cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тандак
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
Анат Каран-Елга
Анат Каран-Елга — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 24 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452765, ОКАТО кочĕ — 80251827007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Поважска Бистрица районĕ
Поважска Бистрица районĕ — Словакин Тренчин енĕн пайĕ.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Тренчин енĕ
Кăнтăр Сухокумск
2006 çулта хулара 10,3 пин çын пурăннă.
Хула патĕнче нефтьпе газа тупăшлаççĕ.
Каçăсем
Категори:Дагестан Категори:Дагестан Республикин хулисем
Норвеги
Норвеги, — Çурçĕр Европăри патшалăх. Ансăр та тăсмак Скандинави çурутравĕ çинче вырнаçнă, хĕвелтухăç енчи çӳрçĕр полушаринче, çурçĕр урлăшĕн 58°-па 71° хушшинче, хĕвелтухăç урлăшĕн 4°-па 31° хушшинче сарăлса выртать.
Хĕвелтухăç тата кăнтăр-хĕвелтухăç енче чикки Швеципе (1630 çухрăм), Финляндипе (760 çухрăм) тата Раççейпе (196 çухрăм) юнашар иртет. Çурçĕр-хĕвеланăç енче Норвеги тинĕсĕ, кăнтăр енче — Çурçĕр тинĕсĕ вырнаçнă.
Утравсем
Норвеги шутне кĕрекен Скандинави çурутравĕнчен самай аякра вырнаçнă хăш-пĕр утравсем:
References
Категори:Норвеги Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
190 (хисеп)
190 (çĕр тăхăрвуннă) — 189-па 191 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Афера (фильм, 1973)
«Афера» (The Sting) — Джордж Рой Хилл режиссёрăн 7 «Оскар» парнине тивĕçнĕ илемлĕ фильмĕ.
Сюжет
Джонни Хукер тата Генри Гондорфф — иккĕ экстра-класлă аферист. Вĕсем питĕ чее комбинацие майлаштарса çĕнĕ-йоркри Дойл Лоннеган гангстерĕнчен укçа сăптăрса илеççĕ. Çапла вĕсем бандита хăйĕн юлташĕпе тусне вĕлернĕшĕн тавăраççĕ.
Каçăсем
Категори:АПШ кинокамичĕсем Категори:Фильмсем — «Оскар»парни лауреачĕсем Категори:Фильмсен наци реестрĕ
Çĕртме, 6
Уявсем
Швеци наци кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Çĕнĕ Мишер
Çĕнĕ Мишер — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 491 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452566, ОКАТО кочĕ — 80242835001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Талуй
Талуй (Талой) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 213 çын, çав шутра 108 арçын, 105 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Етĕрне районĕнчи пурăнан вырăнсем
Раççей Федерацин халăх шучĕпе йĕркеленĕ ят-йыш
2002 çулта (2002 çулхи Пĕтĕм Раççей халăх çыравĕ тăрăх) Раççейри суъектсенче халăх йышĕпе йĕркеленĕ ят-йыш:
Керьямаель
Керьямаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сыня юханшывăн сулахай çыранĕпе, 151 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Серяш
Серяш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Дёма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Норвеги патшалăхĕн гимнĕ
Норвеги патшалăх гимнĕ шутĕнче Ja, vi elsker dette landet (Çавăн пек, эпир ку çĕршыва юрататпăр) шутланать. Кĕввине Bjørnstjerne Bjørnson кĕвеленĕ. Саввине Rikard Nordraak çырнă. Гимна пĕрремĕш хут 1864 çулхи çу уйăхăн 17-мĕшĕнче Eidsvoll хулинче юрланă.
Каçăсем
Категори:Норвеги Категори:Патшалăх гимнĕсем
.no
.no, — Норвеги патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Норвеги Категори:Интернет доменĕсем
Чулхула облаçĕ
Истори
Мезолит эпохинче Чулхула облаçĕнче Пустынь I этем тăнă тата Наумовка I, Красный Бор 5 тата ур. пурăнан вырăнсем пулнă. Бронза эпохинчи Фатьян культурин тапхăрĕнчи виле вырăнĕсене Чкаловск, Ветлуга тата Краснобаки районĕсенче чакаласа тупнă.
I Петĕрĕн облаç реформи хыççăн, 1708 çулта Чулхулана таврашĕнчи çĕрсемпе пĕрле Хусан кĕпĕрнине кĕртнĕ. 1714 çулта Чулхула кĕпĕрнине туса хунă.
РСФСР йышĕнче Чулхула облаçне 1929 çулхи кăрлачăн 14-мĕшĕнче йĕркелесе янă. Çав çӳлтах, утăн 15-мĕшĕнче облаçĕ Чулхула Ен ята куçарнă (1932 çулхи юпан 7-мĕшĕнче — Горький Ен тенĕ).
1936 çулхи раштавăн 5-мĕшĕнче Ене Чулхула облаçĕ (унтан Мари тата Чăваш ресубликисем уйрăлса тухнă) ята куçарнă.
1954 çулхи кăрлачăн 7-мĕшĕнче Чулхула облаçĕнчен Арзамас облаçне кăларнă. 1957 çулхи акан 23-мĕшĕнче Арзамас облаçне пăрахăçланă, территорине Чулхула облаçне тавăрнă.
1990 çулхи юпан 22-мĕшĕнче РСФСР Аслă Канашĕн Президиумĕн Хутайĕпе облаçе вырăслаНижегородскую область ята тавăрнă.1992 çулхи акан 21-мĕшĕнче РСФСР халăх депутачĕсен съезчĕ облаçе урăх ят панине çирĕплетнĕ, РСФСР 1978 çулхи Конституцин 71 статьине улшăну кĕртнĕ, çак саккун 1992 çулхи çăвăн 16-мĕшĕнче вăя кĕнĕ.
1994 çулта облаç йышне Иваново облаçĕнчен Сокольски районне панă.
Каçăсем
Категори:Раççей
191 (хисеп)
191 (çĕр тăхăрвун пĕрре) — 190-па 192 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Виктор Суворов
Ви́ктор Суво́ров (паспортри ят — Влади́мир Богда́нович Резу́н; ака, 20 1947, Барабаш, Тинĕсçум Ен, СССР) — паллă çыравçă. Хăйĕн вăрçă историн кĕнекисенче Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинчи СССР ролĕн çĕнĕ концепсисене сĕннĕ. Çак концепцисемпе меслетсем хыççăн нумай тавлашу тапранать.
Миява районĕ
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ:
Виктор Суворов
Кун-çулĕ
Тинĕсçум Енĕн Барабаш ялĕнче çуралнă. Ашшĕ — украин, амăшĕ — вырăс.
Миява районĕ
Статистика хыпарĕсем (2001)
Конфесси йышĕ:
Категори:Тренчин енĕ
Виктор Суворов
Кун-çулĕ
1957 çулта, 11 çул тултарнăскер Воронежри Суворов çар училищине вĕренме кĕрет. 1963 çулта училищĕне хупнипе юлнă 3 ротăна (пиллĕккĕмĕшне, улттăмĕшне тата çиччĕмĕшне), Калининри Суворов çар училищине куçараççĕ. 1965 çулта Суворов Калининри училищĕрен вĕренсе тухать те Кейӳри аслă пĕрлехи çар командин училищин иккĕмĕш курсне вĕренме кĕрет. 19 çулта ССКП пайташĕ пулса тăрать. 1968 çулта вăл — танк взвочĕн командирĕ. Чехословаки территорине çарсене кĕртнĕ операцине хутшăннă. 1968—1970 çç. Карпатçум çар тăрăхĕнче разведкăра хĕсметре тăрать. 1970а — ССКП ТК номенклатуринче. 1970—1971 çç. Атăлçи çар тăрăхĕн (Куйбышевра) штабĕнче разведуйрăмĕн офицерĕ пулнă.
Ĕçĕсем
Суворов кĕнекисене тĕнчери 23 чĕлхене куçарнă. Вулакансене автор çулне пĕр кĕнеке хайлама шанăç панă.
Британири вăрçă-ăслăх журналĕнче пмчетлени
* Асăрхав: Royal United Services Institute — сумлă британ, ирĕклĕ ăслăх-тĕпчев институчĕ, специализирующийся на вопросах вооружения, обороны, безопасности и военной истории.
Тиркев литератури
Категори:Аслă Британи çыравçисем Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем Категори:XXI ĕмĕрти вырăс çыравçисем Категори:Аслă Британи историкĕсем Категори:Аслă Британи публицисчĕсем Категори:ТРУ ĕçтешĕсем Категори:Истори ревизионисчĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине урăхла ăнлантарни * Категори:СССР разведчикĕсем Категори:ССКП пайташĕсем
Лыков Александр Анатольевич
Алекса́ндр Анато́льевич Лы́ков (чӳк, 30 1961 Рахья паççулки, Ленинград облаçĕ) — совет тата раççей театрпа кино актёрĕ.
Кун-çулĕ
ЛПТМКИăн драма ӳнерĕн факультечĕн актёр уйрăмĕнчен вĕренсе тухнă (1984, В. В. Петровăн курсĕ).
Ленсовет ячеллĕ театрта (1985–1989, кайран — «Открытый театр»), Ленинград ÇКТĕнче (1989–1991), Ленин комсомолĕн театрĕнче (каярах — «Балти çурчĕ») ĕçленĕ, Литейный çинчи театрта тăрăшнă.
1994 çултанпа — «Территория» театрта.
Кинора — 1989 çултанпа. «Улицы разбитых фонарей» телесерилта выляса паллă пулать.
Каçăсем
Категори:ЛПТМКИрен (ПАТИ) вĕренсе тухнисем Категори:Ленинград облаçенче çуралнисм
Мăн Сĕнтĕр (Етĕрне районĕ)
Мăн Сĕнтĕр, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Первомайское (Туймазă районĕ)
Первомайское  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 987 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452769, ОКАТО кочĕ — 80251827004.
Мăн Сĕнтĕр (Етĕрне районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 319 çын, çав шутра 157 арçын, 162 хĕрарăм пурăннă.
Первомайское (Туймазă районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Дубровка (Авăркас районĕ)
Дубровка — (Дубровка) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. =Кун-çулĕ== 1929-мĕш çулта Меселпуç хреçченĕсем никĕсленĕ.
Демографи
Халăх йышĕ:
Мăн Сĕнтĕр (Етĕрне районĕ)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Дубровка (Авăркас районĕ)
Демографи
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 97%.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Пухов районĕ
Пухов районĕ — Словакин Тренчин енĕн пайĕ.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ:
Категори:Тренчин енĕ
Пукане
мини|справа|Йывăç пукане, [[Франци, 1780, Лос-Анджелес музейĕ.]]
Пукане — пир татăкĕнчен, хутран, йывăçран, фарфортан, пластикран е ытти материалтан тунă çын е чĕрчун сăнарлă япала.
«Пукане» сăмаха ытарса та калаççĕ. В. И. Даль хăйăн ăнлантару сăмахсарĕнче: «Пукане: — яка тумланакан, анчах ухмах та чунсăр хĕрарăм» тесе çырнă.
Пукане тĕсĕсем
Пуканене этемлĕх авалтанах пĕлет. Евразинчи тупнă пĕрремĕш пуканесене 40 пин çул пама пулать.
Ĕлĕк-авал вĕсем тĕнпе çыхăннă. Халь вĕсем ача вăййинчи тетте, парне е талисман пулса тăнă.
Суту-илÿре пуканесем манекен пулса тăраççĕ. Театрта — актёр-пуканесем тата марионет-пуканесем.
Пукане — ача вăййи
мини|слева|Пуканеллĕ хĕрача, Эмиль Мюнье, Франци, 1881.
Азангуль (Мечет районĕ)
Азангуль — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнчи пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 308 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452566, ОКАТО кочĕ — 80242835002.
Жан-Франсуа Милле
Жан-Франсуа Милле (фр. Jean-François Millet, 4 юпа 1814 — 20 кӑҏлач 1875) — Франци ӳнерҫи, Барбизон шкулне никӗслекенӗсенчен пӗри.
Азангуль (Мечет районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Пукане
Пукане — ача вăййи
Пуканесем ача вăййи (тĕрĕссипе каласан, тĕрлĕрен пĕчĕк турăсемпе чÿк е кĕл тумалли япаласенчен пуканесем пулса тăнă) авалхи вăхăтрах пулса тăнă. Калăпăшĕпе вĕсем питĕ те ансат пулнă, çиелтен пăхма е çына, е ытти чĕрĕ чуна сăнарланă е пĕлтернĕ.
Жан-Франсуа Милле
Каҫӑсем
Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа Категори:1814 çулта çуралнисем Категори:Юпан 4-мĕшĕнче çуралнисем Категори:XIX ĕмĕрти ӳкерçĕсем Категори:Франци ӳкерçисем Категори:1875 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 20-мĕшĕнче вилнисем Категори:Сена тата Марна департаментĕнче çуралнисем Категори:Манш департаментĕнче вилнисем
Пукане
Пукане — ача вăййи
Кăсăклă та илемлĕ тетте-пуканесем чылаях кая юлса тухнă. Вĕсене фарфортан, йывăçран е хаклă тимĕрсенчен хатĕрленĕ, çавăнпа та вĕсем хаклă тăнă. Хакне кăштах йÿнетме хăшпĕр пайĕсене пиртен тунă. Тепĕр тесен, ял хĕрачисем вутсуппине çĕтĕкпе çавăрса çыхса ахаль пукане вырăнне шутласа вылянă.
Азангуль (Мечет районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Пукане
Пукане — ача вăййи
XIX ĕмĕрте те пулсан пуканене илме питĕ пуян çынсем çех туянма пултарнă. Вĕсене юри хатĕрленĕ шкапсенче е пуканен çуртĕнче упранă. Механикаллă пукане вара чăннипех те хаклă япала пулнă. Папье-маше мелĕпе тума пуçласан вĕсен хакĕ чылаях аннă. Тĕрлĕ тĕслĕ пуканесем: калаçаканнисем, йĕрекеннисем, утаканнисем тухнă.
Химипе полимер промыçлăхĕ аталаннă май пуканесене полимертан туса кăларма пуçлаççĕ, тĕрлĕрен тĕслĕ йышлă фабрика мелĕпе кăларма пуçланă. Хальхи пуканесенчен пурте пĕлекеннисем пупссем, Барбипе таврашĕ. Пукане халăхĕ те шутласа кăларнă — Cabbage Patch Kids (купăста йăранĕн ачисем). Хальхи пуканесенчен нумайăшĕ,ытти вăйă теттисем пекех, электронлă хатĕрсем пулаççĕ.
Час-часах пуканесене реклама е сувенир тĕлĕпе тăваççĕ: халăх тумтирĕсемпе, мĕнле те пулсан пулу-илÿн символ-пуканисем (талисманĕсем), тем пысăкăш диснейлендсенчи е лавккари пуканесем.
Нумай çĕршывсенче пуканесене туристсене сутса пысăк тупăш тăваççĕ. Тĕслĕхрен, хăшпĕр япон кокэси текен йывăç пуканесем вĕсен пуçне савăрсан кулăшла сас кăлараççĕ. Испанире, Италире тата латиноамерикан çăршывĕсенче карнавал вăхăтĕнче карнавал тумтирне тăхăнтарнă çын ÿт-пĕвне хутлакан пуканесем сутаççĕ, (хăшпĕр чух сĕмсĕр тутлă та яр уçăллă).
Пукане театр пусми çинче
Тĕнчен кашни кĕтесĕпе çĕршывĕнче хăйсен юратнă пуканипе пукане театрĕ пур: вырăссен Петрушка, акăлчансен Панч, турккăсен Карагёз тата ыт. те.
Актёрсем хăй çине тăхăннă пысăк пуканесем ĕлĕкренпех балагансемпе тата куçса çÿрекен цирксенче пулнă, XX ĕмĕрĕн варринчен диснейлендсенче, каярах уявсенчи театр кăтарувĕсенче, ача-пăча спектакĕлĕсенче хутшăннă. Раççейра С. В. Образцов театрне асăнма кирлĕ. Унăн ачасем валли те, аслисем валли те спектакĕлĕсем пур.
Пукане ÿнер тĕсĕсенче
Çыравлăх хайлавĕсенче пукане час-часах «чĕрĕлсе» тăрать. Карло Коллодин «Пиноккио çуревĕ. Йывăç пуканен кун-çулĕ» тата А.Толстой çырнă «Ылтăн уçă, е Буратино çуревĕ» тĕслĕхсене аса илме пулать. Тата Гофман юмахĕпе П. И. Чайковскин «Мăйăр катакан» балечĕн сăнарĕ ытти чылай çыравçăсемпе ÿнерçĕсене сĕм панă. Чĕрĕлÿ теми тата икĕ классикăллă балетсенче: франци балечĕ «Коппелия» (1870) тата 1888 çулхи пĕр актлă австри балечĕ «Пуканесен феи» (Die Puppenfee).
Гросванген
Гросванген (Grosswangen) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
Пукане
Пукане ÿнер тĕсĕсенче
Асамлă халăх юмахĕсенче пукане тĕп паттăрăн пулăшаканĕ, (тĕслĕхрен Илемлĕ Василиса юмах. Тен, ку юмахри тĕн йăла-йĕркисем, тăмран, тимĕртен, шăмран е йывăçран тунă пукане фетиш е идол вырăнне пулнă.
Гросванген
2869 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1086’'.
Пукане
Пукане — ăстаçăсен хайлавĕ
Паянхи кун ал-ĕçĕн уйрăм юхăмĕ— автор пукане хайлавĕ.
Гросванген
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Пукане
Пукане — ăстаçăсен хайлавĕ
Ăна ытларах пĕр экземпляр çех тăваççĕ, тĕншĕн тесен унпа нумай вăхăт тăрмашмалла.
Автор пуканине пăхса киленме кăна хайлаççĕ. Ку тетелте питĕ сарăлнă япала; пиншер çын кăмăлланă ĕçĕн хăйсен пĕрлешÿвĕсенче тăраççĕ, тĕрлĕ мелсен майĕпе тума ансат пулма технологисем шутласа кăларнă.
Ку уйра тĕрлĕ тĕслĕ жанрсем пур (реализм пукани, фантази пукани тата ыт. те).
Каçăсем
Категори:Ӳнер Категори:Пуканесем
Тарша
Тарша — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик юпписем
Пухов
Пухов:
192 (хисеп)
192 (çĕр тăхăрвун иккĕ) — 191-пе 193 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кечь-Пель
Кёчь-Пель — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 452 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 44 км.
Ленинский (Перĕм Ен)
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 5 çын, çав шутра 4 арçын тата 1 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 28 çын шутланнă.
Кечь-Пель
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Ленинский (Перĕм Ен)
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Кечь-Пель
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Иккĕмĕш Микишĕн
Истори
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Ялсен шутĕнчен 1976-мĕш çулта кăларса пăрахнă. Вĕсемпе çыхăннă материалсем Шăмăршăри, Шупашкарти, Чĕмпĕрти, Пăвари архивсеме ытти йĕркелĕмсенче упранма пултараççĕ.
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕренсе тухнисем
Хăшĕ хăш Никишăнăпа (Пĕрремĕшĕпе е Иккĕмĕшĕпе) çыхăнни мар.
Каçăсем
Категори:Çухалнă чăваш ялĕсем
Шилки
Шилкка — Атăлçи Пăлхар патши. Алмушăн ашшĕ. Хайхи Алмуш, ислама кyçнă майăн, хайне Джагфар ибн Абдаллах тенĕ те, вара, çaпла майпа, Шилккан тепĕр ят та пулса тăнă — Абдаллах.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Ун пирки Фаргат Нурутдинов[сумлă мар автор] 1990 çyлхи чӳк уйăхĕнче "Болгар иле" (Пăлхар çĕршывĕ) хaçaтра (иккĕмĕш кăларăм) "Пусть поверят все народы…" статья пичетленĕ. В 865 г. один из вождей — потомок знаменитых гунно-болгарских царей Аттилы, Кубрата и Бат-Буяна — Джилки подчиняет своей власти все Волго-Камье и объявляет его болгарским государством —"Болгар йорты" (юрт, царство)" — тесе çырать.
Вăл хасарсемпе те, вырăссемпе те ăнăçлă вăpçнă, хăйĕн патшалахĕн чиккиссене аслăлатнăçeм аслăлатса пынă. Шилкка тăрăшнипе пăлхар-чăвашсем сутă-илӳ ĕçĕпе аякри çĕршывсене çитме тытăннă.
Çăлкyçcем
Категори:IX ĕмĕрти Европăри тытăмçăсем Категори:Атăлçи Пăлхарăн тытăмçисем
Вĕрене
Морфологи
Вĕрене 10-40 метр çӳллĕше çити ӳсме пултарать. Вуллин диаметăрĕ пĕр метра çити сарaлать. Çаплах 5-10 м çӳллĕшлĕ тĕмĕллĕ верене те çутçанталăкра пулать. Вĕрене сулхaнран, сивĕрен хăрамасть.
Сарăлни
Вĕрене хутăш варманта хурăнпа, ăвăспа, юманпа, çирĕкпе юнашар ӳсме юратать. Унăн çулçи сарлака, вулли таса та яка.
Вĕренене парксенче, кyлĕсемпе пĕвесем хĕррине лартаççĕ. Вăл уйрăмах кĕркунне хăйне евĕр илемлĕ. Çулçисем тĕксĕм хĕрлĕ е ылтăн тĕслĕ. Хитре пулнăшăнах вĕрене çулçине хваттере илсе килетĕн те кăкшăма лартать.
Тĕсĕсем
Çĕр çинче 150 яхăн тăрлă вĕрене. Пирĕн çĕршывра вĕренен 29 тĕрлĕ тĕсĕ тымар янă. Пирĕн енче тăватă тĕслĕ вĕрене сарaлнă: шĕвĕр çулçăлли, уй , тутар тата суя платан  вĕрени. Вĕсенчен пĕр кăна — шĕвĕр çулли тĕсĕ — çурçĕрелле, 62° çитичченех тымар ярать.
Тутар вĕрени
thumb|Тутар вĕрени
Урăх тĕсĕсем
Парксенче хăш чухне çурçĕр американ тĕсĕсене лартаççĕ:
Классификаци
Вĕренен çак тĕсĕсем пур:
Усă курни
thumb|200px|Вĕрене йывăçĕ.
Галерейă
Вĕрене парксенче,кӳлĕсемпе пĕвесем хĕррине лартаççĕ.
Каçăсем
Категори:Йывăçсем Категори:Вĕрене йышшисем
Буттисхольц
Буттисхольц (Buttisholz) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
2884 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1083’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Сибирган
Сибирган — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Хăвăрт Танып юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Черногори патшалăхĕн гимнĕ
Ој свијетла мајска зоро, — Черногорин официаллă патшалăх гимнĕ.
Сӑмахӗсем
Ој свијетла мајска зоро
Мајко наша Црна Горо
И чувари твог поштења
Волимо вас, брда тврда,
И стравичне ваше кланце
Који никад не познаше
Срамотнога ропства ланце.
Док ловћенској нашој мисли
Наша слога даје крила,
Биће горда, биће славна
Домовина наша мила.
Ријека ће наших вала,
Глас носити океану,
Да је вјечна Црна Гора.
Каҫӑсем
Категори:Черногори Категори:Патшалăх гимнĕсем
Кожим-Вож
Кожим-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кожим юханшывăн сулахай çыранĕпе, 193 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Айтар
Айтар, — IX ĕмĕр пуçламăшĕнчи пăлхарсен патши. Айтар пăлхарсене Атăл çине илсе килнĕ. Вăл Кăтра Паттăр тăхăмĕнченех тесе шутлаççĕ. Унăн ашшĕ Тукки пулнă. Тукки 830 çулта вилнĕ.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Ашшĕ вилнĕ çулах Айтар патшана ларнă та 50 çул хушши астул тытса пурăннă. Пăлхарсем Айтар патша вăхăтĕнчех ислам сĕмне хăй май илме тытăннă пулмалла. Кури Вантер хăйĕн «Чăваш халăх историйĕ» кĕнекинче Айтар патша çинчен питĕ кăсăк хайлав çырса кăтарнă. Айтаран хĕрĕ Туйпике чирлĕ пулнă. Мăсăльман тĕнне вĕрентекен арап ăна мунчара Чулман хуранĕн милĕкĕпе çапăнма сĕннĕ. Çапла тунă хыççăн патша хĕрĕ сывалнă. Çак тĕлĕнтермелли ĕç хыççăн вара пăлхарсем ислам тĕнне тухма пуçланă. Арап тĕнне Айтар вăхăтĕнче тухма тытăнни пирки Испани тĕпчевçи Апу-Хамит Анталуçи те çырать. Вăл 865 çулта вилнĕ пулас.
Çăлкуçсем
Категори:Атăлçи Пăлхар Категори:Атăлçи Пăлхар патшисем
Ермолаевка (Авăркас районĕ)
Ермолаевка — (Ермолаевка) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. =Кун-çулĕ==
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 100%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 20 çм , Чăваш Хурамалĕ ялне - 5 Белое Озеро станцине 17 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Суэц каналĕ
Истори
Канала чавас тесе Наполеон та ĕмĕтленнĕ. Франци тĕпчевçисем тĕрĕс мар шутланă пирки (вĕсем шыв Вăтаçĕрпе Хĕрлĕ тинĕссен шыв шайĕ расна тесе шутланă) ку шухăш пурнăçланман.
Канала 11 çул хушши чавнă. Чавас ĕçе Египетри чухăнсене явăçтарнă. 1869 çулхи чӳк уйăхĕн 17-мĕшĕнче канал уçăлнă.
Каçăсем
Категори:Каналсем, алфавитпа Категори:Суэц каналĕ Категори:Икĕпатри каналсем Категори:Суту-илӳ çулĕсем
Çăкалăх (Етĕрне районĕн Пушкăрт ял тăрăхĕ)
Çăкалăх, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 71 çын, çав шутра 32 арçын, 39 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Çимекасси
Çимĕккасси, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 167 çын, çав шутра 77 арçын, 90 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
193 (хисеп)
193 (çĕр тăхăрвун виççĕ) — 192-пе 194 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Шишовка (Перĕм Ен)
Шишовка — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Калиновка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 0 çын, çав шутра 0 арçын тата 0 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 2 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Тесьма (юханшыв)
Тесьма — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
194 (хисеп)
194 (çĕр тăхăрвун тăваттă) — 193-пе 195 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Çăкалăх (Советски ял тăрăхĕ)
Çăкалăх — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи Советски ял тăрахне кĕрекен ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн Етĕрне районĕ
Куршале
Куршале — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 242 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452566, ОКАТО кочĕ — 80242835003.
Мауэнзе (Люцерн)
1132 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1091’'.
Куршале
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Мауэнзе (Люцерн)
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Калининград облаçĕ
Лаптăкĕ 15100 км2(Куршпе Калининград кӳлмекĕсене шутламасассăн 13,3 пин км2 танлашать). Халăх йышĕ 955 281 çын (2002). Кĕпернетĕрĕ - Георгий Боос. Вăхăт тăрăхĕ: ГВ +02.00.
Калининградри чăвашсем
2002 перепись тăрăх Калининград облаçĕнче 2027 чăваш пурăнать. Чăваш пĕрлешĕвне регистрациленĕ. Ячĕ - Калининград облаçĕнчи чăваш наципе культура пĕрлешĕвĕ. Кантурĕ Гвардейск хулинче вырнаçнă.
Козлаю-Вож
Козлаю-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Козлаю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 8 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Сикашта
Сикашта — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Мендим юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кивĕ Кандра
Кивĕ Кандра — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 330 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452765, ОКАТО кочĕ — 80251827001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Анат Тăрмăш
Анат Тăрмăш , — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. Хальхи вăхăтра Çăл Атăк ялĕпе пĕрлешсех кайнă. Ялта шкул, ял вулавăшĕ, фельдшер пункчĕ.
Истори
Яла Сĕнтĕрвăрри районĕнчинчи Мукрукасси ялĕ хресченсем никĕсленĕ. 1868 çулта ялта 47 кил пулнă, вĕсенче 128 арçынпа 139 хĕрарăм пурăннă. 1911-мĕш çулта 87 кил, 258 арçын, 236 хĕрарăм. 19 килйышра çыру пĕлĕкен çын пулнă. 1920 çулхи утă уйăхĕн 30 Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен пуçласа 1927-мĕш çулченПатăръел уесне кĕнĕ. Ку тапхăрта ял палартнă пайланăвсен Турхан вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
195 (хисеп)
195 (çĕр тăхăрвун пиллĕк) — 194-па 196 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Тирек
Тирек (Pópulus) — çемьинчи хăвăрт ӳсекен йывăçсен ăрачĕ.
Халăх пухăвĕсене ирттернĕ вырăн йĕри-тавра лартнине пула ăрачĕн ятне populus — халăх сăмахран илнĕ. Çав палăртупах Гораци çырăвĕнче тĕл пулать.
Паллăлăхĕ тата усă курни
left|thumb
Каçăсем
Категори:Еврази флори Категори:Ӳсентăрансем Категори:Хăвалисем Категори:Йывăçсем
Шлезвиг-Хольштайн
Шлезвиг-Хольштайн (нимĕçле: Schleswig-Hostein), — Германи федераллă çĕрĕ. Çурçĕр енче вырнаçнă. Чиккисем Данипе, тата Германин ытти çĕрĕсемпе юнашар иртеççĕ. Çыранĕсем Çурçĕрпе Балтика тинĕсĕсем çине тухаççĕ.
Халăх
Шлезвиг-Хольштайнра пурăнакан халăхсен ытларах пайĕ — нимĕçсем. Çавăн пекех унта фризсем, датчансем авалтан пурăнаççĕ. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи хыççăн нумай нимĕçсем ытти Германин регионĕсенчен куçса килнĕ: Тухаç Пруссирен, Кайри Померанирен.
XX ĕмĕрте кунта турккăсем нумай куçса килнĕ (1999 çулта 42 пин). Çавăн пекех саланнă Югослави патшалăхĕнчен нумайăн куçса килнĕ (1999 çулта 14 пин çын)
Пайланни
Шлезвиг-Хольштайн 11 тăрăхран тата 4 тăрăха кĕмен хуларан тытăнса тăрать:
Тăрăхсем (нимĕçле ячĕ, тĕп хула, автомобиль паллин кочĕ)
Категори:Германин федераци çĕрĕсем
Пухов (Словаки)
thumb|right|Музей
Пу́хов (Púchov, Puchau, Puhó) — Словакин çурçĕр-анăçĕнчи промăçлăх хули, Ваг çинче, Белые Карпаты тата Сулёвске Врхи тусем хушшинче вырнаçнă. Халăх йышĕ — 19 пин çын.
Герб
Герб çинче кăвак тĕс çинче вĕрçĕлен çийĕнче çӳлте тăракан таса Маргарита. Аллисенче ылтăн оливкă турачĕпе ылтăн хĕç.
Ялав
Хула ялавĕ 2 : 3 енлĕ, чĕкеç хӳрипе (виç кĕтеслĕ касăкпа) вĕçленет. Ялавăн тĕсĕ хула гербĕн тĕсĕпе пĕрех: (ылтăн) сарă, (кĕмĕл) шура, кăвак. Ялава Словак Республикин Геральди реестрĕнче йышăса çирĕплетнĕ (III-мĕш том, 136-мĕш стр., Словак Республикин Шалти Ӗçсен министерствинче тата Словак Матицинче (Этеплĕх-çутĕç словак йĕркеленӳлĕхĕ), 2003 çул
Хула кун-çулĕ
Пухова пĕрремĕш1243 çулта Бела IV патшан çырăвĕнче асăннă. Вăтам ĕмĕрсенче хула хăйĕн тĕртнĕ пир-авăрĕпе паллă пулнă. XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче кунта çĕнĕ заводсем — «Макита» тата «Матадор» — тăваççĕ, вĕсем халĕ те хулара ертсе пыракан заводсем шутланаççĕ.
Каçăсем
Категори:Словакин хулисем
Ахман
Ахман (Ахманово) — Пушкăрт Республикинчи Бакалы районĕн ялĕ. Чăвашсем тата тутарсем пурăнаççĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 38%, тутарсен - 34%.
Билингвизм
Билингви́зм (икчĕлхелĕх < bi- «иккĕ» + lingua «чĕлхе»):
Ик чĕлхе пĕлекенесне били́нгвсем, виççĕ-тĕк — полили́нгвсем, виççĕрен ытларах пулсан — полиглотсем теççĕ. Так как язык является функцией Чĕлхе социаллă ушкăнăн функцийĕ, çаванпа та билингв пулни пĕр харăсах икĕ социаллă ушкăна кĕнине пĕлтерет. Тата диглосси текен термин пур, вăл билингвизм тенине çывăх, анчах тĕппипех мар.
Каçăсем
Категори:Психолингвистика Категори:Социолингвистика Категори:Килтерĕш лингвистика Категори:Билингвизм
Курил утравĕсем
Кури́л утравесем́ — Камчатка çурутравĕпе Хоккайдо утравĕ хушшинчи утрав, мăка пĕккипе Охотское тинĕсе Лăпкă океанран уйăрать. Тăсăлăвĕ — 1200 яхăн çм. Пĕтĕмĕшле лаптăкĕ — 10,5 пин çм². Утравсем икĕ параллельлĕ йĕртен тăраççĕ: Мăн Курил тата Кĕçĕн Курил. Вĕсен шутĕнче 30 пысăк тата темĕн чуль вĕтĕ утрав. Вăрçă енчен стратегиллĕ тата экономика паллăхлă шутланать.
Утравсен ят-йышĕ
1 км² лаптăкран пысăк утравсен ят-йышĕ, çурçĕртен кăнтăралла.
Халăх йышĕ
Курил утравĕсенче халăх пур çĕрте те пурăнмасть. Пĕрмаях Парамушир, Итуруп, Кунашир тата Шикотан утравĕсенче йăва çавăрнă. 2010 çулăн пуçламăшĕнче 19 пурăнан вырăн: икĕ хула (Северо-Курильск, Курильск), хула евĕр паççулкă (Южно-Курильск) тата 16 ял пулнă.
Каçăсем
Категори:Тавлашуллă территорисем
Любек
Любек (нимĕçле: Lübeck), — Балтика тинĕсĕ хĕрринче вырнăçнă хула. Германин Шлезвиг-Хольштайн çĕрĕнче Траве юханшыв çинче вырнăçнă. Любек Unesco World Heritage шутланать.
Истори
Хулана XII ĕмĕрте никĕсленĕ. 1226 çулта ирĕклĕ импери хули ятне панă. Самай вăхăт Ганза ушкăнĕн тĕп хули вырăнĕнче пулнă. Çавна пула халĕ те ăна Любек ханза хули теççĕ (Hansestadt Lübeck). 1533 çулта Данипе хирĕçсе кайнă хыççăн хăйĕн хăватне кăшт чакарнă.
1815-пе 1937-мĕш çулсем хушшинче ирĕклĕ хула шайĕнче пулнă.
Каçăсем
Категори:Германи Категори:Германи хулисем
Прьевидза районĕ
Прьевидза районĕ — Словакин Тренчин енĕн пайĕ.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Тренчин енĕ
ССРП халăх артисчĕ
«ССРП халăх артисчĕ» — ССРП халăхĕсен совет театр, мусăк тата кино аталанăвне пурĕ те кăмăлланă ӳсĕм кӳнĕ ӳнер ĕçченĕсен чыслă хисепĕ. СССР Тĕп Ĕçтăвакан Комитечĕн № 47 от 1936 çулхи авăнăн 6-мĕшĕнчи 47 № Йышăнăвĕпе çирĕплетнĕ.
Кун-çулĕ
"Республикăн халăх артисчĕ" чыслă хисепе 1919 çулта Совет правительстви йĕркеленĕ. Пĕрремĕш халăх артисчĕсем йышĕнче А. К. Глазунов композитор, Ф. И. Шаляпин тата Л. В. Собинов юрăçсем пулнă. 1936 çултанпа чи аслă чыслă хисеп вырăнне "СССР халăх артисчĕ" пулса тăрнă.
СССР халăх артисчĕсем
«СССР халăх артисчĕ» чыслă хисепе тивĕçнĕ пĕрремĕш артистсем, 1936 çулхи авăн, 6:
«ССРП халăх артисчĕ» чыслă хисепе 1991 çулхи раштав уйăхĕнче тивĕçнĕскерсем:
Пурĕпе «ССРП халăх артисчĕ» ята 1006 çын тивĕçнĕ.
Каçăсем
Категори:СССР чыслă хисепĕсем
Тундушка (Ай юппи)
Тундушка (Ай юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Ай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
Çĕньял Вăрманкасси
Хучаш, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
196 (хисеп)
196 (çĕр тăхăрвун улттă) — 195-пе 197 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Беромюнстер
Беромюнстер (Beromünster) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
2535 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1081’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Советски
Советски, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1939–1956-мĕш çулсенче Советски районĕн центрĕ пулнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи пурăнан вырăнсем
Кок-Пела (Пага юппи)
Кок-Пела — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Пага юханшывăн сулахай çыранĕпе, 17 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 66 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
СССР халăх вĕрентӳçи
СССР халăх вĕрентӳçи — СССР чыслă хисепĕ. 1977 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче çирĕплетнĕ. СССР аркансан Раççей Федерацин халăх вĕрентӳçи ята куçарнă.
Александровка (Туймазă районĕ)
Александровка  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 69 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452769, ОКАТО кочĕ — 80251827006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Бебравоу çинчи Бановце районĕ
Бебравоу çинчи Бановце районĕ — Словакин Тренчин енĕн пайĕ.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Тренчин енĕ
Сикия
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Казарма 1317 км
Казарма 1317 км — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи пурăнан вырăнĕ. Павловка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 8 çын, çав шутра 5 арçын тата 3 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 9 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Калининград
Калининград, — Раççейри Калининград облаçĕн тĕп хули. Преголя юханшыв Балтика тинĕсне юхса кĕнĕ çĕртре вырнаçнă. Малтан ку хула Хĕвел анăç Пруссири Königsberg ("патша тăвĕ") ятлă тĕп хули пулнă (латтин чĕлхи: Regiomontium, поляк чĕлхи: Królewiec, литва чĕлхи: Karaliaučius).
Калининград пилĕк район çине пайланать:
Каçăсем
Категори:Раççей хулисем Категори:Калининград облаçĕнчи хуласем
197 (хисеп)
197 (çĕр тăхăрвун çиччĕ) — 196-па 198 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Ясин
Ясин — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 151 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452566, ОКАТО кочĕ — 80242835007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Пушкин Александр Сергеевич
Александр Сергеевич Пушкин — (1799, çу уйăхĕн 26-мĕшĕ (çĕнĕ йĕркепе 6-мĕш çĕртме) Мускав — 1837, 27-мĕш кăрлач (çĕнĕ йĕркепе 10 -мĕш нарăс), Сăваплă Петĕрхули) хальхи саманари вырăс çыравлăхне никĕсленĕ аслă сăвăçипе çыравçи, историк, драматургĕпе тишкерӳçи.
= Пурнăçĕ =
Ача çулĕсем
Вăл 1799-мĕш çулта, çу уйăхĕн 26-мĕшĕнче (çĕнĕ йĕркепе 6-мĕш çĕртме) Мускавра çуралнă. Унăн ашшĕ, мини|слева|Ача чухнехи сăнарĕ, 1800-1802 Сергей Львович Пушкин (1767-1848), авалхи дворян йăхĕнчен пулса тухнă. Амăшĕ, Надежда Осиповна (хĕр хушамачĕ Ганнибал) (1775-1836), Абрам Петрович Ганнибалăн (1696-1781) мăнукĕ пулнă. Çу уйăхĕсене ача кукамăшĕ, Мария Алексеевна Ганнибал (1745-1818), патĕнче, Мускавпа юнашар Захарово салинче ирттернĕ. Кукамăшĕ вырăсла калаçма та, çырма-вулама та лайăх пĕлнĕ: ку вăл вăхăтри дворянсен хушшинче сайра тĕл пулакан япала пулнă. Тăван чĕлхене юратма ăна кукамăшĕ тата ача пăхакан Арина Родионовна пулăшнă. Унсăр пуçне Пушкинсен кил-йышĕнче пулса иртекен çыравлăх каçĕсем ачара ирех илемлĕ çыравлăх туйăмне çуратнă. Кунта паллă çыравçăсем пухăннă, сăмах май, унăн ашшĕ те сăвăсем çырнă, куккăшĕ Василий Львович (1766-1830) Н. М. Карамзин (1766-1826) ушкăнĕн паллă сăвăçи пулнă. Черчен çулсенчех ача Ломоносовпа Жуковский, Мольерпа Бомарше, Вольтер хăйлавĕсемпе паллашать.
Лицей
1811-мĕш çулта Пушкин Патша салинчи тин кăна уçăлнă (19(31)-мĕш юпа) Лицей тесе ят панă вĕрентĕше кĕрет. Лицейре вăл ултă çул вĕреннĕ. Ку уншăн нихçан манми пархатарлă тапхăр пулнă. Кунта вăл ирĕклĕ шухăш мини|слева|Патша салинчи Лицей саракан вĕрентекенсемпе тĕл пулать. Ку А. П. Куницын, çамрăк профессор, тин кăна ют çĕршывран таврăннăскер, политика кафедрине ертсе пырать; Кошанскийпе А. И. Галич, латин тата раççей сăмахлăхĕсене вĕрентекенĕсем; лицейĕн иккĕмĕш пуçлĕхĕ Е. А. Энгельгард çамрăк сăвăçа малтисенчен пĕри уйăрса палăртать, хăй хӳтине илет. Лицей ăна вăл хăйне хăй сăвăç пулнине туйса илме пулăшнă, кĕçех кăна унăн çывăх юлташĕсем те — И. И. Пущин, А. А. Дельвиг, В. К. Кюхельбекер, вĕрентекенĕсем те, Раççей илемлĕ çыравлăхĕн хисеплĕ елчисем те — Державин, Жуковский, Батюшков, Карамзин ăнланса илеççĕ. Çак çулсенчех Пушкин "Арзамас" ятлă çыравçăсен ушкăнне кĕрет, "Русланпа Людмила" юрăллă сăвăна çырма пуçлать."
1815-мĕш çулта Пушкин Г. Р. Державин умĕнче Тăван Çĕршывăн 1812-мĕш çулхи вăрçă ĕçĕсене халалланă "Патша салинчи асаилӳсем" сăввине вулать. Çав çулах сăвва "Раççей музеумĕ" журналта пичетлеççĕ.
Яшлăх
1817-мĕш çулăн çĕртме уйăхĕнче лицей пĕтернĕ Пушкин Ют çĕршывсен ĕçĕсен коллегине вырнаçнă, анчах-та унта пĕр кун-та ĕçлемен. Вăл театрсен яланхи хăни пулса тăнă, "Арзамас" ушкăнĕн ларăвĕсенче хутшăннă.
1819-мĕш çулта Пушкин "Симĕс лампа" çыравлăхпа театр ушкăнне кĕрет, ку ушкăнăн ертӳçи "Благоденстви союзĕ" пулнă. Пушкин унăн нумайăш елчипе туслă пулнă, çапла пулин те, усал шăпаран хӳтĕлесе хăйсен вăрттăн ларăвĕсенче ăна хутшăнма май паман. Ку тапхăрта вăл "Ирĕклĕх" (1817), "Чаадаева", "Ял" (1819) сăвăсем, Аракчеев, архимандрит Фотийпе Александр I патша çине эпиграмма çырать, "Русланпа Людмила" юрăллă сăвăна вĕçлет (1817-1820).
Кăнтăрта (1820-1824)
Пăлхавлă сăвăсем çырнăшăн ăна çу уйăхĕнче кăнтăра леçнĕ. Екатеринослав хулинче вăл Раевский кил-йышĕпе паллашать, вĕсемпе пĕрле Кавказа, унтан Крыма, авăн уйăхĕнче Кишинёва çитеть, И.Н.Инзов генерал килĕнче пурăнать.Кунта вăл пулас декабристсемпе паллашать, нумай ĕçлет. Ку вăхăтра вăл "Кавказ чури" (1821), "Бахчисарай шыв таппи" (1823), "Тыткăнçă", "Мал-пĕлен Олег çинчен юрă" çырнă, "Евгений Онегин" сăвăллă роман çырма пуçлать, Байронпа Шенье хăйлавĕсемпе паллашать, "Гавриилиада" (1821), "Пичче-шăллĕ хурахсем" (1822), юрăллă сăвăсем çырать. 1823-мĕш çулăн утă уйăхĕнче ăна Одессăна куçараççĕ. Анчах та унпа Воронцов граф хушшинчи пăтăрмахсем граф ыйтнипе сăвăçа хуларан кăларса яма хистеççĕ.
Михайловскинче (1824-1827)
Ăна амăшĕн ялне — Михайловскине яраççĕ, вырăнти пуçлăхсене ăна сăнама тивет. Кӳршĕ ял Тригорски хуçисем унăн кăмăлне уçаççĕ: П. А. Осипова килĕнче пуян кĕнеке пуххи упраннă, вĕсен кил-йышĕпе вăл малашне те туслă пулать. 1825-мĕш çулта Пушкин П. А. Осипован тăванĕн хĕрĕпе А. П. Кернпа тĕл пупнă, ăна халалласа "Астăватăп асамлă саманта" сăвва çырнă. Раштавăн 17-мĕшĕнче вăл декабристсен пăлхавĕ çинчен хумхавлă хыпар илеть. Юлташĕсен шăпишĕн хумханса вăл хăйĕн çинчен çырнă тата ытти айăпа кĕртме пултаракан хут-çыру çунтарнă.
1826-мĕш çулта вăл Тригорскинче Н. М. Языков сăвăçпа паллашать.
(1827-1830)
Авăн уйăхĕнче тинех 1-мĕш Микулай патша хушнипе Мускава пырса çитет. Патша Пушкина хăйĕн картинчи çыравçă тăвасшăнскер, пысăк чыс тунă пек мини|справа|Хăйне хăй ӳкернĕ сăнар, 1829 унăн хăйлавĕсене хăй тĕрĕслеме пикеннĕ. Анчах ку евĕрлĕ "пысăк чыс" Пушкина хирĕç пырса çапăннă: халĕ ăна хăйлавĕсене пичетлеме çех мар, вулама та патша тĕрĕслемесĕр ирĕк пулман. Ăна Кавказа та, ют çĕршыва та кайма ирĕк пулман. Вăл "Кăлăх парне, ăнсăрт парне" сăвă çырать.
1827-мĕш çулта Пушкин "Аслă Петĕр арапĕ" хăйлав çырма пуçлать.1828-мĕш çулта Пушкин Mускаври чипер пике — Натали Гончаровапа паллашать, пĕрре курсах юратса пăрахать. Анчах 1829-мĕш çулxи ака уйăхĕ вĕçĕнчи ăнăçсăр çураçу унăн кăмăлне хуçнă. Хуйăхне пусăрайман Пушкин, влаçсен ирĕкĕнчен тухса Кавказа каять: "Арзрума çул-çӳрени" çыру хăйлавĕ, "Кавказ", "Грузи сăрт-тăвисем çинче" сăвăсем çырать.
Болдинора
1830-мĕш çулта вăл тинех Н.Н.Гончароваран мăшăрланма килĕшӳ илнĕ. Вăл Чулхула кĕпернири ашшĕн Болдино ялне каять, анчах çак таврара сарăлнă холера чирĕ ăна виçĕ уйăхлăхах тытса чарать. Болдинори кĕр уйăхĕсенче вăл "И. П. Белкин çыравĕсем", "Коломнари пĕчĕк çурт", "Пĕчĕк трагедисем", сăвăсем çырнă, "Евгений Онегина" вĕçлесе пынă.
(1831-1836)
1831-мĕш çулхи нарăс уйăхĕн 18-мĕшĕнче, Мускавра Пушкинпа Н.Н.Гончарова мăшăрланнă. Çулла вăл Ют çĕршыв Коллегинче патшалăх ĕçне кӳлĕнеть. мини|слева|Наталия Гончарова сăнарĕ Çак япала ăна патшалăх архивĕнче ĕçлеме ирĕк парать. Вăл "Пугачёв историйĕ" (1833), "1-мĕш Петĕр историйĕ", "Дубровский", "Пăхăр юланут", "Пикаллă майра", "Анджело", юмахсем çырать.
Юлашки çулсенче патша картипе юнашар чиновник-аристократ таврашĕсем Пушкина хирĕç кăмăлĕсене пытармаççĕ. 1833-мĕш çул вĕçĕнче патша ăна, мăшкăл тунă пек, камер-юнкер ятне парать. Ку çамрăк çынсене çех паракан чинпа ирĕксĕрех килĕшмелле пулнă: вăл архивра ĕçлес тенĕ. Унăн йывăрлăхĕсем хутшăнса пынă: "Пăхăр юланутпа" ытти нумай ĕçĕсене пичетлеме ирĕк паман, çырăвĕсене уçса вуланă, кашни утăмне сăнанă, нумай ачаллă кил-йышĕ ӳснĕ, укçа-тенкĕрен хĕсĕнме тивнĕ. Çапла пулин те ку тапхăр пархатарлă пулнă: вăл "Египет каçĕсем","Капитан хĕрĕ", сăвăсемпе юмахсем çырнă.
1835-мĕш çул вĕçĕнче вăл "Современник" журнал уçнă. Вырăс çыравлăхне çӳллĕ шая хăпартса аталантарма вăл пĕтĕм вăй-халне шеллемесĕр ĕçленĕ. Журналта В. А. Жуковский, П. А. Вяземский, Е. А. Баратынский. Д. Давыдов, Н. В. Гоголь, Тютчев, Кольцов пичетленнĕ.
Тӳрлетми çук инкек
1836-мĕш çулхи хĕлле Пушкина курайман тăшманĕсем унăн арăмĕн ятне хурласа, патша тата Голланди элчи Л. Геккерн ывăла илнĕ Ж.Дантес барон ячĕсемпе хушса сĕмсĕр элек сараççĕ. Хăйĕн тата арăмĕн таса ятне упраса.
Пушкин Дантеса дуэле чĕнсе кăларать. 1837-мĕш çулхи кăрлачăн 27-мĕшĕнче Хура юханшыв çинче дуэль пулса иртет, вилĕмлех аманнă Пушкинăн перитонит пуçланать, икĕ кунтан вăл çут тĕнчерен уйрăлать. В.А. Жуковский: " Вырăс çыравлăхĕн хĕвелĕ анăçа кайрĕ" — тенĕ.
Халăх хумханăвĕнчен хăраса патша Пушкин вилине Петербургран вăрттăн илсе тухма хушнă. Ăна Псков кĕпернири Сăваплă сăртсен мăнастир çĕрĕнче пытарнă.
= Пушкин Чăваш Енре = Пушкин Чăваш Енре те пулнă, чăваш туйне сăнанă, хавхаланнă. Никита Бичуринпа нумай тĕл пулнă...
= Чăваш чĕлхе çине куçарни = Александр Пушкинăн сăввисене нумай чĕлхе çине куçарнă. Çавăн пекех нумай чăваш сăвăçи унăн сăввисене чăваш чĕлхи çине куçарнă.
Пушкина чăвашла куçаракансем:
= Ĕçĕсем = "Русланпа Людмила" (1817-1820)
"Кавказ чури" (1820-1821)
"Гавриилиада" (1821)
"Вадим" (1821-1822)
"Пичче-шăллĕ хурахсем" (1822)
"Бахчисарай шыв таппи" (1823)
"Нулин граф" (1825)
"Борис Годунов"(1825)