cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Украин Википедийĕ
Украин Википедийĕ (Українська Вікіпедія) — Википедин украин чĕлхиллĕ уйрăм ĕ
2009 çулхи çу, 30 уйрăмра 150 000 статья.
Кун-çулĕ
2004
2005
2006
2008
2009
Тултарни
Украин Википединче 6500 яхăн статьяна Украин тĕпчев энциклопедипе килĕшӳллĕ хайланă, çаплах Украин совет энциклопединчен, Кĕçĕн ту энциклопединчен тата урăххисенчен çырса илнĕ. Çак статьясене каярах тӳрлетнĕ, малалла çырнă.
Украин Википедине сайра мар вырăс Википединчен куçарса статья кĕртеççĕ. Çаплах, каялла куçарнисем те пур.
Максимов Николай Петрович
Максимов Николай Петрович, — театр ӳнерçи. 1927 çулхи çу уйăхĕн 17 Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Çирĕклĕ Шăхаль ялĕнче çуралнă. 1975 çулта Чăваш АССРăн тава тивĕçлĕ ӳнерçĕ ятне панă.
1955 çулта Шупашкарти ӳнер училищине вĕренсе тухнă. Чăваш академи театрĕнче ĕçленĕ. 1955-1957 çулсенче ӳнерпе декораци цехĕн заведующиĕ вырăнĕнче, 1968-1983 çулсенче ӳнерçĕ-постановщик пулса, 1984 çултанпа театрăн тĕп ӳнерçи вырăнĕнче ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш ӳнерçисем
Çĕньял (Красноармейски районĕ)
Çĕньял, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Поляк Википедийĕ
Поляк Википедийĕ (Wikipedia polskojęzyczna) — Википедин поляк уйрăмĕ, 2001 çулхи авăн, 26 уçалнă. Статья йышĕпе википедире тăваттăмĕшĕ, славян чĕлхием хушшинче пĕрремĕш вырăнта. 2009 çулхи авăн, 2 тĕлне 631 416 статья пулнă. Çав вăхăтрах, тĕплĕнлĕхĕпе нумай хут пысăк уйрăмсенчен кайра, çав шутра вырăс чĕлхи уйрăмĕнчен те, шутланать.
Статистика
2009 çулăн авăн, 9 тĕлне: thumb|Статья йышĕн ӳсĕмĕ
Тема йышĕ
2009 ç. авăн тĕлне 630 пин ытла статья пулнă, вĕсенчен:
Асăрхавсем
Категори:Поляк энциклопедисем Поляк Категори:Поляк чĕлхи Категори:2001 çулта уçăлнисем
Кивĕ Майна районĕ
Кивĕ Майна районĕ — Чĕмпĕр облаçĕн Атăл леш енчи çурçĕр-тухăç çĕрĕнче вырнаçнă. Аминистраци центрĕ — Кивĕ Майна.
Тавралăхĕ
Территори çурçĕртен кăнтăралла 59 çм, анăçран тухăçалла — 47 çм. Территори лаптăкĕ — 2044,1 пин. çм² е облаçĕн территорин 5,5 %.
Тăпралăхĕпе Кивĕ Майна район тухăç тăпраллă пулать. Хура тăпраллă çĕр лаптăкĕ районăн 61,9 % хуплать. Район территоринче торф çĕр управĕсем чылай.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Халăх йышĕ 19,9 пин çын (2005). Районта вырăссен шучĕ 77 % ытла. Тутарсем — 9 % ытла, чăвашсем — 8 %, мордвасем — 3 %.
Кивĕ Майна район шутне 13 ял тата 1 поселок администрацийĕ кĕрет (пĕтĕмпе 38 ялпа хула евĕр 1 посёлок).
Хуçалăхĕ
Район ялхуçалăхпа промăçлăх ĕç-хĕл никĕсĕпе хăтлă пурăнать. Çĕр пурри енĕпе, ял хуçалăх ĕçлĕхĕпе (тырпул пухса илни, аш-какай, сĕт-çу тупăçлани) район Чĕмпĕр облаçĕнче вăтамми шутланать. Районăн промăçлă тупăшĕ облаçĕн 0,1 % шутне кĕрет. Çапла ĕнтĕ, район аграрлă-промăçлă шутланать.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ
Бардеев Александр Петрович
Бардеев Александр Петрович — ( – ), Кавказхыç фрончĕн 4-мĕш сывлăш çарĕн 219-мĕш бомблакан авиаци дивизин 366-мĕш çывăх бомблакан авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Кĕçĕн Толмовая
Кĕçĕн Толмовая — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Толмовая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Бадьвож (Вой-Вож юппи)
Бадьвож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Вой-Вож юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1027
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гранкин Иван Иванович
Гранкин Иван Иванович — (21.01.1924-01.01.1994), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 2-мĕш гварди танк çарĕн 12-мĕш гварди танк корпусĕн 49-мĕш гварди танк бригадин автоматчиксен взвочĕн командирĕ, аслă лейтенант.
Анат Телза
АнатТелза (АнатТевза, Текза) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сылтăм çыранĕпе 142 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Пикшик (Красноармейски районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 264 çын,  çав шутра 125 арçын, 139 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Çĕр чĕтрени
Çĕр чĕтренĕвĕ, — тăсăлнă е хĕсĕннĕ çĕр тĕприне пухăннă энерги пĕр харăс тухнă пулăм. Океан тĕпĕнче пулнă çĕр чĕтренĕвĕсенчен цунами тухма пултарать.
Каçăсем
Категори:Çĕр чĕтренĕвĕ
Каталан Википедийĕ
Каталан (Каталон) Википедийĕ — Википедин каталан уйрăмĕ (Viquipèdia),   2001 çулхи пуш, 17 уçăлнă. Ку — акăлчан мар чĕлхелле пĕрремĕш уйрăмсенчен пĕри, çапах та 10 пинлĕ шая каталан Википедийĕ 2004 çулхи чӳкĕн 16-мĕшĕнче куçать. 2009 çулхи çу, 25 тĕлне уйрăмра 177 529 статья шутланать.
Каçăсем
Каталан Категори:Каталан чĕлхи Категори:2001 çулта уçăлнисем
Шелепи Николай Иванович
Николай Иванович Шелепи (1881 çулхи пушăн 14-мĕшĕ, Çĕнĕ Ӳсĕл ялĕ, Аксу районĕ, Тутарстан — 1945 çулхи кăрлачăн-мĕшĕ, ?) — чăваш çыравçи тата сăвăçĕ, чăваш литературин паллă ĕçченĕ, чăвашсен пĕрремĕш халăх сăвăçĕ.
Пурнăçĕ
Тутарстанри Аксу районĕнчи Çĕнĕ Ӳсĕл ялĕнче 1881 çулхи çу уйăхĕн 14-мĕшĕнче çуралнă.
Çĕр ĕçтешĕн ĕçĕпе пурăннă, Октябрь революцийĕ хыççăн ялти халăх пĕрлĕхĕн ĕçне хастар хутшăннă. Литература ĕçне 1905-1907 çулсенче пĕрремĕш революци тапхăрĕнче тытăннă.
Çыравçă 1945 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕнче çĕре кĕнĕ.
Пултару ĕçĕсем
"Çĕлен" ятлă аллегориллĕ пĕрремĕш сăввине 1907 çулта "Хыпар" хаçатра, цензура ан асăрхатăр тесе, "Тав" ятпа пичетленĕ. Унта сăвăç патша йĕркине питлет, ĕçхалăхне пусмăр тĕнчине аркатма чĕнет. 1912-1914 çулсенче "Ваçанкка", "Çарăмçанпа Хăнтăрçа" поэма, "Константинополь хулине туни çинчен чăваш ваттисем калани" сăвăсем çырнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш халăх сăвăçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:1881 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 14-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1945 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 12-мĕшĕнче вилнисем Категори:Хаçат редакторĕсем
Юхмач
Юхмач  — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан, Самар облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан бассейнĕ
1028
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Прогресс (Кукарча районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
1029
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мари Турек районĕ
Мари-Турек районĕ (Килемар кундем, Кӹлемар кымдем) — Мари Эле (РФ) кĕрекен администрациллĕ-территориллĕ виçе тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район). Мари Эл тухăç çĕрĕсенче вырнаçнă.
Администраци центрĕ — хула евĕр посёлок Мари-Турек.
Тавралăхĕ
Çурçĕр-тухăçĕнче вăл Киров облаçĕпе, кăнтăр-тухăçĕнче Тутарстанпа,анăçра Мари Эл ĕн Сернур, Паранька тата Морки районĕсемпе чикĕ тытать.
Район территорийĕ е  ытла, çурçĕртен кăнтăралла 76 çухрăма тăсăлать, анăçран тухăçалла — 36 çухрăма.
Халăх йышĕ
2005 çулхи кăрлач, 1 тĕлне районта 24.5 пин çын пурăннă. Пурăнакан халăхсем: вырăссем, марисем, тутарсем, удмуртсем.
Каçăсем
Категори:Мари Эл районĕсем
Динъёль (Вой-Вож юппи)
Динъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Вой-Вож юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
2003
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бардуков Павел Лаврентьевич
Бардуков Павел Лаврентьевич — ( 1909-29), 2-мĕш Украина фрончĕн 46-мĕш çарĕн 108-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 305-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн пулемётчикĕ, гварди красноармеецĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Пăлхар Википедийĕ
Кун-çулĕ
2009 çулхи авăнăн 15-мĕш тĕлне уйрăмра 79 090 статья (Википедин чĕлхе уйрăмĕсем хушшинче 33-мĕш вырăнта) тата 41 700 хутшанакан.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Полхар чĕлхи Категори:2003 çулта уçăлнисем
Mozilla Firefox
thumb|Firefox - rediscover the web thumb|Firefox 57. Quantum
Яурка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Mozilla Firefox
Mozilla Firefox — уçă кодпа тӳлемесĕр ĕçлекен Mozilla Corporationпа тĕрлĕ çынсем тунă веб-браузер. Gecko (Mozilla проекчĕ) ядро çинче ĕçлеть. Малтан çавăн пекех Phoenix тата Firebird пек паллă пулнă. Ку браузер версиĕсем Windows, Mac OS X, Linux, OS/2, FreeBSD, Solaris тата ытти операци системисем валли пур.
Яурка
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан бассейнĕ
Mozilla Firefox
Firefox'а çырнă çухне W3C стандарта килĕшӳллĕн çырнă. Çавăнпа та хăш-пĕр сайтсем тĕрĕс мар курăнма пултараççĕ. Вĕсем шутне Internet Explorer браузер валли ятарлă çырнă сайтсем кĕреççĕ. Вĕсене çырнă çухне W3C стандарта пăханмасăр çырнă пирки ку пулать. Халĕ ун пек сайтсен шучĕ пĕчĕкленет.
Mozilla браузера веб валли çырнă приложениĕсем кĕреççĕ пулсан, Firefox — браузер кăна. Анчах та ку браузера эсир хăвсамăра кирлĕ пек улăштарма, кирлĕ модульсене хушма пултаратăр. Пĕчĕк те кирлĕ мар модульсем çукипе ку браузер хăвăр ĕçлет, сахал вырăн йышăнать, ăна çăмăлрах усă курма.
Браузерăн çак уйрăмлăхĕсене палăртмалла: вкладкăсене усă курни, сиксе тухакан чӳречесене хупасси, хăрушлăхшăн тĕплĕн шутласси, хăйĕн питне улăштарма пултарасси, плагинсене усă курма пултарасси, веб-разработчиксем валли ланăх ĕç хатĕрĕсене парасси.
Енчен те эсир Mozilla Firefoxпа усă куратăр пулсан хăвăрăн страници çине   шаблонпа лартма пултаратăр.
Firefox усă куракансем.
Каçăсем
Категори:Браузерсем
Йăлăм
Йăлăм — Атăл, Урал, Çурçĕр Увал тата Каспиçумĕнчи айлăм хушшинче вырнаçнă çĕрсем. Тухăçра Çӳллĕ Йăлăма (чи çӳллĕ вырăн — 418 м), анăçри Лутра Йăлăма уйăраççĕ.
Çӳллĕ Йăлăм
Çӳллĕ Йăлăм шутне Тури Чулман Атăл (çӳллĕшĕ — 337 м), Вятка Увалĕ (284 м), Пелепей-Пăкăльма (418 м таран), Тĕп Сăрт (405 м) сăртлăхсем кĕреççĕ. Çӳллĕ Йăлăмĕн никĕсĕ пермь чул тăприсенчен (хăйăр, сланец, тăм, мергель, акшар, доломитсем, гипс, кăнтăрта — мезозой тăмĕпе хăйăрĕ) тăрать. Çĕр питне чылай вырăнта çырма-çатра çурса пĕтернĕ; çӳлти ярусĕнче останец сăртлăхĕсем — шихансем, аялтинче — эрозиллĕ лаптаклă айлăмсем. Карст анлă сарăлнă.
Лутра Йăлăм
Лутра Йăлăм — айлăмлă (çӳллĕшĕ 125—150 м çитет) Атăлăн сулахай çыранĕ Хусантан Камышина çитиччен. Хăй вăл авалхи Каспийĕн кайнозойлă хăйăр-тăмлă тĕпĕллĕ тектоника авăнăвĕ пулать.
Анат Шортомец
АнатШортомец — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лужма юханшывăн сулахай çыранĕпе, 11 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Йăлăм
Лутра Йăлăм
Атăл тăрăхĕпе — террасăсем, тухăç еннелле вĕсем айлăма куçаççĕ. Юханшывăн анлăшĕпе террассăсен пайĕ халĕ Куйбышев шывуправĕн шывĕнче.
Анат Шортомец
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Йăлăм
Лутра Йăлăм
Йăлăмра Атăл-Урал нефть-газ çĕрĕ вырнаçнă.
Вуламалли
Категори:Раççей географийĕ Категори:Атăлçи
Анат Шортомец
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Елчĕк (Куславкка районĕ)
Елчĕк — Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи ял. 1918 çулхи нарăсăн 8-мĕшпе 1926 çулхи утă уйăхĕн 20-мĕшĕччен вулăс центрĕ пулнă.
Тавралăхĕ
Енĕш юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă. Тĕпрен илсен сулахай çыранра. Ялăн сылтăм çыранри пайне халăхра "Япони" теççĕ.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Куславка районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Куславка районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
1030
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кизиха
Кизиха — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Алей юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 56 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Пулайкаси
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 151 çын,  çав шутра 67 арçын,84 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Черниговский
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
1031
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Авăн, 28
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Килемар районĕ
Килемар районĕ (Килемар кундем, Кӹлемар кымдем) — Мари Эле (РФ) кĕрекен администрациллĕ-территориллĕ виçе тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район). Республикăн анăç районĕ.
Администраци центрĕ — хула евĕрлĕ посёлок Килемар.
Тавралăхĕ
Район анăçра республикăн Юри, кăнтăр-анăçпа кăнтăрта — Туçи Мари, тухăçра — Звенигов (?) тата Медведев (?) районĕсемпе, кăнтăр-тухăçĕнче — Чăваш республикипе тата çурçĕр енче — Киров облаçĕпе юнашар пулать.
Районăн çĕр-шыв лаптăкĕ — е.
Халăх йышĕ
Районта 2005 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне 13800 çын пурăннă.
Гранкин Павел Николаевич
Гранкин Павел Николаевич — (13.07.1925-26.09.2012), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 6-мĕш танк çарĕн 5-мĕш механизăмланă корпусăн 2-мĕш механизăмланă бригадăн мотоперевçĕсен батальонĕн пулемёт расчёчĕн командирĕ, красноармеец.
Каçăсем
Категори:Мускавра пытарнисем
Чăнлă районĕ
Чăнлă районĕ (Цильнинский район) — Чĕмпĕр облаçĕн çурçĕрĕнчи администрациллĕ-территориллĕ виçе (район) тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Администраци центрĕ — Аслă Накаткин сали.
Тавралăхĕ
Чĕмпĕр хулинчен ра, çурçĕр-тухăç еннелле сарăлса выртать.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта 30.1 пин пурăнать, вĕсенчен: чăвашсем — 58 %, вырăссем — 27 %, тутарсем — 13 %.
Район шутне 56 ял тата Чăнлă хула евĕр паçулкă кĕрет.
Истори
Чăнлă районне 1933 çулта йĕркелесе тунă.
XVIII–XIX ĕмĕрсенче Чăнлă район çĕрĕн Пухтел (вырăсла: Богдашкино) салипе Кивĕ Улхаш витĕр Пăва çинелле Хусан почтă тракчĕ каçнă, вăл ун чухне Пенза почтă тракчĕн этапĕ шутланнă.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн районĕсем
Майна районĕ
Майна районĕ — Чĕмпĕр облаçĕн пайĕ. Районăн тĕпĕ Майна хеп вырнаçнă.
Истори
Майна районне 1930 çулта йĕркеленĕ,
Район лаптăкĕ — 2295 çм², Чĕмпĕр облаçĕн 5,6 % территорине йышăнать.
Тавралăхĕ
Район витĕр пысăк вольтлă Самар—Мускав электролини, «Дружба» (чăв. Туслăх) нефтепровод иртет.
Халăх йышĕ, тытăмĕ
Вырăссем — 20 349 (78,8 %), чăвашсем — 2648 (10,3 %), тутарсем — 1281 (5 %), ирçĕсем — 223 (0,9 %)[13].
Хуçалăх ĕçĕсем
Ял хуçалăхĕнче сĕт-çу туса илеççĕ, выльăх-чĕрлĕх (Опытăй станци посёлок), чăх-кăвакал (Тагай) ĕрчетеççĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ
Чистай районĕ
Чистай районĕ (Чистай районы), — Тутарстанри районсен пĕри. Тĕп хули Чистай.
Каçăсем
Категори:Тутарстан районĕсем
Голубева Вера Ивановна
Голубева Вера Ивановна, — актриса, вĕрентекен. 1928 çулхи авăнăн 28 Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Кĕçĕн Таяпа ялĕнче çуралнă. 1970 çулта Вера Голубевăна РСФСРăн тава тивĕçлĕ артист ятне панă.
Пурнăçĕ
1947 çулта ЧГАТ çумĕнчи театр студине вĕренсе тухнă. 1972-1989 çулсенче Чăваш республикин пукане театрĕнче ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш актрисисем Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Анат Юкса
АнатЮкса — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Кожа юханшывăн сылтăм çыранĕпе 4 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Алексеевка (Кушкă районĕ)
Алексеевка — Самар облаçĕнчи Кушкă районĕн ялĕ. Шкулта 2 вулавăш, культура çурчĕ, шкул пур.
Истори
XX-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче Кивĕ Шăнтал вулăсĕнчи чăваш ялĕсен çыннисем Моховой станци патне каякан чукун çул хĕрринче никĕсленĕ.
Барилович Евгений Алексеевич
Барилович Евгений Алексеевич — ( 30-), карап командирĕ, 1-мĕш рангри капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10.
Ялта
Я́лта (Ялта, Yalta, Γιάλτα) — Крым çурутравĕн (РФ/Украина) кăнтăр çыранĕнчи хула-курорт.
Истори
thumb|right|250px|Гитлера хирĕç коалици ертӳисем Ялта конференцинче.
Хуçăлăхĕ
thumb|right|250px|Ялта çине тинĕсрен сăнасан thumb|right|250px|Ялтăн çыран хĕрри thumb|right|250px|«Ореанда» хăна çурчĕ тата хальхи пурăну çурчĕ
Çав. пекех
Чĕкеç йăви
Литература
Категори:Крым курорчĕсем Категори:Раççей курорчĕсем Категори:ССРП курорчĕсем Категори:Хура тинĕсĕн порчĕсем Категори:Крымри порт-хуласем Категори:Крым хулисем
1032
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пальник-Ёль (Вой-Вож юппи)
Пальник-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Вой-Вож юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çĕньял Карай
Çĕньял Карай, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 95 çын, çав шутра 46 арçын, 49 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Шоръёль (Вой-Вож юппи)
Шоръёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Вой-Вож юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Цветаева Марина Ивановна
thumb Марина Ивановна Цветаева — вырăс сăвăçи, прозаик, тăлмач. 1892 çулхи юпа уйăхĕн 8 Мускавра çуралнă. 1941 çулхи çурла уйăхĕн 31 çакăнса вилнĕ.
Пурнăçĕ
Марина Цветаева Иван Владимирович Цветаев профессор çемьинче çуралнă. Амăшĕ — Мария Александровна Мейн-Цветаева. Ачалăх çулĕсем Марина Цветаевăн Мускавра тата Таруса хулинче иртнĕ. Халĕ Таруса хулинче Цветаевăн музейĕ пур.
1906 çулта амăшĕ вилнĕ хыççан Марина хăйĕн Анастасия йăмĕкĕпе ашшĕпе юлнă. Мускавра, Швейцари тата Германи пансионĕсенче вĕреннĕ. Хăйĕн малтанхи сăввисене пичетленĕ хыççăн унпа Брюсов, Волошин тата Гумилев çавăçсем кăсăкланма пуçланă.
Бикбулатово
Бикбулатово — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 612 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453330, ОКАТО кочĕ — 80238880001.
Цветаева Марина Ивановна
Пурнăçĕ
1925 çулта унăн ывăлĕ çуралнă.
Бикбулатово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Цветаева Марина Ивановна
Пурнăçĕ
1939 çулта упăшкипе хĕрĕ хыççăн СССРа таврăннă. Анчах тăван çĕршывра синкек çине синкек тухнă. Малтан, çурла уйăхĕн 27 хĕрне ареслĕнĕ, кайран, юпа уйăхĕн 10-мĕшĕнче — упашкине.
Бикбулатово
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Цветаева Марина Ивановна
Тăванĕсем
Категори:Вырăс çыравçисем Категори:Вырăс сăвăçисем
Япун Википедийĕ
Япун Википедийĕ — Википедин япун уйрăмĕ. 2006 çулхи кăрлачран пуçласа, калăпăшĕпе пиллĕкĕмĕш, акăлчан, нимĕç, франци тата поляк википедисем хыççăн, вырăна йышăнать. 2002 çулхи авăнĕнче уçăлнăскер, япун Википедийĕ 200,000 статья тĕлне 2006 çулхи ака уйăхĕнче çитет. 2009 çулхи утă, 8 600 000 статьяран иртсе каять.
Кун-çулĕ
2001 çулхи çу уйăхĕнче 12 акăлчан мар чĕлхеллĕ, çав шутра япун та, Википедине йĕркелесе янă. Япун Википедин малтанхи адресĕ: nihongo.wikipedia.com тата пур статьяна латиницăпа кĕртнĕ, мĕншĕн тесен программасенче япун символĕсем пулман.
Пĕрремĕш статья «Nihongo No Funimekusu» ятлă пулнă.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Япун чĕлхи Категори:2002 çулта уçăлнисем
Куйбышев шыв усравĕ
Куйбышев шыв усравĕ — Атăл çинчи чи пысăк шыв усравĕ.
1955—1957 çулсенче Атăла Шукăль тăвĕ тĕлĕнче Ставрополь-Атăл-çинчи (халĕ Тольятти) хули патĕнче пӳлсе Атăл ГЭС-не тунă хыççăн пулса тăнă.
Тавралăхĕ
Шыв усравĕн вăрăммăшĕ 500 çухрăм ытла, чи сарлака вырăнĕ Чулман Атăл кӳлмекĕнче — 35 çухрăм, шыв тĕкĕрĕн лаптăкĕ — 6,5 пин çм² (юханшывсем хушшинче — тĕнчере пĕрремĕшĕ), пĕтĕм шывĕ — 58 çм³, вĕсенчен 34 çм³ — усăлли. Пӳлнĕ шывăн çӳллĕшĕ — 29 м. Унăн чикки Атăл тăрăх Шупашкар тĕлне, Чулман Атăлпа — Чуллă Çыр патне çитет. Чулман Атăл, Сĕве, Хусан тата ытти юханшывсен айлăмĕсене йышăнать.
Хуçалăхри усăллăхĕ
Шывуправĕн тĕп ĕçĕ — электроэнерги туса кăларасси. Ккунта пăрахутсене çӳреме питĕ лайăх, çаплах хулана шывпа тивĕçтересси, уй-хире шăварасси ĕçшĕн çав тери ансат. Унсăр пуçне, шыв пулă пуянлăхне ӳстерме пулăшать.
Микроклимат
Шыв усрав Атăлăн юхăмне питĕ улăштарнă: çуркунне шыв сахалтарах сарăлма пуçланă, çуллапа хĕлле — хăпарнă та. Хусан патĕнче шыв çӳллĕшĕн вылянăвĕ халĕ 5—6 м, малтан, шыва пӳличчен, 10—11 м пулнă. Ку вырăнти шыв халĕ 3-5 кун маларах шăнса ларать, çурхи пăртан вара каярах тасалать. Шывуправăн 3-6 çухрăм таврашĕнчи микроклимачĕ, тĕпĕнчи тата çыран хĕррисенчи пулăмсем улшăннă, абрази тата çыран арканăвĕсем вăйланнă, çĕр ишĕлни самайланнă. Шыври тата шыв çумĕнчи флорăпа фауна питĕ вăйлă улшăннă.
Самуккасси
Самуккасси, — Шупашкар районĕнчи ял.
Истори
1927 çулчен Шупашкар уесĕн Çĕньял вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хальхи вăхăтчен Шупашкар районне кĕрет.
Паллă çыннисем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Киик
Киик — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Ыйту
Ыйту, тилмĕрӳ
Ыйту -çынна мĕнле те пулин ĕçе тума е ĕмĕте пурнăçлама чĕнсе ыйтни.
Тăтăшах ыйтусем
Тилмĕрӳ схеми
Калаканни → Итлекенни.
Ыйтăвăн ăнлавĕ
Ыйту вăл пуплевĕн ĕçĕ, çавăнпа та темиçе компонентран тытăнса тăрать: яраканни – текст –илекенни.
Адресатпа адресантăн темиçе паллă пур. Вĕсем патне çыннăн арлахĕ, çул ӳсĕмĕ, пĕлӳлĕхĕ, пурнăçра кам пулни тата миçе çул е кун паллашнăранпа, официаллă е официаллă мар вырăнта пулса иртни кĕрет.
Ыйтусен тĕрлĕ жанрĕсем
Ыйтусем тĕрлĕ жанрсемпе уйрăлса тăраççĕ:
Вĕсен пĕрлешĕвĕ те пулма пултарать.
Ыйтăва итлекенни тĕрлĕ çын пулма пултарать: çын, Турă, выльăх- чĕрлĕх, калаканĕ хăй тата ытти те.
Ыйту пĕр е темиçе сăмахран е сенӳрен тытăнса тăма пултарать. Тилмĕрӳ стилĕсем те тĕрлĕрен пулаççĕ. Ыйту монологра, диалогра, е полилогра пурнăçланать.
Каçăсем
Категори:Психика ĕç юхăмĕсем
1033
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Дмитриев Максим Петрович
thumb|М.П. Дмитриев Дмитриев Максим Петрович, — XIX-XX ĕмĕрсенчи чаплă фотограф. 1858 çулхи авăн уйăхĕн 21-мĕшĕнче Тамбов кĕпернийĕнчи Повалишино ялĕнче çуралнă. 1948 çулта çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
Кун-çулĕ
1877 çулта вăл Чулхулана килсе А. О. Карелин фотоӳнерçĕ мастерскойне ĕçлеме вырнаçнă. Вунă çул хушшинче çак ĕçĕн пĕтĕм уйрăмлăхĕсемпе паллашнă хыççăн 1887 çулта хăйĕн мастерскойне уçнă.
Дмитриевăн мастерскойĕнче каярах Раççейри пĕрремĕш сăнӳкерчĕк музейне уçнă.
Ӗçĕсем
Максим Петрович питĕ ăста фотограф пулнă. Темиçе çул хушшинче вăл Атăл тăрахĕнчи нумай хулана çитнĕ, нумай сăн ӳкернĕ. Унăн ĕçĕсене Париж, Амстердам, Чикаго, Нью-Йорк хулисенче иртнĕ куравсенче пысăк хакланă.
Каçăсем
Категори:Раççей фотографĕсем
Никодимка
Никодимка (Хозега) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Подломка юханшывăн сулахай çыранĕпе, 3 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 68 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Графов Владимир Сергеевич
Графов Владимир Сергеевич — (28.06.1913(15)-09.12.1991), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш гварди танк çарĕн 8-мĕш гварди танк механизăмланă корпусăн гварди уйрăм мотоцикл батальонĕн командирĕ, гварди майор.
Ульяновка (Кушкă районĕ)
Ульяновка — Самар облаçĕ Кушкă районĕн ялĕ.
Кун-çулĕ
1928-мĕш çулта Кивĕ Фейзула ялĕнчи 24 чăваш кил-йышĕ никĕсленĕ. Унччен пурăннă вырăнта, Кивĕ Фейзулара, çакăн хыççăн чăвашсем тăрса юлни-юлманни паллă мар.
Корей Википедийĕ
Корей Википедин программа хатĕрлĕхĕ енчен питĕ хĕн пулнă, вĕсене 2003 çулхи авăн уйăхĕнче кăна уçса панă.
Корей Википедипе Кăнтăр Корейре çеç усă кураççĕ.
2010 çулхи Раштав, 15 150,000 статьяна çитет.
Каçăсем
Корей
Сюрень (Кукарча районĕ)
Сюрень  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 21 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453330, ОКАТО кочĕ — 80238880003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Баринов Давид Маркович
Баринов Давид Маркович — (-), Вата фронтăн 60-мĕш çарĕн 7-мĕш гварди механизăмланă корпусăн 26-мĕш гварди механизăмланă бригадăн командирĕ, гварди генерал-майорĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Боже, Царя храни
God Save The Tsar! Dievs, svētī Caru! Deus, salve o Tsar
1034
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Трак
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Ирхи Георгий Иванович
Ирхи Георгий Иванович (паспортри хушамачĕ Порфирьев, 1949 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕ, Самуккасси ялĕ, Шупашкар районĕ, Чăваш АССР çур.) — чăваш сăвăçи.
1991 çултанпа Чăваш АССР ÇП пайташĕ. Чăваш Енĕн мусăк пĕрлĕхĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ.
Пурнăçĕ
1949 çулхи нарăсăн 1 Чăваш АССР Шупашкар районĕнчи Самуккасси ялĕнче çуралнă.
Шупашкарти энерготехникумра, Чăваш патшалах университетĕнче вĕреннĕ. Чăваш Енри районти тата республикăн хаçачĕсенче, Чăваш радиотелекомпанинче ĕçленĕ.
1035
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ирхи Георгий Иванович
Пурнăçĕ
«Чăнлăх» хаçата редакциленĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Сăвăсемпе поэмăсене чăвашла тата вырăсла çырать. Унăн сăввисем çине вунă юрă ытла кĕвĕленĕ.
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:СССР сăвăçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:1949 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 1-мĕшĕнче çуралнисем
Китай Википедийĕ
Китай Википедийĕ — Википедин китай уйрăмĕ. 2009 çулхи çу, 25 тĕлне унта 254 395 статья (12-мĕш вырăнта) пулнă.
«Байдупеди»
Китай Категори:Китай чĕлхи Категори:2002 çулта уçăлнисем
Куçенер районĕ
Куçенер рай́онĕ (Кужэҥер район, Куженерский район) — Мари Элĕн варринче вырнаçнă çĕрĕ. Административлă тĕпĕ — хула евĕр посёлок Куçенер.
Тавралăхĕ
Район çурçĕр-тухăçра Çернур, тухăçра — Паранькă, кăнтăрта — Моркă, анăçра — Совет тата çурçĕрте — Çĕнĕ Торъял районĕсемпе чике тытать.
Çĕр-шыв лаптăкĕ — е.
Халăх йышĕ
Районта 2005 çулхи кăрлач, 1 тĕлне 16.2 пин çын пурăннă.
Истори
Категори:Мари Эл районĕсем
Нименьга (Волошка юппи)
Нименьга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. ВОлышка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 78 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 44 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Вой-Вож (Волоковка юппи)
Вой-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Волоковка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пилешлĕ Вар
Пилешлĕ Вар — Самар облаçĕ Кушкă районĕн ялĕ.
Вуламалли
Категори:Самар облаçĕнчи Кушкă районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Подгорное (Кукарча районĕ)
Подгорное  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 645 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453333, ОКАТО кочĕ — 80238883001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Кот-д'Ор
Кот-д’Ор (франц. Côte-d’Or "Ылтăн çыран") — Францин тухăç енче вырнаçнă, Бургунди регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 21. Администрациĕ Дижон хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 506,8 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 8 763 км² танлашать. Дижонран çурçĕрелле Лангр ятлă плато вырнаçнă. Кăнтăр-хĕвелтухăç енче Сона юханшыв юхать.
Истори
Кот-д’Ор — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Бургунди провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Крёз
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Чернова (Волосница юппи)
Чернова — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Волосница юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1036
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕçĕн Таяпа
Кĕçĕн Таяпа, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял. Елчĕкрен 12 çухрăра вырнаçнă. Пурĕ ялта 319 кил.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 626 çын, çав шутра 295 арçын, 331 хĕрарăм пурăннă. 2000-мĕш çулсем пуçламĕшĕсенче 909 çын пурăннă. Ялта икĕ хутлă шкул пур.
Кун-çулĕ
Халапсем тăрăх Ураскилт çарпуçĕ Хусана илнĕ чухне (1552) хăйĕн хастарлăхне кăтартнă. Çавăншăн ăна IV-мĕш Иван патша çĕрсем халалланă. Ураскилт вара Мăн Таяпана никĕсленĕ. Тепĕр халап тăрăх Кĕçĕн Таяпана унăн кĕçĕн ывăлĕ Игдеси хывнă.
Çĕрсемшĕн Кĕçĕн Таяпа çыннисем Кĕçĕн Елчĕк, Мăн Елчĕк, Тӳскел ял çыннисемпе вăрçнă.
Баринов Иван Михайлович
Баринов Иван Михайлович — ( 1922-24), 3-мĕш Украина фрончĕн 46-мĕш çарĕн 7-мĕш татса тухакан артиллери дивизин 3-мĕш миномёт бригадин 101-мĕш миномёт полкĕн батареи командирĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Койбыш
Койбыш — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Нименьга (Моша юппи)
Нименьга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Моша юханшывăн сылтăм çыранĕпе 81 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Çавал Çырма
Çавал Çырма, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 49 çын,  çав шутра 22 арçын, 27 хĕрарăм пурăннă.
Курск (пĕлтерĕшсем)
Курск:
Бадья (Вуктыл юппи)
Бадья — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Вуктыл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Серб чĕлхи
thumb|300px|right Серб чĕлхи — славян чĕлхисенчен пĕри. Полхар, македон, словен, хорват тата босни чĕлхисемпе кăнтăр славян ушкăн пайне кĕрет.
Социолингвистика хыпарĕсем
Сербла Сербире тата Черногорире (2006 ç. вĕсен пĕрлĕ конфедераци патшалăхĕ пулнă), Хорватин тухăç районĕсенче, çаплах Серб Республикин босни регионĕнче пуплеççĕ. Калаçакан йышĕ — 11 млн. яхăн çын. Чылайрахăшĕ — православи тĕнне тытса пыракан сербсем.
Каçăсем
* Категори:Серби чĕлхисем Категори:Черногори чĕлхисем
Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра
Ха́нтă-Манси автоно́млă тăрăхĕ — Югра́ — Раççей Федерацийĕн (Тĕмен облаçĕн шутĕнче), Урал федераци тăрăхĕн субъекчĕ.
Администраци центрĕ — Хантă-Манси.
1930 çулхи раштав, 10 йĕркеленĕ.
Тавралăхĕ
right|thumb|200px|[[Сургут çумĕнчи нефть уçлав шăтăкĕ.]] Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕпе, Красноярск Енĕпе, Томь, Тĕмен, Свердловск облаçĕсемпе тата Коми Республикипе чикĕ тытать.
Паллă юханшывсем — Обь тата унăн юппи Иртыш.
Тарăхăн административлă пайĕсем
Автономи тăрăхĕ 9 районпа 15 хуларан тытăнса тăрать.
Кун-çулĕ
Тăрăха 1930 раштавăн 10-мĕшĕнче йĕркеленĕ, 1940 çулчен унăн ячĕ Остяк-Вогул наци тăрăхĕ пулнă. 1977 çулта Хантă-Манси наци тăрăхĕ автономи статусне илет, 1993 çулта РФ Конституцийĕпе Раççей Федерацийĕн тулли ирĕке тивĕçлĕ субъекчĕ шайне кĕрет.
2020 çулта тăрăх 7 хула агломерацине: "Мăн Хантă-Манси","Сургут-Нефтеюганск","Мегион-Нижневартовск","Нягань-Обьçум","Берёзово-Игрим","Нягань-Обьçум","Югорск-Советский","Урай-Междуреченский" ирттерме хатĕрленет.
Халăхĕ
1939, 1959, 1970, 1979, 1989 тата 2002 çулсенчи çулсенчи халăх çыравĕпе, тăрăхăн наци шучĕпе çакăн пек улшăнусем курăнаçççĕ:
Каçăсем
*
Çирĕклĕ Шăхаль
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Çĕнтерӳ 40 çуллăх, Анăç, Туçи, Кӳлçум, Çăлкуç, Вĕрентӳçĕсен, Тĕп, Шкул, Каçалăк урамĕсем. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 383 çын, çав шутра 182 арçын, 201 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1921 çулхи чӳк уйăхĕн 19 Тетюш уесĕн Курнавăш вулăсне, каярах вара 1927-мĕш çулчен Патăръел уесĕн Курнавăш вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Колтырак
Колтырак — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Тарсьма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Крёз (департамент)
Крёз (франц. Creuse) — Францин тĕп облаçĕнче вырнаçнă, Лимузен регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 23. Администрациĕ Гере хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 124,5 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 5 565 км² танлашать. Департамент урлă Крёз юханшыв тата унăн темиçе юппи юхаççĕ.
Департамент шутне 2 округ, 27 кантон тата 260 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Крёз — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Марш провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ Крёз юханшыв юханшыв ячĕнчен пулса кайнă.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Атăл районĕ (Мари Эл)
Атăл районĕ (Юлсер район, Волжский район) — Мари Эле (РФ) кĕрекен администрациллĕ-территориллĕ виçе тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район). Мари Элĕн кăнтăр-тухăçĕнче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Район çĕрĕсем Атăлăн сулахай çыранĕсене çитеççĕ, Шуланкă тата Моркă районĕсемпе, тухăçра Тутарстанпа тата кăнтăрта Атăл урлă Чăваш Республикипе чикĕ тытать.
1037
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Атăл районĕ (Мари Эл)
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Район çĕр-шыв лаптăкĕ — е.
Районта 2005 çулхи кăрлач, 1тĕлне 23.8 пин çын пурăннă Волжск халăхне шута илмен). Волжскра 58 пин çын пуранать, вĕсенчен:
Приволжский (2003 çулта 4.3 пин çын).
Истори
Мари автономлă облаçне туса хуриччен хальхи Атăл районĕ территорийĕ Хусан кĕпернийĕ н Хусан, Шупашкар тата Царевококшай уесĕсенекĕнĕ. Мари автономлă облаçне йĕркелесен Лопатин районне, (тĕпĕ — Лопатино посёлокĕ), целлюлозă-хут комбиначĕ çумĕнче туса хунă. 1940 çулта посёлокам Волжск ят панă, хула шутне кĕртнĕ. Çакăн хыççăн района Атăл (Волжский) район ятне куçарнă.
Атăл районĕн тĕп промăçлăхĕ –ĕçлĕх йывăçне, хут туса кăларасси. Хулара хăватлă ЦХК ĕçлет.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн Атăл районĕ
Типвар
Типвар, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 20 çын, çав шутра 11  арçын, 9 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Баринов Николай Михайлович
Баринов Николай Михайлович — (-), Инçĕт Тухăç фрончĕн 1-мĕш Тинĕсçум çарĕн 32-мĕш перевçĕсен дивизин 95-мĕш перевçĕсен полкĕн взвод командирĕ, кĕçĕн комвзвод, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Указ дати -.
Çĕнĕ Хвалын
Çĕнĕ Хвалын — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 336 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453340, ОКАТО кочĕ — 80238885001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Нимеша
Нимеша — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Сывтуга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 60 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
1038
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Владимиров
Владимиров, — вырăс Владимир ятран пулнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Ярмакьел
Ярмакьел — Самар облаçĕ Кушкă районĕн ялĕ.
Вуламалли
Категори:Самар облаçĕнчи Кушкă районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Бельги
Бельги, — Хĕвеланăç енчи Европăн патшалăхĕ. Нидерландăпа, Германипе, Люксембургпа тата Франципе юнашар вырнаçнă. Çыранĕсем Çурçĕр тинĕсне тухаççĕ.
Пайланăвĕ
Бельгире икĕ тĕрлĕ, пĕр тан пайланăв пур.
Бельги виçĕ округа пайланать. Иккĕшĕ вĕсенчен тата провинцисем çине пайланаççĕ: Çавăн пекех Бельги чĕлхе тĕсĕпе виççĕне пайланать:
Хулисем
Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Дордонь (департамент)
Дордонь (франц. Dordogne) — Францин кăнтăр-анăç енче вырнаçнă, Аквитани регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 24. Администрациĕ Перигё хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 388,3 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 9 060 км² танлашать. Департамент урлă Дордонь юханшыв юхать.
Департамент шутне 4 округ, 50 кантон тата 557 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Дордонь — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Перигор провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Грацианский Алексей Николаевич
Грацианский Алексей Николаевич Граціанський Олексій Миколайович — (20.03.1905(7)-20.01.1987), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вĕçев-тĕпчев институчĕн вĕçевçĕ-тĕпчевçи,.
«Çĕнтерӳ» астăвăм паркĕ
thumb|250px|«Çĕнтерӳ» астăвăм паркĕ «Çĕнтерӳ» Астăвăм комплексĕ — Чăваш Республикин Шупашкар хулинче вырнаçнă палăк.
Таврашĕ
Комплекс Зоя Яковлева урамĕнче вырнаçнă. Лаптăкĕ - 30 га.
Комплекс территорийĕнче ĕмĕр сӳнми çулăмпа Çар Мухтавĕн Монуменчĕ, Астăвăм аллейи, интернационалист-паттăрсенсене, Чечен Республикинче пуçĕсене хунă салтаксене, Чернобыльти атомлă электростанцинчи аварине пĕтерекенсене асăнса лартнă палăксем, Таса Йăван часавайĕ, Çар техникин музейĕ, Шыв сиккиллĕ фонтан, Паттăрсен аллейи вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Çĕнтерӳ” астăвăм комплексĕ Шупашкар хула администраци пулăхĕн 2003 çулхи пуш уйăхĕн 25–мĕшĕнчи “Çĕнтерӳ” Астăвăм комплексĕ” муниципаллă культура учрежденипе П.П. Хусанкай ячĕллĕ культура керменĕ муниципаллă культура учрежденине пĕрлештересси çинчен” йышăнупа килĕшӳллĕн йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Шупашкар паркĕсем
Багдашкино
Багдашкино — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 179 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453340, ОКАТО кочĕ — 80238885002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Мутный (Вуктыл юппи)
Мутный — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Вуктыл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Дордонь (юханшыв)
thumb|250px|right|Перигор патĕнчи Дордонь Дордонь, — Францин кăнтăр-хĕвеланăç енче юхакан юханшыв, Гароннăн тĕп юппи. Тăршшĕ 472 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 23,4 км2. Мон-Дор сăрчĕнчен юхса тухать. Тури тата вăтам юхăмĕнче Тĕп Франци Массивĕ урлă юхать, анатра — Гаронн айлăмĕнче. Çеккунтра вăтамран 190 м3 калăпăш шыв юхать.
Тĕп юпписем: Везер тата Иль. Çавăн пекех Дордоне Марон тата Сер юхса кĕреççĕ.
Дордонь çинче 4 пысăк тата темиçе пĕчĕк гидроэлектростанци лараççĕ. Либурн хули таран кимĕсем ишме пултараççĕ. Юханшыв хĕрринче Бержерак, Либурн хулисем вырнаçнă.
1039
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Республика лапамĕ (Шупашкар)
250px|thumb|Ленин лапамĕ. 1987 Республика лапамĕ, — Шупашкарăн тĕп пайĕнче вырнаçнă лапам. Малтан вăл В.И. Ленин лапамĕ ятлă пулнă.
Лапамра В.И. Ленин палăкĕ тăрать. Çавăн пекех ланам енне хулапа республика администрацийĕн çурчĕсем, Чăваш патшалăх ял хуçалăх академипе Чăваш патшалăх педагогика университечĕн çурчĕсем тухаççĕ.
Малтан хулари тĕп лапам пулнă, халĕ вара унăн пĕлтерĕшĕ чакма пуçланă. Мероприятисене халĕ кунта сайра хутра çеç ирттереççĕ.
Каçăсем
Категори:Шупашкар лапамĕсем
Туканаш (Красноармейски районĕ)
Туканаш, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.