cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Платка
Истори
1927 çулчен Шупашкар уесĕн Тукаш вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хальхи вăхăтчен Шупашкар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Юсман
Юсман - чăваш тĕпел йăлин чустаран тунă çиме.
Вӑл пӑтӑпа (часах тулӑ кĕрпипе), ҫӗр-улмипе тата фаршпа тултарнă та икке хутланă лепӳшке. Малтан çатма çинче çӳхен шаритлеççĕ кайран вара ăшне тултармăш хурса хуçлатса хĕстереççĕ. Ҫиелтен пӑхсан, хупламан кукӑле е сӗткенлӗ кукӑле аса илтерет - çуха ҫуррине хурса ҫиелтен иккӗмӗш пашалу ҫуррине хупӑнать. Вӗретнӗ ҫупа сӗрме пултараҫҫӗ. Тутарстанри[хăш тĕлти?] чăвашсем ăна Хĕстнĕпай теççĕ. Часах ваттисене ассăннă чух пĕçереççĕ.
Кальмар (хула)
thumb|250px|Storgatan («пысăк урам») Кальмар (Kalmar), — Швеци кăнтăр-тухăçĕнче, Балтика тинĕсĕ хĕрринче вырнаçнă хула.
Каçăсем
Категори:Швеци хулисем
Нарăс, 29
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Алексеев Григорий Алексеевич
Алексеев Григорий Алексеевич — Совет Союзĕн паттăрĕ, 1903 çулхи чӳкӗн 7-мӗшӗнче (юпан 25-мĕшĕнче) Муркаш районĕнчи Исетерккĕ ялĕнче çуралнă. 1943-мĕш çулхи чӳкĕн 9-мĕшĕнче госпитальте вилнĕ. Хăшпĕр источниксемпе - 1944 çулхи кăрлач уйăхĕнче вилнĕ (çапăçура).
Кун-çулĕ
1925-мĕш çулта Хĕрлĕ Çара кайнă. Чикĕ çарĕнчи артиллери полкĕнче хĕсмете тăнă. Салтакран Иваново облаçĕнчи Долматовский поселока таврăннă. Кинешма хулинче участок милиционерĕ пулнă. 1941-мĕш çулхи чӳк уйăхĕнче Хĕрлĕ Çара кайнă. Килĕнчен пĕтĕм 8 пĕртăван та вăрçа кайнă.
Çапăçусенче хастарлăх кăтартнă, Ржев хули патĕнче танк çунтарнă. Днепр урлă каçнă чух хăйĕн паттăрлăхĕпе палăрнă. 1943-мĕш çулхи юпа уйăхĕн 16-мĕшĕнче Гомель облаçĕнчи Лоев пос. патĕнче тăшман хăрушă пенине пăхмасăр десант ушкăнĕнче Днепр юханшывĕ урлă каçнă. Плацдарăма хӳтĕленĕ чухне темиçе танка персе çунтарнă. Темиçĕ хут аманнă пулсан та, çапăçу хирĕнчен кайман.
Госпитальте вилнĕ.
Тăван ячĕпе ун ячĕллĕ урам пур.
Вăрçăран 8 пĕртăванран 4-шĕ анчах таврăнаççĕ, иккĕшĕ часах вилеççĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпах Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:1903 çулта çуралнисем Категори:Юпан 25-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1943 çулта вилнисем Категори:Чăваш Енри Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Чăваш Енĕн паллă çар çыннисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем
Ăса (юхан шыв)
Каçăсем
Категори:Атăл юпписем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Вырăскасси
Ял Çутă кӳлĕн çурçĕр-хĕвеланăç енче вырнаçнă. Елчĕкрен 19 çухрăмра ларать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 198 çын, çав шутра 89 арçын, 109 хĕрарăм пурăннă.
2004 çул пуçламăшĕ тĕлне ялта 124 кил пулнă, 318 çын пурăннă. Ялта культура çурчĕ, ял вулавăшĕ, фельдшер пункчĕ, лавкка пур. Юнашар «Заря» предприятийĕн автотрактор паркĕ, фермăсем вырнаçнă.
Яла 2003 çулта газ кĕртнĕ.
Истори
1921 çулхи чӳк уйăхĕн 19-мĕшчен Тетюш уесĕн Курнавăш вулăсне, каярах вара 1927-мĕш çулченПатăръел уесĕн Курнавăш вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Кĕçĕн Елчĕк районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19 хыççăн Елчĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Елчĕк районне кĕрет.
Тăван Çĕршыв Аслă вăрçине пурĕ 164 çын кайнă, 61-шĕ унта хăйсен пуçне хунă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Арметрехим
Арметрехим — Пушкăрт Республикин Ишимбай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 384 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Чăваш кĕнеке кăларавăшĕ
Чăваш кĕнеке кăларавăшĕ - вĕренӳ-педагогика, ача-пăча, илемлĕ-пултаруллă, ăслăх-популярлă литература тата сăнарлă продукцие кăларакан республикăн патшалăх унитари предприятийĕ. 1996 çултанпа кăларавăш Раççейри кĕнеке кăларакансен ассоциацин (РККА) пайташĕ шутланать. Пичетленĕ продукцие Чăваш Енре, Раççей регионĕсенчи чăвашсем пурăнакан вырăнсенче сутать.
Арметрехим
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Чăваш кĕнеке кăларавăшĕ
Директор — С.А. Каликова (2019-па).
Арметрехим
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимбай районĕ
Чăваш кĕнеке кăларавăшĕ
Кун-çулĕ
Культура министерствин РПУП «Чăваш кĕнеке кăларавăшне» 1920 çулхи чӳкĕн 12-мешĕнче никĕсленĕ. Малтанхи ячĕ — Патшалăх издательствин Чăваш уйрăмĕ.
88 çул хушшинче редакци 16 пинрен ытла вĕренӳ-педагогика, илемлĕ-пултаруллă, ăслăлăх-популярлă тата ача-пăча кĕнекине хатĕрлесе пичетленĕ. Чăваш халăхĕн кун-çулне тĕпченĕ ĕçсене, чăваш чĕлхипе литературин кĕнекисем Чăваш кĕнеке кăларавăшĕнче çут тĕнчене кăларнă. Кăларăмсен шутĕнче чăваш литературин ылтăн кăшăлне кĕнĕ паллă ĕçĕсем.
Парнесем
Тĕнчери тата пĕтĕм раççейри «Кĕнеке ӳнерĕ» конкурсĕнче питĕ хитре капăрлатнăшăн дипломами отмечены: А. Трофимовăн «Чувашская культовая скульптура» кĕнекине, Ю. Сементерĕн «Почему поет петух?» сăвăсен пухăмне, 4 класс валли Н. Черновăпа В. Игнатьевăн «Чувашское слово» вĕренӳ кĕнекине, «Чувашия», «С верой в Россию, с любовью к Чувашии», «Краткая чувашская энциклопедия» фотоальбомсене тата ыттисене дипломсемпе чысланă.
Чармак
Чармак, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытамĕ
Тӳрĕ урамĕ.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Козьмодемьян уесĕн Сынтăр вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Габов Евгений Григорьевич
Габов Евгений Григорьевич — (26.10.1922-22.06.2001 ), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 51-мĕш çарĕн 45-мĕш танксене пĕтерекен артиллери бригадин 1972-мĕш танксене пĕтерекен артиллери полкĕн çулăм взвочĕн командирĕ, кĕçĕн лейтенант.
Алькионе Диаз Назарет
Алькионе Диаз Назарет (1947 çулхи чӳкĕн 21-мĕшĕ, Сан-Луис, Бразили) (ытларах Альконе, çаплах Марром тесе чĕннĕ) — Бразилири самба стилĕпе ĕçлекен юрăç. 1970-мĕш çулсен вĕçĕнче тĕнчере чаплăха тухнă, 19 ылтăн тата 5 платина дискне кăларнă.
Каçăсем
Категори:1947 çулта çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Бразили юрăçисем Категори:Самба мусăкĕ
Николаева Людмила Васильевна
Николаева Людмила Васильевна (хĕр хушамачĕ Иванова), — чăваш сăвăçи. 1958 çулхи авăн уйăхĕн 8-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕнчи Шуршăл ялĕнче çуралнă. 2003 çулта çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
Мокшин
Мокшин, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Николаева Людмила Васильевна
Пурнăçĕ
Вăрнарти совхоз-техникумĕнче вĕреннĕ. Кайран Чăваш патшалăх университетĕнче пĕлĕвне ӳçтернĕ. Агроном пулса ĕçленĕ. Çĕрпӳ районĕнчи хăмла пахчинче бригадир пулса ĕçленĕ. Çĕнĕ Шупашкарти 16-мĕш шкулта ачасене чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ. Унтах вулавăш-музей библиотекарĕ пулса ĕçленĕ.
Мокшин
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Николаева Людмила Васильевна
Ӗçĕсем
Çак кĕнекесем пичетленсе тухнă:
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем
Пыжшор (Адзьва юппи)
Пыжшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. 65 юханшывăн сулахай çыранĕпе, км вăрринчен Адзьва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Çыранçи Чаллă
Çыранçи Чаллă е Чаллă е Чаллă Çыр е Чуллă Çыр (Набережные Челны, Чаллы) — Тутарстанри хула.
Кун-çулĕ
Авалхи Чаллăна хальхи Маматăш патĕнче никĕсленĕ.
Тутар–монголсем тапăнса килсен Атăлçи Пăлхар иккĕне пайланса кайнă. Вара 1278 çулта пĕр-пĕринпе хирĕçсе тăракан иккĕ пиклĕх пулнă: тухăçра — Çарăмсан патшалăхĕ, анăçра — Сăвар патшалăхĕ. Сăвар патшалăхĕнче тутар-монголсене юраса та сутăнса пурăннă Каçи-Парăç ăрăвĕ хуçаланнă, вĕсене асанçăсем тенĕ. Çарăмсан патшалăхĕнче вара аслă чаплă Челпир патшан тăхăмĕсем ертсе пынă, вĕсене ашравçăсем тенĕ. Ашравçăсем авалхи пăлхар-чăваш йăли-йĕркисене тытса пынă, çиччĕ ютсемпе хутшăнман. Вĕсем Чаллăпа Çăкату хулисенче пурăннă. Асăнçăсем ĕнтĕ тутар-монголсемпе, кыпчаксемпе хутшăнса, ислам тĕнне кĕрсе пынă. Вĕсем Хусан хулине тытса тăнă.
XIV ĕмĕр варринче тутар-монголсемпе кăпчаксем пулашнипе асанçăсем ашравçăсене çĕнтерме тытăннă. Çакăнтан пуçласа вара пĕтĕм Атăлçи Пăлхар çĕрĕ тутарланасси пуçланать. Чăвашсен авалхи асаттисем çурçĕрте, хальхи Шупашкар, Çĕрпӳ, Сĕве патĕнче çеç питĕ çирĕп тăнă.
Пăлхар-Сăвар çĕрĕнчи халăх ислама тухса пынă. Авалхи йăлана, тăван чĕлхене упракан чăвашсене Чулман Атăл еннелле куçарма тытăнаççĕ. Хуласенче тутарланасси хĕрсе пынă. Аваллăх, хальхи саманари пекех, ялсенче çеç упранса юлать (Хальхи чăвашсен, хăйсен йăлисене сыхласа аталантарса пырас тесен, пурнăç йывăр килсен те чăваш уявĕсене кашни ялта ирттермелле, хуласенче те чăваш чĕлхине сарма тĕрлĕ меслетсем тупмалла.)
1430 çулта Атăлçи Пăлхар каллех икĕ пая вакланать. Чăвашлăха, авалхи пăлхарлăха упрас текенсем, уйрăлса тухса, Тухăçъен Пăлхар çĕршывне йĕркелеççĕ, шĕкĕр хули — Чаллă пулать. Ун чухне чăвашсем 50 пин йышлă çар çеç пухма пултарнă, çапах та вĕсем чылай хушă тапăнса килекен вырăссенчен çăлăнса пурăннă. Чăвашсен кӳписем çирĕп пулнă, вĕсем ку таврара чи малтан пăшалсемпе усă курнă. 1376 çулта вĕсем анăçран тапăнса килекен Дмитрий Донской çарне çĕмĕрсе тăкаççĕ.
1506 çулхи çĕртмен 25-мĕшĕнче «Чаллăри çапăçу» пулса иртнĕ. Пăлхар-чăвашсем вырăссен çĕр пин йышлă çарне пуçĕпех çапса тăкаççĕ.
1556 çулта вырăс çарĕсем Чаллă хулине туртса илсе çунтарса яраççĕ. Тухăçъен Пăлхар патшалăхĕ пĕтсе ларать, пăлхар-чăвашсем ислам тĕнне тухса тутарланса каяççĕ. Мускав патшисем кунти ирĕклĕхе юратакан чăвашсене тĕрлĕ çĕре куçарса кайма тытăнаççĕ, Ливони вăрçине пинĕ-пинĕпе ăсатаççĕ, Псков, Новгород, Смулен таврашне кнеçсем, «служилăй турхансем» туса яраççĕ. Тухăçъен Пăлхарăн пушаннă ялĕсене тăрахĕсене ислам тĕнĕпе пурăнакан кăпчаксене куçарса пыраççĕ. Çапла вара Атăлçи Пăлхарăн пулнă чи мухтавлă тарăхĕсем «тутарланса» пĕтеççĕ…
Каçăсем
Категори:Чаллă Категори:Атăлçи Пăлхар хулисем
Калаçу урокĕ
Калаçу урокĕ — Чăваш наци радиора тухакан кăларăм. Ертсе пырать Оля Баринова.
Кĕперсем
Категори:Раççей радиостанцисем Категори:Чăваш Ен радиостанцисем Категори:Шупашкар радиостанцисем Категори:Чăвашла радиостанцисем Категори:Вырăсла радиостанцисем Категори:Мусăк радиостанцисем Категори:Чăваш Ен
Караим чĕлхи
Караим чĕлхи, — кăпчак ушкăнне кĕрекен тĕрĕк чĕлхи. Ку чĕлхепе караимсем калаçаççĕ.
Тĕнчере ку чĕлхепе 3,5 пин çын калаçать.
Диалекчĕсем
Караим чĕлхи - чĕлхи еврейлерде виçĕ диалектран тăрать: крым, тракай тата галич диалекчĕсенчен. Крым диалекчĕ крым тутар чĕлхин вăта диалектне питĕ çывăх, унтан кăшт кăна уйрăлса тăрать. Тракай диалекчĕпе Литвари караимсем, галич диалекчĕпе Галич хула çывăхĕнчи караимсем калаçаççĕ.
Синтаксисне вырăс чĕлхи самай улăштарнă. Лексикăра вара еврей, вырăс, арап тата перс сăмахĕсем тĕл пулаççĕ.
NGC 2941
NGC 2941 (ытти ячĕсем — MCG 3-25-9, ZWG 92.17, PGC 27470) — Араслан çăлтăр пуххинчи (S) спираль галактики.
Караим чĕлхи
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем
Хапхаçă
Чылай спорт тĕсĕсенче хапхаçă е голкипер (goalkeeper) —хăй командин хапхине гол кĕртесрен хӳтĕлекен вылявçă. Хапхаçăсене валли ятарла йĕркесем пур. Хапхаçăсем хушма тум-тир хатĕрне те тăхăнаççĕ.
Мини-футбол
Мини-футболра хапхаçă штраф лаптакĕнче алăсемпе те выляма пултарать. Хапхаçă хăйĕн командин лаптакĕнче пӳскепе (алăсемпе е урасемпе) 4 çеккунтă таран выляма пултарать.
Футбол
thumb|Хапхаçă футбол вăййинче
Футбол хапхаçи хăйĕн штраф лаптакĕнче алăсемпе те выляма пултарать. Хапхаçă тум-тирĕпе хăйсен ытти вылявçисенчен те, хирĕçле вылякан команда вылявçисенчен те, арбитрсенчен те уйрăлса тăмалла. Хапхаçăн пӳскене тытма ятарлă пурнескеллĕ алсиш пур. Штраф лаптакĕнчен тухсан, хапхаçă ахаль вылявçă пулса тăрать.
Пӳскеллĕ хоккей
thumb|Кирилл Хвалько, [[Динамо (ПХК, Мускав)|Динамо Мускав, пӳскеллĕ хоккей]]
Курăк çинчи хоккей
Курăк çинчи хоккейре хапхаçă хӳтĕлекен тум-тир тăхăнать, вăл пӳскене кĕлеткен кирек хăш пайĕпе те перĕнме пултарать.
Каçăсем
Категори:Спорт терминологийĕ Категори:Футбол терминологийĕ Категори:Хоккей терминологийĕ
Суяргулово
Суяргулово — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 102 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453743, ОКАТО кочĕ — 80253855004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Кечуа Википедийĕ
Кечуа Википедийĕ - Википедин кечуа уйрăмĕ. Ăна 2003 çулхи чӳк уйăхĕнче пуçарса янă.
Индей чĕлхисемпе çырнă Википедисенчен чи пысăкки шутлаанать.
Кун-çулĕ
Кечуа Википедийĕ 2003 çулхи чӳк уйăхĕнче уçăлнă. Малтанах Википеди уйрăмĕн ĕçĕ-пуçĕ, хутшăнакансем сахал пулнипе, питĕ йывăр килнĕ. Çапах та, çак çитменлĕхсем сирĕлсе каяççĕ те 2004 çулхи раштав уйăхĕнче Кечуа Википедийĕ 1000 статьяран иртсе каять.
Каçăсем
Кечуа Википедийĕ Категори:2003 çулта уçăлнисем Кечуа
Ай-Котыг-Еган
Ай-Котыг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Котыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 66 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Мускаринкасси
Мускаринкасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Квантла механика
Квантла механика е Квант механики (мĕнле математикăлла формализм тĕпре  пулнине кура, хумла механика текен тата матрицăлла механика текен варианчĕсем пур) — теориллĕ физикăн куçăмăн квантла йĕркисене тĕпчесе кăтартакан  уйрăмĕ.
Квантла механикăн никĕсĕнче тăраканнисем — Шрёдингер, фон Нейман, Линдблад, Гейзенберг тата Паули танлăхĕсем;  математикă аппарачĕ — матрицăсен теорийĕ, ушкăнсен теорийĕ, операторсен теорийĕ, пулмапултараслăх теорийĕ.
Каçăсем
Категори:физика
Вырăскасси ял вулавăшĕ
Вырăскасси ял вулавăшĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Вырăскасси ялĕнче вырнаçнă ял вулавăшĕ. Çуткӳль тата Вырăскасси ялĕсене кĕнекесемпе тивĕçтерет. Вулавăш 1988 çулта купаласа лартнă ялти культура çуртĕнчи иккĕмеш хутра вырнаçнă.
Вулавăшра пурĕ 9364 кĕнеке упранать. Вĕсенчен 1807-шĕ чăваш чĕлхи çинче. Пурĕ 554 çын килсе çӳрет, вĕсем пурĕ вулавăша 9920 хут килсе кайнă. Пурĕ вĕсене 11922 кĕнеке алăна панă, вĕсенчен 5410-шĕ чăваш чĕлхи çинче.
Истори
Ял вулавăшне 1927-1929 сулсенче ĕçленĕ вулавăш çурчĕ вырăнĕнче йĕркеленĕ. Малтан Çуткӳль ялĕнче ĕçленĕ, кайран, 1952 çулта ăна Вырăскасси ялне куçарнă.
Вулавăшăн пĕрремĕш библиотекарĕ вырăнĕнче Курнавăшра çуралнă А.В. Игнатьев пулнă. Вăл вулавăш тата культура çурчĕн ĕçĕсене ертсе пынă, ял çыннисемпе, шкулпа тачă çыхăну тытнă.
1965 çултанпа вулавăш заведующийĕ вырăнĕнче Степанов Виктор Ильич ĕçленĕ.
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн вулавăшĕсем
Чехословаки
thumb|250px thumb|250px thumb|right|ЧССР-ти нацисем (1930 ç.) Чехослова́ки (Československo, Česko-Slovensko (1990 çулчен — Československo)) — 1918 — 1992 ç. Вар Европăн патшалăхĕ.
Административлă пайланăвĕ
thumb|left|430px|Чехословаки Социаллă Республикин (1969—1989) картти Тĕп хули — Прага.
1945 çулчен Чехословаки шутне хальхи Украинăн Карпат Лешьен облаçĕ кĕнĕ. Пĕрремĕш Чехословаки республики 1928 çултанпа тăватă çĕртен: Чехи, Морави, Словаки тата Карпат Ай Руçĕ (1938 çултанпа Карпат Украини ятпа паллă пулнă) тытăнса тăнă. Иккĕмĕш республикăра 1938—1939 г. Словаки тата Карпат Украини «автономи çĕрĕ» статуса тивĕçнĕ. 1949 çулта реформа ирттернĕ те 19 ен (14 – Чехире, 5 - Словакире) туса хунă.
Тĕн
1991 çулта: католиксем — 46,4 %, евангелистсем (лютерансем) — 5.3 %, атеистсем 29,5 %/16.7 %.
Транспорт
Чехословаки транзит çĕршывĕ пулнă.
Портсем
Тинĕс порчĕсем çук, тинĕспе сутă-илу кӳршĕ çĕршывсенче çеç, тĕслĕхрен — Польшăри Гдыня, Гданьск тата Щецин; Югославири Риека тата Копер; Федеративлă Республика Германири Гамбург, Германской Демократической Республике Росток. Паллă юханшыв порчĕсем — Прага, Братислава, Дечин тата Комарно.
Каçăсем
* Категори:Европа истори патшалăхĕсем
Сова (Лекма юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пуш, 2
Пулса иртнĕ
right|70px|«Кинг-Конг» афиши
Çуралнă
Вернадский Владимир Иванович
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Ирх Çырми
left|300px|Ирх Çырми ялĕ
Йĕрĕхçырми , — Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Сĕнтĕрвăрри районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 Октябрьски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн каллех Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн пуçласа хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Кĕçĕн Çавал
Вăрнар районĕнчи вăрмансенче Ĕне Çавалĕ тата Шурă Хăйăрлă юханшывсем ерлешнипе пуçланать, тăршшĕ – 134 км. Шыв пухăнăвĕн лаптăкĕ — 1 450 çх2.
Квантăллă хими
Квантăллă хими — химин квантăллă физикăпа сыпăнса тăракан уйрăмĕ, япаласен химилле тата физикăлла пахалăхĕсене аттом шайĕнче тĕпчекен ăслăлăх.
Кĕçĕн Çавал
Кĕçĕн Çăвала çĕнĕ çула куçарнă .
Шыв усравĕ
Вăрнар, Йĕпреç районĕсене таса шывпа тивĕçтермешкĕн Кĕçĕн Çавал çинче шыв усравĕ тунă.
Юпписем
Кĕçĕн Çавала юхса кĕрекен пысăкрах шывсем: Упнер, Кушлавăш, Сăнар, Хура Хырла. Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем : Ытларах енĕпе юр шывĕпе тулать.
Квантăллă хими
Пĕтĕмĕшлĕ пĕлӳсем
Шредингер танлаштаркăчĕпе унăн аттомсемпе молекулăсемшĕн майлаштарнă релятивизмла варианчĕ (Дирак танлаштаркăчĕ) квантăллă химин тĕп "ĕç хатĕрĕ" шутланать. Шел пулин те, пĕтĕмĕшлĕ пулăмра çак ĕçе аналитикăллă шутлайман, малашлăхра та вĕçне тухаймаççĕ пулас. Çак сăлтавпах квантăллă химире тĕрлĕ çывхартулла, хисепсемлĕ меслетсемпе усă кураççĕ.
Кĕçĕн Çавал
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Çавал юпписем
Зайцев Юрий Антонович
Зайцев Юрий Антонович (1890, авăн, 27, Чăваш Ен, Сĕнтĕрвăрри районĕ, Ирх Çырми ялĕ — 1972, раштав, 25, Шупашкар, Чăваш АССР) — чăваш ӳкерçи.
ССРП ӲП пайташĕ (1934). Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳкерçи (1968).
М.С. Спиридоновпа, Н.К. Сверчковпа пĕрле чăваш сăрă ӳнерне никĕс хураканĕсенчен пĕрри шутланать.
Пурнăçĕ
1890 çулхи авăн уйăхĕн 27-мĕшĕнче Ирх Çырми ялĕнче (Чăваш Ен, Сĕнтĕрвăрри районĕ) çуралнă.
Ашшĕпе амăшĕ: Антон Семеновичпа Матрена Егоровна Плотниковсем.
Кебезенка
Кебезенка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Бия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Зайцев Юрий Антонович
Пурнăçĕ
1907-1912 çулсенче П.В. Комиссаров патĕнче вĕреннĕ, кайран К.Ф. Юонпа И.О.Дудинăн бригадинче (1912), И.П.Богдановăн килти студийĕнче вĕреннĕ.
Кебезенка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Зайцев Юрий Антонович
Пурнăçĕ
1914 çулта С.-Петербурга куçса кайнă та Ф.Р. Ральян ӳкрçĕ-монументалист ăста лаççине ĕçе вырнаçнă, унта вăл Александр Невский мăнастăрĕн соборне илемлетнĕ. 1915 çулта Янцен, Вейдовский, Куклин бригадисенче Дон-çинчи-Ростовра вăй хунă.
Пурнăç тăршшипех ӳнер ĕçĕпе пĕрлех фотографие юратнă. 1927 çултанпа Шупашкарта «Канаш» хаçат, «Сунтал» журнал рудакцисенче тăрăшнă. Тăван халăхăн ӳнер йăлине тĕпченĕ, хăйĕн ĕçĕсенче наци сюжечĕсемпе усă курнă («Язычница», «Пузырист на свадьбе»). Анчах та вульгар-социологи критики ăна халăх тăшманĕ тесе айăпланă. Юрий Антоновичăн тăван çĕртен тухса кайма тивет, темиçе çул хушши Крымра пурнать.
1933 çулта ăна каллех Чăваш Енне йыхравланă.
1935–36 çулсенче чăваш çыравçисен бригадипе пĕрле Казахстана пултарулăх командировкине çитнĕ, унта вăл 115 ĕçе çырнă. 1937 çулта ăна Ӳкерçĕсен пĕрлешĕвĕнчен кăларнă, 1940 çулта каяла тавăрнă.
1939 çулсенче ӳкерçĕ чăвашсен чаплă сăвăçин Константин Ивановăн тăван çĕрне — Пушкăртстана — кайнă. Çак çӳрев материалĕсемпе вăл Чăваш патшалăх драма театрĕн сцени çинче лартнă «Нарспи» пьесă (1940) валли декорацисемпе костюмсен эскизĕсене хатĕрленĕ.
1945 çулта ăна айăпсăр айăпланă, 5 çуллăха хупнă. 1958 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче таса ятне тавăрнă.
1972 çулхи раштавăн 25-мĕшĕнче Шупашкарта çĕре кĕнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Тĕп ĕçĕсем:
Вуламалли
Янгас. – Чебоксары: Чувашиздат, 1936.
Каçăсем
Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш ӳкерçисем Категори:Раççей ӳкерçисем Категори:ССРП ӳкерçисем
Бердышла
Бердышла — Пушкăрт Республикин Ишимбай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 294 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453230, ОКАТО кочĕ — 80231855003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимбай районĕ
Габов Николай Николаевич
Габов Николай Николаевич Габов Николай Николаевич — (28.11.1919-15.03.1982), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 40-мĕш çарĕн 4-мĕш гварди сывлăш десант дивизин 1-мĕш гварди артиллери полкĕн штаб батареин разведчикĕ, гварди красноармеец.
К-132 «Иркутск»
К-132 «Иркутск» — раççей 949А «Антей» проектăн атомлă шывай ракета крейсерĕ, Лапкă океан флочĕ шутне кĕрет.
Вуламалли
Категори:РФ ТÇФ Лăпкă океан флочĕн вăрçă карапĕсем Категори:949А «Антей» проекчĕн шывай киммисем Категори:«Севмаш» савутĕнче тунă карапсем
Пыжъель
Пыжъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кĕçĕн Сыня юханшывăн сулахай çыранĕпе, 29 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Хăрпан пайранĕ
thumb|Пряхим (Авраам) чӳк тăвать Хурпан уявĕ е чӳк уявĕ (عيد الأضحى, Корбан бәйрәме) — Исламăн аслă уявĕсенчен пĕри. Мăсăльмансем ăна Çӳл-Хиче уйăхĕн вуннăмĕш кунĕнче савăнса уявлаççĕ. Кильти выльăх пусса çияççĕ.
Тутарстанри мăслеме (араб. مسلم‎) тухнă чăвашĕсем ку уява Хурпан Пуйрамĕ тесе чĕнеççĕ, чун ÿкерĕччен Пĕсмĕлле тесе кĕлĕ тытăнаççĕ.
Тытăнни
"Аслă Куранта" çырнă, пирешти Çупраиль тĕлĕкре кильнĕ те Пряхим патне каланă: Уллах сана ывăлăн чунне ÿкерме хушат - тесе. Пряхим вара Мин ятлă айлăма кайна, халь çта Мекке (араб. مكة المكرمة‎ — Маккату-ль-Мукаррама) тăрат, унта чун ÿкерме хатĕрленнĕ. Ун ывăлĕ çавна пĕлсе тарман та хирĕçмен, хуллен макăрнă та кĕлĕ вуланă, ашшĕпе Уллаха итленĕ. Ку вара Уллахăн сăнавĕ пулнă, чунĕн вăйне пăхни. Чÿке парнелеме вăхăт çитсен, Уллах вăл ачана пĕр çĕçĕ те хăлăç та ăна касаймалла мар тунă, тирне те чĕрмелле мар. Ывăлĕн чунне Сурăх чунĕ çине улăштарнă, çавăнпа хальте пулсан Хурпанă Пуйрамĕнче сурăх чунне ÿкереççĕ те чÿклеççĕ. Пряхима турă ăнăç панă итленĕшĕн, иккĕмĕш хут ывăлĕ çуралнă.
Каçăсем
Категори:Чӳклевсем Категори:Хадж Категори:Ислам уявĕсем
Олкаш
Олкаш, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Высоцкий Владимир Сергеевич
thumb|228px Владимир Сергеевич Высоцкий — адмирал, РФ ТÇФ Лапкă океан флочĕн çарпуçĕ.
Çак ĕç вырăнĕнче флот адмиралне В. В. Масорина улăштарнă.
Кун-çулĕ
Владимир Высоцкий 1954 çулхи çурла, 18 Львов облаçĕн (Украина ССР-ĕ) Каморно ялĕнче çуралнă.
1976 çулта Севастопольти Хура тинĕс аслă çар-тинĕс училищинчен вĕренсе тухать, хыççăн Лăпкă океан флотĕнче кимĕне хирĕç мăн карапăн минăпа торпеда çапăçу пайĕн кимĕне хирĕç ушкăн командирĕ пулса хĕсметре тăрать, кайран минăпа торпеда çапăçу пайĕн командирĕ ĕç вырăнне йышăнать, тепĕртакран «Адмирал Сенявин» крейсерăн управлени командирĕн пулăшуçи, ракета крейсерĕн командирĕн аслă пулăшуçи (аспул) пулса тăрать.
1982 çулта ТÇФ ятарлă аслă офицер курсĕсенче пĕлӳ пухнă хыççăн «Минск» йывăр авиа крейсерăн командир аслă пулăшуçи пулма сĕнеççĕ.
1990 çулта Тинĕс-çар академине ăнăçлă вĕçлесен (ылтăн медальпе), Лăпкă океан флотĕнче йывăр авиа крейсер командирĕ ĕç вырăнĕнче хĕсмете туртать , 1992 çултанпа ЛОФ ракета карапĕсен дивизи командирĕн çумĕ, 1994 çултанпа — ЛОФ ракета карапĕсен дивизи командирĕ.
1999 çулта Раççей Федераци Хĕçпăшаллă Вăйĕсен Тĕп штаб çар академине ылтăн медальпе вĕçлет те ăна Çурçĕр флочĕн штаб пуçлăхĕ —Кольă флотилин тĕрлĕ вăйĕсен çарпуçĕн пĕрремĕш çумĕ, 2002 çулхи кăрлач, 21 çак флотилине ертсе пынă.
2004 çулхи çурла, 20 штаб пуçлăхĕ— Балти флочĕн çарпуçĕн пĕрремĕш çумĕ.
2007 çулхи авăн, 12 Раççей Федераци Президенчĕн Хушăвĕпе Раççей Федерацин Тинĕç-Çар флочĕн тĕп çарпуçĕ ĕç вырăнне лартаççĕ.
2008 çулхи ака, 4 пресс-конференцинче ТÇФ çывăх тата пулас планĕсене палăртса каланă).
Çемье
Адмирал авланнă, унăн икĕ ача.
Ăратри пиччĕшĕ — Совет Союзĕн Паттăрĕ генерал-полковник Евгений Высоцкий, малтан Раççей Федерацин Хӳтĕлев министерствин кадрсене хатĕрлес тата ĕçе вырнаçтарас тĕп управленийĕн пуçлăхĕ.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Çурçĕр флочĕн çарпуçĕсем Категори:1954 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:«Вăрçă хастар ĕçĕсемшĕн» орден кавалерĕсем Категори:«СССР Хĕçпăшаллă Вăйĕсенче хĕсметре тăнăшăн» орден кавалерĕсем Категори:Раççей адмиралĕсем Категори:Вырăс адмиралĕсем
Вырăскассинчи фельдшер-акушер пункчĕ
Вырăскассинчи фельдшер-акушер пункчĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Вырăскасси ялĕнче вырнаçнă фельдшер пункчĕ. Çуткӳль тата Вырăскасси ялĕсенчи çынсене сывлăх енĕпе упрать.
Аптека, йышăну тата процедура кабинечĕсем пур. Йывăç пӳртре вырнаçнă. Пӳрт лаптăкĕ 40 м2.
Истори
1957 çулта трахоматоз пункчĕ вырăнĕнче йĕркеленĕ.
1950-1976 çулта фельдшер пункчĕн заведующийĕ вырăнĕнче Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнче çуралнă Е.А. Горшкова пулнă. 1976 çултанпа ку вырăна Ю.И. Герасимова йышăннă.
Категори:Елчĕк районĕнчи фельдшер-акушер пункчĕсем
Ăраскал
Ăраскал — Чăваш Ен радиора тухакан программа. Ертсе пырать Э. В. Тимофеева.
Çитĕнӳсем
1998 çулта «Ăраскал» радиопрограмма Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ лауреачĕ пулнă.
Кĕперсем
Категори:Раççей радиостанцисем Категори:Чăваш Ен радиостанцисем Категори:Шупашкар радиостанцисем Категори:Чăвашла радиостанцисем Категори:Вырăсла радиостанцисем Категори:Чăваш Ен
1800
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бенгал Википедийĕ
Бенгал Википедийĕ (বাংলা উইকিপিডিয়া) — Википедин бенгал чĕлхиллĕ уйрăмĕ.
2006 çулхи юпа уйăхĕнче бенгал уйрăмĕ Кăнтăр Азири чĕлхсемпе çырнă уйрăмсем хушшинче иккĕмĕш вырăна (Телугу Википедийĕ хыççăн) тухать, 10 000 статьран иртсе каять. 2010 çулхи нарăсăн 10-мĕшĕ тĕлне бенгал уйрăмĕнче 21 264, çитет, уйрăм Википедисем хушшинче 69-мĕш вырăна йышăса тăрать.
Бенгал Википедине тата унпа çыхăннă проектсене аталантарса пыма 2009 çулхи авăн уйăхĕнче коммерциллĕ мар «Wikimedia Bangladesh» фонд йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Бенгал чĕлхи Бенгал Категори:Индоари Википедисем
Поляковка (Учала районĕ)
Поляковка  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 750 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453711, ОКАТО кочĕ — 80253865001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Сантиметр
Шкулта см виçине икĕ тетрадь клетки пек шутлаççĕ.
СГС<SUB>Е</SUB>-ра 1 шăнăçу сантиметрĕ вăл – 1 сантиметр радиуслă шарăн сывлăшсăр вырăна вырнаçтарнă чухнехи электричество шăнăçăвĕ. 1 сантиметр тӳлмăш = <SUP>1</SUP>/<SUB>9</SUB>·10<SUP>-11</SUP> Ф = 1,11… пФ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Хушă виçисем
Оганесон
Оганесон (Oganesson), Og, е эка-радон – 118-мĕш хими элеменчĕ. Оганесон – питĕ радиохастар юрилле синтезленĕ элемент. 2016-мĕш çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче ИЮПАК 118-мĕш элемента «оганесон» чт çирĕплетнĕ.
Тĕссĕр, йывăр газ пулма пултарать.
Кун-çулĕ
116па 118-мĕш элементсене 1999-мĕш çулта Берклири Калифорни университечĕ синтезлани çинчен пĕлтерӳ суя тата фальсификаци пулнă. Палăртнă меслетпе раççей, нимĕç, япун, каярах американ тĕпчевçисем синтезлеймен. 118-мĕш элементăн пĕрремĕш арканăвне Дубнăри ОИЯИ тĕпчевçисем 2002-мĕш çулхи эксперименчĕсенче сăнанă. . 2005-мĕш çулта экспериментсене тепĕр хут иртернĕ. Калифорни мишенне кальци ионĕсемпе Дубнăри хăвăртлатаканта пенĕ хыççăн (294Og) изотопăн икĕ атомне синтезленĕ. 2006-мĕш çулхи юпан 17-мĕшĕнче раççей тата америка физикĕсем 118-мĕш элемента синтезлени пирки пĕлтернĕ. .
Унуноктие çак реакципе синтезленĕ:
Усă курни
Çурма аркану тапхăрĕ питĕ пĕчĕк пулнипе ытти питĕ йывăр элементсем пекех тĕпчев еçĕсемсĕр пуçне ниçта та усă курма пулмасть.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Радиохастар элементсем Категори:Синтезленĕ хими элеменчĕсем Категори:Трансактиноидсем Категори:Пархатарлă газсем
Сольпа (Лекма юппи)
Сольпа — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Лекма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пуш, 5
Уявсем
Архивсен кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Кележе
Кележе — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Уймень юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Сирко Иван Дмитриевич
мини|справа|Иван Серко вырăнне Драгомиров Михаил Ивановича сăнарланă (Репинăн «Запорожье казакĕсем турци султанĕ патне çыру çыраççĕ» ÿкерчĕкĕн пайĕ) Сирко (Серко) Иван Дмитриевич, — Запорожье Сечĕн утаманĕ, 1648-1654-мĕш çулсенчи ирĕке кăларакан вăрçăна хастар хутшăнаканĕ. Хăçан çурални паллă мар, 1680-мĕш çулта вилнĕ.
Унăн ячĕпе Запорожье çырннисем Мухаммед IV Турци султанне çырнă çырупа (кăна И.Е. Репин хăй ӳкерчĕкĕнче сăнласа панă) çыхăнтараççĕ.
Категори:Украина историйĕ Категори:Украинăн паллă çыннисем
Шеньян метрополитенĕ
Шеньян метрополитенĕ - Шеньян (Китай) хулин метрополитенĕ.
Кун-çулĕ
2009 çулхи авăнăн 23-мĕшĕнче КХР 60 çул тултарна тĕле уçнă.
Йĕрсем
Пĕр йĕрĕн вăрăмммăшĕ 16,4 çм, 18 чарăну, анăçран тухăçалла тăсăлать.
Плансем
Пĕрремĕш йĕрне анăçалла 5,8 çм (4 чарăну хушса) 2010 çулта тăсма шутласа хуни пур.
Каçăсем
Категори:Метрополитен Категори:Китай метрополитенĕсем
Вырăскасси культура çурчĕ
Вырăскасси культура çурчĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Вырăскасси ялĕнче вырнаçнă культура çурчĕ. Культура çурчĕ Çуткӳль тата Вырăскасси ялĕсен çыннисем канма çӳреççĕ.
Çуртне 1988 çулта хута кĕртнĕ. Икĕ хутлă, курмалли залта пурĕ 250 вырăн. Иккĕмĕш хутра ял вулавăшĕ вырнаçнă. Культура çурчĕн магнитофон, телевизор, купăс, сцена тумĕсем пур.
Культура çурчĕ çумĕнче Шанăç ятлă фольклор ушкăнĕ ĕçлет. Вал кашни çул район тата Республика шайĕнчи культура мероприятисене хутшăнать.
Пурĕ 183 мероприяти иртереççĕ, вĕсенчен ачасем валли — 38.
Истори
1927-1929 çулсенче Вырăскассинче вулавăш çурчĕ ĕçленĕ. 1928 çулта пĕрремĕш хут сассăр кино кăтартнă. Сасăллă кино пĕрремеш хут 1937-1939 çулсенче ял çыннисене кăтартнă.
Заведующийĕсем
Культура çурчĕн ĕçĕсене тĕрлĕ вăхăтра ертсе пынă:
1993 çулта культура çуртне Э.В. Краснов ертсе пырать. 2003 çултанпа культорганизатор вырăнĕнче А.П.Краснова тăрăшать.
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн культура çурчĕсем
Оппукасси
Опукасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Урамсем: Тури, Лавкка, Урлă, Сад.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
1801
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пьеса
Пьеса – театрта лартма хатĕрленĕ драма хайлавĕ.
Тукай
Тукай:
Пымвашор
Пымва-Шор (Пым-Ва-Ю) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Адзьва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 152 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Шемшер
Шемшер, — Шупашкар районĕнчи ял. Кунта малтан Шемшер вулăсĕн администрацийĕ вырнаçнă пулнă.
Габриадзе Григорий Иванович
Габриадзе Григорий Иванович გაბრიაძე გრიგოლ — (1917-19.04.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 51-мĕш çарĕн 346-мĕш перевçĕсен дивизин 1168-мĕш Хĕрлĕ Ялавлă перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, аслă лейтенант.
Шемшер
Истори
1927 çулчен Шупашкар уесĕн Шемшер вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хальхи вăхăтчен Шупашкар районне кĕрет.
Ай-Кул-Игол
Ай-Кул-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Охогр-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Ишимово (Петровский ял тăрăхĕ)
Ишимово  — Пушкăрт Республикин Ишимпай районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 132 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453230, ОКАТО кочĕ — 80231855004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ишимпай районĕ
1802
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Телугу Википедийĕ
Телугу Википедийĕ (తెలుగు వికీపీడియా) — Википедин телугу чĕлхиллĕ уйрăмĕ, Инди чĕлхисен уйрăмĕсем хушшинче иккĕмĕш вырăнта.
Телугу Википедийĕ — 10 000 статьяран каçса кайнă Кăнтăр Азири чĕлхесен пĕрремĕш Википедийĕ. 2006 çулхи раштавăн 12-мĕшĕнче статьясен шучĕ телугу уйрăмĕнче 25 000 иртсе кайрĕ.
2011 çулхи çурла, 25çурлан 25-мĕшĕ тĕлне Телугу Википединче 48 490 статья пулнă, вăл чĕлхе уйрăмесем хушшинче 54-мĕш вырана тухнă.
Каçăсем
Википеди Телугу Категори:Дравиди Википедисем
Тутар чĕлхи
Тутар чĕлхи, — тĕрĕк чĕлхисен кăпчак чĕлхисем патне кĕрекен чĕлхе. Ытларах енĕпе пушкăрт чĕлхине çывăх, унăн хыççăн каракалпак, казах, нугай, балкар, узбек тата кумăк чĕлхисемпе тăван. Тутарстанра вырăс чĕлхипе пĕрле патшалăх чĕлхи шутланать.
Тутарстансăр пуçне тата Пушкăрт Республикинче, Мари Элре, Удмуртире, Мордовире калаçаççĕ. Раççейре ку чĕлхепе калаçакан йышĕ 2002 çулхи халăх çыравĕпе 5,3 млн патнелле пулнă (1989 çулхи çыравпа — 5,1 млн).
Чĕлхин диалекчĕсем
XIX ĕмĕр варринче тутарсен авалхи литература чĕлхи пулнă.
Тутар çырулӑхӗ
Пин çул патнелле каялла тутар чĕлхинче арап графиккипе усă курнă. 1927 çулта СССРа кĕрекен тĕрĕк халăхсем пурĕ те тенĕ пекех латин алфавичĕ (Яналиф графики) çине куçнă. 1939 çулта тутар алфавитне ултă çĕнĕ саспалли хушнă кириллица çине куçарнă. Анчах та çак алфавит та тутар фонетикине анлă сарма пулăшман. 80-мĕш çулсем варринелле лингвистсем тата виçĕ-тăватă саспалли хушмалли пирки шутланă.
1999 çулхи авăн уйăхĕн 15 Тутарстан парламенчĕ «О восстановлении татарского алфавита на основе латинской графики» саккуна йышăнать. 2001 çулхи авăнăн 1 ку саккун вăя кĕнĕ. Анчах та кăна Раççей Патшалăхĕн Конституци сучĕ саккуна хирĕçле тесе пăрахăçланă, латин алфавичĕ çине куçарма ирĕк паман.
Халӗ Тутар алфавичӗ
Падежĕ (Килешләр)
Нумаййи (Күплек сан)
м, н, ң хыççăн -нан/-нән, -нар/-нәр
Хальхи вăхăчĕ
Хәзерге заман
Иртнĕ вăхăчĕ
Билгеле үткән заман
[[Media:Osptya.pdf|Билгесез үткән заман]]
Пулас вăхăчĕ
Билгесез киләчәк заман
[[Media:Osptya.pdf|Билгеле киләчәк заман]]
[[Media:Osptya.pdf|Шарт фигыль]]
[[Media:Osptya.pdf|Теләк фигыль]]
Хушнă глаголĕ (Боерык фигыль)
Инфинитивĕ:
-ырга/-ергә, -арга/-әргә, -рга/-ргә (нишләргә?)
-маска/-мәскә (нишләмәскә?)
яз + арга - çырма
яз + маска - çырма мар
Герундийĕ (Исем фигыль):
-у/-ү (нишләү?)
-мау/-мәү (нишләмәү?)
яз + у - çырни (çыру)
яз + у + ны - çырнине (çыруна)
яз + у + лар - çырнисем (çырусем)
яз + у + лар + ым - çырнисем (çырусем)
яз + у + лар + ны - çырнисене (çырусене)
Камăнни ([[Media:Osptya.pdf|Тартым категориясе]])
Күз + ләр + ем - куçсем
Ясалма сыйфатлар
-лы/-ле
-сыз/-сез
Каçăсем
* Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Узбекистан чĕлхисем Категори:Казахстан чĕлхисем Категори:Тĕрĕк чĕлхисем
Булатовка (Летка юппи)
Булатовка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Летка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Михопар
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Пугачев хресчен вăрçи вăхăтĕнче ял çыннисем Орининра пуçтарăннă. Пăкач пирки сӳтсе яма тытăннă. Халăх вара Михопара Çĕрпĕве янă. Михопар Çĕрпӳрен пăлхавçăсене илсе килнĕ. Вĕсем вара пупсене тăпăлтарма, хресченсене чиркӳ укçисене пама тытăннă. Пупсене, тиексене укăлча хапхи юпи çине çакнă тет. Чиркĕве çĕмĕрсе пĕтернĕ. Михопара майра патша салтакĕсем ярса тытса питĕ хытă тертлентернĕ. Халăхра каланă тăрăх, вăл вара хăйне тискеррĕн асаплантарнине чăтаймасăр вилнĕ имĕш.
Граф
Граф сăмахăн пĕлтерĕшĕсем:
Клык (Байгол юппи)
Клык (Байгол юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики Турочак районĕн территорипе юхать. Байгол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Пуш, 8
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Караимсем (халăх)
Караи́мсем (караим крым диалекчĕ: пĕр хис. къарай, нум. хис. къарайлар; тракай диалекчĕ: пĕр хис. karaj, нум. хис. karajlar; קָרָאִים — «караим», тӳррĕн вулакансем) — нумай йышлă мар тĕрĕк (е тĕрĕк чĕлхиллĕ) халăх, караимлăх тĕн йăлине тытса пыраççĕ.
Караимсем Крымра, тата çавăн пекех Литвапа Анăçри Украинăра пурăнаççĕ. Караим чĕлхипе калаçаççĕ.
Тĕн
Ку халăх караимлăха ĕненет. Тĕн иудăлăха çывăх.
Раççейри караимсем
2002 çулхи çырав тăрăх Раççейре 366 караим шутланнă.
Николаева Мария Николаевна
Николаева Мария Николаевна( 1921, чӳк, 26, Шураç ялĕ, Элĕк районĕ Чăваш АО — 1994, çурла, 17, Шупашкар, Чăваш Республики), — чăваш çыравçи, драматургĕ.
Пурнаçĕ
1921 çулта чӳкĕн 26-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Шураç ялĕнче çуралнă. Етĕрне педагогика училищинче вĕреннĕ. Чулхулари парти шкулĕнче пĕлĕвне ӳстернĕ. Кайран шкулта ачасене вĕрентнĕ, Элĕк районĕнчи компарти уйрăмĕнчи парти пӳлĕмĕн заведующийĕ пулнă.
1994 çулта çурлан 17-мĕшĕнче çут тĕнчерен уйрăлса кайнă. Тавăт ялĕ çумĕнчи çăва çине пытарнă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Очерксем, калавсем, пьесăсем çырнă. Уйрăм кĕнекесем:
Тĕмер
Тĕмер, — Чăваш Енри темиçе ял ячĕ.
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Ава
Ава сăмахăн пĕлтерĕшĕсем:
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Пархикасси
Пархикасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Октябрь, Сад, Шоссе урамĕсем.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Чикмĕ уесĕ Сунтăр вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Пиктемир Николай Никитич
Пиктемир Николай Никитич (1906 çулхи раштавăн 3-мĕшĕ, Шемшер ялĕ, Шупашкар районĕ, Чăваш АССР — 1944, вăрçă хирĕ) — чăваш сăвăçи, тăлмачĕ.
Пурнăçĕ
1906 çулхи раштавăн 3-мĕшĕнче халĕ Чăваш Енĕн Шупашкар районне кĕрекен Шемшер ялĕнче çуралнă.
1944 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Пултарулăх ĕçĕсем
thumb|«Колхоз ачисем» кĕнекен хуплашки 1932 çулта унăн «Колхоз ачисем» ятлă кĕнеки пичетленсе тухнă. Çавăн пекех вăл В. Гюго, А. Чехов, М. Шолохов, М. Лермонтов, Вашингтон Ирвинг, А. Голубева тата ыттисен ĕçĕсене чăвашла куçарнă. Çынсем унăн ачасем валли çырнă сăввисене питĕ кăмăлланă.
Каçăсем
Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:Совет сăвăçисем Категори:Совет тăлмачĕсем Категори:Раштавăн 3-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1906 çулта çуралнисем Категори:1944 çулта вилнисем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем
1803
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хусан историйĕ
В.Д. Дмитриев те хăйĕн «Чувашские исторические предания» кĕнекинче çапла çырать: «Историками установлено, что Казань была основана в 1370 году местным (из болгар) князем Хасаном и получила название от его имени (позднее наименование города получило татарскую форму Казан)».
Численность татар в ханстве постоянно увеличивалась за счет притока со стороны. По словам автора «Казанской истории» (середина XVI века), «начаша збираться ко царю мнози варвари от различных стран, ото Златыя Орды и от Асторохани, от Азуева и от Крыма…» Татарское население росло также за счет ассимиляции местных жителей, прежде всего чувашей. Отатаривание чувашей облегчалось близостью чувашского языка к татарскому, значительной общностью культуры и быта татарского и чувашского народов Татары в ханстве численно не преобладали…»
Вознесенка (Учала районĕ)
Вознесенка  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 443 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453712, ОКАТО кочĕ — 80253865002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Еврази плитти
thumb|right|Литосферные плиты. Еврази плиттине симĕспе кăтартнă Еврази плитти — Еврази континенчĕн чылай пайне витекен литосфера плитти. Еврази плиттине Индостан, Арави çурутравĕ тата тухăç Çĕпĕр Верхоян ту хырçинчен тухăçалла пайĕ кĕмест.
Еврази плиттин анăç пайĕ Вăта Атлантика хысакĕ таран, Исланди пайне хушса, вырнаçăннă. Çурçĕр енче пысăк шельф, Çурçĕр Пăрлă океанăн шыв-çĕр лаптăкне тухакан континенчĕн пассивлă хĕрри, Геккель хысакĕпе чикĕленет. Кăнтăр енче пысăк хирĕçӳ тăрăхĕ: вăл Тетис океанĕ хупласа тусен ярăмĕ Индостан плиттипе тĕкĕшĕнсе кайнă хыççăн пулса тăнă.
Геологиллĕ тытăмĕ
Еврази мăн хăми 67,800,000 çм2 пысăк лаптăка йышăнать, ку вара пысăкăшĕпе виççĕмĕш хăма пулать, вăл пуринчен нумай континента витет. Геологи енчен унăн тытăмĕ питĕ кăткăс. Унăн шутне икĕ пысăк Тухăç-Европа тата Çĕпĕр платформи кĕрет. Платформăсене кăткăс тытăмлă хутланчăклă çамрăк ярăмсем хупăрласа тăраççĕ.
Тухăç-Çĕпĕр платформи кăнтăр енчен Алтай-Саян хутланчăк тата Монгол-Охотск хутланчăк тăрăхĕсемпе чикĕленет. Платформăран çурçĕрелле Таймăр тăвĕсем, унтан уйрăмлă Хатанкă авăнчăкĕ. Тухăç енчен Тухăç-Çĕпĕр платформи Верхоян хысакĕпе хупăрланнă, вăл ун çине континтăн шельфĕ, Çурçĕр Америка континенчĕ куçнипе пулса тăнă.
Тухăç-Европа платформи анăçран Дрейзер йĕрĕпе чикĕленнĕ, - пĕрлешĕннĕ ярăмсем, ун хыççăн Карпат тăвĕсем тата урăх хутланчăк çĕкленĕвĕсем. Кăнтăртан вăл Хурапа Каçпи тинĕсĕсемпе, Кавказ тăвĕсемпе чикĕленет. Тухăçра платформăн чикки Урал тăвĕсем, вĕсем ăна Анăç-Çĕпĕр айлăмĕпе уйрăлса тăраççĕ.
Çак икĕ платформăсем хушшинче вырнаçнă айлăм геологи енчен çĕр витĕмĕн нумай утрав пĕкисем, микроконтиненчĕсем тата урăх террейнĕсем çыпçăнса кайнă икĕ пайĕ пулать, çиелтен вăл хăватлă мезозой тата кайнозой тăприпе хупланнă.
Инçет тухăç
Категори:Литосфера плиттисем
Жемайт Википедийĕ
Жемайт Википедийĕ (Žemaitėška Vikipedėjė) — Википедин жемайт чĕлхиллĕ (калаçакансен йышĕ: ~500 000) уйрăмĕ. Уйрăма 2006 çулта Zordsdavini Арнac Удовичyc информатик (1982 ç. çур.; Arnas Udovičius) тăрăшнипе йĕркелесе янă.
Новый Двор Кролевски
Новый Двор Кролевски (поляк. Nowy Dwór Królewski), — Польшăн ялĕ. Люблин воеводлăхĕн Курув гминĕ администрациĕ вырнаçнă. 2006 çулта кунта 170 çын патнелле пурăннă.