cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вольхузен
4127 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1107.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
131 (хисеп)
131 (çĕр вăтăр пĕрре) — 130-па 132 хушшинчи натураллă хисеп.
Асăрхавсем
Категори:Тулли хисепсем Категори:Ахаль хисепсем
Тинĕс пырĕ
thumb|right|200px|[[Керчь тинĕс пырĕ. Крым çыранĕнчен сăнасан.]] Тинĕс пырĕ (Channel, Strait) — типĕ çĕрĕн икĕ пайĕ хушшинчи, юнашар шыв бассейнĕсен е вĕсен пайĕсене çыхăнтаракан шыв уçлăхĕ.
Тинĕс пырĕсен пахалăхĕ
Тинĕс пырне вăрăммăшпе, ансăрлăшпе тата анлăшпе, тарăнăшпе хаклаççĕ. Çаплах юхăмне тата хăвăртлăхне кăтартаççĕ. Карап çӳремелли тинĕс пырĕн лоцийе пур.
Çĕр çинчи чи вăрăм тинĕс пырĕ — Мозамбик тинĕс пырĕ, вăрăммăшĕ 1760 çухрăм. Çĕр çинчи чи анлă тинĕс пырĕ — Дрейк тинĕс пырĕ, анлăшĕ 820 çухрăм.
Лăпкă океан
thumb|[[Хĕвелтухăç Босфор тинĕс пырĕ.]]
Асăрхавсем
*
Жвакино
Жвакино — Пушкăрт Республикин Мечетлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452555, ОКАТО кочĕ — 80242801002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечетлĕ районĕ
Артвин (ил)
thumb|right|290px Артвин (туркк.: Artvin), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Артвин ятлă. Илте 191 934 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 7 436 km².
Категори:Турци илĕсем
132 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Щипа
Щипа (Щипа) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Шермейка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 26 çын, çав шутра 12 арçын тата 14 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 36 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 20 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Афьон (ил)
thumb|right|290px
Афьон (Afyonkarahisar), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Афьон ятлă. Илте 812 416 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 14 532 км2.
Категори:Турци илĕсем
Кузнецов Павел Ефимович
Кузнецов Павел Ефимович - аслă сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ.
Кун-çулĕ
1934-мĕш çулта, 6 класс пĕтерсен колхозра, каярах Улатăр районĕнчи Чапаевка МТСĕнче еçленĕ. 1940-мĕш çулта Хĕсмете кайнă.
Вăрçăн малтанхи кунсенчех çапăçусене кĕнĕ.
1943-мĕш çулта Киев хулишĕн пынă çапăçусенче палăрнă. 1945-мĕш çулхи раштав уйăхĕнче демобилизациленĕ.
Каçăсем
Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем
Категори:Чăваш Енри Совет Союзĕн Паттăрĕсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Тӳреçĕ
Тӳре, тӳреçĕ — тĕрĕслĕхе тупакан, тӳрре кăларакан. Авал тӳреçе ырă усал вырăнне хурса хакланă. Ăна кĕлĕ туса асăннă.
М.Федоровăн "Арçури" балладинчи Карчăк Микули: «Тӳр кĕллине тӳрлетме тиха тытса пусмалла», — тесе калать. Авал ялта, ăратра сиксе тухакан харкашусене ялти ватăсем, сăваплă çынсем е уйрăм тӳреçӳсем канашласа, сӳтсе явса тĕрĕслĕхе тупса татса панă. Çынсем пĕр-пĕрне асăрхаса пăхăнса пурăнччăр тесе вĕсене сăвапланма киреметре е кĕлĕ вырăнĕнче чӳк тума хушнă. Туреçĕ ял-йышри йĕркене пăхса тăраканĕ пулнă.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ Категори:Истори
Грек Википедийĕ
Грек Википедийĕ (Ελληνική Βικιπαίδεια) — Википедин грек чĕлхиллĕ уйрăмĕ.
Кун-çулĕ
Уйрăм 2002 çулхи раштавăн 1-мĕшĕнче уçăлнă. 2006 çулхи çăвăн 16-мĕшĕнче уйрăма 10-пиннĕмĕш статьяна çырса кĕртнĕ. 2007 çулăн пуш уйăхĕн варринче грек Википединче 20 пин статья пулнă, 2007 çулхи утă, 18 25 пин статья шайне каçса кайнă.
2008 çулхи утă, 12 — 35123 статья (42-мĕш вырăн). 2009 çулхи авăн, 4 — 44589 статья (44-мĕш вырăн).
2010 çулхи пуш, 1 — 48623 статья (46-мĕш вырăн).
2010 çулхи ака, 10 — 50-пиннĕмĕш статьяна хайланă.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Грек чĕлхи Категори:2002 çулта уçăлнисем
СИ пĕрчисен палăртавĕсен улшăнăвĕсем (2019)
СИ пĕрчисен палăртавĕсен улшăнăвĕсем (2019). 2019-мĕш çулта Пĕрчĕсен тенчери тытăмĕнче (СИ) улшăнусем вăя кĕнĕ. Тĕп идея — мĕнпур пĕрчĕсене Никĕсле физикăлла константтăсемпе çыхăнтарни. Пĕрчĕсен капĕсем улшăнман, анчах палăртавсене йăмлăхла эталонсем çумне çыпăçтарасси пĕтнĕ. Йышăнăва Виçесен XXVI генераллĕ конференцийĕ  2018-мĕш çулта тунă.
Ерапышьянъель
Ерапышьянъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сылтăм çыранĕпе 156 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
133 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Дмитриев Митрофан Дмитриевич
Митрофан Дмитриевич Дмитриев (Йĕпреç районĕн Пĕчĕк Упакасси ялĕнче çуралнă. 1906 çулхи çурлан 25-мĕшĕнче çĕре кĕнĕ) — чăваш куçаруçи.
Кунçулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Дмитриев Митрофан Етĕрне уесĕнчи Кушлавăш прихутĕнчи Пĕчĕк Упакасси (хальхи Йĕпреç районĕ) ялĕнче çуралнă.
Малтан Хапăспа Кушлавăш ял шкулĕсенче вĕреннĕ. Шкулта вĕренсе тухсан (1867) М.Оточев сăваплăх çынĕ пуçарулăхĕпе ял ачисем валли пуçламăш шкула уçнă. Оточев сĕнĕвĕпе Хусанти сăваплă Кури пĕрлĕх шкулне вĕренме кайнă.
Шкултан вĕренсе тухсан Н.И. Золотницкие турă кĕнекисене чăвашла куçарма пулăшнă. Миссионер ĕçĕсемпе тĕрлĕ уесе çӳренĕ. Хапăс чиркĕвĕнче псаломçă тата тиекăн пулса тăрăшнă. 1878 çулхи çăвăн 8-мĕшĕнче Çĕрпӳ уесĕнчи Тăвай ялĕнчи сăваплăх çынĕ ĕç вырăнне тивĕçлĕ пулнă.
1871 çулта (9.11) Сĕвери вĕрентӳ канашĕ ăна вĕрентӳçĕ хисепĕн свидетельствине панă.
Унтан ăна 1881 çулхи нарăсăн 18-мĕшĕнче Етĕрне уесĕнчи Кĕçĕн Кипек (хальхи Вăрнар районĕ) ялне куçарнă. Хăйĕн прихутĕнче 4 шкул уçнă, унта хăй 25 çул хушши вĕрентнĕ. Шкулта вăл Ильминский системипе ĕçленĕ. Грамматикăна чăваш чĕлхипе ирттернĕ. Магницкий В.К. валли этнографи тата фольклор материалĕсене пухнă.
Йывăр чирленĕ хыççăн 1906 çулхи çурла уйăхĕн 25-мĕшĕнче вилнĕ.
Вăл И. М. Дмитриевăн ашшĕ пулать. Тепĕр ывăлĕ — Николай Митрофанович Дмитриев, Хусан университетĕнче вĕреннĕ, малашнехи шăпи паллă мар. Мăшăрĕ — Тимофеева Ксения.
Каçăсем
Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Çурлан 25-мĕшĕнче вилнисем Категори:1906 çулта вилнисем
Кăркăсстан
Кăркăсстан (Киргизи; Кыргызстан, Кыргызстан, Киргизия) — Вăтам Азин çурçĕр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă патшалăх. Кăркăсстанпе юнашар çурçĕр енче Казахстан вырнаçнă, хĕвеланăç енче — Ӳспекстан, кăнтăр-хĕвеланăç енче — Таджикистан, хĕвелтухăçпа кăнтăр-хĕвелтухăç енче — Китай.
Литература
Истори
Флора тата фауна
Каçăсем
Патшалăх сайчĕсем Урăх сайтсем
Байбурт (ил)
thumb|right|290px Байбурт (туркк.: Bayburt), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Байбурт ятлă. Илте 87 745 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 3 652 km².
Кĕçĕн Куторка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Байбурт (ил)
Категори:Турци илĕсем
Кĕçĕн Куторка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Куторка юпписем
134 (хисеп)
134 (çĕр вăтăр тăваттă) — 133-пе 135 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Утаркуль
Утаркуль — (Утаркуль) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ.
Шюпфхайм (Люцерн)
Шюпфхайм (Schüpfheim LU) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
Утаркуль
Кун-çулĕ
Яла 1914 çулта Васильев Семён Иванович никĕcленĕ.
Шюпфхайм (Люцерн)
3747 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1008.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Утаркуль
Демографи
2009 çул тĕлне 70 çын пурăннă Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (81%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 11 çм , Кепеç ялне - 2 Белое Озеро станцине 25 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Гебрсем
Гебрсем  — Иранри сăртăш тĕнне тытса пыракансем; арапсем VII ĕмĕрте Ирана çĕнтерсе илсен ислама йышăнман перссен несĕлĕсем (тăван ят, е эндоэтноним «бих динан» — тӳррĕн «паха тĕне ĕненекенсем»).
Тури Туçа вăтам шкулĕ
Тури Туçа вăтам шкулĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Тури Туçа ялĕнче вырнаçнă вăтам шкул. Малтан çавăн пекех Тури Туçа хутăш училищи, Пуçламăш халăх училищи ятсемпе паллă пулнă.
Гебрсем
Кун-çулĕ
Ытларах Йездпе Керман хуласенче, тĕн пĕрлешĕвĕсене мăчаварсем ертсе пыраççĕ. Гебрсен йышĕ хальхи Иранра 22 пине яхăн çын. Гебрсен пайĕ VII ĕмĕр хыççăн Индие куçса кайнă, вĕсен несĕлĕсем парссем шутланаççĕ.
Тури Туçа вăтам шкулĕ
Шкулăн спортзал, пуху залĕ, столовăй пур. Шкул çумĕнче стадион, спорт площадки пур. Шкулта халĕ кашни çул 230-250 ача вĕренет. Классенче 13-30 ача вĕренет. Пурĕ 12 класс. Ачасене 25 вĕрентекен вĕрентет.
Гебрсем
Чĕлхе
Иран гебрсен чылайрахăшĕ (парссем) хăйсен тăван чĕлхе тесе вăта иран дари диалекчĕ (миди челхин несĕлĕ) йышăнаççĕ. Çак чĕлхепе тĕне тытса пыракансем кăна калаçаççĕ, анчах та çа хушăрах фарсипе питĕ хитре пуплеççĕ.
Тури Туçа вăтам шкулĕ
Шкулăн çавăн пекех акса ӳстермешкĕн «Тойси» СХПКан 5 гектар çĕр пур. Шкулăн Интернета тухма пултаракан 12 компьютер, çавăн пекех видеокамера, тĕрлĕ аудио-, видеоаппаратура, шкул автобусĕ пур.
Истори
1840 çулта уделлĕ ведомство уçнă. Ку шкулта 1863 çултанпа Шетмĕ ялĕнче çуралнă Андрианов Константин Андриянович, И. Я. Яковлевпа пĕрле вĕреннĕскер, ĕçленĕ. И.Н. Ульянов сĕннипе вăл «Тăрăшнишĕн» Кĕмел медале тивĕçнĕ пулнă.
Училищĕне И.Н. Ульянов пĕрремĕш хут 1872 çулхи çĕртме уйăхĕн 8-мĕшĕнче килсе кайнă. Иккĕмĕш хут вăл 1879 çулта пăхса кайнă. Пĕрремеш хут килнĕ вăхăтра училищĕне тытса тăмашкăн хресченсенчен 285 тенкĕ те 42 пус пуçтарнă пулнă. Земство 120 тенкĕ панă пулнă. Ку укçаран 61 тенкĕ саккун вĕрентекенне тӳленĕ, 240 тенкĕ — вĕрентекене, 36 тенкĕ — хуралçăна, 18 тенкĕ кĕнекесем илме уйăрнă пулнă. 22 тенкĕ вĕренӳ пособиĕсем çине пĕтернĕ, 20 тенкĕ — çурта юсама, страхлама 7 тенкĕ те 50 пус пĕтернĕ.
Вăл вăхăтра училищĕре арçын ачасемпе хĕрачасем пĕрле вĕреннĕ. Пурĕ 44 арçын ача, 19 хĕрача вĕреннĕ.
1918 çулта Совет влаçĕ çитсен икĕ комплектлă училище туса хунă. 1927 çулхи ака уйăхĕнче Елчĕк салинчен кунта çамрăк хресченсен шкулне куçарнă. Пурĕ 7 çул вĕрентме тытăннă. 1935 çулта вăтам шкул туса хунă.
Шкул çуртне (640 вырăн) 1971 çулта купаласа хăпартнă.
Кунта ĕçленĕ çынсем
Тури Туçа шкулĕн историйĕ вăрăм. Унта тĕрлĕ çулсенче ĕçленĕ çынсен йышĕ те пысăк. Ахăртнех, пурне те асăнса тухма та май çук пулĕ.
Çапах та Тетелте кунта вĕрентнĕ педагогсен йышне кăтартни пур. • 3
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн шкулĕсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Туслăх
Туслăх — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2042 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452778, ОКАТО кочĕ — 80251817001.
Карçын
Карçын, çавăн пекех çатан (хăваран авса туни пулсан) е çатан карçын; пĕчĕкреххине карçынкка теççĕ, — япаласем валли шăнăçтарăш, вĕсене упрама тата пĕр вырăнтан тепĕр вырăна куçарса çÿреме; ытларах чухне хăваран авса тăваççĕ.
Туслăх
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Карçын
Çав вăхăтрах, калăпăр, пластикрен тунă карçынсем те пулма пултараççĕ.
Туслăх
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Юманай (Етĕрне районĕ)
Юманай, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Карçын
Асăрхавсем
Категори:Шăнăçтарăшсем Категори:Хăваран авса тунă хатĕрсем Категори:Йăла Категори:Йăла-йĕрке
Юманай (Етĕрне районĕ)
Тавралăхĕ
Шупашкартан 81 км, Етĕрнерен - 28 км, чукун çул станцинчен 74 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 100 çын, çав шутра 56 арçын, 44 хĕрарăм пурăннă.
Ключевой (Мечет районĕ)
Ключевой  — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 209 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452554, ОКАТО кочĕ — 80242810002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Юмалăк
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Балыкесир (ил)
thumb|right|290px Балыкесир (туркк.: Balıkesir), — Турци илĕсенчен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Балыкесир ятлă. Илте 1 076 347 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 14 442 km².
Категори:Балыкесир (ил) Категори:Турци илĕсем
Миниште
Миниште — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Каттай Александр Яковлевич
Каттай Александр Яковлевич (чăн хушамачĕ Кокорев), — сăвăç. 1915 çулта Самар облаçĕн Клевлĕ районĕнчи Йĕкĕр ялĕнче çуралнă. 1992 çулта Мускавра вилнĕ.
Пурнăçĕ
Шупашкарти музыкăпа театр техникумĕнче вĕреннĕ. Чăваш çамрăксен театрĕнче вылянă. 1937 çулта Хĕрлĕ Çара кайнă. Унта 1966 çулчен пулнă, подполковник таран çитнĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
Ӗçĕсем
Вăрçăчченех çырма пуçланă. Варçăран таврăнсан 10 кĕнеке ытла кăларма ĕлкĕрнĕ. Вăрçăччен В. Кривоносов кĕвĕçпе пĕрле «Хаваслăх» комеди çырма ĕлкĕрнĕ.
Унăн кĕнекисем:
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:1915 çулта çуралнисем Категори:1992 çулта вилнисем Категори:Мускавра вилнисем
135 (хисеп)
135 (çĕр вăтăр пиллĕк) — 134-па 136 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кӳлмек
Çав вăхăтрах тинĕс урисене те кÿлмек теме пулать (вĕсем пирки урăх статья пур).
thumb|[[Эстуарий реки Ла-Плата. Космосран пăхсан.]] Кӳлмек — океанăн, тинĕсĕн е кӳлĕн хĕрринче çырма юхса тăракан вырăнĕнче типĕ çĕре кĕрсе тăракан вырăн, çапах та пысăк шывлăхăн чылайрахăшĕпе ирĕклĕ çыхăннă пайĕ.
Пахалăхĕ
Тĕнче океанĕн чи пысăк кӳлмекĕсем: Аляска, Бенгал, Бискай, Мăн Австрали, Гвиней кӳлмекĕсем.
Хăш тĕслĕхсенче «кӳлмек» палăртупа гидрологи режимĕпе тинĕс пулакан акваторисене те асăнаççĕ (сăмахран, Мексика, Гудзон, Перс, Калифорни).
Çаплах паллă кӳлмексен йышне Венеци лагуни, Гейнрангер-фьорд Норвегире, Балаклава бухти, Днестр вăрринчи Днестр лиманĕ кĕрет. Кӳлмексенче авал суту-илӳ питĕ аталаннă пулнă.
Асăрхавсем
Категори:Гидронимсем
Чӳкçĕ
Чӳкçĕ, — чӳк йĕркине пĕлекен. Ытларах чӳк ирттерме халăх укçипе, пурлăхĕпе илнĕ выльăха, кайăк-кĕшĕке кĕлĕ сăмахĕсем каласа, янаварласа пусса /чиксе/ параканĕ.
Чӳкçĕ выльăха пуçĕпе хĕвел тухăç еннелле тăратать. Пусиччен кĕлĕ каласа ун çине шыв сапса е ун çинче çĕçĕ-пуртă шаккаса хăратать, силлентерет. Выльăх силленсен, унăн чунĕ ăна пăрахса тухать имĕш, выльăх чунсăр янавар пулса юлать тенĕ. Пуснă выльăхăн урисене тата хӳрине татман, пуç тирне сӳмен. Тирне шалча çине çыхса юпа çине тайăнтарса çакнă. Çынсем кайсан выльăх чунĕ çакăнта таврăнать, кайран кĕтĕве каять тесе шутланă.
Чӳкçĕ пуснă выльăхăн юнне ăçта мĕнле тумлатмаллине, салмаллине пĕлнĕ, çут çанталăк ыррисене, вучахри вут-йыш туррисене кĕтĕве, выльăхă упракан ырăсене какайăн хăш пайне асăнса памаллисене пĕлнĕ. Чӳкçĕ выльăха калпак тăхăнса пуснă.
Чӳкçĕ мăчаварпа, кĕлмĕçпе пĕрле чӳк туса ирттернĕ.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
136 (хисеп)
136 (çĕр вăтăр улттă) — 135-пе 137 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Эмелçĕ
Эмелçĕ, — сиплевçĕ, юмăç, пĕлӳçĕ. Эмелпе, тĕрлĕ курăк сĕткенĕсемпе чирлĕ çынна сиплекен. /Арабсен "амал" ырă ĕç сăмахĕнчен/.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Медицина Категори:Истори
Бартын (ил)
thumb|right|290px Бартын (туркк.: Bartın), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Бартын ятлă. Илте 184 178 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 2 140 km².
Категори:Турци илĕсем
Есто-Вис
Есто-Вис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Ния-Ю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 15 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Вязовка (Авăркас районĕ)
Вязовка — (Вязовка) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. =Кун-çулĕ==
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 64%, вырăссен 32%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 20 çм , Меселпуç ялне - 4 Çтерлĕ станцине 35 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Кривоносов Владимир Михайлович
rightКривоносов Владимир Михайлович, — кĕвĕç. 1904 çулхи юпа уйăхĕн 4-мĕшĕнче Мускавра çуралнă. 1941 çулхи юпа уйăхĕн 4-мĕшĕнче Вязьма патĕнчи çапăçура пуçне хунă.
1935 çулта Чăваш АССРĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ятне тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
1930 çулта Мускав консерваторине вĕренсе пĕтернĕ. Унăн вĕрентекенĕсем Г.Н. Дулов, К.Г.Мострас (скрипка), Г.Э. Конюс тата Р.М. Глиэр (музыка теориĕн предмечĕсем) пулнă. 1939 çулта унтах «Музыка этнографиĕ» темăпа асперантурăна пĕтернĕ.
Ӗçĕсем
Пĕрремĕш «Хаваслăх» ятлă чăваш музкомедиĕн авторĕ. Кантата, симфони тата камерлă-инструментлă произведенисем çырнă. Чăваш халăх кĕвĕ инструменчĕсене тĕпченĕ.
Кунтăк (карçын)
Кунтăк — çырла-кăмпа, мăйăр, апат-çимĕç тата тĕрлĕ ăпăр-тапăр упрамалли тата йăтса çÿремелли шăнăçтарăш. Карçын тĕсĕ теме пулать. Икĕ тĕрли пур: алă вĕççĕн йăтса çуремелли тата кутамкка пекки.
Асăрхавсем
Категори:Шăнăçтарăшсем Категори:Хăваран авса тунă хатĕрсем
Кривоносов Владимир Михайлович
Веренекенĕсем
Категори:Чăваш кĕвĕçисем
Батман (ил)
thumb|right|290px Батман (туркк.: Batman), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Батман ятлă. Илте нумайăшĕ курдсем.
Категори:Турци илĕсем
Шенкерпи
Шенкерпи, — юмçă /хĕрарăм/. Юмăçсен пуçлăхĕ. Ар, намăс йышши чирсене сиплекен, юмлакан. Юмахри сăнар. Юмахсенче ăна шапатан, ашапатман карчăкĕсем пулăшаççĕ.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Ананьино (Перĕм Ен)
Ананьино — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи чиркӳ ялĕ. Ананьино ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 568 çын, çав шутра 277 арçын тата 291 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 612 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Керженец патĕнчи çапăçу
Керженец патĕнчи çапăçу (Сеча при Керженце) — Иван Иванов-Ванопа Юрий Норштейн хайланă мультипликаци фильмĕ.
Сюжет
Тутарсем айне пуласран кӳлĕ тĕпне шыва анса кайнă курăнман Китеж хула халапĕпе Римский-Корсаковăн симфони поэмипе хайланă мультфильм. Пултару ĕçĕнче XIV—XVI ĕмĕрсенчи вырăс фреска ӳнер ĕçĕпе тата миниатюра материалĕсемпе усă курнă.
Каçăсем
Категори:ССРП мультфильмĕсем Категори:1971 çулăн мультфильмĕсем Категори:«Союзмультфильм» студин мультфильмĕсем Категори:Чăнлав мультфильмĕсем Категори:Истори мультфильмĕсем
137 (хисеп)
137 (çĕр вăтăр çиччĕ) — 136-па 138 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Шапатан
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Алегаз
Алегаз — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1269 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452558, ОКАТО кочĕ — 80242805001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Чӳклев
Чӳклев (чӳклеме)— тĕн этеплĕхĕн йăли.
Каçăсем
*
Биледжик (ил)
thumb|right|290px Биледжик (туркк.: Bilecik), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули çакăн пекех Биледжик ятлă. Илте 194 326 çын (2000) пурăнать. Лаптăкĕ 4 181 km².
Категори:Турци илĕсем
Лученец районĕ
Лученец районĕ — Словакин районĕ. Банскобистрица енне кĕрет.
Дмитриев Иван Митрофанович
Иван Митрофанович Дмитриев (28.03(09.04)1884-1911) — чăваш мусăкçи, Тимофеева Ксениян тата Дмитриев Митрофан Дмитриевичăн ывăлĕ.
Лученец районĕ
Статистика хыпарĕсем (2001)
Халăх йышĕ:
Дмитриев Иван Митрофанович
Хальхи Вăрнар районĕнчи Кĕçĕн Явăш (халь Кĕçĕн Кипек) ялĕнче çуралнă.
Лученец районĕ
Статистика хыпарĕсем (2001)
Конфесси йышĕ:
Дмитриев Иван Митрофанович
Кунçулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Хусанти хакал семинарие вĕренме кĕрет, анчах пĕрремĕш класс хыççăн тухса каять (1901). Хусанти вĕрентӳçсен семинаринче экстерн енĕпе вĕренсе тухать (1902). Çулталак хушши Пăваялĕнче (хальхи Вăрнар районĕ) чиркӳ приход шкулĕнче ĕçленĕ.
Санкт-Петербургри патша кил çумĕнчи капеллăра регент уйрăмĕнче вĕреннĕ.
1906-1911 çулсенче Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче музыкăна вĕрентнĕ. Хорпа юрлама «Пиçи-пиçми çырлишĕн» пĕрремĕш чăваш юррине хайланă.
Вĕренекенсемпе "Патшашăн-пурнăç" оперăн пайĕсен нумай çĕрте кăтартнă. Декорцисене Иванов К.В. хатĕрленĕ. 1911 çулта чахоткăпа чирлесе вилет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1876 çулта çуралнисем Категори:1911 çулта вилнисем Категори:Чăваш кĕвĕçисем
Кĕçĕн Сатка
Кĕçĕн Сатка — Раççей территоринчи юханшыв.Челепи облаçĕ территорипе юхать. Мăн Сатка (Сатка пĕви) юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 45 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Мăн Сатка юпписем
Есто-Шор
Есто-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Есто-Вис юханшывăн сулахай çыранĕпе, 1 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
138 (хисеп)
138 (çĕр вăтăр саккăр) — 137-пе 139 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Чăваш наци радиовĕ
Чăваш Енĕн наци радиовĕ, (вырăс Национа́льное ра́дио Чува́шии) — Чăваш Енĕн пĕрремĕш чăваш радиостанцийĕ. Чăваш Ен территоринче тата тетел урлă итлеме пулать. Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕн 2008 çулхи раштавăн 11-мĕшĕнчи 372 №-лĕ «Чăваш Республикин «Чăваш наци радиовĕ» автономи йĕркелĕвне тăвас йышăнăвĕпе туса хунă.
60% вăхăтĕнче чăвашла, 35% – вырăсла тата 5% – Чăваш Енри урăх халăх чĕлхисен кăларăмсем тухаççĕ. Çакăн чух 30% хыпар-аналитика, 30% – çутĕç-пĕлӳ тата 20% – литература-драма тата 20 % мусăк калаçăвĕсем. Хыпар-аналитика кăларăмĕсем кунне 5 сехет пыраççĕ.
Редакци адресĕ: 13 çурт, И. Яковлев проспекчĕ, Шупашкар, 428019.
Телефонсем:
Электронлă адрес: nradio@mail.ru
Тĕп редактор О. И. Прокопьев.
Кун-çулĕ
Чăваш наци радиовĕ хăйĕн тĕрĕслев калаçăвне Чăваш чĕлхи кунĕнче, 2009 çулхи акан 25-мĕшĕнче, 13.00 сехетре пуçланă. Шупашкарта, Наци библиотеки умĕнчи И. Я. Яковлев ячĕллĕ сквера пуçтарăннă халăх пĕрремĕш хут радио калаçăвне итленĕ.
Чăваш Ен радиовне аталантарма виççĕ тапхăра палăртнă:
Эфир хумĕсем
FM 103,0 МГц Шупашкар FM 105,0 МГц Çĕрпӳ УКВ 72,41 МГц Йĕпреç пăралуклă калаçăвăн «виççĕмĕш тӳми» (УКВ 66,26) Шупашкар, Çĕнĕ Шупашкар, Улатăр, Çĕмĕрле, Канаш
Онлайн-калаçу
thumb|300px|right|Winamp (URL) тетел-адреса уçни thumb|300px|right|Media Player Classic URL) тетел-адреса уçни Аудиохыпарсен юхăмне Тетел эреше витĕр Microsoft Media Server протокол майĕпе mms://media.cap.ru/ChuvRadio адреспа çитереççĕ.
Ирĕклĕ усă курмалли Winamp е Media Player Classic, çаплах VLC программисемпе усă курма пулать. Выляттаракан ăшне  адреса çеç кĕртмелле.
Кăларăмсем
Чăваш Ен радиохумĕсенче Чăваш патшалăх академи драма театрĕпе Чăваш патшалăх çамрăксен театрĕн радиоспектаклĕсене итлеме пулать.
Республикăри кашни районăн, кашни хулан хăйĕн калаçăва тухас кунĕ пур. Радиоэфира çаплах республика тулашĕнчи чăвашсен пурнăçĕ пирки ятарлă циклсемпе рубрикăсем тухаççĕ.
Кăларăмсем:
Чăваш наци радиовĕн журналисчĕсем
Эфира тухакансем:
Эмекасси
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 190 çын, çав шутра 101 арçын, 89 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Пĕрне
Пĕрне (ranzen — кутамкка, сумкка) — çурăм çинче çĕклесе çÿремелли шăнăçтарăш анчах та вăл, рюкзакпа, ахаль сумккапа танлаштарсан, тăн-тăн (хытă) тытăнса тăрать, хуçланмасть, лăчăрканмасть:
Çавăн пекех
Категори:Пĕрнесем Категори:Кутамккасем Категори:Шăнăçтарăшсем
Шай яракан
Шай яракан, — шай тăрăх юмăç яракан, юмăç пăхакан. Шайне алăк умĕнче, пӳрт варринче /кăвапи тĕлĕнче, мачча айĕнче/, сакай алăкĕ, тĕнĕ шăтăкĕ тĕлĕнче ярса пăхнă. Шай янă çĕре хăлтăсем, япаласем пăрахнă. Вĕрсе-сурса юмăç кĕллин сăмахĕсене каланă. Хăш сăмахра шай çав япаласен тĕлĕнче улшăнса сулланнине е чарăннине пăхса инкек янă усалăн тупсăмĕ тупăнать тесе ĕненнĕ.
Юмăçа пынă çынна тĕшмĕшлесе юптарса каланă. "Шай çакна кăтартать, çапла тума хушать. Çапла тусан, çавăн чухлĕ укçа парсан инкек тухса каять" тесе ĕнентернĕ.
Категори:Чăваш мифологиĕ
М. С. Спиридонов астăвăм музей-хваттерĕ
'''М. С. Спиридонов астăвăм музей-хваттерĕ''' — Чăваш патшалăхĕн ӳнер музейĕн филиалĕ. Музей-хваттера Чăваш АССР Министрсен Канашĕн 1988 çулхи çурлан 31-мĕшĕнчи йышăнăвĕпе йĕркеленĕ. 1990 - 2001 çç. музее Чăваш АССР культурин тава тивĕçлĕ ĕçченĕ Минеева ертсе пынă.
Музей ертӳçи - Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ, РФ ÇП пайташĕ Н. И. Садюков.
Адрес: 428015, Чăваш Республики, Шупашкар, Уруков урамĕ, ç. 15, корп. 1, хв. 25.
Пĕрлехи хыпарсем
Экспозицире РСФСР культурин тава тивĕçлĕ ĕçченĕн, Чăваш АССР халăх сăрăçин Моисей Спиридонович Спиридоновăн (1890-1981) ĕçĕсем, çаплах чăваш халăхĕн ӳнер япалисем (тĕрĕ, тĕртни, çипуç пайĕсем), фотоматериалсем, экспедицири кун-çул кĕнекисем.
Пĕтемĕшле лаптăк — 43,6 тв. м., экспозици валли — 38,6 тв.м., управри пур япала — 7193.
Миселя
Миселя — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Тирлян юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
М. С. Спиридонов астăвăм музей-хваттерĕ
Каçăсем
Категори:Шупашкар музейĕсем
Миселя
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Пăкачав вăрçи
1773—1775 çулсенчи çĕр ĕçтешĕсен вăрçи (Пăкачав пăлхавĕ) — яик касакĕсен Е. И. Пугачёв ертсе пынă питĕ анлă çĕр ĕçтешĕсен вăрçине куçнă пăлхавĕ. Çĕр ĕçтешĕсен пăлханăвĕ Яик çарĕн çĕрĕсене, Ăренпур енне, Урала, Чулман Атăлçине, Пушкăртстана, Анăç Çĕпĕре, Вăтапа Анат Атăлçине саралнă.
Асăрхавсем
* Категори:Урал касак çарĕ Категори:Раççей империйĕ Категори:Казахстан историйĕ Категори:Анăç-Казахстан облаçĕ Категори:Истори Категори:Вăрçăсем Категори:Пăлхав
Пурак
Пурак — кунтăк тĕсĕ. Цилиндр евĕрлĕ. Тăваткал пулсан ăна ирĕм теççĕ.
Литература
Категори:Шăнăçтарăшсем Категори:Йăла
Гафур
Гафур — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1022 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452754, ОКАТО кочĕ — 80251817002.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
139 (хисеп)
139 (çĕр вăтăр тăххăр) — 138-па 140 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Дадановка
Дадановка — (Дадановка) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. =Кун-çулĕ==
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 99%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 26 çм , Меселпуç ялне - 4 Çтерлĕ станцине 33 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Мăн Качино
Мăн Качино — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Ананьино ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 13 çын, çав шутра 6 арçын тата 7 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 30 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Банска Штьявница районĕ
Банска Штьявница районĕ — Словакин районĕ. Банскобистрица енĕ шутне кĕрет.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Халăх йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Банскобистрица енĕ
Константин Иванов урамĕ (Шупашкар)
Константин Иванов урамĕ — Шупашкар хулин ватă пайĕнчи паллă вырăнĕ.
Этимологи
Урама чăваш сăвăçĕн, чăваш литературин классикĕн — Константин Ивановăн — ятне панă.
Çурт-йĕр
thumb|250px|right|Дом № 9 — «Родина» кинотеатрăн малтанхи çурчĕ
Асăрхавсем
Иванов
Ай (Мечет районĕ)
Ай  — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 39 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452558, ОКАТО кочĕ — 80242805002.
Чăваш патшалăхĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ çамрăк куравçă театрĕ
Шупашкарта, Мускав проспектĕнче, 33/9 çуртра (унчен çакăнта «Çеçпĕл» кинотеатр ĕçленĕ) вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Чăваш патшалăх çамрăксен театрне Шупашкарта йĕркеленĕ. Пĕрремĕш спектакльне Л. Бочинăн пьесипе «Молодой пласт» («Топай») 1933 çулхи акан 3-мĕшĕнче çутта кăларнă —çак кун ЧПÇТ çуралнă кунĕ шутланать. Театăрăн ертӳçисем ун чухне Эдвин Давыдович Фейертаг тата Маргарита Николаевна Фигнер ленинград режиссерĕсем, педагогсем пулнă.
Чăваш мусăк-театр техникумĕ çумĕнчи ятарлă вĕренме илнĕ çамрăксем ача-пăчапа çамрăксен театр ушкăнĕн тĕрĕкĕ пулса тăраççĕ. Спектаклĕсене театрта чăвашла тата вырăсла вылянă.
Театр паян
Чăваш патшалăх çамрăксен театрĕ чăваш, вырăс тата ютçĕр драматургĕсен пьесисене чăвашла тата вырăсла ӳнерлесе кăтартать.
Театр ытларах гастроллĕ пурнăçпа ĕслет. 2007 çулхи пĕрремĕш çурçулĕн пĕтĕмлетĕвĕпе театр республика районĕсенче 55 спектакль, республика тулашĕнче — 19 спектакль — кăтартнă. 2004 çулхи ака уйăхĕнче театр Мускаври «Мускав — тĕнче хули» тĕнче фестивальне кĕске гастроле ăнăçлă кайса килчĕ, 2004 çулхи çурла уйăхĕнче Истампулра (Турци) иртнĕ «Истампул — Аслăх — Театр» тĕнче театр фестивальне хутшăнать, Б.Чиндыковпа Н.Казаковăн «77 жена Дон Жуана с Кладбищенского авеню» спектакльне кăтартрĕç.
Театр çулсерен республикăра иртекен «Чĕнтĕрлĕ чаршав» театр конкурсне хастар хутшăнать. А. П. Чеховăн «Три сестры», К. Сергиенкăн «Собаки» спектаклĕсене паха шутне кĕртнĕ, тĕрлĕ çулсенче тĕп тата эпизод ролĕсене паха вылянă артистсем — Павлов В. И., Чамжаева-Владимирова П. И., Владимиров С. П., Михайлова О. В.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн театрĕсем Категори:Çамрăксен театрĕсем Категори:Театрсем Категори:Театр Категори:Ӳнер
Тырпул
Тырпул(тырă-пулă) — апат-çимĕçре усă куракан тĕш тырă культурисем. Вĕсен шутне кĕрпелĕх культурăсем те кĕреççĕ. Тырă пĕрчинче углеводсем нумай - 60-80 процента çитет, белоксен йышĕ - 7-20 процент. Çавăн пекех тĕш тырăра В (В1, В2,В6), РР витаминсем, А провитамин (каротин) пур. Тĕш тырă культурисем пур çĕрте те ӳсеççĕ. Ытларах тулă, урпа, ыраш, кукуруза, сĕлĕ, вир туса илеççĕ.
Тырă-пулăран ытларах чухне çăнăх тата кĕрпе хатĕрлеççĕ, эрех-сăра, тутлă шĕвексем тăваççĕ.
Естра-Шор
Естра-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сылтăм çыранĕпе 153 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Кунтăк (пĕлтерĕшсем)
Кунтăк:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Шыв йыттисем
Акула — пысăк кăна пулă, чи-чи пысăк пулă. Океансанче пурăнать.
Каçăсем
Категори:Акулăсем
140 (хисеп)
140 (çĕр хĕрĕх) — 139-па 141 хушшинчи натураллă хисеп.
Ытти енĕсем
Категори:Тулли хисепсем
Шай
мини|справа|Кантрапа çыхнă шай йывăрăшĕ. Шай — япаласен пĕр пек тытăмĕ, танлашăвĕ; хускалмасăр тытăнса тăракан çакă; çип-кантра çине çакнă йывăр капташка, ĕç хатĕрĕ. Платниксемпе виçевçĕсем усă кураççĕ. Тӳпепе çĕр кăвапи /умри тĕллев лаптăкĕн хĕреслĕхĕн вырăнĕ/ хушшинчи тӳрĕ тăрăма кăтартакан çакă.
Вуламалли
Категори:Инструментсем Категори: Çурт-йĕр тăваслăх Категори:Шай Категори:Хăтлав
Банска Бистрица районĕ
Банска Бистрица районĕ — Словакин районĕ. Банскобистрица енĕн шутĕнче.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Халăх йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Банскобистрица енĕ
Çурла, 21
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Парссем
thumb|Халăх тумне тăхăннă [[МумбаиБомбей парсĕсем.]] Парссем (પાર્સી [pa:rsi:]) — авалхи Персирен тухнă халĕ Индире сăртăш тĕнĕпе пурăнакан этноконфесси ушкăнĕ. Йышĕ — 100 пирен ытла çын (1973).
Парссен ытларахăшĕ Бомбейре пурăнаççĕ, вĕсем Иранран патшалăха арапсем VII—X ĕмĕрсенче аркатсан килнĕ сăртăшсен несĕлĕсем шутланаççĕ. «Парси» этнонима тăван ят тесе Афганистанпа Азербайджанри (вĕсене парси теççĕ) перси чĕлхиллĕ урăх ушкăн халăх та йышăнать.
Пурнăç майĕ
Индири парссем тĕн йăлине пула çителĕклĕ пурнăç çавăрнă. Парссен чылайрахăшĕ тахçанах суту-илӳпе тăрăшать, банк тата услам ĕç-хĕлĕпе (Индири пуян усламçăсен парс çемьи пур — Тата) тупăç тăвать. Хальхи парссем хăйсен таван чĕлхине — фарси — манăçа кăларнă та паянкуна гуджарати челхипе пуплеççĕ; канон литературине авестăпа пехлеви чĕлхипе çырнă. Парссен этем пĕрлешĕвĕнче ытларах эндогамлă (яшсем авалхи туй йăлинчен тухса пыраççĕ). Мăчаварсем çынсен тĕн этеплĕхне çеç мар, парссен куленхи пурнăçне те йĕркелесе пыраççĕ. (ПСЭматериалĕпе усă курнă).
Йăла
thumb|left|«[[Бомбей парсĕсем», йывăç гравюра, 1878 çуле тĕлнелле]] Храмра парссем кăвайта пуç таяççĕ, вилесене çĕре пытармаççĕ, хăйсен таса çутçанталăк вăйĕсене— кăвайт, шыв, сывлăша, çĕр — мăшкăллас мар тесе грифсене (шăплăх турулĕсенче) çиме параççĕ. Ăнчах та хăш пĕр чухне çак йăлана, пурăннă çĕршыври вилнĕ çынна пытарас саккунлăха пула пăсма тивет. Çапла, Фредди Меркьюрин виле кĕлеткине, сăртăш йăлине пăрахăçласа, çунтарнă, мĕншĕн тесен британ саккунлăхĕ, нумай çĕршывсенчи пекех, вилене çĕре пытарма е кремаци тума çеç ирĕк парать.
Мăшăрланасси
thumb|200px|Туй сăнĕ, 1948 Сахал йышлă парссен мăшăр тупма хĕн. Çавăнпа, халĕ вĕсем Тетелпе (тетел-хĕрупрраç) паллашаççĕ.
Паллă çынсем
Анăçри чи паллă парс — «Queen» британ рок-группин ертӳçи Фредди Меркьюри (Фаррух Балсара).
Тепĕр паллă парс — дирижёр Зубин Мета.
Çав. пекех
Категори:Сăртăш
Энтузиастсен урамĕ (Шупашкар)
Каçăсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
Крым-утрав
«Крым-утрав» — Василий Аксёновăн фантастика романĕ. Ăна 1979 çулта, автор Совет Союзĕнчен АПШ-на 1981 çулта эмиграциленнĕ хыççăн, çырнă. Хăйĕнпе роман Раççейĕн альтер-шăпине,  географине каласа парать, жанрĕпе фантастика патнелле те,  политика  сатири еннелле те сулăнать, темелле.
Истори
Романа 1977—1979 çулсенче хайланă, хăшпĕр вăхăтра Коктебельте. Пĕрремĕш кăларăмне американ «Ardis Publishing» кăларăвăшĕнче 1981 çулта пичетленĕ.
Совет Союзĕнче «Крым-утрава» 1990 çулта «Юность» журналăн 1-5 номерĕсенче пичетленĕ хыççăн «çулталăкра пĕтĕм союзри бестселлер» пулса тăнă, а Аксёнов стал лауреатом литературной премии журнала «Юность» за тот год. Журнал версине Михаил Златковскин ӳкерчĕкĕсемпе капăрлатнă. Каярах романа темиçе хутчен те автор редакцинче кăларнă.
Прозăç романа хăйĕн амăшне — Евгения Гинзбурга халалланă.
Каçăсем
Категори:Альтер-истори кĕнекисем Категори:Василий Аксёнов романĕсем Категори:Крым пирки литература Категори:1979 çулăн романĕсем Категори:Совет Союзĕнчи цензура
Элешкушкăнь
Элешушкăнь, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 78 км, Етĕрнерен - 20 км, чукун çул станцинчен 58 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 176 çын, çав шутра 84 арçын, 92 хĕрарăм пурăннă.
Допплешванд
Допплешванд (Doppleschwand) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
713 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1001.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Вăйă тĕнчи
Вăйă тĕнчи, — сăнарлă вăйăсен пулса иртекен вырăнĕ. Вăл вăйă шутĕнче шутласа кăларнă хула е планета, фантастикăллă тавралăх пулма пултарать. Çавăн пекех хăш-пĕр чухне хальхи вăхăта сăнлакан тĕнче те пулма пултарать. Çапла вара вăйă тĕнчи темен тĕрлĕ те пулма пултарать — унти никĕссем вăйă йĕркине йĕркелеççĕ.
Вăйă тĕнчине вăйă ăстисем тĕппипех хăйсем шутласа кăларма пултараççĕ, анчах та ытларах чухне вăйă тĕнчи валли тĕрлĕ литература ĕçĕсем çинче никĕсленекен, е хатĕррисене усă кураççĕ.
Категори:Сăнарлă вăйăсем
Сунчăк
Вуламалли
Категори:Куллехи япала
Харпар-хăй шутласа кăларнă вăйă тĕнчи
Харпар-хăй шутласа кăларнă вăйă тĕнчи, — вăйă ăсти хăй шутласа кăларнă вăйă тĕнчи.
Тимĕр (Туймаçи районĕ)
Тимĕр — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 125 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452754, ОКАТО кочĕ — 80251817003.
Харпар-хăй шутласа кăларнă вăйă тĕнчи
Категори:Сăнарлă вăйăсем
Тимĕр (Туймаçи районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Ермия (Чернушка районĕ)
Ермия — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи чиркӳ ялĕ. Ананьино ял тăрăхне кĕрет.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 424 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
141 (хисеп)
141 (çĕр хĕрĕх пĕрре) — 140-пе 142 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кĕçĕн Тесьма
Кĕçĕн Тесьма — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Тесьма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Брезно районĕ
Статистика хыпарĕсем (2001)
Халăх йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Банскобистрица енĕ
Карп йышшисем
Карп йышшисем — анлă сарăлнă йыш. Вĕсем пур çĕрте те ĕрчеççĕ, Кăнтăр Америкăра кăна тĕл пулмаççĕ. Пирĕн тăрăхра ку йышри пулăсем уйрăмах йышлă ĕрчеççĕ. Апата тиркемеççĕ: ӳсентăранпа та, тĕрлĕ вак чĕрчунсемпе те тăранаççĕ.
thumb|left|250|Карп йышшисем [[Нидерланд.]]
Пуркаш
Пуркаш — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 230 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452558, ОКАТО кочĕ — 80242805003.
Шапалин районĕ
Шапали районĕ — Киров облаçĕн анăçĕнчи администрациллĕ виçе.
Пуркаш
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Шапалин районĕ
Администраци центрĕ — Ленинское хеп.
Тавралăхĕ
Лаптăкĕ — 3860 çм². Районăн анăçĕнче Кострома облаçĕн Боговаров тата Поназырь районĕсем, кăнтăрĕнче — Чулхула облаçĕн Шахун районĕ, тухăçпе çурçĕрте — Киров облаçĕн Свечин тата Даров районĕсем.
Паллă юханшывсем — Ветлуга, Паозер, Мăн Кокшăк, Сюзюм.
Кун-çулĕ
Района 1929 çулта туса хунă.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта 11 пин çын (2006), çав шутра хуласенче 5 пине яхăн çын, пурăнать. Пурĕпе 149 ял-хула.
Ял-хула
Чи пысăккисем — Ленинское (Шапали), Новотроицкое, Черновское, Архангельское, Гостовский, Высокораменское.
Транспорт
Район витĕр «Киров—Котельнич—Шапали—Черновское» автомобиль çулĕ, «Киров—Галич» чукун çулĕ иртет.
Каçăçем
Категори:Киров облаçĕ
Чарланпа Тăрна (мультфильм)
Чарланпа Тăрна (Цапля и журавль) — Юрий Норштейнăн мультипликаци фильмĕ.
Вырăс юмахне Владимир Даль каласа кăтартнипе хайланă.
2002 çулта VHS тата Video CD компакт-дисксем çине çырнă «Мастера Русской анимации» коллекципе (акăлчан субтитрĕпе) тухнă
Каçăсем
Категори:ССРП мультфильмĕсем Категори:1974 çулхи мультфильмсем Категори:«Союзмультфильм» студин мультфильмĕсем
Идеалла газăн ăшă шăнăçтарăшĕ
Идеалла газăн ăшă шăнăçтарăшĕ — газа панă \delta Q  ăшă шутлавлăхне температурăн dT чухлĕ   пулса иртнĕ улшăнăвĕ çине пайласан пулакан кап.
Асăрхавсем
Категори:Термодинамика Категори:Ăшă шăнăçтарăш
Юлиус Фучик урамĕ (Шупашкар)
Юлиус Фучик урамĕ — Чăваш Республикин Шупашкарăн кăнтăр-анăçĕнчи урам.
Каçăсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
142 (хисеп)
142 (çĕр хĕрĕх иккĕ) — 141-пе 143 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Шоркка
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 379 çын.
Библиотека, фельдшер-акушер пункчĕ, клуб, спорт лапамĕ, 2 магазин пур.
Кунçулĕ
1890-мĕш çулсенче 2-класлă ялти шкул ĕçленĕ. 1930 çулта «Победа» колхоза йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Залазъель
Залазъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сулахай çыранĕпе, 40 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Журавлевка
Журавлевка — (Журавлевка) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. =Кун-çулĕ==
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 84%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 20 çм , Меселпуç ялне - 4 Çтерлĕ станцине 30 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Мишада
Мишада — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Кармасан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Вăйă ăсти
Вăйă ăсти, — сăнарлă вăйăсене шутласа кăларса иртерекен çын.
Сĕтел хушшинчи сăнарлă вăйăсенче хутшăнакансем вылякансем тата вăйă ăстисем çине пайланаççĕ. Вăйă ăстисем вылякансем каланă тăрăх вĕсен сăнарĕсем мĕн тума пултарнине, вăйă тĕнчинче мĕн пулса иртнине каласа параççĕ, сăнарлă вăйăн сюжетне ертсе пыраççĕ. Сĕтел хушшинчи сăнарлă вăйăсенче ытларах чухне вăйă ăсти пĕрре кăна.
Чĕрĕлле иртерекен сăнарлă вăйăсенче вăйă ăстисем вылякансемпе вăйă техникĕсемпе вăйă ăстин сăнарĕсем урлă ĕçлет. Чĕрĕлле иртерекен сăнарлă вăйăсенче ытларах чухне вăйă ăстисен шучĕ пĕрре кăна мар, ытларах.
Категори:Сăнарлă вăйăсем
Кутана (Перĕм Ен)
Кутана — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Ананьино ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 0 çын, çав шутра 0 арçын тата 0 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 10 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Тупсăм
Тупсăм (Essence) — тĕрлĕ улшăнусенче упранса юлакан тăтăшлăх. Тупсăма яланхилле е метафизика енчен, е логика енчен палăртаççĕ. Метафизикăра, уйрăмах томисăмра, тупсăм (эссенци) пуллăхăн (экзистенцин) çăлкуçĕ е никĕсĕ шутланать. Тупсăм сăмахĕн синонимĕ пĕрмаях «шухăш», «палăртса хуни», «ĕç тивĕçĕ» пулать. Логикăра тупсăм (пуллăх палли - essentialia constitutiva) – вăл татса илейми пахалăх, унсăр япала çинчен шутлама май çук. Япалан тупсăмне унăн палăртăвĕ пĕлтерет.
Çавăн пекех
Категори:Метафизика ăнлавĕсем
Детва районĕ
Детва районĕ — Словакин районĕ. Банскобистрица енĕн шутĕнче.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Халăх йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Банскобистрица енĕ
Богдан Хмельницкий урамĕ (Шупашкар)
Богдан Хмельницкий урамĕ — Чăваш Республикин Шупашкар хулин кăнтăр-анăç микрорайонĕнчи урам.
Заостренная
Заострённая — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 129 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 53 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :