cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ленин Владимир Ильич
Çамрăклăх. Революци ĕçлевне пуçлани
1891 çулта Владимир Ульянов экстерн меслечĕпе Санкт-Петербург университечĕн юридици факультетĕнче экзамена ăнăçлă тытать. Волькенштейн адвокат патне ĕçĕ кĕрет, анчах юридици ĕçĕ-хĕлĕпе нумаях хăтланмасть. Çак ĕçре хăйĕн кăмăлĕн туртăмне тупаймасăр, хастар марксист революци юхăмне кĕрсе каять.
1895 çу уйăхĕнче пĕрремĕш хут ют çĕре каять. Швейцарире Плехановпа, Германире — В. Либкнехтпа, Францире —П. Лафаргпа тата ытти тĕнчери ĕçтĕшсен юхăмĕн паллă ĕçченĕсемпе тĕл пулать, Раççее таврăнсан тĕп хулара 1895 çулта Цедербаум-Мартов ертсе пынипе «Союз борьбы за освобождение рабочего класса» туса хурать. «Союз борьбы» хула ĕçтĕшĕсем хушшинче хастар пропагандă ĕçлĕхе ертсе пырать, вăл 70 ытла çулçак (листовкă) кăларать.
Мăн Ургала
Мăн Ургала — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. ( Мăн Арша юппи) юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Ленин Владимир Ильич
Çамрăклăх. Революци ĕçлевне пуçлани
1895 раштавра Ленина арĕслеççĕ те тепĕр икĕ çултан та икĕ уйăхран Енисей кĕпернийĕн Шушенское ялне 3 çуллăха кăларса яраççĕ. Çакăнта Ленин Н. К. Крупскăйпа (1898 утă уйăхĕнче) çырăнать. Кунтах вăл халăхлăх теорине хирĕçлĕ «Развитие капитализма в России» кĕнеке çырать, чылай ĕçе ытти чĕлхесенчен куçарать, статьясем хатĕрлет. Çак тапхăрта вăл 30 ытла ĕç çырать, Петербург, Мускав, Чулхула, Воронежа тата ытти хуласенчи социал-демократсемпе çыхăну тытса тăрать.
Пĕрремĕш эмиграци: 1900 - 1905
1900 ç. нарăсра Ленинăн кăларса янă вăхăчĕ тухать. Ленин Раççейĕн Европă пайне тавранать, пĕр вăхăт Псковра чарăнать, раççей хулисем тăрăх харпăр тата ĕçлĕх çӳревĕсем тăвать те утă вĕçĕнчеШвейцарине каять Плехановпа каласӳ ирттерсен, Мюнхена куçать те Плехановпа, Мартовпа, Аксельродпа, Засуличпе, Парвуспа пĕрле Мӳнхенре марксисăма янравлакан «Искра» (Хĕлхем) хаçатпа «Заря» (Шурăмпуç) журнала никĕс хурать. Çулти вăтам тиражĕ — 8000 экз. Хаçат Раççей империн территоринче марксистлă вăрттăн ушкăнсене йĕркелеме пулăшать.
Мăн Ургала
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Ленин Владимир Ильич
Пĕрремĕш эмиграци: 1900 - 1905
1901 раштавра хăйĕн пĕр статйине Ленин (унăн çаплах В. Ильин, В. Фрей, Ив. Петров, К. Тулин, Карпов тата ытти суя ятсем пулнă) ятпа кĕртет. 1902 çулта «Что делать? Наболевшие вопросы нашего движения» ĕçĕнче Ленин хăйĕн партии тăвас концепцине кăтартать. Партие вăл тĕпе чăмăртаннă çăр ушкăнĕ («Дайте нам организацию революционеров и мы перевернем Россию!») евĕр курать.
1903 ç. РСДРП II съезчĕн ĕçне хутшăнни
Съезд уçăлсанах парти пайташĕсем пĕр майлă марри çие тухать, Ленин майлисем — «çирĕп» хĕлхемçĕсемпе пĕр енчен тата унпа хирĕçлисем — «çемçе» хĕлхемçĕсем, «экономистсем» — хушшинче тавлашу хĕрӳленсе каять. Ленин çине тăрсах пролетариатăн диктатури, партии пайташĕсенчен питĕ хытарса ыйтмалла тесе хистет. Унăн шучĕпе, парти пайташĕн программăна йышăнса, пурлăхпа пулăшса тăмалла çеç мар, унăн пĕрмаях парти ячейкин кулленхи ĕçне хутшăнмалла. Мартов шучĕпе, парти пайташĕн программăна вырăна хурса, укçа-тенкĕпе партие куллен пулăшса тăнипе те çитет. Малтан Мартовăн çак сĕнĕвĕ 28 майлă сасă, 22 хирĕçле тата 1 никам майли сасă пуçтарнă. Каярах съездран 2 «экономист» тата 5 бунд çыннисем тухса каяççĕ, çавăнпа ĕнтĕ Ленин хăйĕн ушкăнĕпе партин ТК тата «Искра» редакцийĕн суйлавĕнче çĕнтерет. Çакăнтанпа вĕсене «большевиксем» теççĕ, хирĕçлисене «меньшевиксем» терминпа палăртаççĕ (тĕплĕнрех РСДРП II съезчĕ статья).
Мăн Ургала
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ленин Владимир Ильич
1903 ç. РСДРП II съезчĕн ĕçне хутшăнни
1903 çулхи утă, 17 — çурла, 10 года Лондонра РСДРП II съезчĕ иртнĕ. Ленин ăна питĕ тӳсĕмсĕр кĕтнĕ, мĕншĕн тесен 5 çул каялла пуçтарăннă I съезчĕ ĕç тĕпĕпе партине туса хурайман: программăна йышăнман, пролетариатăн революциллĕ вăйĕсене тĕреклетмен; пĕрремĕш съезчĕн Тĕп Комитетне тӳрех аресленĕ. Ленин съезда хăй йĕркелеме пикенет.
Мăн Ургала
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Арша юпписем
Ленин Владимир Ильич
1905 çулхи революци
1905-07 çулсенчи революцийĕ çулăма кĕнĕ чух Ленин ют çĕрте, Швейцарире пурăннă. Партин вырăнти йĕркеленнĕ ушкăнĕсен хыпарĕсем тăрăх вăл революци хумĕ çĕкленни пирки пĕлсе тăнă. 1905 çулхи нарăс уйăхĕнче Раççейре РСДРП ТК пĕтĕм пайташĕсене аресленĕ, икĕ çынна çеç - Красинпа Любимова çеç тытса хупайман. Вĕсем большевиксен "Бюро комитетов большинства" ушкăнĕ шутне кĕреççĕ, партин III съезчĕн хатĕрлев ĕçĕсене туса пыраççĕ. Çапла вара РСДРП пĕтĕм ертӳлĕхĕ Ленинăн тата унăн юлташĕсем майлă пулса тăрать.
Раштав хĕçпашаллă пăлхавĕ пăчланнă пулин те, Ленин унăн пысăк усăллăхне, большевиксем революцире пĕтĕм мелĕсемпе хистесе ĕçленине палăртать.
Иккĕмĕш эмиграци: 1908 - 1917
[[В. И. Ленин палăкĕ Смольнăй умĕнче, Санкт-Петербург|thumb|right]] 1908 ç. Кăрлачăн пĕрремĕш кунĕсенче Ленин Женевăна Швейцари таврăнать. 1905-07 çулхи революци хăйĕн ĕç тĕллевне çитейменнипе вăл ал усса ларман, революци çулăмĕ тепре ялкăшасса шаннă. «Разбитые армии хорошо учатся», — çырать Ленин.
1908ç. вĕçĕнче Ленин хăйĕн пĕр тĕллевçисемпе Зиновьевпа тата Каменевпа пĕрле Париса куçса каять. Çакăнта вăл Инесса Армандпа паллашать. 1909 ç. хăйĕн тĕп философиллĕ ĕçне «Материалисăм тата эмпириокритицисăма» çырать.
1912 çулта вăл РСДРП легализацилесшĕн меньшевиксенчен тĕплĕнех уйрăлать.
1912 ç. Çу, 5 большевиксен саккунпа тӳрĕллĕ «Правда» хаçатне каларма тытăнать. Унăн тĕп редакторĕ вырăнĕнче Ленин ĕслет. Вăл кашни кунах «Правдăна» статьясем çырать, çырусем ярать, вĕрентет, сĕнӳсем парать, редакции йынăшĕсене тӳрлетсе пырать. 2 çул хушшинче «Правдăра» Ленинăн 270 статйисемпе çырса хăварнисене пичетленнĕ. Эмиграцире çакăн пекех Ленин IV-мĕш Патшалăх шухăшлавĕнчи большевиксен ĕçлĕхне йĕркелесе пырать, II-мĕш Интернационалра РСДРП элчи пулнă, парти тата наци ыйту-ĕçĕсемпе статьясем хатĕрленĕ, философи ĕçесене тĕпченĕ.
1912 ç. вĕçĕнчен Ленин Австри-Венгрин çĕрĕнче, Галицире Поронин вырăнĕнче пурăннă, унтах вăл Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи пуçланнине пĕлет. Австри жандармĕсем Ленина ареслеççĕ, патша шпионĕ шутне çыраççĕ. Ирĕке кăларас ĕçре австри парламенчĕн депутачĕ В. Адлер социалист пулăшать. 1914 çулхи çурла, 6 Ленина тĕрмерен хăтараççĕ, тепĕр 17 кунтан вăл Швейцарине çитет. Кунта çитсенех Ленин большевик-эмигранчĕсен ушкăнĕн пуххинче вăрçă тезисĕсемпе паллаштарать. Вăрçă империалисăмлă, икĕ енчен те тӳррĕ мар, ĕçлекен çыншăн ним те ырлă мар пулнине кăтартать.
1916 çулхи нарăсра Ленин Бернран Цӳрихе куçать. Кунта вăл хăйĕн «Империализм как высшая стадия капитализма» ĕçне çырать, швейцари социал-демокрачĕсемпе (вĕсен хушшинче сулахай радикал Франц Платтен) хастар ĕçлет, вĕсем ирттерекен пур пухăва хутшăнать. Çакăнтах вăл февраль революцийĕ пирки пĕлтерӳ илет.
«Пломбăланă вакун»
frame|left|200px|Ленин, [[Туре Нерман тата Карл Линдхаген. Стокгольм 1917.]] Февраль революцийĕ Лениншăн кĕтмен çĕртен пулса тухнă. Революци пуçланиччен темиçе кун каялла Ленин Раççее «Европăри чи мещан çĕршывĕ» тесе шутланă.
1917 çулхи Февраль революцийĕ (çакăн çинчен Ленин хаçатсенчен пĕлет) хыççăн герман влаçĕсем ((Александр Парвус пулăшăвĕпе) Ленин 35 парти пайташĕсемпе пĕрле, вĕсем хушшинче Крупская, Зиновьев, Лилина, Арманд, Сокольников, Радек тата ыттисем, Швейцарирен пуйăспа Германи витĕр тухса каять. Ленин вырнаçнă вакун экстерриториллĕ шутланнă, эрешлĕ каласан, «пломбăланă вакун» тенĕ, ун пирки çапла çырнă: «Германи правительстви пирĕн вакунăн экстерриториаллăхне лояльлĕ сыхланă» . Каярахпа Людендорф хăйĕн асилĕвĕсенче çапла çырать: «Ленина Раççее ярса, пирĕн ертӳлĕх хăй çине уйрăм явăплăх илнĕ.
Халиччен те тĕпчевçĕсем Ленин нимĕçсенчен укçа-тенкĕ илнине палăртакан финансă хутне тупайман.
«Апрель тезисĕсем»
right|thumb|В. И. Ленин, грим тунă, юлашки пытанчăк ĕçре. К. П. Иванов ячĕпе хатĕрленĕ хут, унпа Ленин вăрттăн 1917 ç. утă кунĕсем хыççăн пурăннă.
Ленин чăннипех хăй тĕллĕ вăйланса пыракан правительствăна хирĕç тухнине йĕркелесе пынă утăн 3-мĕшĕнче, кăшт васкавлăрах пулин те. (1917 çулхи утăри пăлхав). Пăлхав пынă чух Вăхăтлă правительство большевиксем нимĕçсемпе вăрттăн килĕшӳ тунă тесе элек сарнă (утă, 5). Утă, 7/20 Вăхăтлă правительство Ленина тата ытти паллă большевиксене патшалăха сутнă, хĕçпăшаллă пăлхав йĕркеленĕ тесе айăпласа ареслеме хутай кăларать. Ленинăн каллех вăрттăн ĕçлĕхе кайма тивет. Петроградра вăл çав чух 17 вăрттăн хваттер улăштарать, тепĕртакран, 1917 çулта çурлан 21-мĕшĕнче (ĕлĕкхи стильпе çурлан 8-мĕшĕнче) Зиновьевпе пĕрле Петроградран инçех мар — Разлив кӳлли çумĕнче, ӳплере пурăнать; юлашкинчен — юпа уйăхĕчченех — Финлянди çĕрĕнче (Ялкала, Гельсингфорс, Выборг) пурăнать.
1917 çулхи Октябрь революцийĕ
Тĕп статья: Аслă Октябрь социаллă революцийĕ thumb|125px|right| В. И. Ленин халăх умĕнче сăмах тытать. 1917 çулхи чӳк, 24 Ленин Смольнăйа хуралçисене вăрттăнлăхпа улталаса (Троцкий ăна кĕме чарнă) пырса кĕрет те тӳрех пăлхава хатĕрлес ĕçĕ йĕркелесе ярать. А. Ф. Керенский ертӳлĕхне сирпĕнтерме икĕ кун çеç кирлĕ пулать. юпа, 25/чӳк, 7) Ленин Вăхăтлă ертӳлĕхе аяла хунă пирки чĕнсе калать. Çав кунах 2-мĕш Пур раççей Канашĕсен съезчĕ уçăлать, унта Ленин лапкăлăх тата çĕр декречĕсем çинчен хыпарлать, хула тата ял ĕçченĕсен ертӳлĕхне — Ленинăн Халăх Комиссаррĕсен Канашне— йĕркелесе хураççĕ.
Революци хыççăнхи ĕçĕ-хĕлĕ: 1917—1924
rirht|thumb|В. И. Ленин во время болезни. Мускав тулашĕнчи Горки. 1923 çул.
Лăпкăлăх декречĕн йĕркине тытса пырса, Ленинăн Раççее Пĕрремĕш Тĕнче вăрçинчен туртса кăлармалла пулнă. Петрограда нимĕç çарĕсем пырса кĕме пултарнă, çавăнпа ĕнтĕ Ленин сĕнĕвĕпе Совнарком тата РКП(б) ТК Мускава — Совет Раçсейĕн çĕнĕ тĕп хулине — куçаççĕ.
Аманнипе тата хăйне шеллемесĕр ĕçленипе Ленин сусăрлансах çитет. 1922 çулхи пуш уйăхĕнче Ленин РКП(б) 11-мĕш съезчĕн ĕçне йĕркелесе пырать, хăй те тухса калаçать. 1922 çу уйăхĕнче йывăр чире кĕрет, çапах та юпа уйăхĕнче ĕçе тухать. Çынсем умĕнче юлашки хут Ленин чӳк, 20 1922 Моссовет пленумĕнче калаçать. 1922 çулхи раштав, 16 унăн сывлăхĕ каллех сасартăк япăхланать, 1923 çу уйăхĕнче амака пула Мускав тулашĕнчи Горкине пурăнма куçать. Мускавра юлашки хут Ленин юпа, 18-19 1923 пулать.
Хăй вилессе пĕлсе тата коммунистсен парти шăпишĕн хумханса, В. И. Ленин 1923 çулта «пуласлăх валли»: «Коопераци пирки», «Как нам реорганизовать рабкрин», «Лучше меньше, да лучше», статьясем çырать, вĕсенче вăл Совет патшалахĕн хуçалăхэкономика политики хăйĕн курăнăвне палăртать тата патшалăхăн, партин аппарачĕн ĕçне лайăхлатас сĕнӳсене парать. left|thumb| В. И. Ленин Горкăра вилнине пĕлтерни 1924 çулхи кăрлач, 21. 1924 çулхи кăрлачра Ленинăн сывлăхĕ сасартăк питĕ начарланать, 1924 çулхи, кăрлач, 21, каçхи 6 сех. 50 мин. Владимир Ильич Ульянов (Ленин) куçĕсене ĕмĕрлĕхех хупать.
Раççей хуçалăвĕн аталанăвĕ
''Тĕплĕнрех ГОЭЛРО статьяна вулăр. ''
В.И. Ленин хуçалăхне аталантарас ĕçре питĕ тимлĕ тăрăшнă. Влаç а илсенех вăл тӳрех вăрçăпа ишĕлнĕ хуçалăха йĕркелесе аталантарас ыйтăва пĕрмаях хистесе пырать. Ленин патшалăхран корпорации туса хуни çеç хуçалăха çĕклетме пултарать тесе шутланă: Учет и контроль - вот главное, что требуется для "налажения", для правильного функционирования первой фазы коммунистического общества. Все граждане превращаются здесь в служащих по найму у государства, каковым являются вооруженные рабочие. Все граждане становятся служащими и рабочими одного всенародного, государственного "синдиката".
1922 çулта В. И. Ленин хушнипе Маркс хулинче (Сарăту кĕпернинче) «Чĕрĕлӳ» трактăр заводне тума тытăнаççĕ. Кунтах ся Я. В. Мамин конструкциленĕ 8,8 кВт (12 л. В.) хăватлă «Карлик» трактăрне кăларма пуçлаççĕ. Çак вăхăтрах Коломнăри тата Брянскри завочĕсем Е. Д. Львов шутласа кăларнă чылайах мар серисемпе «Коломенец-1»чтлă трактăрсем хатĕрлеççĕ. Паллах, çак çителĕксĕр пулнă, çавăнпа та Совет ертӳлĕхĕ «Фордзон» америка трактăрне тумалли лицензине илме хушу парать.
Ленинăн тĕп шухăшĕсем-ĕмĕчĕсем
thumb| "Ленин Совет влаçне пĕлтерет" (ӳнерçĕ [[Серов Владимир Александрович|В. А. Серов, 1947). Ӳкерчĕкре Ленин хыçĕнче И. В. Сталин, Я. М. Свердлов тата Ф. Э. Дзержинский тăраççĕ .]] Тому поколению, представителям которого теперь около 50 лет, нельзя рассчитывать, что оно увидит коммунистическое общество. До тех пор это поколение перемрет. А то поколение, которому сейчас 15 лет, оно и увидит коммунистическое общество, и само будет строить это общество. И оно должно знать, что вся задача его жизни есть строительство этого общества… И вот, поколение, которому теперь 15 лет и которое через 10-20 лет будет жить в коммунистическом обществе, должно все задачи своего учения ставить так, чтобы каждый день в любой деревне, в любом городе молодежь решала практически ту или иную задачу общего труда, пускай самую маленькую, пускай самую простую.
thumb|Ленин [[Сталинпа]]
Ленин пурнăçĕнчи тĕрлĕ тĕслĕхсем
<BLOCKQUOTE> Мы не утописты. Мы знаем, что любой чернорабочий и любая кухарка не способны сейчас же вступить в управление государством. В этом мы согласны и с кадетами, и с Брешковской, и с Церетели. Но мы отличаемся от этих граждан тем, что требуем немедленного разрыва с тем предрассудком, будто управлять государством, нести будничную, ежедневную работу управления в состоянии только богатые или из богатых семей взятые чиновники. Мы требуем, чтобы обучение делу государственного управления велось сознательными рабочими и солдатами и чтобы начато было оно немедленно, то есть к обучению этому немедленно начали привлекать всех трудящихся, всю бедноту. </BLOCKQUOTE> Çавăн пекех Ленин «Советсен влаçĕ» ĕмĕчĕн ăшне ăнлантарать: Он (…)начал читать целую передовую статью о пользе парламента, о том, что демократии предстоит еще широкое будущее, что класс буржуазии далеко не сказал еще своего последнего слова и не скоро его скажет, что диктатура рабочего класса пока еще химера, что Учредительное собрание есть реальная, глубоко затаенная мечта всего русского народа, без различия классовых и иных перегородок, и что оно является необходимым этапом к установлению того правления, которое будет угодно суверенному, свободному народу. — Ну, а вы, мой мудрый Эдип, уже решили вопрос об этом правлении! Какого черта созывать Учредительное собрание, когда товарищ Саня сам уже решил все!.. Советы, говорите вы? Великолепно, да здравствуют советы и все вообще идеи господ Троцких, Хрусталевых и иже с ними!.. Слава и вам, товарищ Саня, хотя... ах, «муж многоопытный, губит тебя твоя мудрость»... right|250px|thumb|1947 çулхи СССР-ти çĕр тенкĕ
Каçăсем
Категори:Владимир Ильич Ленин Категори:Хулан ятне тивĕçнĕ çынсем Категори:Марксистсем Категори:Хусанăн хисеплĕ çыннисем Категори:Политэмигрантсем Категори:Раççей юрисчĕсем Категори:РСФСР юрисчĕсем Категори:ССКП пайташĕсем
Кисан облаçĕн Ермиш районĕ
200px| Е́рмиш рай́онĕ — Кисан облаçĕн (Раççей) административлă пайĕ. Административлă тĕпĕ — Ермиш посёлокĕ.
Тавралăхĕ
Çĕр-шыв лаптăкĕ — 1342 çм2. Муниципалла йĕркеленӳ Кадом, Касимов, Пителин районĕсемпе, çаплах Мордва Республикипе тата Чулхула облаçĕпе чикĕленет.
Тĕп шывĕсем — Еремша, Мăкшă.
Кун-çулĕ
1628 çулта кунта юман пĕренисенчен Михаил Архангелăн пĕчĕк чиркӳ туса лартнă, вара Аносово çумне тепĕр ят – Архангельское — хушăннă.
XVIII ĕмĕрте Аносово Ермиш вулăсĕн тĕпĕ пулать, ăна Ермиш ята куçараççĕ. "Историко-статистическое описание Тамбовской иерархии" кĕнекере ăна "Аносово, Ермишь тож (Архангельское)" тесе çырнă.
1890 çулта Ермиш ялĕнче 695 кил пулнă, 5786 çын пурăннă.
1911 çулта кунта 4718 çын пурнать, пульницă, почтă-телеграф уйрăмĕ, икĕ шкул: чирку-прихут - хĕрарăм тата министерствăн, ике класлă, йывăçпа тимĕр ал ăстине вĕрентнĕ.
Колхоз тапхăрĕнче (1929 – 1939 çç.) Ермиш район территоринче 58 колхоз тата 36 ял канашĕ туса хунă.
Административлă тытăмĕ, халăх йышĕ
Районта 10 пин çын пурнать, çав шутпа хула никĕсĕпе 4 пине яхăн çын. Пурĕпе кунта 60 пурăну вырăнĕ.
Района 13 тăрăх кĕрет:
Тутар тинĕс пырĕ
thumb|300px|Тутар тинĕс пырĕ Тутар тинĕс пырĕ — Еврази материкĕпе Сахалин утравĕ хушшинчи тинĕс пырĕ, Японпа Охотск тинĕсĕсене Невельский кӳлмекĕ, Амур лиманĕ тата Сахалин кӳлмекĕ витĕр çыхăнтарать.
663 км тăсăлать, анлăшĕ кăнтăр пайĕнче 324 км, çурçер пайĕнче 40 км, чи ансăр çĕрте (Невельский кулмекĕ) — 7,3 км çитет, фарватерти чи тарăн мар вырăнĕ — 8 м — хĕлле пăрланать.
Асăрхавсем
Категори:Лăпкă океанăн тинĕс пырĕсем Категори:Сахалин Категори:Раççей кӳлмекĕсем Категори:Сахалин облаçĕн тинĕс пырĕсем Категори:Сахалин облаçĕ Категори:Хабаровск Енĕн тинĕс пырĕсем Категори:Тинĕсçум Енĕн тинĕс пырĕсем Категори:Япон тинĕсĕ
Мăйлăпукан
Мăйлăпукан — (Куезбашево) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (83%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 13 çм , Бело Озеро станцине 16 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Рассвет (Мелевĕс районĕ)
Рассвет  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 272 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453851, ОКАТО кочĕ — 80241850006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Тарас Бульба (фильм)
«Арк фильм» студийĕ «Россия» телеканлпа «Централ партнершип» кинокампани хушса ыйтнипе хайланă.
Каçăсем
Категори:Раççей фильмĕсем Категори:Владимир Бортко фильмĕсем Категори:Николай Гоголĕн ĕçĕсене экарана кăларасси Категори:Ленфильм
Редупликаци
Редупликаци (reduplicatio «мăшăрланни»), — сăмахăн пуçламăш сыпăкне икĕ хут каланине пĕлтерекен фономорфологи пулăмĕ. Чăваш чĕлхинче редупликаци паллă ячĕсен пӗлтерӗшне вӑйлантарать, ҫивӗчлентерсе кӳрет: Чĕлхе ăслăлăхĕнче редупликацин асăннă тĕсне çурма редупликаци теççĕ.
Чăваш чĕлхинче тулли редупликаци те пур, ун пек чух сăмаха ним кĕскетмесĕр тепĕр хут калаççĕ, чăваш чĕлхин вĕрентĕвĕ ăна сăмаха икĕ хут калани тет: хĕрлĕ-хĕрлĕ, сарă-сарă, шурă-шурă (паллă ячĕсен вăйлă степенĕ). Ытти пуплев пайĕсене те, сăмахран, япала ячĕсене, хисеп ячĕсене икĕ хут калаççĕ: ял-ял, пин-пин. Япала ячĕсене икĕ хут калани нумаййине пĕлтерет: ял-ял витĕр тухрăмăр.
Каçăсем
Категори:Морфологи
Яковлев
Яковлев, — вырăс Яков ячĕнчен пулнă сарăлнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Пĕрремĕш Май выççăлки
Пĕрремĕш Май выççалки, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Хыр кăмпи
Хыр кăмпи (Lactarius deliciosus) — çын çиме юрăхлă кăмпа.
Каçăсем
Категори:Çимĕç кăмпасем
Анат Балтач
Анат Балтач — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 718 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452835, ОКАТО кочĕ — 80250850001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Вершор
Вершор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 226 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кĕçĕн Иняк
Кĕçĕн Иняк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Иняк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Вершор
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Кĕçĕн Иняк
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Çиликкат
Çиликкат — хунсен патши. Хăш-пĕр тĕпчевçĕсем каланă тăрăх, вăл Аттил мăнукĕ, Ирнак ывăлĕ пулнă. Вăл VI ĕмĕрĕн пĕрремĕш пайĕнче пурăннă.
Кун-çулĕ
Аттил вилнĕ хыççăн хунсен асар-писер самани пуçланать — патшалăхĕ саланса каять. Атăл ывăлĕсем тĕрлĕ çапăçусенче пуçĕсене хураççĕ. Упранса юлнă хун йăхĕсем вара тĕрлĕ çĕрсене куçса каяççĕ. Вĕсен пысăк ушкăнĕ Паннони (хальхи Венгри)çĕрĕнче юлать. Тепĕр пысăк ушкăнĕ Çурçĕр Кавказ таврашне таврăнать. Кунта та хунсемпе пĕртăванлă, çумчĕлхеллĕ йăхсем пурăннă. Хăш-пĕр тĕпчевçĕсем вĕсене Атăл ертсе пынă сăварсем (савирсем) тесе çыраççĕ.
Иранра ун чухне чее те ултавлă Кават шах пулнă. Вăл 513 çулта Çиликкат патне элчĕсем ярать, хунсен патшине питĕ пуян парнесем парса хăй майлă çавăрать. Çиликкат вара хăйĕн 20 пинлĕ (икĕ таман) çарĕпе Висантие хирĕç вăрçăпа тухать.
Висанти императорĕ Юстиниан хунсене хăй енне çавăрас шутпа вĕсем патне элчĕсем ярать, анчах та килĕшӳ тума мел пулмасть. Вара вăл Çиликкатпа Кавата хирĕстерсе ярать. Кават Çиликкатăн çарне систермесĕр тапăнса çĕмĕрсе тăкать.
Каçăсем
Категори:Хунсем
Кисан облаçĕн Çĕньял районĕ
Çĕньял райо́нĕ — Кисан облаçĕн (Раççей) кăнтăрĕнчи районĕ. Административлă тĕпĕ — хула евĕр посёлок Александр-Невский.
Пурăнавçă
Пурăнавçă:
Кисан облаçĕн Çĕньял районĕ
Тавралăхĕ
Çĕр-шыв лаптăкĕ — 833 çм². Район çурçĕрте Ухоловпа Ряжск районĕсемпе, анăçра — Липецк облаçĕн Чаплыгин районĕпе, кăнтăр-тухăçра — Тамбов облаçĕн Первомайпа Кив-Юрья районĕсемпе чикĕленет.
Пурăнавçă
Асăрхавсем
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем Категори:Философи терминĕсем Категори:Биологи
Кисан облаçĕн Çĕньял районĕ
Каçăсем
Категори:Кисан облаçĕн районĕсем
Тыткăн
Каçăсем
Категори:Вăрçă ăслăхĕ Категори:Вăрçă прави Категори:Вăрçă тыткăнçисем Категори:Вăрçă ĕçĕсем Категори:Хĕçпăшаллă хирĕçӳсен тĕнче прави
Мостовая
Мостовая (Сөҗде) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Барда ял тăрăхне кĕрет.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 398 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 4 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Пӳçӳйттан
Пӳçӳйттан — хунсен ĕмпĕвĕ.
Кун-çулĕ
Моте вилсен Пӳçӳйттан пĕтĕм хун йăхĕсене пĕрлештерме хăтланать, анчах та унăн ĕçĕ ăнăçлă тухмасть.
Каçăсем
Категори:Хунсем
Илпеш (Муркаш районĕ)
Илпеш, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Сăпас турулĕ
Сăпас (Фроло) турулĕ — Хĕрлĕ лапамри Мускав Кремлĕн 20 турулĕсенчен пĕри. Турулта Кремлĕн тĕп хапхи — Сăпас хапхи — вырнаçнă, турул шатĕрĕнче паллă сехет — курантсем.
Этимологи
thumb|200px|Утраченный образ хлыновского Спаса Нерукотворного
Кремль куранчĕсем
thumb|left|220px|Сăпас турулĕн [[шатёрĕ]]
Каçăсем
Категори:Хĕрлĕ лапам Категори:Банкнотăсем çинчи объектсем
Валга
Валга (эст. Valga, ним. Walk, Валк) — Эстони кăнтăр енчи, Валга уесĕн тĕпĕ.
Географи
Педели шыв хĕрринче (Выртсъярв кӳлĕ çывăхĕнче) вырнаçнă. Хула лаптăкĕ 16,5 çм2. Юнашарах Латви хули Валка çыпçăнсах ларнă.
Халăхĕ
2005 шутлавĕпе хулара 15 044 çын пурăнать.
Транспорт
Хула урлă шоссе та чукун çулĕсем иртеççĕ. Автомобиль çулĕсем Йыхви — Нарва, Уулу (Пярну), Выру, Рига еннелле чупаççĕ, Таллин — Тарту — Рига чукун çулĕсемпе Тапа урлă Таллин — Нарва — Санкт-Петербург магистралĕпе çыхăнать. Тарту хулине шоссепе çитме 89 çухрăм, Пярнуна — 144 çм, Таллина çити — 245 çм, Ригăна — 175 çм, Пскова — 170 çм.
Истори
1286 çулта хулана Валк ячĕпе палăртнă.
Культура
Хулара (эрнере 3 хутчен) «Valgamaalane» (эстон чĕлхипе) тата «Валкъ» (Walk) (вырăсла) хаçатсем пичетленсе тухаççĕ. Музей пур.
Роберто Бартини
Роберт Людвигович Бартини е Роберто Людогович Бартини (чăн ячĕ — Роберто Орос ди Бартини (Roberto Oros di Bartini), çу, 14 1897, Фиуме, Австро-Венгри — раштав, 6 1974, Мускав) — совет авиаконструкторĕ, тĕпчевçĕ, комбриг. Сергей Павлович Королев ăна хăйĕн вĕрентӳçи тесе шутланă. Тĕрлĕ вăхăтра Бартини Королёвпа, Ильюшинпа, Антоновпа, Мясищевпа, Яковлевпа пĕр ĕçпе тăрăшнă. Авиациисĕр пуçне, Р. Л. Бартини космогонипе, философипе кăсăкланнă. Вăл хăй евĕрлĕ (ултă виçеллĕ (уникаллă) тĕнче теорийĕ, уçлăхăн пекех, вăхăтăн та виçĕ виçеллĕ пулнă), шутласа кăларнă. Çак теорие «Бартини тĕнчи» ят хунă. Аэродинамикăра «Бартини эффекчĕ» терминĕ пур. Тĕп ĕçĕсем — аэродинамикăпа, теоретиллĕ физика.
Р. Л. Бартини вĕçекен аппарачĕсем
thumb|right|ВВА-14, СÇВ Тĕп музейĕ, [[Монино, 1998]] Пурĕпе Роберто Бартини 60 ытла самолет проекчĕсене туса вĕçленĕ.
Физик тата философ
134px|thumb|right|«[[Бартини тĕнчи»]]
Каçăсем
Категори:СССР тĕпчевçисем Категори:СССР авиаконструктăрĕсем Категори:Раççей авиаконструктăрĕсем Категори:СССР конструктăрĕсем Категори:Раççей физикĕсем Категори:Раççей инженерĕсем Категори:Раççей космонавтикине никĕслекенсем
Алга (Татăшла районĕ)
Алга  — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 67 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452835, ОКАТО кочĕ — 80250850002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Пурăнавлăх
Пурăнавлăх (,  — тухатăп, курăнатăп, пур пулатăп ) — хуть те мĕнле пуррин аспекчĕсенчен пĕри, вăл çавăнах тепĕр аспектĕчен, — тĕшрен, — уйрăлса тăрать.
Çинçипул
Çинçипул — хунсемпе тĕрĕксен ĕмпĕвĕ.
Пурăнавлăх
<!--В отличие от слова «бытие», слово «существование», как правило, выражает только аспект сущего, тогда как слово «бытие» употребляют также в значении «всё существующее», «мир как целое». Для Баумгартена существование как экзистенция совпадает с действительностью (actualitas).
Çинçипул
Кун-çулĕ
Çурçĕр Кавказра пурăнакан хун йăхĕсем пĕрре Перси патшипе, тепре Висанти императорĕпе килĕшӳ тунă. 531 çулта хунсен çарĕ Висантин кăнтăр тăрăхĕсене тапăнса кĕреççĕ.
Пурăнавлăх
Особое место занимает вопрос существования (экзистенция) человека. Экзистенция — центральная категория экзистенциальной философии (Кьеркегор, Ясперс, Хайдеггер, Сартр, Марсель, Камю и др.), обозначающая прежде всего уникальное и непосредственно переживаемое человеческое существование. Так, согласно Хайдеггеру такое существование — экзистенция — относится к особому сущему — Dasein — и должно рассматриваться в особой экзистенциальной аналитике, в отличие от категориальной аналитики, применимой для других сущих.
Çинçипул
Кун-çулĕ
550 çулта хунсен çарĕ Висанти императорне Юстиниана пулăшать. Çак тапхăртан Çинçипул ĕмпĕвĕн çăлтăрĕ хăпарать. Вăл тухăçран анчахрах килнĕ тĕрĕксене тата анăçран таврăннă хунсене пĕрлештерсе Çурçĕр Кавказран Перси çĕрĕ çине пысăк çарпа вăрçма каять. Перссем Çинçипул çарне Тимĕр хапха патĕнче питĕ вăйлă çирĕплетнĕ хӳтлĕхпе чарасса шаннă, çапах кунта хаяр çапăçу пулса иртнĕ хыççăн вĕсем хунсемпе туслă килĕшӳ тăваççĕ.
Вуламалли
Категори:Хунсем
Пурăнавлăх
Существование традиционно противопоставляется сущности. Сущность традиционно, начиная, как минимум, с эпохи Возрождения, исследуется научными дисциплинами. Традиционная наука пытается открыть сущность или субстанцию. Особенно в этом преуспела математика, для которой не так важно конкретное существование чего-либо, как возможности оперировать с сущностями. Вместе с тем, существование предполагает не отстранённый, абстрагированный взгляд на сущности, но делает акцент на их реальности. Таким образом, получается разрыв между абстрактными сущностями и экзистенциальной реальностью — существованием .-->
Каларăш
Пурăнни мар ĕнтĕ çакă, пурăнавлăхра тăни çеç!
Каçăсем
Категори:Онтологи Категори:Метафизика ăнлавĕсем
Çĕр тĕшĕ
Çĕр тĕшĕ — Çĕр чăмăрĕн варринчи, чи тарăнра вырнаçнă пайĕ.
Каçăсем
Категори:Çĕр тытăмĕ Категори:Геохими
Веякошор
Веякошор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Рогозина юханшывăн сылтăм çыранĕпе 6 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Пярну (пĕлтерĕшсем)
Пярну:
Касанкă
thumb|right|250|Касанкă
Касанкă — карп йышши пулă шутланать. Пирĕн тăрăхра питĕ сайра тĕл пулнă пирки Чăваш Республикин Хĕрлĕ Кĕнекене кĕртнĕ, тытма чарнă. Пысăкăшпе пĕчĕк пулă, кĕлетки 14 сантиметртан иртмест. Çурăмĕ хăмăр симĕс тĕслĕ, хырăмĕ — шурă. Аякки — сарăрах симĕс.
Каçăсем
Касанкă (Phoxinus phoxinus) çинчен
Категори:Карп йышшисем
Кярдла
Кярдла (эст. Kärdla) — Эстони республикинчи Хийумаа утравĕн тĕпĕ. Хула шутне 1938 çулта кĕнĕ. Хулара тинĕс гаванĕ, аэропорт пур.
Халăхĕ
Хулара 4 пинтен сахал мар çын (3.736 — 2004 çулта) пурăнать. Чылайăшĕ— эстонсем, тата вырăссем, финнсем (2 %).
Истори
Паянхи Кярдла пĕрремĕш хут 1564 çулта асăнса çырнă. Ун чухне вăл викингсен тапхăрĕнчи пĕчĕк ял çеç пулнă.
Меселпуç
Меселпуç — (Месели) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. Ялта вăтам шкул, музей, лавкасем, участок больници, культура çурчĕ. Месел юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
1760-мĕш çулта Сĕве тата Чĕмпĕр уесĕн хреçченĕсем никĕсленĕ. 1929-мĕш çулта ялти хресченсем куçса кайса 5 ял никĕсленĕ.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (93%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 22 çм , Çтерлĕ станцине 30 çх.
Илйинка
Илйинка, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Кохтла-Ярве
120px|right Кохтла-Ярве — (эст. Kohtla-Järve) ( 1946 çултанпа) — Эстонири çурçĕр-тухăçри хула.
Географи
Кохтла-Ярве Эстонин çурçĕр-тухăçри, Таллинпа Нарва чукун çул çумĕнче. Лаптăкĕ — 46 тв. çм. Ултă пайран тăрать: Ахтме, Ярве, Кукрузе, Ору, Сомпа тата Вийвиконна. Ахтме пайĕ уесĕн кăнтăр енче ларать, ун шутне Ахтме, Пуру, Ийдла тата Таммику çĕрĕсем кĕреççĕ. Çĕр айĕнчен сланец упранăвĕсене тупса кăлараççĕ. Электростанци, стройматериалсен комбиначĕ Кивĕ Ахтме патĕнче вырнаçнă. Ахтмепе Йыхви хушшинче — Ийдла пурăну районĕ.
Турхан (Хĕрлĕ Чутай районĕ)
Турхан, — Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял. Пĕр хушă вулăсăн тĕпĕ пулнă.
Кохтла-Ярве
Истори
Кохтла-Ярве хула ятне çур ĕмĕр каялла çеç илнĕ. Çапла пулин те, ку вырăнта çынсем тахçанах пурăннă. 1241 çулта Данин çĕр кĕнекинче Ярве ялĕ (Jeruius) пирки çырнă. Паянкунхи хула пайне — Кукрузе — пĕрремĕш хут 1241 çулта (Kukarus), Сомпа пайне — 1420 çулта (Soenpe) асăннă.
Турхан (Хĕрлĕ Чутай районĕ)
Кун-çулĕ
Малтан Кăрмăш уесне кĕнĕ. 1920 çулхи авăн уйăхĕн 7 хыççăн 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕме пуçланă. Малтан Кăрмăш вулăсне кĕнĕ, 1918 çулхи пуш уйăхĕн 19 хыççăн Турхан вулăсне, 1925 çулхи раштав уйăхĕн 30-мĕшĕ хыççăн Хĕрлĕ Чутай вулăсне кĕме пуçланă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Кивĕ Чад
Кивĕ Чад (Иске Чат) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Барда ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 131 çын, çав шутра 63 арçын тата 68 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 195 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 10 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Илемлĕ тапхăр
мини|справа| Пĕтĕм тĕнче куравĕ, [[Парис|Париж, 1900.]] мини|справа|[[Эйфел турулĕ|Эйфел турулне туни, 1888.]] Илемлĕ тапхăр (Belle Époque) — Европан (чи малтанах Франципе Бельгин), çĕнĕ кун-çулĕн XIX-мĕш ĕмĕрĕн кайри вунçуллăхĕсемпе (Пĕрремĕш тĕнче вăрçиччен), 1914-мĕш çул хушшинчи тапхăрне палăртни. Францишĕн ку — Виççĕмĕш республикăн пĕрремĕш вунçуллăхĕсем, Аслă Британишĕн — Виктория тапхăрĕн юлашки çулĕсем тата Эдуард VII-мĕш король ертсе пынин малтанхи çулĕсем, Раççейре Александр III тата Николай II патшара ларнă çулсем.
Историллĕ ăнлантару
мини|Пĕрремĕш автомобильсен пĕри, 1891. Илемлĕ тапхăр вăл Пĕрремĕш тĕнче вăрçи хыççăн пулнă, вăрçă кÿнĕ хурлăхпа танлаштарса ят хуни. Çавăнпа та вăл тапхăр техникан хăвăрт аталанăвне, экономикари ăнăçусене, политика хутшăнăвĕсен тăнăçлăхне, Франци, Аслă Британи, Раççей, Австро-Венгри, Германи, Итали,Бельги т. ыт.т. Франци-Прусси вăрçи хыççăн 1870—1880-çç. хуçалăхĕсем ураланиччен ÿнерĕ аталаннине, унпа пĕрлех пулас вăрçă умĕнхи яланлăха çухатнă лăпкă пурнăçа аса илсе тунсăхланине палăртса кăтартать.
Ку автомобиль тунин, сывлăшра вĕçнин, бульварсемпе кафесен, кабаресемпе тинĕсре шыва кĕнин, фотографи ĕçĕ сарăлнин, кино çуралин тата 1863-мĕш çулта пĕрремĕш метро уçăлнин, çутçанталăк наукисен, çĕнĕ технологисемпе медицина аталаннин, социологипе этнографи никĕсленнин, археологинчи çĕнĕ уçăмсен, ÿнерте модерн тата çыравлăхра модернизм юхăмĕ ÿсеннин, «хĕрарăм ыйтăвĕ» тата суфражист юхăмĕн тавра пынă тавлашăвĕн ылтăн ĕмĕрĕ.
Илемлĕ тапхăр наукăра
Химипе биологи ăслăлăхĕсенче Луи Пастер чапа тухнă. Ку тапхăрти физика наукинчи çĕнĕ уçăнусем этемĕн малашри тĕп тавракурăмĕн аталанушĕн питĕ пĕлтерĕшлĕ. Мария Кюри, Эйнштейн ĕçĕсем яланлăхах уçлăх тата вăхăт çинчен унччен пĕлнине тĕппипех улăштарнă. Çав вăхăтрах микроскоплă япаласем те урăхларах курăнма пуçланă: радиаци тата рентген пайăркисене уçни атом кăсăклăхне тепĕр енчен уçса панă. Ку атомăн планетарлă модельне ăсталама май панă, каярах ăна Бор малалла аталантарнă. Фотоэффект теорине тата ăшă пайăркисене квантсен пулăшăвĕпе ăнлантарни пачах çĕнĕлле физика аталантарнă. Ку вара ĕлĕххи пĕлÿсене çĕнĕ концепцисемпе улăштарма хистенĕ.
Çĕнĕ пулăма Наукăри виççĕмĕш революци ятне панă.
Çыравлăхра
Франци çыравçисенчен Ги де Мопассан, Эмиль Золя ячĕсене асăнма кирлĕ. Германире Томас Манн ĕçленĕ.
Ӳнерте
1890 çулта Ван Гог вилнĕ хыççăн тĕрлĕрен ÿнер юхăмĕсем никĕсленсе аталанаççĕ — фовизм, малти модернизм, 1900 - 1914 çç. Парижпа Венан чылай ÿнерçĕсем экспрессионизм юхăмĕн тыткăнне лекеççĕ, кубизм тата абстракционизм, импрессионизм. Поль Гоген, Анри Матисс, Андре Дерен тата Морис де Вламинк, Пикассо, Густав Климт тата ытти чаплă ÿнерçĕсем.
Кÿлепе ÿнерĕнче — Огюст Роден.
Кĕвĕ çыравçисем — Морис Равель, Игорь Стравинский. Балетра Сергей Дягилевăн Вырăс балечĕ Европăра чапа тухнă. Декорацисемпе тумтирсене Илемлĕх тĕнчи ушкăнăн ÿнерçисем Леон Бакст тата Александр Бенуа хатĕрленĕ. "Таса Çуркунне" балет валли кĕввине Игорь Стравинский çырнă, декорацисене тата либреттине Рерих тунă. Халăх килĕштернĕ опереттасене çыракансем — И.Штраус, И.Кальман, Ф.Легар.
Халăх çÿренĕ вырăнсемпе тумтир моди
Парижри Фоли-Бержер варьете тата кабаре, Мулен Руж.
Политикăра
Францире Дрейфус ӗҫӗ паллă.
Çурт-йĕр ăсталăхĕнче
мини|справа|Тассель çурчĕ, Брюссель. Çурт-йĕр тĕлĕшне илсен, ку вăхăтра кунта та модерн аталанса вăй илет. Гарнье Опери шалти дизайне модерн тĕсĕнче капăрлатнă. Шупашкарта модерн тĕсĕнчи Николай Ефремов çурчĕ упранса юлнă, Халĕ кунта Чăваш Наци Конгресĕ вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Европа историйĕ, тапхăрсемпе Категори:Виççĕмĕш франс республики Категори:Экономикăри бумсем
Йӳç пулă
thumb|left|250|Йӳç пулă Йӳç пулă карп йышне кĕрекен пĕчĕк пулă, 14 сантиметртан ытла ӳсмест.
Ку пулă вăлчине шыв хуранĕ ăшне сапать. Тĕпрен илсен, шыври ӳсен-тăранпа апатланать. Какайĕ тутлах мар, çавăнпах йӳç пулла ятарласа тытмаççĕ.
Йӳç пулла Чăваш Республикин Хĕрлĕ кĕнекине кĕртнĕ. Çавăнпа та вăлтана çакланнă пулла каялла шыва ярăр
Каçăсем
Категори:Карп йышшисем
Бигинеево
Бигинеево — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 191 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452838, ОКАТО кочĕ — 80250850003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Мăн Юважелга
Мăн Юважелга — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Куса юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Кĕçĕн Кельтей
Кĕçĕн Кельтей — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Мăн Юважелга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Куса юпписем
Кĕçĕн Кельтей
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Каран (Мелеуç районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Каран (Мелеузовский район)
Цой Виктор Робертович
Цой Виктор Робертович (1962—1990) — совет рок-юрăçĕ, 1980-мĕш çулсенчи рок-музыкант, композитор, артист, сăвăç, «Кино» ертӳçи.
Каçăсем
Категори:Кино
Липецк
Ли́пецк — Раççей хули, Липецк облаçĕн административлă тĕпĕ.
Халăх йышĕ — 502,6 пин çын (01.01.2007 тĕлне)
Чаплă куравĕсем
thumb|250px|Христос Çуралнин храмĕ (1791) thumb|250px|Липецк драма театарĕ
Тĕнчери хутшăнусем
Тăванлă хуласем
Каçăсем
* Категори:XVIII ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем Категори:Раççей хулисем Категори:Липецк облаçĕ
Резник Илья Рахмиэлевич
Илья́ Рахми́элевич (Леопольдович) Ре́зник (ака, 4, 1938, Ленинград) — раççей юрă сăвăçи тата усламçи, Раççей Федерацин халăх артисчĕ (2003). Раççей ӳнер академин хисеплĕ пайташĕ. Украина халăх артисчĕ (2013).
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:В. Ф. Комиссаржевская ячĕллĕ театр Категори:СССР сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Вырăс сăвăçисем Категори:ФХХ парне лауреачĕсем
Тĕшчĕк
Тĕшчĕк — çурхахла мар тата тĕшĕ ăшĕнчи субкомпартмент, унашкал япала эукариотла организмсен пурин те (кашнийĕнех, сиктермесĕр) пур.
Асăрхавсем
Категори:Тĕшçум тытăмсем Категори:Органеллăсем Категори:Пайрăм
Аслă выçăлăх
Аслă выçăлăх - çынсене апат çитменнипе пулнă социаллă инкек.
Ĕлеххи выçăлăх
Ĕлĕк кашни патшалăхра 8-10 çул иртнипе "Выçă çул" пулнă. Аслă выçăлăхра çынсем пиншер вилнĕ:
Паянхи выçăлăх
thumb|right|180px|[[Суданри выçă хĕрача]] thumb|left|420px|Тĕнчери выçăлăх Пирĕн самантра выçăлăх чухăн Африка тата Ази çĕршывсенче анлăн сарăлнă кăтару. 2011 çулта питĕ вăйлă выçăлăх Хĕвелтухăç Африкăри патшалăхсенче (Сомали, Кени, Судан, Кăнтăр Судан, Эфиопи, Джибути) пуçланнă.
Каçăсем
Категори:Инкексем
Facebook
Facebook - («Фейсбу́к», ) — тĕнчери чи пысăк социаллă эреш тата пĕр ятлă харпăрçă-компани (Facebook Inc.). 2004 çулхи нарăсăн 4-мĕшĕнче Марк Цукербергпе пĕрле Гарвард университетĕнче вĕреннĕ чухне пĕр пӳлĕмре пурăннă юлташĕсем — Саверин Эдуардо, Московиц Дастин тата Хьюз Крис — йĕркеленĕ.
Кун-çулĕ
thumb|left|200px|Марк Цукерберг Facebook-а2004 çулхи нарăсăн 4-мĕшĕнче Марк Цукерберг (АПШ) йĕркелесе янă.
2010 çулта ( авăн уйăхĕ ) "Фейсбукра" 500 млн çын регистраци тунă.
Каçăсем
* Категори:Социаллă тетелсем Категори:АПШ сайчĕсем Категори:2004 çулта уçалнă сайтсем
Категори:Курăнман Tor сервисĕсем
Том Крус
thumb|right|Том Крус thumb|right|Том Крус thumb|right|Том Крус thumb|right|Том Крус Том Круз (Tom Cruise, пĕтĕмлĕ ячĕ Томас Круз Мапотер IV (Thomas Cruise Mapother IV, утă, 3 1962, Сиракузы, штат Нью-Йорк, АПШ) — америка актёр, режиссёр, продюсер, сценарист.
Кĕçĕн Кидаш
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Том Крус
Кун-çулĕ
Том — çемйере виççĕмĕш ача, унăн пĕр йăмăкпе икĕ апăшĕ. Амăшĕ — артист, ашшĕ — инженер. Ӗç шыраса çемйе пĕрмаях куçса çӳреме тивнĕ. 14 çулĕ тĕлне Том АПШпа Канадăра 15 шкула улăштарнă. Юлашкинчен вĕсем Нью-Джерси штатĕнчи Глен Ридж хулинче чарăнаççĕ, ăçта Том вăтам шкултан вĕренсе тухать. Пултару ĕçне 1981 çулта «Вĕçĕмсĕр юрату» фильмĕн пĕчĕк ролĕпе тытăнать. Паллăха кăларнă хăйĕн пĕрремĕш тĕп ĕçне вăл «Хатарлан ĕç» (1983) блокбастерĕнче тунă. Çаплах Том Крус Сайентологи чиркĕвĕн юлташĕ шутланать, унта ăна малтанхи арăмĕ Мими Роджерс ертсе кĕртнĕ.
Кĕçĕн Кидаш
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Том Крус
Фильмографи
Категори:АПШ артисчĕсем Категори:«Золотой глобус» лауреачĕсем Категори:Пайăр çынсем:АПШ
Кĕçĕн Кидаш
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Чалково
Чалково (Бакчавыл) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Барда ял тăрăхне кĕрет.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 147 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 7 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Ермак
Ермак, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Виссервис
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Çурла, 26
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Прованс (эрех тăвакан енĕ)
Прованс - Кăнтăр Францире вырнаçнă эрехтăвакан енĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ яхăн 26 000 га.
Мурведер
Мурведер - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Маньел
Маньел — (Манеево) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. Ялта пуçламăш шкул, фельдшер пункчĕ, лавка, культура çурчĕ пур. =Кун-çулĕ== 1770-мĕш çулта çĕнĕрен тĕне кĕртнĕ чăвашсем никĕсленĕ. Маларах хальхи Çтерлĕ районĕнчи Талалаевка ялĕ патĕнче вырнаçнă пулнă, анчах çĕр пирки хирăçÿсем пуçлансан чăвашсем Месел юханшвен пуçнепех куçса ларнă. 1906-мĕш çулта ялта çăкăр запасĕн макçейĕ, бакалея лакки пулнă. 1926-28-мĕш çулсенче ялти хреçченсем Красный Восток, Абдулино тата Матвеевка, Канаш (халь ял çук) ялĕсем никĕсленĕ.
Демографи
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (93%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 22 çм , Çтерлĕ станцине 33 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Кĕçĕн Кухтур
Кĕçĕн Кухтур — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Кухтур юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Салават (хула)
Салават (пушк. Салауат) — Пушкăрт Республики хули.
Географи
Хула республика кăнтăр енче, Шурă Атăл сылтăм çыранĕнче (Чулман Атăл юппи), Ӗпхӳрен 178 çухрăмра ларать. Чукун çул чарăнăвĕ пулать. Хула лаптăкĕ — 100 çм2. Хулара автобуспа, трамвайпа çуреме пулать.
Халăхĕ
2005 çулта кунта 157,9 пинĕ çын пурăннă.
Кун-çулĕ
1948 çулта нефтьпе хими комбиначĕ (халĕ ОАО «Салаватнефтеоргсинтез») туса лартнă май никĕсленĕ. 1949 çулта — ĕçлекенсен посёлокĕ, 1954 çултанпа —хула. Ятне пушкăрт халăх паттăрне Салават Юлаева хисеплесе панă.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстан хулисем
Мăн Аçам
Мăн Азям — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Арша юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Арша юпписем
Хусан ханлăхĕ
Хусан ханлăхĕ — Вăтам Атăлçинчи феодаллă патшалăх (1438—1552), Ылтăн Урта аркансан тĕрекленнĕ, Пăлхар, Джукетау, Хусан, Кашан кнеçлĕхĕсен территорийĕсене пĕрлештернĕ. Тĕп хули — Хусан.
Никĕслекенĕ — Улу-Мухаммед ( 1438—1445 хуçаланнă).
Истори
XVI ĕмĕрĕн пĕрремĕш пайĕнче, Гирей ăру ханĕсем ертсе пынипе, Мускава хирĕç пĕрмаях вăрçăпа çӳренĕ. 1521 çулхи çурла уйăхĕнче Сахип-Гирея хусан ханĕпе Мухамеда Гирея крым ханĕ Чулхула, Муром, Клин, Мещера, Улатимĕр çĕрĕсем çине вăрçăсемпе кайнă, тыткăна темиçе вун пин çынна хупăрласа илсе таврăннă.
Пĕтĕмпе хусан ханĕсем вырăс çĕрĕсем çине хĕрĕхе яхăн тустарма вăрçăпа тухнă пулнă.
Иван IV 1545-52 çулсенче хусансем çине вăрçăпа çӳренĕ, юлашкинчен 1552 çулта Мускав патши Хусан ханлăхĕн пĕрлĕхне аркатать, ханлăх шутĕнчи Вăтам Атăлçи çĕрĕсене Мускав пăхăнăвне кĕртет.
Каçăсем
Категори:Хусан ханлăхĕ
Сталин Иосиф Виссарионович
Иосиф Виссарионович Сталин (паспортри хушамачĕ — Джугашвили, იოსებ ჯუღაშვილი - იოსებ ჯუღაშვილი), раштав, 21, 1879, Гори, Грузи, Раççей империйĕ — пуш, 5 1953 ç., Кунцево, Мускав облаçĕ, СССР) — совет патшалăх ĕçченĕ, политик тата çарпуçĕ.
Пĕлӳлĕх. Революци ĕçлĕхне кĕни
thumb|left|150px|Сосо́ Джугашвили — Тифлисри чиркӳ семинаринче вĕренкенĕ ([[1894)]]
Революци ĕçлĕхĕ
thumb|right|200px| Коба, марксист кĕтесĕн пайташĕ ([[1902)]] thumb|Сталин пайăр ĕçĕ жандарм управленинче [[Баку (1910)]]
Атом бомбине туни
thumb|right|200px|Потсдам конференцийĕ
Чысĕсем
кавалер:
Сталин ятне панăскерсем
СССР хулисем:
СССР тулашĕнчи хуласем: Урăх объектсем:
Каçăсем
StalinaNaVas.NET