cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аншарли
Раççейре аншарлине промăçлă тăваслăха ирĕк пани
2002 çулта Раççей Федерацинче аншарли юхтарнăшăн уголовлă-администрациллĕ яваплăха пăрахăçланă, вара çак ĕçмене туса сутма ирĕк пулать. Çак вăхăтрах раççей аншарлипе хаяр алкоголь ĕçмисене тĕнчери пасарсене илсе тухас тесе International Center For Alcohol Policies (ICFAP) ассоциацийĕ кăсăкланать. Меллĕ самантпа тăватă усламçă — Николай Полуэктов, Павел Преженцев, Алексей Ходорыч тата Михаил Сергеев — усă кураççĕ: вĕсем аншарлине промăçлă кăларма саккунпа ирĕк илсе кирлĕ технологи инструкцисене (ТИ), техника условисене (ТУ) тата ГОСТ регистрлаççĕ. Коммерсантсем «Косогоров Самогон» товар паллине йышăнса çирĕплетеççĕ те ХАО «Прасковейское» (Прасковея ялĕ) базинче промăçлăх ĕçне хута яраççĕ. 2006 çултанпа аншарлине РФ ваккăн суту-илĕвĕнче тата HoReCa эрешĕнче сутăва кĕртеççĕ.
Килте туни хăрушлă
Алкоголь ĕçмисене килте паха та сывлăха юрăхлă пултăр тесе юхтарма йывăр. Мĕншĕн?
Каçăсем
Категори:Хаяр спирт ĕçмисем
Чеджу (утрав)
Географи
Чеджу утравĕ — Европăра ăна малтан Квельпарт ятпа асăннă — вулкан ĕçĕпе тухса ларнăскер. Çакăнтах Халласан вулканĕ пур. Кунтах Кăнтăр Корейăри чи çӳллĕ тăвĕ — 1 950 м. Утрав темиçе çĕр миллион çул малтан вулкан аскăннă хыççăн çуралнă, вăл ытларах базальтпа лавăран пулнă. Климачĕ субтропиклă, Корейăн ытти çĕрĕсенчен ăшăрах. Çăвĕсем нӳрĕклĕ, хĕлсем типшарлă.
Истори
Чеджудо малтан Тхамна ятпа ирĕклĕ патшалăх пулнă. 662 çулта ăна Силла патшалăхĕ çĕнтерсе илнĕ. 938 çулта, Силла арканса кайсан, Тхамна Корё протекторачĕн айне лекнĕ. 1105 çулта Тхамна хăйĕн автономине çухатнă та Корё провинцийĕ пулса тăрать. Ыйджон патша утравăн ятне улăштарать, вара утрав Чеджу ят илет. 1271 çулта Чеджу утравĕнче монголсене хирĕçле Самбёльчхо пăлхавĕ тапранать. Пăлхава пусарнă хыççăн 1273 çулта Чеджу утрав монголсен аллине куçать. 1367 çулта утрав каллех Корё пайĕ пулать. Япунсем 1910 çулта Корейăна оккупациленĕ хыççăн Чеджу ятне Сайшу япун ятне куçараççĕ, мĕншĕн тесен япун чĕлхинче ханчча иероглифĕсемпе çырнă «Чеджу» сăмаха «Сайшу» теççĕ. Çĕршыва ирĕклĕхе кăларсан Чеджу Корей шутне кĕрет. 1946 çулчен утрав Чолла провинцийĕнче, кайран хăй провинци статусне çĕнтерсе илет.
Культура
Чеджудо культури континентлă Корей культуринчен уйрăлса тăрать. Чи паллă культура артефакчĕ — харубан («чул мучи»), ăна лава чулĕнчен касса кăларнă. Чеджудо çыннисен пурнăçĕн тепĕр аспекчĕ — матриархатлă çемйе. Çак йăла Удо тата Мара çыран хĕрринчи çĕрсенче питĕ анлă саралнă, утравăн ытти çĕрĕсенче сахал тĕл пулать. Çак йăлан чи паллă тĕслĕхĕ ханё (해녀; 海女, «тинĕс хĕрарăмĕ») шутланать – хĕрарăм çемйере асли пулать. Вĕсем шыва питĕ тарăн чăмса (аквалангсăрах) моллюскоăсене, тинĕс чĕрĕпĕсене тата урăх тинĕс апачĕсене пуçтараççĕ.
Сарă тинĕс
Тавралăхĕ
Сарă тинĕс Азин тухăç çыранĕсенчен пуçласа Корей çурутравĕн анăç çыранĕсем патне çити хăйĕн хумĕсене куçарать. Китай, КХДР тата Корей Республикин çыранĕсене хум çапать. Лаптăкĕ — 416 пин çм², чи тарăнни — 106 м. Шыв температури тинĕсĕн çурçĕр-анăç пайĕнче нарăсра 0 °С сивĕрех, кăнтăр пайĕнче +6 — +8 °С. Çурлара шыв температури тинĕсĕн çурçĕр енче 24 °С çитет, кăнтăрĕнче — 28 °С. Шыв тăварлăхĕ — 24 — 36. Шыв хăпарса кайни, çурталăкрисем, 3 — 9 м.
Сарă тинĕсĕн пысăк пырĕсем: Бохай пырĕ (Бохайвань), Ляодун кӳлмекĕ тата Анăç-Корей кӳлмекĕ. Сарă тинĕсе Хуанхэ, Хайхэ, Ляохэ тата Ялуцзян (Амноккан) шывсем юхса кĕреççĕ.
Тинĕс порчĕсем
Халĕ Даляньпе Люйшунь пĕрлĕ мегаполис — Люйда — пулаççĕ.
Каçăсем
Категори:Лăпкă океан тинĕсĕсем
Европа А класс автомобиль çулĕсем
А класслă автомобиль çулĕсем —
Калтасы (Урюш-Битуллинский ял тăрăхĕ)
Калтасы  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452387, ОКАТО кочĕ — 80234884006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Сес-Игол
Сес-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Мăн Асес-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Семеновка (Чышма районĕ)
Семеновка  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 70 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452156, ОКАТО кочĕ — 80257830006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Çĕнĕ Халал
Çĕнĕ Халал — Библин пайĕ.
Кун-çулĕ
Çĕнĕ Халал халĕ 27 ĕçрен — I ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕн тĕрлĕ тапхăрĕнче çут тĕнчене тухнă тăватă евангелирен, апостолсен Ĕçлĕх кĕнекисем, апостолсен 21 Чĕнĕвĕ, Иоаннăн Тӳрĕлĕх кĕнеки (Апокалипсис) кĕрет.
Вуламалли
Категори:Çĕнĕ Халал
Урпаш (Элĕк районĕ)
Урпаш, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта виçĕ урам: Союз, Туçи, Çыран хĕрри урамĕсем, 154 çын (2006) пурăнать. Юнашар Утаркасси ялĕ вырнаçнă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Мăн Ситьма
Мăн Ситьма — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Ăптă (ăктă)
мини|справа|250px|Ăптă Ăптă (Leuciscus idus), — карп йышне кĕрекен тăсăкрах пулă. Тĕксĕмрех кĕмĕл тĕслĕ кĕлетки 60 сантиметра çитме пултарать, йывăрăшĕ – 6 килограма. Ытларах чухне вăлтана 2 килограмран пĕчĕкрех пулăсем çакланаççĕ. Ăптăн хуппи партас хуппипе танлаштарсан вĕтĕрех, куçĕ вара сарăрах тăслĕ.
Вăлчине 4-5 çула çитсен сапма пуçлать. Ку вăхăтра вăл вăтамран 350 грамм таять. Ăптă тĕрлĕ вĕт чĕр чунсемпе тăранса пурнакан пулă, çулла çинçе çип евĕрлĕ ӳсен-тăрансене çиет.
Ку пулăшăн шыв тасалăхĕ – чи кирлĕ условисенчен пĕри. Юхан шывра ăптă йышлансан шыв тасине ĕненсех тăр. Аптă шыв хуранĕн ашĕ çине лайăх кĕрет.
Вуламаллии
Категори:Карп йышшисем
Юманлăх
Юманлăх, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял, Элĕк ял тăрăхне кĕрет.
Тавралăхĕ, ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Элĕкрен ултă çухрăмра вырнаçнă. Юнашар Качалав ялĕ ларать. Ялта виçĕ урам — Шоссепе Буденный урамĕсем, Çăка пăралукĕ, 194 çын (2006) пурăнать.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Этимологи
Хăйĕн ятне ял авал ку вырăнта сĕм юман вăрманĕ пулнăранпа туянса юлнă.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Сакссем
Сакссем, — авалхи герман йăхĕсен çурçĕр-тухăç ушкăнĕ.
Пурăннă вырăнсем
III-V ĕмĕрсем хушшинче вĕсем англсемпе тата ютсемпе пĕрле Британин кăнтăр пайне куçса кайнă. Каярах çапăçса пĕр-пĕрне самай тустарнă хыççăн утрав çинче англосакс халăхĕ хуçаланма пуçланă.
Вестфалсем
Вестфалсем Рейнпа Везер хушшинче пурăннă. Халăх ячĕ «анăçри çынсем» тенине пĕлтернĕ.
Остфалсем
Остфалсем, е «тухăç çыннисем», Везерпа Эльба юханшывсем хушшинче пурăннă.
Энгрсем
Категори:Çухалнă халăхсем
Кăмрăкамăш
Кăмрăк — периодикăллă системăри 6 атом номерлĕ хими элеменчĕ, C (Carboneum) символпа палăртаççĕ. мини|Кăмрăкамăш atom Кăмрăк çинче метал пулмасан та ток çӳреть.
Истори
Йывăç кăмрăкĕ мĕн авалтанах металсем шăратма усă курнă. Кăмрăкăн аллотропи модификацисем: кĕвер чулпа графит çынсене тахçанах паллă. Кăмрăк ахаль япала пулнине А. Лавуазье 1780-мĕш çулсен вĕçĕнче кăтартнă.
Физика пахалăхесем
Кăмрăк нумай аллотропи модификацисенче тĕл пулать, вĕсен физика пахалăхĕсем вăйлă улшăнса тăраççĕ.
Кăмрăкăн Аллотропи модификацийĕсем
thumb|300px|Кăмрăк фаза диаграмми (diamond — [[кĕвер чул, graphite — графит, liquid — шĕвек, vapor — газ)]] thumb|300px|Кăмрăк модификацисен схеми a: [[кĕвер чул, b: графит, c: лонсдейлит d: фуллерен — букибол C60, e: фуллерен C540, f: фуллерен C70 g: аморфла кăмрăк, h: кăмрăк нанопăрăхĕсем]]
Геращенко Иван Абрамович
Геращенко Иван Абрамович — (1920-28.04.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 33-мĕш çарĕн 383-мĕш перевçĕсен дивизин 694-мĕш перевçĕсен полкĕн автоматчик, сержант.
Анкăлсем
Анкăлсем (Angli, Angles, Angeln) — герман йăхĕ, вĕсене пĕрремĕш Тацит асăнать.
IV ĕмĕр — V ĕмĕр пуçламăшĕнче анкăлсем Ютландин кăнтăр енче (Германин Шлезвиг-Гольштейн федераци çĕрĕн территорийĕ) пурăннă. VI ĕмĕрте сакссемпе пĕрле Британи çĕрне çĕнтерсе илнĕ. Çакăн хыççăн виççĕ патшалăх йĕркеленĕ: çурçĕр анкăлсем — Нортумбрине, вăтисем — Мерсине, тухăçрисем — Тухăç Англине.
VII-X ĕмĕрсенче анкăлсемпе сакссем пĕрлешсе пĕр халăх пулса тăнă. Вĕсем хальхи акăлчансен мăн аслашшĕсем (ламтайĕсем) пулаççĕ.
Вуламалли
Категори:Аслă Британин историйĕ Категори:Çухалнă халăхсем
Лагерево
Лагерево — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 913 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452497, ОКАТО кочĕ — 80247825001.
Çӳлти Пышмă
فيرخنيايا بيشما Горад Верхняя Пышма Werchnjaja Pyschma Βέρχνιαγια Πησμά Verkhnyaya Pyshma Verĥnjaja Piŝma Verhnjaja Põšma Verkhniaïa Pychma Verchnjaja Pyšma 베르흐냐야피시마 Verchnjaja Pysjma Verkhnjaja Pysjma Verkhnjaja Pysjma Wierchniaja Pyszma Verkhnyaya Pyshma Верхняя Пышма 上佩什馬
Лагерево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Сигав-Игол
Сигав-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сарм-Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Марыля Радович
Мары́ля Родо́вич (Maryla Rodowicz, паспортри ячĕ — Ма́рья «Мары́ля» Антони́на Родо́вич; 1945 çулхи раштавăн 8-мĕшĕнче, Зелёна-Гура, Польша çуралнă) — паллă поляк поп-юрăçи, çаплах рок тата фолк-рок юрлать. 70-мĕш çулсенче СССР халахĕ питĕ кăмăлланă.
Сигав-Игол
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Марыля Радович
2000 ытла юрăна юрланă, поляк чĕлхилле 20 ытла, çаплах пĕрер альбом акăлчанла, чехле, нимĕçле тата вырăсла альбом кăларнă. Сутнă мĕнпур альбомĕсен шучĕ 15 мильона çитнĕ, çав шутра 10 мильона яхăн СССРпа Раççейре.
Юрăç карьерине 1960-мĕш çулсен варринче пуçланă. 1970-мĕш тата 80-мĕш çулсенче питĕ паллă пулса тăрать, çапах та Польшăра Родовича халĕ те кăмăллаççĕ.
1986 çулта качча кайнă, виçĕ ача амăшĕ.
Хĕрлĕ эрех
thumb|Хĕрлĕ эрех черкки Эрех (vinum) — алкоголь ĕçми (хаярлăхĕ: натураллисен — 9-16 % çав., çирĕплетнисен — 16-22 % çав.), иçĕм е çимĕç-çырла сĕтекĕ туллин е пайĕпе спирта çити йӳçни (хăш чухне спирт е урăх япалалахсене хутăштарнипе — «çирĕплетнĕ эрех» ятлисем).
Эрехе тĕпчекен ăслăха энологи теççĕ.
Эрехсен классификацийĕ
Эрехе иçĕмрен (этемлĕх кун-çулĕнче эрех тумалли пĕрремĕш çими) те, тĕрлĕ çимĕçрен тата çырларан (эрехĕн йӳнĕрех сорчĕсем) тăваççĕ.
Пахалăхĕпе тĕсĕ
Эрех тунă чухне çав тери нумай тĕрлĕ иçĕм тĕсĕпе усă кураççĕ. Чи анлăрах вĕсене хура (тăтăшах вĕсене хĕрлĕ теççĕ) тата шурă иçĕмрен туни енĕпе уйăраççĕ. Сăрĕпе вĕсем шурă, кĕрен тата хĕрлĕ сорчĕсем пулаççĕ.
Спиртпа пылак шучĕ
Раççей стандарчĕпе килĕшӳллĕ, этил спирчĕпе пылак шучĕпе эрехсене çапла уйăраççĕ:
Пыл эрехĕ
Ятарлă эрехсем шутне çавăн пекех хăй тĕллĕн йӳçнĕ натуральлĕ пыл эрехĕсене те кĕртме пулать. Кусем — пыл тата чечек тутиллĕ вăтам пылак эрехсем. Этил спирчĕн шайĕ 13,3 — 15,5 % çав. Пыл эрехĕ — пăтранчăксăр çутă шĕвек, унта шупка сарă е ылтăн тĕс те çук. Эрех аромачĕн пуххинче натуральлĕ компонентсем: тĕхемсем, сиплев курăкĕсем, çырласем…
Европăри, Францири эрехсен классификацийĕ
Эрех категорине пахалăх палли вырăнне хураççĕ. Фанцузи классификацинче эрехĕн тăватă категори: AOC, VDQS, апатлану эрехĕсем тата вырăнти эрехсем. Пĕрлĕ европа классификацинче икĕ категори — паллă регионта тунă паха эрехсем — VDPRD (AOC тата VDQS) тата апатлану эрехĕ (франци классификаципе апатлану эрехĕсене вырăнти эрехсемпе пĕрлештереççĕ).
Эрех тăваслăх тавралăхĕ
Иçĕм çырли нумай çер-шывра ӳсет, çавăнпа та, мĕнпур Евразире (уйрăмах Францире, Италире тата Испанире); Çурçĕрпе Кăнтăр Америкăра; Африкăра (уйрăмах КАР-та); Австралире тата Çĕнĕ Зеландире, эрех туса кăлараççĕ.Эрех тăвас ĕç-пуç эталонĕ тесе историлле Францие хисеплеççĕ.
300px|thumb|right|[[Сан Джиминьянори эрех лавкки.]]
Греци эрехĕсем
Грек этеплĕхĕнче эрех çав тери тĕп вырăн йышăннă пулнă, классика тапхăрĕнче Дионис сăнарне эрехĕн ясар туррин — çам ураллă Бахусăн (Вакхăн) — санарне куçарнă.
Эрех тăвакан грек ăстисем хаяр эрех хатĕрленĕ чухне пылпа питĕ ăнăçлă усă курнă, мĕншĕн тесен çак пахалатнă çутçанталăк пылаклăхĕ çеç эрехе кирлĕ хаярлăха çитерерт. Эрехе сăмалапа (resin) хутăштарса «рецина» хатĕрлес рецепта авалхи тапхăртан сыхласа çитернĕ, ун чухне тĕрлĕ ӳсентăран, хăмла, белладонна е дурман, пулас, эрехе кĕнĕ.Лемнос утравра Мускат Александрийски иçĕм сортран пылак эрех тăваççĕ.
Итали эрехĕсем
Итали эрехĕсем тĕнчипех сарăлнă.Чи паллă иçĕм сорчĕсем : Санджиовезе, Неббиоло,Треббьяно, Пинă Гри, Мальвазия тата Верментино
Германи эрехĕсем
Германире чилайăш шурă эрехсем тăваççĕ.Анлă сарăлнă иçĕм сорчĕсем : Рислинг, Мюллер-Тургау тата Сильванер.Германире паха пылак "пăрлă эрех" - айсвайн тăваççĕ.
Эрех нисепĕ
Эрех нисепĕ — сетел çине эрех лартмалли йĕрке, çаплах хăш эрехпе епле çимĕçпе апатланланас сĕнӳсем.
Черккесене суйласа илни
thumb|150px|Кантăкран тунă черкке
Кĕленче пăккине кăларни
Ватăрах эрехе упраса тытмалла. Эрех кĕленчине штопорпа уçаççĕ. Пăра евĕрлипе уçма меллĕрех. Тĕрĕс йĕркепе, пăкăна витĕрех шăтарма юрамасть. Шурă эрехăн пăккине черккесене яриччен кăна кăлараççĕ. Хĕрлĕ эрехе ĕçес умĕн 30-40 минут маларах уçса эрехе сывлăшпа «сывлаттармалла».
6 çул ларнă хĕрлĕ эрехĕн тĕпĕ юлать.
Библи эрех пирки
Кивĕ Заветра "эрех" сăмахĕ 207 хут çырнă, "иçĕм чĕрĕ хула" - 62 хут.
Коран эрех пирки
"Çăтмахра пурăнакансем" ӳсĕлтермен çăтмах эрехне ĕçĕç (Коран, 56:19).
Каçăсем
Категори:Эрехсем Категори:Европа апат-çимĕçĕ Категори:Эрех тăвасси
189
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ентала (Юга юппи)
Ентала (Юнтола) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сылтăм çыранĕпе 176 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 121 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мари Элĕн Сернур районĕ
Сернурский район Марий Эл
Романов Николай Кириллович
Романов Николай Кириллович (1919-1943)—старшина, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Вăл Пушкăрт Республикиăн Тури Казмаш  ялĕнче  çуралнă. Чăваш. ССКП ретне 1942-мĕш çулта кĕнĕ.
Ентала (Юга юппи)
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Романов Николай Кириллович
Кун-çулĕ
106-мĕш стрелоксен дивизин 188-мĕш стрелоксен полкĕн взвод командирĕ Романов старшина 1943-мĕш çулхи юпан 15-мĕшĕнче Белорусинчи Гомель облаçĕнчи Лоев паççулккинчен кăнтăрарах малитсем хушшинче Днепр урлă каçнă. Салтаксем ушкăнне ертсе плацдарăма сарас тесе çапăçнă, тăшманăн пысăкрах вăйлă виçĕ контратакине сирнĕ. 1943-мĕш çулхи юпан 16-мĕшĕнче Лоевран кăнтăр-хĕвеланăçрах вырнаçнă сăртшăн пынă çапăçура стройран тухнă рота командирĕ вырăнне йышăннă, лартнă тĕллеве пурнăçланă.
1943 çулхи юпан 20-мĕшĕнче харсăр салтак çапăçура вилнĕ.
Çапăçусенче хастар çапăçнăшăн ăна 30.10.1943 вилнĕ хыççăн Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне тивĕçтернĕ. Гомель облаçĕн Лоев районĕнчи Козероги ялĕнче пытарнă.
Каçăсем
. Категори:1919 çулта çуралнисем Категори:1943 çулта вилнисем
Çĕлен пулли
Йăпăлтана ятарласа тытма çӳрекенсем сахал. Ытларах чухне вăлтана кĕтмен çĕртен çакланать.
Каçăсем
Категори:Карп йышшисем
Упи (Трак ен)
thumb|left|150px
Упи — Чăваш Республикин Красноармейски районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта вăтам шкул тата хупă ятарлă шкул, "Парус" ача сачĕ, вулавăш, ФАП, çыхăну уйрăме, ветеринари участокĕ пур.
Тавралăхĕ
Мăн Çавал хĕринче, Красноармейскинчен 8 çухрăмра вырнаçнă.
Кун-çулĕ
XIV ĕмĕрте Упи паттăр никĕсленĕ.
XVI — XIX ĕмĕрсенче ял çыннисем 20 яхăн ял никĕсленĕ. Ял ячĕсенче Упи сăмах пур.
1840 çулта чиркӳ патĕнче арçын ачасем валли приход шкулĕ уçăлнă, унта 3 çын вĕреннĕ. 1860 - 1968-мĕш çулсенче хĕрачасем валли чиркӳ шкулĕ еçленĕ. 1872 çулта чиркӳ-приход шкултне земство шкулне куçарнă.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Николо-Казанка
Николо-Казанка — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 10 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452367, ОКАТО кочĕ — 80234884007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Стокгольм тĕплĕх биржи
thumb|right|Компанин логотипĕ
Швеци OMX Group 2003 ç туса хунă. OMX — Nordic Exchange оператăрĕ, Скандинавипе Балтика çĕршывĕсен пасарĕн 80% яхăн хаклă хучĕсене йĕркелесе тăрать. 2006 ç. —сутăç сумĕ $516,7 млн, тупăçĕ — $121 млн, капитализацийĕ — $2,5 млрд.
Каçăсем
Категори:Балтиçум биржисем Категори:Тĕплĕх биржисем
Мăн Туеска
Мăн Туеска — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
190
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Еремеево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Чебаркуль (Салават районĕ)
Чебаркуль  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 213 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452497, ОКАТО кочĕ — 80247825003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Соим-Котыг-Еган
Соим-Котыг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Котыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Генерал (фильм, 1992)
«Генера́л» (Генерал) — Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки 1992 çулхи раççей фильмĕ.
Сюжет
Фильмра Совет Союзĕн Паттăрĕ, Александр Горбатов (1891—1973) генералăн асаплă шăпине кăтартса панă: çар, тĕрме, лагерь, реабилитаци, каллех çар.
Каçăсем
Категори:Раççей драма фильмĕсем Категори:М. Горький ячĕллĕ киностуди Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем Категори:Фильмсем:Пайăр çын:маршал Жуков Категори:1992 çулхи раççей фильмĕсем
Юман
Юман (Quercus), — бук евĕрлисем шутне кĕрекен çулçăллă йывăç. Ăрат йышне 600 ытла тĕс кĕрет.
Юман çирĕп те тĕреклĕ. Йĕкеле пула юмансене ыттисенче уйăрма çăмăл. Юман чăваш халăх халапĕсенче пĕрмай тĕл пулакан йывăç.Чăвашсем ывăлĕсене паттăр пулччĕр тесе Юман ят панă.
Çутçанталăкра юманăн ареалĕ —Çурçĕр çур чăмăрĕн вăтам климатлă регионĕсем. Кăнтăр чикки —тропик çӳллĕ тăвĕсем.
Çырса ăнлантарни
thumb|left|Юман [[Томе Отто Вильгельм|О. В. Томе çырнă Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz кĕнекинчи ботаника капăрлатăвĕ, 1885]]
Паллă тĕссем
thumb|200px|[[Испани айламĕнчи чуллă юман]] thumb|right|Шурлах юманĕн ([[Quercus palustris) çулçисем.]]
Физика пахалăхĕсем
thumb|right|Пăкă юманĕн Quercus suber каснă вырăнĕ. Юман йывăçĕ хытă, çирĕп, тачă, йывăр. Йывăç пахалăхĕ ӳснĕ вырăн çĕрĕнчен килет:
Халăх каларăшсем
thumb|right|[[Юман-Патша — Беловеж пущин чи ватă юманĕ.]]
Каçăсем
Категори:Еврази флори Категори:Африка флори Категори:Çурçĕр Америка флори Категори:Кăнтăр Америка флори Категори:Бук йышшисем Категори:Йывăçсем
Геращенко Михаил Моисеевич
Геращенко Михаил Моисеевич Геращенко Михайло Мойсейович — (6.09.1906(24.08)-28.06.1972), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 60-мĕш çарĕн 280-мĕш перевçĕсен дивизин 1035-мĕш перевçĕсен полкĕн 3-мĕш перевçĕсен ротин автоматчиксен взвочĕн командирĕ, лейтенант.
Еш-Томель
Еш-Томель — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Лехта юханшывăн сылтăм çыранĕпе 68 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
1908
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Еш-Томель
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ямаш Владимир Семёнович
Ямаш Владимир Семёнович (паспортпа: Михайлов) (1939 çулхи авăн уйăхĕн 19-мĕшĕ, Чăваш Ен, Элĕк районĕ, Мăн Ямаш ялĕ çур.), — чăваш сăвăçи, çыравçи.
Херусксем
Херусксем (лат. Cherusci) — герман йăхĕ, Везерăн вăта юхăмĕнче, унăн юпписем хĕрринче тата Гарц патĕнче пурăннă. Вĕсен чиккисем Эльба патнех çитнĕ.
Ямаш Владимир Семёнович
Раççей Çыравçисен Пĕрлешĕвĕн тата Чăваш Ен Çыравçисен Пĕрлешĕвĕн пайташĕ.
Херусксем
Пирĕн эрăн юлашки ĕмĕрсенче Рейнпа Эльба хушшинче герман йăхĕсен ушкăнĕсем йĕркелене пуçланă:
Ямаш Владимир Семёнович
Кун-çулĕ
1939 çулхи авăн уйăхĕн 19-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Мăн Ямаш ялĕнче çуралнă.
Херусксем
Пирĕн эрăн I-II ĕмĕрсенче герман йăхĕсем пĕрлешме пуçланă, вăл пĕрлешӳсенчен каярахпа герцоглăхсем йĕркеленнĕ. XI ĕмĕр çитнĕ тĕле вĕсем Франксен патшалăхне кĕнĕ.
Ямаш Владимир Семёнович
Кун-çулĕ
Чулхулари аслă парти шкулне вĕренсе тухнă. Комсомол, профсоюз тата парти ĕçĕсенче ĕçленĕ. Шкулта ачасене вĕрентнĕ.
Херусксем
Пирĕн эрăчченхи 9 çулта херусксем пăлханма тытăннă — вĕсене римлянсем хуçаланни, çара илсе кайни, куланай тӳлемелли килĕшми пулнă. Арминий ертсе пынипе вĕсем Тевтобург варманĕнче (Вестфали) римлянсене çапса çĕмернĕ. Римлянсен виçĕ легионне тата вĕсен Квинтилий Вар çарпуçне пĕтернĕ. Темиçе çул иртсен кăна римлянсем вĕсене çапса аркатма вăй çитернĕ. Арминий 19-мĕш çулчченех Рим па кĕрешнĕ. Кайран вара ăна тăванĕсем вĕлернĕ.
Пĕр-пĕринпе кĕвĕçни, юнашар пурăнакан йăхсемпе çапăçни херусксен вăйне самай хавшатнă. 21-мĕш çул хыççăн вĕсен çĕресем хаттсене пăхăнма пуçланă.
330 çул патнелле вĕсен йăхĕ сакссен пĕрлешĕвне кĕнĕ.
Категори:Çухалнă халăхсем
Седяш-Нагаево
Седяш-Нагаево — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 108 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452365, ОКАТО кочĕ — 80234884008.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Ямаш Владимир Семёнович
Ӗçĕсем
Кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш Ен çыравçисем Категори:Чăваш Ен сăвăçисем Категори:Чăваш Енре çуралнисем Категори:1939 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 9-мĕшĕнче çуралнисем
Мăн Чудовая
Мăн Чудовая — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Равенна
Раве́нна (Ravenna) — Италин Эмили-Романья провинцин хули, çак административлă пайăн тĕпĕ.
Хулан хӳтĕлевçи — таса Аполлинари. Хулан уявĕ — утă, 23.
Палăксем
thumb|200px|left|[[Теодорих мавзолейĕ.]]
Транспорт
Равенна сутăçсемпе тата çулçӳревçĕсене кирлĕ порт шутланать.
Хулана Болоньă тĕп щоссипе е, Венецирен, шалти шайлă 309 "Romea" çулпа çитме пулать. Рим енчен чи хăвăрт трасса E45 International шутланать; тепĕрри, кăнтăр Италипе çыхăнтараканни - патшалăхăн 16 "Adriatica" çулĕ.
Чукун çулпа Равеннăна Болоньăран, Феррарăран, Венецирен, Веронăран тата Риминирен çитме пулать.
Хулана çывăх аэропортсем - Форли, Римини ттаа Болоньă хуласенче.
Каçăсем
Категори:Итали хулисем Категори:Равенна провинцин коммунисем Категори:Эмили-Романьи коммунисем
191
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Дымовский Алексей Александрович
Дымовский Алексей Александрович - Рассей милиционере, майор. Милицире йеркеленне коррупци хирес Ютуб сервисра видео вырнастарна. Малашне Дымовские есрен каларса яна. Вал Мускавра пресс-конференцире самах тытна.
Амбрози вулавăшĕ
Амбрози вулавăшĕ, (Biblioteca Ambrosiana) — Миланри Федерико Борромео кардинал тата епископ йĕркеленĕ вулавăш. Таса Медиолан Амвроси чиркĕвĕн ашшĕн, Милан епископĕн тата хӳтĕлевçин ятне панă.
Кун-çулĕ
Çурт-йĕре тума 1603 çулта пуçланă, вулавăша халăх валли 1609 çулхи раштав, 8 (Оксфордра 1602 çулта уçăлнă Бодли вулавăшĕ хыççăн, ку Европăри иккĕмĕш халăх вулавăшĕ) уçнă. Вулавăш шутне типографи кĕрет, кунтах классика чĕлхисен шкулĕ ĕçлет. Унсăр пуçне, вулавăша Федерико Борромео йĕркеленĕ Академи тата Пинакотека кĕнĕ.
Карел Готт
Ка́рел Го́тт (Karel Gott; 1939 çулхи утă, 14, Пльзень хулинче çуралнă – Юпа, 1 2019, Прага) — чех юрăçисен чи палли, хăш чухне «чех поп-мусăкĕн патши» е «чех шăпчăкĕ» теççĕ.
Амбрози вулавăшĕ
Хальхи тăрăм
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче вулавăш çуртне çĕмĕрнĕ, 1952 çулта юсаса çĕнетнĕ, тепĕр реставраци ĕçĕсене 1990—1997 çç. ирттернĕ
Карел Готт
Каçăсем
Категори:Чехи юрăçисем Категори:Еврокурав юрă конкурсне хутшăннисем Категори:1939 çулта çуралнисем Категори:Утăн 14-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2019 çулта вилнисем Категори:Юпан 1-мĕшĕнче вилнисем
Амбрози вулавăшĕ
Пуянлăх
Вулавăшра Леонардо да Винчин 12 ал çырăвĕ, XIV—XIX ĕмĕрсенчи европа сăрăçисен 12 пин ĕçĕ, «Илиадăн» (Ilia Picta, V ĕм.) иллюминиллĕ кăларăмĕ, Вергилий Симоне Мартини капăрлатăвĕсемпе тата Петраркă маргиналĕсем, тата культурăн нумай хаклă япали упранать.
Каçăсем
Категори:Миланри пĕлӳ илни Категори:Итали вулавăшĕсем
1909
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Васькин Василий Никитич
Васькин Василий Никитич (1917 çулхи нарăсăн 22 Шывпуç ялĕ, (халĕ Чăваш Енĕн Красноармейски районĕ — 1942 çул, вăрçă хирĕ) — чăваш сăвăçĕ.
СССР ÇП пайташĕ (1962, вилнĕ хыççăн).
Пурнăçĕ
1917 çулхи нарăсăн 22 халĕ Чăваш Енĕн Красноармейский районне кĕрекен Шывпуç ялĕнче çуралнă.
Улатăрти педагогика техникумĕнче, Чăваш педагогика институчĕнче вĕреннĕ. Кайран шкулта ачасене вырăс чĕлхипе литературине вĕрентнĕ.
1942 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Пултару ĕçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем
Кутник
Кутник — пÿртри алăк патĕнчи сак. Вăл чылай чухне уратасăр тата ăна урлăм çумнех çыпăçтарса хунă. Кĕске вăхăтлăха килекен хăнасене йышăнма меллĕ.
Вуламалли
Категори:Сĕтел-пукан Категори:Саксем
Шаряково
Шаряково — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 165 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452497, ОКАТО кочĕ — 80247825004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Максим Ястран
Максим Григорьевич Григорьев (Максим Ястран, 1916, Вăрманкас ялĕ, Етĕрне уесĕ, Хусан кĕперни (халĕ Элĕк районĕ, Чăваш Республики) - 1942, авăн, 11, Сталинград патĕнче, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи) — чăваш сăвăçи, тăлмачĕ
СССР ÇП йышне 1962 çулта (вилнĕ хыççăн) илнĕ.
Кун-çулĕ
Максим Григорьев 1916 çулта Хусан кĕпернине кĕрекен Етĕрне уесĕн Вăрманкас ялĕнче (халĕ Элĕк районĕ, Чăваш Ен) чухăн çĕр ĕçтĕшĕсен çемьинче çуралнă. Шкулта пĕлӳ илнĕ чухнех ăна поэзи тĕнчи илĕртнĕ. Константин Ивановпа Çеçпĕл Мишшин кĕнекисене питĕ кăмăлланă.
Асакасинчи колхоз çамрăкĕсен шкулĕнче вĕренсе тухсанах Макçăм Шупашкарта, рабфакра вĕренет.
1936—1939 çулсенче Максим Григорьев «Хатĕр пул» журнал, «Çамрăк большевик», «Пионер сасси» хаçатсен штатĕнче вăй хурать.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине ăна 1942 çулăн пуçламăшĕнче йыхравлаççĕ. Унăн чаçне Сталинграда хӳтĕлеме тивлет лекет. Фронтра та сăвăç сăвă çырать: «Вилнĕ туса», «Медсестра», «Колхоз урхамахĕ», «Хĕр юрри», «Пирĕн аттен çиччĕ ывăл пулнă».
Çав çултах, кĕркунне Сталинградра çапăçса Максим Ястран пуçне хунă.
1962 çулхи çу уйăхĕнче ăна СССР ÇП илнĕ.
Литература ĕçĕ-хĕлĕ
Хăйĕн пĕрремĕш сăввине («Субботник хыççăн») Максим Ястран 1935 çулта «Çамрăк колхозник» хаçатра пичетлет. Сăвăçа «Беседа в саду» сăвă паллăха кăларать.
Ястран лирика жанрĕнче хевтелет, çаплах пысăк поэмăсене, сăмахран, «Сергей Киров», «Çичçунатлă ăмăрткайăк», «Асам лампи», хайланă.
Ястран чăваш челхине Г. Гейне, А. Пушкинăн, М. Лермонтовăн, Т. Шевченко, В. Маяковскин, К. Симоновăн, С. Михалковăн, И. Чавчавадзе сăввисене куçарать.
Вăрçă умĕн Ястран «Чăваш коммуни» хаçатра корреспондент ĕçне пурнăçласа пырать. Асăннă хаçатăн 1941 çулхи çĕртмен 27-мĕшĕнчи кăларăмĕнче унăн «Эпир тăшмана пĕрре мар аркатнă» сăвви çут тĕнчене тухать.
Асăнмалăх
Максим Ястран çуралнăранпа 100 çул çитет
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш талмачĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:1916 çулта çуралнисем Категори:1942 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 11-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш сăвăçисем
Синдряков Николай Кузьмич
Николай Кузьмич Синдряков (1924-1943) — лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Вăл Тутарстанăн Кивĕ Чаллă  ялĕнче  çуралнă. Чăваш.
Кун-çулĕ
7 класс пĕтернĕ. Колхозра счетоводра ĕçленĕ. Хĕрлĕ Çарта 1942-мĕш çултан. 1942-мĕш çулта Саранскри пехота училищине пĕтернĕ. Фронтра 1943-мĕш çултан.
Воронеж фрончĕн 5 гварди танк корпусĕн 55-мĕш гварди танк бригадин мотострелоксен взвочĕн командирĕ Синдряков гварди лейтенанчĕ 1943-мĕш çулхи авăн уйăхĕн 22-мĕш каç ал айĕнчи япаласене усă курса Киев облаçĕнчи Миронов районĕнче Днепр урлă каçнă. Взвод çыранран 200-300 м маларах кайса хăйĕн хĕçпăшалне усă курса батальона юханшыв урлă каçма май панă. 1943 çулхи авăнăн 29-мĕшĕнче Киев облаçĕн Мироново районĕнчи Великий Букрин патĕнче  вилнĕ. Çапăçусенче харсăр çапăçнăшăн ăна Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне (17.11.1943 вилнĕ хыççăн) тивĕçтернĕ.
Вуламалли
"Кто есть кто в Республике Татарстан", Герои Советского Союза – наши земляки (Сборник документальных очерков и зарисовок в трех книгах). – Казань: Татарское кн. изд-во, 1982-1985 гг.
Каçăсем
. Категори:1924 çулта çуралнисем Категори:1943 çулта вилнисем
Морфема
Морфема - сăмахăн пĕлтерĕшлĕ чи пĕчĕк пайĕ. Морфемăсем сăмах шайĕнче те тăма пултараççĕ, анчах пур чухне те мар. «Лаша» тымар морфема «лаша» сăмахпа пĕрешкелех, анчах «ач» морфемăпа «ача» сăмах хушшинчи уйрăмлăха пурте асăрхаççĕ. Морфемăсен морф тĕсĕсем пулма пултараççĕ, çав тĕссен ушкăнне алломорфсем теме йышăннă. Калăпăр, 1-мĕш сăпат аффиксĕсем –ăм, -ĕм, -м пĕлтерĕшĕпе пеĕрешкел, анчах сăн-сăпачĕпе тĕрлĕ, çавăнпа та вĕсем алломорфсем шутланаççĕ.
Сороминская
Сороминская — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 174 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Гербинский Павел Яковлевич
Гербинский Павел Яковлевич Гербинский Павло Якович — (2.06.1914(20.05)-13.07.1955), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çĕн Çĕпĕр авиаци савучĕн аслă вĕçевçĕ-тĕпчевçи,.
192
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хорошаево
Хорошаево — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 8 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452367, ОКАТО кочĕ — 80234884009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Жаровиха
Жаровиха — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 8 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ала
Вуламалли
Категори:Технологи Категори:Хатĕр-хĕтĕр Категори:Кухньăри хатĕр-хĕтĕр
Европа В класс автомобиль çулĕсем
В класс автомобиль çулĕсем — Европăри автомаршручĕсем шутĕнчи çулсем.
Верхние Термы
Верхние Термы — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 320 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452170, ОКАТО кочĕ — 80257835002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Умпăрсем
Умпăрсем - Çурçĕрпе Вăта Италире пурăннă авалхи итал йăхĕ.
Умпăрсем авалхи итали йăхĕсенчен пĕри шутланать. Умпарсен чылай хулисене пирĕн эрăччен IX - IV ĕмĕрсенче никĕсленĕ.
Кун-çулĕ
Умпăрсем хăйсене ромейсем çĕнтерсе иличченех ирĕклĕ общинăсен пĕрлешĕвĕнче тăнă. Вĕсен политика пурнăçĕ умпăр хулисенче çеç кĕрленĕв. Пĕрлĕлĕхĕн тытăмĕ вăрçă рангĕпе йĕркеленнĕ ушкăнсенчен тытăнса тăнă. Август тăрăмра чухне тăваттă умпăр аристокрачĕ сенатор вырăнне йышăннă, Нерва император çемьи Умпăр кăкĕнчен тухнă.
Ромейсем пĕрремĕш умпăрсемпе пирĕн эрăччен 310 çулта хутшăнма тытăннă та вĕсене 260 çулта хăйсен çумне хушнă. Самнит тапхăрĕнче умпăрсем Рима тăшманлă коалицие кĕнĕ. Италие пĕрлештерсен хăшпĕр умпăр тулли гражданлăха е сасă прависĕр гражданлăха тивĕçнĕ. Юлий саккунĕпе 89 çулта умпăрсем рим гражданлăхне кĕнĕ.
Умпри çĕрĕсем çурçĕртен Альп тăвĕсемпе, тухăçран Иллирипе, Лигурипе анăç енче чикĕ тытнă. По шывĕн кӳлмекĕнче Атриапа Спина умпăр сутă-илӳ хулисем вырнаçнă пулнă. IX - IV ĕмĕрсенче Умприе Греципе Этрурирен япала турттарса килнĕ.
1444 çулта тупнă игувин тапалĕсем умпăрсен тĕнĕ çинчен чылай хыпар параççĕ. Умпăр туррисен пантеонĕнче Ферони, Валенти, Минерва тата урăххисем те. Храмсенче бронзăран шăратнă турă кĕлеткисем тăнă.
Игувин таблицисем
Игувин таблицисем — умпăр чĕлхиллĕ текстлă çичĕ лайăх упранса юлнă пăхăр хăма, тăваттăшĕнче тата пиллĕккĕмĕшĕн пайĕнче —умпăр алфавичĕпе, ыттисене — латтинла çырнă.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Авалхи Рим тĕнĕ Категори:Çывăх Тухăçпа Вăтаçĕр тинĕс авалхи çырулăхĕ
Батавсем
Батавсем (Batavi), — пирĕн эрăччен 50-мĕш çул патнелле пĕр-пĕринпе хирĕçсе кайнă хыççăн хеттсенчен уйрăлса Рейн кăкĕнчи (вăрринчи) çĕрсем çине (Белгика ятлă Рим провинцийĕ) куçса ларнă герман йăхĕ.
Пирĕн эрăчченхи 12 çулта вĕсене римлянсем пăхăнтарнă. Римлянсем майлă шутланнă. 69-мĕш çулта çеç пăлханни тĕл пулать — вĕсем ун чухне Castra Vetera ятлă римлянсен лагерьне (хальхи Ксантен хули патĕнче вырнаçнă пулнă) тытса илнĕ. IV ĕмĕрте франксемпе хутшăнса пĕтнĕ.
Батавсем лайăх юланутçăсем шутланнă, ишме лайах пĕлнĕ. Çулçыравçăсем çавăн пекех вĕсене хастар та тăрăшуллă çынсем пек сăнласа панă. Батавсен çĕрне Батави тесе каланă, каярах Нидерланд (Голланди) ят çирĕпленнĕ.
Вуламалли
Категори:Герман йахĕсем Категори:Нидерландсен кун-çулĕ Категори:Çухалнă халăхсем
Наçтук тата Якур
Наçтук тата Якур (Настя и Егор) — Алексей Балабановăн Свердловск киностудинче 1987 çулта ӳнерленĕ иккĕмĕш кĕске фильм. Свердловскри рокĕн паллă сăнарĕсемпе — Егор Белкин гитарăçпа Настя Полева юрăç пирки каласа кăтартать.
Саундтрек
Урфин Джюс — Контакт
Julie Covington & Paul Jones — I’d Be Surprisingly Good For You
Sting — Fragile
Синяя Птица — Между мною и тобою
Настя — Танец на цыпочках
Каçăсем
Категори:Алексей Балабанов фильмĕсем Категори:ССРП кĕске фильмĕсем Категори:Рок-мусăк пирки фильмсем Категори:1989 çулхи ССРП фильмĕсем
Хаттсем
Хаттсем (ним. Chatten [xatən], лат. Chatti) — Лан (Рейн юппи), Эдр (Фульда юппи) тата Верра юханшывсен хĕрринче пурăннă герман йăхĕ. Паян ку çĕрсем Анатпа Тури Гессена (Германи) кĕреççĕ. Тĕп çĕрĕ Фритцлар-Ваберн тӳремĕ пулнă, çавăн пекех Кассель хула тăрăхĕнче пурăннă. Хăш-пĕрисем Рейн патĕнчи çĕрсенче пурăннă, çавна май римлянсемпе тăтăшах хирĕскелесе илнĕ.
9-мĕш çулта хаттсем Арминий пуçарса янипе римлянсене хирĕç кĕрешнĕ. Малаллахи çулсенче херусксемпе пĕрле римлянсемпе хирĕç çапăçнă. 15-мĕш çулта римлянсен Германик çарпуçĕ хаттсен Маттий ятлă тĕп вырăнне аркатнă.
58 çул тĕлнелле вĕсен тухăçри кӳршĕсемпе çапăçма тивнĕ. Хаттсем те, гермундурсем те Верра юханшывĕ хĕрринчи çырана хăй аллинче тытса тарасшăн пулнă — вăл çулпа тăвар кӳрсе килнĕ.
69 çулта хаттсем батавсен пăлхавне хутшăннă.
162 çулта хаттсем Тури Германипе Рэтсине çитнĕ, 170 çулта вара — Бельги çĕрĕсем çине.
Вуламалли
Категори:Çухалнă халăхсем
Мăн Яман
Мăн Яман — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Боковая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Кăнтăр посёлокĕ
Кăнтăр посёлокĕ — Шупашкар хули картине кĕнĕ пурăну вырăнĕ.
Каçăсем
Категори:Шупашкар
Çупах
thumb|справа|250|Çупах
Çупах - карп йышне кĕрекен пулă. Çупах кĕлетки 50 сантиметра, йывăрăшĕ 5 килограма çитме пултарать. Ытларах чухне кĕлетки 30 сантиметртан, йывăрăшĕ 1 килограмран иртмест. Вăлча питĕ нумай сапать, хăвăрт хунать, кирек мĕнле условисенче те пурăнма пултарать. Ытти пулăсемпе танлаштарсан çупах çӳхерех. Шултра хуппи сăрăрах шурă тĕслĕ. Çупах çитĕннĕçемĕн тĕксĕмленсе пырать, çапах та тĕсĕ мĕнле условисенче пурăннинчен те килет.
Çупах лăпкă та тарăн шывра пурăнма кăмăллать, çывăхра тăмлă та чăнкă çыран пулсан хăйне тата лайăхрах туять. Шăрăх çанталăкра вара, шывра кислород сахал чухне çупах ăшăхрах вырăна тухать.
Çупахсем йышпа çӳреме кăмăлларах параççĕ. Вăлча сапнă вăхăтра тата ун хыççăнхи пĕр тапхăр вак ушкăнпа пурăнаççĕ. Апатне шыв тĕпĕнче шыраççĕ, шыв хуранĕсемпе тата вак раксемпе тăранаççĕ. Ăмансене, тĕрлĕ хурт-кăпшанка тиркемеççĕ, хăш чухне шыв ӳсен-тăранĕсен çамрăк хунавĕсене те чăмлаççĕ.
Шывра йышлăн ĕрчет пулин те, çупаха тытма питĕ йывăр. Çак пулă пит сыхчă, апата тиркет, шăв-шава пачах кăмăлламасть. Вăлта çине тирекен ăман е урăх чĕр апат, пăтă таврашĕ анчах хатĕрленĕскер пулмалла. Нумай выртнă е пăсăла пуçланă апатран çупах пăрăнса çеç иртет.
Вĕтĕрех çупахсене пулăçсем час-часах çупах ай е хăрпанкă теççĕ.
193
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Язги-Юрт
Язги-Юрт  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 253 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452497, ОКАТО кочĕ — 80247825005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Бодли вулавăшĕ
Бодли вулавăшĕ (Bodleian Library) — Оксфорд университечĕн вулавăшĕ. 1610 (официаллă — 1662) çултанпа патшалăхра пичетленекен пĕтĕм кирлĕ экземпляра кунта памалла.
Вулавăша Елисавета хĕрарăм патша патĕнче дипломати хĕсметĕнче тăнă, авалхи манускриптсене пухакан Томас Бодли сэр (1545—1613) ятне панă. Чăннипе, унăн никĕслевçи Томас де Кобэм (1327 вил.) епископ шутланать, вăл университет çумĕнче кĕнеке пухас ĕçе йĕркелет, çуртран кĕнекесене илсе тухасран полкăсем çине сăнчăрлаççĕ.
1602 çулта Томас Бодли вулавăша çĕнетнĕ, çĕнĕ пӳлĕмсене йышăнма пулăшнă. Вăл университета хăйĕн кĕнекисене парнеленĕ, Турцирен тата Китайран кĕнеке туянас ĕмĕтпе пурăннă. Çитес çĕрçуллăхсенче вулавăш валли темиçе çурт, вĕсен хушшинче Радклиф ротондине (1737-69), туса лартнă.
Каçăсем
Категори:Оксфорд университечĕ Категори:1602 çулта килнисем Категори:Аслă Британири библиотекăсем Категори:Аслă Британири паллă вырăнсем Категори:Оксфорд музейĕсем
Николаева Елена Николаевна
Николаева Елена Николаевна (хĕр чухнехи хушамачĕ Кузнецова) — паллă чăваш спортсменĕ, тава тивĕçлĕ спорт ăсти (çамăл атлетика, 1992). 1966 çулхи нарăс уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕнчи Акшик ялĕнче çуралнă.
Хисеп орденĕпе чысланă. Чăваш Енĕн физика культурипе спорт тава тивĕçлĕ ĕçченĕ (1992). 1997 çулта Шупашкарăн хисеплĕ гражданинĕ ятне панă.
Тренерĕ — Раççей тава тивĕçлĕ тренерĕ Николаев Анатолий
Пурнăçĕ
Пĕрремĕш тренерĕсем — Н. Васильев (шкулти вĕрентекен),Анатолий тата Геннадий Семёновсем.
Каçăсем
Категори:Чăваш спортсменĕсем Категори:Олимп вăййисем Категори:Шупашкар хулин хисеплĕ гражданĕсем
Сорт-Игол
Сорт-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Мăн Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Çернур
Çернур (Шернур ) — хула евĕр посёлок, Мари Эл республикин (Раççей) Çернур районĕн административлă тĕпĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
Çертеш юханшывĕ çинче, Йошкар-Оларан çурçĕр-тухăçалла 90 çм вырнаçнă. Халăх йышĕ — 9,1 пин çын (2008).
Çернурта аш-какай комбиначĕ, чăкăт тăвакан савут, сăра савучĕ тата апат-çимĕç промăçлăхĕн урăх предприятисем ĕçлеççĕ. Тăван ен тĕпчев музейĕ пур.
Ватта сума cу, ху та ватăлан (хайлав)
Ватта сума су, хăв та ватăлан.
Теодорих мавзолейĕ.
Готсен çурт тăвас ăсталăхăн сыхланса юлнă палăкĕ тата гот монархĕн тупăкĕ.
1996 çулта мавзолее Равеннăн малти христианлăх палăкĕсене Тĕнче кăнарлăхĕн шутне кĕртнĕ.
Халĕ музей статусĕнче. Курма кĕме юрать. Тӳлевлĕ.
Каçăсем
Категори:Остготсем Категори:Музейсем Категори:Равенна Категори:Итали Категори:Италин тĕнче кăнарлăхĕ
Забелинка
Забелинка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ территорипе юхать. Шарденьга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 17 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Иванов Владимир Иванович
{{Ăсчах {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{РФ ялхуçалăхĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ}} {{!!}} {{!}}} {{!}}} }} Владимир Иванович Иванов — (Канаш районĕн Çĕнĕ Чăлкасси ялĕ, 1938 çулхи чӳк, 19) — Ветеринари ăслăлăхĕсен тухтăрĕ, профессор.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Вăрнарти совхоз-техникумĕнче вĕреннĕ. Хусанти ветеринари институчĕ хыççăн Куславка районĕнче ĕçленĕ. Ивановори ялхуçалăх академийĕче ассистент, доцент, профессор. Ивановори ялхуçалăх академийĕн радиобиологи, экологи тата БЖД кафедрин (?) заведующийĕ.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чӳкĕн 19-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:РФ ялхуçалăхĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕсем Категори:РФ тава тивĕçлĕ ĕçченĕсем
Степанов Константин Иванович
Кун-çулĕ
1943-мĕш çулта Чĕмпĕрти танк училищине пĕтернĕ. Фронтра 1943-мĕш çултан. 2-мĕш Украина фрончĕн 6-мĕш танк çарĕн 5-мĕш механика корпусĕн 233-мĕш танк бригадин танк командирĕ Степанов кĕçĕн лейтенант Румынири Яссы хули патĕнчи Войнешти тата Каменешти салисем патĕнчи ăçусенче уйрăмах палăрнă.
Çапăçусенче харсăр çапăçнăшăн ăна 24.03.1945 Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне тивĕçтернĕ.
1946-мĕш çултан Константин Иванович — запасри капитан. Пишпӳлекре пурăннă. Районти милици уйрăмĕнче, заготконтора пуçлăхĕнче, Пишпӳлекри вăтам шкулта, районăн гражданла оборонăн штабĕн пуçлăхĕнче ĕçленĕ.
Упи (пĕлтерĕшĕсем)
Упи:
Степанов Константин Иванович
Кун-çулĕ
1999-мĕш çулхи пушăн 13-мĕшĕнче Пушкăрт Республики Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕ Пишпӳлекре вилнĕ.
1911
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Степанов Константин Иванович
Каçăсем
.
Гергель Андрей Прокофьевич
Гергель Андрей Прокофьевич Гергель Андрій Прокопович — (22.08.1910(9)-24.12.1991), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 6-мĕш гварди çарĕн 67-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 199-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн политика пайĕпе командирĕн çумĕ, гварди майор.