепле те пултараймаççĕ. 2004 çул тĕлне тĕпчевçĕсем ӳсентăрансен 287 665 тĕсне тупса палăртнă. Вĕсем хушшинче 258 650 чечек, 16 000 мăк, 11 000 папоротник тата 8000 симĕс шыв курăкĕ. Ӳсентăрансене ботаника тĕпчет.
Паллисем
Ӳсентăран тесе мĕнле организмсене каласси татăклă мар. Малтанласа кăна çăмăл пек туйăнать ку ĕç. Ку ыйту çине чи малтан авалхи грек философĕ Аристотель татса пама пăхнă. Вăл ӳсентăрансене чĕррипе чĕрĕ маррисем хушшине вырнаçтарнă, вĕсене вăл чĕрĕ, анчах куçса çӳреймен организмсем тесе йышăннă. Кайрантарах, бактерисемпе архейсене уçнă хыççăн, Аристотель ăнлантарни кивелсе кайнă. ХХ ĕмĕрĕн малтанхи çур пайĕнче кăмпасемпе хăш-пĕр шыв курăкĕсене уйрăм пая кĕртеççĕ, мĕншĕн тесен вĕсен ытти ӳсентăрансен пек тымар тата апат кĕпçин тытăмĕ çукки палăрнă. Хальхи вăхăтра клетки целлюлозӑран тӑракан, фотосинтезпа усă курса тутлăх илекен организмсене ӳсентăрансем теме йышăннă. Бактерисене, хăш-пĕр шыв курăкĕсене тата кăмпасене ӳсентăрансем шутне кĕртесшĕн мар, ботаникăн урăх ушкăнĕсене куçарасшăн.
Ӳсентăрансен ушкăнĕсем
Ӳсентăрансене йышсем çине пайлаççĕ. Пирĕн тăрăхра 98 йышри ӳсентăран ĕрчет.
Каçăсем
Биологи Категори:Ӳсентăрансем Категори:Ботаника
Акимов Владимир Яковлевич
Акимов Владимир Яковлевич- чăваш раççей ӳкерçи, РФ ӲП пайташĕ.
Тутарстан республикин халăх ӳкерçи.
Кун-çулĕ
Самар облаçĕнчи Сергиевски районĕн Янтурай ялĕнче çуралнă.
1971-мĕш çулта Шупашкарти ӳнер шкулне пĕтернĕ. 1980-мĕш çулта Лениградри живопись, скупьптура тата архитектура институтĕнче пĕлӳ пухнă.
1983-мĕш çулта Хусанти РСФСР ӳнер академин ăсталăх лаççинче вĕренсе тухнă. 1983-мĕш çултан Раççей ӳкерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ.
Халĕ Çыр Чаллинче пурăнать.
Куравсем
Раççейри тата ютçĕрсенчи куравсене хутшăннă.
1220-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Акимов Владимир Яковлевич
Куравсем
Пайăр куравĕсене Мускавра (1993), Хусанта (1994, 1996, 1998, 2000), Чаллăра, Элметре (1990), Шупашкарта (1995), Алапӳре (1996), Венăра (2000) иртернĕ.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чӳкĕн 27-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1950 çулта çуралнисем Категори:Тутарстан ӳнерçисем Категори:Халĕ пурăнакансем
Шуртавăш
Шуртавăш, Šurtavăš — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял.
.cm
.cm, - Камерун патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Ресван
Ресван, — чăвашсен чаплă паттăрĕ. Вăл Шупашкар районне кĕрекен Мамка ялĕнче çуралнă.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Патша тарçисем вăйпа тĕне кĕртсе тăван халăх йăли-йĕркине пăсни тата чунне-чĕрине мăшкăллани ăна тахçантанпах тарăхтарса пурăннă. Чăваш патшалăх тĕп архивĕнче упранакан чăнлавсем хальхи Шупашкар районне кĕрекен Анат Кĕнер (Çӳлтикасси) ялĕпе таврари халăх 1774 çулхи утă уйăхĕн 18-мĕшĕн кунĕнче пусмăрçăсене хирĕç çĕкленнине каласа параççĕ. Вĕсене Анат Кĕнер ялĕнчи чăваш паттăрĕ Калюк, вăйпа тĕне кĕртнĕ ячĕ — Иван Андреев тата Мамка ялĕнчи паттăрĕ Ресван (Андрей Ильин) ертсе пынă. Çак кунхине Ресван хăйсен ялĕнчи хăй пек чунлă 8 чăваша ("казаков из чуваш") пухнă та Çӳлтикассине пырса кĕнĕ. Вĕсене хăйĕн паттăрĕсемпе пĕрле Калюк кĕтсе илнĕ. Часах кунта Пайраш ялĕнчи хресченсем те килсе çитнĕ. Вĕсене Якуркка (вăйпа тĕне кĕртнĕ ячĕ — Егор Андреев) ятлă чăваш паттăрĕ ертсе пынă.
Çавăн хыççăнах пăлхава ертсе пыракансем хăйсен текĕрчĕкĕсемпе юнашар ялсене кайнă. Ресван вара Питтукасси (хальхи Ишлей) ялĕнче чиркӳ япалисене туртса илсе халăха валеçсе панă.
Категори:Чăваш паттăрĕсем
.cn
Категори:Китай Категори:Интернет доменĕсем
Вăрçă Мухтавĕн Монуменчĕ (Шупашкар)
Вăрçă Мухтавĕн Монуменчĕ (Монумент Воинской Славы) — Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин паттăрлăхне халалланă монумент. Чăваш Республикин тĕп хулин Шупашкарăн доминанчĕсенчен пĕрри шутланать.
Хулан историлле пайĕ çумĕнче Атăл хĕрринчи çӳллĕ сăрт çинче, «Çĕнтерӳ» мемориал паркĕн територинче вырнаçнă.
Вăрçă Мухтавĕн монументне мăнаçлăн 1980 çулхи çăвăн 9-мĕшĕнче уçнă. Церемонине икĕ хутчен Совет Союзĕн Паттăрĕ, вĕçевçĕ-космонавт А. Г. Николаев хутшăннă, монументпа юнашар вăл «Астăвăм аллейине» уçнă. Монумента А.Щербаков скульпторпа Г. Я. Захаров архитектор тунă.
Каçăсем
Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи палăкĕсем Категори:СССР палăкĕсем Категори:Шупашкар палакĕсем
1574
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Микит-Ю
Микит-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сулахай çыранĕпе, 130 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 91 км.
1230-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Микит-Ю
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Киша (Шурă юппи)
Киша (Шурă юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей, Краснодар Ен территорипе юхать. Шурă юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кубань.
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем
Ăвăспӳрт Кипеч
Ăвăспӳрт Кипеч, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Трактор савучĕсем (концерн)
2003 çулта йĕркеленĕ. Кăк компанийĕ — Concern Tractor Plants N.V. (CTP, Голландире тĕпленнĕ).
Ăвăспӳрт Кипеч
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Трактор савучĕсем (концерн)
Харпăрçăсем, ертӳçĕсем
Концерн президенчĕ — Михаил Болотин. Тĕп харпăрçи — Михаил Болотин (80 % яхăн), миноритар юлташĕ — Альберт Баков (20 % яхăн).
Ĕçĕ-хĕлĕ
Концерн çак йĕркелевсене тĕрĕслесе тытса тăрать:
Япала тăвакан йĕркелевсем
Пĕрлехи сервис хĕсмечĕ
Кунсăр пуçне, концерн шутне Малайзири сивĕ тытакан машинăсен савучĕ Dunham-Bush кĕрет.
Ĕçлев кăтартăвĕсем
Ĕçлеври çын йышĕ 2009 çулхи çурла уйăхĕ тĕлне — 35 пин çына яхăн. Пуçтарăннă тупăш 2005 çулта — 23,8 млрд тенкĕ, таса тупăш — 1 млрд тенкĕ. 2007 çулта $1,3 млрд пуçтарнă.
2005 çулăн вĕçĕнче концерна раççей трактор савучĕсене тытса тăракан «Агромашхолдинг» компанипе пĕрлештерес шухăша хыпарланă.
2007 çулхи авăнăн 24-мĕшĕнче «Финанс» журнал çулсерен ирттерекен Раççейри чи пысăк 500 компанисен рейтингĕнче концерн 115 вырăнта (+74 пункт) пулать.
Аталану пуласлăхĕсем
2009 çул умĕн Concern Tractor Plants N.V. Франкфурт тĕплĕх биржин листингне кĕрсе инвесторсем хушшинче глобальлĕ депозитар распискисене (GDR) вырнаçтарать. Вырнаçтарнă чухне ацисен пакетне инвесторсем €2,5 млрд хакланă. «Трактор савучĕсен» тĕп харпăрçисем, Михаил Болотин тата Альберт Баков, хăйсен хаклă хучĕсене сутман — инвесторсене концернăн хушма эмиссине сĕннĕ.
Вырнаçтарнă акцисен укçипе «Трактор савучĕсем» çĕнĕ активсене туянма илнĕ кивçенсене тавăрма тата çĕнĕ сутăç ĕçĕсем тума усă курнă (пиллĕк йĕркелевĕн шорт-листне сĕннĕ).
Каçăсем
Категори:Раççей трактор тăвакан компанисем
.co
.co, - Колумби патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Колумби Категори:Интернет доменĕсем
1250-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Шалчакасси
Шалчакасси, Šalcakassi — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Латинла Америка
thumb|Латин Америки Латин Америки ушкăнне АПШран кăнтăралла вырнаçнă Америкăри патшалăхсем кĕреççĕ, вĕсенче патшалăх чĕлхи шутĕнче латин чĕлхинчен çуралнă роман чĕлхисене усă кураççĕ. Лингвистика енĕпе Америкăри ытти патшалăхĕсем патшалăх чĕлхисем пирки темиçе пая уйрăлаççĕ. Пĕри Европăра ӳссе аталаннă акăлчан чĕлхиллĕ пайĕ — ăна Англипе Америка (е Акăлчанла калаçакан Америка) теççĕ. Тепĕр пайĕ — голланд чĕлхиллĕ, унăн шутне Суринам, Нидерландăн Антил утравĕсем тата Аруба кĕреççĕ. Дани патшалăхне кĕрекен Гренланди çĕрĕнче те дан чĕлхипе усă кураççĕ. Çак утрава хăшпĕр чухне вăл географи енĕпе Çурçĕр Америка шутне кĕнине пăхмасăрах Европа йышне кĕртеççĕ.
Латин Америкине хăш патшалăхсем кĕни пирки тĕп йĕрке çук.
Политикăпа истори енĕпе Латин Америки шутне Испанипе Португали аллинче пулнă Америкăри ĕлĕххи çĕрĕсене кĕртеççĕ: Мексика, Тĕп Америкăн чылай пайĕ, Кăнтăр Америкăри тата Анăç Индири (е Кариб районĕ) çĕрсем. Вĕсенче пурăнакан халăхсен ытларах пайĕ испанла/португалла калаçать. Çавăн пекех вăл çĕрсене Ибери Америки те теççĕ.
Роман чĕлхисен çĕрĕсен шутне Канадăн Квебек франссен провинцине хăш чухне Латин Америкипе çыхăнтармаççĕ, роман ушкăнне кĕрекен франс чĕлхипе пуплеççĕ пулин те.
Хăш чухне, уйрăмах Пĕрлешĕннĕ Штатсенче, «Латин Америки» тесе АПШран кăнтăр еннелле вырнаçнă çĕрсене палăртаççĕ. Вĕсен йышне роман чĕлхин ушкăнне кĕмен Белиз, Гайана, Ямайка, Барбадос тата Суринам çĕршывĕсене те кĕртеççĕ.
Бразилинче вара çак терминпа Америкăри испан чĕлхиллĕ çĕршывсене çеç асăнаççĕ.
Геополитика енĕпе пăхсан, Латин Америкинче хăйсене çеç пăхăнакан 20 ирĕклĕ çĕршыв, тата темиçе пăхăнуллă çĕрсем. Бразили, паллах, вĕсенчен чи пысăкки шутланать.
Этимологи
«Латин Америки» ятне Франци императорĕ Наполеон III пĕрремĕш палăртнă, вăл Латин Америкипе Индокитай çĕрĕсене çине Франци империн сĕмне сарасшăн пулнă — çак вырăнсене XV—XVI ĕмĕрсенче Ибери çурутравĕпе Францирен нумай çын куçса килнĕ пулнă.
Каçăсем
Категори:Америка географийĕ
.cr
.cr, - Коста Рика патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Коста Рика Категори:Интернет доменĕсем
Нарăс, 20
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Бурцево
Бурцево — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 161 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450521, ОКАТО кочĕ — 80252855003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
.cu
.cu, - Куба патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Куба Категори:Интернет доменĕсем
Çĕмĕрле
Категори:Чăваш Енĕн ялĕсем
1260-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
1905-07 çулсенчи революцийĕ
1905-07 çулсенчи Раççейри революцийĕ —
1905 çулхи ака уйăхĕнче Лондонра РСДРП III съезчĕнче Ленин çак революцин тĕп тĕллевĕ — монархине тата унăн Раççейри юлашкине — крепăçлăха пĕтересси тесе палăртнă.
Буржуази революцийĕ пулсан та, Ленин шучĕпе, унăн çулпуçĕ пролетариат пулмалла, мĕншĕн тесен çĕнтерӳ уншăн кирлĕ, тамăрĕ — хресченлĕх. Ленинăн шухăшне ырласа, съезд парти тактикине палăртать: стачкăсене, демонстрацисене йĕркелесе ирттермелле, хĕçпăшаллă пăлхава хатĕрленмелле.
Ленин революцин ĕçне хутшăнасшăнчĕрипе çуннă. 1905çулхи чӳк пуçламăшĕнче, вăл вăрттăн, ют хушаматпа Петербурга килет те хастарлă ĕç-хĕле кĕрет. Ленин РСДРП Тĕп тата Петербург комитечĕсен ĕçĕсене хутшăнать, «Новая жизнь» хаçата пулăшать. Ленин ертсе пынипе парти хĕçпăшаллă пăлхава хатĕрленет. Çак хушăрах Ленин «Две тактики социал-демократии в демократической революции» кĕнекине çырать, çавăнта вăл пролетариатăн гегемони тата хĕçпăшаллă пăлхав кирлĕ пирки çирĕп тăрать. Хăйсен енне çĕр ĕçченĕсене çавăрас кĕрешӳре (çак ыйтупа эсерсене хирĕç тăнă) Ленин «К деревенской бедноте» брошюрă çырать. Çак кĕрешӳ ăнăçлă тухать: Раççейре Ленин пулнă чух партии хăвачĕ темиçе хут ӳсет. 1906 вĕçнелле РСДРП-ра 150 пине яхăн çын шутланнă.
Патша тарçисем Ленин пурине сиссен, парти йышăнăвĕпе вăл 1906 çулта Финляндине куçса каять, 1907 çулхи кĕркунне каллех ют çĕрсене тухса каять.
Вуламалли
Категори:Раççей империйĕ Категори:Раççей пăлхавĕсем
Ачакс
Ачакс, Acaks — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Пысăк чăмăш
Пысăк чăмăш е Шур вăкăрĕ (лат. Botaurus stellaris)  — кăвакалтан пысăкрах кайăк,  ури тата мăйĕ вăрăм пирки тата пысăкрах курăнать. Вăрттăн пурăнать, каçхине кăна апата тухать, хăрушлăх пулсан хăмăш пек тăсăлса тăрать, çиле май сулланать. Çăмартисем (3-5) шурă, ами пĕчченех пусра, аçи чĕпписене çитерме çеç хутшăнать. Пус вăхăчĕ - 25-26 кун. Ака уйăхĕнче вĕçсе килеççĕ, авăнра пĕчченшерĕн вĕçсе каяççĕ. Ӗлĕкрех чăмăшсен йышĕ хальхинчен самай пысăкрах пулнă.
Каçăсем
Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Африкăри вĕçен кайăксем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чарлан йышшисем
Якуркка
Якуркка — чăвашсен чаплă паттăрĕ. Вăл Шупашкар районне кĕрекен Пайраш ялĕнче çуралнă.