cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çĕнĕ Мĕлĕш
Кун-çулĕ
"Чăваш историкĕ В.Димитриев тĕпчесе пĕлнĕ тăрăх, Мӳрĕш ялĕсене пуçлакансем Шупашкар уесĕнчи Çатракассисемпе вĕсен таврашĕнчи ялсенчен куçса пынă çынсем пулнă. Анчах кунта тата çакна та шута илмелле. Çатракассисем çех пулнă пулсан вĕсем хăйсен ялĕсене Мӳрĕш текен ят парас çук. Ку ялсене чи малтан пуçлакансем Çĕрпӳ уесĕнчи Нӳрĕш (Нӳрши) е урăхла Мӳреш ялĕнчен куçса пынă çынсем пулнă пулмалла. Çĕрпӳ районĕнчех ĕлĕк Мамалаевăпа Булатово текен ялсем те пулнă.." Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Юлдузка
Юлдузка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Изяшка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Ахмеев Василий Николаевич
Ахмеев Василий Николаевич - профессор (1988.
Кун-çулĕ
1933 çулхи нарăсăн 9-мĕшĕнче нчи Еншик ялĕнче çуралнă. Патăръел педагогика училищипе (1952) Чăваш педагогика институтне (1956) Чулхулари пединститут пĕтĕрнĕ. Камчаткăра, Сахалинта вăрăнтекен пулса ĕçленĕ. 1964-мĕш çулта кандидат диссертацине хӳтĕлĕнĕ хыççăн Сыктывкарти Коми патшалăх педагогика институчĕнче вĕрентекен, доцент, кафедра ертӳçи пулса ĕçленĕ. 1972-2001 çулсенче - ректор.
Ахмеев Гурий Николаевичăн шăллĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Нарăсăн 9-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1933 çулта çуралнисем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:2003 çулта вилнисем
Викон
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Хунну çырăвĕ
«Виçпатша кун-çулĕ» хайлавĕнче Китай Камбоджăри Фунань элчĕсемпе ылмашăннă пирки çырнă. Китай элчелĕхĕ Фунань патшалăхне 245 çулпа 250 çулсем хушшинче çитнĕ, Кань Тай— пĕр пайташĕ — таврăнсан вара, Фунань çинчен çапла хыпарлать: «Вĕсен кĕнекесем пур, архивсенче упраççĕ. Çырулăхĕ хуннусен пекех ». Фунаньсем инди çырăвĕпе усă курнă пулнă. Çак вара хуннупа Анăçăн культура çыхăнăвне кăтартать.
Каçăсем
Категори:Абугисем Категори:Истори Категори:Инди çырăвĕ
Ăвăс
thumb|250px|right|Ăвăс Ăвăс (Pópulus trémula) — хăва йышĕнчи тирĕк арачĕнчи çулçăллă йывăç. Европпăпа Азин вăтам тата сивĕ климатлă вырăнĕсенче анлă сарăлнă. thumb|left|[[Томе, Отто Вильгельм|О. В. Томе Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Гера, 1885 çинчи ӳкерчĕк]] Çӳллĕшĕ 35 м таран.
80—90, сайра чух 150çул пурăнать. Питĕ хăвăрт ӳсет, анчах час-час чирлет. Ватă, пысăк, çав вăхăтрах чирлемен йывăçсем сайра тĕл пулаççĕ.
Усă курни
thumb|Авăса урлă тата тăрăх каснă Пурăнакан вырăнсене симĕслетме усă кураççĕ. Хупине тирсем тирпейленĕ чухне усă кураççĕ. Унтан сарă тата симĕс тĕслĕ сăрă тăваççĕ.
Ăвăс чечекĕсенчен чечек тусанне пуçтараççĕ, папкисенчен - çилĕм. Ăвăс пăренисенчен пурасем, хăмасем тăваççĕ. Чиркӳсен тăрринчи купăлĕсене пĕчĕк ăвăс хăмисемпе витнĕ. Ăвăсран фанера, целлюлоза тăваççĕ. Шăрпăксене ăвăс хăмисенчен тăваççĕ. Ĕамрăк турачĕсене пăшисем, пăлансем, мулкачсем çиĕççĕ.
left|thumb|Ăвăс çулçисем
Сиплĕ пахалăхĕсем
Ăвăс хуппинче углеводсем (глюкоза, фруктоза, сахароза тата ытти те), фенолгликозидсем, дубильные вещества, аслă çу йӳçĕкĕсем (каприн, лаурин, арахин, беген тата ытти те) пур.
Папкисенче углеводсем (рафиноза, фруктоза тата ытти те), ароматла йӳçĕкĕсем, триглицеридсем фенолкарбон йӳçĕкĕсем тупнă.
Çулçисем содержатся углеводсем, органикăлла йӳçĕксем, каротиноидсем, витамин C, каротин, флавоноидсем, фенолгликозидсем, антоциансем усраççĕ.
Елизавета I (пĕлтерĕшсем)
Елизавета I:
Пайăр çынсем: Ытти: Татах пăхăр:
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Тынбай
Тынбай — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 462 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452352, ОКАТО кочĕ — 80243865001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Чакак
thumb|Чакак Чакак (лат. pica pica) - чанаран кăшт пысăкрах кайăк. Чĕпĕ кăларма юханшыв тăрăхĕсене суйласа илет. Хĕлле çынсем пурăнакан вырăнсене куçма тăрăшать. Çăмартисем (3-9) шупка симĕс, тĕксĕм пăнчăсемлĕ. Ака пуçламăшĕнче чĕп кăларма лараççĕ. Вĕсене эрешменсемпе, шăнасемпе, кăткă çăмартисемпе, лĕпĕш хурчĕсемпе тăрантараççĕ. Кĕркунне çырласем те çиеççĕ. Хĕллехи вăхăтра çын пăрахнă апат юлашкисене пуçтараççĕ. Хĕл каçма ниçта та вĕçсе каймасть. Чăвашра вĕсен йышĕ пысăк.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Курак йышшисем Категори:Çурçĕр Америкăри вĕçен кайăксем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Евразири вĕçен кайăксем
Светлая (Уфимский район)
Светлая  — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 95 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450028, ОКАТО кочĕ — 80252825007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Елизавета Петровна
мини|справа|Шарль ван Лоо ĕçĕ мини|справа|Елизавета Петровнан монограмми
Елизавета I Петровна — 29 раштав 1709, Коломенское — 5 кăрлач 1762, Санкт-Петербург) — Романов йăхĕнчен тухнă. 1741 çулхи 6 раштавран Раççей хĕрарăм-патши. Пётр I тата Екатерина I кĕçĕн хĕрĕ, вĕсем мăшăрланиччен икĕ çул маларах çуралнă.
Кун-çулĕ
Пулас императрица Петĕр I патшапа унăн иккĕмĕш мăшăрĕн Марта Скавронскаян (православи тĕнĕнче Екатерина Алексеевна) çемьинче 1709 çулхи раштавăн 29-мĕшĕнче Мускав çумĕнчи Коломенское салинче  çуралнă (кивĕ стильпе раштавăн 18-мĕшĕ). Елизавета е вăл вăхăтрипе Елисавета çемьери виççĕмĕш хĕр пулнă. Унччен Аслă Петĕр çемьинче икĕ хĕр çуралнă: Наталья (1707-1708) тата Анна (1708-1728). Ашшĕ-амăшĕ пулнă пулин те принцесса хăйне ытларах чухне тăлăххăн туйнă. Патша çултан-çул  çар харҫисенчене хутшăннă, час-часах мăшăрне те хăйĕнпе пĕрле илсе кайнă. Принцессăсем вара ашшĕн йăмăкĕпе Наталья Алексеевнапа е Александр Меньшиковпа юлнă. Йывăр ачалăх Елизаветан кăмăл-туйăмĕ çинче тарăн йĕр хăварнине те палăртмалла. Елизавета чĕринче яланлăхах Мускав çумĕнчи ялсен (Измайлово,Преображенское) илемĕ упранса юлнă, çавăнпа императрица пулса тăнă хыççăн та вăл çак вырăнсене час-часах килсе   тăнă.
Ubuntu
250px|thumb|right|Ubuntu 13.04 Ubuntu — операци системи, Linux дистрибуцийĕсен пĕри. Тӳлевсĕр сарăлать. Debian Linux çинче никĕсленĕ. Тĕллевĕ - ирĕклĕ, çăмăл операци системи тăвасси. Йĕртсе пыраканĕ Canonical Ltd. фирми.
Ubuntu тĕп графика таври - GNOME ĕç сĕтел системи. Юлашки версийĕ Ubuntu 13.04 (Raring Ringtail) ятлăскер 2013 çулхи ака уйăхĕн 25-мĕшĕнче кăларнă. Çĕнĕ версине 2013 çулхи юпа уйăхĕнче кăлараççĕ.
Чăвашла куçарни
2007 çулта чăвашла куçарма пуçланă.
Асăрхавсем
Категори:Live CD Категори:Canonical   Категори:Цифрăллă дистрибуци Категори:Цифрăллă дистрибуципе сармалли продукци
310-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Джигиат
Джигиат — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Кестанты юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 5,2000000000000002 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори:Кестанты юпписем
Вăхăт Хакăлĕ
Вăхăт Хакăлĕ (Zeitgeist, the Movie) — Питер Джозефăн документлă фильмĕ, фильмра виçĕ кавар теорийĕ: Тĕн, 2001 çулхи авăнăн 11-мĕшĕнчи террор акчĕ тата АПШ федерацин резерв системи. Фильма 2007 çулхи çĕртмере Google Video хостингĕн сервисĕнче кăтартнă.
Кунçулĕ
«Вăхăт Хакăлне» пĕрремĕш хутчен 2007 çулхи çĕртме, 25 кăларнă хыççăн вăл тӳрех Google Video сервисĕнче видео пăхассипе мала тухать. Фильма темиçе чĕлхене — арап, полхар, испан, итал, китай, нимĕç, норвег, поляк, португал, вырăс, серб, словак, франци, япон тата урăх чĕлхесене — куçарнă. «Вăхăтăн чун-чĕмне» официаллă Google Video видеохостингĕ тата BitTorrent урлă сараççĕ. 2008 çулта «Вăхăтăн чун-чĕмĕ» çулсеренхи «Активист» V кинофестивалĕн парнине туянать.
2008 çулхи юпан 2-мĕшĕнче фильмăн Вăхăт Хакăлĕ: Хушма тăсăмне кăларнă.
Тытăмĕ
Пĕрремĕш пайĕнче Библин истори пĕлтерĕшне уçса параççĕ. Авторсем шухăшланипе, Иисус — аллегориллĕ персонаж; Библи Ииусус Христос çуралличенхи авалхи чылай тĕнчесенче пулнă астрологи принципĕсемпе никĕсленет. Автор Хĕвеле Турă вырăнне хурса пуççапнă малтанхи тĕнчесене танлаштарса пăхать, Хĕвел тĕрлĕ тапхăрта тӳпере куçса пыракан вуниккĕ çăлтăрлăхпа Иисус тата унăн вуниккĕ вĕренекенĕсем хушшинче параллель тытса пырать. Фильмăн пĕрремĕш пайĕнче çаплах хальхи христианлăхпа хĕрес символĕ халăх тĕнĕн пулса тухнине çирĕплетекен хăшпĕр сăлтавсене кăтартать.
Унсăр пуçне, авторсен шучĕпе, «пĕтĕм тĕнче» христос тĕнне кĕни Рима Европăра политика влаçне илме пулăшать.
Иккĕмĕш пайĕ: Глобальлĕ сценари
«Вăхăтăн чун-чĕмĕ» фильмăн иккĕмĕш пайĕнче 2001 çулхи авăнăн 11-мĕшĕнчи ĕç-пуçа Афганистанпа Иракри вăрçăна пуçлас шухăшпа халăха хумхантарса хапăллаттарасшăн тата пĕтĕм тĕнчери террор ирсĕрне хирĕç кĕрешес пирки американ халăхĕн граждан прависене хĕстерсе чакарас сăлтав тупăнтăр тесе АПШ правительстви шутласа тунине кăтартнă. «Вăхăтăн чун-чĕмĕ» çак теракта юриех майлаштарнă текен версие ĕнентерет. Бен Ладен ертсе пынă вунтăххăр арап (тăххăрĕшĕ халĕ те сывă пурăнаççĕ) этемлĕх кун-çулĕнчи пур енчен те вăйлă ирсĕр ĕçе йĕркелеме пултарайман. Çĕнĕ Йоркри Пĕтĕм тĕнче суту-илӳ центрĕн çурчĕсене малтанах ишĕлса анма хатĕрлесе хунă пулнă: ПСЦ тĕп колоннисене унченех термит хутăшлĕ сирпĕнӳ хатĕрĕсемпе авăрласа хунă, самолётсем пырса çапăнсан вара вĕсене аякран чĕртсе янипе çуртсем хăвăрт та майлă ишĕлсе аннă (çапса илнĕ пĕр видео çеç пурри те иккĕлентерет, ăна монтаж мелĕпе тума пклтарнă), çакна нумай тĕслĕхсемпе куракансем пĕлтереççĕ. Çаплах фильм Пентагон çине самолёт ӳксе çĕмĕрнĕ официаллă версиине чăн мар тесе çирĕплетет.
Виççĕмĕш пайĕ: Чаршав хыçĕнчи çынсем
Фильмăн виççĕмĕш пайĕнче XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче банкирсем (Джон Морган, Джон Рокфеллер тата урăххисем) картель йĕркелесе АПШ-н пĕтĕм финансă ресурсĕсене ярса илсе, тĕнчере хуçаланма шухăшланă. Çак çынсен ушкăнĕ хăйсен финансă ресурсĕсемпе тата пайăр çыхăнусемпе усă курса, этем пĕрлĕхĕнче финансă ахăрсамани туса ирĕклĕ банксене юхха кăларма тăрмашнă. Питер Джозефăн шухăшĕпе, çак электронла кавар теорийĕ патне илсе пырать. Виççемĕш пайĕнче çаплах АПШ ФРС улталас пĕр тĕллевпе — наци пурлăхне вăрласа вăрçă, политика тата этеплĕх пулăмĕсене тĕрĕслесе тытса пырса хăйсен пуйса пырасси,, çак вара, фильм авторĕсен шухăшĕпе, олигархи ертсе пыракан планета-патшалăха илсе çитерет.
Малалли пулать: Вăхăт Хакăлĕ — Хушма
Премьера 2008 çулхи юпан 2-мĕшĕнче çулсеренхи V «Артивист» кинофестивалĕнче (Artivist Film Festival) Лос Анджелесре, Калифорни, иртнĕ.
Каçăсем
Категори:Кавар теорийĕ Категори:2007 çулхи фильмсем Категори:Документалистика фильмĕсем
Оксфорд университечĕ
О́ксфорд университечĕт (University of Oxford) — Оксфорд хулинче, Оксфордшир графлăхĕнче, Аслă Британире вырнаçнă университет. Тĕнчери чи ватă университетсен ят-йышĕнче иккĕмĕш вырăнта, ватăран та ватă акăлчан чĕлхиллĕ университет, çаплах Аслă Британири пĕрремĕш университет. Тĕп-тĕрĕссĕн университета никĕсленĕ çула калама çук, ăнчах та кунта 11-мĕш ĕмĕрте вĕрентни паллă. Аслă Британипе Ирландин «ватă университечĕсен» йышне, çаплах Аслă Британин чи паха 20 университечĕн элитлă «Рассел» ушкăнне кĕрет.
Кăсăк фактсем
thumb|Оксфордри электрошăнкăрав
Оксфорд колледжĕсем (хытаркăчсенче — никĕсленĕ çул)
Оксфорд университечĕн пĕрремĕш колледжне — Университет (акăлч. University College) — 1249 çулта никĕсленĕ. Тепĕр иккĕ малтанхи колледжĕ — «Баллиоль» (акăлч. Balliol, 1260 çул) тата «Мертон» (акăлч. Merton, 1264 çул) — хăйсене йĕркеленĕскерсен ячĕсене панă. Джон Баллиоль I Иоаннăн — Шотландин пулас патшин ашшĕ, иккĕмĕшĕн — лорд-канцлер Уолтер де Мертон.
Каçăсем
Категори:Англи университечĕсем
Курак
thumb|200px|Хура курак thumb|200px|Хура курак ареалĕ Курак (лат. Corvus frugilegus) – пысăкăшпе ула курак пекех, анчах унпа танлаштарсан хуп-хура, ват кураксен кăна ватта енне сăмси вĕçĕ шуралать. Ял-хула таврашĕнче пурăнма тăрăшать.
Пуш уйăхĕн варринче вĕçсе килет. Каялла пуринчен кайран, чӳк уйăхĕнче каять, Германи тата Франци çĕрĕсем çинче хĕл каçаççĕ. Хăш-пĕр кураксем хĕл каçма юлма та пултараççĕ. Пирĕн тăрăхра чи йышлă кайăксенчен пĕри шутланать.
Каçăсем
Категори:Кураксем Категори:Синантроплă тĕссем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Аслут Александр Николаевич
Аслут Александр Николаевич (1930, раштав, 22, Ешкилт ялĕ, Канаш районĕ, — 2014, нарăс, 20,, ) — чăваш сăвăçи, прозăçи, публицисчĕ, куçаруçи.
Аманик
Аманик — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи ял.
Аслут Александр Николаевич
РФ ÇП пайташĕ (1995), Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1994).
Аманик
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Аслут Александр Николаевич
Пурнăçĕ
1930 çулхи раштавăн 22-мĕшĕнче Чăваш АССР шутĕнчи Канаш районĕнчи Ешкилт ялĕнче çуралнă.
Чурачăкри вăтам шкулта тата ССКП Тĕп комитечĕ çумĕнчи Партин аслă шкулĕнче вĕренсе тухнă. Совет Çарĕнче хĕсметре тăнă. ССКП Чурачăк райкомĕн инструкторĕ вырăнĕнче, «Коммунизм ялавĕ» («Хыпар») хаçат редакцинче, Чăваш АССР Телекуравпае радио комитетĕнче, Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн аппаратĕнче ĕçленĕ.
« Халăхсен туслăхĕ » орден па (1988) тата медальсемпе наградăланă.
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:1930 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 22-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2014 çулта вилнисем Категори:Нарăсăн 20-мĕшĕнче вилнисем
Илешни
Илешни, Ilešni — Тутарстанри Аксу районĕнчи чăваш ялĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Кĕçĕн Пятомбой-Ю
Кĕçĕн Пятомбой-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сулахай çыранĕпе, 165 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 55 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Ваувиль
Ваувиль (Wauwil) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
1672 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1146’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Сульха
thumb|250px|Сульха (кĕпшĕл) Сульха (кĕпшĕл) (Garrulus glandarius) - чакак пысăкăш кайăк, пирĕн тăрăхри чи хитре кайăксенчен пĕри. Курак йышне кӗрет. Кĕпшĕл вăрман кайăкĕ, ытларах юманлăхсене юратать. Питĕ шавлă кайăк. Çăмартисем (5-8) симĕсрех тĕслĕ, хăмăртарах пăчăсемлĕ. Йăвине питĕ тĕплĕ пытарать, чĕп кăларнă вăхăтра шавламасть. Юман йĕкелĕсем - вĕсен тĕп апачĕ. Хурт-кăпшанкăсене те нумай пĕтерет. Ниçта та вĕçсе каймасть. Пирĕн патрах хĕл каçать. Чăвашра вĕсен йышĕ çулсерен чакса пырать. Йышĕпе те сахал.
Категори:Чĕрчунсем Категори:Кайăксем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Пелагиаль
Пелагиа́ль (πέλαγος — уçă тинĕс), çаплах пелаги́аль зо́ни — тинĕсри е океанри тинĕс тĕпĕнчен çывăх мар вырнаçнă зони.
Пĕрлехи хыпарсем
Çак зонăра пелагиаль организмĕсем — планктон, нектон, плейстон — ĕрченеççĕ.
Çак зона уçлăхĕ — тинĕсри 1,37 млрд км3 тата 11 км тарăнăш. Пелагиаль зони тинĕс тĕпĕнчен (тинĕс тăпри) тата тинĕс тĕпĕ çумĕнчи (тăпра çийĕнчи) зонăран, çаплах тинĕс хĕрринчи литораль зонинчен уйрăлса тăрать. Çак зонăра пурнакан пулăна çаплах пелагиаль пуллисем теççĕ.
Ешкилт
Ешкилт, — Чăваш Енĕн Канаш районĕнчи ял. Аслут юханшывĕ хĕрринче ларать.
Пелагиаль
Пĕрлехи хыпарсем
Пелагиаль йышне çаплах юшкăнпа тăм кĕрет, вĕсем ĕнтĕ материксен тăвайккисене тата океан тĕпне хуплаççĕ. Тинĕс организмĕсен тата шыври вĕтĕ пĕрчĕсем, вулкан тусанĕ, космосран ӳкекен тусан тата тинĕс тĕпĕнчи хытă тăпрасем арканнă хыççăн юлнă вĕтĕ продуктсем юшкăнпа тăма туса хураççĕ.
Ешкилт
Истори
1927 çулчен ял Çĕрпӳ уесĕн Энтрияль вулăсне кĕнĕ.
Пелагиаль
Каçăсем
Категори:Океанологи Категори:Тĕнче океанĕн экологи зонисем
Ешкилт
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Канаш районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Шăхасан районне, 1944 çулхи пуш уйăхĕн 25 хыççăн Чурачăк районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Канаш районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Ершепуç
Ершепуç,  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Путавăш юханшывĕ хĕрринче, Йĕпреç-Вăрнар çул çинче вырнаçнă. Кушлавăш уйĕнчи ялсен шутне кĕрет.
Кун-çулĕ
"Ершипуç малтан икĕ ялтан тăнă: пĕрине Пармантейкасси, теприне Утьăккасси (Одиково) тенĕ. Вĕсем улăхлă Пăтавăш çырмипе уйрăлса тăнă. Икĕ касси те 1710 — 1720 çулсем тĕлнелле пуçланнă пулмалла. Халăхри сăмахсем тăрăх Пармантей çыннисем Шупашкар районĕнчи Ишлей çывăхĕнче ларнă Йĕрĕхшывпуçĕ ятлă ялтан куçса пынă пулать"
Малтан, районсене туса хуриччен, Етĕрне уесĕн, Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Чăваш Енĕн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Руднев Дмитрий Семёнович
Дмитрий Семёнович Руднев (Дамаскин) (1737-1795) — чăваш чĕлхин тĕпчевçи.
Ӗçĕсем
11115 сăмахлă пилĕк чĕлхеллĕ словаре "Словарь языков разных народов, в Нижегородской епархии обитающих, именно: россиян, татар, чувашей, мордвы и черемис..." çырса хатĕрлес ĕçе ертсе пынă (1784-1785). Словарь пичетленсе тухман, алçырăвĕ халлĕн упранать: пĕри — Чулхула облаçĕн архивĕнче, тепри, таса куçарса çырни, — Питĕрти М.Е. Салтыков-Щедрин ячĕллĕ вулавăшра.
Каçăсем
Категори:Чăваш чĕлхи тĕпчевçисем
Чĕлхе политики
Чĕлхе политики, — чĕлхе енчен патшалăх ирттерекен политика. Унăн тĕллевĕ - чĕлхене аталантарасси, чĕлхене мĕнле пур, çавăн пек шайрах хăварасси  е чĕлхене аталанма чарасси. Чĕлхе политики патшалăх чĕлхин йĕркисене те туса пырать.
Чĕлхеçĕсем, чĕлхе тĕпчевçисем, çырăвçăсем, халăх пĕрлĕхĕсем тата ыттисем те тĕнчери чĕлхесен тĕрлĕлĕхне сыхласа упрама тăрăшăççĕ. Анчах мĕнле пулин те, тĕнчере пур 6000 яхăн чĕлхесен шутĕнчен çуррийĕн шăпи хăрушăллă. Патшалăх пулăшăвĕсĕр чĕлхесем çухала тухаççĕ. Çĕршыв ертевĕ чĕлхесемпе сахал усă курнăшăн хăш пĕррисене ĕçрен кăларма (мантарма) тăрăшать. Тепĕр патшалăх хăй халăхĕсен чĕлхисене упрама тăрăшать.
"Чĕлхе политики" ăнлавпа пĕрлех чĕлхе йĕркелĕвĕ тата чĕлхе планлавĕ ăнлавсемпе те усă кураççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Чĕлхе политики Категори:Политика Категори:Пĕрлĕх
Ту хрусталĕ
Ту хрусталĕ — минерал, кремнийĕн çутçанталăкри таса двуокиçĕ, тĕссĕр, кварцăн тăрă тĕслĕхĕ, кремнезёмăн (SiO2) кристаллă модификацийĕсенчен пĕрри. Ту хрусталĕн дефектсăр таса кристаллĕсем сайра тĕл пулаççĕ, çавăнпа хаклă шутланаççĕ. 3—5 см пысăкăш кристалсемпе усă кураççĕ. Формипе кристаллĕсем призма евĕр, тригональ-трапеци евĕрлĕ.
Тĕрлĕ тĕсĕсем
Аметист, Цитрин, Раухтопаз (тетĕмлĕ кварц), Морион, Волосатик, «Венера çӳçĕсем»(Рутил хутăшĕпе).
Халаплăх
Японире ту хрустальне вĕриçĕленĕн шăнса хытнă сывлавĕ теççĕ.
Сăртăш тĕнĕнче тӳпе ту хрусталĕнчен тытăнса тăрать тенĕ.
Чăнлавсенче турăсем амброзие ту хрусталĕнчен тунă кубоксенчен çеç ĕçеççĕ.
Каçăсем
Категори:Хаклă чулсем Категори:Кварц тĕсĕсем
Юрмияз
Юрмияз — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Гари юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Яхмес Меритамон
Яхмес Меритамон — (егип. Jˁḥ ms mrjt Jmn «Ях ҫуратни, Амон савни») — Авалхи Египет патши, XVIII династийӗн Аменхотеп I фараонӑн арӑмӗ.
Вуламалли
Категори:Икĕпат тытăмçисем Категори:Авалхи Икĕпатри майра-патшасем Категори:Икĕпатри XVIII династин пайăр çыннисем Категори:Амон турăн арăмĕ Категори:Авалхи Икĕпатри принцессăсем
320-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Коперниций
Коперници (Copernicium, Cn, маларах Унунби ятпа палăртнă Ununbium, Uub е эка-ртуть) — 112-мĕш хими элеменчĕ. Чи стабиллă 285Cn изотопĕн тĕшĕнче 112 протонпа, 173 нейтрон. Çурма аркану тапхăрĕ 34 секунд яхăн. Коперници чĕркĕмĕл евĕр кĕмĕл тĕслĕ шĕвек пулас. 112-мĕш элемент уçнине ИЮПАКра çирĕплетнĕ, ун ятне çирĕплетме палăртнă.
Истори
Коперницие чи малтан 1996-мĕш çулăн нарăсăн 9-мĕшĕнче Германири Дармштадтри йывăр ионсен институтĕнче С. Хоффманн (S. Hofmann), В. Нинов (V. Ninov), Ф. П. Хессбергер (F. P. Hessberger), П. Армбрустер (P. Armbruster), Х. Фолгер (H. Folger), Г. Мюнценберг (G. Münzenberg) тата ыттисем синтезланă (Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI). 277Cn изотопăн икĕ тĕшне йывăр ионсене хăвăрлаканта цинк йĕтрисемпе хура тăхлан мишенĕсене персе туса илнĕ. .
2006-мĕш çулта ОИЯИ аркану продукчĕсене химилле палласа изотопсен синтезне çирĕпленĕ. Плутони-242-рен тунă мишене кальций-48 изотпопĕпе пенĕ. Реакцинче 114-мĕш элемент синтезленнĕ хыççăн вăл атмосфера пусăмлă гелипе аргон хутăшлă камерăна лекнĕ. Çур секкунтран 287Uuq альфа-аркану хыççăн 283Cn изотоп пулнă. Ăна газ юхăмĕ ылтăн детекторлă криоген камерине илсе кайнă. Детекторсем çинче 112-мăш элемен арканнине сиснĕ. .
Ячĕ
GSI тĕпчевçисем в честь Н.Коперника халаласа 112-мĕш элемент валли «коперници» (Copernicium, Cn) сĕннĕ. ИЮПАК 2010-мĕш çулхи нарăсăн 19-мĕшĕнче официаллă элемент ятне çирĕплетнĕ 19 февраля а.
Элемнтăн символĕ пирки тавлашусем пынă. Уçакансем сĕннĕ Cp символ икĕ сăлтавпа тивĕçтермен:
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Куçăмлă металсем Категори:Радиохастар элементсем Категори:Синтезланă хими элеменчĕсем Категори:Трансактиноидсем
Аслă пурçăн çулĕ
right|thumb|300px|[[I ĕмĕрти Аслă пурçăн çулĕ (Дацинь тата Серес).]]
Аслă пурçăн çулĕ, — авалхи вăхăтра Китайпа Европăна çыхăнтарнă суту-илӳ çулĕ. Вăтам Ази урлă иртнĕ, чи пысăкки шутланать.
II ĕмĕртен пуçласа çак çулпа сутăçăсем тĕве караванĕсемпе Китайран Вăтаçĕр тинĕсĕн хĕрринчи çĕршывсем патне çити пурçăн турттарса çӳренĕ. Ун чухне пĕтĕм çул тăрăхне тухма икĕ çул вăхăт кирлĕ пулнă. Сутăçăсен сахаллăшĕ кăна çак çула ăнăçлă вĕçлеме пултарнă.
"Пурçăн çулĕ" ята нимĕç географĕ XVIII ĕмĕрте панă. Паллах ĕнтĕ, Пурçăн çулĕпе пурçăна çеç мар, тĕслĕхрен ылтăна, тĕрлĕ тĕхĕме тата ытти япаласене те куçăрнă.
Пурçăн çулĕ усă курни сутă-илӳ аталанăвне пулăшнă, вăл çаплах тухăçпа анăç этеплĕхĕсене çыхăнтарнă, Европăпа Азине паллаштарнă.
Çавăнпа ĕнтĕ халĕ "Пурçăн çулĕ" Пĕтĕм тĕнчери этеплĕх кăнарĕ пулса тăрать.
Кун-çулĕ
Ватă Çурçĕр çулне У-ди император хистенипе никĕс хунă, ăна çар валли ăратлă лаша кирлĕ пулнă. Çакăн пек утсене пирĕн эрăччен 138-126 çулсенче Вăтам Азине пулнă Чжан Цянь элчи пĕлтернĕ. Çаплах вăл императора урăх çĕр-шывсенче пурçăн тĕртмен пирки каласа панă, ют çĕр çĕрсенче пурçăн сутса паха утсене, çаплах пылак çимĕç, эрех тата ытти япала илме императора сĕннĕ. Пирĕн эрăччен 121 çулта пурçăн тата бронза тĕкĕрĕсене тиенĕ тĕве караванĕ пĕрремĕш хут Турфанскую впадину урлă каçса Çулăм тăвĕсемпе Тянь-Шань отрогĕсем çумĕпе Фергана оазисĕ патне кайнă. Анчах та çак вырăнта пирĕн эрăччен 17-27 çулсенче хыпса тухнă халăх пăлхавĕсем çĕкленме тытăннă сутă-илĕве чарса лартнă. Сутă-илӳ тепĕртакран малалла Кăнтăр çулĕпе тăсăлать.
Каçăсем
Категори:Пурçăн çулĕ Категори:Ази кун-çулĕ Категори:Сутă-илев çулĕсем
Изимарино
Изимарино — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 350 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452352, ОКАТО кочĕ — 80243865002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Мĕниçырми
Мĕниçырми — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Вотский Менеуз
Вотский Менеуз — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 6 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452271, ОКАТО кочĕ — 80230808003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
330-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Ту хрусталĕ (фильм)
«Ту хрусталĕ» (Rhinestone) — американ кинофильмĕ. Ачасен ашшĕ-амăшпе пĕрле пăхмалла.
Кăсăк фактсем
Фильмăн тепĕр ячĕ — «Кабачок «Райнстоун»»
Каçăсем
Категори:АПШ кинокамичĕсем Категори:АПШ мусăк фильмĕсем Категори:Боб Кларк фильмĕсем
Екатерина I
мини|справа|Жан-Марк Натье ĕçĕ Екатерина I — (Марта Самуиловна Скавронская, качча кайсан Крузе; православи тĕнне кĕрсен Екатерина Алексеевна Михайлова; 15 ака 1684 — 17 çу 1727) — 1721 çултан император арăмĕ пулнă май,астулта; 1725 çултан Раççей хĕрарăм-патши.
Пётр I иккĕмĕш арăмĕ, Елизавета Петровна патшан амăшĕ.
Вуламалли
Категори:Скавронскисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Ӳпке чирĕпе вилнисем Категори:Истори Категори:Раççей империйĕ
Çеçмер
Çеçмер, — Чăваш Енри темиçе ялăн ячĕ.
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Ахмеев Гурий Николаевич
Ахмеев Гурий Николаевич - профессор (1978), экономика ăслăлăхĕсен докторĕ.
Кун-çулĕ
1930 çулхи авăнăн 17-мĕшĕнче нчи Еншик ялĕнче çуралнă. Чăваш педагогика институтне пĕтĕрнĕ (1956), кайран аспирантура пĕтернĕ.
Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче аслĕ вĕрентекен (1961-1964), политэкономи кафедрин доценчĕ (1964-1967). Чăваш патшалăх университетĕнче доцент тата халăх хуçалăхĕн экономики кафедрин ертӳçи (1967-1969), экономика факультечĕн деканĕ (1968-1978), экономика анализĕпе производство тухăçлăхĕ кафедрин ертӳçи.
Чăваш патшалăх педагогика институчĕн ректорĕ (1983-1984).
1984 çулхи ака уйăхĕн 3-мĕшĕнче вилнĕ.
Ĕçĕсем
100 ытла ăслăлăх ĕçĕ çырнă.
Çеçмер (Красноармейски районĕ)
Çеçмер, — Чăваш Республикин Красноармейски районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Элĕк районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн ИШлей районне, 1944 çулхи пуш уйăхĕн 30 хыççăн Муркаш районне, 1944 çулхи çĕртме уйăхĕн 29 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăтччен Красноармейски районне кĕрет ..
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Виллизау
Альтвис (Willisau) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
7137 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1151’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Альтвис
Поляксем
Поляксем — анăç славян халăхĕ. Тĕнчере пĕтĕмпе 40 миллион поляк пурăнать, поляксен йăхĕнчен тухнисен шучĕ 60 млн яхăн. Чĕлхи — поляк чĕлхи, инди-европа çемьин славян ушкăнĕ йышне кĕрет.
Польшăра тата ют çĕрсенче пурăнакан поляксем:
Шăлин курăс
thumb|200px|Шăлин курăс Шăлин курăс - шăнкăрч пысăкăш кайăк, ыттисенчен пуçĕ çинче вăрăм тĕпеке пуррипе уйрăлса тăрать. Пирĕн тăрăхра хĕллехи вăхăтра пилеш çырлисене çисе пурăнать. Çавăнпа та ăна курма, илемĕпе килленме пулать. Çăмартисем (5) сăрă-сенкер тĕслĕ, пирĕн тăрăхра çăмарта туса чĕп кăлармасть, чĕп кăларма çурçĕр еннелле каять. Çурçĕртен пирĕн паталла раштав уйăхĕсенче килеççĕ. Апат çителĕклĕ пулсан пĕр-ик уйăх пурнаççĕ те кăнтăр еннелле куçса каяççĕ, каялла таврăннă чух пирĕн тăрăхра тытăнсах тăмаççĕ. Шăлин курăс йышĕ пирĕн тăрăхра пилеш тухăçĕ мĕнле пулнинчен килет.
Литература
Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Çурçĕр Америкăри вĕçен кайăксем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем Категори:Шăлин курăс йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
340-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Кĕçĕн Роговая
Кĕçĕн Роговая — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 250 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 80 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Çĕртме, 24
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Кивĕ Упи
Кивĕ Упи, Kivĕ Upi — Тутарстанри Çĕпрел районĕнчи чăваш ялĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстанăн Çĕпрел районĕн ялĕсем
Анаткасси (Вăрнар районĕ)
Анаткасси,  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Малтан, районсене туса хуриччен, Етĕрне уесĕн, Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Чăваш Енĕн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕнчи пурăнан вырăнсем
Джунгу-Су
Джунгу-Су — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Чегем 1-мĕш юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори:Чегем 1-мĕш юпписем
Çункав
Çункав —  йывăç, металл, пластмасс çийĕнчен сÿсе илнĕ çухе сий. Çав материалсемпе ĕçленĕ чухне пулать. Йывăç çункава турпас тĕсĕ теме пулать.
Каçăсем
Категори:Йывăçа майлаштарни Категори:Метала майлаштарни Категори:Йывăç Категори:Металл Категори:Техника терминĕсем
Горново
Горново — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 181 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450516, ОКАТО кочĕ — 80252830002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Пӳре
Пӳре (лат. ren) — çурăмшăммиллĕ чĕрчунсен, çав шутра çыннăн та, — шĕвеке уйăрса кăларакан (шăк тăвакан) системин шалти пушмак орган.
Топографи
Пӳресем çыннăн хырăмĕн хыçĕнче, çурăм шăммин икĕ енче, кăкăрăн 12-мĕш çурăм шăмми— пилĕк шайĕнчен — 2-мĕш шăмми тĕллинче (Th12 — L2 çурăм шăммисен проекцийĕ) вырнаçнă, сылтăм пӳри тӳрĕ чух çӳллĕрех пулать, мĕншĕн тесен çӳлтен ăна пĕвер пусать (тĕрек çыннăн сылтăм пӳрен çӳлти полюсĕ яланах пекех 11-мĕш кăкăр шăммин, сулахаййин çӳлти полюсĕ — 12-мĕш кăкăр шăммин тĕллĕнче ларать).
Кашни пӳрене çирĕплĕ çыхăнтармалла çĕвĕçленĕ капсулăпа хӳтĕленĕ, ун шутне паренхимăпа шăк пуçтарса кăларас системи кĕрет. Пӳре капсули тачă çыхăнтаракан ткань (?) хутаçи пулать, унпа пӳре тул енчен хӳтĕленет. Пӳрен паренхими тул енчи хупăллă веçествипе тата мимен шал веçествинчен пулса тăрать, ку вăл органăн шалти пайĕ шутланать. Шăк пуçтарас системи пӳре чашкисенчен пуçланать, вĕсем вара пӳре лоханкине çитеççĕ. Пӳре лоханки ĕнтĕ шăкюхана куçать. Пӳререн тухакан шăкьюхансем шăк хăмпăвне çитеççĕ.
Сĕтĕмен чĕрчунсен пӳрисем — тăрăхпăрçа евĕрлĕ, çиелтен тачă капсулăпа витĕçĕннĕ. Пӳрене касса сăнасан хупă евĕрлĕ тата миме евĕрлĕ пайĕсене палăртма пулать. Хупă евĕрлĕ веçестви пĕтĕм тенĕ пекех пӳреллĕ пĕчĕк çăмхасем, миме евĕрли — канал евĕрлĕ нефронсем пулаççĕ. Миме веçестви пирамидă пек вырнаçнă. Пирамидисем пĕрре те пулаççĕ (йĕкехӳресен), темиçе те (çыннăн 6-18). Хушшинче пӳре юписем,вĕсем хупă евĕрлĕ веçестви шутне кĕреççĕ. Пирамидăпа çумĕнчи пӳре юппи пӳречĕркки пулать. Шалалла тавăрăннă айăкĕнче пӳре хапхисем курăнаççĕ, кунтах шăкюханăн анлăланнă пырĕ — пӳре лоханки — пуçланать. Унăн ăшнелле пирамидă тăрринче вырнаçнă ĕмкĕч юххисем каяççĕ. Пӳрен хапхи патĕнчех — юнкуçаракан пăрăхсем (пӳре артерисемпе веннисем), лимфа пăрăхĕсем, нервăсем. Пӳререн тухакан шăкьюхансем шăк хăмпăвне çитеççĕ.
Функцисем
Пӳре организмри шĕвексене фильтраци, секреци тата реабсорбци туса уйăрса кăларать. Пӳресем шывпа тăвар тата йӳçĕк-щелоч баланс системине тытса тăракан ĕçсенче чылай вырăн йышăнаççĕ. Пӳре витĕр организмран азотлă улăштарун вĕçĕмлĕ япалисем, токсикăллă та ют хими çыхăнтаруллă пĕрлĕхĕсем, ытлашши органикăллă тата органикăллă мар веçествисем тухаççĕ. Пӳресем углеводсемпе белоксем улăштарăвĕсене хутшăнаççĕ, биологиллĕ активлă веçествăсем, вĕсем артериллĕ пусăм шайне, пӳреçийĕсем (надпочечниксем) альдостерона секрецилес хăвăртлăхне тата эритроцит тăвас хăвăртлăхне йĕркелесе тăраççĕ. Пӳресем гомеостаза тытса тăма кирлĕ пулаççĕ, шыв-тăвар улăштарăвне йĕркелесе ĕçлеççĕ, биологиллĕ хастар (активлă) веçествăсем тăваççĕ. Шыв чĕрчунĕсен пӳрийĕсем çĕр чĕрчуннисенчен организмран шыв кăларассипе уйрăлса тăрать.
Юрилле пӳресем
Пӳресем çителĕксĕр ĕçленĕ чух вĕсен гемодиализ функцине «юрилле пӳре» аппарачĕ туса пырать. Хальхи аппаратсем пурĕ тенĕ пекех юна тасатаççĕ, чирлĕ çынсем вара, куллен кун гемодиализе тытса пырса, йĕркеллĕ тулли пурăнма пултараççĕ.
Каçăсем
Категори:Çын анатомийĕ Категори:Шăк кăларакан система Категори:Чĕрчунсен органĕсем Категори:Нефрологи
Ахах
А́хах — минерал, кварц кристалл тĕсĕ.
Каçăсем
Категори:Кварц тĕсĕсем
Çĕнĕ Николаевка (Мишки районĕ)
Çĕнĕ Николаевка — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 167 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452352, ОКАТО кочĕ — 80243865003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
350-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Янцып
Янцып — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Тятер юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Йель университечĕ
Йе́ль университе́чĕ (Yale University) — АПШ чаплă университечĕсенчен пĕри, «Плющ лигине» — чыслă саккăр американ харпăр университечĕсен пĕрлĕхне — кĕрет.
Вĕренсе тухнă паллă çынсем
Ăсчахсем:
Политиксем, бизнесменсем, этеплĕх, ӳнер тата спорт ĕçченĕсем, вĕсен хушшинче:
Каçăсем
* Категори:Плющ лиги Категори:Американ университечĕсен ассоциацийĕ
Мăньял
Мăньял,  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Мăн Çавал хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Ака, 7
right|80px|Охридри «Ырă хыпар» уявĕ Хĕвел тухăçри христиансен Тасаран та таса Турă амăшĕн Ырă хыпар уявĕ; Пĕтĕм тĕнчери сывлăх кунĕ.
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Вырăс Акташ
Вырăс Акташ Vyrăs Aktaš — Тутарстанăн Элмет районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Элмет районĕн ялĕсем
Джылгы-Су
Джылгы-Су — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Чегем 1-мĕш юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори:Чегем 1-мĕш юпписем
Криуш
Криуш е Кĕнервăрри — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Атăл хĕрринче вырнаçнă :
Ав, сылтăмра Кĕнервăрри. Атăл хĕрринчех ларнăран çуркуннесенче вĕсен хуралтисене çурри ытла шыв илет. Марисен енче — Кĕлепе ялĕ. Анатарах, улăх айлăмĕнче, Чăваш Утарĕ.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
360-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Целль (Люцерн)
Целль (Zell LU) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
1938 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1150’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Хунну чĕлхи
Хунну чĕлхи сахалтан та пирĕн эрăччен III ĕмĕр — пирĕн эрăн V ĕмĕрĕччен Çĕр çинче пулнă.
Хунну чĕлхи хăш чĕлхе ушкăнне кĕни пирки халĕ те тавлашуллă шутланть, апла пулин те, XIX ĕмĕртенпех тĕрĕк тĕнчи тесе шухăшланăччĕ, çак гипотеза халĕ те халăхра пурăнать.Ази хуннусене европа хунĕсемпе пĕр пек халăх тата вĕсен чĕлхисем тăванлă текен концепци, ăслăхра саралнă пулсан та, çапах ăна пурĕ те йышăнман (çавăн пекех Хун чĕлхи статьяна пăхăр).
Гремучий Ключ (Андреевский ял тăрăхĕ)
Гремучий Ключ  — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 58 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452271, ОКАТО кочĕ — 80230808004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Кĕçĕн Саръюга
Кĕçĕн Саръюга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сулахай çыранĕпе, 40 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 44 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ши Лэ
Ши Лэ(石勒) (274—333) е Шилун, Чжао Мин-ди ((後)趙明帝) — Цзэ çулпуçĕ, Кайранхи Чжао ăруне никĕслекенĕ.
Кĕçĕн Саръюга
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Ши Лэ
Хуннусенчен тухнă, анчах та ăрачĕпе çыхăну çухатнă. Ачалăхра китайсем патĕнче тарçăра ĕçленĕ. Сыма Тэн ăна тыткăна илсе чура вырăнне Шаньдуне сутнă. Тарнă, çапкаланчăксене хăй тавра пухать те Сыма Ин çарне кĕрет. Вăрçăра Лю Юаньпе паллашать те унăн çывăх çарпуçĕ пулса тăрать. Лю Юань 310 çулта вилсен тепĕр 9 çул Çурçĕр Хань енĕнче Цзиньпе вăрçать. 319 çулта Лю Яопа хирĕçсе каять те хăйне Ван Чжао тесе хурать. 329 çулта Малтанхи Чжао пĕтерсе хурать, 330 çулта хăй çине Кайранхи Чжао император титулне илет.
Çăлкуçсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Китай императорӗсем, алфавитпа
Çу, 9
Уявсем
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинчи Çĕнтерӳ кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Вĕтетнĕ йывăç
Тĕпретнĕ йывăç — йывăçăн (материалăн) тĕрлĕ формăллă тата пысăкăшлă пĕрчисем.
Каçăсем
Категори:Вăрман материалĕсем Категори:Вĕтетни Категори:Техника терминĕсем
Текерлĕк
Текерлĕк - шыв такипе тата вĕтелпе танлаштарсан кăшт пысăкрах. Çăмартисем (4) сарăрах хăмăр тĕслĕ, хура хăмăр пăнчăллă. Текерлĕксем йăвине питĕ хытă сыхлаççĕ, çын е ытти чĕрчун çывхарсан ку кайăк йăвинчен  тухса аяккалла чупать те сывлăша çĕкленет, тем тĕрлĕ кăшкăрса тăшмана хăвалама пуçлать, лешĕ инçерех кайсан кăна шăпланать. Тĕп апачĕ - тĕрлĕрен хурт-кăпшанкăпа ăмансем. Пирĕн пата çуркунне юр кайса пĕтичченех килеççĕ, каялла çурла уйăхĕнче вĕçме пуçлаççĕ. Текерлĕксем пирĕн тăрăхра йышлă.
Каçăсем
Категори:Вĕçен кайăксем Категори:Текерлĕксем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем
Czajka Чибис
Роглисвиль
Роглисвиль (Roggliswil) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
635 çын (2013, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1142’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Анат Мактама
Анат Мактама, Anat Maktama — Тутарстанăн Элмет районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Элмет районĕн ялĕсем
370-мĕш çулсем
Асăрхавсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Кивĕ Кульчубай
Кивĕ Кульчубай — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 401 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452352, ОКАТО кочĕ — 80243865004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Кивĕ Шуртан
Кивĕ Шуртан (Старые Шорданы),  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
Шăмă (ӳсентăран пайĕ)
Шăмă — сÿс тума усă куракан ÿсентăрансен тунисенчен чĕлкĕмне сÿсе илсен мĕн юлать, çавă. Тылланă хыççăн вăл шăмă вĕтĕ-вĕтĕ пайрăмсене куçать.
Кивĕ Шуртан
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Хунну чĕлхи
Тĕрĕк ăнлантарăвĕсем
Тĕплĕнрех тĕрĕк ушкăнне кĕнĕ пирки А. В. Дыбо хăйĕн «Лингвистические контакты ранних тюрков» (ч.1, 2007) кĕнекинче çирĕплетнĕ.
Монгол тата пратĕрĕк-монгол ăнлантарăвĕсем
Монголран пулнине П. Пеллио хӳтĕленĕ. Г. Рамстедт хунну чĕлхи тĕрĕк чĕлхисем монгол чĕлхисен уйрăлман тапхăрта пулнă тесе шухăшланă, анчах çак шухăш кивелсе кайнă, мĕншĕн тесен алтай чĕлхисен пайланăвне халĕ маларах тапхара кĕртеççĕ.
Енисей ăнлантарăвĕсем
Хунну чĕлхи енисей çемьинче теоришĕн Э. Пуллиблэнк (Edwin G. Pulleyblank) тата А. Вовин (Alexander Vovin) çине тăнă.
Иран ăнлантарăвĕсем
Г. Бейли, Я. Харматта тата Г. Янковски хунну сăмахĕсен иран этимологине хытă тишкереççĕ. Харматтепе килĕшӳллĕ, чылай хунну тухăç иран чĕлхисен йышĕнчи, сак чĕлхине çывăх чĕлхипе пупленĕ.
Чĕлхе-изолят
Г. Дёрфер кирек епле тăванлăх чĕлхеллĕ тавçăрăва вырăна хумасть. .
Сăвă
«Цзинь шу» китай ăрăвĕн кун-çулĕнче цзе (хунну йăхĕсен пĕри) чĕлхипе икĕ йĕркеллĕ сăвă пур, ăна 10 иероглифпа транскрибланă та 4 китай сăмахĕпе куçарнă.
Икĕ йĕрке сăввинче ятлав пур, унта, «Цзинь шу» килĕшӳллĕ, 310 çулта Фотучэн ăсчах каланă, вăл Ши Лэ цзе çарпуçĕ Лю Яо хунну çарпуçне хирĕç ăнăçлă харçă тăвассине пĕлтернĕ. Сăвва тĕрĕк (Шервашидзе, Дыбо тата вĕсен умĕнхисем те), çаплах енисей чĕлхисен (Пуллиблэнк), çаплах тĕрĕкпе енисей хутăш (Вовин) лексикипе вуласа тĕпчеме тăрмашнă.
Хунну сăмахĕсем тата пайăр ятсем
Китай çăлкуçĕсенче темиçе теçетке хунну терминĕпе пайăр ят, чылайăшĕн тĕрĕк тата иран этимологийĕ. А. В. Дыбо вĕсене çакăн пек пĕтĕмлетет: аппелятивлă лексикăра тĕрĕк сăмахĕсем, чăн иран — сĕт-çу çимĕçĕ тата «тура». Титулатурăпа пайăр ятсем — тăтăшах иранран, анчах вĕсем те тĕрĕк чĕлхе хутлăхĕ витĕр тухнăскерсем.
Апла пулин те, пур те тенĕ пекех этимологисем тавлашуллă юлаççĕ. Сăмахран, ав.-кит. *kwjāt-d(h)ē («хунну ĕрчетекен ахаль мар выльăх-чĕрлĕх, пысăк лаша е мул») Пуллиблэнк праенисей *kuʔs («лаша») кăларать, Бейли вара — сак чĕлхинчен khaḍara («мул»), Дыбо шухăшĕпе — пратĕрĕк *gǖd-t-i («кĕтӳ, кассу»).
Тĕп-тĕрĕс тĕрĕк сăмахĕсем шутне кĕрекеннисем:
Иранран килнĕ сăмахсем:
Каçăсем
Категори:Хунну Ху
Вĕлтрентăрри
Вĕлтрентăрри (лат. Troglodytes troglodytes)  — çерçирен те самаях пĕчĕк кайăк, вĕлтрентăрри йышшисен (Troglodytidae) пӗртен пӗр пайташӗ, Америкӑра, Евразире тата Ҫурҫӗр Африкӑра пурӑнать.
Вăрманта, уйрăмах юханшывсемпе шурлăхсем тăрăхĕнче вырнаçать. Çăмартисем (4-7) шурă, хĕрлĕрех хăмăр пăнчăсемлĕ. Аçи вĕçсе килсессĕн 11 йăва таран тăвать. Вĕсене 3 ама йышăнма пултарать. Йăви пĕчĕк хутаç йыш, пĕр вĕçĕнче кĕрсе тухма шăтăк пур. Чĕпписем кăшт çитĕнсен вĕсене темиçе йăвана вырнаçтараççĕ. Ами икĕ хут чĕп кăларать. Аçи çу каçах питĕ янравлă, хитре юрлать. Иккĕмĕш пусри чĕпсене ӳстерме малтан тухнă чĕпсем те хутшăнаççĕ. Пирĕн тăрăхри вĕлтрентăррисем кăнтăралла куçса каяççĕ. Анчах хăш çул аçисем хĕл каçма юлма та пултараççĕ. Пуш уйăхĕнче вĕçсе килеççĕ. Каясса чӳк уйăхĕнче кайса пĕтеççĕ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Вĕçен кайăксем Категори:чĕрчунсем Категори:Кайăксем Категори:Вĕлтрентăрри йышшисем
Чăваш Сурăм вулăсĕ
Чăваш Сурăм вулăсĕ, — Хусан кĕперни кĕнĕ Етĕрне уесĕн вулăсĕ. Вулăс центрĕ Чăваш Сурăм ялĕнче вырнаçнă пулнă.
Вулăс тытăмĕ
Чăваш Сурăм вулăсне çак ялсем кĕнĕ: Актай, Çатракасси, Çĕньял Хуракасси, Торинкасси, Çеçмер
Халĕ вĕсенчен нумайăшĕ Чăваш Енĕн Муркаш районне кĕрет.
Мушар
Мушар — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕнчи пурăнан вырăнсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Хром
Хром — хими элеменчĕсен таблицин 24-мĕш элеменчĕ, атăм йывăрăшĕ 51,996, синкер-хурçă тĕслĕ металл.
Кун-çулĕ
1766 çулта Екатеринбург çывăхĕнче минерал тупнă, ăна «çĕпер хĕрлĕ тăхланĕ» ят панă, PbCrO4. Хальхи ячĕ — крокоит. 1797 çулта франци химикĕ Л. Н. Воклен унтан çĕнĕ йывăр шăранакан металла (Воклен ун чухне хром карбидне кăларнă пулмалла) уйăрса кăларнă пулнă.
Этимологи
Элеменчĕ ятне χρῶμα — тĕс, сăрă палăртусенчен илнĕ пулас — хăйĕн сыпăнăвĕсем тĕрлĕ сăрлă пулнирен.
Физикăпа хими пахалăхĕсем
Ирĕклĕхре — çутă кăвак металл кубăллă калăпăш-тĕпĕленнĕ чĕнтĕрлĕ, а = 0,28845 нм. 39 °C температуринче парамагнитлă тăрăмрен антиферромагнитлă (Неель пăнчи) тăрăма куçать.
Сывлăшра тăнăç. 300 °C чух амфотерлă пахалăхсемлĕ симĕс тĕслĕ хром (III) оксидне Cr2O3 хăварса çунать.
Cr2O3 селтĕсемпе шăрантарса хромитсем тăваççĕ:
Хĕртмен хром(III) оксичĕ çăмăллăн сĕлтĕллĕ тата кислоталлă шĕвексенче арканать:
Тупăçĕ
РФ хромăн тĕп çĕруправĕсем Уралта (Донские тата Сарановское).
Туса кăларни
Хром çутçанталăкра ытларах хромлă тимĕрлĕх пек тĕл пулать Fe(CrO2)2 (тимĕр хромичĕ). Ăна феррохромран электрокăмакасенче кокспа çĕнетсе тăваççĕ:
Феррохрома легированных хурçă тунă чух усă кураççĕ.
Тап-таса хром тăвас тесе, çакăн пек хутăштарса япаласене çыхăнтараççĕ:
1) тимĕр хромитне натри карбоначĕпе хутăштарса сывлăшра шăрантараççĕ (кальциленнĕ сода):
<DIV STYLE="margin-left:3em;">4Fe(CrO2)2 + 8Na2CO3 + 7O2 → 8Na2CrO4 + 2Fe2O3 + 8CO2↑</DIV>
2) натри хроматне (шывра) ирĕлтереççĕ те ăна йӳçĕелĕ тимĕртен уйăраççĕ;
3) йӳçĕклесе тата хытаркаласа (кристаллизацилесе)хромата дихромата куçараççĕ;
4) таса хром оксидне дихромата кăмракпа çĕнелетсе тăваççĕ:
5) алюминотерми меслечĕпе металлă хром туса кăлараççĕ:
6) электролиз меслечĕпе электролитикăллă хрома хром ангидричĕнчен кӳкĕрт йӳçĕкĕллĕ шывра туса кăлараççĕ. Çакăн чух катодсем çинче 3 ĕç пулăмĕсем иртеççĕ:
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металсем
Карюгино
Карюгино — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 19 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450516, ОКАТО кочĕ — 80252830003.