cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ходорковский Михаил Борисович
Видео
Категори:ССКП пайташĕсем Категори:Раççей политикĕсем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Раççей миллиардерĕсем Категори:Раççей усламçисем Категори:ЮКОС пуçилӳ ĕçĕпе айăпланисем Категори:Пайăр çынсем:Нефть промăçлăхĕ
Кăкшăм
150px|thumb|Кăкшăм Кăкшăм — шĕвеке тытмалли савăт. Чейник евĕр, кăшт çӳллĕрех. Кăкшăма тăмран, кантăкран е пластикран тăваççĕ. Аври пур, хуппи те пулма пултарать.
Кăкшăм чÿлмекрен чăн малтанах çÿллĕрех пулнипе уйрăлса тăрать.
Литература
Категори:Савăт-сапа Категори:Кулленхи япаласем Категори:Кăкшăм
Янаул (Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ)
Янаул  — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 11 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452943, ОКАТО кочĕ — 80237870006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
809
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Атăл-Нухрат экономика районĕ
thumb|250px|right|Атăл-Нухрат экономика районĕ Раççей картти çинче Атăл-Нухрат экономика районĕ — Раççейĕн 11 экономика районĕсенчен пĕри, 5 федераци субъекчĕнчен тытăнса тăрать:
Çĕр-шыв лаптăкĕ 263,3 пин тв. çм.
Хуçалăх тĕп пайĕсем: транспорт машина тăвасси (авто-, карап тăвасси); электро-энерго техника тата хими промăçлăхĕ, вăрман касса йывăç хатĕрлесси.
Ял хуçалăхĕсем пахча-çимĕçне çитĕнтереççĕ, сĕт-çу тата аш-какай, çăм-тир туса илеççĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей экономика районĕсем
Чушкец
Чушкец — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Уть юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Шурă Чиркӳ (хула)
Шурă Чиркӳ - Киев облаçĕнче (Украина)вырнаçнă хула.
Каçăсем
Категори:Киев облаçĕ
Чеддер (чăкăт)
thumb|right|200px Чеддер ( Cheddar )- паллă акăлчан чăкăчĕ. Чеддере XIV ĕмĕрте Мендип Хиллз ялĕнче (Сомерсет графлăхĕнче) тума пуçланă. Паян Чеддер тĕрлĕ тĕслĕ (шурă, сарă, кишĕр тĕслĕ), тĕрлĕ çуллăхлă (45-48 %), хытă е çемçе тăваççĕ.
thumb|left|150px|Тĕрлĕ Чеддар чăкăтсем
Свансем
Сва́нсем — грузин халăхĕн этнос пайĕ. Хăйсене «lushnu», пĕр. «mushwan» (груз. «svani»; мегр. «shon»; абх. «ash°anәwa») теççĕ. Картвел çемьинчи сван чĕлхипе калаçаççĕ. Чылайăшĕ грузинла пĕлет, нумайăшĕ вырăсла калаçать.
Свансем Грузин çурçĕр-анăçĕнчи Мести тата Лентех районĕсенче пурăнаççĕ, историллĕ çак çĕре Сванети (сван. Shwan) тесе палăртаççĕ, 2008 çулчен çаплах Абхазин Кодор ту хушăкĕнчи Гульрипш районĕнче (Абхазири Сванети) пурăннă. Сванетири йышĕ — 62 пине яхăн. Этнос пур йышĕ — 80 пине майлă çын.
Паллă çыннисем
Михаил Хергиани — паллă альпинист, спорт тава тивĕçлĕ ăсти, темиçе хут СССР чемпионĕ.
Каçăсем
Категори:Грузинсем
Чалус
Чалу́с — Иранăн çурçĕрĕнчи Мазендеран провинцинчи хула-порчĕ, курорт, Каспи тинĕсĕн кăнтăр çыранĕнче вырнаçнă. Чалус шахрестанăн адинистративлă тĕпĕ шутланать. Халăх йышĕ — 75 пин çын. Каспи тинĕс çыранĕнче нумай пĕчĕк хăна çурчĕ тата пысăк санаторисем туса лартнă.
Каçăсем
Категори:Иран хулисем
Горбунов Илья Павлович
Горбунов Илья Павлович — (2.08.1906(20.07)-26.07.1980), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 61-мĕш çарĕн 356-мĕш перевçĕсен дивизин 1185-мĕш перевçĕсен полкĕн отделени командирĕ, сержант.
Раççей экономика районĕсем
right|400px|Экономика-географи районĕсен картти Раççей Федерацинче 11 экономика районĕ (ЭР):
Экономика районĕсен теоретикĕсем:
Каçăсем
* Категори:Экономика географийĕ
Стилтон (чăкăт)
thumb|right|200px Стилтон - ( Stilton ) паллă акăлчан чăкăчĕ. Ноттингемшир, Лестершир тата Дербишир графлăхĕсенче  1730 çултанпа тăваççĕ. Çуллăхĕ 55 %.
Каçăсем
Категори:Чăкăтсем
Чагва
Чагва — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 110 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Слобода районĕ
Слобода районĕ — Киров облаçĕн (РФ) варрин çурçĕрĕнче вырнаçнă пайĕ. Административлă тĕпĕ — Слободской хула.
Тавралăхĕ
Çĕр-шыв лаптăкĕ 3790 çм2. Район çурçĕрпе çурçĕр-тухăçра Киров облаçĕн Нагорски, тухăçра — Белохолуницки, кăнтăр-тухăçра Зуевски, кăнтăрта — Кирово-Чепецки районĕсемпе, анăçра — Коми республикипе тата Юрьянски районĕпе чикĕ тытать.
Паллă шывĕсем — Вятка, Летка, Лекма.
Истори
Района 1929 ç. йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн районĕсем
Баландин Михаил Фокич
Баландин Михаил Фокич — ( -), Карели фрончĕн 7-мĕш çарĕн 272-мĕш перевçĕсен дивизин 1065-мĕш перевçĕсен полкĕн взвод командирĕ, кĕçĕн лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 21.
Алимгул
Алимгул — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 119 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453335, ОКАТО кочĕ — 80238805002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
811
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чушминовка
Чушминовка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Симановка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Султыево
Султыево — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 73 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452823, ОКАТО кочĕ — 80259885005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Эстони
мини|Эстони 2021 Эстони (Eesti), — Балтика тинĕсĕн çурçĕр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă патшалăх. Тухăç енче Раççейпе çуммăн вырнаçнă, кăнтăр енче — Латвипе юнашар.
Халăх йышĕ
2003 çулта Эстонире 1 356 000 çын патнелле пурăннă. 68,4% вĕсенчен эстонсем, 25,7% — вырăссем, 2,1% — украинсем, 1,3% — белоруссем, 0,9% — финсем, ыттисем 1,6% шутланнă.
Кунта чăвашсен «Нарспи» наципе культура пĕрлĕхĕ ĕçлет
Пайланăвĕ
Эстони 15 уйес (мааконд) çине пайланать.
Асăрхавсем
Категори:Эстони Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Юранкă (юханшыв)
Юранкă (выр. Юронга), — Чулхула облаçĕпе Мари Эл çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Вĕтле шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Ларионовски ялĕнчен виçĕ-тăватă çухрăм кăнтăр-хĕвеланăçнелле вăрманта вырнаçнă. Козиково ялĕнчен 6 çухрăм кăнтăралла Вĕтле шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем нумай, вĕсенчен пысăккисем çаксем: Куса, Андреевка, Нуса, Пĕштĕн (выр. Пиштань), Утрес (выр. Удрец), Илешме (выр. Илешма), Шапша, Мăн Шурья (Большая Шорья), Чемодановка, Шушкан, Хура, Тĕнке (выр. Тюньга), Кука (выр. Куга), Нестеркке (выр. Нестерка), Кума, Лыка.
Юранкă ытларах пайĕпе кăнтăралла тата кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать. Юханшыв Юрански кӳлĕ урлă юхса тухать.
Ялсем
Юханшыв ытларах пайĕпе вăрман тăрăх юхать. Вырăнĕ чылай тĕлте шурлăхлă. Çавна май çынсем ун хĕрринче ытлашши нумай пурăнмаççĕ.
Юранкă хĕрринчи ялсем: Кубы (пушă ял, юханшыв çăлкуçĕнчен чылая аякра вырнаçнă), Кĕçĕн Юранкă, Козиково (пушă ял).
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем
Кирово-Чепец районĕ
Кирово-Чепец районĕ — Киров облаçĕн (Раççей) варринче вырнаçнă пайĕ. Административла тĕпĕ — Кирово-Чепецк хули.
Истори
Района 1929 ç. йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн районĕсем
Экономика районĕ
Экономика районĕ — территорипе, пĕр-пĕринпе тĕрлĕ ăстаçăлăхпа, туса кăларакан тавара улăштарнипе тата урăх экономика хутшăнăвĕсемпе пĕрмай çыханнă патшалăхри пĕрлĕ халăх хуçалăхĕ.
Экономика районĕ конституципе çирĕплетнĕ территори йĕркеленӳлĕхĕ шутланмасть. Экономика районĕн ертӳçлĕхĕ те çук. Çапах та район тăрăх чылай статистика хыпарне пуçтараççĕ, экономика, социум, политика, демографи аталану диагностикине тытса пыраççĕ. Экономика районĕсене тăвасси совет шкул экономика географийĕнчен çуралса аталаннă.
ВонТынга
ВонТынга (Вондога, Орлица) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Воже кӳлĕ - Свидь юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Горбунов Николай Иванович (Совет Союзĕн Паттăрĕ)
Горбунов Николай Иванович — (15.01.1918(2)-19.05.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 02. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 17-мĕш сывлăш çарĕн 9-мĕш хутăш авиаци корпусĕн 295-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 31-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, капитан.
Кума (юханшыв)
Кума, — Чулхула облаçĕпе Мари Эл çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Юранкă шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Пĕштĕн ялĕнчен çичĕ çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Мари Элĕн Козиково ял çывăхĕнче Юранкă шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вунна яхăн, чи пысăккисем — Санагер, Аршавăш (выр. Аржеваж).
Кума малтан кăнтăралла юхать, Мари Эл çĕрне çитсен кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхма пуçлать.
Ялсем
Юханшыв ытларах пайĕпе вăрман тăрăх юхать. Вырăнĕ нумай тĕлте шурлăхлă. Çавна май çынсем ун хĕрринче ытлашшиех нумай пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем
Чахкиев Саид Идрисович
thumb|right|200px Чахкиев Саид Идрисович - паллă ингуш сăвăçă, çыравçă тата куçарçă.
Вычегда (юханшыв)
Вы́чегда — Раççейĕн çурçĕр Европа пайĕнчи юханшыв, правый, Çурçĕр Двинан сылтăм, чи пысăк юппи.
Тăсăлăвĕ 1130 çм, бассейн лаптăкĕ 121 пин çм².
Тавралăхĕ
Бассейн лаптăкĕ тайга вăрманĕпе хупланнă (чăрăш, хыр, хурăн тата ур.), шурлăх чылай (шурлăхлăхĕ 18,6 % çити).
Тиман кряжĕн кăнтăр айăккинчи Дзюр-Нюр шурлăхĕнче икĕ юханшыв — Лун-Бож тата Вой-Вож — пĕрлешĕннĕ тĕлте пуçланать.
Тури (пуçламăшĕнчен Нема юхса кĕриччен, 346 çм), Вăта (Усть-Немран пуçласа Сысола юхса кĕриччен, 489 çм) тата Анат Вычегдăна (Вымьрен пуçласа вăррине çитиччен, 296 çм) пайланать. Çурçĕр Двинана Котлас хули патĕнче юхса кĕрет. Коми Республики тата Архангельск облаçĕн çĕрĕсем тăрăх юхать.
Бассейн рельефĕ темиçе хутчен те пăрланнă, уйрăмах Çурçĕр тинĕсĕн юлашки трансгрессипе пулса тăнă. Çийĕ тӳрем, çӳллĕшĕ вăтамран 120—150 м. Юханшыв айлăмĕсем анлă, аллюви айлăмĕсем хĕсĕк, террасăсăр. Бассейн пермь тапхăрĕнчи çĕр-тăпра (тăм, мергел), чул кăмрăк акшарĕ, юр тапхăрĕн тата пурă тăприллĕ çĕр.
Шыв çулĕ кукăрăлчăк, çыран тайлăкĕ сĕвек (0,000162).
Вычегдăн тури пайĕ татаăлса пĕтнĕ сăртлă 200—250 м çуллĕшлĕ плато. Айлăм анлăшĕ — 150-200 м, тарăнăшĕ — 20-40 м. Шыв çулĕ кукăрăлчăк, шыв сикки, ăшăх вырăн нумай, хăвăрт юхăмлă (0,6-0,7 м/çек). Юханшыв кунта анлă (15-20 м пуçласа 80 −100 м çити), вăтам тарăнăшĕ 3 м (чи тарăнни 10 м). Юр шывĕллĕ (43-48 %), карст тăпри (акшар, доломит) пулнипе çăлкуç шывĕ (35-40 %) те пур. Помоздино ялĕ çумĕнчи шывлăх 49,6 м³/çек.
Вăтам Вычегда бассейнĕ Тиманским кряжĕпе Çурçĕр Увалĕсем çӳллĕшĕ хушшинчи анлă айлăма йышăнать. Тури пайĕнче Немпа Жежимпарма çӳллĕшĕсем хушшинчи Керчем айлăмпа, анатарах — шурлăхла тӳрем айлăмпа юхать. Бассейнăн сылтăм пайĕнче кӳлĕсем (Донты, Синдорское). Карст аталаннă (Нем, Çурçĕр Кельтма, Вымь). Айламăн анлăшĕ 10 км. Йăлăмĕ сарлака, яланхилле ик-енлĕ, çаранлă, шурлăхлă, нумай юхăм. Çул йĕрĕ 100 - 680 м анлăшлĕ, вĕт чулпа хăйăр-тăмлă, неустойчивое с перекатами (свыше 120), отмелями и островами. Глубина на перекатах до 0,5 м, на плёсах 1,5-5 м. Юхăм хăвăртлăхĕ — 0,3-0,6 м/çек (çуллахи межень) пуçласа 1,5-1,8 м/çек (шыв ейĕвĕнче). Вычегда меандрланса вĕçленмен юханшыв шутланать. Шывлăхĕ 162 (Усть-Нем) пуçласа 601 м³/сек (Сыктывкар) çити пулать. Юханшыв ытларах (до 60 %), çумăр (15-30 %), çĕр айĕнчи (15-35 %) шывĕпе тулать. Çурхи ейӳ тапхăрĕнче юханшыв темиçе метра (Сыктывкар патĕнче — 2 пуçласа 6 çити) хăпарать, айлăма темиçе километра çити шыв илет.
Анат Вычегдăри ландшафтпа гидрологи никĕсĕсем Вăтам Вычегдăри пекех.
Вăрри çывăхĕнчи шывлăх — 1160 м³/çек.
Хăйĕн çине 1137 юппин шывне йышăнать. Чи пысăккисем: Воль, Вишера, Вымь, Елва, Яренга — сылтăммисем; Кăнтăр Мылва, Нем, Çурçĕр Кельтма, Локчим, Сысола, Виледь — сулахаййисем. Çурçĕр Кельтма, Вымь тата урăх юпписенче сёмга вăлча пăрахать
Чахкиев Саид Идрисович
Пултарулăх
Саид Идрисович хăвăн пултарулăх çулĕ шкулта пуçланă ( сăввисем "Туслă яшсем", "Çеçенхирти этем" ).
Вычегда (юханшыв)
Тавралăхĕ
Шывпа çӳреме юрăхлă: çуркунне Вольдино (959 км) пристăнне çити, çулллахи-кĕрхи тапхăрта — Усть-Кулома (693 км) çити.
Шыв çулĕ пĕр вырăнта тăманнипе, хăйăрлăхсем куçнипе Вычегда Раççейре пĕрремĕш вырăнта шутланать, çак вара карапсемпе çуреме чăрмав кӳрет.
Паллă пристанĕсем
Сольвычегодск, Яренск, Межог, Айкино, Сыктывкар, Усть-Кулом.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çурçĕр Двина бассейн юханшывĕсем
Алеч
thumb|300px
Алеч, — Швейцарире вырнаçнă пăрлăх. Лаптăкĕ — 120 çх2. Тăршшĕ 24 çухрăм.
Пăрлăх Швейцарин кăнтар енче Альп тăвĕсенче вырнаçнă. Çулталăк хушшинче вăл 200 метр анать.
2001 çулхи раштавăн 13-мешĕнче ЮНЕСКО ку пăрлăха Пĕтĕм тĕнче эткерĕн çутçанталăк палăкĕ ятне панă.
Категори:Европа пăрлăхĕсем
812
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Махмуд Баяр
Махмуд Джеляль Баяр - Турцин виççĕмĕш Президенчĕ.
Кун-çулĕ
Махмуд 16 çу 1883 çулта Умурбей ялта ( Бурса вилайечĕ ) çуралнă.
Чебиткер
Чебиткер — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Баланов Никифор Федотович
Баланов Никифор Федотович — (-), Испани республики çарĕнчи звено командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27.
Пĕчĕк Принц
«Пĕчĕк принц» (Le Petit Prince) — Антуан де Сент-Экзюперин чаплă ĕçĕ.
1943 çулта ача-пăча вулавĕ валли пичетленĕ кĕнеке, чăннипе сăвăллă юмах — синкек касман ача чунĕн хастарлăхĕпе ăсчахлăхĕ, çаплах пурнăçпа вилĕм, юратупа яваплăх, туслăхпа тĕрĕслĕх çинчен.
Кĕнекен ӳкерчĕкĕсене автăрĕ хăйех ăсталанă, çавăнпа та вĕсем хăйсем паллă шутланаççĕ. Кусем иллюстрацисем мар — хайлавăн уйрăлми пайĕсем: автор та, юмахри çынсем те ӳкерчĕксем пирки калаçаççĕ.
Каçăсем
Категори:Антуан де Сент-Экзюпери Категори:Литературăри юмахсем Категори:1943 çулхи повеçсем Категори:Франци литератури Категори:1943 çулхи юмахсем Категори:Пĕчĕк принц
Экономика хутшăнăвĕсем
Экономи́ка хутшăнăвĕсем — япала тăвас, харпăрлас, улăштарнă чух тата ырлăхпа усă курнă чух, уйрăмах — ĕç тухăçĕпе — объективлă пулса тухнă çынсем хушшинчи хутшăнусем.
Яланхи йĕркепе кашни экономика агенчĕ пĕрмаях тата пĕр вăхăтрах нумай экономика хутшăнăвне кĕрет. Экономика агенчĕсем хутран-ситрен кăна экономика хутшăнăвĕсене кĕреççĕ пулсан, çак хутшунусем тăнăç шутланаççĕ.
Ирĕк кăмăлпа экономика хутшăнăвĕсене яланхилле тупăшлас тĕллевпе кĕреççĕ. Çакăн пек хутшунусене килĕшӳсемпе çирĕплетеççĕ.
Каçăсем
Категори:Экономика
Мурашковский Владимир Григорьевич
Мурашковский Владимир Григорьевич, — (30.7.1933, Харьков хули, Украина ССР, СССР — 7.2.2006, Шупашкар, Чăваш Республики) — чăваш сăвăçĕ, çыравçă, тăлмач.
СССР ÇП пайташĕ (1983 ç.) .
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Шупашкарта «Çамрăк коммунист» хаçатăн литература ĕçченĕ, Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ, «Советская Чувашия» хаçатăн корреспонденчĕ пулса ĕçленĕ.
Пултару ĕçĕсем
Унăн çак кĕнекесем тухнă:
Итали президенчĕ
Итали Республикин президенчĕ (Presidente della Repubblica Italiana) — патшалăх пуçлăхĕ, наци пĕрлĕхĕн тата Итали конституцин шанчăкĕ. Президент патшалăхăн конституциллĕ органĕ шутланать, ăна Итали Парламенчĕн палатисен пĕрлехи ларăвĕнче суйлаççĕ. Президент тивĕçĕн хуши — 7 çул.
Мурашковский Владимир Григорьевич
Пултару ĕçĕсем
Вăрçăра пуçĕсене хунă çамрăк сăвăçсен сăввисене вырăсла куçарас ĕçе ертсе пынă. Çапла вара «Сердце, пробитое пулей» (Пульăпа шăтарнă чĕрем) кĕнеке тухнă.
Çавăн пекех вăл чăваш çыравçисен ĕçĕсене вырăсла куçарать.
Шабанка
Шабанка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Староречье Агельдино юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Салмин Антон Кириллович
Салмин Антон Кириллович - этнограф тата этнолог, тĕн тĕпчевçи, фольклорист, истори ăслăлăхĕсен докторĕ (1993). 1949-мĕш çулхи октябрĕн 20-мĕшĕнче Кивĕ Ахпÿрт ялĕнче çуралнă.
Кунçул
Раççей ăслăхсен академин Антропологипе этнологи институчĕн аспирантурине (1986), докторантурине (1992) пĕтернĕ. Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕн аслă ăслăлăх ĕçченĕ 1986, 1991-мĕш çултан ертсе пыракан ăслăлăх ĕçченĕ, религоведени лабораторин пуçлăхĕ. 2004 çултан Санкт-Петербургри Петр Великий ячĕллĕ антропологипе этнографи музейĕнче ĕçлет. 50 ытла ăслăлăх ĕçĕ пичетленĕ, вăсем хушшинче 9 монографи.
Критика
Санкт-Петербургра ĕçлесе пурнакан А.К.Салмин этнограф чат неосуваризм сĕмĕллĕ статьясем çырнă  , кĕнеке те кăларнă.
Специалист А. К. Салмин ĕçĕсене çапла хаклать :
<Куçару: Эпир кăтартрăмăр ĕнтĕ, А. К. Салминăн нихăш тезисĕ айĕнче те фактологилле никĕс çук. Çавна кура, хăçан-та пулин авторăн пĕтĕмлетĕвĕсем çирĕпленес пулсан та, çакă урăх çăлкуçсем, урăх чăнлавсем, урăх логика çинче çеç пулма пултарĕ.>
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Юпан 20-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1949 çулта çуралнисем Категори:Раççей историкĕсем Категори:Историксем, алфавит тăрăх
АПШ президенчĕ
АПШ президенчĕ — АПШ патшалăхĕн администраци ертӳçи, ĕçтăвакан влаç (АПШ Конституципе АПШ федераци правительствин пуçлăхĕ тата Çарĕпе Флочĕн тĕп çарпуçĕ) пуçлăхĕ. АПШ конгресĕ йышăннă саккун проекчĕсем (биллĕсем) çине вето хума пултарать. Ĕç вырăнне 1787 çулта йышăннă АПШ конституципе туса хунă. АПШ пĕрремĕш президенчĕн ĕç вырăнне 1789 çулта Джордж Вашингтон кĕрет. Вăл ĕçе кĕриччен Ирĕклĕх декларицийĕ çине алă пуснă Штатсен конфедерацин аслă ертӳç ĕç вырăнĕнче Иккĕмĕш Континент конгресĕн президенчĕ пулнă.
Халь ĕçлекен АПШ президенчĕ — Джо Байден. Официаллă АПШ 46-мĕш президенчĕ ĕç вырăнне 2021 çулхи кăрлачăн 20-мĕшĕнче йышăннă.
Ĕç вырăнне кĕни
Каллех суйланă президент тата çум-президент ĕç вырăнне суйлав иртсен çитес çулăн кăрлачăн 20-мĕшĕнче кăнтăрла йышăнать; мăнаçлă церемони — АПШ президенчĕн инагурацийĕ — ирттереççĕ. 1933 çулта АПШ конституцин çирĕммĕш турлетĕвне кĕртиччен инаугурацие пуш уйăхĕн 4-мĕшĕнче ирттернĕ.
Каçăсем
*|* Категори:АПШ патшалăх тытăмлăхĕ
Вононга
Вононга (Воконга) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Токша юханшывăн сулахай çыранĕпе, 55 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
813
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кадырово (Волостновский ял тăрăхĕ)
Кадырово  — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 124 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453335, ОКАТО кочĕ — 80238805003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Шудек
Шудек — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 548 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452808, ОКАТО кочĕ — 80259890001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Экономика агенчĕ
Экономика агенчĕсем — япала тăвас, экономика ырлăхне харпăрлас, улăштарас тата усă курас чухнехи экономика хутшăнăвĕсен субъекчĕсем.
Тĕсĕсем
Темĕн тĕрлĕ экономика агенчĕсен хушшинче виçĕ тĕп тĕс палăртмалла:
Индивидсен тата вĕсен çемьисен кил хуçалăхĕ, экономикăра иккĕллĕ вырăн йышăнать. Сĕнӳ агенчĕсем, экономика ресурсĕсемпе хуçаланса, вĕсем пурлăх (ресурс) пасарĕнче сутса таварпа ĕçлевпе усă курма кирлĕ укçа тупăшлаççĕ.
Предприяти — фабрика, ферма, шахта, лавкка т. ур. тĕслĕ йĕркеленӳлĕх
Патшалăх, экономика агенчĕ пулса экономика çаврăнăвне тӳррĕн е тӳррĕн мар хутшăнаканĕ шутланать.
Каçăсем
Категори:Экономика
Апрушнай
Ясная Поляна, Апăршни, Апрушнай (вырăс. Ясная Поляна) — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. Хырла (юханшыв) хĕрринче вырнаçнă. Патăръелĕнчен 18 км.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялта клуб, медпункт пур.
Истори
1929 çулта Нăрваш Шăхаль çыннисем никĕсленĕ.
Аслă Патăръел районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Горбунов Степан Петрович
Горбунов Степан Петрович — (17.08.1902(4)-15.12.1969), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш гварди танк çарĕн 17-мĕш мотоинженер бригадин 13-мĕш гварди уйрăм мотоинженер батальонĕн отделени командирĕ, гварди аслă сержанчĕ.
814
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Черёмушная
Черёмушная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Нюролька юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Майнри Франкфурт
thumb|right|250px|Карта, испан чĕлхипе Франкфурт — Германин иккĕмĕш (пысăккăшĕпе) хули, Хессенпе çав ятлă провинцин тĕпĕ.
Çутçанталăкĕ
left|thumb|350px|Франкфурт
Каçăсем
Категори:Германи Категори:Франкфурт
Турă (юханшыв)
thumb|Турă [[юханшыв. Тĕмен облаçĕ.]]
Турă — Анăç Çĕпĕрти юханшыв, Тоболăн сулахай юппи, Тĕмен тата Свердловск облаçĕсен çĕрĕсем витĕр юхать.
Тăршшĕ — 1030 çм, шыв-çĕр лаптăкĕ — 80,4 пин çм². Йывăр япала куçармалла. Пырĕнчен çӳлелле 635 çм шывçӳревлĕ. Турă çинче — 3 шыв усравĕ.
Юхса кĕрекен юханшывсем: Салта, Тагил, Ница, Пышмă.
Юханшыв çинчи хуласем: Çӳлти Турă, Аялти Турă, Çӳлтурри, Туринск тата Тĕмен.
Каçăсем
Категори:Тĕмен облаçĕн юханшывĕсем  Категори:Тобол юпписем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем
Иванов Владимир Александрович
Иванов Владимир Александрович, — тăлмач. 1937 çулхи раштавăн 27 Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Иштек ялĕнче çуралнă.
1987 çулта Чăваш АССР Аслă шкулĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ ятне тивĕçнĕ. Педагогика ăслăлăхĕсен тухтăрĕ, профессор, академик.
Пурнăçĕ
Чăваш педагогика институтне вĕренсе петернĕ. Чăваш патшалăх университечĕн ют чĕлхе кафедрин ертӳçи пулса ĕçлет.
Ӗçĕсем
К. В. Ивановăн «Нарспи» поэмине нимĕçле куçарса Германире пичетленĕ. Унпа Германи шкулĕсенче те усă кураççĕ.
Михайлов, Максим Дормидонтович
Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ артисчӗ (1937), ССРП халăх артисчĕ (1940). Пĕрремĕш степеньлĕ Сталин парни (1941, 1942) лауреачĕ.
Иванов Владимир Александрович
Ӗçĕсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Михайлов, Максим Дормидонтович
Çавăн пекех ăна Ленин (1951) тата Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав (1937) орденĕсемпе, медальсемпе чысланă.
1991 çултанпа юрăç ятне ăсра хăвармашкăн унăн ячĕпе фестиваль пуçарса янă. Çак фестивале нумай çĕр-шывсенчен юрăçсем пухăнаççĕ. Михайлов Максим Игоревич, унăн мăнукĕ, аслашшĕ çулĕпе кайнă. Халĕ вăл — Мăн театрăн солисчĕ.
Кун-çулĕ
1893 çулта çурла уйăхĕн 13 (25) Етĕрне уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Вăрнар районĕ) Кульцав ялĕнче çуралнă.
Хăй аса илнĕ тăрăх Максим Михайлов малтан икĕ çул хăйĕн ялĕнчи шкулта вĕреннĕ. Кайран вара икĕ çухрăмра вырнаçнă Кушлавăш ялĕнчи земски шкулне çӳреме пуçланă. Çав шкулта вăл хорта аслисемпе пĕрле юрланă.
Константин Николаевич Поливанов]] вĕрентӳçĕ шкулта Максима итленĕ хыççăн ăна хăйĕнпе пĕрле Бетьки ялне илсе каять. Константин Поливанов каланă сăмахсене «''Санăн, Максимка, питĕ сайра тĕл пулакан пултарулăх. Малалла вĕрен, хăвăн басна малалла аталантар та вара паллă юрăçă пулăн. Ӗнен мана, тусăм''» тенине Максим яланах аса илнĕ.
Вунçичĕ çул тултарсассăн Максим Хусана çитет. Ӗçе шыраса нумай çӳреме тивнĕ, анчах пристаньре япала йăтакан ĕçне анчах тупнă. Кăшт каярах ăна Сăпас мăнастăрь хорне йышăнаççĕ. Çав вăхăтрах вăл ирĕклĕ пастор урокĕсене итлеме çӳренĕ.
Пастор курсĕсене пĕтернĕ хыççăн Максим Михайлов малтан дьякон, кайран вара продьякон пулса Ӗпхӳре, Омскра тата Хусанта (Воскреснăй чиркĕвĕ) ĕçленĕ. 1924 çултанпа вара Мускаври Василий Кессарийский храмĕнче продьякон пулса ĕçленĕ.
1929 çулта Макси чиркӳ хĕсметне хăварса радио юрăçне куçнă. Виçĕ çул иртсен унăн ĕмĕчĕ пурнăçланать — вăл Пысăк театăра лекет.
1932-1958 çулсем хушшинче Пысăк Театрĕнче Максим Михайлов сасси янранă. 1933 çулхи кăрлачăн 7 Максим Михайлов пĕрремĕш хут «Садко» оперинчи Варяг хăнин юррине юрланă. Нумайăшĕ палăртнипе юррине вăл лайăх юрланă, пурне те килĕшнĕ.
Вăрçă вăхăтĕнче Максим Михайлов ытти юрăçăсем пекех фронта çитсе юрланă, аманнисен чун кăмăлне хăпартнă.
Максим Михайлов нумай çĕре хăйĕн концерчĕсемпе кайса килнĕ. Шупашкарта та, хăй çуралнă ялĕнче те нумай пулнă, хайĕн юррипе савăнтарнă.
Чыславсем
Ленин орденӗ(1951)
Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденӗ (1937)
Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ артисчӗ (1937)
СССР халăх артисчĕ (1940)
Пĕрремĕш степеньлĕ Сталин премийӗ (1941, 1942).
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çурлан 13-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1893 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 30-мĕшĕнче вилнисем Категори:1971 çулта вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:ССРП юрăçисем Категори:ССРП халăх артисчĕсем Категори:Сталин парни лауреачĕсем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Пайăр çынсем:Большой театр Категори:Вырăс православи чиркĕвĕн тиекĕсем Категори:Бас юрăçсем
Çурла, 13
Уявсем
Сулахайçăсен тĕнчери кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Атăлçи экономика районĕ
thumb|250px|right|Атăлçи экономика районĕ Раççей картти çинче thumb|Атăлçи экономика районĕ
Ленский Леонид Александрович
Леонид Александрович Ленский (18.01.1937, Аслă Тивĕш, Çĕрпӳ районĕ, Чăваш АССР — 26.08.2009, Троице-Сельцы, Мускав облаçĕ) — В. П. Горячкин ячĕлллĕ Мускав патшалăх агроинженери университечĕн физика кафедрин профессорĕ (МПАУ), ялхуçалăх ăслăхĕсен тухтăрĕ, Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ, Чăваш ăслăх академин академикĕ.
Атăлçи экономика районĕ
Çĕр-шыв лаптăкĕ 536,4 пин çм², халăх йышĕ 16 млн. çын, 16 212 пин çын (1987).
Ленский Леонид Александрович
Биографи
Вĕренткенсен (Александр Емельянович Ленский (Петров) (1914—1940) тата Мария Васильевна Васильева (1915—1938)) кил-йышĕнче çуралнă. Ачаранах тăлăха юлнă. Кукамăшĕпе куккăшĕ ӳстернĕ. Именкассинче 7 класс пĕтернĕ, каярах Шупашкарти 6-мĕш шулта пĕлӳ илнĕ.
Шупашкарти педагогика институтне пĕтернĕ хыççăн Чăваш ялхуçалăх институчĕн палăртнă атомсен лабораторин пуăхĕ пулнă. Тепĕр 2 çултан Мускава куçса кайнă.
Атăлçи экономика районĕ
Экономика уйрăмлăхĕ
Хуçалăхăн тĕп пайĕсем: нефть тата газ тӳпăшлани, нефть тата нефтехими промăçлăхĕ, машина тăвасси (уйрăмах автомобиль тăвасси).
Ял хуçалăхĕнче çу тумалли, тырă тата пахча-çимĕç ӳстереççĕ. Выльăх-чĕрлĕх: ĕне (аш-какай тата сĕт-çу ), сурăх, сысна çитĕнтереççĕ.
Ленский Леонид Александрович
Биографи
1961-мĕш çулта — Тимирязев ялхуçалăх академин аспиранчĕ.
Атăлçи экономика районĕ
Экономика уйрăмлăхĕ
Географи енчен Атăл тăршшипе 1500 çм тăсăлать, çакă вара, паллах, хуçалăх ĕç-пуçне, ял-хула вырнаçăвĕн уйрăмлăхне палăртать.
Каçăсем
Категори:Раççей экономика районĕсем
Ленский Леонид Александрович
Биографи
1965-мĕш çултан В. П. Горячкин ячĕлллĕ Мускав патшалăх агроинженери университечĕн физика кафедрин доценчĕ, каярах профессорĕ.
1972—1974 çулсенче Алжирти Блида хулинчи гидротехникăпа мелиораци институчĕн профессорĕ, физикăпа франс чĕлхипе лекцисем вуланă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Пайăр çынсем:Çĕрпӳ районĕ Категори:Чăвашран тухнă физиксем Категори:1937 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Çурлан 26-мĕшĕнче вилнисем Категори:2009 çулта вилнисем
Анăç Çĕпĕр
Анăç Çĕпĕр — Çĕпĕрĕн анăç пайĕ, анăç чиккинче — Урал тăвĕсем, тухăçра — Енисей юханшывăн айлăмĕ.
Анăç Çĕпĕрĕн çумĕнче Çурçĕр-Тухăçпа Çурçĕр Казахстанăн районĕсем.
Анăç Çĕпĕрĕн пысăк хулисем — Çĕнĕ Çĕпĕр, Омск, Парнаул, Новокузнецк, Тĕмен, Томск, Кемерово.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Анăç Çĕпĕр
Калдар
Калдарово — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 351 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453335, ОКАТО кочĕ — 80238805004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Эстони хулисем
Эстонире вырнаçнă хуласем:
Й
Йыгева, Йыхви
К
Калласте, Кейла, Килинги-Нымме, Кивиыли, Кохтла-Ярве, Кунда, Курессааре, Кярдла
Л
Лихула, Локса
М
Маарду, Муствее, Мыйзакюла
Н
Нарва, Нарва-Йыесуу (Усть-Нарва)
П
Пайде, Палдиски, Пыльтсамаа, Пыльва, Пярну, Пюсси
Р
Раквере, Рапла, Ряпина
С
Сауэ, Силламяэ, Синди, Сууре-Яани
Т
Таллин, Тамсалу, Тапа, Тарту, Тырва, Тюри
Х
Хаапсалу
Э
Эльва
Вохтомица
Вохтомица (Вохтома) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. ВОлышка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 110 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 91 км.
Конигово
Конигово — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 171 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452808, ОКАТО кочĕ — 80259890002.
Вохтомица
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Эстони хулисем
Э
Категори:Эстони хулисем
Конигово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Вохтомица
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
815
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шапша (юханшыв)
Шапша, — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Юранкă шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Шапша ятлă никам та пурăнман ялтан çичĕ çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Кубя пушă ялтан ултă çухрăм çурçĕрелле Юранкă шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем пилĕк ытла.
Шапша ытларах кăнтăр-хĕвелтухăçнелле шурлăхлă вăрман тăрăх юхать. Юханшыв хĕррипе çынсем пурăнмаççĕ.
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Урал экономика районĕ
thumb|250px|right|Урал экономика районĕ Раççей картти çинче Урал экономика районĕ — Раççей Федерацийĕн 11 экономика районĕсенчен пĕри, 7 федераци субъекчĕнчен тытăнса тăрать:
Халăх йышĕ — 20 166 пин çын (1987).
Çĕр-шыв лаптăкĕ - 824 000 çм²
Экономика
Тĕп ăстаçăллă хуçалăх пайĕсем: хура тата тĕслĕ металлурги, машина тăвасси (энергетика, транспорт, ял хуçалăх), вăрман, хими, нефть-хими тата ту-хими промăçлăхĕ. Нефть тата газ тупăшласси.
Ял хуçалăхра — тырпул тăвасси тата выльăх-чĕрлĕх тупăшне илесси.
Каçăсем
Категори:Раççей экономика районĕсем
Пуш, 30
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Раквере
Ра́квере (Rakvere), вырăс çулсырăвĕсенче Раковор, нимĕçле Везенберг — Эстонин çурçĕрĕнчи хули, Ляэне-Вирумаа уесĕн административлă тĕпĕ. Киюла шывĕ çинче вырнаçнă.
Истори
thumb|left|Валлимяги сăртĕнчи карман ишĕлчĕкĕсем. Хулана пĕрремĕш хут XIII ĕмĕрте феодал карманĕ çумĕнче никĕсленĕ. 1347-1558 çулсенче хулана Ливон орденĕ тытса тăнă. Кайран Раççей айне пулать, Речь Посполитая шутне кĕрет, Швеци территорине кĕрет. 1710 çулхи Çурçĕр вăрçи хыççăн Раççейе куçăть. 1991 çултанпа — ирĕклĕ Эстони шутĕнче.
Хуларан 7 çм 1268 çулхи нарăс, 18 вырăс çарĕсем нимĕç пĕрлешĕннĕ вăйĕсемпе дани хĕрес сыхлавçисемпе çапăçнă (Раковор çапăçăвĕ).
Хуçалăхĕ
Промăçлăхĕ: апат-çимĕç тата çăмăлли. Çулçӳревлĕх аталаннă.
Этеплĕх
Хулара театр, сослови музейĕ, тăван ен тĕпчев музейĕ, храм Рождества Пресвятой Богородицы (Мускав Патриархачĕ).
Категори:Эстони хулисем
Балаханов Дмитрий Александрович
Балаханов Дмитрий Александрович — (-), 8-мĕш çарăн 139-мĕш перевçĕсен дивизин 609-мĕш перевçĕсен полкĕн комиссарĕ, комиссар, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 26.
Шарянка
Шарянка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Сантиметр хумĕсем
Сантиметр хумĕсем — хум тăршшипе 1 -10 см хушшинчи е тăтăшлăхĕпе 30 - 3 ГГц хушшинче вырнаçнă СВЧ-радиопайăркалану.
Çак диапазонри радиопайăркаланупа хальхи техникăра тĕрлĕрен усă кураççĕ.
30 ГГц майлă тăшлăхлă пайăркаланăупа токамак плазмăна ЭЦРпа ăшăтма усă кураççĕ. Çĕр орбитинчи космос кĕлеткисемпе (çав шутра спутник телекуравĕ те) çыхăнăва ытларах C-ярăмĕн тата Ku-ярăмĕн диапозонĕсенче (тапăла пăхăр) тытаççĕ.
Спутник çыхăнăвĕнчи тĕрлĕ системăра усă куракан СВЧ кĕçĕн диапазонĕсене çапла уйăраççĕ:
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Радиохумсен диапазонĕсем Категори:Спутник телекуравĕ
Чёрканная
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Горбунов Фёдор Ильич
Горбунов Фёдор Ильич — (26.04.1914(13) - 28.09.1991), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 37-мĕш çарĕн 62-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 69-мĕш гварди уйрăм танксене пĕтерекен артиллери дивизионĕн оруди командирĕ, гварди аслă сержанчĕ.
Чёрканная
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Иштек
Иштек, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Хăйăн ятне авалхи Иштек/Иштяк халăхĕнчен илнĕ. Халĕ вĕсене осетинсем теççĕ. Ӗлĕк Иштекре нумай вăрă-хурах çын пурăннă теççĕ элĕксем. Ушкăн вырăнтан сиксе тухса иртсе каякан çынсене вара хаяр çаратнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Мюлуз
Мюлуз (фр.: Mulhouse; нимĕç.: Mülhausen), — Францин тухăç енче вырнаçнă хула. Хулана пĕрремĕш хут XII ĕмĕрти çырура асăннă.
Пулăмсем
Категори:Франци хулисем
816
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шахровка
Шахровка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Ивкина юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Мăн Шурья
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Шапша ятлă никам та пурăнман ялтан çичĕ çухрăм кăнтăр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Кубя пушă ялтан кăшт çӳлерех Юранкă шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем пилĕк ытла, вĕсенчен пĕри — Кĕçĕн Шурья.
Шапша ытларах кăнтăр-хĕвелтухăçнелле шурлăхлă вăрман тăрăх юхать. Юханшыв хĕррипе çынсем пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Салынка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Ариэль Шарон
thumb|right|200px Ариэль Шарон (паспортри хушамачĕ Шейнерман) - Израилĕн паллă çарпуçĕ, политикĕ.
Кун-çулĕ
Ариэль Шейнерман 1928 çулăн нарăсăн 24-мĕшĕнче Кфар-Малал (Тель-Авивран 30 çухрăмра) салинче çуралнă. Ариэлĕн ашшĕ-амăшĕ 1922 çулта Тифлис (халĕ Тбилиси) хулинчен Палестинăна куçса килнĕ.
1935 çулта Кфар-Малал салинчи Ариэль Аронович ячĕллĕ шкула вĕренме каять. 1941 пуян çын ачисен "Геула" шкулне (Тель-Авив) вĕренме кĕрет.
1942 çулта "Хагана "вăрçăллă пĕрлешĕве хутшăнать. 1945 çулта шкул пĕтерсе çамрăк командирсен курсне пĕлӳ пухма кĕрет. Çак çултан Ариэлĕн пурнăçĕ çарпа çыхăнать. Вал хăйне питĕ хаяр та маттур тытать, ăслă çарпуç пулса тăрать.
1950 - 1967 çулсенче Ариэль çарта тĕрлĕ хĕсмет вырăнне йышăннă: 101-мĕш пĕрлешĕвĕн командирĕ, 890-мĕш батальонăн командирĕ, Çурçĕр вăрçă штабĕн пуçлăхĕ.
1967 çулта Ариэль Шаронăн "Çăлтăрлă вăхăт" çитет: вăл ертсе пынипе "Улттă кунри" вăрçăра Израиль питĕ хăвăрт хăйĕн тăшманĕсене (Египет, Сири тата Иордани патшалăхĕсем) çĕнтерет.
2001-2006 Израиль премьер-министрĕн ĕç вырăнне йышăнать.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Политиксем, алфавитпа
Çĕнĕ Сапаш
Çĕнĕ Сапаш — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 44 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453335, ОКАТО кочĕ — 80238805005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Салта (юханшыв)
Салта — Урал тăрăхенчи юханшыв, Тагилăн сылтăм юппи, Обь шывĕн шыв-çĕр лаптăкĕ шутне кĕрет.
Тăсăлăвĕ — 122 çм, шыв-çĕр лаптăкĕ — 1770 çм². Салта Вăтам Уралăн тухăç тăвайккинче пуçланать. Юр ирĕлӳ шывĕпе ытларах туллă пулать. Юпа уйăхĕн вĕçĕнче — чӳк пуçламăшĕнче пăрпа витĕнет, акара уçăлать. Салта çыран хĕррисенче Çӳлти Салта тата Аялти Салта хуласене никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем
Воя (Тури Телза юппи)
Воя — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Тури Телза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 19 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км.
Çурçĕр-Кавказ экономика районĕ
thumb|250px|right|Çурçĕр-Кавказ экономика районĕ Раççей картти çинче
Çурçĕр-Кавказ экономика районĕ — Раççей Федерацийĕн 11 экономика районĕсенчен пĕри, унăн шутне 10 федераци субъекчĕ кĕрет:
Воя (Тури Телза юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Çурçĕр-Кавказ экономика районĕ
Халăх йышĕ — 17,7 млн. çын (1987).
Воя (Тури Телза юппи)
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Çурçĕр-Кавказ экономика районĕ
Экономика
Тĕп ăстаçăлăх пайĕсем: апат-çимĕç индустри, ялхуçалăх машина тăвасси, тĕслĕ металлурги, цемент тăвасси.
Ял хуçалăхĕнче тырпул тата çу тумалли культура, тата выльăх-чĕрлĕхе (шултра мăйракаллă выльăх, сысна, сурăх) ĕрчетеççĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей экономика районĕсем
Омоним
Пайланăвĕ
Омонимсем çакăн пек пайланаççĕ:
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Лингвистика Категори:Лексикологи
Балашов Александр Иванович
Балашов Александр Иванович — (-), 1-мĕш çар ушкăнĕн истребитель авиаци бригадин 22-мĕш истребитель авиаци полкĕн командира пулшăканĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ
Утрес (юханшыв)
Утрес (выр. Удрец), — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Юранкă шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Шапша ятлă никам та пурăнман ялтан çичĕ çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Юранкă шывĕпе лешĕ Шапшапа пĕрлешиччен тăватă çухрăм маларах пĕрлешет. Юханшывăн темиçе пĕчĕк юппи пур.
Шапша ытларах кăнтăр-хĕвелтухăçнелле шурлăхлă вăрман тăрăх юхать. Юханшыв хĕррипе çынсем пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Hypar.ru
Hypar.ru — «Хыпар» издательство çурчĕн ятарлă сайчĕ. «Хыпар» хаçатне вуласа тăракансем валли
Çĕнĕ хыпарсем
Çĕнĕ хыпарсем Хаçатăн кашни кăларăмĕ çĕнĕ, кăсăклă, усăллă информаципе пуян. «Hupar.ru» сайтпа туслă пулнисем валли ятарласа Çĕнĕ хыпарсем' ятлă пай уйăрнă. Çак пайра хаçатри мĕн пур информаципе паллашма пулать. Ытларах чухне вĕсене пĕрремĕш страницăна вырнаçтараççĕ.
Çырăнтару
Иккĕмĕш пайĕ «Çырăнтару» ятлă. Хаçатпа тĕплĕнрех паллашас, информацине вуласа пĕлес текеннисем валли
Можга (Янаул районĕ)
Можга  — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 146 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452808, ОКАТО кочĕ — 80259890003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Атомлă энергетика, патшалăхсемпе
Атомлă энергетики пайĕ
( World Nuclear Association тата МАГАТЭ, 2009 )
Иван Мучи
СССР ÇП пайташĕ (1934 ç.).
Пурнăçĕ
Ялти пуçламăш шкулта вĕреннĕ, кайран Хусанти вĕрентекенсен семинарĕнче пĕлӳ пухнă. Хусанта Чăваш драма театрĕнче ĕçлеме пуçланă, 1922 çулта театр Шупашкара куçсан унпа пĕрлех куçса килнĕ. Актёр пулнă. Çав вăхăтрах «Канаш» хаçатăн литература сотрудникĕ пулса ĕçленĕ.
1925-1940 çулсенче «Капкăн» журналăн манăçми яваплă секретарĕ пулнă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн кулăшла калавĕсемпе фельетонĕсем çак кĕнекесенче тухнă:
Вăл М. Горький, М. Салтыков-Щедрин, Демьян Бедный, А. Чехов ӳнерлĕ ĕçĕсене чăвашла куçарнă.
Каçăсем
Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР тăлмачĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăвашла куçаракан тăлмачсем Категори:Авăнăн 29-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1895 çулта çуралнисем Категори:Хусан кĕпернинче çуралнисем Категори:1946 çулта вилнисем Категори:Акан 28-мĕшĕнче вилнисем Категори:Чăваш Енре вилнисем
Синонимсем
Синонимсем, — тĕрлĕрен илтĕнекен, анчах çывăх е пĕр ăнлава пĕлтерекен сăмахсем. Вĕсем пĕр япаланах (тĕслĕхрен: телей, ăраскал), пĕр пахалăхах (тĕслĕхрен: çирĕп, тĕрĕклĕ), пĕр ĕçех (тĕслĕхрен: пăрах, пер, ывăт) кăтартма пултараççĕ.
Синонимсем пĕр ăнлавах тĕрлĕрен палăртаççĕ. Вĕсем пĕр-пĕринчен пĕлтерĕш сĕмĕпе е пуплевре нумайрах е сахалрах усă курнипе уйрăлса тăма пултараççĕ.
Синонимсем калаçăва илемлетме май параççĕ. Калас шухăша уçăмлă та тĕрĕс пултăр тесен, синоним сăмахĕсенчен юрăхлине суйласа илмелле.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Лингвистика Категори:Лексикологи
Ĕпхӳ
Ĕпхӳ (Өфө) — Раççейри хула, Пушкăрт республикин тĕп хули, Раççей патшалăхĕнче вырнаçнă. Шурă юханшыва Ĕпхӳпе Дема юханшывсем юхса кĕнĕ çĕртре вырнаçнă.
Хулана 1574 çулта ку çĕрсем Раççей патшалăхне кĕнĕ хыççăн Раççей чикисене хураллама туса хунă.
Административлӑ-территори пайланӑвӗ
Административлӑ-территори тытӑмӗн шайӗнче Уф хули 7 хуларан тӑрать: