cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кайри Чиперуй
Кун-çулĕ
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Посад-Турхан вулăсне, 1.10.27 Сĕнтĕрвăрри районне, 20.12.62 Шупашкар районне, 14.3.65 Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1.10.1927 - Сĕнтĕрпуç ял канашĕ, 1.10.28 Пуснаркасси ял канашĕ, 24.12.31 - Сĕнтĕрпуç ял канашĕ, 11.12.59 - Чиперуй ял канашĕ Халĕ Сĕнтĕрпуç ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
1415
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Артемьев
Артемьев, - Артем ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Кивĕ Калтасы
Кивĕ Калтасы — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 673  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452860, ОКАТО кочĕ — 80233825001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Космогони
Космогони (гр. κόσμος «тĕнче йĕркелĕхĕ», γονή «пулса кайни»), — планетăсен, çăлтăрсен, галактика евĕр космослăх объекчĕсен аталанăвне тата вĕсем пуçланса кайнине тĕпчекен ăслăлăх. Кунсăр пуçне космогони Хĕвел тытăмлăхĕн аталанăвĕпе йĕркеленĕвне тĕпчет. Анчах та вăл Çут Тĕнче пуçланса кайни ыйтăвне хускатмасть — çавна космологи тĕпчет.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Космогони
Таксон
Таксо́н (taxon, нум. ч. taxa; τάξις «йĕрке, тытăм, организаци») —  классификацире: пĕрлĕхле палăрăмсемпе тата паллăсемпе пĕрлешнĕ  дискретлă объектсенчен тăракан ушкăн. «Таксон» текен ăнлавпа усă куракан классификаци тытăмĕсем  иерархилĕхпе уйрăлса тăраççĕ; вĕсене  чĕлхе пĕлĕвĕнче, библиографире тата ытти ăславсенче те усă кураççĕ, анчах та чăн малтанах  биологире, тата тĕрĕсрех  — биологири систематикăра.
Классификаципе систематика принципĕсене тата унпа çыхăннă ĕçлевлĕхе  таксономи теççĕ. Таксономин никĕсле проблемисенчен пĕри вăл —  таксонăн пуррилĕхĕн меслечĕн ыйтавĕ, ăна тĕпчевçĕсен тĕрлĕ ушкăнĕсем тĕрлĕрен кăтартаççĕ.
Вонт-Куй-Игол
Вонт-Куй-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Пурум-Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Пашкова Надежда Николаевна
Пашкова Надежда Николаевна, — чăваш спортсменĕ, Раççей Федерациĕн тĕнче шайĕнчи велосипед спорчĕн ăсти (1993). 1962 çулхи чӳк уйăхĕн 15-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи Ягунькасси ялĕнче çуралнă.
Çитĕнĕвĕсем
1991 çулта темиçе кун хушши иртекен тата шоссе тăрăх ăмăртусенче Раççей чемпионĕ, 1989 çулта СССР чемпионĕ ятне çĕнтерсе илнĕ. 1996 çулта XXVI çуллахи Олимп вăййисене хутшăннă.
Категори:Чăваш спортсменĕсем
Гривна
thumb|75px|left|Гривнăн палли Гри́вна (гривня, IPA: //) — Украина укçи
Вак укçасем
Пĕрремĕш тимĕр укçана 1992-мĕш çултах пичетленĕ, анчах 1996-мĕш çулта çеç çӳреме тытăннă. Вĕсене Италипе Англи укçа çурчĕсенче тата Луганскри патрон савутĕнче çапса кăларнă.
Хальхи вăхăтра 1, 2, 5, 10, 25, 50 пус тата 1 гривна çӳреççĕ.
Коллекцисем валли тата юбилейпе, 5, 10, 20, 50, 100, 125, 200, 250, 500 гривна номиналлă асăнмалăх укçисем пичетлеççĕ.
Каçăсем
Категори:Укçасем Категори:Европа валютисем Категори:Украина хуçалăхĕ
Ларионов Никита Ларионович
Ларионов Никита Ларионович (1932 çулхи нарăсăн 7-мĕшĕ, Чăваш Ен, Элĕк районĕ, Кармал ялĕ — 2014 çулхи авăнăн 22-мĕшĕ, Элĕк сали, Элĕк районĕ Чăваш Ен) — чăваш прозăçи, сăвăçи.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Никита Ларионов 1932 çулхи нарăсăн 7-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Кармал ялĕнче çуралнă.
Тенири çиччĕ çул вĕренмелли, Элĕкри вăтам шкулсенче вĕренсе тухнă.
1955 çулта Чăваш педагогика институчĕн студенчĕ пулса историпе филологи факультетĕнче пĕлӳ пухнă.
Вăрмар районĕнчи Урнар ялĕнчи вăтам шкулта ĕçе тытăннă, унтанах хĕсмете кайнă. Çулталăкран таврăнсан, çав районти Шăхаль вăтам шкулĕнче виçĕ çул ĕçленĕ.
Джибути
left|300px|Джибути −1940| Джибу́ти́ (جيبوتي), официалл  Джибу́ти́ республики  — Африкăн çурçĕр-хĕвелтухăçĕнчи патшалăх. Хĕвелтухăç енче Хĕрлĕ тинĕсĕн Аден кӳлмекĕ, çурçĕрте Эритрейпа, кăнтăрпа хĕвеланăçĕнче Эфиопипе чикĕ тытать. Кăнтăр-хĕвелтухăçĕнче Сомалиленд патшалăхĕ.
Ларионов Никита Ларионович
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
7 çул хушши Хирлеппуçĕнчи сакăр çул вĕренмелли шкулта вырăс чĕлхипе литературине тата физкультурăна вĕрентнĕ.
1975 çултан пуçласа тивĕçлĕ канăва тухичченех Элĕкри вăтам шкулĕнче ĕçленĕ.
Джибути
Административла пайлану
Патшалăх 11 округа пайланать. Округсемпе республика комиссарĕсем (префектсем) ертсе пыраççĕ. Вĕсем çав вăхăтрах вĕсем округ тĕп хулисен хула пуçлахĕсем.
Каçăсем
Категори:Франци чĕлхиллĕ патшалăхсем Категори:Франци колони пулнисем Категори:Унитарлă патшалăхсем Категори:Хĕвелтухăç Африка
Ларионов Никита Ларионович
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
2014 çулхи авăнăн 22-мĕшĕнче Никита Ларионович çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
Спортри çитĕнӳсем
Темиçе хутчен те республика чемпионĕ пулнă. 1953 çулта студентсем хушшинчи йĕлтĕрпе чупса Чăваш АССР чемпионĕ ятне тивĕçнĕ.
1991 çулта Будапештри ветерансен хĕллехи 5 çм ăмăртăвĕнче бронза медале çĕнтерсе илет.
1996-мĕш çулта Брюгге хулинче (Бельги) хăвăрт утассипе шоссе çинче иртнĕ командăпа тата пайăр ăмăртса медальсене тивĕçет.
Пултарулăхĕ
Никита Ларионович калавсене, повеçсене, романсене хаçатсемпе журналсенче пичетленĕ.
Уйрăм тухнă кăларăмсем:
Хадаров Петр Иванович
Хадаров (Шарипов) Петр Иванович - полковник.
Кун-çулĕ
1947 çулхи çу уйăхĕн 2-мĕшĕнче Патăрьел районĕнчи Ырлăх поселокĕнче çуралнă. Амăшĕ вилсен ăна Хадарова Клавдия Степановна усрама илет. Тбилисири çар артилери училищи пĕтерет. Кайран ракета çарĕсенче тĕрлĕвырăнсенче ĕçлет. Лениградри çар артиллери академине пĕтĕрет. Ун хыççĕн штаб пуçлăхĕ, пол командирĕ. Хĕсмете пăрахсан Çар страховани компанин Шупашкарти филиалне йĕркелет.
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:1947 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 2-мĕшĕнче çуралнисем
Вăта Кечь-Пель
Вăта Кечь-Пель' — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. СылтăмКечь-Пель юханшывăн сылтăм çыранĕпе 14 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Арша
Арша — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Ошма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Кайăк хисепĕ
Кайăк хисепĕ — Библире асăннă апокалипсис кайăкĕн ятне пытарса çырнă уйрăм хисеп; нумерпе палăртнă шуйтана пулăшаканĕ. Кайăк хисепĕ 666 тан. 666 хисеп — шуйтан атрибутикинче, кутăн хĕреспе кутăн пентаграмма пекех, пĕрмаях уса кĕрекен элемент.
Каçăсем
Категори:Библире пӳлленисем Категори:Христиан халаплăхĕ Категори:Мистика Категори:Эсхатологи Категори:Çĕнĕ Халал Категори:Иоанн Богословăн чуна уçнисем
Никифоров
Категори:Хушаматсем
1416
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çу, 27
Вилнĕ
Категори:Кунсем
1417
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Маунтинбайк
thumb|250px|right|Маунтинбайк' Маунтинбайк (акăл. mountain bike), е сăрт велосипечĕ, — çулсем çук çĕртре (анчах ку çулсем тăрăх ярăнма юрăхсăррине пĕлтермест) ярăнма ятарлă ăсталанă велосипед. Çавна пулах унăн конструкцийĕ шоссе, хула, трек е çул велосипедĕнчен уйрăлса тăрать. Çавăн пекех ку сăвахçаврăнăш вăл велосипедпа çыхăннă спорт тĕсне палăртать.
Сăрт велочипечĕ ыттисенчен хытă рамăпа, амортазациленĕ вилкăпа уйрăлса тăрать, хăшпĕр чухне хыçалти урапин тытăмне те амортизацилессĕ. Передачăсен шучĕ 21-27 тарана çитет. Ураписем çирĕп, покрышкисем хулăм, пăчăр-пăчăрлă протекторпа. Тĕрлĕ енчен лайăхлатнă пулсан та ăна хатĕрленĕ чухне çамăл сплавсене (аллюминий сплавĕсем, а полимерсем) усă курнине пула сăрт велосипечен йăвăрăшĕ 8-13 кг анчах.
Полыновка
Полыновка — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 13 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453296, ОКАТО кочĕ — 80254810007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Дискретлăх
Дискре́тлăх (discretus — пайланнă, таткаланнă) — татăлмилĕх, татти-сыпписĕрлĕх, сикчевсĕрлĕх тенисене хирĕçле тăракан ăнлав. Дискретлăх сăмахăн синонимĕсем: корпускулăлла, пĕрчĕлле, уйăравла, таткаланчăк тата ытти те.
Дискретлăх — йăмлăхăн пĕтĕмĕшле палăрăмĕ.
Вуламалли
Категори:Математика философийĕ Категори:Математика Категори:Философи
Щусев Алексей Викторович
Щусев Алексей Викторович, — вырăс архитектор. 1873 çулхи юпа уйăхĕн 8-мĕшĕнче Кишинёвра çуралнă. 1949 çулхи çу уйăхĕн 24-мĕшĕнче Мускавра çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
1941, 1946, 1948 тата 1952 çулсенче Сталин премине тивĕçнĕ. Çавăн пекех ăна Ленин орденĕпе, медальсемпе чысланă.
Кун-çулĕ
Амăшĕ — Мария Корнеевна Зозулина (хĕр чухнехи хушамачĕ), ашшĕ — Виктор Петрович Щусев. 1891-1897 çулсенче Л. Н. Бенуапа И. Е. Репинăн Ӳнер Академийĕнче вĕреннĕ. 1895 çулта Д. П. Шубин-Поздеев генерал вилни çинчен илсен унăн арăмĕ патне никамран та сĕнӳ илмесĕр эскизпа пынă, упăшкин вил тăпри çинчи палăкне ăçталама ăна хушма ыйтнă. Çапла вара Александр-Нева лаврĕнче тăваткал часовня вырнаçнă.
1896 çулта вăл «Барин усадьби» диплом проектне хатĕрленĕ, уншăн ылтăн медале тивĕçнĕ. Вăл ĕçшĕн çавăн пекех вăл чикĕ леш енне кайма май илет. Щусев Вăтам Азине çул тытать, Самарканда кĕрсе курать. Археологи экспедицийĕ шутĕнче Уксах Тимур вил тăприне тĕпчет. 1899 çулччен Алексей Щусев Тунисра, Анăç Европăри патшалахсене çитсе курать.
1904 çулта вăл Овруча çитет, унти XII ĕмĕрти таса Василий чикрĕвне юсанă çĕре хутшăнать. 1908—1912 çулсенче Мархвипе Мари обитель проектĕнче вăй хурать.
1910 çулта Ӳнер Академийĕн академикĕ пулса тăрать. 1913 çултанпа Мускавра пурăнма тытăннă. 1914 çулта вара Хусан вокзалĕн комплексĕпе ĕслеме тытăнать.
Вăрçă хыççăн Щусев Мускавра археологи музейне йĕркелет те мĕн виличчен унăн директорĕ пулса ĕçлет. Çак çулсенче вăл вăрçă хушшинче самай арканнă хуласене çĕнĕрен çĕклеме пулăшать.
Ӗçĕсем
Алексей Щусев 200 ытла ăслăлăх ĕçĕсемпе статьясем çырнă.
Мускаври Хусан вокзалĕ те унăн ĕçĕ. Совет союзĕн ытти хулисенче те нумай вокзалсене проектланă.
Категори:Вырăс архитекторĕсем
Викторов
Викторов, - Виктор ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Викторов — пурăну вырăнĕсем.
Категори:Хушаматсем
Çу, 28
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Калмаш
Калмаш — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 601  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452869, ОКАТО кочĕ — 80233825004.
1418
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Калмаш
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Ăста тата Маргарита
«Ăстапа Маргари́та» — Михаил Булгаковăн романĕ.
Каçăсем
Категори:Фантастикăллă романсем Категори:Михаил Булгаковăн романĕсем
Митта Ваçлейĕ
Митта Ваçлейĕ (паспортра: Митта Василий Егорович; 1908 çулхи пуш уйăхĕн 5-мĕшĕ, Аслă Арапуç ялĕ, Чăваш Енĕн Патăрьел районĕ — 1957 çулхи çĕртме уйăхĕн 10-мĕшĕ, тăван ялĕнчех), — чăваш сăвăçи, тăлмачĕ. СССР ÇП пайташĕ (1934 ç.)
Пурнăç
1908 çулхи пуш уйăхĕн 5-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Аслă Арапуç ялĕнче çуралнă.
Ялти шкула пĕтерсе Чĕмпĕрти чăваш шкулне вĕренме кĕнĕ, унта вĕреннĕ чухне литературăпа хавхаланнă. Хутарти колхоз çамрăкĕсен шкулĕн директорĕ, Патăрьел район хаçачĕн яваплă секретарĕ пулнă.
Каярахпа Шупашкарта хаçат-журналта, радиора ĕçленĕ.
Вĕрентекен, Шупашкарта район хаçачĕн секретарĕ пулса ĕçленĕ, радиокомитетра, кĕнеке издательствинче вăй хунă.
1937 çулта айăпсăр айăпланă. 1954 çулта таса ятне тавăрнă.
1955-1957 – литконсультант, «Тăван Атăл» альманахăн яваплă секретарĕ.
1957 çулхи çĕртме уйăхĕн 10-мĕшĕнче хăй тăван ялĕнче вилнĕ.
Кăсăклă фактсем
Паллă кинорежиссёрăн, Александр Наумович Миттан, чăн хушамачĕ — Рабинович. Ăçтан тупăннă-ха уншăн Митта тени? Ак мĕн аса илет çак çын:
<Куçару: Çурттăвăм институтĕнче эпĕ Нарся Митта ятлă питĕ кăмăллă хĕрпе пĕрле вĕренеттĕм. Кайран вăл Саша Белоусов ятлă лайăх йĕкĕте качча тухрĕ те Белоусова пулса тăчĕ. Çапла вара Митта хушамат сывлăшра ирĕлсе çухалнă пекех пулчĕ.>
Поэтăн тăхăмĕсем.
Ӗçĕсем
1924 çултан пичетленнĕ, Çеçпĕл Мишшин чăваш сăвви реформине малалла тăснă. Хайлавĕсен тĕп теми — тăван çĕр-шыв çĕнелни. 1930-мĕш çулсенчен пуçласа хайлавĕсем публицистика енне туртăнни, Маяковски витĕмне курни палăрать. 1950-мĕш çулсенчи сăввисем философилле. «Тайăр» поэмăра Чăваш поэчĕ Тайăр Тиммкин кун-çулĕ, шăпине çырса кăтартнă. А. Пушкин, М. Горкий, С. Есенин, Л. Кассиль, Н. Островский, А. Кунанбаев, М. Джалиль ĕçĕсене чăвашла куçарнă.
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:СССР тăлмачĕсем Категори:1908 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 5-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1957 çулта вилнисем Категори:Çĕртмен 10-мĕшĕнче вилнисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:Хаçат редакторĕсем
Дмитриев
Дмитриев - Дмитрий ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Гадельшин Хамит Габдуллович
Гадельшин Хамит Габдуллович Гаделшин Хамит Габдулла улы — (10.07.1923-10.01.2000), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 46-мĕш çарĕн 31-мĕш перевçĕсен дивизин 1449-мĕш уйрăм çыхăну ротин аслă радиотелеграфисчĕ, сержант.
Çу, 29
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Хут
thumb|Хут. Хут — çулçă евĕр целлюлозăран (ӳсентăранран) хатĕрлесе тунă çыру материалĕ.
1803 çултан пуçласа хут тунă чухне хут тăвакан машинăпа ĕçлеççĕ.
Пахалăхĕсем
thumb|right|Темиçе хутчен йĕпетсе типĕтнĕ хут коробки
Вуламалли
* Категори:Хыпар упракансем Категори:Канцтаварсем
Пушта (Акăш юппи)
Пушта (Акăш юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республикин Турочак районĕн территорипе юхать. Лебедь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Лебедь юпписем
Якуртушкăнь
Якуртушкăнь, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 536 çын, çав шутра 275 арçын, 261 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Вена
thumb|250px|Венăри Халăх театрĕ Вена (Wien) — Австрин тĕпхули.
Категори:Австри хулисем
Сухăр
Сухăр — ӳсентăрансен йĕркеллĕ е паталогилле пурнăçĕн активлăхне пула юхса тухса сывлăшра хытса ларакан япалалăхсем. Ӳсентăрансемпе çыхăнман çавнашкал йăмлăхсене ытларах чухне «сухăр» темеççĕ, вĕсене сăмала теççĕ.
Кунсăр пуçне:
Асăрхавсем
Категори:Сăмаласем Категори:Ӳсентăран чĕртаварĕ Категори:Чĕртаварсем Категори:Сухăр Категори:Чĕртавар
Тунис
Тунис, — Вăтаçĕр тинĕсĕ хĕрринче вырнаçнă Çурçĕр Африкăри патшалăх. Анăçпа кăнтăр-анăç енчи чикки Алжирпа юнашар иртет. Кăнтăр-тухăç чикки Ливипе юнашар вырнаçнă.
Тавралăх
Патшалăхăн пĕрре виççĕмĕш пайĕ Атлас тăвĕсем йышăнаççĕ. Ытти çĕр çинче пушхирпе саваннăсем вырнаçнă.
Истори
Тунис çĕрĕсем Рим империйĕ шутне кĕнĕ. Ку çĕрсем çинче малтан берберсен ялĕсем вырнаçнă пулнă. VII ĕмĕрте ку тăрăха арапсем килсе çитеççĕ те ислам тĕнĕн тăваттăмĕш хулине (Мекка, Медина тата Иерусалим хыççăн), Кайрауна, никĕслеççĕ. Каярах Тунис Осман империне кĕме пуçланă. XIX ĕмĕрте французсен колони империйĕ шутне кĕрет.
Пайланăвĕ
Тунис 24 вилайетран тăрать. Вилайечĕсем вара 262 мутамадията, вĕсем хăйсем вара шайхатсем çине пайланаççĕ.
Халăх йышĕ
Патшалахăн 98% — арапсем. Халăх йышĕнчен 1% — берберсем. Юлашки вăхăтра Тунисра ача çуратасси чака пуçланă. Вăтамран пĕр хĕрарăм 1,75 ача çуратни арап патшалăхĕсен хушшинче чи пĕчĕк кăтарту шутланать.
Халăхăн ытларах пайĕ, 98% ислам тĕнне ĕненеççĕ. Католиксен шучĕ те кăштах пур.
Белов
Белов — выр. Белый (чăв. шурă) тĕсрен пулнă хушамат.
Тунис
Каçăсем
Категори:Тунис
Белов
Категори:Хушаматсем
Çĕнĕ Йĕлмел (Çĕпрел районĕ)
Çĕнĕ Йĕлмел, — Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи ял.
Истори
XVI ĕмĕрте Кив Йĕлмел ялти темиçе кил-йыш çĕнĕ çĕре куçса кайса хăйсен ялне Çĕнĕ Йĕлмел ят панă.
Каçăсем
Категори:Тутарстанăн Çĕпрел районĕн ялĕсем
Вăта Саледы-Шор
Вăта Саледы-Шор  — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Дурная юханшывăн сылтăм çыранĕпе 5 км вăрринчен юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
1421
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вонтэр-Еган
Вонтэр-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Колик-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 68 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Тури Алăштан
Тури Алăштан — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 322 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453292, ОКАТО кочĕ — 80254815001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Ăстапа Маргарита (пĕлтерĕшсем)
«Ăстапа Маргарита»:
Романа экрана кĕртни:
Мусăкра:
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Пыжа (Бия юппи)
Пыжа (Бия юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республикин Турочак районĕн территорипе юхать. Бия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 103 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Бия юпписем
Борисов
Борисов - Борис ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Гаджиев Магомет Имадутдинович
Гаджиев Магомет Имадутдинович (Гаджиев Магомед Имадутдинович ) — (20.12.1907.7-12.05.1942), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр флочĕн шывай кимĕсен бригадин 1-мĕш дивизионăн командирĕ, 2-мĕш рангри капитан.
Цитрин
Цитри́н — минерал, çурма хаклă чул, кварцăн тĕсĕ. Ячĕ — сарă лимон тĕслĕ. Çутă лимон тĕсĕнчен янтарь-пыл тĕсне çити. Тăрă.
Хими тата физика пахалăхĕсем
Кремни икйӳçекĕ (SiO2), тригональлĕ сингони.
Çĕр айĕнчи управĕсем
Çутçăнталăкра цитринсем кварцăн урăх тĕрлĕхĕсенчен сайрарах тĕл пулаççĕ. Вĕсене Бразилире (Баия, Гояс, Минас-Жерайс), Мадагаскарта, АПШ-ра, Испанире, Францире, Шотландире, Раççейре (Уралра тата Казахстанра тупăшлаççĕ.
Тĕрлĕ тĕсĕсем
Ювелиры тăтăшах ылтăнлăрах сарăх цитринсене «ылтăнлăрах топаз», хăмăртарах сарăх цитринсене — «испан топазĕсем» теççĕ. Якатнă цитрин сăрă сĕмĕпе топазăн хăшпĕр тĕслĕхĕсем пекрех курăнать. Топаз вара цитринран хытăрах, плеохроизм енĕпе, тачăлăхпа вăйлăрах, çыпăçулăх пур.
Хăш чухне аметист-цитрин кварцĕн Аметрин кристаллĕсем пулаççĕ, уйрăм ярăмлă цитринпа аметистăн кристаллĕсем.
Суя-цитринсем
Ытларах сутăнакан цитринсем — ăсталанă тĕтĕмлĕ кварцсем.
Кăсăк фактсем
Смитсон институтĕнче 2258 карат йывăрăшлă якатнă цитрин упранать.
XIX — ХХ ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче ылтăнпа цитринран харпăр ĕç хучĕсене тата харпăр çырăвĕсене пичетлесе хума усă курнă.
Каçăсем
Категори:Хаклă чулсем Категори:Кварц тĕрлĕ тĕсĕсем
Quartz
Александровка (Калтас районĕ)
Александровка  — Пушкăрт Республикин Калтас районĕнчи пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 128  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452860, ОКАТО кочĕ — 80233825003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтас районĕ
Шуйтан
Каçăсем
Категори:Эсрелсем христианлăхра Категори:Иудалăх Категори:Шуйтанлăх Категори:Литература явалĕсем Категори:Киноявăлĕсем Категори:Иуда халаплăхĕ
Биржа
Би́ржа — сутă-илӳ япалисене, укçасене, хаклă хутсене, производных финансă хатĕрĕсене куллен кун пасар витĕр çаврăнмалла йĕркелесе тăракан юридици пичĕ. Суту-илӳ стандартлӑ контрактсемпе е партисемпе (лотсемпе) пырать, ҫав контрактсен виҫи биржӑн нормативлӑ докуменчӗсене регламентлаҫҫӗ.
Кивелнӗ сӑмахӑн пӗлтерӗшӗ — хӑш сехетре суту-илӳ ҫыннисем, посредниксем, биржа маклерӗсем хаклӑ хутсемпе е таварсемпе тунӑ килӗшӳсене тума пуҫтарӑнаҫҫӗ.
Компьютеризаци тапхӑрӗччен пӗр-пӗринпе килӗшсе татӑлтӑмӑр. Халӗ суту-илӳ ытларах чухне специализациленӗ программӑсемпе электронлӑ майпа иртет, биржӑсем нумайӑшӗ суту-илӳ залӗсене хӑварасшӑн мар. Клиентсен шучӗпе е интересӗсемшӗн брокерсем биржа таварӗсем туянма е сутма заявка тытӑмне тӑратаҫҫӗ. Ҫак заявкӑсем ытти сутуҫӑсен тӗлпулуллӑ заявкисемпе тивӗҫтереҫҫӗ. Биржа тулли килӗшӳсене шута илет, пурнӑҫлать, расчетсене йӗркелет тата гарантилет (клиринг), " тӳлеве хирӗҫ тӑратмалли механизм пӗр-пӗринпе ҫыхӑнса тӑнине тивӗҫтерет.
Биржӑсем ялан тенӗ пекех комисси пухӑвне заключеннӑйсем панӑ кашни заключеннӑйпа усӑ курса илеҫҫӗ, ҫакӑ вӗсен тупӑшӗн тӗп ҫӑлкуҫӗ. Ытти ҫӑлкуҫсем суту-илӳшӗн, биржа информацине сутнӑшӑн тӳлекен тӳлевсем пулма пултараҫҫӗ.
Купченко Ирина Петровна
Ирина Петровна Купченко — совет тата раççей театăрпа кино артисчĕ, РСФСР халăх артисчĕ. 1948 çулхи нарăс, 29 - пуш, 1 каçĕнче, Венăра (Австри) çуралнă, ашшĕ — çар çынни, амăшĕ — вĕрентӳçĕ.
Биржа
NYSE — Нью-Йорк Тĕплĕх Биржи
Халĕ сутă-илӳ ĕçĕсем чылайăшĕпе электронлă тĕспе иртеççĕ. Ансат кăтартсан — биржа сутă-илӳ серверĕ çумне пĕтĕм тĕнчеллĕ ятарлă çыхăну йĕрĕсем витĕр аккредитăланнă брокер компанийĕсене пĕрлештерет. Брокерсем харпăр е хăйсен клиенчĕсен пайтишĕн тăрăшса сутă-илӳ системинче хаклă хута, укçа-тенкĕне, япалана сутма е туянма пĕлтерӳ лартаççĕ. Çапла, биржăна пула сутаканпа туянакан хăйсен çуртĕнче мар, — пĕр сервер хутлăхĕнче — тĕл пулса сутăç ĕçне ирттерме пултараççĕ.
Купченко Ирина Петровна
Кун-çулĕ
Ача чухне Ирина Петровна Пионерсен керменĕн театăр тата кинооператорсен кĕтесне çӳренĕ, ташлама юратнă, балерина пулма ĕмĕтленнĕ.1965—1966 çулсенче, шкултан вĕренсе тухсан, Кейӳ Тарас Шевченко ячĕллĕ университечĕн ютçĕр чĕлхисен факультетне вĕренме кĕрет.
Биржа
NYSE — Нью-Йорк Тĕплĕх Биржи
Биржăн тепĕр сумлă ĕçлĕхĕ — сутă-илӳ ĕç-пуçĕшĕн тӳлевĕсене  шантаруллă татса парасси, «тӳлеве хирĕç лартни» (Delivery against payment) йĕркене тивĕçтерсе тăни.
Купченко Ирина Петровна
Пултарулăхĕ
1969ç. синематографри пĕрремĕш ĕçĕ — Лиза Калитина Андрон Михалков-Кончаловскин «Дворян кил йăви» кинофильмĕнче. (Тепĕр икĕ çултан çав режиссёрах Купченкăна А. П. Чеховăн «Ваня кукка» пьесинчи Соня сăнарне экран çине кăларма чĕнет). Унăн çак хевтийĕ витĕмлĕ тухать. Пачах «Тургенев» хĕрĕсен курнăçлăх пекки те çук, аристократлă ахаллĕх çеç — вырăс хĕрарăмĕн пархатарлă хăтланăвĕ.
1970 ç. Мускаври Б. Щукин ячĕллĕ Театăр училищине вĕренме кĕнĕ, 1971 ç. Вахтангов ячĕллĕ Театăра актриса ĕçне пуçăнать.
Биржа
NYSE — Нью-Йорк Тĕплĕх Биржи
Раççей биржисене (ММВБ, РТС, МБЦМ) кашни сутăç ĕçĕшĕн укçа тӳлемелле, çакă вĕсен тухăçĕсен тĕп çăлкуçĕ пулать. Урăх тупăçсем ĕçтеш тӳлевĕсем, сутă-илӳ ĕçĕсене кĕртнишĕн, биржа хыпарĕсемпе усă курнăшăн укçа илеççĕ.
Купченко Ирина Петровна
Пултарулăхĕ
Ирина Купченко сăнарĕсем яланах тĕлĕнтерӳллĕ туллă та ăшри пурнăçĕпе пуян, сцена çинчи кашни саманта вăл чун ăшшипе чĕртсе çын тĕнчине кĕртет.
Старик-Шор
Старик-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Адзьва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 230 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Биржа
Каçăсем
Категори:Биржăсем Категори:Хаклă хутсен пасарĕ Категори:Финанс
Пино нуар
thumb|200px|Пинă Нуар Пинă Нуар е Хурла Пинă (Pinot Noir — хура хыр йĕкелĕ) - паллă хĕрлĕ иçĕм сорчĕ. Унăн тăван çĕрĕ — Францин çурçĕр-хĕвел тухăç енĕ.
Купченко Ирина Петровна
Пултарулăхĕ
Артистăн драма ĕçĕнчи таланчĕ, унăн чун-чĕмлĕ хевтеллĕ сăнарсене ĕненӳллĕ ӳнерлени «Романс о влюбленных» (унта вăл Людăна вылянă), «Чужие письма» (Вера Ивановна вĕрентӳçĕн ролĕ), «Странная женщина» фильмĕсенче витĕмлĕн курăнать.
Старик-Шор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Пино нуар
Урăх ятсем : Spatbourgunder (Германи); Pino Nero (Итали); Savagnin, Klevner, Nagyburgundi (Венгри).
Купченко Ирина Петровна
Пултарулăхĕ
Ирина Купченко Евгений Вахтангов ячĕллĕ академи театрĕнче Валерий Фокинăн «Последняя ночь последнего царя» спектакăлĕнче Николай II мăшăрĕн — Александрăн — сăнарне кăтартать, çак спектакль 1996—1997 сезонĕнчи театрти рольсенчен пахисем шутне кĕрет. 1998 çулта Петер Штайн лартнă «Гамлет» спектакăлĕнче.
Пино нуар
Ампелографи
Пинă Нуар питĕ "ачаш" сорт. Ирхине тăм илни, тĕрлĕ харампыр, пăнтăх тата ытти инкек-синкек çемçе иçĕм сапакисене пăссаççĕ.
Купченко Ирина Петровна
Каçăсем
Категори:СССР артисчĕсем Категори:Раççей артисчĕсем Категори:Раççей халăх артисчĕсем Категори:1948 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Венăра çуралнисем Категори:Артист династисем
Старик-Шор
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Пино нуар
Ампелографи
Алăпа пуçтарнă иçĕм çырлинчен кăна чаплă эрех пулать, теççĕ эрехтăвакансем. Тертлĕ ĕçпе çеç паха эрех пиçет.
Старик-Шор
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Пино нуар
Пинă Нуар пултарулăхра
2004 çулта американри режиссёрĕ Александр Пейн "На обочине" фильм кăларнă.Фильм тухнă хыçăн Пинă Нуар сортран тунă эрехсем питĕ паллă пулчĕç.
Каçăсем
Пинă Нуар "Виноград-Инфо" сайтра
Категори:Иçĕм сорчĕсем Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди ( эрехтăвакан енĕ )
Куба (Ошма юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Çĕрлехи йăпанусем (фильм)
«Çĕрлехи йăпанусем» (Ночные забавы) — илемлĕ фильм.
Сюжет
Ольга, çамрăк хĕрупрăç, хăйĕн каччипе хирĕçнĕ хыççăн киле таврăнать те амăшĕ патĕнче еркĕнне асăрхать. Вăл командировкăри ашшĕ патне амăшĕ чирлĕ тесе телеграмма вĕçтерет. Ăнсăртран хваттере ресторанра ĕçлекен çамрăк мар музыкант («лабух»), Александр Андрющенко, укçа çинчи номерпе шăнкăравлать. Ольга ăна хăнана йыхравлать. Амăшне Александр («Сашуля») хăйĕн савни тесе палăртать.
Каярах ашшĕ таврăнсан, пиллĕк çын хушшинче харкашусем пулса иртеççĕ…
1423
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тунисăн административлă пайланăвĕ
Тунис администраци тата лаптăк тĕлĕшĕпе 24 вилайет çине пайланать:
Категори:Тунис
Ларионов Николай Николаевич
Николай Николаевич Ларионов — чăваш сăвăçи, прозăçи, публицисчĕ. 1961 çулхи ака уйăхĕн 25-мĕшĕнче Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи Çĕнĕ Йĕлмел ялĕнче çуралнă.
Чăваш Республикин çыравçăсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1995), Раççей журналисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1997). 1994 çулта А. Талвир ячĕллĕ республикăн литература парнине тивĕçнĕ. Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ.
Пурнăçĕ
1988 çулта Чĕмпĕрти çурт-йĕр тăвакан ăстасен шкулĕнче, 1993 çулта Чулхулари Пĕтĕм Раççейри автотранспорт техникумĕнчен вĕренсе тухнă. 2003 çулта Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕн чăваш филологипе культура тата журналистика факультечĕсене хĕрлĕ дипломпа вĕренсе тухнă.
ЧПУ станокĕсен операторĕ, водитель, завхоз, стройкăра маçтăр пулса ĕçленĕ. Çавăн пекех «Родина Ильича» хаçат редакцин ял хуçалăх уйрăмĕн ертӳçи пулнă.
Халĕ Чĕмпĕрте чăвашла тухса тăракан «Канаш» хаçатăн тĕп редакторĕ пулса ĕçлет.
Район тата республика шайĕнче иртекен çăмăл атлетика, йĕлтĕр, футбол, волейбол ăмăртăвĕсене хутшăннă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Сăвăсене пиллĕкĕмĕш класра çырма пуçланă. Вĕсене вăл шкулти стена хаçачĕ валли çырнă. Çыравçă ĕçне тĕплĕнрех 1991 çултанпа хутшăнма пуçланă — чăваш хаçачĕсемпе журналĕсенче хăйен сăввисене, калавĕсене тата юптарăвĕсене пичетленĕ.
1998 çулта унăн «Чĕре тапнă чух» кĕнеки тухнă. 2003 çулта „Канаш“ хаçатăн малтанхи тата хальхи утăмĕсем» кĕнеке тухнă. 2009 çулта «Чун хушнипе пурăнсан» кĕнеке кăларнă. «Шевле çути» антологие (2000 çул) пухса хатерлекенĕ, 20 ытла кĕнеке редакторĕ. "Канаш" хаçат çумĕнче тухакан "Атăл юрри" журнал редакторĕ.
Вырăнти чăвашсен «Шевле» литпĕрлешĕвĕн ертӳçи (1997 çултанпа). Чĕмпĕр облаçĕнчи чăвашсен наципе культура автономин ертӳçин çумĕ.
1424
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Булякай (Булякай ял канашĕ)
Булякай — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 76 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453292, ОКАТО кочĕ — 80254815002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Саганы
Саганы — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Каракопша юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Терентьев Юрий Петрович
СССР ÇП пайташĕ (1991).
Пурнăçĕ
1961 çулхи авăн уйăхĕн 13-мĕшĕнче Чăваш АССР-ĕн Элĕк районĕнчи Сарпăлат ялĕнче çуралнă.
Вăтам шкулта вĕренсе тухсан, 1978 çулта Элĕк районĕнчи «Ленин çулĕпе» (халĕ «Пурнăç çулĕпе») хаçат редакцийĕнче корректорта, çакăн хыççăн хăй çуралнă ялтах клуб ертӳçинче ĕçленĕ. 1979-1981 çулсенче çар хесметĕнче пулнă. 1982-1987 çулсенче М. В. Ломоносов ячĕллĕ Мускав патшалăх университетĕнче вĕреннĕ. Пĕр хушă Ставропольти «Молодой коммунист» ятлă çамрăк хаçатĕнче вăй хунă.
1988 çулта вăл Чăваш Ене таврăннă. Элĕк районĕнчи «Ленин çулĕпе» хаçатра ĕçленĕ. Çав çулах Шупашкара куçса килнĕ, «Капкăн» журналта ĕçлеме тытăннă: пай редакторĕ, аслă редактор, литература пайен ертӳçи, тĕп редактор çумĕ пулнă.
1995 çулхи раштавăн 23-мĕшĕнче Шупашкар хулинче куçне ĕмĕрлĕхех хупнă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Юрий Терентьев «Кремль сакки сарлака» (1989 çулта кĕнекепе тухнă), «Чечек çыххи» (1991 çулта кĕнекепе тухнă), «Коррида, самурайсем тата анăçран тухнă хĕвел», «Çурхи тĕлĕк» повеçсен, «Амăш чĕри», «Кӳрентерчĕç», «Чăн турă», «Телей куççулĕ», «Вырăнлă парне» калавсен авторĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Раççей çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:1961 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 13-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1995 çулта вилнисем Категори:Раштавăн 23-мĕшĕнче вилнисем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ
Бильдерберг клубĕ
Бильдерберг клубĕ, Билдербер ушкăнĕ, Билдерберг конференцийĕ (Bilderberg group — Билдерберг ушкăнĕ) — çулсерен иртекен официаллă мар конференци, ĕçлевне 130 яхăн çын хутшăнать, вĕсенчен чылайрахăшĕ политика, бизнес тата банк ĕçлевĕнче ятлă-сумлăскерсем, çаплах анăç МИХ пуçлăхĕсем. Конференцие пайăррăн кăна чĕнсе кĕртеççĕ. Сайт адресĕ: http://www.bilderbergmeetings.org
Клуб ĕçне 383 çын хастар хутшăнать, вĕсенчен 128-ĕ, е виççĕмĕш пайĕ — американсем, ыттисем — европейсем тата азиатсем (япунсем, корейсем, сингапурсем, Тайваньрен тата Гонконгран). «Британника» энциклопеди пĕлтернипе, «конференцире наци политикпе тĕнчери ĕçсене йĕркелесе пыракан çынсем пĕр-пĕринпе куçа-куçăн официаллă мар тĕлпулусенче пурне те касакан йывăр ыйтусене сӳтсе явма пултараççĕ. Кашни конференци хыççăнах тĕлпулу пирки официаллă мар евите малтан тата халĕ тин хутшăннă çынсем хушшинче сараççĕ. Евитре доклад тăвакансем хăйсен çĕр-шывĕ пирки кăна шухăшлаççĕ. Тĕнчери оргкомитет кашни çулах урăх делегатсене чĕнет».
Клуб пухӑвӗсем
Раҫҫей Федерацийӗнчен тӗрлӗ ҫулӗнче унӑн пухӑвӗсенче Григорий Явлинский тата Лилия Шевцова пулнӑ. Анатолий Чубайс икӗ хутчен: 1998 ҫулхи 14 - 17 ҫу (Бильдерберг клубӗн пухӑвӗ, Тернбэри, Шотланди) тата 2012 ҫулта пулнӑ. 2011 ҫулта клуб ӗҫӗнче ОАО «Северсталь» пуҫлӑхӗ Алексей Мордашов хутшӑннӑ. 2015 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче Бильдерберг клубĕн кашни ҫул пулса иртекен пухӑвне чӗннӗ пӗртен пӗр Раҫҫей гражданинӗ 2013 ҫултан Францире пурӑнакан Сергей Гуриев пулнӑ.
Асăрхавсем
* Категори:1954 çулта уçăлнисем Категори:Кавар теорийĕ
Эйфель Густав Александр
thumb|Густав Эйфель thumb|Густав Эйфелĕн Эйфель турулĕ патĕнчи палăк
Александр Густав Эйфель (Gustave Eiffel)), — Франци инженерĕ. 1832 çулхи раштавăн 15-мешĕнче Дижон хулинче çуралнă. 1923 çулхи раштавăн 28-мĕшĕнче Парижра вилнĕ.
Пурнаçĕ
Густав Эйфел чукун çулсем сарнă, кĕперсем (Бордори кĕпер, Опорто (Португали)патĕнчи Дуэро урлă кĕпер, тата ыттисем) ăсталанă, виадуксем, вокзалсене (Пештри) хăпартнă. Ниццăри абсерваторин çаврăнакан тăррине те вăлах ăсталанă. Абсерватори тăрри 100 000 кг таять пулсан та ăна пĕр çын ним мар хускатма пултарать.
Эйфел турулĕ
Парижра 1889 çулхи курав валли турул туса лартнă хыççăн вăл тĕнчипе чапа тухнă. Ку турул XIX ĕмĕрти паллă техника çурчĕсем шутне кĕрет. Эйфел турулне Марсово уйĕнче Йен кĕперне хирĕç лартнă. Хăй вăхăтĕнче вăл чи çӳллĕ çурт пулнă. Унăн çӳллĕшĕ 300 метр пулнă. Турула тимĕртен тунă, вăл виçĕ хутран тăрать.
Турула 1887 çулхи кăрлачăн 28-мĕшĕпе 1889 çулхи пуш уйăхĕн 31-мĕшĕ хушшинче хăпартнă. Ăна ăсталама пурĕ 6,5 млн. франк тăкакланă.
Категори:Франци паллă çыннисем
Старуха-Йоль (Лек-Нерцет юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Вяньть-Еган
Вяньть-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Ай-Суны-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Рудольф Дизель
Каҫӑсем
Категори:Ăслайçăсем, алфавитпа Категори:Германи ăслайçисем
Категори:Пайăр çынсем:Техника историйĕ Категори:Германи инженерĕсем Категори:Мюнхенри техника университетĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Шыва путса вилнисем Категори:Германири машина тăвакансем Категори:Ăслайçăсен мухтавĕ наци залĕн пайташĕсем Категори:Автомобиль конструкторĕсем Категори:XIX ĕмĕрти инженерсем Категори:Вилĕм сăлтавне уçманнисем
Çĕнĕ Тукран
Çĕнĕ Тукран — Пушкăрт Республикин Калтас районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 44  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452869, ОКАТО кочĕ — 80233825005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтас районĕ
Сăвар телеканал
Сăвар телеканал — Youtube сервис хатĕрĕсемпе усă курса йĕркеленĕ чăвашла «Сăвар» TV каналĕ. Çуралнă кунĕ — 2010 çулăн чӳк уйăхĕ. Уçаканĕ — чăваш çамрăкĕсен «Сăвар» пĕрлешĕвĕ.
Телеканалăн тĕл ĕçĕ — чăваш çамрăкĕсен ĕç-пуçĕпе паллаштарасси.
Адресĕ — http://www.youtube.com/user/suvartv
Агрыз
Агры́з (Әгерҗе, Əgerce) — Тутарстанăн Агрыз районĕн тĕпĕ, район тытăмĕнчи хула. Лаптăкĕ — 8,6 çм².
Сăвар телеканал
Пĕрлехи хыпарсем
Халĕ тетелри инçеканал уçлăхĕнче чӳкĕн 16-мĕшĕнче пулса иртнĕ Çеçпĕл Мишшин уявне (111 çул çитнине халалланă митинг) вырнаçтарнă.
Канал тӳлевсĕр, унăн материалĕсемпе тĕнчери пур çын та паллашма пултарать.
Агрыз
Пĕрлехи хыпарсем
Хула Тутарстанăн çурçĕр-тухăçĕнче, Удмурти чикки çумĕнче, Сарапул сăртлăхĕ умĕнче, Агрызка юханшывĕ çинче, вырнаçнă. Хусантан тухăçалла 304 çм.
Сăвар телеканал
Хушма хыпарсем
«Сăвар» пĕрлешĕве 20 çул каяллах йĕркеленĕ. Унăн элтепĕрĕ — Арăслан Наумов (Хусан), Ĕç тăвакан комитет ертӳçи — Илтимер Ефремов. Çак пĕрлешĕве йĕркеленĕ Ультияр Цыпленков унăн хисеплĕ элтепĕрĕ шутланать.
Каçăсем
Категори:Чăвашсем Категори:Чăваш чĕлхи Категори:Чăваш тĕнчи
Агрыз
Пĕрлехи хыпарсем
1646 çултанпа палăрнă. XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Вятка кĕпернине кĕнĕ Сарапул уесĕнчи Агрыз вулăсăн центрĕ пулнă, шкул, 2 мечет ĕçленĕ. 1920 çулчен вулăс центрĕ пулнă. 1921 çултанпа центр ТАССР Агрыз кантонĕн центрĕ, 1924 çултанпа Алапӳ кантонĕн ĕçтăвкомне пăхăнса тăнă. 1926 çулта хула йышĕнчен кăларнă, 1927 çулхи нарăсăн 14-мĕшĕнче Агрыз районĕн администрации центрĕ пулса тăрать. 1928 çулта ĕçтеш паççулкисен категорине кĕртнĕ, 1938 çулхи çурлан 28-мĕшĕнче район пăхăнăвĕнчи хула шайне кĕртнĕ. 1963 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче ТАССР администраци-территориллĕ пайланăвне улăштарнă май Алапӳ хула канашне кĕнĕ, 1963 çулхи пушăн -мĕшĕнче — каллех район центрĕ.
Хусан, Екатеринбург, Ижевск, Акбаш çине каякан чукун çул йĕрĕсен пысăк транспорт çыхăвĕ. Чукун çулăн ăста лаççисем, çурт-йĕр тăвăм материалĕсен савучĕ, сĕт-çу комбиначĕ, çакăр савучĕ, типографи, апат-çимĕç комбиначĕ. 4 вăтам, ачасен мусăк шкулĕ, 2 профессиллĕ училищĕ, тăван ен тĕпчев музейĕ, район тĕп пульници, чукун çул пульници. Мечет.
Халăх йышĕ
2005 çулта хулара 18,6 çын пурăннă.
1859 — 2 340, в 1890 — 2 758, 1920 — 4 543, 1926 — 7 339, 1938 — 12 376 çын, 1959 — 20,3, 1979 — 18,9, 1989 — 19,7 пин çын).
1989 çулхи халăх çыравĕпе хулара тутарсем — 50,1 %, вырăссем — 38,6 %, удмуртсем — 7,2 %.
Каçăсем
Категори:Тутарстан хулисем Категори:Тутарстан
1425
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Асамат ФК
«Асамáт» — раççей футбол клубĕ, Шупашкар хулин чысне хӳтĕлет. Раççей ăмăртăвĕнчи чи пысăк çитĕнĕвĕ — 8-мĕш вырăн, иккĕмĕш лигăри 5 зона (1992 ç.).
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри футбол клубĕсем
Тунис (пĕлтерĕшсем)
Тунис:
Вăрман Пилемĕч
Вăрман Пилемĕч, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял Карапашç ял тăрăхĕнчи ял.
Урамĕсем
2009 çулта 100 çын пурăнать.
Кун-çулĕ
д, ч. ВĂРМАН ПИЛЕМĔЧ. У. Чебоксарский с 17. Вол. Покровская с 17. Р-н Мариинско-Посадский с 1.10.27, Октябрьский, 17.3.39, Мариинско-Посадский с 14.7.59, Цивильский с 20.12.62, Мариинско-Посадский с 14.3.65. Сельсов. Верхнекарабашский с 1.10.27, Карабашский с 24.12.31.
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Кĕчкей вулăсне, 1927 çулхи юпа уйăхĕн 27 ял Сĕнтĕрвăрри районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 Октябрьски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн каллех Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн пуçласа хальхи вăхăтчен ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет.
1.10.1927 - Тури Карапаш ял канашĕ, 24.12.31. Карапаш ял канашĕ Халĕ Карапаш ял тăрăхне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
1426
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тунис (хула)
Хула Вăтаçĕр тинĕсĕн Тунис кӳлмекĕ хĕрринче вырнаçнă. Хальхи пурнăçа сăнлакан çуртсем хушшинче, хула варринче Кив хула, Эль Медина вырнаçнă. Хула шутне çавăн пекех Карфаген, Ла Марса тата Сиди бу Саид хула çуменчи вырăнсем кĕреççĕ.
Халăх йышĕ
Хулара 693 486 çын пурăнать. Хула çывăхĕнчи çĕрсене илсе шутласан вара хулари халăх йышĕ 2 миллиона яхăн та пулма пултарать.
Категори:Тунис хулисем Категори:Тунис
Богема кати
Богема кати (Bohemian Grove) — кану вырăнĕ, çĕр лаптăкĕ 11 км², вырнаçнă адресĕ: 20601 Bohemian Avenue, Монте-Рио хула, Калифорни штачĕ. Клуб харпăрçи — арçынсен ӳнер клубĕ, Сан-Франциско хулинче вырнаçнă Богема клубĕ ятпа паллăскер. Çулсерен утă уйăхĕнче, 1899 çултанпа, кунта тĕнчери чи ятлă-сĕмлĕ çынсем иккĕ эрнеллĕхе çуллахи канăва килеççĕ.
Богема клубенче нумай ӳнерçĕ, уйрăмах мусăкçăсем, çаплах сумлă ĕçлев ертӳçисем, правительство ĕçченĕсем (çав шутра американ президенчĕсем) тата МИХ кăлараканĕсем. Клубăн хăй евĕр уйрăмлăхĕ — клуб пайташĕ ятне тивĕçме 15 çул кĕтмелле. Клуб пайташĕсем Богема ращине хăйсем хăнасене чĕнме пултараççĕ, чĕннисене вара малтан тĕплĕн тĕрĕслеççĕ. Вĕсем Америкăран тата тĕнчипех пуçтарăнаççĕ.
Катан геральд йыхравĕ — «Карта çыхакан эрешменсем кунта килмеççĕ», çак ĕнтĕ менпур йывăр ыйтăва, коммерци ĕçĕ-пуçне хапха леш енне хăвармалла. Çак йыхрава хирĕçлесех катара политика тата коммерции ĕçлевĕсене туни те пур. Богема ращинче, сăмахран 1942 çулта авăн уйăхĕнче Манхэттен проектне сӳтсе явнă, хыçççăн вара  атом бомбине туса хураççĕ. Катара пулакансем хушшинче, Эрнест Лоуренсăр тата вăрçă ĕçченĕсемсĕр пуçне, Гарвард президенчĕ тата Standard Oil тата General Electric элчисем.
Символика тата ритуалсем
Клуба никĕсленĕренпе Богема катин символĕ тăмана пулнă, сăмахран, ăна Иштар турă амипе танлаштараççĕ. Цементпа хытарса тунă 12 м (40 фут) çӳллĕшлĕ тăмана Богема катинчи кӳлĕ умĕнче тăрать, 1929 çултанпа кунта кашни çул чӳклев ирттереççĕ.
Çурт-йĕрсем
Богема раощинче тĕрлĕ ĕçсемпе хăтланаççĕ, Богема катин хаклă театр ӳнер йăпанăçĕ («Бурное веселье» пек паллăскер) тата мусăк камичĕ («Низкие Уловки») —унта хĕрарăм ролĕсене арçынсем, клуб пайташĕсем выляççĕ, — пирки асăнаççĕ.
Çапла, чылайрахăш çурт-йĕрĕ — питĕ çӳллĕ хĕрлĕ йывăçсем хушшинче тĕрлĕ йăпанăç ирттермелли вырăнсем.
Çавăнтах ыйхă çурчĕсене туса лартнă, 2005 çул тĕлне вĕсен шучĕ çĕртен ытла. Çак кабинкăсене лагерьсене пуçтарнă.
Лагерь секторĕсем:
Сăваплă Тăмана тата Кӳлĕ — ката варринчи алăпа тунă кӳлĕ, унта пухусене, чӳклевсене (утă уйăхĕн пĕрремĕш эрнинче) ирттереççĕ.
Кун-çулĕ
Паянхи пек пĕрмайхи утă уйăхĕнчи çуллахи пуçтарăнусем 1899 çулта пуçланса кайнă.
Гарин-Михайловский Николай Георгиевич
thumb|Н. Г. Гарин-Михайловский
Богема кати
Кун-çулĕ
Вăрманăн пĕрремĕш пайне вырăнти йывăç сутакан усламçăран туяннă. Майĕпен, клуб пайташĕсем таврари çĕрсене укçа парса илнĕ.
Сан-Франциско журналисчĕсем вырăнти усламçăсене кăсăклантарнă хыççăн, юлашкисем Богема катинчи çĕрсене, çурт-йĕрсене илме укçа панă. Ӳкерçĕсемпе мусăкçăсем «богемсем» статусĕнче тăнă — мĕншĕн тесен кану вырăнне тăваслăхĕн чи малтанхи тĕллевĕ клубăн ютçĕр пайташĕсене, хăнасене (репортёрсене каярах клуб пайташлăхĕнчен кăларнă) йăпанăçпа тивĕçтересси.
Гарин-Михайловский Николай Георгиевич
Николай Георгиевич Гарин-Михайловский (нарăсăн 8 (20)-мĕшĕ 1852, Петербург — раштавăн 27-мĕшĕ (раштавăн 10-мĕшĕ) 1906, çавăнтах) — вырăс çыравçи.
Богема кати
Кун-çулĕ
Катара 1500 çул ытла ӳсекен секвойя йывăçĕ. Богема кати — чуна илĕртекен пуртă касман çутçанталăк усравĕ, нумай сукмак упранса юлнă. Вăрăм ĕмĕрлĕ секвойя хальхи сапаланчăк пурнăçран уйрăлса тăракан тĕкĕнмен çутçанталăка палăртать.
Гарин-Михайловский Николай Георгиевич
Кун-çулĕ
Паллă дворян çемьинче çуралнă, ăна Николай I патша тата Вера Засулич революционер амăшĕ тĕне кĕртнĕ.
Богема кати
Клубра пулакансем
Богема клубĕ (Bohemian Club) — халăха кĕртмен харпăр клуб; клуб пайташĕсемпе вĕсем чĕннĕ хăнасем кăна Богема катине кĕме пултараççĕ. Çак хăнасен шутне АПШ тулашĕнчи политика ĕçченĕсем тата паллă çынсем кĕнĕ. Çуллахи кану тапхăрĕнче кунта чылай хăна вырнаçаймасть. Çапах та, пĕр харăсах Богема катинче 2500 çын пурăнма пултарать.
Богема рощине пынă пайăр çынсен ячĕсене вăрттăнлăхра упраççĕ, анчах та хăшпĕр тĕпчевçĕсем çав хыпарсене тупнă. Тĕрлĕ çăлкуçсенчен тупнă Богема ращинче пулнăскерсем:
Гарин-Михайловский Николай Георгиевич
Кун-çулĕ
Одессăри Ришелье гимназинче вĕреннĕ, Петербург университечĕн на юридици факультетĕнче пĕлĕвне ӳстернĕ, унтан Çулсен институтне куçнă (ăна 1878 çулта вĕçленĕ). 4 çул Болгарире, Батуми порчĕ тунă çĕртре çар хĕсметĕнче тăрать, хыççăн 3 çул пурнăçне ялта, Самар кĕпернинче, ирттерет, каллех хĕсмете куçать, Транссиб тунă çĕре хутшăнать.
Богема кати
Каларăшсем
Так, я там видел кое-что прямо из Видений средневекового живописца Иеронима Босха — Ад: горящие металлические кресты, священники в красных и чёрных одеждах с первосвященником в серебряной одежде с красной накидкой, горящее тело, кричащее от боли, гигантской каменной большой-рогатой сове. И во всем этом участвовали мировые лидеры, банкиры. Это было полным безумием.
Гарин-Михайловский Николай Георгиевич
Кун-çулĕ
Петербургра сасартăк большевиксен "Вестник жизни" журнал редакци ларăвĕнче чĕре параличĕ пулнипе вилсе каять. Волков çăвин Литераторсен вырăнĕнче пытарнă.