cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стерлинг Фунчĕ
Хут укçасем
Стерлинг Фунчĕпе номинланă хут укçана çак банксем: Виçĕ британи корона çĕрĕ тата виçĕ тинĕс леш енчи территории фунт ятлă тата унпа тан хăйсен укçисене пичетлдеççĕ
Хăшпĕр номинал валли чикĕ çирĕплетнĕ. Çав чикĕре вĕсене пур çĕрте те тӳлеме юрать:
Стерлинг Фунчĕ - резерв валюти
XVIII тата XIX ĕмĕрсенче Стерлинг Фунчĕ - тĕнчери нумай патшалăхра тĕп резерв валюти шутланнă. 2-мĕштĕнче хыççăнхи йывăр экономика ситуацийĕ тата АПШ экономикăра вăйланса пыни Стерлинг Фунчĕн тĕп резерв валютинчен кăларнă. 2006-мĕш çулта вăл виççĕмĕш вырăна çитнĕ, юлашки çулсенче ăна резерв вырăнне нумайрах усă курма тытăннă
Каçăсем
Категори:Фунт Категори:Европа валютисем Категори:Аслă Британи укçи Категори:Англи укçи Категори:Шотланди укçи Категори:Çурçĕр Ирланди укçи Категори:Гернси укçи Категори:Джерси укçи Категори:Мэн утравĕн укçи Категори:Гибралтар укçи Категори:Вознесени утравĕн укçи Категори:Таса Елена утравĕн укçи Категори:Тристана-да-Кунья укçи Категори:Фолкленд утравĕсен укçи Категори:Кăнтăр Георгипе Кăнтăр Сандвич утравĕсен укçи Категори:Пĕрлешӳллĕ тата союзла укçа
Элементсен периодла тытăмĕ
Чи малтанах йĕркене вырăс химикĕ Д. И. Менделеев 1869—1871 çулсенче тĕпчесе куçнă. Çак система вăл хăйех 1869 çулта тĕпчесе танлаштарнă хими элеменчĕсен пахалăхĕсем атом йывăрăшĕсенчен пăхăнса тăнине тĕпченĕ тапхăр саккунĕн тĕпĕнчен туртса кăларнă; вăлах çав саккунăн графиллĕ кăтартăвĕ шутланать. Çак саккуна графиллĕ палăртмалли темиçе çĕр вариаци (аналитика кукăрĕсем, тапăлсем, геометриллĕ кĕлеткесем т.ыт.). Системăн паянкунхи варианчĕ — элементсен иккĕ виçеллĕ тапăлĕ, унта кашни юпи (юписен шучĕ - 8) тĕп физикăпа хими пахалăхĕсене палăртса кăтартаççĕ, йĕркесем - тапхăрĕсене.
Уçнин кун-çулĕ
Чи малтанах Менделеев хăйĕн ĕçне «Опыт системы элементов, основанной на их атомном весе и химическом сходстве» статьяра çырнă. Хайлава шанса, çак системă пирки шухăш ун патне тĕлĕкре килнĕ, анчах та çакă паллă: пĕррехинче тапхăр системине мĕнле уçнă пирки Менделеев хуравланă: «Эпĕ ун çинчен, палах, çирĕм çул шутланă та, эсир шутланипе вара, эпĕ ларнă та тӳрех… хатĕрлĕ пулать».
Çавăн пекех
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Классификаторсем
Ермолаев Владимир Фёдорович
Ермолаев Владимир Фёдорович (1962 çур.) — шултра усламçă. Çавăн пекех — патшалăх ĕçлевçи те (пĕр ăстрăм Чăваш республикин Пашалăх канашĕн депутатĕнче тăнă). Хăйĕн услам тăвас ĕçне тĕпрен илсен Шупашкар хулинче йĕркеленĕ.
Пурнăçĕ
Чăваш республикинчи Шăмăршă районĕнчи Пăчăрлă Пашьел ялĕнче çуралса ÿснĕ (14, декабрь, 1962-мĕш çул), чăваш, аслă пĕлÿллĕ, 1987-мĕш çулта милицин Шупашкарти ятарлă вăтам шкулне, 1992-мĕш çулта – Юридицин куçумлă мар аслă  шкулне пĕтернĕ.
1979–1980-мĕш çулсем – Шупашкарти ПУ № 19 вĕренекенĕ.
1980–1982-мĕш çулсем – асăннă ПУ № 19 вĕрентĕшре тăвăмлăх вĕрентĕвĕн мастерĕ.
1982–1984-мĕш çулсем – Совет çарĕнче хĕсметре.
1984–1992-мĕш çулсем – милицире ĕçленĕ.
1992–1994-мĕш сулсем – МП "Елена" (Шупашкар) генераллĕ директорĕ.
1994–2006-мĕш çулсем –"Березка" Суту-илÿ тата тăвăмлăх компаниĕ" ЗАОн генераллĕ директорĕ.
Раççей Федерацин федераци шайĕнчи хуласем
Раççей Федерацийĕ 83 субъектран, вĕсенчен 3 федераци шайĕнчи хуласем (Мускав, Санкт-Петербург тата Севастополь). Унсăр пуçне, «Байконур» комплексне Раççей арендăланăи вăхăтра Казахстан Республикин республика шайĕнчи Байконур хулине Раççей Федераципе хутшăннă чухне Раççей Федерацин федераци шайĕнчи хула статусĕпе тивĕçтернĕ. Анчах та Байконурăн çакăн чухне Раççей Федерацин субъекчĕн статусĕ çук. Хулан ĕçтăвакан тата саккун тăвакан влаçĕсене РФ Федераци Канашне кĕртнĕ. thumb|center|400px|Мускавпа (1) Санкт-Петербург (2) Севастополь (3) Раççей картти çинче
Каçăсем
*
Ермолаев Владимир Фёдорович
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Паллă усламçăсем Категори:1962 çулта çуралнисем Категори:Чăвашран тухнă усламçăсем
Кармал (Куславкка районĕ)
Кармал — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Вавилов (Ĕпхӳ районĕ)
Вавилов  — Пушкăрт Республикин Ĕпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 193 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450511, ОКАТО кочĕ — 80252840003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ĕпхӳ районĕ
Ржевский Наполеона хирĕç
Премьера раççей кинотеатрĕсенче 2012 çулхи кăрлачăн 26-мĕшĕнче иртнĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей кинокамичĕсем Категори:3D фильмĕсем
Кивĕ Надыр
Кивĕ Надыр — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 89 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452272, ОКАТО кочĕ — 80230812007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
930-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
940-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Тютю-Су
Тютю-Су — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Баксан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 9,7 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори:Анат Каçпи бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Баксан юпписем
Пакистан рупийĕ
Пакистан рупийĕ — پاکستانی روپیہ (|ОКВ-ru                = Пакистанская рупия, ISO-en                = Pakistan Rupee, ISO-fr                = Roupie du Pakistan) Пакистанăн укçа виçи.
2011- çулхи январтен 2008 çулхи 5 рупиллĕ банкнота вырăнне тимĕр укçа кăларнă. С 1 января 2011 года банкнота номиналом 5 рупий выпуска 2008 года заменена монетой аналогичного номинала. 10 тата 20 рупиллĕ астăвăм тимĕр укçисем çӳреççĕ. Банкнотсен тĕп тĕсĕсем: тĕттĕм тата çутă хăмăр тата олива тĕслĕ.
Кун-çулĕ
Пакистан рупине 1948-мĕш çулта Инди рупийĕ вырăнне усă курма тытăннă (1:1). Малтанах пĕр Пакистан рупийĕ = 16 анн =64 пайс = 192 пай, 1961-мĕш çултан рупи = 100 пайс.
Каçăсем
Категори:Рупи Категори:Пакистан укçисем Категори:Ази валютисем
950-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Хĕрхи
thumb|200px|left|Хĕрхи ами Хĕрхи - кăвакарчăнтан пĕчĕкрех кайăк. Кăйкăрсенчен пирĕн тăрăхра чи пĕчĕкки шутланать.
Пĕрлехи хыпарсем
Кайăк çынсенчен хăрамасть. Хĕрхи пирĕн тăрăхра анлă сарăлнă кайăксенчен пĕри.
Çăмартисем (3-4) хĕрлĕрех сарă тĕслĕ, хăмăр пăнчăллă. Ами кăнтăрла, аçи каçхине пусра ларать. Чĕпĕсене 28-29 кун хушшинче кăлараççĕ.
Ака уйăхĕнче пирĕн тăрăха вĕçсе килеççĕ, çурла уйăхĕнче кăнтăралла вĕçсе кайма ушкăнланаççĕ, авăнра вĕсем Чăваш Енрен кайса пĕтеççĕ.
Каçăсем
Категори:Кăйкăрсем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Африкăн вĕçен кайăкĕсем Категори:1766 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Ăренпур облаçĕн Хĕрлĕ кĕнеки Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Мазуркевич Ирина Степановна
Ири́на Степа́новна Мазурке́вич (Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч; 20.8.1958, Мозырь, Беларуç ССР, ССРП çур.) — совет тата раççей актриса театра и кино, Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ (1994), Раççей Федерацин халăх артисчĕ (2007).
Асăрхавсем
Категори:Пайăр çынсем:Камит театрĕ Категори:Пайăр çынсем:Ленсовет ячĕллĕ театр Категори:Пайăр çынсем:«Русская антреприза» театр Категори:Чулхулари театр училищинче вĕренсе тухнисем
960-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Вьетнам Википедийĕ
Вьетнам Википедийĕ (Wikipedia tiếng Việt) — Википедин вьетнам чĕлхиллĕ уйрăмĕ.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Вьетнам чĕлхи
Луар тата Шер
Луар тата Шер (франц. Loir-et-Cher) — Францин хĕвеланăç енче вырнаçнă, Тĕп регион кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 41. Администрациĕ Блуа хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 315 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 6 343 км² танлашать. Департамент урлă Луар тата Шер юханшывсем юхаççĕ.
Департамент шутне 3 округ, 30 кантон тата 391 коммуна кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
970-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Мударисово
Мударисово — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 102 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450511, ОКАТО кочĕ — 80252840004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Камышлейка (Алтата юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кĕçĕн тата Мăн Узень юханшывсен бассейнĕсем (бассейнсен Раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Волгоград облаçĕн юханшывĕсем
Азербайджан Википедийĕ
Азербайджан Википедийĕ — Википедин азербайджан чĕлхиллĕ уйрăмĕ. 2009 çулхи çурлан 6-мĕшĕ тĕлне азербайджан уйрăмĕнчи статья шучĕ 24 506 пулнă (59-мĕш вырăнта Википедин чĕлхе уйрăмĕсем хушшинче). thumb|right|200px
Каçăсем
Категори:Азербайджан чĕлхи Азербайджан
Улянкă
Улянкă, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 475 çын, çав шутра 228 арçын, 247 хĕрарăм пурăннă.
Кĕçĕн Ярей-Ю
Кĕçĕн Ярей-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сылтăм çыранĕпе 180 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Çĕнĕ Михайловка (Пишпӳлек районĕ)
Çĕнĕ Михайловка (Михайловка) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 32 çм, Аксаково ч/ç станцине 16 çх.
Кун-çулĕ
2006-мĕш çулта Михайловкăпа Çĕнĕ Михайловка ялĕсне пĕрлештернĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (74%).
Каçăсем
Категори:Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Раççей Федерацин облаçĕсем
Раççей Федерацийĕ 83 субъектран тытăнса тăрать, вĕсенчен 46 облаçсем:
Каçăсем
* Категори:Раççей Федераци субъекчĕсен йышĕ
Кăвак хăлат
thumb|250px|Кăвак хăлат thumb|250px|Кăвак хăлат ареалĕ Кăвак хăлат (хир хăлачĕ) - пысăкăшпе курак евĕр, анчах хӳри тата çунаттисем вăрăмрах пирки пысăкрах пек. Уçлăх вырăнсенче пурăнма юратать. 4-5 шурă çăмарта тăвать, 1-мĕш çăмартине тусанах ами пусса ларать, чĕпписем пурте пĕр харăс тухмаççĕ. Аçи амине те, чĕпписене те тăрантарать. Ӗмĕрне пĕр мăшăрпа ирттереççĕ. Ака уйăхĕнче вĕçсе килеççĕ, авăн уйăхĕнче çемйипе кăнтăра çул тытаççĕ. Чăвашра вĕсен йышĕ сахалах мар.
980-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Сауна (фильм)
«Сауна» (Sauna, 2008) — Антти-Юсси Аннила финн кинорежиссёрĕ ӳнерленĕ хăрушла фильм.
Сюжет
1595 çул. Вырăс-швед вăрçи тинех-тĕк пĕтнĕ. Кнут тата Эрик пĕртăвансем, вăрçăра вилĕмле çылăх тунă: православи ĕненĕвĕнчи çамрăк карел хĕрне апат-çимĕç нӳхрепĕнче хăрушла вилĕм ытăмне парса хăварнă. пĕр карттă çинче те çырман шурлăх урлă каçнă чухне Кнута хĕрĕн чунĕ йĕрлесе пырать.
Вĕсем шурлăх варринче яла çитеççĕ, унта пăрахса хăварнă православи чиркĕвĕ тата сауна пур. Яла вырăс монахĕсем никĕсленĕ, кайран вăрттăн тухса çухалнă. Вăрçăран тарса килнĕ çĕр ĕçтешĕсем кунта кил-çурт çавăрнă. Ялта куçса киличченех çуралнă пĕр хĕрача çеç пурăннă. Шведсем те, вырăссем те çак яла хăйсен патне илесшĕн мар.
Саунăра усал чĕм Кнута кĕрет. Эрика хĕрача çакăн пирки пĕлтерет. Çак айăп çылăха пула çитнине туйса, Эрик саунăна кĕрет те ăна усал ернĕ тăванĕ вĕлерет.
Каçăсем
Категори:Финляндин истори фильмĕсем Категори:2008 çулăн хăрушла фильмĕсем Категори:Финляндин хăрушла фильмĕсем Категори:XVI ĕмĕрĕ пирки истори фильмĕсем
990-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Юханшыв
thumb|200px|ЮханшывЮханшыв — çырансен хушшинче юхса тăракан, юхса выртакан шыв. Юханшывсене юханшыв гидрологиĕ тĕпчет.
Кашни юханшывăн çăлкуçĕ, тата ăçта-та пулин юхса кĕнĕ вырăн (кӳлĕ, тинĕс, океан, урăх юханшыв) пур. Океана, тинĕсе е кӳлĕсене юхса кĕрекен юханшывсене тĕп юханшывсем теççĕ, вĕсене юхса кĕрекенсем юпă юханшывсем тесе шутланаççĕ.
Тĕп юханшывсем вĕсене юхсе кĕрекен юпписемпе пĕрле юханшыв системи теççĕ.
Чăвашсен ĕненĕвĕнче
Авал вилнĕ çыннăн чунĕ те юханшывран, юханшыв çине тухса вĕçсĕр тĕнче тинĕсĕнчи çăтмаха, леш тĕнчери çылăхсăр çутă вырăна ишсе каять тенĕ. Пĕр юханшыва тепĕр юханшыв çăтса тăнăран, юлашкине тинĕс çăтса янăран леш тĕнчери пурнăçа чăвашсем çăтмах тесе каланă.
Çавăн пекех
Категори:Гидронимсем *
Луара (департамент)
Географи
Департамент шутне 3 округ, 40 кантон тата 327 коммуна кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Иванов Ананий Герасимович
Ананий Герасимович Иванов (1. 1.1954, Важнангер ялĕ, Туçи Мари районĕ, Мари АССР, РСФСР çур.) — мари историкĕ, истори ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор (1997). Мари Эл республикин тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ (1997), Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ аслă шкулĕн ĕçлевçи (2004). Мари Эл республикин патшалăх премин лауреачĕ (2001).
Биографи
1954 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Мари АССР йышĕнчи Туçи Мари районĕнчи Важнангер ялĕнче çуралнă.
1982 çулта М. В. Ломоносов ячĕллĕ МПУ истори факультетĕнче аспирантурăра вĕренсе тухнă.
1976-77 çулсенче – Мари АССР Министрсен канашĕ çумĕнчи ЧЛИ ĂТИ кĕçĕн ĕçлевçи. 1977 çултанпа – Мари патшалăх университетĕнче: ассистент, аслă вĕрентӳçĕ, доцент, профессор (1995-па), тăван çĕршыв истори кафедрин ертӳçи (1998-па), çав хушăрах 1999-2003 çулсенче — проректор (ăслăх ĕçĕпе).
Çемье
Мăшăрлă, виçĕ ача.
Каçăсем
Категори:1954 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 1-мĕшĕнче çуралнисем
1000-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Мунча (пьеса)
«Баня» — Владимир Маяковский хевтеленĕ сатира пьеси. 1928—1930 çулсенче ăсталанă. бюрократизм, сӳпĕлтешлĕх «коммунист чванлăхĕ» пирки тăрăхласа каласа парать.
Каçăсем
Категори:Сатира хайлавĕсем Категори:Владимир Маяковский пьесисем Категори:СССР пьесисем
Урды (Гунделен юппи)
Урды (Гунделен юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Гунделен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори:Анат Каçпи бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Гунделен юпписем
1010-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Бретон Википедийĕ
Бретон Википедийĕ — Википедин бретон чĕлхиллĕ уйрăмĕ. 2004 çулхи çĕртме уйăхĕнче уçнă та 2008 çулхи чӳк, 12 тĕлне 22.041 статья çырса кĕртнĕ. Çапла, бретон Википедийĕ чĕлхе уйрăмĕсем хушшинче 55-мĕшĕ, кельт чĕлхисен пĕррипе çырнă чи пысăк уйрăмĕ шутланать.
Каçăсем
Википеди Бретон
Луара (юханшыв)
thumb|Луара [[Франци картти çинче]] right|thumb|[[Орлеан патĕнчи Луара]] Луара (франц. Loire), — Францири чи хăвăрт юхăмлă юханшыв. Тăршшĕ 1 012 км, бассейн лаптăкĕ 17 пин км². Севеннăра пуçланать те Атлантика океанне юхса кĕрет.
Луара çинче çак хуласем вырнаçнă (юхăмла май):Роанн, Невер, Орлеан, Блуа, Тур, Анжер, Нант, Сен-Назер. thumb|400px|left| Луара юханшывӗ [[Сен-Назер тӗлӗнче]]
Категори:Франци юханшывĕсем
Тутар Менеуз
Тутар Менеуз — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 161 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452272, ОКАТО кочĕ — 80230812008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Раççей Федерацин Аслă сучĕ
Раççей Федераци Аслă Сучĕ:
Раççей Федераци Аслă сучĕн структури
Раççей Федераци Аслă сучĕ шутĕнче:
Раççей Федерацин Аслă суд президиумĕ: Раççей Федерацин Аслă суд президиумĕ 13 судьяран тытăнса тăрать, ăна Раççей Федерацин Президенчĕ сĕнсе панипе Федераци Пухăвĕн Федераци Канашĕ çирĕплетет:
Каçăсем
Категори:Раççей Федерацин суд системи Раççей Категори:Правосудие
Ăмăрткайăксем
Ăмăрткайăксем́  — хурчка йышшисен çемьин пысăк вĕçен кайăксен ăрачĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
thumb|200px|Ăмăрткайăк. Вăрманта пурăнать.
Çăмартисем (2-3) шурă, симĕсрех сĕмлĕ, хĕрлĕ-хăмăр пăнчăсем курăнкалаççĕ. Пусра ытларах ами ларать, аçи ăна апатланма кайма кăна улăштарать, чĕпсем тухсан пĕчченех пурне те тăрантарать: апат килсе парать, ами ăна вакласа чĕпписене парать, хăй çиет. Ака вĕçĕнче, çăвăн пуçламăшĕнче килеççĕ, авăн пуçламăшĕнче каялла каяççĕ.
Чăваш Енре питĕ сайра тĕл пулакан кайăк, чĕрчунсем хушшинче чир-чĕр питĕ сарăлнă çулсенче кăна Чăвашра йăва çавăрать.
Каçăсем
Категори:Вĕçен кайăксем Категори:Хурчка йышшисем
Суровка (Уфимский район)
Суровка  — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 201 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450511, ОКАТО кочĕ — 80252840005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кăнтăр полюсĕ
thumb|Кăнтăр полюсĕ 250px|thumb|right|Станция [[Амундсен-Скотт (антарктика станцийĕ)|Амундсен-Скотт станци (сывлăшран пăхсан)]] Кăнтăр полюсĕ —
Кăнтăр полюсĕ 2800 м çӳллĕшĕнче, Антарктидăри Полюс патинче вырнаçнă. Çулталăкри вăтам температура −48,9 °C, чи пысăкки  −14,7 °C, чи пĕчĕкки −74,3 °C). Пăр хулăнăшĕ 2840 м.
1957-мĕш çульан кăнтăр полюсĕнче Америкăн Амундсен-Скотт антарктика станцийĕ вырнаçнă.
1020-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Чёрненькая (Алтата юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кĕçĕн тата Мăн Узень юханшывсен бассейнĕсем (бассейнсен Раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Волгоград облаçĕн юханшывĕсем
Бразилиа
Бразилиа (порт. Brasília) — Бразилин шĕкĕр хули (1960 çулхи ака, 21), на берегу искусственного водохранилища. ЮНЕСКО Пĕтĕмтĕнчери кăнарĕ шутĕнче.
Халăхĕ
Халăх шучĕ (хула тулашĕсемпе) 2,2 млн. çынна çитет.
Географи
Паянкунхи Бразилин шĕкĕр хули çĕршывăн тĕп çĕрĕнче, Тĕп якатăвĕнче, тинĕс шайĕнчен 1050—1200 м çӳллĕшĕнче, Прету тата Дешкоберту шывĕсем çумĕнче вырнаçнă. Хула вырăнне çĕршывăн политика тĕпĕсенчен — Рио-де-Жанейро тата Сан-Паулу хулисенчен — аяккарах, çав вăхăтра пушă çĕрте суйласа илнĕ. Çакăн пек йышăну стратеги тата вăрçă хăрушсăрлăх енчен питĕ вырăнлă пулса тăрать. Кунта тропиклă континентлă климат, нӳрĕклĕ çумăрлă çусем (çурçĕр çуршарĕнче çак вăхăтра хĕл) тата типĕ хĕвеллĕ хĕлсем (çу уйăхĕн варринчен пуçласа чӳк уйăхĕн варриччен). Çулти вăтам температура +21°С, сезонра 15°-рен 30° çити çул хушшинче. Чи шăрăх уйăх — авăн. Хулари флора тата фауна — саванна евĕрли, тĕрĕсрех — бразили «серраду» пекскер.
Категори:Бразили хулисем
Малвавож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Болгари культурипе славян çыруллăхĕн кунĕ
Болгари культурипе славян çыруллăхĕн кунĕ, — Болгари патшалăхĕн уявĕ. 1851 çулхи çу уйăхĕн 24 Найден Геров Болгари шухăшлаканĕ ку уява палартма сĕннĕ. Уява славян çурулăхне шутласа кăларакансене, Кириллпа Мефодийе халаллама сĕннĕ.
Çав вăхăтран вара ку уява кашни çул уявлаççĕ. Ку кун Болгарире канмалли кун шутланать.
Яндекс
Я́ндекс — раççей ИТ-компанийĕ, Эрешри шырав системипе тетел-порталăн харпăрçи. «Яндекс» шырав системи тĕнчери чи пысăк шырав сайчĕсем хушшинче тупса панипе çиччĕмĕш вырăнта (1,892 млрд, 2009 ç. раштав статистики) тата акăлчан мар чĕлхесем хушшинче чи пысăкки шутланать. Yandex.ru шырав системи пирки официаллă 1997 çулхи авăн, 23 пĕлтернĕ, малтанхи утăмĕсене CompTek International компанинче тунă. Уйрăм компани евĕр «Яндекс» 2000 çулта ура çине тăрать.
Харпăрçисем тата ертӳлĕхĕ
Компанин 61 % ытла акцийĕ инвестфондсем (ru-Net Holdings, Baring Vostok Capital Partners тата Tiger Technologies) харпăрлăхĕнче, 24 % — менеджерсемпе ĕçтешĕсенче, 10 % — пайăр инвесторсемпе компанин малтанхи ĕçтешĕсенче, 5 % — опционсем тытакансен алинче.
2009 çулхи авăн уйăхĕнче «Яндексăн» кăк компанийĕ— голланд компанийĕ Yandex N. V. приоритетлă акци кăларать те 1 евро хакпа Сбербанка туянтарать. Çак акцин пĕртен-пĕр прави — вăл компанин 25 % ытла акцине сутнă чухне вето хума пултарать.
Ертӳлĕхĕ
thumb|[[Аркадий Волож - пĕрлĕ-пуçаруçă тата тĕп директор]] thumb|[[Андрей Себрант]]
Ĕçлĕх кăтартăвĕсем
Ĕçтешсен йышĕ 2000 çын ытла.
US GAAP йĕркипе шутласан, компани 2007 çулта 167 млн долл. пуçтарнă 2008 çулта çаврăнăшĕ, 2007 çулхипе танлаштарсан, 80 % ытла пулса 300 млн долл. иртсе кайнă. 85 % тупăшĕ контекст янравĕнчен пуçтарăннă. 2009 çулта пайта чакнă — 278 млн долл. танлашнă. .
Alexa Internet статистики
2010 çулхи çурла, 29 yandex.ru сайчĕ тĕнчере паллăлăхĕпе 25 вырăнта, Alexa.com рейтингĕпе килĕшӳллĕ
Каçăсем
Категори:Шырав системисем Категори:1997 çулта уçăлнисем Категори:Лефортово Категори:МФТИ базисем *
10-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Чăваш патшалăх пукане театрĕ
Патшалăхăн пĕрлĕхлĕ йĕркелĕвĕ «Чăваш патшалăхĕн пукане театрĕ» — Чăваш Республикин культура центрĕсенчен пĕри. Театр Шупашкар хулин Президент бульварĕнче вырнаçнă. Театăрăн пултарулăх ĕçĕнче европа халăхĕсен тата чăваш халăхĕн кун-çул йĕрĕсене ӳнерлеççĕ.
1996- мĕш çулта театр ĕçтешĕсем Çеçпĕл парнине тивĕç пулаççĕ. Театр УНИМА — Тĕнчери пукане театăрĕсен ĕçтешĕсен ассоциацийĕн пайташĕ, Пĕтĕм Раççейри «Пуканесен театрĕ – 21 ĕмĕр» ассоциацийĕн пайташĕ.
Театр ертӳçи — Е. А. Абрамова
Кун-çулĕ
1945- мĕш çулта ака уйăхĕн 15-мĕшĕнче театăра пуçараканĕ, унăн директорĕ, режиссерĕ С. М. Мерзляков хайланă «Виçĕ хĕр-тус» пьесипе спектакль премьерине ирттернĕ. Çак кун театр çуралнă кунĕ шутланать.
1951- мĕш çулта республикăра пукане театрне хупнă. Çапах та Чăваш патшалăх филармонийĕнче унăн организацийĕ уçăлать. 1958 çулта çĕнĕрен çуралнă театра С.В.Образцовăн вĕренекенĕ М.К.Антонов пуçарса ярать.
60-мĕш çулсен пуçламăшĕнчи чи паллă спектакльсем:
2002 çулта Чăваш патшалăх этеплĕхпе ӳнерлĕх институтĕнче пукане театрĕн артисчĕсем валли курс уçма шутлаççĕ. Театр пукане спектаклĕсем тăрăх çĕнĕрен ĕçлеме шут тытать: 2002 çулта М.Левтинан «Бабушка с приветом» пьесине, Н. Гоголĕн «Вечера на хуторе близ Диканьки» калавĕсене лартма шутлаççĕ.
Сĕлтĕлле металл
Сĕлтĕ металлĕсем — Элементсен периодикăллă системин пĕрремĕш ушкăнĕн тĕп ушкăн айĕн элеменчĕсем. Сĕлтĕ металлĕсем шывпа хутшăннă чух çиекен сĕлтĕ пулса тухать. Сĕлтĕ металлĕсем шутне (атăм нумĕрĕ ӳснĕ май) лити (Li), натри (Na), кали (K), рубиди (Rb), цези (Cs) тата франци (Fr) кĕреççĕ.
Чăваш патшалăх пукане театрĕ
Гастрольсем, фестивальсем, конкурссем
XXI ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Чăваш патшалăх пукане театрĕн пĕрлĕ ушкăнĕ тĕрлĕрен фестивальсенче хутшăнать, вĕсенче нумай диплом илет,сахал мар номинацисенче çĕнтерет.
Сĕлтĕлле металл
Пĕтĕмĕшле сăнлани
Тулти электрон шайĕнче пĕр электрон пурри — сĕлте металлĕсен атăм тытăмĕн уйрăм пахалăхĕ. Çакна пула сĕлтĕ металлĕсем çăмăллăнах электрона ирĕке яраççĕ, электронсен вĕçĕмлĕ пĕлĕтлĕхĕн аялтарах шайне анаççĕ, питĕ хăватлă çĕнетекенсем пулаççĕ. Сĕлтĕ металлĕсем Çĕр çинче питĕ анлă сарăлнă, хăйсен çĕнетӳ çивĕч хастарлăхне пула çутçанталăкра вĕсем сыпăнчăкĕсемлĕ çеç тĕл пулаççĕ. Na, K элеменчĕсене Гемфри Дэви 1807 çулта уçать, пĕрремĕш электролизпа анлă ĕçлеме тытăнать. Li — Йоханн Арфведсон (Швеци, 1817), Rb — Р. Бунзен, Г. Кирхгофф (Германи, 1861), Cs — Р. Бунзен, Г. Кирхгофф (Германи, 1860), Fr — М. Пере (Франци, 1939).
Физика пахалăхĕсем
Сĕлтĕ металлĕсем — çăмăл (услам çупекех натри çĕçĕпе касăлать, ыттисем кăштах хытăрах) шурă кĕмĕл тĕслĕ (цези - сарă), ялкăшуллă, сывлăшра хăвăрт тĕксĕмленет. Çăмăл шăрануллă тата куçăмлă. Хастарлă, сирпĕнӳллĕ (мăран газсен атмосферинче е кĕраççин ăшĕнче)
Чăваш патшалăх пукане театрĕ
Гастрольсем, фестивальсем, конкурссем
2002 çулта театр Литвари Паневижис хулинче «Дни российских кукольников» фестивальне хутшăнать. Паллă чăваш сăвăçин Р. Сарпин "Пуканен качча каяс килнĕ" пьесипе спектакль кăтартаççĕ.
2003 çулта Хакасире Абакан хулинче фестиваль «Чир-Чайаан» иртет, Р. Сарби«Уйăх çинчи хĕвеле» лартаççĕ, Халăхсен «Лагаминас» пукане театăрĕсен VI фестивалĕнче» (Литва, Паневежис хули) Х. Сюинăн «Улăп» чăваш кăссайĕпе спектакль кăтартаççĕ.
Сĕлтĕлле металл
Тупăшлани
Тĕп меслечĕ — электролиз.
2NaCl = 2Na + Cl2
Чăваш патшалăх пукане театрĕ
Гастрольсем, фестивальсем, конкурссем
2005 çул – Белгород хулинче Халăх пукане театăрĕсен "Белгородская забава"  V фестивалĕнче,  Ивановора «Муравейник» фестивалĕнче Г.Азамăн «Мираж» пьесипе спектакль лартаççĕ.
Тури Луара
Тури Луара (франц. Haute-Loire) — Францин кăнтăр енче вырнаçнă, Овернь регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 43. Администрациĕ Ле-Пюи-ан-Веле хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 209,1 пин (1999) çын.
Чăваш патшалăх пукане театрĕ
Гастрольсем, фестивальсем, конкурссем
2005-2006 çç. – Атăлçи республикисен хушшинче (Хусан, Йошкар-Ола, Чуллă Сăр, Чĕмпĕр, Саранск) пукане театăрĕсен "Карусель сказок" фестивалĕ иртет
Тури Луара
Географи
Департамент лаптăкĕ 4 977 км² танлашать. Департамент урлă Луара юханшыв юхать.
Департамент шутне 3 округ, 35 кантон тата 260 коммуна кĕреççĕ.
Сĕлтĕлле металл
Хими пахалăхĕсем
1. Сывлăшри йӳçлĕкпе хутшăнать, пероксидсем тата супероксидсем тухаççĕ:
Чăваш патшалăх пукане театрĕ
Гастрольсем, фестивальсем, конкурссем
2006 - Хельсинки (Финлянди) хулинче "Пиноккио" фестивалĕнче "Мираж" Г.Азамăн тата  "Русалочка" Н.Гернетăн ĕçесем тăрăх спектакльсем лартаççĕ.
Сĕлтĕлле металл
Хими пахалăхĕсем
2Na + O2 = Na2O2
Тури Луара
Истори
Тури Луара — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Овернь, Лангедок тата Лионне провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ Луара юханшывран пулса кайнă.
Сĕлтĕлле металл
Хими пахалăхĕсем
K + O2 = KO2
2. Çăмăллă тата сирпĕнӳллĕ шывпа хутшăнать:
2Na + 2H2O = 2NaOH + H2
3. Çăмăл металмаррисемпе хутшăнать:
2K + Br2 = 2KBr
Вуламалли
Категори:Металсем Категори:Хими элеменчĕсем
Тури Луара
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Чăваш патшалăх пукане театрĕ
Гастрольсем, фестивальсем, конкурссем
Юлашки çулсенче пукане театăрне нумай çĕнĕ ӳнер япали кĕрет. Театăрта шоу-программасем пуçланаççĕ. Вĕсенчен:
Каçăсем
Категори:Театрсем Категори:Театр Категори:Ӳнер Категори:Шупашкар театрĕсем Категори:Пукане театрĕсем Категори:Чăваш Республикин театрĕсем Категори:Википеди:Суйласа илнĕ статьясем
Грузин Википедийĕ
Грузин Википедийĕ — Википедин грузин чĕлхиллĕ уйрăмĕ. Пĕрремĕш статьяна 2004 çулхи нарăсăн 25-мĕшĕнче çырнă. 2006 çулхи çурла, 11 статья шучĕ 10 000 иртсе кайнă. 2009 çулхи чӳк, 11 грузин Википединче 34452 статья (50-мĕш вырăнта статья шучĕпе) пулнă.
Кун-çулĕ
Википедин грузин уйрăмне 2003 çулхи чӳк уйăхĕнче грузин эсперантисчĕ Автандил Абуладзе ыйтса çырнипе уçнă, вăл Чак Смитпа (Chuck Smith, eo) Брайан Виббер (Brion Vibber, en) американ эсперантисчĕсем патне çыру çырнă.
Сармантей
Сармандеевка (Сармандеевка) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1750-мĕш çулсенелле Чăваш Енрен куçса килнĕ чăвашсен хушшинче Сармантей пулнă. Хальхи кун Пишпÿлек тăрăхĕнчи Сармандеевка ялĕ ун ячĕпе çÿрет.
Çĕнĕ Кипеç
Çĕнĕ Кипеç, — Чăваш Республикин Комсомольски районĕнчи ял.
Лингвистика
Уйрăмсем
Чĕлхе пĕлĕвĕ хире хирĕç енлĕ виçĕ сыпăкран тăракан тĕнĕл çинче тытăнать:
Теорилле лингвистика уйрăмĕсем:
Çав. пекех
Категори:Лингвистика
Çĕнĕ Кипеç
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Комсомольски районĕн ялĕсем
Пăлхарин патшалăх гимнĕ
Мила Родино (Тăван Çĕршыв) — Болгари патшалăхĕн гимнĕ. Гимна 1964 çулта йышăннă.
Каçăсем
MP3 формачĕнче Категори:Пăлхари Категори:Патшалăх гимнĕсем
Трабзон (ил)
thumb|right|290px Трабзон (туркк.: Trabzon е Trapezunt, Trebizond, грек (историллĕ ячĕ): Τραπεζούντα, Trapezoúnta), — Турци илĕсен пĕри. Хура тинĕс хĕрринче вырнаçнă. Тĕпхули Трабзон.
Трабзонпа Гиресун, Гюмюшхане, Байбурт тата Ризе илĕсем чикĕленеççĕ.
Пайланăвĕ
Ил 17 пай çине пайланать (туркк.: ilçe).
Сармантей
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (100%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 19 çм , Хушăлка ялне - 8 çм, Аксаково станцине 32 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Чăваш Республикин Наци библиотеки
Чăваш Республикин Наци библиотеки - пурне те валли универсаллă библиотека, информаци центрĕ. Библиотека фондĕнче 2 миллион ытла виçе, вĕсен шутĕнче 40 пине яхăн чăваш чĕлхипе çырнă кĕнеке.
Кун-çулĕ
1870-мĕш çулта çичĕ çын ушкăнĕ кĕпĕрнеттĕр патне библиотека уçма официаллă çыру янă. Вĕсем ыйтнине тивĕçтернĕ. Йĕркелекенсен пĕрремĕш собранийĕ 1871 çулхи кăрлач уйăхĕн 24-мĕшĕнче иртнĕ. Библиотека Шупашкарти халăх вулавăшĕ ята тивĕçнĕ. Малтанах библиотекăна икĕ хутлă йывăç çуртăн аялти хутĕнчи икĕ пӳлĕмĕнче вырнаçтарнă.
1900-мĕш çултан библиотека фондĕнче 3987 кĕнеке шутланнă. 1910-мĕш çулта – 4663. Пĕр пӳлĕмĕнче кĕнекесем упраннă, тепри вулавăш пӳлĕмĕ пулнă. Вулавăш пӳлĕмĕ кашни кун каçхине 5 сехетрен пуçласа 8-чен уçă тăнă. Уяв кунĕсенче кăнтăрла 12 сехетрен пуçласа каçхи 5 сехетчен ĕçленĕ.
Малтан литературăна вулакансене киле паман. 1891-мĕш çултанпа вара каçхи 8-тан пуçласа тепĕр кунăн каçхи 6-чен журналсене килте усă курма ирĕк панă.
Октябрь революциччен библиотекăра чăваш чĕлхипе çырнă кĕнеке-хаçат пулман. Унсăр пуçне библиотекăра чăвашсем çинчен нимĕнле материал та упранман. Библиотека 1906- мĕш çулта кăрлач уйăхĕнчен туха пуçланă пĕрремĕш чăваш "Хыпар" хаçатне те çырăнса илмен пулнă.
Тăрмăш (Тăвай районĕ)
Тăрмăш, — Чăваш Республикин Тăвай районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен ял Çĕрпӳ уесĕн Тăвай вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ Канаш районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Тăвай районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Канаш районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Тăвай районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Бразили
Бразили (Brasil), официаллă ячĕ Бразили Федераци Республики (República Federativa do Brasil ) — Кăнтăр Америкăри халăх шучĕпе те, çĕр лаптăкĕпе те чи пысăк патшалăх Материкăн тĕп тата тухăç енĕсене йышăнать. Шĕкĕр хули — Бразилиа.
Географи
thumb|200px|left|[[Игуасу шывсикки]] thumb|250px|left|[[Форталеза хулинчи пляж (Сеара штачĕ)]] Çурçĕртен кăнтăралла — 4320 çм, тухăçран анăçалла — 4328 км. Бразили Француз Гвианипе, Суринампе, Гайанăпа, Венесуэлăпа, Колумбипе, Перупа, Боливипе, Парагвайпа, Аргентинăпа, Уругвайпа чикĕсем тытать. Типçĕр чиккисем тăршшĕ 16 пин çм яхăн. Тухăçра Атлантика океанĕ, унăн шывĕсенче темиçе утрав (чи палли — Фернанду-ди-Норонья). Тинĕс çыранĕсĕн вăрăммăшĕ — 7,4 пин çухрăм.
Тунджели (ил)
thumb|right|290px Тунджели (туркк.: Tunceli, чăвашла çырсан Тунчели тĕрĕсрĕх пулĕччĕ), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Тунджели. Илте 93 584 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 7 406 çм².
Бразили
Географи
Çĕр лаптăкĕ (утравсемпе) 8512 пин çм².
Тунджели (ил)
= Паллӑ ҫыннисем =
Бразили
Пурăнан халăх
Халăх йышĕ 186,1 млн çынна çитет (2005).
Тунджели (ил)
Категори:Турци илĕсем
Бразили
Климат
thumb|220px|left|Амазонка вăрманĕнчи юханшыв Бразилишĕн шăрăх çанталăк çывăхрах пулать. Уйăхри вăтам температура: +16 — +29 °C; çӳллĕ тухăçри вăтам температур утăра: +12 — +14 °C; шăнтнисем те пулаççĕ. Амазонин анăçĕнче климачĕ экваторлă нӳрĕклĕ (нӳрĕксем 2000—3000 мм пĕр çулта, уйăхĕн вăтам температура амплитудисем: 2—3 °С, Амазонин тухăçĕнче тата унăн çумĕнчи пологих склонах Гвиана тата Бразили якатăвĕсен — субэкваторлă типлĕхлĕ 3-4 уйăхлăх тапхăрĕсем (1500—2000 мм нӳрĕксем, тинĕс хĕрринче 3000 мм пĕр çулта). Бразили якатăвĕн тĕпĕнче тата Пантаналере — субэкваторлă нӳрĕ климачĕ (пĕр çулта 1400—2000 мм нӳрĕксем) температурăн пысăк амплитудисем (45—50 °С çитиччен); якатăвĕн çурçĕр-тухăçрĕнче нӳрĕксен шайĕ çулта 500 мм тата сахалтарах пулать, çумăрсем сайра хутра пĕрмаях мар çăваççĕ: çак çĕрсенче типлĕхсем тăраççĕ. Тухăç чиккинче климачĕ тропиклă пассатлă, шăрăх та нӳрĕклĕ, кĕске типлĕхлĕ сезонĕ пулать. Якатăвĕн кăнтăрĕнче пĕрмай нӳрĕклĕ, тропиклă климат Паран платти çинче тата субтропиклă — тухăçри çӳллĕх çĕрсенче.
Истори
thumb|left|160px|[[1822 çулхи авăн уйăхĕн 7-мĕшĕ. Бразили императăрĕ Педру I Португалине пăхăнманнине пĕлтерет]]
Администрациллĕ пайлану
Бразилин хальхи регионсемпе штатсем çине пайланине кăтартакан картти. Бразили 26 штатпа 1 федераци тăрăхĕнчен тытăнса тăрать.
Унсăр пуçне патшалăха регионсем çине пайлаççĕ.
Ял хуçалăхĕ
Тĕнчере Бразили кофе туса илнипе пĕрремĕш вырăна йышăнать.
Асăрхавсем
Категори:Бразили Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Акташкасси
Акташкасси, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
20-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Ушак (ил)
thumb|right|290px Ушак (туркк.: Uşak), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Ушак. Илте 322 313 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 5 341 çм².
Категори:Турци илĕсем
Шур хӳреллĕ ăмăрткайăк
thumb|200px|Шур хӳреллĕ ăмăрткайăк Шур хӳреллĕ ăмăрткайăк (е тинĕс ăмăрткайăкĕ) - кĕлеткипе хуртан пысăкрах. Çăмартисем (1-3) шурă, тутăх тĕслĕ пăнчăсемлĕ. Ку кайăк мăшăрĕсем пĕрре пĕрлешсен мĕн виличчен те уйрăлмаççĕ. Ами пĕр улшăнмасăр 40 кун таран пусра ларать. Чĕпписене икĕ уйăх хушши тăрантарса ӳстереççĕ. Çурла уйăхĕнче чĕпписем хăйсем тĕллĕн пурăнма пуçлаççĕ. Апачĕ вĕсен пуян. Пулăсене - çăрттан, çупах, шампа - тытать, шăшисемпе йĕкехӳресене тапăнать, кăвакалсене, чарлăксене, шыв чăххисене тытса çиет. Тĕрлĕ кайăк çăмартисене шăтарса ĕçет, кукшаксемпе йытă çурисем çине те тапăнни пулкалать. Ытларах вĕсем чирлĕ, вăйсăр чĕрчунсене тытаççĕ. Пирĕн пата ака уйăхĕнче вĕçсе килеççĕ. Авăн уйăхĕнче кăнтăралла вĕçеççĕ. Хальхи вăхăтра вĕсен хисепĕ пур çĕрте те пĕчĕкленсе юлнă, ку ăмăрткайăка Хĕрлĕ кĕнекене кĕртнĕ.
Категори:Хурчка йышшисем
1-мĕш Чегем
1-мĕш Чегем — Шэджэм; Чеге́м суу — «чикĕ шывĕ» Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Баксан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 103 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори:Анат Каçпи бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Баксан юпписем
Николаевка (Ĕпхӳ районĕ)
Николаевка  — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2750 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450532, ОКАТО кочĕ — 80252850001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Таджик чĕлхи
Таджик чĕлхи, — иран ушкăнне кĕрекен инди-европа чĕлхи. Таджикистан патшалăхĕн тĕп чĕлхи шутланать.
Таджик чĕлхи' (забони Тоҷикӣ, тепĕр чух фарси чĕлхин таджик диалекчĕпе палăртаççĕ) — таджиксен чĕлхи, Таджикистанăн патшалăх чĕлхи тата Афганистанăн (пушту чĕлхипе танах) патшалăх чĕлхисенчен пĕри шутланать, индоевропа чĕлхе çемйин индо-иран ушкăнĕн иран чĕлхе туратĕнче вырăн йышăнать. Таджик чĕлхи, çаплах Узбекистанăн хăш çĕрĕсенче, çурçĕр Афганистанра (унта ăна дари е фарси-кабули теççĕ) сарăлнă. XX ĕмĕрĕн 30-мĕш çулĕсенчен алфавитра арап графикипе, 1940 çулччен латиницăпа усă курнă. Китайăн кăнтăр-анăçĕнчи Синьцзян-Уйгур автономлă районĕнче пурăнакан таджиксем, тĕрĕссипе памир таджикĕсем пулаççĕ, вĕсем иран чĕлхисен памир ушкăнĕнчи ваханпа сарăкăль чĕлхисемпе калаçаççĕ.
Çыруллăх
Паянкунхи кириллица алфавичĕ:
1940-1998 çулсенче Ц ц, Щ щ, Ы ы, Ь ь сас паллисемпе усă курнă.
Тĕп сăмахсен танлаштару таблици.
Истори
Çак вăхăтран Таджикистанпа Узбекистан таджикĕсем хăйсен чĕлхине палăртма «таджик чĕлхи» (забон-и точики) терминпа усă кураççĕ, Афганистан таджикĕсем хăйсен чĕлхине «дари» е «перси чĕлхи» тесе уйăраççĕ. Тем тĕрлĕ диалектсем пулсан та, Ирана, Афганистан, Узбекистан, тата Таджикистан çыннисем пĕр-пĕрне пĕтемпех ăнланаççĕ. Стандартлă таджик чĕлхинче кириллицăпа усă кураççĕ (дарипе перси чĕлхинче араб-перси алфавичĕпе). Халĕ çак чĕлхе Иранра, Афганистанра, Таджикистанра пĕрлешĕнсе çывăхланса пырать (Узбекистанра перси чĕлхин статусĕ çук).
Вуламалли
Категори:Иран чĕлхисем Категори:Таджик чĕлхи Категори:Иран чĕлхисем Категори:Таджикистан чĕлхисем
Шупашкар кооператив институчĕ
Шупашкар кооператив институчĕ (Шупашкар коопераци институчĕ) - аслă пĕлӳ паракан çӳрт экономикăпа информатикăпа,товар ĕçлĕхĕпе, права ăстаçисене хатĕрлет.
Ăстаçăсене 7 факультетра вĕрентеççĕ.
Институтăн ректорĕ истори ăслăлăх тухтăрĕ, доцент Андреев В. В.
Кун çулĕ
1962 çулта çурла уйăхĕн 14 мĕшĕнче СССР Центросоюз Правлени йышăнăвĕпе кооператив техникумĕн вĕренӳ-канашлу вырнаçнă çĕрте Мускав кооператив институтне уçаçаççĕ. (УКП МКИ).
Тытăмлăхĕ
Институт шутне кĕрет:
Ăстаçлăхсем
Ăнăçлă вĕренсе тухакансене çак ăстаçлăхсене тивĕçтереççĕ:
Каçăсем
Категори:Шупашкар кооператив институчĕ Категори:Шупашкар университечĕсем Категори:Шупашкарти вĕрентӳ
Хульмы-Яха (Апака-Пур юппи)
Хульмы-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Апака-Пур юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Пур.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Пысăк тăхтав
Пысăк тăхтав (Большая перемена) — Мосфильм киностудире Алексей Коренев режиссёр 1973 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:ССРП телефильмĕсем, алфавитпа Категори:1972 çулхи ССРП телесериалĕсем Категори:1973 çулхи ССРП телесериалĕсем Категори:«Мосфильм» студин телесериалĕсем Категори:ССРП камитлă телесериалĕсем Категори:Вырăсла телесериалсем Категори:Шкул пирки телесериалсем Категори:Георгий Садовников хайлавĕсене экранизациленисем
Хаккяри (ил)
thumb|right|290px Хаккяри (туркк.: Hakkâri), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Хаккяри. Илте 266 061 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 7 121 çм².
Категори:Турци илĕсем
Culemêrg
Мари Эл
Мари Эл (Марий Эл, Мары Эл, Марий Эл) — Раççейĕн Европа пайĕн варринче вырнаçнă республика. Тĕп хули — Йошкар-Ола. Мари Эл шутне 3 распубликă хули, пĕр район хули, 14 район, 16 хула евĕр поселокĕ, 180 ял тăрăхĕ тата 1632 ял кĕрет.
Тавралăхĕ
Мари Эл çĕрĕ Тухăç-Европа айлăмĕн тухăçĕнче, Атăлăн вăтам юхăмĕнче вырнаçнă. Республикăн чылай территорийĕ Атăлăн сулахай çыранĕнче выртать.
Сулахай çыранăн анăç пайне шурлăхлă Мари айлăмĕ йышăнать. Республикăн анăçĕнче Атăла пысăк юппи — Ветлуга юхса кĕрет. Айлăм тухăçĕнче Вятка увалĕсен кăнтăр айăккинче пуçланакан Атăлăн сулахай юпписеми: Кĕçĕн Кокшага Кĕçĕн Кунтăш тата Большая Ошла юпписем, Мăн Кокшага Большой Кунтăш, Рутка юпписем шыв турттараççĕ. Айлăмсенче вăрман кӳлли нумай.
Усăллă çĕрай управĕсем
Ресурсĕсем: торф, тăм, çурт-йĕр чулĕ, акшар тата, кантăк тата силикат хăйăрĕ, минерал çăлкуçĕсем.
Климат
Климат вăтам континентлă, тăсăлуллă сивĕ хĕлпе ăшă çу. Çуллахи вăтам температура +18...20 °С. Чи шăрăх çанталăк — утăн варринче. Сывлăш +24...28 °С çити вĕриленет. Кĕркунне çанталăк нӳрĕк сивĕ, касăм çумăрлă, çиллĕ. Ирех шăн илнипе юр çуни те пулать. Чӳк — чи çи-тăвăл уйăхĕ. Хĕл, яланхилле, чӳк уйăхĕнче тапранать. Хĕллехи вăтам температура −18...-19 °С. Чи сивĕ уйăх — кăрлач. Мари Эл Республикинче тĕрлĕ тĕслĕ хĕллехи спортпа: йĕлтĕрпе, конькипе хăтланма ансат. Çуркунне, пĕтĕмĕшле, сивĕрех типĕ.
Фауна тата флора
Мари Эл тайга ай йăрăмĕнче вырнаçнă. Тăпра ытларах çаран-кĕллĕ, шурлахлă, синкер вăрман. Хутăш вăрманĕ (хыр, пихта, чăрăш, хурăн) 50 % ытла территоринче (анăçпа вар районĕсенче) ешерет. Юханшыв айлăм тăрăхĕсенче — юман-çăка вăрманĕсем. Кашкăр, упа, тилĕ, пăши, çӳлевĕç, хăнтăр, каюра тата урăх чĕрчун тĕл пулать.
Мари Эл çĕрĕнче— Мари Чодра наци паркĕ, çутçанталăк управĕ Мăн Кокшага.
Рекреаци потенциалĕ
Республикăра çын тĕкĕнмен тайга çут çанталăкĕ сыхланса юлнă, кунта республикăри хула тата кӳршĕ çĕрсенчи халăх чунна кантарма килет. Çуран çулçӳрев, ут маршручĕ чылай, кулленех шыв тăрăх байдаркăпа Мăн Кокшага анаççĕ, кӳлĕсем (Яльчик, Таир) тата юханшывсем çинче кану çурчĕсене, санаторисене тата çуллахи лагерьсене туса лартнă.
Халăх йышĕ
Мари Элре вырăссем (47,5%), марисем (42,9%), тутарсем (6,0%) тата урăх халăх пурăнать.
Йошкар-Олапа Волжск хулисенче, çаплах Йошкар-Ола хутлăхĕнче тата республикăн анăç çĕренче вырăссем чылайрах. Ялсенче мари халăхĕ йышлă, Туçи Мари районĕнче — туçи марисем, вĕсем чĕлхепе те, культурипе те улăх марисенчен уйрăлса тăраççĕ. Чăваш Утар районĕнче темиçе чăваш ялĕ вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Финн-укăр йăхĕсем хальхи Раççейĕн анăçри, çурçĕрти тата варринчи территоринче сĕм тахçанах пурăннă. Мари Эл çĕрĕнче пирĕн эрăччен пĕрремĕш пинçуллăх вăхăтĕнчи археологи япалисем тупнă. Çапла, çармăс çырăвĕпе (тиште) хуçалăх ĕçĕсенче çех усă курнă, тутар çыру çăлкуçĕсене Хусана илнĕ чух çунтарса янă, çавăнпа Вăтам Атăлçи кун-çулĕн пур çыру пĕлтерӳлĕхне вырăс чĕлхипе çырнă.
Çармăссем (хальхи ячĕ — марисем) пирки пĕрремĕш X ĕмĕрте хасар хаканĕ Иосифа сановнику кордов халифĕн сановникĕ Хасдай ибн Шапрут патне çырнă çырăвĕнче асăннă. Хальхи çармăссен несĕлĕсем V - VIII ĕмĕрсем хушшинче готсемпе, каярах хасарсемпе тата Атăлçи Пăлхарпа хутшăннă. Палхар патшалăхне 1236 çулта Батый хан монгол çарĕсем çĕмĕрсе тăкнă. Çакăн хыççăн пулса тăнă Ултăн Уртапа мари, тăмарлă пулнă. XIII - XV ĕмĕрсенче çармăссем Ылтăн Урта тата Хусан ханлăхĕ шутĕнче пурăннă.
Албан Википедийĕ
Албан Википедийĕ (Wikipedia Shqip) — Википедин албан чĕлхилле уйрамĕ.
Мари Эл
Кун-çулĕ
IX ĕмĕртенпе çармăссем çавăн пекех тухăçалла куçса пыракан Кейӳ Руçĕн славян йăхĕсемпее тĕл пулнă, анăç çармăс çĕрĕсенче Ростов, Галич, Ярославль, Суздаль, Улатимĕр хулисене тата 1221 çулта Чулхулана туса лартнă. Майĕпен анăç çармăссем христиан тĕнне кĕрсе славянланаççĕ, килĕшменнисем мари енĕн варрине тарса каяççĕ. Вăтам ĕмĕрсем тапхăрĕнче яланхилле вырăс-тутар хирĕçĕвĕсем çармăс çĕрĕнче (кун чух çармăссем тутар енче çапăçнă) пулса иртеççĕ. Малтан тутарсемпе çармăссем çĕнтерсе пыраççĕ, анчах та Хаяр Йăван вăрçă тапратать: 1551 çулта туçи çармăс (Атăлăн сылтăм çыранĕ) çĕрĕсем Мускав айне пулаççĕ, 1552 çулат патша çарĕсем Хусана илеççĕ, йăлăм çармăссем Мускава куланай тӳлеме тытăнаççĕ. Хыççăн колонизаци тапхăрĕ пуçланать: çапла, 1555 çулта Шупашкар, 1583 — Чикмĕ, 1584 — Царевококшайск (халĕ Йошкар-Ола) хулисене никĕслеççĕ.
Албан Википедийĕ
Кун-çулĕ
Вуннăпиннĕмĕш статьяна 2006 çулхи чӳк, 23 çырнă. 2009 çулхи пуш, 9 тĕлне албан уйрăмĕнче статья шучĕ 22 358 пулнă, вăл пур Википеди хушшинче 59-мĕш вырăнта шутланнă.
Мари Эл
Кун-çулĕ
Хĕстерсе христианланине пула çармăссем ялсене пушă хăварса вăрмана тараççĕ. Петре Первом мари халăхне çара хĕсмете илеççĕ, территорие тĕпчеме тытăнаççĕ, кириллица шрифчĕпе мари чĕлхи нче пĕрремĕш çыру ĕçесем çуралаççĕ. Пĕрремĕш мари Пуцек-Григорович грамматики 1775 çулта çутта тухать. Пурнăç лару-тăрăвĕ çапах йывăр тăрать, 1775 çулта çармăссем кар тăрса Пăкач пăлхавнее хутшăнаççĕ.
Албан Википедийĕ
Каçăсем
Категори:Албан чĕлхи Албан
Мари Эл
Кун-çулĕ
1872 çулта атăлçи халăхсене, çармăссене çав шутра, вĕрентес тĕллевпе Хусанри вĕрентӳçĕсен семинарийĕ уçăлать. Çакăн хыççăн халăх чĕрĕлме тытăнать, мари шкулĕсем уçăлаççĕ, çармăс чĕлхипе кĕнекесем, çав шутра вĕренӳ кĕнеки те, пичетленеççĕ.
Октябрь Революцийĕ хыççăн, 1920 çулăн юпан 4-мĕшĕнче, Мари автономи облаçĕ туса хураççĕ.
1920-мĕш çулсенче икĕ тан шайлă чĕлхе литература виçине: йăлăм мари чĕлхи тата туçи мари чĕлхи йышăнаççĕ. 1930-мĕш çулсенче, ытти наци республикисенчи пекех, наци интеллигенцине пурне те тенĕ пекех, пĕтернĕ. Майĕпен çармăссем республикăра сахал йышлă халăх вырăнне ӳкеççĕ, политика пусăмне пула çармăс чĕлхине вырăс чĕлхи ылмаштарать.
Мари Эл ячĕ «мари»(халăх ячĕ) тата «эл» (çĕр) сăмахĕсенчен пулнă.
Инфраструктура
Мари Элре республика хушшинчи шайра 1 аэропорт пур. Республикăра чукун çул вокзалĕ тата икĕ автовокзал, 14 чукун çул чарăнăвĕ, 51 пассажир автобус чарăнăвĕ, Чикмере Атал çинчи юханшыв порчĕ, тăватă вырăнти порт, баржăна тиемелли-антармалли хатĕр вырăн. Атăлпа Ветлуга тăрăх карап çӳрет.
Промăçлăхĕ
Ертсе пыракан промăçлă пайĕ — машина тăвасси тата металл хатĕрлесси (металл касакан хатĕр-хĕтĕр, приборсем, автоматизаци хатĕрĕсем, сутă-илӳ тата этем пĕрлĕ апатлану предприятисем, вăрман, йывăç тăвасси тата целлюлоза-хут, çăмăл тата апат-çимĕç (аш-какайпа сĕт-çу). Паллă промăç тĕпĕсем —Йошкар-Ола, Волжск.