cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сталин Иосиф Виссарионович
Публицистика
Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи Категори:Генералиссимуссем Категори:ССКП ТК Тĕп секретарĕсем Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Социаллă Ӗç Паттăрĕсем Категори:Иосиф Сталин Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Суворов орден кавалерĕсем Категори:«Çĕнтерӳ» орден кавалерĕсем Категори:Коммунистсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи Категори:Марксистсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Политиксем Категори:СССР Министрсен Канашĕн Ертӳçисем Категори:Раççей революционерĕсем Категори:Грузи революционерĕсем Категори:Социалистсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем Категори:Раççей коммунисчĕсем Категори:Горире çуралнисем Категори:Мускав облаçĕнче вилнисем Категори:СССР Аслă Канашĕн депутачĕсем Категори:Раççейри граждан вăрçине хутшăннăскерсем Категори:Инсульт чирĕпе вилнисем Категори:Месек çынсем Категори:Большевиксем Категори:СССР вăрçă пуçлăхĕсем Категори:СССР ĂА чыслă пайташĕсем Категори:СССР Халăх Комиссарĕсен Канашĕн ертӳçисем Категори:Кремль хӳми некропольне пытарнисем Категори:Пĕтĕм Раççейри Йĕркелев пухун пайташĕсем Категори:Пĕтĕм Раççейри Канашсен I съезчĕн делегачĕсем (1917)
Кариньян
Кариньян - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Вожаель (Понъю юппи)
Вожаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Понъю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 0,3 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Тури Балтач
Тури Балтач — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 178 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452835, ОКАТО кочĕ — 80250850004.
Елчĕк (Елчĕк районĕ)
Елчĕк, Jelcĕk — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕн тĕпĕ. Шупашкартан 140 çухрăмра, Канашран 65 çухрăмра, Таяпа çырми Кĕçĕн Пăла шывне юхса кĕнĕ тĕлте вырнаçнă.
Тури Балтач
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Елчĕк (Елчĕк районĕ)
Тавралăхĕ
Вăрмансăр та уй-хирлĕ, хура тăпраллă вырăн. Çывăхра Аслă Елчĕк, Ĕнел, Тускел, Акчел тата ытти ялсем вырнаçнă.
Тури Балтач
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Елчĕк (Елчĕк районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 2544 çын, çав шутра 1225 арçын, 1319 хĕрарăм пурăннă.
Кунçулĕ
Чылай вăхăт Кĕçĕн Елчĕк ятпа çÿренĕ.
Елчĕк гербĕ пирки
Елчĕк районĕн "Колхоз ялавĕ" хаçачĕн 1994-мĕш çулхи раштавăн (декабрĕн) 13-мĕшĕнчи номерĕнче пĕчĕк статья пичетленсе тухнă. Унăн ячĕ — "Елчĕкĕн те герб пулмалла". Çав статьяра палăртнă сĕнÿпе пĕрлех Елчĕк ялĕн гербĕн проекчĕ те пур. Хулкан çинче Пăла, Кĕçĕн Пăла, Таяпа шывĕсем еплерех пĕрлешнин схеми (планĕ). Тивĕçлĕ вырăнта — уйрăм пÿрт ÿкерчĕкĕ, вăл Елчĕк ялне символла майпа палăртать. Асăннă проекта пурнăçа кĕртсе герб туса хуман. Ытти проектсем пулнă-и, пулман-и — ку паллă мар. Хальхи вăхăтра Елчĕк ялĕн ятарлă гербĕ çук. Районăн — пур. Анчах та вăл пĕр харăсах район центрĕн те гербĕ пулнине ятарласа палăртман.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Елшик
Елшик, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Безруков Сергей Витальевич
Серге́й Вита́льевич Безру́ков (юпа, 18 1973, Мускав) — театрпа кино раççей актёрĕ, Раççей халăх артисчĕ (2008), Раççей Федерацин халăх артисчĕ, Патшалăх парнин лауреачĕ.
Кун-çулĕ
Мускавра 1973 çулхи юпан 18-мĕшĕнче çуралнă. Ашшĕ — Виталий Безруков актёр тата режиссёр, Сатира театрĕнче ĕçленĕ, амăшĕ — кил хуçайкки Наталья Михайловна Безрукова.
Сергей ахаль шкултах вĕренет, ашшĕ патне ĕçе пĕрмаях çӳрет, ачаранах унăн çулĕпе утасшăн тăрăшать. 1990 çулта вăтам шкултан вĕренсе тухсан МХАТ Шкул-студине «театрпа кино актёрĕ» факультета ăста пулма кĕрет.
1994 çулта МХАТ шкул-студине (О. Табаковăн ăсталăх лаççи) ăнăçлă вĕçлет. 1993 çултанпа Олег Табаков ертсе пыракан театра ĕçе кĕрет. Бригада», «Участок», «Мастер и Маргарита», «Есенин» сериалсенче, «Китайский сервиз» тата урăх фильмсенче вылять. Темиçе çул (1994—1999) «Куклы» (НТВ) программăра тăрăшать, унта вăл 11 сăнара хевтелет, вĕсен хушшинче çаксем: Борис Ельцин, Владимир Жириновский, Андрей Козырев.
Арăмĕ — Ирина Безрукова (Ирина Бахтура) актриса. 2002 çулта «Пĕрлĕхлĕ Раççей» партине кĕрет.
Петĕр Яккусен
Яковлев Пётр Яковлевич (Яккусен, Петĕр, 1950 çул, çурла, 26, Красноармейски районĕ, Упа Çырми ялĕ çур. — 2021, кăрлач, 7, Шупашкар) — чăваш сăвăçи тата чĕлхеçĕ. Раççей ÇП пайташĕ (1986), филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ.
Пурнăçĕ
1967 çулта Мăн Шетмĕри вăтам шкултан, 1975 çулта Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕнчи историпе филологи факультечĕн чăваш уйрăмĕнчен вĕренсе тухнă. ЧПГĂИче ĕçленĕ, чăваш чĕлхин пусăм йĕркине тĕпчесе темиçе статья пичетлесе кăларнă.
1978-1984 çулсенче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Мартынкасси шкулĕнче вĕренӳ ертӳçи тата чăваш чĕлхипе литература вĕрентӳçи вырăнĕсенче ĕçленĕ. 1984 çулта Пётр Яковлев Чăваш патшалăх университечĕнчи чăваш чĕлхи пĕлĕвĕн кафедринче ĕçлеме тытăннă, аспирантурăра вĕреннĕ. 1989 çулта «Чăваш чĕлхинчи сăмах пусăме» темăпа кандидат диссертацине хӳтĕленĕ. 1995 çулта унăн «Чăваш фонетики» вĕренӳ кĕнеки пичетленсе тухнă. Кунта вăл чĕлхе пĕлĕвĕн çитĕнĕвĕсене шута илсе тата тăван чĕлхе йĕркин хăйне евĕрлĕхне асра тытса хăш-пĕр пулăмсене урăхла ăнлантарнă, уйрăмах консонантизм, сингармонизм, пусăм çинчен каланă шухăшсем пысăк пĕлтерĕшлĕ.
Поэзири ĕçĕсем
Поэтăн сăвă кĕнекисем: «Кумаляк», «Тăм тăвайкки вăййисем», «Уй варринче», «Юман чĕлхи», «Çавра кӳлĕ».
Каçăсем
Категори:Чăваш чĕлхи тĕпчевçисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1950 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 26-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Красноармейски районĕ
Ричард Арăслан Чĕри
мини|Ричард Арăслан Чĕри
Ричард Арăслан Чĕри (Richard the Lionheart, Авăн, 8, 1157 Оксфорд, Англи - Ака, 6, 1199).
Ричард I Львиное Сердце (англ. Richard the Lionheart, фр. Richard Cœur de Lion, 8 авăн 1157, — 6 ака 1199, Шалю, Аквитани герцогстви) — Плантагенетсен йăхĕнчен тухнă англи королĕ. Англи королĕн Генрих II тата Аквитан герцогинин Алиенора ывăлĕ.
Чыслă ячĕсем: граф де Пуатье (1169-1189), Аквитани герцогĕ (1189-1199), Англи королĕ (1189-1199), Норманди герцогĕ (1189-1199), Анжуй тата Мэн графĕ (1189-1199).
Пурнӑҫӗ
Ăна Фонтевро аббаттлăхĕнче, Франци, пытарнă.
Каçăсем
Категори:Истори Категори:Плантагенетсем
2 (хисеп)
2 (иккĕ) — 1-пе 3 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Елкăн
Елкăн, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Ишимово (Барда районĕ)
Ишимово (Түбән Авыл) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Березники ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 455 çын, çав шутра 210 арçын тата 245 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 510 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 9 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Тамьян
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Тĕллевчĕке шутлани
Тĕллевчĕке шутлани — тĕллевчĕке лартнă май, çавна пурнăçлас тесе тăвакан ĕçлĕх процесĕ тата шухăшлав операцийĕсем; психологи енчен пăхсан, шухăшлавăн пайĕ пулать. Когнитивлăх енчен пăхсан, тĕллевчĕке шутлани интеллектăн кăткăс функцийĕсенчен пĕри шутланать
Асăрхавсем
Категори:Тĕллевчĕке шутлани Категори:Тĕллевчĕксем Категори:Вĕрентӳ
1 (хисеп)
1 (пĕрре) — 0-пе 2 хушшинчи натураллă хисеп.
Литература
Категори:Тулли хисепсем Категори:Белл хисепĕсем Категори:Автоморфлă хисепсем Категори:10 степенĕсем Категори:Пин хисепĕсем
Бандоль (эрех тăвакан лаптăкĕ)
Бандоль ( Bandol AOC ) - Прованс енче, Вăтаçĕр тинĕсĕ çыранра вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Ăвă кăмпи
Каçăсем
Категори:Кăмпасем Категори:Фитопатологи
Бандоль (эрех тăвакан лаптăкĕ)
Лаптăкĕ
Иçĕм 1 600 гектарсемче сарăлнă.Бандоль АОС йĕркисемпе иçĕм аллипе кăна пуçтарма юрать.Иçĕм тухăçлахĕ - 40 гл/га.
Эрех тĕсĕсем
Бандоль вырăнран шупка хĕрлĕ эрехĕсем тĕнчере питĕ паллă.
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Прованс (эрех тăвакан енĕ)
Кĕçĕн Ряузяк
Кĕçĕн Ряузяк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Ряузяк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Y-хромосома
Y-хромосома — чылайрахăшĕпе сĕт ĕçекен организмсен, çав шутра çынăн та, ар хромосоми. Унăн шутне ар организмне палăртакан SRY генĕ, çаплах сперматозоид тума кирлĕ генсем кĕреççĕ. SRY генĕ мутациленсен XY генотиплă хĕрарăм организмĕ пулса тăрать (Суайер синдромĕ). Çынăн Y-хромосоми 58 мильон мăшăр азот основанинчен тытăнса тăрать.
Пĕрлехи хыпарсем
Cĕт ĕçекенсен чылайрахăшĕсен клеткисемнче арлă икĕ хромосома — Y-хромосома тата X-хромосома аçасен, икĕ X-хромосома амасен — пур. Хăшпĕр сĕт ĕçкенсен,сăмахран, утконосăн, арлăхĕ пĕр мăшăр ар хромосрмипе мар, пиллĕк мăшăрпа тытăнать. . Кун чухне, утконосăн ар хромосомисем вĕçен кайăксен Z-хромосомипе çывăх, SRY генĕ, ар уйрăмлăхне хутшăнмасть, пулмалла.
Çын популяцинчи хăшпĕр ар çынсен клеткисенче иккĕ X-хромосомăпа пĕр Y-хромосома е пĕр X-хромосомăпа икĕ Y-хромосома (Клайнфельтер синдромĕ) пур; хăшпĕр хĕрарăмсен клеткисенче виççĕ е пĕр X-хромосома (Шерешевскипе Тернер синдромĕ пăхăр) пулать. Хăш чухне SRY ген çĕмĕрĕлет (вара XY хĕр арăм организмĕ пулса каять) е вăл X-хромосомăна куçать (XX ар çын организмĕ пулса тăрать) (çавăн пекех Интерарлăх пăхăр).
Y-хромосома пуличчен
Чылай эктотермăллă çурăм шăммилисен арлăх хромосомисем çук. Эхер те вĕсен икĕ арлăх (аçа/ама), арлăхĕ ытларах генетика енчен мар - çутçанталăк хутлăхĕнчен килет. Вĕсенчен хăшĕ-пĕри, сăмахран рептилисен арлăхĕ инкубаци температуринчен килет; урăххисем гермафродитсем (кашни уйрăм чĕрчунăн аçа, çаплах ама гамечĕсем пур) шутланаççĕ.
Пăчăртану
Хăйĕн кун-çулĕнче çынăн Y хромосоми 1438 генĕ шутĕнчен 1393 генне çухатнă. Пĕр мильон çулта 4,6 ген çухатса пырса, çынăн Y хромосоми хăйĕн мĕнпур функцине çитес 10 мильон çулта пĕтет. Танлаштаруллă геном анализĕ, çапах та, сĕт ĕçекенсен нумай тĕсĕ çапла хăйсен гетерозиготлă ар хромосомисен функцисене çухатать.
Этемĕн Y-хромосоми
Этемĕн Y-хромосоми 58 мильон мăшăр азот тĕплĕхĕнче тытăнса тăрать, ку этем клеткин 2% ДНК-материалĕ пулать. Хромосомăра 86 ген, вĕсем 23 белока код лартаççĕ. Y-хромосома урлă куçакан пахалăхсене голандриллисем теççĕ.
Этемĕн Y-хромосоми X-хромосомăпа, теломерăсенчи (вĕсем хромосомăн 5% вăрăммăш пайĕ пулаççĕ) пысăках мар псевдоаутосома пайĕсемсĕр пуçне, рекомбиниленме пултараймасть. Ку X тата Y хромосомăсем хушшинчи авалхи гомологи пайĕсем. Рекомбиниленмен Y-хромосомăн ытларахăшне NRY (non-recombining region of the Y chromosome) теççĕ. Y-хромосомăн çак пайне пула пĕр нуклеотид полиморфизмне хакласа ашшĕ йĕрĕнчи тӳрĕ предков палăртма пулать.
Асăрхавсем
Категори:Хромосомсем Категори:Организмсен арĕ
Шерĕк (пулă)
Вăлчи нумай шерĕкĕн, 300 пин тĕвве те çитме пултарать. Вăлчине шерĕк ака уйăхĕнчех сапма пуçлать.
Каçăсем
Категори:Карп йышшисем
Возейшор
Возейшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лыдую юханшывăн сулахай çыранĕпе, 3 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Уса бассейнĕ
Кăнтăр корей Боингĕн инкекĕ (1983)
Кăнтăр корей Боингĕн инкекĕ — СССР сывлăш уçлăхĕнчи чикĕрӳ инцидент, ун чухне 1983 çулхи авăнăн 1-мĕшĕнче Су-15 совет истребителĕ кăнтăр корей Korean Air Lines авиакомпанин Боинг 747 самолётне (Korean Air 007 рейсĕ, KAL007 (KAL-007) е KE007) персе антарнă.
Самолёт CCCР сывлăш уçлăхне кĕрсе, совет çар объекчĕсем çийĕн вĕçнĕ. Самолёта темиçе хутчен совет территорине антарма тăрăшнă (Ключи тата Елизово аэропорчĕ), анчах та май килменнипе СУ-15 чаракан истребитель ăна ракетăсемпе перет, вара вăл Сахалин утравĕнчен кăнтăр-хĕвел анăç еннелле шыва ӳкнĕ. Пĕр чĕрĕ çын та юлман, çав шутра АПШ элчĕсен палатин пайташĕ Ларри Макдональд (Larry McDonald). Персе антарнă самолёт Çĕнĕ Йорк — Сеул маршрутпа (Анкориджа кĕраççин тултарма анмалласкер) 246 пассажирпа 23 çын экипажа турттарса пынă 747-230B Боинг пулнă, вăл курсран 500 çухрăм аяккалла пăрăннă. Пулса иртнин сăлтавĕн тĕп версисем — вĕçевçĕсем йăнăшнă тата АПШ ятархĕсмечĕсен йĕкĕлтевĕ.
Çак инкек пулса иртсен СССРпа АПШ хутшăнăвĕсем татах пăсăлса каяççĕ.
Историри контекст
1982 çулхи çуркунне АПШ ТÇВ икĕ авиациллĕ ушкăнĕ Камчатка тавра çаврăнса Сунар тинĕсĕн шывне тухаççĕ, кунти çыранта советсен ракетăллă шывай киммисем тăнă.
1983 çулхи пушăн вĕçĕнче виçĕ авианосец Алеут утравĕсен шывне кĕрсе виçĕ эрне хушши вĕренӳ хăнăхтарăвĕсене ирттернĕ. Акан 4-мĕшĕнче А-7 6 самолёчĕ Кĕçĕн Курил гряди патĕнче СССР сывлăш уçлăхне 2 пуçласа 30 çм таран вĕçсе кĕрсе Зелёный утравĕ çийĕн темиçе хутчен иртсе бомба пăрахнă пек хăтланнă.
Акан 4-мĕшĕнчи инцидента тишкернĕ хыççăн, пулаяс провокацисене чарас тĕллевпе СССР хӳтĕлев министрĕн тапăчĕпе Курилсемпе Сахалин çинче базăра тăнă МиГ-21 тата МиГ-23 самолётсем вырăнне пахарах МиГ-31 вĕçе машинăсене хĕсмете тăратнă.
Инкек пирки тĕплĕнрех
left|thumb|Вĕçсе хăпарнă хыççăн BETHEL радиоçуткăчран ирсе кайиччен маршрутран пăрăнни Кăнтăр корейăн Korean Air авиакомпанин Çĕнĕ Йорк—Сеул маршручĕпе пĕрмай çӳрекен Боинг 747—230B (регистрации номерĕ HL7442) самолёчĕ çурлан 31-мĕшĕнче Çĕнĕ Йоркран вĕçсе тухать, кайран Анкориджа краççын тултарма анса ларать. Авăнăн 1-мĕшĕнче 3:00 вырăнти вăхăтра (13:00 GMT) вăл Анкориджран хăпарать те Сеул енне каять. Борт çинче 246 пассажирпа экипажăн 23 пайташе пулнă. Вĕçев маршручĕ Лăпкă океанпа Камчаткăран тухăçалла, кайран СССР территорин тавра Япони урлă пымалла пулнă.
Вĕçеве тухсанах самолёт тӳрех палăртнă маршрутран хĕвел анăçалла пăрăнать. Рейс тӳррĕнех Бетела (Bethel) çуткăч çине пырать, малалла — R20 маршрутпа. Кунсăр пуçне, самолёт курсран тухса Бетела çуткăчран 20 çухрăм çурçĕрелле иртет. Çав вăхăтра сывлăшра юнашар вĕçекен американ RC-135 тĕпчев самолёчĕ Боинг çумне çывхарать. Каярах совет енĕ кăтартнă радиолокаци хыпарĕсемпе KAL007 пĕр тапхăр тĕпчев RC-135 самолёчĕпе радарсен экранĕсенче пĕр пăнчă евĕр курăнать. Тепĕртакран пĕр самолёчĕ (Боинг, пулас) СССР территорине шала кĕрсе пырать, тепри тĕнчери сывлăш трассине çывăх маршрутпа каять.
Официаллă пĕлтерни тата тĕнчери калаçусем
Авăнăн 3-мĕшĕнче ТАСС малтанхи пĕлтернинче СССР патшалăх чиккине ютçĕр самолёчĕ пăснă, СССР сывлăш уçлăхне хăварса вăл «радарсен экранесенчен» çухалнă. Каярах совет ертӳлĕхĕ самолёта персе антарнине йышăнать.
Н. В. Огарков маршал авăнăн 9-мĕшĕнче пресс-конференцинче пĕлтернĕ официаллă шухăшпа чикĕне пăсма малтанах хатĕрленнĕ, вĕçеве çак районти совет СХС системине хыпашлас тĕллевлĕ акципе ирттернĕ.
«Пирĕн вĕçевçĕсем кăнтăр корей самолётне анчах персе антарнине эпир Андропов каланинчен пĕлтĕмĕр. „Сывлăш уçлăхне самолёт-разведчик пăснă тесе шутланăччĕ, анчах та, ку граждан самолёчĕ пулнă. Вилнĕ çынсем пур, — ăнлантарчĕ вăл. Çынсене, паллах, шел, анчах та пирĕн СХХ хĕсмечĕ тĕрĕсех ĕç тунă“, — хушрĕ вăл»
Альтернативлă версисем
Тепĕр шухăшпа, Боинг инциденчĕ СССР хĕвел тухăç чиккинче АПШ ирттернĕ пысăк операцин пайĕ çеç пулать.
[http://www.airforce.ru/history/kal007/ ''«Сахалинский инцидент. Истинная миссия рейса KAL 007»''] кĕнекере Мишель Брюн тĕпчевçĕ пĕлтернипе, 1983 çулхи аванăн 1-мĕшĕнче СССР сывлăш уçлăхне 9 самолёт пăсса кĕнĕ те СХХ совет çарĕсем сахалтан та тăххăр самолёта персе антарнă. Унтах KAL 007 рейсĕпе пыракан кăнтăр корей Боинг-747 самолётне чăннипе официаллă версипе йышăннă вырăнтан кăнтăрарах (400 миль/640 километр — Япони территорин çийĕнче), совет СÇВ мар, çапса антарнă.
Монерон утравĕ çумĕнче пĕр пассажирăн виллине те тупман, шывран чылай апăр-тапăр, сасăран хăвăрт вĕçекен самолёт стабилизаторăн пайне кăларнă. Автор пĕлтернипе, ванчăксене кăнтăр еннелле юхса кайма пултарайман — çак тĕлре кăнтăртан çӳрçĕрелле юхăм кăна. Çакăнпа пĕрлех, автор хăйех нумай шатăк структурăллă материал ванчăкне (Боинг хуплпшкине çав материалтан тунă) Ниигата таврашĕнчи пулăçсен ялĕсенче хум çапнă чухне тупнă. «Персе антарнă» Боинг КАЛ-007 Г. Осипович ракети лексен пĕтнĕ хыççăн хăйех 50 минутран Ниигатапа çыхăнăва тухать,çакăн хыççăн тин вара çухалать. Ниигата районĕнче американ ракетин ванчăкне тупнă.
Хăшпĕр тĕпчевçĕсем иккĕленеççĕ, епле çакăн пек пысăк Боинг-747 самолёта пĕр Р-60 çăмăл ракетăпа (чараканнин пилочĕ каланипе, вăл ике ракетăпа пенĕ) персе антарнă. Хăйсен версине ĕнентерес тесе вĕсем 1978 çулхи акан 20-мĕшĕнчи инцидента асăнаççĕ: ун чухне урăх Боинг-707 самолёта икĕ Р-60 ракетипе тивретнĕ хыççăн вăл совет территорине аварилле анса ларнă (лайнера пĕр ракетăпа лектернĕ пулнă  ).
Каçăсем
Категори:Boeing 747 авиакатастрофисем Категори:Сивлек вăрçă Категори:Авăнăн 1-мĕшĕнчи пулăмсем Категори:1983 çулхи авăн уйăхĕ Категори:1983 çул СССРта Категори:1983 çулти авиакатастрофăсем Категори:СССРти авиакатастрофăсем Категори:Сбитые пассажирские самолёты Категори:Кăнтăр Корей кун-çулĕ Категори:Кăнтăр Корей авиацийĕ Категори:СССР тулаш политики Категори:1983 çул политикăра Категори:АПШ тулаш политики Категори:Тĕнчери инкексем
Дубовка (Татăшла районĕ)
Дубовка  — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 30 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452835, ОКАТО кочĕ — 80250850005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Путаш
Путаш — (Поташевка) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. Ялта пуçламăш шкул, фельдшер пункчĕ, лавка, культура çурчĕ пур. =Кун-çулĕ==
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (85%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 33 çм , Çтерлĕ станцине 41 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Елец
Каçăсем
* Категори:Раççей хулисем Категори:Липецк облаçĕ
Тĕш-йывăç
Тĕш-йывăç — йывăç вуллин шалти тĕксĕмрех пайĕ.
Каçăсем
Категори:Йывăç Категори:Ӳсентăрансен морфологийĕ
Мел Кипсăн
мини|Мел Кипсăн куҫару гипсӗ мини|справа|Мел Кипсăн Мел Кипсăн (Mel Columcille Gerard Gibson, Mel Gibson, 1956 çулхи кăрлач, 3 çуралнă) — австрали-америкă актёрĕ, режиссёр, сценарист тата продюсер.
Кинокарьера
Гибсон 1956 çулхи кăрлач, 3 Нью-Йоркра, ирланди-католик çемйинче çуралнă. 1968 çулта Гибсонсем Австрали куçса каяççĕ. Австрали шкулне вĕçлесен, Мел вĕренме Сиднейри Наци театăр ӳнерлĕх институтне кĕрет. Пĕрремĕш рольне Гибсон студент чухнех «Çуллахи хула» кинофильмра вылять. 1979 çулта артист «Тим» тата «Тăнсăр Макс» киноӳкерчĕксенче вылять, çавăншăн вăл тĕрлĕ номинацие тивĕçет.
Тĕнчери паллăлăха Кипсăна 1981 çулта «Тăнсăр Максăн» иккĕмĕш пайĕнчи ĕçĕ кăларать.Çак ăнăçлă роль хыççăн артист Холливуда ĕçе кĕрет, унта унăн пĕрремĕш кинофильмĕ «Баунти» 1984 çулта тухать.
1990-мĕш çуĕсен пуçламăшĕнче Гибсон харпăр кинокомпани ICON Production йĕркелет, хăйне режиссёр ĕçĕнче тĕпчет. Гибсон-режиссёр «Питсĕр этем» кинофильм майлаштарать; унăн иккĕмĕш хăтланăвĕ ăнăçлăрах тухать — Уильям Уоллес ертсе пынă шотландсен пăхăнманлăхшăн кĕрешĕвĕ çинчен хайланă «Хăюллă чĕре» кăссайлă драма. Фильма «Оскар» илме вунă номинацире тăратаççĕ, пиллĕккĕшне тивĕçет. Фильмăн батали (çапăçу) сценисенче икĕ пине яхăн статист хутшăнать.
2004 çулта Гибсон «Христос хавалĕсем» кинофильм ӳнерлет, фильмри «садистлă» курнăçусемпе тата пирĕн эрăн пуçламăшĕнчи Палестинăра калаçнă арамей, латтин тата авалхи иудей чĕлхисене усă курса вăл этем пĕрлĕхне çав тери тĕлĕнтерет. Ӳнер ĕçĕнче Иисус Христосăн юлашки вуниккĕ сехетне кăтартнă. «Христос чун хавалĕ» фильма Рим паппи Иоанн Павăл II ырă кăмăлпа хакланă. Тиркевçĕсем çуклă пахаланă пулин те, «Христос чун хавалĕ» ӳнер ĕçе халăх чунпа кăмăлласа тимленĕ.
Кипсăнăн (сценарине те хăй хайланă) «Апокалипто» фильмĕ —истори кăссайĕ, майя цивилизацин юлашки тапхăрне кăтартать. Фильма пĕрремĕш хут 2006 çулхи раштав, 8 çутта кăларнă.
Апокалипто
Кипсăнăн «Апокалипто» фильмĕ (вырăсла — «Апокалипсис») тĕнче экранĕ çине раштав, 8, 2006 тухрĕ. Ячĕ библи апокалипсисĕпе çыхăнман; тĕрĕссипе грекла сăмах «ăшне пăхни, чăн тупсăма уçни», е «çĕнĕ пуçлав». Çак хевте ĕçĕнче пирĕн эрăччен 600 çулта мăнаçлă пулнă майя тĕнчи арканса пынă чухнехи юлашки тапхăрне кăтартнă. Фильмри пур калаçусене юкатек чĕлхипе çырнă. Фильма Кипсăн хăйĕн укçипе хайланă, рольсене Мехико артисчĕсем, мексика Юкатан (штат) штатĕнчи, çаплах АПШ индейĕсем вылянă. Пĕрремĕш хут ĕçе Кипсăн америка индейĕсене кăтартнă.
Каçăсем
Категори:АПШ артисчĕсем Категори:Мел Кипсăн кинофильмĕсем
Коновалов Александр Владимирович
Коновалов Александр Владимирович, — политика ĕçченĕ. 1968 çулхи çĕртме уйăхĕн 9 Ленинград (халĕ Санкт-Петербург) хулинче çуралнă.
Пурнăçĕ
1992 çулта Ленинград патшалăх университечĕн юридици факультетне вĕренсе пĕтернĕ. Вĕренсе тухсассăн прокуратурăна ĕçлеме кĕнĕ. Ӗçлесе Петербург прокурорĕн пĕрремĕш çумĕ вырăнĕ тарин хăпарнă. 2003 çулта Петербург прокурорĕн пĕрремĕш çумĕ пулмашкăн ăна Николай Виниченко сĕннĕ.
1999 çулта кандидат диссертацине хӳтеленĕ.
2012 çултхи çу уйăхĕн 21 юстици министрĕ вырăнне лартнă.
Категори:Санкт-Петербург паллă çыннисем Категори:Раççей полпречĕсем
Елача
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Мерчен
200px|thumb|Мерчен капăрĕсем Мерчен - тинĕсре тупакан, шăрçа тума усă курмалли хитре чулланчăк.
Усă курни
Çутçанталăкра 2500 ытла тĕсĕпе паллă пулать.
Категори:Мерчен рифĕсем
3 (хисеп)
3 (виççĕ) — 2-пе 4 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кудаш (Перĕм Ен)
Кудаш (Кодаш) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Березники ял тăрăхне кĕрет.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 231 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 13 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Варпуç
Варпуç, — Чăваш Енри темиçе ял ячĕ.
Категори:Чăваш Енĕн ялĕсем
1968
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Нефтекамск
Нефтекамск — Пушкăрт Республикин хули.
Географи
Хула Чулман Атăл çинче, Ӗпхӳрен 182 çухрăмра вырнаçнă. Автомобиль çулĕсем ăна Ӗпхӳпе, Бирскпа, Янаулпа, Агидельпе, Октябрьскипе, Ижевскпа, Пермьпе, Хусанпа çыхăнтараççĕ. Çывăх чукун çул чарăнăвĕ Янаул хуларан 50 çухрăмра.
Халăхĕ
2005 çулта хулара 119,1 пин çын пурăннă.
Кунçулĕ
Нефтекамск хулине Хĕрлĕ Кама районĕн Арлан ялĕ патĕнче çĕр айĕнчи нефть упранăвĕ тупнине пула никĕсленĕ. 1955 çулхи раштав, 29 пĕрмĕш нефть тухнă, хыççăнах вара Касево тата Николо-Березовки ялĕсем вырăнĕнче нефть уçлакан управлени «Арланнефть» туса хунă, вăл «Башнефть» пĕрлĕлĕхне кĕнĕ. Хулана 1957 çулхи юпа уйăхĕнче никĕслеме тытăннă. 1962 çулхи авăн уйăхĕнче Карман ГРЭС-не тума пуçланă, 300 пинĕ кВт хăватлă пĕрремĕш энергоблокĕ 1968 çулхи раштавра ĕçе кĕнĕ.
Хула администрацин пуçлăхĕ — Руденко Олег Анатольевич.
Асăрхавсем
==Вуламалли=
Шалоннез (эрех тăвакан тăрăхĕ)
Шалоннез ( Cote Chalonnaise ) - Бургунди ( эрехтăвакан енĕКăнтăр Бургундире ( Франци ) вырнаçнă эрехтăвакан тăрăхĕ.Кото Шалоннез тăрăхна 1990 çулта АОС категори панă.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ : яхăн 1 500 га.
Иçĕм сорчĕсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди ( эрехтăвакан енĕ )
Вокзалçум урамĕ (Шупашкар)
Вокзалçум урамĕ — Чăваш Республикин Шупашкар хулин Ленин районĕнчи урам. «Шупашкар-I» чукун çул чарăнăвĕн çумĕнчи урам.
Этимологи
1939 çулта, Шупашкарта чукун çул вокзалне тунă хыççăн уçнă.
Çурт-йĕр
thumb|240px|Вокзалçум лапамĕ хĕвел анна чухне Урамри пурăнан çурт-йĕр – XX ĕмĕрĕн 60-70-мĕш çулĕсенче хăпартнă «хрущёвкăсем».
Вокзалпа вокзалçум лапама 2003 çулта юсаса çĕнетнĕ.
Урамри çурт-йĕр — мăшăрсăр енĕпе:
Мăшăрлă енĕпе:
Транспорт
Урамра автобус тата троллейбус куçăмĕ пур:
Каçăсем
Вокзалçум
Бургунди (эрех тăвакан ен)
thumb|right|180px|Бургунди эрехĕ Бургунди ( Bourgogne AOC ) - Францин паллă эрехтăвакан енĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 46 000 га.
Иçĕм сорчĕсем
Бургундири чи паллă та чи паха иçĕм сорчĕсем: Пинă Нуар тата Шардоне. Мĕнпур хаклă та паха эрехе Бургунди енче çак иккĕ сортран тăваççĕ. Иçĕм тухăçлăхĕ : 60-55 гл/га.
Эрехтăвакан тăрăхсем
thumb|right|460px|Бургунди енĕ Эрехтăвакан пысăк Бургунди енĕ пиллĕк эрехтăвакан тăрăха пайланать:
Паха иçĕм лаптăкĕсем
Бургунди енче пĕтĕм иçĕм лаптăкне классификаци панă. Чи паха, чи чаплă эрех паракан лаптăксене Гран Крю (Grand Cru) категорие панă. Ку категорипе зз лаптăк. Нумай çул аван эрех паракан лаптăка Премьер Крю ( Premier Cru ) категорие панă. Бургундире ку категориллĕ 622 иçĕм лаптăкĕ.
Каçăсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди (эрехтăвакан ен)
5 (хисеп)
5 (пиллĕк) — 4-па 6 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кăлкан Александр Дмитриевич
Кăлкан Александр Дмитриевич (паспортпа: Антонов, 1911, раштав, 25, Çĕн Мертлĕ ялĕ, Пăва районĕ, Тутар АССР — 1988, чӳк, 19, Шупашкар) — сăвăç, драматург, тăлмач.
1940 çултанпа СССР ÇП пайташĕ. 1945 çулта Чăваш АССРĕн тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ятне тивĕçнĕ. «Хисем палли» орденне тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
1911 çулхи раштавăн 25-мĕшĕнче Тутарстанăн Пăва районĕнчи Çĕн Мертлĕ ялĕнче çуралнă.
Хусанти Чăваш педагогика техникумĕнче тата педагогика институтĕнче, Мускаври литература аслă курсĕнче пĕлӳ илнĕ. Ачасене шкулта вĕрентнĕ.
Шупашкара килсен, 1935 çулта çыравçăсен пĕрлешĕвĕнче ĕçлеме пуçланă. «Хатĕр пул» журналăн редакторĕ пулнă. «Пионер сасси» хаçат редакциĕнче ĕçленĕ. Ӳнер управлениĕнче вăй хунă.
1988 çулхи чӳк уйăхĕн 19-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Ĕçĕсем
Вăл сăвăсем, юптарусем, пьесăсем çырнă. «Алим», «Анисса», «Авлантарчĕç», «Маргарита тавăрать» тата ытти пьесăсен пĕлтерĕшĕ халĕ те чакман.
Александр Калкан çавăн пекех нумай куçарнă. Çав шутра В. Шекспир, А. Островский, Н. Гоголь, Н. Погодин тата ыттисен пьесисем те пур.
Пичетленсе тухнă кĕнекесем:
Вырăсла тухнă кĕнекесем:
Каçăсем
Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш драматургĕсем
Ивановка (Татăшла районĕ)
Ивановка  — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 135 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452836, ОКАТО кочĕ — 80250850006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Ташлыкуль (Мелеуç районĕ)
Ташлыкуль  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 178 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453851, ОКАТО кочĕ — 80241850011.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Çĕртме, 9
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Ташлыкуль (Мелеуç районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Чех чĕлхи
Чех чĕлхи (тăван ят — čeština) — хĕвеланăç славян чĕлхисен ушкăнне кĕрекен чĕлхе, словак чĕлхипе çывăх. Вӑл хӗвеланӑҫ ярославль ушкӑнне кӗрет; словаци чӗлхипе ҫывӑхрах, унпа чехла-словаци ушкӑнне пӗрлешеҫҫӗ. Чехире ытларах сарӑлнӑ; чехсен пысӑках мар ушкӑнӗсем ҫавӑн пекех Словакире, Австрире, Российӑра, Хорватире, Хӗвеланӑҫ Европӑра, АПШРА, Канадӑра, Аргентинӑра, Австралире тата ытти ҫӗршывсенче пурӑнаҫҫӗ. Чехсен (1edn, jaуркаyk) тата европӑри 24 официаллӑ чӗлхесенчен пӗри (2004 ҫултан пуҫласа). Центрпа Хӗвелтухӑҫ Европӑри патшалӑхсен речӗсенче, ялан тенӗ пекех, чехсем компактлӑ (Австри, Босни тата Герцеговинсем, Хорватия тата Словаки) пайланса кайнӑ, чехсем регионти чӗлхен статусне илме май пур тесе палӑртнӑ.
Чех чӗлхин йӑтса ҫӳрекенсен пӗтӗмӗшле йышӗ тӗнчере 10,62 млн ытла, вӗсенчен Чехире-10,40 млн ҫын (2012).
К особенностям чешского языка, которые отличают его от остальных западнославянских языков или сближают с некоторыми из них, относят такие фонетические черты, как наличие в системе вокализма долгих и кратких гласных фонем, исторические изменения a, ā, u, ū в положении между мягкими и после мягких согласных в e, i, í; в системе консонантизма — наличие слогообразующих сонорных [l] и [r], альвеолярной дрожащей согласной ř ([rš], [rž]), развившейся из мягкой r', утрата палатализованных согласных; морфологи енӗпе-черетсем (пахалӑхлӑ тата шутлӑ) кӗске сасӑллӑ кӗске сасӑллӑ (оu) дифтонгпа ou ([ou] пӗр морфема чиккинче; уйрӑмлӑхсенчен морфологи енӗпе палӑртнӑ тӑрӑх, хальхи вӑхӑтри глаголсен нумай типӗсем, ӗлӗкхи самана ҫукки тата ытти те.]
Чехсен литература чӗлхин историйӗнче авалхи (1500 ҫулччен), авалхи сторешский (XVIII ӗмӗрӗн пӗрремӗш ҫурри таран) тата новочешский (XVIII ӗмӗрӗн иккӗмӗш ҫурринчен пуҫласа) тапхӑр[8] тапхӑрсем палӑраҫҫӗ.
Уçă сасăсем
Тĕп уçă сасăсен шучĕ 10: [a], [e], [i], [o], [u] сасăсен вăрăм тата кĕске тĕсĕсем. Сасăсен вăрăмăшĕ пĕлтерĕшлĕ, çавăнпа та ăна е штрихпа е çавракапа палăртаççĕ. Танлаштарăр: drahá «хисеплĕ», dráha «çул».
Пусăм вăйлă, яланах пĕрремеш сыпăка лекет. Пусăм сасă вăрăмăшĕпе çыхăнман. Чех челхинчи уçă сасăсем уçăмлăн илтĕнеççĕ, сыпăксем уйрăммăн илтĕннĕ пек те туйăнма пултарать.
Сыпăк тăвакан [r] тата [l] пур: vlk «кашкăр», krtek «крот».
Çырулăх
Алфавитра латин саспаллисемпе усă курнă. Диактрикăллă саспалли те нумай. Алфавитра пурĕ 42 саспалли.
Вӗренӳ историйӗ
Чех чӗлхипе тухнӑ пӗрремӗш пособи 1531 ҫулта пуҫланнӑ. Это было анонимное произведение Naučenie krátké obojí řeči, česky a německy učiti se čísti a mluviti, Čechóm německy a Němcóm česky, предназначенное для купцов и содержащее разговорник, а также описание правильного произношения.
Тепӗр икӗ ҫултан Ҫеҫ, 1533 ҫулта Gramatykalesk, v dvonce strance, Orthographia peedkem, Etymologia potom, б.Оптатом, П. Гзел тата В. Филоматес ҫырнӑ чех чӗлхи ҫине куҫарас ӗҫре рефлексин ҫимӗҫӗ шутланакан тата Оптатпа тата Газпа пурнӑҫланӑ чех чӗлхи ҫине куҫарас ӗҫре Рефлексин ҫимӗҫӗ шутланать.
Асăрхавсем
* Категори:Германи чĕлхисем Категори:Канада чĕлхисем Категори:Словаки чĕлхисем Категори:АПШ чĕлхисем Категори:Чехи чĕлхисем
Вой-Вож (Сыни юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Сăнă
thumb|200 px|right|Сунарçă сăннипе çĕççи Сăнă — чикмелли е ывăтмалли вăрăм йывăç хĕçпăшал.
Литература
Категори:Сăнăсем Категори:Пемелли сăнăсем Категори:Пемелли хĕçпăшал, алфавитпа Категори:Йывăç авăрлă хĕçпăшал Категори:Хӗҫпӑшал, алфавитпа
Ваçкасси
Ваçкасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Кĕçĕн Толпар
Кĕçĕн Толпар — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Зилим юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Мăн Багруш
Мăн Багруш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Ай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕ юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
Виниченко Николай Александрович
Виниченко Николай Александрович, — прокуратура ĕçченĕ. 1965 çулхи ака уйăхĕн 10 Казахстанăн Хĕвелтухăç облаçĕнчи Шемонах районĕнчи Октябрьски салинче çуралнă. 1987 çулта А.А.Жданов ячĕпе хисепленекен Ленинград университетне вĕренсе пĕтернĕ. 1987-1988 çулсенче Ленинград прокуратурин çитĕнсе çитмен ачасем çинчен каларнă саккунсене тĕрĕслев пайĕн стажерĕ пулнă.
Николай Виниченко Санкт-Петербург прокурорĕ, Çурçĕр-Анăç федераллă округĕн Санкт-Петербург хулипелле тĕп федераллă инспекторĕ пулнă. Халĕ Раççей Федерациĕн тĕп суд приставĕ, суд приставĕсен федераллă хĕсмечĕн директорĕ.
Категори:Санкт-Петербург паллă çыннисем Категори:Санкт-Петербург прокурорĕсем
Куземьярово
Куземьярово (Байавыл) — Перĕм Енри Барда районĕнчи чиркӳ ялĕ. Березники ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 433 çын, çав шутра 208 арçын тата 225 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 588 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 11 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Гумеров Флун Фагимович
Флун Фагимович Гумеров (29.07.1957, Шайчурино, Актаныш районĕ, Тутар АССРĕ, РСФСР, СССР) — предприниматель, меценат. «Красносельский ювелирпром» хуçи. , Алмаз-Холдинг президенчĕ.
Кусар пулă
мини|справа|250px|Чехонь
Кусар пулă е Хăçах Pelecus cultratus - карп йышне кĕрекен пулă. Кĕлетки çӳхе те вăрăм – 50 сантиметра, йывăрăшĕ – 600 грама çитме пултарать. Кусар пулă хăвăрт ӳсекен пулă: 5 çулхискер – 150-200 грама çитет.
Вăлчине кусар пулă шыв çинех сапать. Пулă тĕввисем шывпа юхнă майăн аталанаççĕ.
Тăранасса кусар пулă вак пулăсемпе, çурăм шăммисĕррисемпе тăранать. Шыв лĕпĕшĕ тухнă вăхăтра ăна кăна тытать.
Кусар пулă тытма вăлта йăппи çине ăман е шăна тирсен лайăх.
Каçăсем
Категори:Карп йышшисем
Асавпуç
Асавпуç (Асавбашево) — Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (93%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 25 çм , Çтерлĕ станцине 34 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Копт чĕлхи
thumb|291px| [[Каирти копт тата арап чĕлхипе çырнисем]] Ко́пт чĕлхи — афрази макроçемьине кĕрекен икĕпат çемьин юлашки чĕлхе. Иккĕ пинçуллăх тапхăра аталаннă авалхи икĕпат чĕлхин юлашки утăмĕ шутланать. Грек çырăвĕн системин никĕсĕпе хăйĕн алфавитне усă курать.
Кун-çулĕ
Демоти икĕпат никĕсĕпе I—II ĕмĕрсенче, V ĕмĕрченех юнашар пулса, аталаннă. Малтан демотипе грек, çырăвĕпе усă курнă, каярах IV ĕмерĕн пуçламăшĕ тĕлне копт çырăвĕ аталанса çитнĕ.
Копт çыруллă чĕлхипе малтан грек, VII ĕмĕртенпе — арап чĕлхисемпе пĕрле усă курнă, XIV ĕмĕрченех. Калаçура ăна майĕпен арап чĕлхи хĕссе пынă, анчах та XVII ĕмĕрте унпа нумай ялсенче пупленĕ. Пĕрремĕш чĕлхе хăçан çухални паллă мар, тен, хăшпĕр çемьере халĕ те калаçаççĕ.
копт йăлинче этеп чĕлхи пулать. Унсăр пуçне, XX ĕмĕр вĕçĕнчен пуçласа копт хастарĕсем чĕлхене калаçура усă курма тăрăшаççĕ.
Фонологи
23 хупă сасă палли: янравсăр сасăсем (аспирациллĕ тата аспирацисер) тата сонарлисем; янăракан хупă сасă: j. Янравлăхĕ сăмса резонансĕпе.
Тĕп уçă сасă паллисем: ī, ĕ, ē, ặ, ŏ, ō, ū.
Пусăмĕ вăйлă.
Лингвистика пахалăхĕ
thumb| Копт çырни thumb Копт чĕлхи аналитика йĕркиллĕ (паллă ячĕсем тата глаголсем хăй тĕллĕ калаçу пайĕ пулмаççĕ, вĕсем япала ячĕсенчен пулса тăраççĕ).
Лексика
Лексикăра грек элеменчĕ чылай.
Каçăсем
Категори:Икĕпат чĕлхе çемьи Категори:Коптсем Категори:Тĕн хĕсмечĕн чĕлхисем Категори:Икĕпат чĕлхисем
Погодин Николай Фёдорович
Погодин Николай Фёдорович (паспортри хушамачĕ Стукалов), — вырăс совет сценарисчĕ, драматургĕ. 1900 çулхи чӳк уйăхĕн 3-мĕшĕнче халĕ Донецк облаçне кĕрекен Гундоровски станицăра çуралнă. 1962 çулхи авăн уйăхĕн 19-мĕшенче Мускавра вилнĕ.
1949 çулта РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ятне тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
1922-1932 çулсенче «Правда» (Чăнлăх) хаçатăн куçса çӳрекен корреспонденчĕ пулнă.
Ӗçĕсем
1920 çултанпа пичетленме пуçланă. 1926 çулта «Кумачовое утро» (Хăмачлă ир), «Красные ростки» (Хĕрлĕ калчасем) очерксен пуххисене пичетленĕ.
Çавăн пекех унăн çак пьесисене асăнса хăвармалла: «Темп» (1929), «Поэма о топоре» (Партă çинчен поэма, 1930), «Мой друг» (Ман юлташ, 1932), «После бала» (Ташă хыççăн, 1934), «Аристократы» (Аристократсем, 1934).
Уйрăмах унăн пĕрремеш утăмĕсене тăвакан Совет çĕршывĕ çинчен каласа паракан трилогине асăнмалла: «Человек с ружьем» (Пăшаллă çын, 1937, 1941 çулта СССР патшалах премине тивĕçнĕ, 1938 çулта çав ятпа илемлĕ фильм ӳкернĕ), «Кремлёвские куранты» (Кремль куранчĕсем, 1940, 1942 çулта лартнă, çĕнĕрен 1955 çулта каларнă, 1956 çулта çĕнĕрен лартнă), «Третья патетическая» (1958, 1959 çулта лартнă). Ку трилогишĕн 1959 султа вăл Ленин премине те тивĕçнĕ.
Каçăсем
Категори:Вырăс драматургĕсем
6 (хисеп)
6 (улттă) — 5-пе 7 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Сипай
Сибай — Пушкăрт Республики тĕп хули. Сипайра 67,2 пин çын пурăнать.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстан хулисем Категори:XX ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем Категори:Ватă Сипай
Сезар
Сезар - хĕрлĕ франци иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем Категори:Бургунди ( эрехтăвакан енĕ )
Йывăç (пĕлтерĕшсем)
Йывăç:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Туполев Андрей Николаевич
thumb|Туполев Андрей Николаевич Андрей Николаевич Туполев (Чӳк, 10 1888 — раштав, 23 1972) — cовет авиаконструкторĕ, ССРП ĂА академикĕ, генерал-полковник-инженер (1968), виçĕ хутчен Социализм Ӗçĕн Паттăрĕ (1945, 1957, 1972), РСФСР Ӗç Паттăрĕ (1926).
Туполев ертсе пынипе çĕр ытла самолёт шутласа хатĕрленĕ, вĕсенчен 70 серилле туса кăларнă. Унăн самолёчĕсем çинче 78 тĕнче рекорчĕсене тытнă, 30 ытла чаплă вĕçеве пурнăçланă. Туполев паллă авиаконструкторсемпе ăслăхçăсене вĕрентсе ӳстернĕ, вĕсем кайран самолёт тăвакан УКБ ертсе пынă. Вĕсем хушшинче В. М. Петляков, П. О. Сухой, В. М. Мясищев, А. И. Путилов, В. А. Чижевский, А. А. Архангельский, М. Л. Миль, А. П. Голубков, И. Ф. Незваль, A. A. Туполев. Вăрçă вăхăтĕнче ăна аресленĕ, вара унăн хупăнчăк ШĔХК КБ – (ЦКБ-29) ĕçленĕ.
Кун-çулĕ
right|thumb|270px|Туполевăн чи кĕрнеклĕ самолёчĕ -[[Ту-144- 1969 çулхи ССРП почтă пуххинче]] 1908 çулта Император техника училищине (каярахпа МВТУ) вĕренме кĕрет, 1918 çулта çӳллĕ паллăсемпе вĕренсе тухать. 1909 çултанпа сывлăш-вĕçев кĕтесĕнче пĕлӳ пухса тăрăшать. Планер тунă çĕре яшлăхра хутшăнса 1910 çулта пĕрремĕш вĕçеве ирттернĕ. 1916-18 çулсенче Туполев Раççейри пĕрремĕш авиаци шутлав бюро хатĕрлес ĕçе тăвать; училищĕре пĕрремĕш аэродинамикă пăрăхĕсене хатĕрленĕ. Н. Е. Жуковскипе пĕрле ЦАГИ-не йĕркелесе хунă, ертсе пынă. 1918-36 çулсенче — коллеги юлташĕ тата институт пуçлахĕн çумĕ.
Каçăсем
Категори:Авиаконструкторсем, алфавитпа Категори:ССРП авиаконструктăрĕсем Категори:ССРП ĂА академикĕсем Категори:МАТУ Категори:Социализм Ӗçĕн Паттăрĕсем Категори:Виçĕ хутчен Социализм Ӗçĕн Паттăрĕсем Категори:Новодевичье çăвинче пытарнисем Категори:1888 çулта çуралнисем Категори:1972 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 10-мĕшĕнче вилнисем Категори:Раштавăн 23-мĕшĕнче вилнисем
Йывăç (йăмлăх)
Йывăç тени «йăмлăх» пĕлтерĕшпе акă мĕне кăтартать::
Хăшпĕр тĕрĕк чĕлхисенчи асăннă ăнлава пĕлтерекен сăмахсене, юриех чăваш чĕлхи валли майлаштарсан, хăййывăç темешкĕн тивĕччĕ.
Йывӑҫ палăрăмĕсем
Йывӑҫшӑн ҫак палăрăмсем тӗпре тата чи пӗлтерӗшлӗ шутланаҫҫӗ:
Асăрхавсем
* Категори:Хунав Категори:Скульптура материалĕсем Категори:Çурттăвăм материалĕсем Категори:Сĕтел-пукан Категори:Материалсем
7 (хисеп)
7 (çиччĕ) — 6-па 8 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кĕçĕн Удряк
Кĕçĕн Удряк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Удряк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 55 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Вой-Пемданъю (Косью юппи)
Вой-Пемданъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сулахай çыранĕпе, 123 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Кытки-Елга
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Вăрманкас Хачăк
Вăрманкас Хачăк — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Кутеме
Кутеме 20 сантиметра çити ӳсме пултарать. Йывăрăшĕ 200 грамран сайра иртет. Ку пулă питĕ вăрах ӳсет, 4 çулта та 100-120 грама çеç çитет. Пурăнасса вара 15 çул таран пурăнма пултарать. thumb|left|350|Кутеме Ытларах чухне шыв хăвăрт юхакан тарăн мар вырăнсене килĕштерет. Юхан шыв тĕпĕнче çӳрет, çӳлелле питĕ сайра хăпарать. Пĕр вырăнта та тăма юратмасть, пĕр вĕçĕмсĕр апат шыраса çӳрет. Ку пулă хĕле хирĕç шывăн чи тарăн вырăнĕсене пурăнма куçать.
Каçăсем
Категори:Карп йышшисем
Ĕне ырри
Ĕне ырри — чăвашсем хатĕрлекен апат.
Мĕнле хатĕрлемелле
Ĕне пăруланă хыççăн ик-виçĕ хут сунă çăра сĕте ĕне ырри пĕçерме хăвараççĕ. Ĕне ыррине сĕт тутланса çитсен тин пĕçереççĕ. Сĕрнĕ тата тутланса çитнĕ сĕте чӳлмекре е кастрюльре вĕреме кĕртмелле, унтан çавăнта ĕне ырри (малтан суса хăварнă сĕте) ярса пĕçермелле. Çапла пĕçернĕ ĕне ырри шурă пулать, унăн тути те лайăх. Ĕне ыррине вĕрилле те, сивĕлле те параççĕ.
Авал усă курни
Ĕне ыррине авалтан килекен йăлапа чылайăшĕ кӳршĕсене чĕнсе, ача-пăчасене пухса çитереççĕ.
Литература
Категори:Апат-çимĕç Категори:Чăвашсем хатĕрлекен апат-çимĕç
Православие.ru
Православие.ru - православи тетел сайчĕ. Никĕсленĕ 1 кăрлач 2000 çулта. Чĕлхи - вырăс, вкăлчан, cерб.
Категори:Православи Категори:Ĕненӳ организацисем
Юра (кантон)
Юра́ (Jura; Jura; Giura; Giura) — Швейцарин çурçĕр-анăçĕнчи кантон, Швейцари конфедерацинче чи çамрăкки. Администраци центрĕ — Делемон хула. 70 942 çын пурăнать (20-мĕш вырăнта, кантонсем хушшинче; 2012).
Географи
Лаптăкĕ 838 км² (14-мĕш вырăн кантонсем хушшинче). Анăçра тата çурçĕрте - Франци, кăнтăрта тата тухăçра — ытти кантонсем (кăнтăрта: Невшатель, Берн; тухăçра — Золотурн, Базель-Ланд).
Кăнтăр енче — Юра тăвĕ, çурçĕрте — плато Юра.
Кантон 3 тăрăха пайланать:
Каçăсем
*
Иван Яковлев проспекчĕ (Шупашкар)
Иван Яковлев проспекчĕ — Чăваш Республикинчи Шупашкар хулин Ленин районĕн чи вăрăм урамĕ. Унăн тĕп автомагистралĕсенчен пĕри, вăл Чăваш Енĕн тĕп хулин аэропортĕнчен чукун çул вокзалне, малалла, Ленин проспекчĕпе хула варрине Республика тата Хĕрлĕ лапамсене илсе çитерет, çаплах унпа Атăл çинчи порта анма пулать. Проспект хăйĕн ятне 2008 çулхи ака уйăхĕнче Шупашкар урамĕсен реестрне туна чухне туянать; малтан вăл Канаш шоссин пайе шутланнă.
Пулса тухни
Хăйĕн ятне И. Я. Яковлев ятне панă. .
Каçăсем
Яковлев
8 (хисеп)
8 (саккăр) — 7-пе 9 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Шăрттан
Шăрттан, — чăвашсем аш-какайран хатĕрлекен апат.
Епле хатĕрлемелле
Шăрттана сурăх-така какайĕнчен хатĕрлеççĕ. Хырăмлăха лайăх çуса тасатмалла, унтан ăна вĕри шывра вĕрилемелле, ăшне çĕçĕпе хырмалла, çавăн хыççăн каллех сивĕ шывра çумалла. Хырăмлăхран, шăтăк хăварса, пĕчĕкрех çаврашка михĕ çелемелле, унта сурăх-така какайне тултармалла. Ăна çапла хатĕрлемелле: какая 30-40 грамшар касмалла, унта вĕттĕн туранă ыхра, лавр çулçи, пăрăç тата тăвар хумалла, лайăх хутăштармалла та хырăмлăха тултармалла шăтăкне çыхмалла е çĕлемелле. Аш-какай тултарнă шăрттан тулашне кăштах тăварпа сăтăрмалла, тарăн тăм чашăка хумалла, çине витмелле те вĕри кăмакана хупса (вутă çунтарса кăларнă хыççăн) пĕçерме лартмалла. Икĕ каç лартмалла. Пиçсе çитнĕ шăрттана вĕрилле çиме пама юрать.
Пайсем
Пĕр килограм шăрттан хатĕрлеме
Шăрттан пирки илемлĕ литературăра
Петĕр Хусанкайăн (1907-1970) "Çуллахи каç" сăввинчен (1946-1952) :
Каçăсем
Категори:Чăваш апат-çимĕçĕ Категори:Апат-çимĕç Категори:Кухня
Чувашаево
Чувашаево (Ямантай) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Березники ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 38 çын, çав шутра 16 арçын тата 22 хĕрарăм пулнă.
Барда ялĕн варринчен 12 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем