cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Газпром
Кун-çулĕ
2004 çулăн пуçламăшĕнче Раççей Федерацийĕ аллинче 38,7 % «Газпромăн» акцийĕ шутланнă, патшалăх Директорсен канашĕнче чылай вырăн йышăннă пулнă. 2004 çулта РФ Президенчĕ Владимир Путин «Газпрома» «Роснефть» патшалăх компанине кĕртме шутланă. Çакна пурнăçа кĕртсен «Газпромра» патшалăх акцисен шучĕ 50 % ытла пулĕччĕ, вара «Газпром» акцисене ют çĕрсене сутма юрĕччĕ. Анчах та «Газпром» юхăнтарнă ЮКОС компанине илме пултарайман, çав компанин харпăрçи «Роснефть» пулса тăрать. Сăлтавĕ çапла уçăлать: 2004 çулхи раштавăн 15-мĕшĕнче ЮКОС хăйне банкрот тесе АПШ Техас штачĕнчи Хьюстонра хыпарлать, вара юхăннă компание туянни американ саккунĕсене хирĕçле пулать. Американ санкцисенчен шикленсе, «Газпром» каялла чакать, çавăнпа та раштавăн 19-мĕшĕнче ЮКОС-ăн пайне (тĕп тĕрĕссипе, «Юганскнефтегазăн» 76,79 % акци пуххине) унчен паллă пулман «Байкалфинансгруп» компани туянать. Тепĕр 3 кун иртсен, раштавăн 22-мĕшĕнче, «Байкалфинансгруп» «Роснефть» аллине куçать.
Çапах та«Газпромăн» акцисене укçапа тӳлесе илсе, 2004 çулта патшалăх «Газпромри» хăйĕн тӳпине 50 % ытла хăпартать.
Директорсен Канашĕ
Тĕплĕнрех: Совет директоров ОАО «Газпром».
РАО «Газпром» Директорсен Канашĕн председателĕ, 1998 çултанпа — УАО «Газпром»
Правлени
Теплĕнрех: Правление ОАО «Газпром».
РАО «Газпром» правлени председатĕсем, 1998 çултанпа — УАО «Газпром»
Ăслăх-тĕпчев ĕç-хĕлĕ
«Газпромăн» тĕп ăслăх бази — 1948 çулта никĕсленĕ Мускав облаçĕнчи Развилка посёлокĕнче вырнаçнă «ВНИИГАЗ» институт. Институт территоринче хăватлă шутлав центрĕ, УАО «Газпром связь» технологи çыхăнăвĕн çыххи, çаплах экспериментлă производство — «ВНИИГАЗăн опытла завочĕ». ООО «ВНИИГАЗ» устав капиталĕн 100 % «Газпром» аллинче.
.mx
.mx, - Мексика патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Газпром
Ӗç-хĕлĕн кăтартăвĕсем
2003 çулта компанире 300 пин ĕçтĕш ĕçленĕ. 2006 çулта — 432 пин.
2005 çулта «Газпромăн» МСФО йĕркипе 1,38 трлн тен. ($48,89 млрд) сутса укçа пуçтарнă,таса тупăшĕ 2004 çулпа танлаштарсан 49 % ытларах пулнă, 311,1 млрд тенкĕне ($11,2 млрд.) çитнĕ. 2005 çулхи операци тăкакĕсем 929,56 млрд тенкĕ пулнă, таса тивĕçĕ çул вĕçнелле — 797,46 млрд тенкĕне çитнĕ.
.mx
Каçăсем
Категори:Мексика Категори:Интернет доменĕсем
Газпром
Ӗç-хĕлĕн кăтартăвĕсем
2006 çулта «Газпромăн» сутса бухгалтер шутлавĕн раççей стандарчĕпе 1632,7 млрд руб укçа тунă, таса тупăшĕ — 343,7 млрд тенкĕ.
Емельянов Николай Иванович
Емельянов Николай Иванович — Чăваш Республикинчи Шупашкар хула администрцийĕн пуçлăхĕ.
Газпром
Ӗç-хĕлĕн кăтартăвĕсем
Юлашки çулсенче «Газпромăн» парăмĕ сасартăк ӳсме тытăннă: 2000 çулта $13,5 млрд пулнă пулса, 2006 çулта $40 млрд çитет. Хашпĕр аналитик шухăшĕпе, çак компани эффективлă мар ĕçленине палăртать, кулленхи операци тăкакĕсем 2000 çултанхи $14,5 млрдран 2006 $50 млрда таран хăпарнă, çак чухнех производствăна инвестици кĕртесси чакса пырать.
Емельянов Николай Иванович
Пĕрлехи хыпар
2002 çултанпа Шупашкар хулин пуçлăхĕ
Газпром
Ӗç-хĕлĕн кăтартăвĕсем
2006 çулхи кăтартăвĕпе компанин тĕп финансă кăтартăвĕсем çапла курăнаççĕ:
Емельянов Николай Иванович
Вуламалли
Категори:Шупашкар
Газпром
Ӗç-хĕлĕн кăтартăвĕсем
РСБУ шутлавĕпе 2007 çулхине 2006 çул пĕтĕмлетĕвĕсен операци таса тупăшне улăштарнă. Ăна 788,188 млрд тенкĕрен 758,035 млрд тенкĕне çитиӳкернĕ. Çакă тăкак реклассификаципе çыхăнна, пулас.
.mx
Каçăсем
Toppdomän
Газпром
Активсем
Патшалăхсем тăрăх туллиех мар йыш
Каçăсем
* Категори:Транснацилллĕ корпорацисем Категори:Раççейĕн нефтьпе газ компанисем Категори:Раççей холдингĕсем
Раштав, 5
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Йăпар йышшисем
Йăпар йышшисем – тăрăхла пуçлă, хобот сăмсаллă, пĕчĕк куçлă. Вĕсен хăлха çунаттисем çук, кайри урисем малтисенчен вăрăмрах, лапписем те сарлакарах. Çиелтен хупăсемпе витĕннĕ, хӳрипе кĕлетки пĕр тăршшех. Йăпарсен икĕ тĕс çеç. Вĕсенчен пĕри пирĕн тăрăхра пурнать.
Ылтăн çĕрĕ
Ылтăн çĕмĕ çул йышне кĕрекен хуласен шучĕ сарăлса пырать. Паян ку çулăн "тĕп хули", "карти" - Улатимĕр.
Никĕслени кун-çулĕ
1960-мĕш çулсемче Пĕтĕм Раççейри культура тата истори палăкĕсен управ пĕрлĕхĕн ( ВООПИК ) çулçӳревçĕсен çĕнĕ çулне йĕркелеме шутланă. Вăтам Раççейре кивелнĕ çуртсемпе палăксене çĕнĕлетми пысăк ĕçĕ пуçланă.
Сидоров Николай Иванович
Николай Иванович Сидоров — Чăваш Республикин Тăвай районне кĕрекен Индырчи ялĕнче 1963-мĕш çулхи çу уйăхĕн 21-мĕшĕнче çуралнă.
Ылтăн çĕрĕ
Каçăсем
Категори:Паллă вырăнсен ят-йышĕсем
Сидоров Николай Иванович
1989-мĕш çултанпа - СССР ÇП пайташĕ.
Кун-çулĕ
Ялти вăтам шкула тата Чăваш патшалăх университетĕнчен вĕренсе тухнă. Тăвай районĕнче тухса тăракан "Ял ĕçченĕ" хаçатра яваплă секретарь, общежитире воспитатель пулса, Чăваш патшалăх академи театрĕнче ĕçленĕ.
1990-мĕш çултанпа - çыравçă ĕçĕпе пурăнать.
Литература ĕçне 1986-мĕш çулта пикеннĕ.
Театр валли çырнă хайлавсем
- "Шупашкарти савни"; (?? çул)
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
GNU Compiler Collection
GNU Compiler Collection (GCC) - компиляторсен набор уйрăм компьютер чĕлхисем валли. GCC Си, Си++, Java, Фортран, Ада тата Objective-C чĕлхисен тыт.
Ссылкасем
Категори:Компиляторсем
Кушак çăмарти
left|250px Кушак çăмарти (Astragálus cícer) — пăрçа йышне кĕрекен нумай çул ӳсекен курăк. 80 см таран çӳллĕш, туни 25-60 см.
Каçăсем
Категори:Пăрçа йышшисем Категори:Еврази флори Категори:Капăрлатмалли ӳсентăрансем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Осем (Нухрат Атăл юппи)
Осем — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
.my
.my, - Малайзи патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Малайзи Категори:Интернет доменĕсем
Кудряшов Сергей Владимирович
Пĕтĕмле хыпар:
Ӗçри инçе сас: (8352) 42-15-49
E-mail: gorobraz@gcheb.cap.ru
Каçăсем:
Категори:Çынсем, алфавитпа
--Генко 21 регион 11:11, 26 раштав 2008 (UTC)
Лăпкă океан вăрçи
Категори:Кăнтăр Америка историйĕ
Каюра йышшисем
Каюра йышшисем – сарлака кĕлеткеллĕ, кĕске ураллă. Малти урисем пысăк, сарлака, кĕреçе евĕрлĕ. Пуçĕ сарлака, тутти шĕвĕр, майĕ курăнмасть, куçĕ питĕ пĕчĕк, хăлха çунаттисем çук. Пирĕн тăрăхра ахаль каюра çеç пурнать.
.mz
.mz, - Мозамбик патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Мозамбик Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Слюдянка
Слюдянка - Иркутск облаçĕн хула тăрăхĕ. Хула 1647 çулта никĕсленĕ. Хулара 21 пин çын ( 2010 ) пурăнать. Хула мэрĕ Шульц Алексей Гербертович.
Катек
Катек, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Пĕчĕк каюра йышшисем
Пĕчĕк каюра йышшисем – пĕчĕк кĕлеткеллĕ, шăшине аса илтереççĕ, анчах та пуçĕпе сăмси ахаль каюранни пекех.
VAX
thumb|U80701FC VAX (Virtual Address eXtension) - DEC 1997 çулта хатĕрленĕ 32-битлă компьютер архитектури.
Пĕчĕк каюра йышшисем
Категори:Хурт-кăпшанкă çиекенсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
VAX
Кăçăсем
Категори:Процессорлă архитектурăсем
Калинух Кĕркурийĕ
Кун-çулĕ
Чухăн хресчен çемййнче çуралнă. Ашшĕ-амăшĕ тăватă ача çуратнă — Павел, Мĕтри, Кĕркури, Таттюк. Ачаллах амăшĕсĕр тăрса юлнă. Акă епле аса илет вĕсен пӳртне Михаил Сэниель: ''Алăкĕ — хăлтăр-халтăр. Хăлăпĕ — паяв. Шалта — тур кĕтессинче — пысăк кивĕ сĕтел, саксем. Алăк патĕнчĕ — кутник сакки. Кăмаки умĕнче — лаххан. Пĕчĕк шкап пĕккинче — пĕр-ик тимĕр чашăк, крушкă, йывăç кашăк. Урайĕнче, кĕтесре — витрепе чукун. Кăмаки айккинче — хуран. Унта, айне шанкă чĕртсе, старик хăй валли çĕр улми е кĕрпе пăтти, хăш чух яшка пĕçерет, качаки валли — улма хуппи.''
Вунă çула çитсен, хăйĕн вунпиллĕкри Мĕтри пиччĕшпе тĕнче тăрăх телей шырама тухса кайнă. Шавлă Пермь хулинче Кĕркури тупăксем туса сутакан хуçа лавккинче «хăма çыпăçтаракан» пулса ĕçленĕ. Кунта нумай ĕçлемен, Мотовилихăри тупă савутĕнче «чăтма çук вĕри кăмака умĕнче, çĕр кăмрăкĕ пăрахакан» вырăнне ĕçлеме куçнă. Иккĕ çул иртсен вăрçăран аслă пиччĕшĕ Павăл тарса килет те тĕрлĕ çĕре саланнă кил-йыша пухма пуçлать.
Ку вăхăтра вăл ялти Синдимиров Илтирек пуянăн тин çеç çитĕнсе çитнĕ Минсăлу хĕре юратса пăрахнă. Анчах та Минсăлу пачах та урăххине юратнине пула унăн ĕмĕчĕ пурнăçланмасть. Минсăлу Сахара качча тухать, Кĕркурин вара асапланмалли çеç юлать. Чунĕ кӳтнипе вăл юрă хайлать. Çак юрă вара пĕтĕм чăваш çĕрне хăвăрт сарăлать, «халăх юрри» пулса тăрать.
Каярахпа Кĕркури Саппушник Энтрийен Мархва ятлă хĕрне качча илнĕ, пĕрле виçĕ ача çуратнă.
Вăрçа кайиччен Аксура кĕнеке суту-илĕвĕн директорĕ пулса ĕçленĕ. Çав вăхăтра чăвашла тухса тăнă «Сунтал», «Капкăн (журнал)|Капкан» журналсене, «Канаш (хаçат)|Канаш» хаçата Саврăшпуç тăрăхĕнче нумай-нумай килте çырăнса илнĕ. Çапла пултăр тесе Кĕркури ырми-канми тăрăшнă.
1942 çулта Кĕркури вăрçăра хыпарсăр çухалать, тыткăна лекнĕ е тăшман енне каçнă тесе хыпар сарăлма пуçласан килĕнче унăн пур хучĕсене çунтарса янă.
Ӗçĕсем
Кĕркури сăвăç кăна мар, драматург та пулнă. Сăвăсем пуçсăр вăл «Трактор» ятлă лирикăллă комеди, «Минсăлу» тата «Силемпи» драмăсем, темиçе калав çырнă. «Тракторне» Саврăшпуç шкулĕнче 1934 çулхи хĕлле çамрăксем питĕ хавхаланса, ăста выляса панă. Çамрăк тракториста юратакан хĕр рольне Андреева Анна Егоровна вылянă. Андреева Анна вара «Вăрман айĕнче, Саврăшпуçĕнче» юрăна сараканĕ пулса тухать.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш драматургĕсем
Аинка
Аинка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики территорипе юхать. Лебедь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
GNOME
thumb|250px|GNOME [[OpenSolaris Desktop]] thumb|250px|[[Debian GNOME 2.28]] GNOME (GNU Network Object Model Environment) - пăхăнман UNIX графикăллă среда. GNOME - OpenSolaris та Ubuntu тĕп графикăллă среда.
Орловка (Учала районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
.na
.na, - Намиби патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Toppdomän
Хура тăхлан
Хура тăхлан шăранчăк лаптакĕсен (С1 палли) хакĕ 2006 çулта вăтамран 1,3—1,5 долл/кг пулнă.
Хими пахалăхĕсем
Электронлă хормули: KLMN5s25p65d106s26p2, Eион (Ме=>Ме++e)=7,42 эВ.
Туса кăларни
Хура тăхлана шăратса кăларакан çĕршывсем (включая вторичный свинец) 2004 (ILZSG хыпарĕсем тăрăх), пин тоннă:
Усă курни
Хура тăхлан нитрачĕпе сирпĕнекен хутăш япаласене туса хатĕрленĕ çĕрте усă кураççĕ.
Хура тăхлан азичĕ — анлă усă куракан детонатор (сирпĕнекен япалана хĕртсе яраканĕ).
Хура тăхлан перхлорачĕ — йывăр шĕвеке (тачăлăхĕ 2,6) хатĕрлеççĕ, унпа минерал тăприсене флотациллĕ тупăшланă çĕрте усă кураççĕ, йӳçĕлтерекен вырăнне хурса хăватлă сирпĕнӳллĕ хутăшлă япаласенче те ĕçе кĕртеççĕ.
Хура тăхлан фторичĕнчен хăйĕнчен те, çаплах висмут фторичĕпе, пăхăрпа, кĕмĕлпе пĕрле хими электро-юхăм çăлкуçĕсен катад материалĕ тăваççĕ.
Хура тăхлан висмутачĕ, хура тăхлан сульфиче, хура тахлан йодичĕ катод материалĕ вырăнĕнче литийлĕ аккумулятор батарейисенче ĕçлеççĕ. Хура тăхлан хлоричĕнчен хатерленĕ катод материалĕпе резерв ток çăлкуçĕсенче усă кураççĕ.
Хура тăхлан теллуричĕ — термоэлектрогенераторсемпе термоэлектрика сивĕткĕчĕсене (холодильникĕсене) хатĕрлес ĕçсенче анлă усăра пулаççĕ.
Хура тăхлан икӳçĕлĕкĕ хура тăхланлă аккумулятăрсенче хăй ĕç вырăнне тупать, çаплах унпа усă курса чылай хими электро-юхăм çăлкуçĕсене, тĕслĕхрен — хура тăхлан-хлор элеменчĕ, хура тăхлан-плавик элеменчĕ тата ыттисене тăваççĕ.
2004 çулта хура тăхлан чылай усă курнă çĕршывсем, пинтоннă (ILZSG хыпарĕсем):
Физиологи ĕçĕсем
Хура тăхланăн, унăн çыхăнăвĕсем — наркăмăшлă. Органисăма лексе, вăл шăмăсенче сыхланса юлать те артатма тытăнать. ПДК Сывлăш атмосферинче хура тăхлан çыхăнăвĕсен шучĕ 0,003 мг/м³, шывра 0,03 мг/л, тăпрара 20,0 мг/кг. Хура тăхлана Тенче океанне 430—650 пин т/çул кăларса пăрахаççĕ.
Каçăсем
Категори:Çамăл металсем Категори:Металсем Категори:Пысăк хăрушăллă япаласем
Ош-Вор
Ош-Вор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 423 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Love Radio
Love Radio — Раççей чылай регионĕнче ĕçлекен мусăк радиостанцийĕ.
Ош-Вор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Йĕке
right|thumb|150px|Йĕкĕпе [[çип арлани: a — кĕнчеле, b — тулли йĕке, c — йĕрĕлчĕ ]] Йĕке ́ — алăпа çип арламалли хатĕр, чи авалхи каралсенчен пĕри. Ана йывăçран çавракалла касса, çӳлти пайне шĕвĕртерех, аялтин 1/3-мĕш пайне хулăмрах тăваççĕ.thumb|left|150px|Йĕке
Çӳлтен тата аялтан пĕчĕкленекен тата варринче сарăлакан цилиндр евĕрлĕ япалана йĕкĕ евĕрлĕ теççĕ.
Литература
Категори:Алă ĕçĕ Категори:Хатĕр-хĕтĕрлĕх Категори:Пирпе ĕçлемелли хатĕрсем Категори:Арлани
Кашкăрçырми
Кашкăрçырми, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Кивĕ Кăркăс
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Мелевĕс районĕ
Мелевĕс райо́нĕ (Мәләүез районы) — Пушкăрт Республикин муниципаллă районĕ. Администраци центрĕ — Мелеуç хула.
Тавралăхĕ
Район Пушкăртстанăн кăнтăр енче вырнаçнă. Лаптăкĕ - 3254 км².
Кун-çулĕ
Мелевĕс районне 1930 çулхи çурлан 20-мĕшĕнче Пушкăрт Автономи Республикин кантонĕсене пăрахăçласа ВЦИК президиумĕн йышăнăвĕпе 48 район туса хунă май йĕркеленĕ.
Транспорт
Район территорипе Ĕпхӳ—Ăренпур чукун çула, Ĕпхӳ—Ăренпур автотрассине хунă.
Çутĕç
Районта 58 пĕтĕмĕшле пĕлӳ шкулĕ, çав шутра 14 вăтам; 30 массăллă библиотека, 50 клуб, 2 вырăнти пульницă. Вырăсла — «Путь Октября» тата пушкăртла — «Кунгак» - хаçатсем тухаççĕ.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстан районĕсем Категори:Мелеуç районĕ
Осетровка (Нухрат Атăл юппи)
Осетровка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кивĕ Симел
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ял çурçĕр - вырăс тата кăнтар чăваш пайĕсенчен тарать.
Кун-çулĕ
1763-мĕш çулта Надыр Уразметевран илнĕ çĕр çинче Чĕмпĕр уесĕн Мастряково, Тенеяль, Тĕмер ялĕсен чăвашĕсем никĕсленĕ. 1804–10-мĕш çулсенче Етĕрне тата Чистай уесĕсенчен куçса пынă. Ял ятне малтан куçнисем шутĕнче пулнă Семён Илдемеевпа (1763-мĕш çулхи ревизире палартнă) çыхăнма пултарать.
Паллă çынсем
Категори:Самар облаçĕнчи Клевлĕ районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Чăваш патшалăх гуманитари ăслăхĕсен институчĕ
Чăваш патшалăх гуманитари ăслăхĕсен институчĕ (Chuvash State Institute of Humanities, 1930 çулхи çурла, 18) — Чăваш Республикин ăслăх-тĕпчев институчĕ, чăваш ăслăлăх институчĕсенчен чи ватти пулать. Шупашкарта вырнаçнă. Халь фейксен институчĕ пулса тăнă. Нучный содрудникĕ пулма чăваш порталне кăна уçса памалла.
Ертӳçи — А.А. Трофимов, ӳнер ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор. Ăслăх ĕçĕсем пайĕн çумĕ — В.Г. Харитонова, истори ăслăхĕсен кандидачĕ.
Кун-çулĕ
1930 çулхи çурлан 18-мĕшĕнче Шупашкарта Чăваш патшалăх пур енлĕ ăслăх-тĕпчев институчĕ уçăлать, 1933 çулта Чăваш чĕлхин, литературин тата кун-çулĕн ăслăлăх-тĕпчев институчĕ шая куçарнă, 1994 çулта Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕ ятне панă.
1999 кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне институтра 68 çын, çав шутра 38 ăслăх ĕçтешĕ (3 тухтăр, 20 ăслăх тухтăрĕ) вăй хурса тăрăшнă.
Институтăн ĕç-хĕлĕ, тĕллевĕ
Институт хушма ăслăхсемпе ыйтусене пур енлĕ тишкерсе тĕпчет:
Раççейре хăй тĕслĕ ăслăх-тĕпчев институтсем хушшинче хăй евĕрлĕхĕпе пĕртен-пĕрри шутланать.
Институт нумай енлĕ ăслăх тĕпĕ пулса, хăйĕн ĕç-пуçĕпе, тишкерӳ ыйтăвĕсен анлăшĕпе Чăваш Республикишĕн çеç мар, Раççей Федерацинче пурăнакан чăваш халăхĕшĕн, тăван çĕршыв ăслăхĕшĕн аслă пĕлӳн паллă тĕпĕ пулса тăрать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин ăслăх центрĕсем Категори:Чăваш патшалăх гуманитари ăслăхĕсен институчĕ
Ошшор
Ошшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 303 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Категори:Уса бассейнĕ
Мулеккел
Мулеккел — Самар облаçĕнчи Шикун районĕн ялĕ. Ăса юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта вăтам шкул, вулавăш, культура çурчĕ, почта уйрăмĕ,фельдшер пунчĕ пур. Ялпа юнашар Сызрань-Ульяновск чукун çул линийĕ иртет.
Истори
Сызрани патшалăх архивĕнче Мулеккел ятне (вăл пĕр ĕмĕр патне вырăсла Казанбаевка ятлă пулнă) никĕслекен Казанбай Енбашев хĕсмет тутарĕ тата ун юлташĕсем Байка Байдеряков мăрса, Енгач Матвееа, Тагай Чадаев, Телай Качебаев ячĕсем упранса юлнă. Хăшĕсене хĕсмет тутарĕ, хăшĕсене чăваш, мăрса тесе çырса хунă.
thumb|250px|left thumb|250px|left|Ăса юханшывĕ
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Шикун районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
.nc
.nc, - Çĕнĕ Каледони патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Çĕнĕ Каледони Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Нестер Янкас
Нестер Кириллович Янкас — чăваш прозăçи, сăвăçи
1934 çултанпа СССР ÇП пайташĕ.
Кун-çулĕ
Нестер Кириллович 1909 çулта нарăс уйăхĕн 20-мĕшĕнче Етĕрне уесне кĕрекен Янкас ялĕнче вăтам хресчен кил-йышĕнче çуралнă.
Малтан пуçламăш шкулта, унтан Упири ултă çул вĕренмелли шкулта, каярахпа Çĕрпӳри икĕ сыпăклă шкулта вĕреннĕ. 1928 çулта Шупашкарти типографи çумĕнчи фабрикăпа-завод шкулĕнчен (ФЗО) вĕренсе тухнă, типографире наборщикре ĕçлеме тытăннă.
1930 çулта «Сунтал» журнал редакцине куçнă. 1932 çулта вăл Самар хулине куçса кайнă, унта типографире кĕнеке калăплакан редакторта ĕçленĕ. Вăтам Атăл крайĕнче чăвашла тухса тăнă «Колхозник» хаçат редакцийĕ çумĕнчи литература пĕрлешĕвĕн ĕçне хастар хутшăннă. 1934 çултанпа поэт Чăваш АССР кĕнеке издательствинче кĕнеке калăплакан редактор пулнă, унтан «Сунтал» журнал редакцийĕн яваплă секретарĕнче ĕçленĕ.
1928 çултан пичете тухнă. 30-мĕш çулсен вĕçĕнче Нестер Янкаса репрессиленĕ. Сăвăçăн кун-çулĕ Анат Тагил хулин сивĕ тĕрминче 1942-мĕш çулхи авăн 5-мĕшĕнче вăхăтсăр татăлнă.
Ӳнер пултарулăхĕ
Н. Янкас литература ĕçне 1928 çулта хастар кӳлĕннĕ. Вăл калавсемпе очерксем те çырнă, тĕрлĕ халăх поэзине чăвашла куçарнă. Ăна 1934 çулта СССР Çы равçисен Пĕрлешĕвне хутшăннă. Унăн паллăрах кĕнекисем: «Ирхи йĕрсем» (1931), «Сăвăсем» (1935, 1939), «Парне» (1940), «Иккĕмĕш парне» (1941), «Катя» (1958), «Лирика»(1961).
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:ССРП тăлмачĕсем Категори:Нарăсăн 20-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1909 çулта çуралнисем Категори:1942 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 5-мĕшĕнче вилнисем Категори:Репрессиленисем Категори:ГУЛАГра вилнисем
.ne
.ne, - Нигер патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Toppdomän
Кĕлтеçулĕ
Кĕлтеçулĕ, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Ричард Докинз
Каҫӑсем
Категори:Ăслăха саракансем Категори:Эволюционистсем
Апаш
Апаш:
Малалла (Хайпăç районĕ)
Малалла (Малалла, Малалла) - Тутарстанри Хайпăç районĕнчи ял.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Кунта чăвашсем пурăнаççĕ - 50 çын.
Каçăсем
Категори:Тутарстан ялĕсем
Йĕрĕлчĕ
thumb|145px|1970-мĕш çулсениче [[Псков облаçĕ|Псков облаçĕнчи Камно хулашра археологсем тупнă йĕрĕлчĕ (VIII—IX ĕмĕр) ]]
Йĕрĕлчĕ — диск е цилиндр евĕрлĕ витĕр шăтарнă пĕчĕк тиев. Унпа кĕнчелене йывăрлатма тата çипе ун çине çирĕплетме усă кураççĕ. Нумайрах чухне чултан тăваççĕ. Пĕчĕк тата çирĕп пулнă май йĕрĕлчĕ лайăх упранать, çавăнпа археологсен аллине час-часах лекет.
Раççейре йĕрĕлчĕне час-часах укçа пытарнă çĕрте тупаççĕ. Çавăнпа вĕсене вак укçа вырăнне усă курома пултарă тесе шутлаççĕ.
Китайра, пĕр версипе, Йĕрĕлчĕ пĕрремĕш варринче тăваткал шăтăклă вак укçа пулса кайнă тесе шутлаççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Алă ĕçĕ Категори:Ĕç хатĕрчĕкĕ Категори:Пирпе ĕçлемелли хатĕрсем Категори:Вак укçа
Ăса
thumb|Ăса|100px
Ăса — пир тĕртекен станокăн ĕçлекен пайĕ. Вăл урлă кайакан çипсене тăрăхла çипсем хушшинчен туртса кăларать.
Каçăсем
Категори:Çăмăл промăçлăх Категори:Станок
Голубович Михаил Васильевич
Михаи́л Васи́льевич Голубо́вич (Михайло Васильович Голубович, 21.11.1943, Золотоноша, Черкас облаçĕ, Украина ССР, ССРП çур.) — совет тата украин театрпа кино актёрĕ, Украина ССР халăх артисчĕ (1977) тата ЛХР халăх артисчĕ (2015). Пĕрлĕх тата патшалăх ĕçченĕ, Луганщина хисеплĕ гражданĕ (2008).
Биографи
1943 çулхи чӳкĕн 21-мĕшĕнче Золотоноша (халĕ Украинăри Черкас облаçĕ) хулинче (урăх хыпарпа, Черкасс облаçĕнчи Гришковка ялĕнче) çуралнă. Металлурги савутĕнче вăй хунă.
Киеври И. К. Карпенко-Карый ячĕллĕ ӳнер институтĕнче (1967, В. И. Харченко курсĕ) вĕренсе тухнă.
1967 çулхи авăнăн 22-мĕшĕнче Луганскри академи мусăкпа драма украин театрĕн тркппинче, 1987 çултанпа — унăн пултарулăх ертӳçи.
Кинора 1967 çултанпа ĕçлет.
2014 çулта Луганскра юлнă та ЛХР патшалăх структурине ĕçе кĕнĕ. Республика влаçĕсем ăна чысланă. 2018 çулхи чӳкĕн 11-мĕшĕнче «Луганщинăна лăпкăлăх» пĕрлĕх юхăменчен ЛХР Халăх канашĕн депутачĕ пулса тăнă.
Асăрхавсем
Категори:Украина «Тава тивĕçлĕх» орденĕн тулли кавалерĕсем Категори:Луганщина хисеплĕ гражданĕсем Категори:Карпенко-Карый ячĕллĕ театр институтĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Украина регионĕсен партийĕн пайташĕсем Категори:ЛХР халăх артисчĕсем
Албас (Акăш юппи)
Албас — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики Турочак районĕн территорипе юхать. Лебедь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
.nf
.nf, - Норфолк утравĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Toppdomän
Çара çерçисен ушкăнĕ
thum|right|250px| Ernst Haeckel, Kunstformen der Natur. 1904 г. çинчи ӳкерчĕк Çара çерçисем – хулпуççи, сулă шăмми, аяк пĕрчисем тата кайри урисем хушшинче çӳхе çурхах пуррипе тата унпа усă курса вĕçме пултаракан чĕрчун. Вăл сехетре 100 çухрăм таран вĕçме пултарать. Вĕçевĕ шăп. Хăлха çунаттисем пысăк, шăлĕсем питĕ çивĕч. Куçĕсем япăх кураççĕ пулсан та тĕттĕмре питĕ лайăх вĕçеççĕ. Ятарлă хумсемлĕ сассем пулăшаççĕ. Саспа усă курсах вăл тĕттĕмре вĕçекен хурт-кăпшанка тытса çиет. Апатне лĕпĕшсем, нăрăсем, вăрăмтунасем, шăнасем кĕреççĕ. Колонипе пурнаççĕ. Пирĕн тăрăхра 8 тĕсĕ пурăнать.
Категори:Çара çерçи евĕрлисем  Категори:Чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
.ng
.ng, - Нигери патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Нигери Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Хенкин Кирилл Викторович
Кири́лл Ви́кторович Хе́нкин (нарăс, 24, 1916 çул, Петроград — çĕртме, 5, 2008 çул, Мюнхен) — вырăс çыравçи, журналисчĕ тата тăлмачĕ.
Каçăсем
Категори:Германи журналисчĕсем Категори:Вырăс çыравçисем, алфавитпа Категори:СССР журналисчĕсем
Категори:СССР радиоертӳçисемР Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем Категори:СССР разведчикĕсем Категори:Совет диссиденчĕсем Категори:СССР право хӳтĕлевçисем
Алтынташ
Алтынташ — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 25 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453710, ОКАТО кочĕ — 80253820006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Евпраксия Всеволодовна
Евпраксия Всеволодовна (хӗвеланӑҫ Европа ҫӑлкуҫӗсенче: Адельгейда, ним. Adelheid, Пракседа, лат. Praxedis; 1069/1071 — 9 утӑ 1109) — Всеволод Ярославичӑн хӗрӗ, Владимир Мономахӑн йӑмӑкӗ, Сӑваплӑ Рим императорӗн Генрих IV-мӗшӗн, иккӗмӗш арӑмӗ, Сӑваплӑ Рим империйӗн майра-патши.
Каҫӑсем
Категори:Рюриковичсем, алфавитпа
Ăстакасси
Ăстакасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Чăваш халăхĕн авалхи уявĕсем
thumb|250px|Юмăç пăхни Чăвашсен авал нумай уяв пулнă. Çав енченех «уяв» ятлă уяв та пулнă. Халĕ вăл сăмаха вырăс «праздник» сăмахĕпе пĕр шайне лартаççĕ. Кашни уяв чăваш халăхĕн пурнăçĕпе, ĕçĕпе çыхăннă. Ака ĕçĕсене пĕтернĕ хыççăн Акатуй иртернĕ, вырма ĕçĕсене пĕтернĕ хыççăн — вилнисене асăннă.
Каçăсем
Категори:Уявсем
.ni
.ni, - Никарагуа патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Никарагуа Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Çĕнтерӳ ялавĕ (хаçат)
Çĕнтерӳ ялавĕ (Знамя победы) — Чăваш Республикинчи Муркаш районĕн хаçачĕ. Чăвашла эрнере иккĕ хут пичетленсе тухать, А3 хорматлă 6 хут енĕ. Тиражĕ 3649 экз.
Пĕрлехи хыпарсем
Йĕркелевçĕ: Чăваш Республикин культура, национальноçсен ĕçĕсен, информаци политикин тата архив ĕçĕн министерстви.
Почта адресĕ: 429530, Чăваш Республики, Муркаш районĕ, Муркаш с., Мир ур., 9.
Тĕп редакторĕ — Тихонов А. И..
Сăн ӳкерчĕксене Анатолий Белов хатĕрлет.
Хаçатра район хыпарĕсемпе пĕрлех республикăра мĕн пулса иртнине те çутатса параççĕ. Вырăнти ял хуçалăх предприятийĕсемпе организацисен ĕçĕ-хĕлĕпе аталанăвне, шкул хыпарĕсене, спорт çитĕнĕвĕсене, право ыйтăвĕсене, районти шалти ĕçсен пайĕн материалĕсене анлăн çырса кăтартаççĕ, пĕлтерӳсемпе тĕрлĕрен уяв ячĕпе саламласа çырнă çыру та пичетлеççĕ, вулакансен пултарулăхне те тимлĕх уйăраççĕ.
Кун-çулĕ
Хаçатăн пĕрремĕш кăларăмĕ 1944 çулхи çу уйăхĕн 5-мĕшĕнче тухнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал Категори:Чăваш Енĕн Муркаш районĕ
Вăрçăсен списокĕ
Çавăн пекех пăхăр
*
.nl
.nl, - Нидерланд патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Нидерланд Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Виçпӳрт Шăмăршă
Виçпӳрт Шăмăршă, Vişpürt Šămăršă (Трехизб-Шемурша) — Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял. Ялта Илпек Микулай ячĕллĕ литература музейĕ вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 463 çын, çав шутра 234 арçын, 229 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1920 çулхи утă уйăхĕн 29-ччен ял Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Шăмăршă вулăсĕнче шутланнă.
Вăйă (уяв)
Вăйă (тепĕр тĕрлĕ Уяв тенĕ), — уявсенче юрăпа, вăйăсемпе вăхăт иртерекен ушкăн. Пĕр пĕрипе тытăнса юрă юрланă, вăйăсене хутшăннă.
Каçăсем
Категори:Уявсем Категори:Йăла-йĕрке Категори:Аваллăх
Виçпӳрт Шăмăршă
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Ошма (Нухрат Атăл юппи)
Ошма — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Суюндюково (Ильчигуловский сельсовет)
Суюндюково  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 166 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453715, ОКАТО кочĕ — 80253820009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Кăркăс Википедийĕ
Кăркăс Википе́дийĕ (Кыргыз Уикипедиясы) — Википедин кăркăс чĕлхиллĕ уйрăмĕ.
Статистика
2023 1 тĕлнелле Википедин Кăркăс уйрăмĕнче  NaN undefineds. Регистрланă NaN хутшăнаканs, вĕсенчен  сюлашки 30 кунта епде те пулин ĕç тунă,  NaN хутшăнаканs - администратор. Пĕтĕмпе тӳрлетнĕ.
Статья шучĕпе 88 вырăн, тӳрлетӳ шучĕпе 116 вырăн йышăнать. (24.01.13 тĕлнелле)
Павадейшор
Павадейшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лызаю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 29 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Мулкач йышшисем
Мулкач йышшисем (Leporidae) - ӳсентăран çисе пурнакан, питĕ хăварт чупма пултаракан чĕрчун. Çу каçа 2-3 хутчен çăвăрлаççĕ.
Павадейшор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Мулкач йышшисем
Тĕсĕсем
Пирĕн тăрăхра çаксем тĕл пулаççĕ:
Павадейшор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мулкач йышшисем
Тĕсĕсем
Мулкач хăшпĕр чухне киносенче тĕл пулать, сăмахран Ну, погоди!мульсериалта. Михайловское ялĕнче, Раменское тата Санкт-Петербург хулисенче (Мулкач утравĕ) палăк лартнă.
Павадейшор
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Мулкач йышшисем
Тĕсĕсем
Категори:Чĕрчунсен йышĕсем
Хăнтăр йышшисем
мини|справа Хăнтăр йышшисем – кăшлакансенчен чи пысăккисем, вĕсен йывăрăшĕ 30 килограма çитме пултарать. Урисем кĕске, кайрисем пысăкрах, куçĕсемпе хăлха çунаттисем пĕчĕк. Кутани патĕнче шăршă парĕ вырнаçнă. Каскăчсем питĕ аван аталаннă.
Татах пăхăр
Категори:Чĕрчунсем Категори:Кăшлавçăсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Православи
Православи (ὀρθοδοξία — «тĕрĕс шухăшланине калани, мухтава кăларни») — Раççейри тата ытти çĕр-шывсенчи тĕн йăли. Çак палăрту (термин) виçĕ пĕр пек, çапах та тĕрлĕ пĕлтерӳллĕ пулать: Православи тӗнне тытса тӑракансем, ҫак сӑмахӑн пӗлтерӗшӗпе — хӑйсене тишкерекен сӑмахсем-Сӑваплӑ Ҫырура Тата Сӑваплӑ Ҫырура ҫырса хунӑ чӑн апостол тӗнне ӗненнипе танлаштарсан-Православи чиркӗвӗн административлӑ пӑхӑнман чиркӗвӗсен пӗрлӗхне ӑнланаҫҫӗ.
Православнӑй чиркӳ Никео-Патша Тӗнӗн символне филиоква тӗнне тытса тӑрать, ҫичӗ соборӑн догматикӑллӑ саккунӗсемпе йӗркисене йышӑнать, хӑйне пӗртен — пӗр кафоли чиркӗвӗ вырӑнне хурать, ҫав чиркӳ никӗслевҫи тата пуҫлӑхӗ иисус Христос.
Православи православи хальхи вӑхӑтра ҫакӑн пек ҫӗршывсенчен чылайӑшӗ шутланать: Россия, Балкан ҫурутравӗн пӗр пайӗ (Греци, Серби, Болгари, Румыни, Ҫурҫӗр Македони, Черногори), Украина, Беларуҫ, Молдавия, Грузи, Кипр.
Вӗренӗве йӗркелемелли истори
Православи чиркӗвӗ Аслӑ раскол патне ҫитиччен (1054) пӗр чиркӳ историне хӑйӗн историйӗн пайӗ тесе тӗпчет. Православи тӗнӗ апостолсен вӑхӑтӗнчен (I ӗмӗр) тухать. Каярахпа вӑл Ҫут Тӗнчери хӑш — пӗр соборсене, пӗр сӑмахсӑрах чикӗсене, мӗне ӗненмеллине ӑнлантарса панӑ. Православисем Рим чиркӗвне раскол хыҫҫӑн пуҫтарнӑ Соборсен йӗркисене, Ҫав шутра Тухӑҫ патриархатсен представителӗсем, сӑмахран, Ферраро-Флорент соборне те, йышӑнмаҫҫӗ.
Малтанхи икӗ Собор пӗрлӗхлӗ Рим империйӗн Константинополӗнче патшара ларнӑ, ыттисем - Рим (Византи) императорӗсем, Хӗвеланӑҫ Рим империне пӗтернӗ хыҫҫӑн 476 ҫулта хӑйсене рим императорӗсем тесе шутланаканскерсем, административлӑ председатель пулса иртнӗ.
Палăртăвăн (терминăн) тата унăн усă курас вырăнĕсем
thumb|150px|Тĕрĕс тĕн (Православи) хĕресĕ
Тĕп догма тата канон шухăшĕсем
Тĕп тата пĕртен-пĕр пур енлĕ (универсаллă) хисеплĕ догма хучĕ — Тĕнĕн Никей-Цареград символĕ.
Терĕс тĕнĕн Турă хисепĕсем, уявĕсем
thumb|250px|«Пăталани, тăракансемпе» турăш
Каçăсем
Категори:Православи Категори:Турă сăмахлăхĕ
Груздевка
Груздевка — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 214 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452274, ОКАТО кочĕ — 80230856002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Груздевка
Шурă пулă
thumb|350px| [[Атăлта тытнă шурă пулă (Татарстан Республикинчи наци музейĕ, Хусан)]]
1879-1883 çулсенчи Лăпкă океан вăрçи
мини|Вăрçă хыççăн Чилине куçнă çĕрсем 1879-1883 çулсенчи Лăпкă океан вăрçи (çавăн пекех «селитра вăрçи» пек те паллă), — пĕр енчен Чили, тепĕр енчен Боливипе Перу пĕр-пĕринпе хирĕçнĕ вăрçă. Хирĕçӳ Чили Боливинчи селитра вырăнĕсене хăй аллине илесшĕн пулнипе тухнă.
Атакама пушхирĕнче Чили селитра компанийĕ селитра кăларнă. Ку çĕрсен пĕр пайĕ Перу шутне, тепĕр пайĕ Боливине кĕнĕ. 1879 çулхи нарăс уйăхĕнче Чили Боливи çине тапăннă, ака уйăхĕнче вара, Перупа Боливи хушшинче пулăшу килĕшĕвĕ пулнине пула, вăрçăна Перу хутшăннă. 1879 çул вĕçĕ тĕлне Чили çарĕсем Боливин пĕтĕм океан хĕррине тухакан çĕрĕсене, Перун Тарапака провинцине тытса илнĕ. 1880 çулăн çĕртме уйăхĕнче пĕтĕм Атакама пушхирĕ Чили аллинче пулнă. 1881 çулхи кăрлач уйăхĕнче Чили çарĕсем Перун тĕп хулине, Лимăва, тытса илнĕ.
Шурă пулă
Шурă пулă пирĕн тăрăхра питĕ сайра тĕл пулать. Темиçе çул каялла ăна Куславкка патĕнче асăрханă. Хусанти наци музейĕнче вара 4 метртан вăрăмрах шурă пулăн кĕлеткине упраççĕ. Çав пулла 20 ĕмĕр пуçламăшĕнче тытнă пулнă.
1879-1883 çулсенчи Лăпкă океан вăрçи
1880 çултан пуçласа Аслă Британи Чилирен силитрăна пĕччен турттармалли килĕшӳ алă пусса çирĕплетнĕ, çавăнпа та вăл Чилине самай пулăшнă. АПШ вара, ку тăрăхра çирĕпленес тесе Боливипе Перуна пулăшу пама шаннă. 1883 çулхи утă уйăхĕнче Чили çарĕсем Перу çарĕсене икĕ хут çапса аркатнă хыççăн вăрçăна вĕçленĕ. Вăрçă хыççăн Тарапаки провинцийĕ яланлăхах Чилине куçнă, Такнăпа Арики хулисем вара вунă çуллăха (Такна хулине 1929 çулта Перуна тавăрнă) Чили аллине лекнĕ.
Шурă пулă
Каçăсем
Категори:Осётр йышшисем
1879-1883 çулсенчи Лăпкă океан вăрçи
Боливи Чилипе 1884 çулта килĕшӳ тунă. Вăл килĕшӳ тăрăх Боливи Океан хĕррине тухакан çĕрсене çухатнă — Антофагаста провинцийĕ Чилине куçнă. Килĕшĕве 1904 çулта алă пусса çирĕплетнĕ.
Категори:Боливи историйĕ Категори:Чили историйĕ Категори:Перу историйĕ Категори:Истори Категори:Вăрçăсем
Песковка (Нухрат Атăл юппи)
Песковка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Пушанч
Пушанч (Бушанча, Бушанча) - Тутарстанри Хайпăç районĕнчи ялĕ.
Ял ячĕ чăвашла чăнах та Пушанч иккенне Роза Ахтимирова çирĕплетет :
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
114 (чăваш - 10%, вырăс - 90%) çын пурăннă.
Асăрхавсем
Категори:Хайпăç районĕнчи пурăнан вырăнсем
.np
.np, - Непал патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Категори:Непал Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Çĕкĕ
Ҫӗкӗ (шӗке пулӑ, шĕштĕрлĕк, шӳреккей, çелкке, çтерлĕт) —­ осётр йышне кĕрекен пулă. Хура сăрă тата кăштах сарăрах кĕлеткин вӑрӑмӑшӗ 125 сантиметра çитет, йывăрăшĕ - 16 килограмма. Пирĕн тăрăхра çтерлĕт пек пысăк пулăсем тĕл пулмаççĕ тесен те юрать. Ытларах чухне шĕрккейсем 3 килограмран иртмеççĕ. Шĕке пулă 30 çул таран пурăнма пултарать.
Ку пулă юханшывра кăна пурăнать, шыври кислород сахаллине кăмăлламасть. Вăлчине çу уйăхĕн вĕçĕнче сапать.
Шĕке пулла хальхи вăхăтра ятарласа та ĕрчетеççĕ. Çавăн пекех Сăр юхан шывĕнче çелккен уйрăм тĕсне те тупса палăртнă.
Ҫӗкӗ Чăваш Республикин Хĕрлĕ кĕнекине кĕртнĕ пулă шутланать.
Асăрхавсем
Категори:Осётр йышшисем
Анаткас Тăрăн
Анаткас Тăрăн, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Пага
Пага — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лемва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 36 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 108 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тĕнчери фонетика алфавичĕ
Тĕнчери фонетика алфавичĕ (фр. Alphabet Phonétique International, API; акăл. International Phonetic Alphabet, IPA) — сасăсене палăртмалли система. Пĕтĕм тĕнчери чĕлхе тĕпчевçисем йĕркеленĕ алфавичĕ тĕнчери кирек епле чĕлхери кашни сасăна çырма май пулать.
Çав. пекех
Категори:Фонологи
Вăрçă
Вăрçă — политика пĕрлĕхĕсен (патшалăхсем, йăхсем, политика ушкăнĕсем тата ыттисем те) хушшинче тухнă хĕç-пăшаллă хирĕçӳ. Карл Клаузевиц çырнă тăрăх, вăрçă вăл урăх мелсем çине куçнă политика çеç. Вăрçă вăхăтĕнче хĕç-пăшалпа кăна мар, çавăн пекех экономика, дипломати, тата ытти мелсемпе те усă кураççĕ.
Вăрçă пуçланса кайни, унăн тĕсĕсем
Вăрçăсем пуçланса кайнин тĕп сăлтавĕ — политикă ушкăнĕсем хăйсен тулашĕнчи тата шалти пулăмĕсене пурнăçа кĕртес шутпа хĕç-пăшаллă вăйĕсемпе усă курни.
Тепĕр енчен, европа обществисем, XX ĕмĕрте çав тери аркатуллă вăрçăсем алхаснă хыççăн, лăпкăлăхра пурăнма тăрăшаççĕ. Вĕсем темле улшăнусенчен питĕ хăраса пурăнаççĕ. Çакна совет обществинче Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вĕçленнĕ хыççăн «Вăрçă çеç ан пултăр» идеологема питĕ уçăмлă кăтартать.
XIX ĕмĕрте çарсене халăха вăрçма мобилизацилеме ксенофоби сĕмĕпе усă кураççĕ.
Вăрçă сăлтавĕсем тата тĕсĕсем
Вăрçăна сарални шайĕпе вырăнти тата тĕнче хирĕçĕвĕсем пулаççĕ.
Авалхи вăрçăсем
300px|right|thumb|«[[Зама патĕнче çапăçни» ӳкерчĕк, п.эрч. 202 ç. Корнелис Корт ӳкернĕ (1567)]]
Вăрçă тапхăрĕ
Вăрçă пуçланса кайсан — вăрçакан çĕршывсем хушшинчи дипломатии ĕçĕсемпе урăх хутшăнусем чарăнса лараççĕ, вĕсем хушшинчи килĕшӳ хучĕсем тата ытти çыхăнусем хăйсен паллине çухатаççĕ. Çаплах, тĕслĕхрен, 1904—1905 çулсенчи Вырăс-япун вăрçи пуçлансан Раççейпе Япони хушшинчи XIX ĕмĕрте хучĕ Сахалинпа Курил утравĕсем çинчен çирĕплетсе çырнă килĕшӳ хучĕсем хăйĕн вăйне çухатнă пулаççĕ.
Этемлĕх кун-çулĕн вăрçисем
XIX ĕмĕрчен вăрçăсен экономика никĕсĕ ансăр пулнă, вара вĕсенче сахал çынлă çарсем çеç хутшăннă. XIX ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурпайĕнче, уйрăмах XX ĕмĕртенпе вăрçă экономики çапăçакан енсен хăватне чылай туртать, хăйĕн тамăк кустарми çине нумай миллион халăх-çынна туртса кĕртме тытăнать. Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине 70 млн. ытла çын хутшăннă, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче — 110 млн.
Этемлĕх кун-çулĕнче вăрçăсем пирки пĕр тĕслĕ сӳтĕ-яву çук.
Каçăсем
Категори:Вăрçăсем
Digital Equipment Corporation
thumb|DEC PDP-11/40 Digital Equipment Corporation (DEC) — американ компьютер компанийĕ, 1957 çулта Кен Олсенпа (en:Ken Olsen) Харлан Андерсон (Harlan Anderson) никĕсленĕ. Компанин малтанхи капиталĕ 100 000 доллар, 70 % акцийĕ «American Research and Development Corporation» аллинче пулнă.
VAX
1976 çулта DEC PDP-11 архитектурине 32 бит таран аслатма шутласа пĕрремĕш суперминикомпьютер тăвать. Архитектурине VAX (Virtual Address eXtension) ят панă, унăн никĕсĕпе тунă пĕрремĕш модельне, 11/780, 1978 çулта кăларнă.
StrongARM
Digital Semiconductor 1990-мĕш çулсен варринче ARM Limited компанипе StrongARM микропроцессор хайлас енĕпе ĕçленĕ. Ăна кăштах ARM7 тата кăштах DEC технологипе кĕртсе лартнă системăсенче усă курма тунă. Ăна был ARMv4 архитектурипе пĕрле ĕçлеме пултарнă, пасарта лайăх сутăннă, SuperH тата MIPS архитектурипе ăнăçлă ăмăртнă. 1997 çулта, судра хирĕçнĕ хыççăн StrongARM интеллектуал харпăрлăхне Intel компанине сутса янă. Вăл малалла StrongARM процессорсене кăларнă, çав вăхăтрах вĕсен никĕсĕпех XScale архитектурине тунă. 2006 çулта çак бизнеса Marvell Technology Group компанине сутнă.
Алемчир
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Пакша йышшисем
мини|Сăрă пакша Пакша йышшисем (Sciuridae) — пысăк куçлă, çăра та вăрăм çăмлă чĕрчунсем. Вĕсен кайри урисем малтисенчен ик хут вăрăмрах, хӳри вăрăм. Пакша йышшисене икĕ ушкăна уйăраççĕ:
Каçăсем
Категори:Пакша йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Сĕтпе ӳсекенсен йышĕсем
.nr
.nr, - Науру патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Toppdomän
Рентгений
Рентгени (Roentgenium), Rg, маларах Унунуний, unununium, обозначение Uuu) — 111-мĕш хими элеменчĕ.
Кун-çулĕ
111 элемента 1994 -мĕш çулхи раштав уйăхĕн 89-мĕшĕнче Дармштадтри Йывăр ионсене тĕпчекен центрта (Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI)  С. Хофманн, В. Нинов, Ф. П. Хессбергер, П. Армбрустер, Х. Фолгер, Г. Мюнценберг, Х. Шётт, А. Г. Попеко, А. В. Еремин, А. Н. Андреев, С. Саро, Р. Яник и М. Лейн 272 йывăрăшла изотоп синтезланă.
209Bi + 64Ni = 272Rg + n Рентгени уçнине Дармшдатра , тата ытти ăслăх центăрĕсенче çирĕплетнĕ; Ытти тĕш реакцисенче 279Rg (çурма аркану тапхăрĕ 170 мç) тата 280Rg (3,6 ç) туса илнĕ.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем Категори:Синтезланă хими элеменчĕсем Категори:Трансактиноидсем
Хĕрлĕ Çыр (Эльшей районĕ)
Хĕрлĕ Çыр — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 198 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452274, ОКАТО кочĕ — 80230856003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Пирĕн сăмах (хаçат)
Пирĕн сăмах (Наше слово) — Сĕнтĕрвăрри районĕн хаçачĕ. Эрнере чăвашла тата вырăсла иккĕ пичетленсе тухать. А3 форматлă 6 хут енĕ. Тираж 1272 экземпляр вырăсла, 904 — чăвашла.
Почта адресĕ: 429570, Чăваш Республики, Сĕнтĕрвăрри, Горький урамĕ, 12 çурт.
Тĕп редакторĕ А. Г. Енцова.
Кун-çулĕ
Хаçата 1932 çулхи юпан 14-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал Категори:Вырăсла тухакан хаçат-журнал Категори:Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕ
Имелпуç
Имелпуç (Имәлебашы, Кече Урсак, Малое Русаково) - Тутарстанри Хайпăç районĕнчи ял.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
111 (чăваш - 40%, тутар - 60%).
Кăсăклă фактсем
Тăвай районĕнчи Тенеялĕнче çуралса ÿснĕ Ахтимирова Роза Николаевна несĕлĕсем çак ялтан пулнă :
Пирĕн кукамай Тутарстанри Кайпăç районĕнчи Имелпуç ялĕнче çуралса ÿснĕ. Манăн тăван тăрăхран — 30 çухрăмра.
XII ĕмĕрти вăрçăсем
1190 - 1199
Категори:Вăрçăсен списокĕсем
Радиохими
Радиохими, — радиохастар элементсен химине, вĕсен физика-химилле тыткаларăш йĕркисене, ядерла çавăрăннин химине тата вĕсемпе пĕрле пулакан физика-химилле процессене тĕпчекен ăслăх.
Уйрăмĕсем
Пĕрлĕхлĕ радиохими - радионуклидсемпе радиохастар элементсен физика-химилле тыткаларăшне, вĕсен шĕвексенчи, газсенчи тата хытă япаласинче ультрасахал контцентралиллĕ тăрăмне; лартнă, адсорби, ион тата изотопсем улăштарни вăхăтĕнче нуклидсем япаласемпе фазăсем хушшинче сапаланине; радиохастар элементсен электрохимине тĕпчет.
Ядерла çавăрăннин химийĕ - ядерла çавăрăннин тухăçĕсен реакцисене тата хăйĕн шевлисене çăтнă хыççăн пулакан химилле улшăнусене тĕпчет тата радионуклидсене туса илес, концентрацилес тата уйăрассине ăслать.
Радиохастар элементсен химийĕ - стабиллă изотпĕсем çук элементсен: (Tc, Pm, Po, At, Rn, Fr, Ra, Th, Pa, U), трансуран элеменчĕсем тата мезоатомсем текен водород евĕр атомсен (мюони, позитрони)химине  тĕпчет. Юлашкисемпе мезонла хими тачă çыхăннă.
Раççейри (ССРС) радиохими завочĕсем
Производственное объединение "Маяк" (Комбинат №817) г. Челябинск-40 (Озерск).
Сибирский химический комбинат – СХК г. Томск-7 (Северск).
Красноярский горно-химический комбинат КГХК (Комбинат №815) г. Красноярск-26 (Железногорск).
Уральский электрохимический комбинат – УЭХК (Комбинат №813) г. Свердловск-44(Новоуральск).
Ангарский электролизный химический комбинат (г.Ангарск).
Красноярский электрохимический завод (КЭХЗ) по обогащению урана в г.Красноярск-45.
Кирово-Чепецкий химический комбинат (завод №752, г.Кирово-Чепецк).
Машиностроительный завод (г. Электросталь).
Чепецкий механический завод (г. Глазов).
Вуламалли
=Каçăсем==
Литература:
Категори:Хими