cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Поляр Уралĕ
Шывĕсем
Поляр Уралне Печора (Уса) и Обь юханшывсен шывуйрăлăвĕ пайлать. Шывуйрăлăвĕнче шывсем çурçĕртен кăнтăралла юхма тытăнаççĕ.
Ту тăррисем
Чи çӳллисем ту тăррисем (çурçĕртен кăнтăралла)
Чукун çулпа
Чум-Лабытнанги хушинчи пурăну выранĕсем (Çухрăмсене Чумран пуçласа кăтартнă).
Каçăсем
Категори:Урал тăвĕсем
Старица районĕ
thumb|Старица районĕ Тверь облаçĕн картти çинче Старица районĕ, — кăнтăр енче вырнаçнă Тверь облаçĕн районĕ. Район тĕпĕ Старица хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 3 005 çх2. Тĕп юханшыв — Атăл.
Истори
Района 1929 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта 25,5 пин çын (2006) пурăнать. Хула халăхĕ — 9,2 пин çын шутланать.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 13 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 12.
Магнит тăвăлĕсем (фильм)
«Магнит тăвăлĕсем» (Магнитные бури) — 2003 çулхи раççей кинофильмĕ.
Старица районĕ
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Магнит тăвăлĕсем (фильм)
Каçăсем
Категори:2003 çулхи Раççей фильмĕсем Категори:РФ драма фильмĕсем Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем Категори:Фильмсем, Александр Миндадзе сценарисемпе
845
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Раймина (юханшыв)
Раймина, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Тонково ял патĕнче вырнаçнă. Роймино ял çывăхĕнче Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем сахал, пысăккисем çук.
Раймина кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Тонково, Воротилово, Çĕнĕ Покровски (выр. Новопокровское), Виноградово, Мокушино, Прокурино, Роймино.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Берендейсем
Берендейсем, — (пĕр енчи) çухалнă тĕрĕк халахĕ. Огузсен йăхĕнчен тухнă пулмалла (е огур-пăлхар йăхĕ). Вырăс авалхи çырăвĕсенче 1097 çултанпа пуçласа XII ĕмĕр вĕçĕ таран асăнаççĕ.
XI ĕмĕрĕн иккĕмеш çурри тĕлне тăванла торксемпе тата печенексемпе пĕрле Кейӳпе Переяславль кнеçлĕхĕсемпе юнашар вырăс кăнтăр çеçенхирсенче пурăнма вырнаçнă. Уйрăмах Рось юханшывĕ патĕнче пăчăртаннă.
1146 çул тĕлне Хура калпаксем ятлă йăхсен пĕрлешĕвĕ йĕркеленнĕ. Унта берендейсем пуçсăр торксем, печенексем тата ыттисем кĕнĕ. Вăл пĕрлешӳ Руçе пăхăнса тăнă. XII ĕмĕрте берендейсен кнеçĕсемпе пикĕсем палăрма пуçланă, хуласем те пулнă. Кейӳ кнеçĕсем берендей юланутçисене Руçе кăпчаксенчен сыхлама, тата пĕр-перинпе çапăçнă чухне усă курнă.
XIII ĕмĕр пуçламăшĕнче тутар-монголсем тапăнса кĕрсен вĕсен пĕр пайĕ Болгарипе Венгрине куçса кайнă, ыттисем Ылттăн Уртара пурăнаканнисемпе пăтрашăнса пĕтнĕ.
Каçăсем
Категори:Çухалнă халăхсем
Кăвакал туни
Кăвакал туни, е Хăва курăкĕ (Persicária hydropíper) — курăкла ÿсентăрансен  йышĕнчи,   ретĕнчи тĕс; çурçĕр çурчăмăрти вăтам тата  тропикла климатра тĕл пулать.
Тури Конинская
Тури Конинская — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Кăвакал туни
Унччен чăмчам ретĕнчи ÿсентăран пек пăхнă,   тенĕ, çак ятпах ботаника тĕлĕшенчи кĕнекесенче те тĕл пулать.
Тури Конинская
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Кăвакал туни
Çулçисен варринче тĕксĕм вырăнсем (пăнчăсем) пур, анчах çав пăнчăсем пулмасса та пултараççĕ.
Тури Конинская
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кăвакал туни
Кăвакал туни (Polýgonum) — Хура тулă йышне кĕрекен пĕр е нумай çул ӳсекен ӳсентăрансен ăрачĕ, 300 яхăн тĕс кĕрет. Нумайрах чухне курăксем, çавах тĕмĕсемпе лианăсем тĕл пулаççĕ. Пĕтĕм Çĕр чăмăрĕпех сарăлнă. Ял хуçалăхĕнче 20 яхăн тĕс ĕрчетеççĕ. Хальхи ăслăх ячĕ πολλόν, нумай, тата, кĕтес, сăмахĕсенчен пулнă (нумайкĕтеслĕх).
Тури Конинская
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кăвакал туни
Тĕсĕсем
Маларах ăратне кĕртнĕ нумай тĕсе халь урăх ăратсене кĕртеççĕ:
GRIN сайтпа килĕшӳллĕн, кăвакал ути ăратне çак тĕсем кĕреççĕ:
Вуламалли
Категори:Хура тулă йышшисем Категори:Курăксем Категори:Европăри флора Категори:Çурçĕр Америкăри флора Категори:Улăхри ӳсентăрансем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Илисига
Илисига — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Моша юханшывăн сулахай çыранĕпе, 104 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Печора (юханшыв)
Печора — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец автономлă округĕ территорипе юхать. Юханшыв Печорская губа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1809 км, бассейн лаптăкĕ 322000 км2.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори: Ненец автономлă округĕн юханшывĕсем
Бездедова (юханшыв)
Бездедова (тӳррĕн куçарсан Мăн асаттесĕр пулать) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Гордеево ятлă пушă ялтан виçĕ çухрăм кăнтăралла вырнаçнă. Рыжухино ял çывăхĕнче Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă патнелле, пысăкки шутне Перелаз кĕрет.
Бездедова ытларах пайĕпе çурçĕр-хĕвеланăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче Гордеево ятлă пушă ял çеç вырнаçнă. Çавăн пекех çуммăн, юханшывăн пĕр юппи хĕрринче Притыкинăпа Колываново вырнаçнă.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Хура калпаксем
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Кейӳ Руçĕ Категори:Украина кун-çулĕ
Ахӑр усалсем
Ахăр усалсем, — усал турăсен тарçиcем, вĕсене пулăшакансем.
Ахăр усалсем малтан ырă хăватсем пулнă. Вĕсем Авалхи Иран мифологийĕнче ырă пĕлтерĕшпех тăрса юлнă. Чăваш хайлалăхĕнче ахăрсем çиллес те сиенлĕ вăйсене тухса кайнă, усал пулса тăнă. Ун пек хирĕçӳлĕх татах та пур: ытти халăхсемшĕн «алпасти» шыври çиллес вăй, чăвашсен вара шывпа çыхăнман. «Шыври» тата «Путăш» вырăнне Вутăш пулса кайнă.
Усал нумай халапра пайăр ятпа çурет. Унтанах пĕтĕмлетӳ сăмахĕ пулса тухнă. Тĕсел те çавах. Малтан «тĕсел» пĕчĕк сиене пĕлтернĕ, кайран пĕтĕм чир-чĕре, инкек-синкеке палăрта пуçланă.
Ахăр усалсен йышĕ
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Пăла (юханшыв)
Пăла, — Сĕве юханшывĕн сулахай юппи.
Пăла çинче Патăрьел районĕн администраци вырнаçнă вырăнĕ Патăрьел сали вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Пăлана юхса кĕрекен пĕчĕк юханшывсен шучĕ вăтăртан та иртет, чи пысăкки — Кĕçĕн Пăла; ытти юпписем: Юхма, Кепе, Ыхра Çырми, Çăкал, Пайпарăс, Тимĕрле, Çирĕклĕ.
Пăла çумĕнчи ялсем
Ульяновск — Зелёный Дол станцисем хушшинче Пăла урлă чукун çул кĕперĕ хывнă.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
=Асăрхавсем==
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Сĕве юпписем
846
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Артышта (Баскускан юппи)
Артышта — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Баскускан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Куславкка (юханшыв)
Куславкка, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Эмохон ял патĕнче вырнаçнă. Коньково ял çывăхĕнче Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă патнелле, пысăккисем çук.
Пеуза ытларах пайĕпе кăнтăралла юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Мартыново, Высоково, Осоково, Хĕрлĕ Рамень, Кривоносово, Шадрино, Коньково.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Торжок районĕ
thumb|Торжок районĕ Тверь облаçĕн картти çинче Торжок районĕ, — тĕп пайĕнче вырнаçнă Тверь облаçĕн районĕ. Район тĕпĕ Торжок хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 3 128 çх2. Тĕп юханшыв — Тверца.
Истори
Района 1929 çулта Новоторжок уесĕн çĕрĕсем çинче йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта 23,2 пин çын (2006) пурăнать.
Районта пурĕ 459 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 22 ял тăрăхĕнчен тăрать.
Çул-йĕр
Район тăрăх Мускав - Санкт-Петербург автомобиль çулĕпе Ржевпа, Лихославльпе, Осташковпа çыхăнтаракан Октябрь чукун çулĕ иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Юмка
Юмка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Юма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Яновка (Мăн Кинель юппи)
Яновка — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Аслă Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинель бассейнĕ
Улатимĕр
Улати́мĕр:
Ылтăнту çапăçăвĕ
Ылтăнту çапăçăвĕ — XIII ĕмĕрте (1237 çулхи кĕркунне е 1223 çулта), ) пулса иртнĕ нумай юн тăкнă хаяр çапăçу.
Çак çапăçура Пачман патша ертсе пынă пăлхарсем, Улатимĕр кнеçĕн текĕрчĕсем, Киссан çĕрĕн çар çыннисем, çармăс, мăкшă йĕкĕчĕсем тухăçран килсе тухнă Батый ханăн монгол-тутарĕсене хирĕç хăйсен ирĕклĕхĕшĕн кар тăнă.
Истори
Ылтăнту хулашĕ (Золоторёвское городище) Пенза хулинчен çурçĕр-тухăçалла 30 çухрăмра, Золотарёвка паçулкинчен 500 м çурçĕр-анăçалла, Медоевка юханшывĕн иккĕ хĕрринче, вырнаçнă пулнă. Хулаш шутне юнашар виçĕ ялаш кĕнĕ.
XX ĕмĕрĕн 60-мĕш çулĕсенче çак вырăна пенза археологĕ, Пенза тăван ен тĕпчев музейĕн ĕçтешĕ М. Р. Полесских (1908—1992) тĕпчеме тытăннă. Кунта вăл авалхи карманăн ишĕлчĕкне асарханă.
Пенза археологĕ Белорыбкин Г.Н., истори ăслăхĕсен тухтăрĕ, çак вырăнта çĕре чавса тĕпчеме тытăннă.
«АиФ» хаçатра çапла çырнă: "учёный считает, что в Х111 веке здесь была сеча похлеще Куликовской битвы. «Здесь нашли не только оружие, но и человеческие кости. В некоторых скелетах были застрявшие стрелы. Золоторёвка – единственное место в Европе, где в таком количестве найдены свидетельства битв ХIII века. Поэтому-то заинтересовались этой проблемой журналисты с Первого канала. Телевизионщики сняли фильм «Золотая стрела хан Батыя». Так что этот район смело можно назвать Троей»"
Геннадий Горланов çыравçă, çапла çырать: "«Историки обнаружили, «…более 2000 одних только наконечников стрел, несколько cот деталей сабельного оружия и фрагментов защитного доспеха и тысячи предметов конского снаряжения». Кроме того, они нашли много изделий из серебра, золота, свинца. «Такого количества свидетельств быта той поры, - как пишут они в буклете «золоторёвское сражение», - нет ни в одном из полей сражений в средневековой Европе». (Пенза, 2006)"
Дубасов Иван Иванович
thumb|Дубасов Ива́н Ива́нович Дуба́сов (чӳк, 30, 1897, Одинцово, Мускав кĕперни — пуш, 15, 1988, Мускав) — вырăс совет ӳнерçи, Гознак аслă ӳнерçи (1932—1971). Совет союзĕн укçа, награда тата марка эскизĕсене ӳкернĕ.
Биографи
Иван Иванович Дубасов Мускав çумĕнчи Одинцово хулинче 1897 çулта çуралнă. Ашшĕ — Иван Митрофанович Дубасов — ревизор çумĕ пулса ĕçленĕ, пушă вăхăтра журналсем валли карикатурасем ӳкернĕ. 1908 çултан 1915 çулччен Иван Строганов училищинче вĕреннĕ. 1916 çултанпа Иван Дубасов вырăс çарĕнче, разведчик. 1919 çултанпа Хĕрлĕ Çарта. 1919 çултанпа  Гознакра ĕçлеме пуçлать.
Литература
Категори:Ӳнерçĕсем
Уракаево (Ибраевский ял тăрăхĕ)
Уракаево  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 106 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238815008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Баленко Николай Филиппович
Баленко Николай Филиппович — ( 06-21), 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 3-мĕш сывлăш çарĕн 335-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 6-мĕш уйрăм гварди штурмлакан авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 18.
Алпастă
Алпастă, — ахăр усал. Хĕрарăм евĕрлĕ, çӳçне-пуçне салатса çӳрет. Чăвашсен халапĕсенче вăл тăватă чĕчĕллĕ, пĕчĕк ачана çав кăкăр парса çитерет те çав ачана пĕтерет. Ачасене ан тивтĕр тесен пĕчĕк ача сăпкине йĕп, çĕçĕ, е урăх çивĕч тимĕр хураççĕ. Йывăр арăмсем те авал кĕпе арăкĕ сумне йеп тирсе çӳренĕ. Тата вăрмана кайякан çынсене çав тăватă чĕчĕпе çапса вĕлерсе пĕтерме пултарать.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Торопец районĕ
thumb|Торопец районĕ Тверь облаçĕн картти çинче Торопец районĕ, — анăç енче вырнаçнă Тверь облаçĕн районĕ. Район тĕпĕ Торопец хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 3 373 çх2. Тĕп юханшыв — Анăç Двина юппи Торопа
Истори
Района 1927 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 318 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 12 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 11.
Арçуpи
Арçури, — усал-тĕсĕл. Ытларах вăрмансенче тĕл пулать.
Арçури халапсенче тĕрлĕ ятлă — Упăте, Маймăл е вирьялсем патĕнче — Опăçан, Укăте, Екĕте. Арçурине ытларах чухне упăте сăнарлă кăтартнă. Кунта «арçури» сăмах пĕлтерĕшне каласа хăвармалла. Халиччен çырнисенче ăна çурма арçын пек ăнлантарнă. Ку тĕрĕс мар. Арçурри хăй çине ал хурса, е усал вилĕмпе вилнĕ çын е чĕчĕ ĕмсе çитермен ача чунĕ вырăн тупаймасăр çапкаланса çӳресен пулать. Çавăнпа кунта «чун» сăмах тĕп вырăнта. Авалхи тĕрĕк чĕлхинче «сюри» сăмах «чун» тенине пелтерет. «Ар» вара — «çын»,«арçын» тени. Эппин, арçурри — «çын чунĕ» пĕлтерĕшлĕ ăнлав.
Категори:Чăваш халаплăхĕ Категори:Персонажсем, алфавитпа Категори:Халаплăх персонажĕсем, алфавитпа Категори:Тĕрĕк халаплăхĕ Категори:Чăваш фольклорĕ
Гореленков Алексей Иванович
Гореленков Алексей Иванович — (20.10.1920-18.05.2005 ), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 39-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 117-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн батальон командирĕ, гварди майор.
Илокса (юханшыв)
Илокса — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Нименьг кӳлĕ - Нименьга юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Супăньлă (юханшыв)
Супăньлă, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Мочальное ял патĕнче вырнаçнă. Калинки ял çывăхĕнче Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем сахал, пысăккисем çук.
Пеуза çурçĕр-хĕвеланăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче Мочальное ял вырнаçнă.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Никулино
Никулино, — вырăс ялĕсен ятĕнче самай тĕл пулакан ял ячĕ.
Çĕмрен (пĕлтерĕшсем)
Çĕмрен:
Çавăн пекех
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Юраш
Юраш — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Юрашка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
848
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Руйка (юханшыв)
Руйка, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Руйка ытларах пайĕпе хĕвеланăçнелле юхать. Чылай юхăмĕ вăрман витĕр иртет.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Шарыпово, Çырла-Вăрманлă (выр. Ягодно-Лесное), Никулино, Дроздово, Сидирово, Бабино, Руя.
Руç (юханшыв)
Руç, — Днепрăн сылтăм юппи, Украинăри юханшыв.
Юханшыв таршшĕ 346 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 12 575 км². Вăтамри юхăмĕнче сарлакăшĕ 50 метр. Ытларахăш енĕпе юр шывĕпе тулать.
Историсен нумайăшĕ шутланă тăрăх ку юханшыв ятĕнчен Руçĕн ячĕ, унтан вара Раççей ячĕ пулса кайнă тесе шутлаççĕ. Ку юханшыв славян халăхĕсене кăнтăр енче вырнаçнă куçса çӳрекен халăхсенчен уйăрса тăнă. Юханшывăн кăнтăр енне славянсем пурăнма куçма хăранă.
Каçăсем
Категори:Украина юханшывĕсем Категори:Винница облаçĕн юханшывĕсем Категори:Кейӳ облаçен юханшывĕсем Категори:Черкас облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тăнăвар юпписем
AshleyKels
Эшли Энн Кэлс(англ.Ashley Ann Kels;15 мая 1975,Лос-Анжелис, Калифорния, США)-американская актриса кино и театра,певица, композитор,автор песен,модель, посол доброй воли ЮНИСЕФ.
Биография
Эшли Энн Кэлс родилась 15 мая 1975 года в Лос-Анжелисе (Калифорния, США) в семье Дэми Кэлс и Брайана Кэлс. Отец Эшли — латино-американец, а мать итало-испанского происхождения.Когда девочке было 6 лет родители переехали в Нью-Йорк, а спустя ещё три года они переехали в Россию. Девочке очень трудно давался русский язык, но всё такие она его выучила. Есть старшая сестра Тиффани.
Карьера
Начала карьеру актрисы в 2006 году. Карьеру певица начала она позже, в 2009 году.
Сейчас девушка снимается в трёх фильмах, которые скоро экранизируют "Криспи Роулз: приключение сурка", "Возмездие дьявола" и "Весенний переполох".
Личная жизнь
В 15 лет начала ходить в кружок музыкального искусства, правда сначала у девушки не получалось. В те времена Эшли красила глаза в стиле смоки айз, одевалась во всё чёрное и вела себя очень плохо по отношению к родителям "Мне повезло, что мои дети себя так не вели со мной" Говорит открыто она.
В 16 лет родила свою первую дочь Тейлор. В 19 лет родила второго ребёнка Мэри. Вышла замуж она примерно в 17 лет, за отца своих детей. Не так давно они расстались, но потом опять сошлись.
Каран (Кукарча районĕ)
Каран  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 136 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453344, ОКАТО кочĕ — 80238820001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Агулсем
Агульсем, — Дагестанăн Агуль тата Курах районĕсенче пурăнакан халăх. 1959 çулта пурĕ 7 пин шутланнă. Агуль чĕлхи çинче калаçаççĕ. Лезгинсем патне çывăх.
Агульсем 4 ушкăна пайланаççĕ (4 ущельере пурăнаççĕ): агулдерсем, курахдерсем, хушандерсем тата хпюкдерсем.
2002 çулхи перепись тарăх 28,3 пин агуль шутланнă, вĕсенчен 23,3 пинĕ Дагестанра, 1,5 пин Ставрополь Еннче пурăннă.
Каçăсем
Категори:Раççей халăхĕсем Категори:Кавказ халăхĕсем Категори:Дагестан халăхĕсем
Нухратсене коллекцилени
Укçа пухни — патшалăх кăларакан, халăх хушшинче çӳрекен тимĕр е хут укçана пуçтарни, пухни, сутни.
Укçа пухни укçа çапса кăларнипе укçа çаврăнăшĕн кун-çулне тĕпчекен нумизматикăпа расна пулать, апла пулин те, икĕ тĕпчевĕ те тачă çыхăнура тăраççĕ.
Каçăсем
Категори:Нумизматика Категори:Коллекцилени Категори:Нухрат Категори:Нухратсем
Удомля районĕ
Географи
Район лаптăкĕ 3 051 çх2. Тĕп юханшыв — Съежа.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Коры Речка (Бачат юппи)
Тип Речка — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Бачат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ильмеж
Ильмеж — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Вожега юханшывăн сулахай çыранĕпе, 74 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Балицкий Григорий Васильевич
Балицкий Григорий Васильевич — (-), партизан отрячĕн командир,, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 07.
Толстоганова Виктория Викторовна
Викто́рия Ви́кторовна Толстога́нова (24.3.1972, Мускав, РСФСР, СССР çур.) — раççей театрпа киино раççей актриси. РФ Правительствин премин лауреачĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1972 çулхи пушăн 24-мĕшĕнче Мускавра çуралнă.
Виктория Толстоганова Театр ӳнерĕн патшалăх институтĕнче (ГИТИС) тата Пĕтĕм Союзри патшалăх кинематографи институтĕнче (ВГИК), Илья Хейфицăн ăсталăх класĕнче пĕлӳ пухнă.
Мускаври К. С. Станиславский ячĕллĕ драма театрĕнче ĕçлет.
Каçăсем
Категори:ГИТИСре вĕренсе тухнисем Категори:1972 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 24-мĕшĕнче çуралнисем
Рыбакова Светлана Николаевна
Рыбакова Светлана Николаевна, — юрăçă. 1956 çулхи пуш уйăхĕн 10 Саратов облаçĕнчи Балаково хулинче çыралнă.
Пурнăçĕ
1985 çулта М. И. Глинка ячĕпе хисепленекен Чулхулари патшалăх консерваториĕн вокал факультетне вĕренсе пĕтернĕ. 1985 çултанпа Чăваш оперăпа балет театрĕнче солистка-волкалистка пулса вăй хурать.
Ролĕсем
Сцена çинче интереслĕ сăнсем кăтартнă. Вăл вылянă рольсем:
Оперетта партиĕсенче те хăй пултарулăхне лайăх катартнă:
Çавăн пекех вăл ачасен валли лартнă кĕвĕ спектаклĕсенче вылянă. Рольсем:
Алтата (юханшыв)
Алтата  — Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ, Волгоград облаçĕ территорипе юхать. Мăн Узень юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 142 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Узень. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Кĕçĕн тата Мăн Узень (бассейнсен раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем
Аверон
Аверон (франц. Aveyron) — Францин кăнтăр енче вырнаçнă, Кăнтăр - Пиреней регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 12. Администрациĕ Род хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 263,8 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 8 735 км² танлашать. Департамент сăртлă-туллă вырăнта вырнаçнă. Чи çӳллĕ вырăн Майэбьо тăвĕ (1469 м.) çинче вырнаçнă.
Истори
Аверон — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет.
Категори:Франци департаменчĕсем
Хуан Сяньфань
Хуан Сяньфань(китай.黄現璠/黄现璠)(чӳк, 13 1899 — кăрлач, 18 1982) XX ĕмĕрти Китайăн ăсчахĕ, историк-этнолог.
Унăн чи паллă ĕçĕ — «Кĕске Гуанси Чжуаны кун-çулĕ», 1957 çулта кăларнăскер.
Кун-çулĕ
Гуанси провинцин Фусуй хулинче çĕр ĕçлекен çын çемйинчен тухнăскер. 1922–1926 çç. Heньнин училищĕнче вĕреннĕ. 1926–1935 çулсенче Пекин педагогика институтĕчĕн историпе факультетĕнче пĕлӳ пухать. 1935–1937 çулсенче Токио (Япони) университечĕн истори факультетне вĕренме кĕрет.
1937 çулта Китая таврăнать. Гуанси университетĕнче истори вĕрентӳçĕ ĕç вырăнне йышăнать. 1941 çулта Ло Сян Линь профессор сĕнĕвĕпе Чжуншань университетне ĕçе кĕрет.
1943 çултанпа Гуанси университечĕн профессорĕ (1943–1953). 1954 çултанпа Гуанси педагогика университечĕн профессорĕ (1954–1982).
Чжуаны（чжуанск. Bouxcuengh/BouчCueŋƅ, бучжуан, çаплах бубу, буи, бунун; китай чĕлхи. 壯族, пиньинь Zhuàng Zú）китай кун-çулне тĕпчет, Китайра пĕрремĕш уйри тĕпчев ĕçĕсене йĕркелет.
1982 çулта куçне ĕмĕрлĕхех хупать.
1999 çулта Китайра Хуан Сяньфань 100 çул тултарнă ячĕпе ăслăх тĕлпулăвне ирттернĕ.
Ăслăх кăсăкĕсем
Авалхи истори, Çĕнĕ Самана историйĕ, этеплĕх, истори, этнологи, фольклор, чĕлхе тĕпчевĕ, Чжуаны.
Ӗçĕсем
30 ытла ăслăх ĕçĕсен авторĕ.
Каçăсем
Категори:Энциклопедистсем Категори:Китай историкĕсем Категори:Антропологсем Категори:Китай ăсчахĕсем
Хулашкка (юханшыв)
Хулашкка (выр. Городиславка), — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Хулашкка ытларах пайĕпе хĕвеланăçнелле юхать. Усулпа пĕрлешнĕ вырăнта çеç ункă туса кăнтăр енелле çаврăнать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Вăрманлă (выр. Лесная), Тесовăй, Никольски, Тренино, Абрамиха.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Иудея
300px|right|thumb
Иудея (יְהוּדָה, Иехуда; אֶרֶץ יְהוּדָה, Эрец-Иехуда, «Земля Иехуды») — Израиль çĕрĕн анлă истори облаçĕ, Самарире (Шомрон) кăнтăралла вырнаçнă.
Çак сыпăкăн çĕр касси Вилĕм тинĕсĕнчен Вăтаçĕр тинĕсне çити тăсăлса выртнă, хăй шутне Иудей пушхирне, Иудей тăвĕсене, Иудей айлăмне (Шфелат-Иехуда), Негев чылай тусен тата айлăмсене  кĕртнĕ.
Аваллăхра Иудей Çурçĕрпе (Север) танташтарсан, пачах тепĕр енлĕ пулнă. Хапăлсăр та тулăхсăр, вăл яланах оазислă пушхир евĕр шутланнă.
Библире пĕрремĕш хут Иуда (Иехуд) çĕрĕ тесе кăтартнă.
Каçăсем
Категори:Библи вырăнĕсем Категори:Израиль географийĕ
Рогожин Алексей Владимирович
Рогожин Алексей Владимирович, — ирçе сăвăçи. 1909 çулта Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Пăлапуç Нурăс ялĕнче çуралнă. 1944 çулта вăрçăра пуçне хунă.
1939 çултанпа СССР ÇП пайташĕ.
Пурнаçĕ
1909 çулта Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Пăлапуç Нурăс ялĕнче çуралнă.
Патăрьел педагогика техникумĕнче, Саранск педагогика институтĕнче вĕреннĕ.
1944 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Ӗçĕсем
Сăвăсемпе поэмăсем çырнă. К. В. Ивановăн «Нарспи» поэмине ирçелле куçарнă (куçару 1958-мĕш çулта пичетленсе тухнă).
Асăрхавсем
Категори:Ирçе сăвăçисем Категори:Ирçе çыравçисем
Уба (Бачат юппи)
Уба — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Бачат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Улатимĕр кĕпĕрни
Улати́мĕр кĕпĕрни  — Раççей империн тата РСФСР-н 1796—1929 çулсенчи администрациллĕ-территориллĕ виçи. Кĕпĕрне хули — Улатимĕр.
Тавралăхĕ
Улатимĕр кĕпĕрни çурçĕр енче Ярославль тата Кострома, тухăç енчен — Чулхула, анăç енчен — Мускав тата Тĕвер, кăнтăр енчен — Тамбов тата Кисан кĕпернисемпе чикĕ тытнă.
Администрациллĕ пайлану
Йĕркеленĕ саманта 1796 çулта кĕпернере 10 уес пулнă: Улатимĕр, Вязники, Гороховец, Меленки, Мурăм, Переславль, Пукрав, Суздаль, Шуя, Юрий.
1803 çулта тепĕр 3 уеса йĕркеленĕ: Александров, Ковров тата Судогода.
Çакăн пек администрациллĕ пайлану 1918 çулчен тытăнса тăнă. XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче кĕпĕрне йышне 13 уес кĕнĕ, вĕсем 222 вулăсран тытăнса тăнă.
1918 çулта Шуя уесе çĕнĕ Иваново-Вознесени кĕпĕрнине куçарнă. 1920 çулта Кольчуга районне йĕркеленĕ (4 çул хушши пулнă). 1921 çулта Пукрав уесне пĕтьерсе унăн вырăнне Киржач уесне уса хунă. Тепĕр 3 çултан Гороховец, Киржач тата Суздаль уесĕсене йĕркеленĕ. 1925 çулта Поляк Юрий уесне Иваново-Вознесени кĕпĕрнине панă. Тепĕр çултан Меленкипе Судогода уесĕсене пăрахăçланă, вĕсен территоринче Гуç уесне туса хунă.
Çапла 1926 çулта Улатимĕр кĕпĕрнине 7 уес кĕнĕ:
1929 çулхи кăрлачăн 14-мĕшĕнче Улатимĕр кĕпĕрнине тата унăн мĕнпур уесне пăрахăçланă, весен çĕрĕсене Иваново Промăçлă тата Чулхула облаçĕсем хушшинче пайланă.
Пурăнан вырăнсем
XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче кĕпĕрнере 15 хула, 1 посад (Гавриловский посад) тата 8 227 ытти пурăнан вырăн шутланнă. Чи пысăк хуласем: Иваново-Вознесенск (54 208 çын), Улатимĕр (28 479 çын) тата Шуя (19 583 çын).
Пурăнан халăх
1886 çулта кĕпĕрнере 1 416 750 яхăн çын пурăннă. 1897 çулти халăх çыравĕпе кĕпернере 1 515 691 çын пурăннă (690 312 арçынпа 825 379 хĕрарăм), вĕсенчен хулара 190 618 çын. Пĕтĕм Раççейри 1926 çулти халăх çыравĕпе кĕпĕрнере 1 321 140 çын шутланнă, вĕсенчен хула çынни - 263 942.
Наци йышĕ
1897 çулти наци йышĕ
Дворян ăрачĕсем
Изединовсем, Каблуковсем, Калакутскисем, Калачовсем, Карякинсем, Касаговсем.
Символика
Planned
Каçăсем
Категори:Раççей империн кĕпĕрнисем *
Айсин Руслан
Руслан Айсин — паллă тутар политологĕ, Тутар çамрăкĕсен пĕтĕм тĕнчери форумĕн экс-пуçĕ.
Çемье
Хальхи вăхăтра уйрăлнă, хĕрĕ амăшĕпе пурăнать.
Каçăсем
Категори:Политологсем Категори:Тутарсем
Чад
Чад — Тĕп Африкăра вырнаçнă патшалăх. Тĕп хули — Нджамена. Нигерпа, Нигерипе, Камерунпа, Тĕп африка республикипе, Суданпа тата Ливипе чикĕ тытать.
Административла пайлану
Патшалăх 22 региона пайланать. 2008-мĕш çулччен 18 префектура пулнă.
Чи пысăк хуласем (2009 çул) :
Экономика
Çутçанталăк ресурсĕсем - нефть, боксит, уран, ылтăн, берилл, тăхлан, тантал, пăхăр çĕруправĕсем. 2009 çулхи çын пуçне ВВП - 1,6 пин долл. (тĕнчере 196-мĕш вырăн). Халăхăн 80 % чухăнлăх шайĕнчен сахалрах тупăшлă. Ял хуçалăхĕ чи пысăк шайра (57 % ВВП). Халăхăн 80 % натураллă хуçалăхпа пурăнать, нумарах чухне сурăх, качака, тĕве ĕрчетеççĕ.
Лемша (юханшыв)
Лемша, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Чад
Каçăсем
Чад Категори:Франс чĕлхиллĕ патшалăхсем Категори:Унитарлă патшалăхĕсем Категори:Францире колони пулнисем Категори:Тинĕс патне тухман патшалăхсем Категори:Тĕп Африка Категори:Африкăри патшалăхсем
Лемша (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Дырино ял патĕнче вырнаçнă. Курцево ял çывăхĕнче Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă патнелле, пысăккисем çук. Дырино ялĕнче юханшыва пĕвеленĕ.
Лемша малтан кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать, кайран, Тихăй (выр. Тихая) ял патне çитеспе икĕ çухрăм юлсан хĕвеланăçнелле çул тытать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Дырино, Мехово, Филоново, Тихăй.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Серов Валентин Александрович
Валентин Александрович Серов (1865-1911) — вырăс сăрă ӳнерçи тата ӳкерÿçи, çын сăнарĕ ăсти.
Ачалăхпа яшлăх, вĕренӳ çулĕсем
В.А.Серов 1865-мĕш çупта, кăрлач уйăхĕн 7(19)-мĕшĕнче Санкт-Петербургра кĕвĕ хăйпавçи Александр Николаевич Серовпа Валентина Семёновна Серова (хĕр хушамачĕ Бергман) кил-йышĕнче çуралнă. Вĕсен мапта пыракан шухăшлавлă çемье пулнă. Унăн амăшĕ хăйне май кăмăллă, ирĕклĕхе тухнă хĕрарăм,халăха çутта кăларма ĕмĕтленнĕскер пулнă.
Кашни кĕçнерникун вĕсен килĕнче пулакан тĕлпулусенче паллă çыравçăсемпе кĕвĕпе ÿнер ăстисем Ф. Достоевский, А.Островский, В.В.Стасов,М.М. Антокольский, Н.Н. Ге, И.Е.Репин хутшăннă.Александр Николаевич Серов В. Р. Вагнерпа Ф.Лист кĕвĕ ăстисемпе туслă пулнă. Пĕчĕк Тоша ачаранах илемлĕхе туйса илнĕ.
1876-мĕш çулта Валентин Киеври малтанхи гимназийĕн кĕçĕн класĕсенче вĕренет. Анчах та 3 пуçламăш клас пĕтерсенех хăйне пĕтĕмпех илемлĕхе халалласа шкултан тухса каять.
1878-1879-мĕш çупсем, Мускав, вăл И.Е.Репин патĕнче вĕренет, унăн кил-йышĕнче пурăнать. Серов Репинпа Мамонтов çуртĕнчĕ (Садово-Спасская урамĕнче) те, Абрамцево хуçалăхра та час хăна пулнă, килте лартнă спектаклĕсенче хутшăннă.
Çулла, 1880-мĕш çупта Репинпа иккĕшĕ Крымпа Запорожьене каяççĕ, Хортица утравĕнче, Днепр çинче, Керчь таврашĕнче, Одессăра,Севастопольпе Бахчисарайра пулаççĕ. Ку çулçÿреврен вĕсем чылай ÿкерчĕксем илсе килеççĕ.
Çавă çултах Антон Ĕмпÿ Ÿнер Академине вĕренме кĕрет. Кунта унăн тĕп ертÿçи П.П.Чистяков пулнă. Малтанхи виçĕ çулĕсене ăнăçлă теме йывăр. Кĕркуннепех, хĕлĕпех вăл гипс пуçĕсем ÿкернĕ, хĕл вĕçĕнче çех ăна гипс кĕлеткисем ÿкерекен класа куçараççĕ. Чистяков каланă тăрăх, пурнăçĕнче те вăл Серов пек илемлĕхе тарăннăн тишкерсе ăнланакан тавракурăмлă çын тĕл пулман. Вĕрентекенсем таса ÿкерчĕксем тума ыйтнă, анчах та унăн ĕçĕсем вĕсен аллине ларайман: пĕрремĕш вырăн вăл икĕ хутчен çех йышăннă. 1883-мĕш çултан ăна ытларах вăтам та кайри йĕрке хисепĕсем лекнĕ. Ун пек пулин те чăн пурнăçран ÿкернĕ этюдшăн вăл Академин Пĕчĕк кĕмĕл медальне илме тивĕç пулнă. 1885-мĕш çупта вĕренме пăрахса тухса харпăр хăй тĕллĕн ĕçлеме пуçланă, ÿнер ăсталăхĕнче ытларах та ытларах аталаннă.
Илемлĕх тавракурăмĕ
Çак çулсенчех Серов М.А. Врубельпе(1880-мĕш çул), К.С.Коровин(1884-мĕш çул) ÿнерçĕсемпе паллашать. Аслă юлташĕсем çамрăк Серова вăйлă витĕм кÿреççĕ.
1884-мĕш çупта вăл Абрамцевора хăйĕн палăрса тăракан пĕрремĕш ĕçĕсене—Л.А. Мамонтовапа (Новгородри патшалăхăн пĕрлештернĕ управçĕ-музей) Антокольский сăнарĕсене ÿкернĕ. 1885-мĕш çупхи çу уйăхĕсенче Мюнхента, Берлинпа Дрезденра (Германи), Амстердамра, Гаарлемпа Гаагăра (Голланди), Антверпенпа Брюссельте, Гентпа Брюггере (Бельги) пулать. Кунти ÿнер-кăтарту ретĕсенче вăл аслă Вепаскеспа Рембрандт, Рубенс ĕçĕсемпе паллашнă, тăван çĕршыва чылай ÿкерчĕксемпе кописем илсе килнĕ. Таврăнсанах Антонио д'Андраде юрăç сăнарне ÿнернĕ, анчах хăй ĕçĕпе кăмăллă юлман.
Кĕркунне юлташĕ И.С. Остроухов ăна Крыма чĕнет. Валентин килĕшеть: вăл вăхăтра юнашар Одессăра унăн савнă хĕрĕ, О.Ф.Трубникова пурăннă. Çуркуннеччен вăл Одессăра пулать, Леля Трубникован сăнарĕсене, "Вăкăрсем" ятлă этюд ÿкерет.
1886-мĕш çупта вăл Мускавра, Домоткановăпа Абрамцевора пурăнать, Мускаври Ленивка урамĕнчи юлташĕсен ĕç пÿлĕмĕнче ĕçлет, кунта час-часах Костя Коровин,Саша Головин,Исаак Левитан пулаççĕ. Селезнёв хуçалăхĕн маччине капăрлăнăшăн илнĕ укçипе1887-мĕш çулхи çуркунне вăл Италине çул тытать, унтан чылай ÿкерчĕксемпе Венеци хула сăнарне илсе килет.
Мухтавлă çул
1887-мĕш çупăн çу уйăхĕсенче Серов хăйĕн пĕрремĕш паллă ĕçне— В.С.Мамонтова сăнарне тĕслĕ сăрăпа ÿкерет ("Персиклĕ хĕрача", Третьяков кăтарту ретĕ). Тепĕр çултанах тепĕр чаплă ĕçне туса вĕçленĕ—"Хĕвел çутинчи хĕр" (М.Я.Симанович сăнарĕ, çавăнтах). И.Э.Грабарь асаилĕвĕ тăрăх, ÿнерçĕ ку ĕçĕсемпе кăмăллă юлнă, хăй пурнăçĕнчи ĕçĕсенчен чи çÿллĕ шая лартнă. 1888-мĕш çупхи раштав уйăхĕн 25-мĕшĕнче Мускавра 8-мĕш Тапхăрлă кăтарту уçăлнă. Унта Серов "Персиклĕ хĕрача", "Хĕвел çутинчи хĕр", "Кÿлĕ" ÿнерÿсемпе, П.И.Бларамберг сăнарĕпе хутшăннă.Серова кĕтсе илмен ăнăçу лекнĕ. Грабарь сăмахĕ тăрăх, Серов ÿнерÿ ăсталăхне ку таранччен те Раççейра нихçан пулман çÿллĕ шая хăпартнă.
1889-мĕш çупта Серовпа О.Ф.Трубникова мăшăрланаççĕ. Çав çулах вăл арăмĕпе Парижа каять, çав вăхăтра унта Тĕнче курăмĕ пынă. Вĕсем Парижра паллă ÿнерçĕсен хăйлавĕсемпе паллашнă. Пуринчен ытларах Серов Бастьен Лепажа (1848-1884) уйăрса хакланă.
Мускава таврăнсан вăл çĕнĕрен ĕçе кÿлĕннĕ;1890-мĕш çупта С.И.Мамонтовпа А.Мазини сăнарĕсене ÿкерет, Куçса çÿрекен ÿнер кăтартувĕсен юлташлăхне кĕрет. Анчах ăна вĕсен хушшинче тăвăр та пăчă пулнă, унăн вăйлă та улăп таланчĕ ку ушкăнăн ытла ансат та ачапчаллă тĕнчекурĕмне шăнăçайман.
1891-мĕш çупта хăйĕн çывăх тусĕн Константин Коровин, Мориц сăнарĕсене тĕслĕ сăрăсемпе ÿкерет, 1892-мĕш çупĕн ака уйăхĕнче Л.Н.Толстой арăмĕн, С.А.Толстая сăнарне ÿкерет.
1893-мĕш çупта вăл Исаак Левитанпа Франческо Таманьо юрăçа ÿкерет, çулла Крымта, Бахчисарайпа Яптăра тавралăха сăнаса ÿкернĕ.
1894-мĕш çупта вăл К.Коровинпа Çурçĕрте пулать, унта ÿкернĕ этюдсене Мюнхенра кăтартаççĕ.
1896-1897-мĕш çупсенче Серов С.Дягилевпа А.Бенуа ушкăнĕпе паллашать, Крылов халапĕсем валли ÿкерчĕксем тăвать. 1896-мĕш çупта ăна 2-мĕш Николай патшан Успенский соборта Коронаци иртнине ÿкерме шанса параççĕ. Ку ĕçе Репинпа Грабарь тата Бенуа питĕ çÿллĕ шая лартаççĕ.
1897-мĕш çуптан Серов Мускаври Ÿнер, çын кĕлеткипе çурт-йĕр тăвас ăсталăхĕ вĕрентĕшĕнче ĕçлет. Унăн вĕренĕкенĕсен хушшинче малашри паллă ÿнерçĕсем—П.В.Кузнецов, М.С.Сарьян, К.С.Петров-Водкин, Н.П.Ульянов, К.Ф.Юон тата ыттисем те пулнă.
1898-мĕш çупта Серов ÿнер академикĕ ятне илме тивĕçнĕ.
Пĕр тăхтав сăнарсем ÿкерменскер, çĕнĕрен вĕсене тытăнать, "Илемлĕх тĕнчи" ушкăнăн кăтартувĕсенче хутшăнать. Унăн юлташĕсен хушшинче— Д.В.Философов, Л.С.Бакст, В.Ф.Нувель, К.А. Сомов, Б.М.Кустодиев,А.Н.Бенуа, С.П.Дягилев, А.П.Остроумова, Е.Е.Лансере.
1899-мĕш çупта Серов С.М.Боткин,А.А.Бахрушин, В.В.Мате, A.K.Глазунов сăнарĕсене ÿкерет.
1900-мĕш çупта вăл Финляндире тĕрлĕ сăнарсем ÿкерет: "Кĕпе-тум чÿхени", "Финн кил-çурти", "Лашана шыва кĕртни". Тепĕр çултан Мика Морозовпа Репин сăнарĕсене ÿкерет. Кĕркунне Белкино хуçалăхра Обнинскийсен икĕ сăнарне ÿкерет.
1902-мĕш çул — И.С.Остроуховпа Юсуповсен сăнарĕсене ÿкерет, Н.Кутеповăн икĕ томлă кĕнеки валли Раççей патшисемпе ĕмпÿвĕсен сунар темине çутатса "2-мĕш Петĕр ĕмпÿпе патша хĕрĕ Елизавета Петровна", "Çамрăк 1-мĕш Петĕр йыттисемпе сунарта", "2-мĕш Кĕтерин сунарта" ĕçсем тăвать.Ку ĕçсене К.Кёппингпа А. Бенуа питĕ çÿллĕ шая лартнă. Бенуа "Елизаветапа 2-мĕш Петĕре" Менцель ÿнерçĕнчи лайăх ĕçĕсемпе танлаштарнă. Сăмах май Адольф фон Менцель (1815-1905) Серовăн юратнă ÿнерçĕсенчен пĕри пулнă. thumb |200px |[[Рерих Елена Ивановна|Елена Рерих сăнарĕ - 1909]] 1903-мĕш çупта йывăр чир пирки ăна операци тăваççĕ. 1904-мĕш çупта Серовсем Италире пулса Флоренци, Римпа Неаполь,Помпея, Болонья, Равенна, Венеципе Падуя хуласемпе паллашнă. Серов А. М. Горький сăнарне ӳкерет.
1905-мĕш çупхи революци вăхăтĕнче хăй пурнăçра курнă ÿкерчĕксем тăвать. Серовпа В.П.Поленов Ÿнер академине 9-мĕш кăрлачри пулăма хирĕçлекен çыру яраççĕ, Серов хăйне академик ятĕнчен хăтарма ыйтать. Çав çулах вăл М.Н.Ермолова, Г.Н. Федотова, Ф.И. Шаляпин сăнарĕсене ÿкерет, революциллĕ хаçат-журналсем валли карикатурăсем ÿкерет.
1906-мĕш çул — Мускав, Петербург, Домотканово, Финлянди. Кăрлач уйăхĕнче ăна тепĕр хут Третьяковсен ÿнер ретĕн канашне суйласа илеççĕ.
1907-мĕш çулта Серов Грецине çул тытать: Афиныра, Критпа Корфура,Патраспа Коринфра пулать. Таврăнсанах "Одиссейпе Навзикая", "Европана вăрлани" ĕçсем тăвать. А.Н.Турчанинов сăнарне ÿкерет, "Юдифь" опера валли театр пусмин каррине илемлететь, тумĕсен валли ÿкерчĕксем хатĕрлет.
1908-мĕш çулта Г.Л.Гиршман, К.А.Станиславский, И.М. Москвин, В.И.Качалов сăнарĕсене ÿкерет.
1909-мĕш çулта Серов Мускаври Ӳнер, çын кĕлеткипе çурт-йĕр тăвас ăсталăхĕ вĕрентĕшĕнчен тухса каять, "Анна Павлова" театр плакачĕ ÿкерет, Т.П.Карсавина сăнарне ÿкерет.
1910-мĕш çупта "Шехерезада" балет валли пусма каррине илемлететь. Кĕркунне Биарицра М.С.Цетлин сăнарне (Рамат-Ганри Илемлĕх музейĕ, Израиль) ÿкерет. Испанире пулса (Мадридпа Толедо, Эскориал) Веласкес, Эль Греко, Гойя, Тициан, Мантенья, Дюрерпа Рафаэль ĕçĕсемпе паллашать. Ида Рубинштейн сăнарне ÿкереть. Анчах-та нумайăшĕ ăна тивĕçсĕр тиркесе хурланă: И.Е.Репин ку ĕçе "гальваникăллă виле" тесе ятланă. Юлашки çулсенче ÿнерçĕ нумай та пултаруллă ĕçлет, чылай сăнарсем, вĕсен хушшинче О.Орлова сăнарне те ÿнерет. Италири Уффици музейĕ ÿнерçĕн хăйне хăй ÿнернĕ сăнарне ыйтать. М.М.Фокин сăнарне ÿкерет.
1911-мĕш çупта Римра Тĕнче халăхĕсен хушшинчи куравĕ иртнĕ, Серов ĕçĕсем валли ятарлă пÿлĕм уйăрса панă. Курав Серовшăн питĕ ăнăçуллă иртнĕ; А.Н.Бенуа ăна çÿллĕ шая хăпартса хакла- нă, 3-мĕш Александр патша музейĕ Ида Рубинштейн сăнарне сутăн илнĕ. Çав çулах вăл Анлире (Лондон) Дягилев труппипе пулать, В.Ф.Нижинский сăнарне ÿкерет.
Анчах та хăйне хӗрхенмесĕр ĕçлени унăн чĕрине хавшатнă, чÿк уйăхĕн 22-мĕшĕнче (раштавăн 5-мĕшĕ) Серов сарăмсăр вилсе кайнă. Серов хăй хыççăн хăварнă илемлĕх еткерне кирлĕ шая лартма сăмах та çитмĕ. В.Я.Брюсов каланă тăрăх, унăн вилĕмĕпе эпир пирĕн вăхăтри аслăран та аслă вырăс ÿнерçине çухатрăмăр.
Каçăсем
* Категори:Раççей ӳкерçисем Категори:Новодевичье çăвине пытарнисем
Марк Россе
Марк Россе (Marc Rosset, 1970 çулхи чӳк, 7 Женевăра, Швейцари çуралнă) — швейцари теннисисчĕ, 1992 çулхи çуллахи Олимп вăййисен чемпионĕ, Швейцари историнчи чи вăйлă теннисисчĕ. Професси карьерине 1988 çулта пуçланă, 2006 çулта вĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Швейцари теннисисчĕсем Категори:Швейцари Олимп чемпионĕсем Категори:Олимп чемпионĕсем (теннис) Категори:1970 çулта çуралнисем Категори:Чӳк, 7 çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем
Арамей чĕлхисем
Араме́й чĕлхисем (ܐܪܡܝܐ Ārāmāyâ) — семит чĕлхисен ушкăнĕнчи чĕлхесем.
Аваллăхра арамей чĕлхи Çывăх Тухăç территоринче лингва-франк рольне тытса пынă, Палестинăра Иисус Христос пурăннă вăхăтĕнче пуплев чĕлхи шутланнă. Халĕ тĕнчере çак чĕлхепе усă куракан вырăн — Маалюля (Сири) ялĕ.
Ассирипе Вавилонире усă курнă аккад чĕлхине улăштарса арамей чĕлхи пĕтĕм Çывăх Тухăçра «лингва-франка» рольне тытса пырать. Арамейла сутăçсемпе элчесем Израильте, Иудейăра пупленĕ. Арамей чĕлхи хăвачĕ Ахеменсен (пирĕн эрăччен VII ĕмĕр — пирĕн эрăччен IV ĕмĕр) тăрăмĕнче ӳсет, вăл империн официаллă чĕлхи пулса тăрать.
Эллада тапхăрĕнчен пуçласа до арапсем çĕнтерсе иличченех (VII ĕмĕр) арамей чĕлхи грек чĕлхипе тан пулса тăрать, ытти семит чĕлхисем вырăнти пуплев шайĕнче юлаççĕ.
Диалектсем
Арамей чĕлхин пур пуплевĕпе варианчĕсене икĕ пысăк ушкăна уйăрма пулать: анăç арамей (Земля обетованная, Галилей, Дамаск) тата тухăç арамей (вар Сирипе Вавилон). Икĕ диалекчĕн чи нумай çыру палăкĕ еврей çăлкуçĕсенче упранса юлнă: таргумсенче, Иерусалим талмудĕнче (анăç диалекчĕ), Вавилон Талмучĕ (тухăç диалекчĕ). Çак пысăк текстсемсĕр пуçне тĕрлĕ жанрăн пĕчĕк документ, çаплах глосс (урăх чĕлхесене кĕртнĕ арамей сăмахĕсем) чылай. Арамейрен пулса тухнă лексика виçисем хальхи идиш лексикин самай пайне йышăнать. Арамей чĕлхин еврей диалекчĕ идиш çуралса саралаччен тĕп еврей вырăнти калаçăвĕ шутланнă).
Кун-çулĕ
Пирĕн эрăччен II-мĕшпе I-мĕш пинçуллăхсен сыпăнăвĕнче арамей чĕлхи Ирак çумĕнчи хальхи Сири тата Турцин кăнтăр-тухăç территоринче саралнă пулнă. Пĕрремĕш арамей палăкĕсем пирĕн эрăччен IX ĕмĕрте паллă пулаççĕ. Вĕсене хальхи Сири территоринче тупнă.
Хронологи енĕпе арамей чĕлхисене ватă арамей, вăта арамей тата çĕнĕ арамей тапхăрĕсене уйăраççĕ. Лингвистика критерисене çакăн пек тапхăрлас меслете нимĕç арамей тĕпчевçи Клаус -Байер сĕннĕ.
Еврейсем усă курнă арамей чĕлхисемпе диалекчĕсен пуххине, вăта арамей тапхăрне часах «иудей-арамей чĕлхисем» терминпа усă кураççĕ пулин те, еврей-арамей чĕлхисем тесе те палăртаççĕ.
Ватă арамей тапхăрĕ
Ватă арамей тексчĕсене финики çырăвĕнчен пулса тухнă арамей графикипе çырнă.
Вăта арамей тапхăрĕ
II ĕмĕрте вăта арамей литература чĕлхисем пулса каяççĕ. Вĕсем хăйсен çитĕнĕвне 1-мĕш пинçуллăхра çитеççĕ, ӳкĕмĕ вара VII—IX ĕмĕрсенче арапсем çĕрсене çĕнтерсе илсе арап чĕлхине пурнăçа кĕртнипе çыхăннă. Çак тапхăрта арамей чĕлхисем анăçпа тухăç ушкăнне уйрăлса пыни питĕ вичкĕн курăнать. Çурçĕр-тухăç Сирипе Месопотамири чи паллă тухăç арамей чĕлхисем:
Левантра çак вăхăтра анăç-арамей чĕлхисемпе калаçнă:
Пур вăта арамей чĕлхисем 22 сас паллиллĕ алфавитпа усă курнă. Сири тата мандей алфавичĕн уйрăм тĕслĕ графика пулнă, вавилон иудей арамей чĕлхи ватă арамей курсĕвĕнчен пулса тухнă тăваткал шритпа усă курнă. Христос палестина арамей чĕлхи сири çырăвĕпе усă курнă, самар палестина арамей чĕлхинче палеоеврей курсивĕпе çырнă.
Арапсем килсе тухнипе арамей чĕлхин анăçĕ пуçланать. Çапах та пĕтĕм вăтамĕмĕрлĕх тăршшипех арамей чĕлхипе Сирин, Иракăн, Ливанăн чылай çĕрĕсенче калаçнă.
Раввин литературине, сăмах май палăртсан, Вăтамĕмĕрлĕх пĕтĕм тăршшипех, паянкуна çитичченех арамей чĕлхин еврей диалекчĕпе çырнă. Сăмахран, галаха ĕçĕсен чылайăшне йăлапах çак чĕлхере тăваççĕ. Çак литературăна аслă ятарлă пĕлӳ пухнă этеп хĕсмечĕн ĕçченĕсем валли çеç хайланă пирки, арамей чĕлхин социаллă статусĕ ортодокс еврей общинисенче çав тери мăнаç шутланать.
Çĕнĕ арамей тапхăрĕ
Çĕнĕ арамей тапхăрĕнче арамей чĕлхисен анăç тата тухăç ушкăнĕсем хăй тĕллĕн аталанаççĕ.
Анăç ушкăнĕ шутне пĕр чĕлхе кăна кĕрет.
Тухăç ушкăнĕ йышĕнче XX ĕмĕр пуçламăшĕнче Осман империнче тата Иранра саралнă чылай çĕнĕ арамей чĕлхи кĕнĕ, калаçакансен йышĕ ытларах курд чĕлхисемпе калаçакансен хушинче пулнă: хальхи Турцин кăнтăр-тухăçĕнче, Иракăн çурçĕрĕнче, Иранăн çурçĕр-анăçĕнче тата Сирин çурçĕр-тухăçĕнче. Хăш-пĕр вырăнĕсем Курдистанăн аякри тулашĕнче, тĕслĕхрен, тухăç Эрменире, Азербайджанра, Грузире, Хузистанра тата кăнтăр Иракра пур. Тухăç çĕнĕ арамей чĕлхисемпе калаçакан çынсем конфесси енĕпе Çывăх Тухăçра тĕн сахаллăхĕ шутĕнче пулаççĕ: христиансем, иудейсем тата мандейсем. XX ĕмĕр тăршшипех тухăç çĕнĕ арамей чĕлхипе калаçакан йышĕн чылай пайне е пĕтернĕ, е вĕсен ют çĕре, чи малтанах, Европăна (Швеци, Германи), АПШ-на тата Раççее (Кавказ лешьенĕ çав шутра) тарма тивнĕ. XX ĕмĕр вĕçнелле çĕне арамей чĕлхипе пуплекен халăх йышĕ, хăшпĕр хаклавсемпе, 400 пине яхăн çына çитет. Тухăç çĕнĕ арамей чĕлхисен шучĕ паллă мар. Вĕсем виçĕ ушкăна уйрăлаççĕ: