cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Куккук йышшисем
Çырса ăнлантарни
Куккук евĕрлисем - вăрăм та шĕвĕр çунатлă, вăрăм хӳреллĕ, сарлака çăварлă та ула-чăла кайăксем. Пурнăçĕ вĕсен йывăç çинче иртет, çĕр çине сайра анать, утса çӳреме те кăмăлласа каймасть. Куккуксем тĕрлĕ хурт-кăпшанкă питĕ нумай пĕтереççĕ, вăрмана пысăк усă кӳреççĕ. Пирĕн тăрăхри куккуксем çăмартисене ытти кайăксен йăвисене тăваççĕ. Чăваш Республикин вăрманĕсенче 2 тĕслĕ куккук пурăнать.
Шăхран евĕрлисем
Шăхран евĕрлисем (лат. Charadriiformes) -
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чĕрчунсем Категори:Кайăксем Категори:Вӗҫен кайăксен ушкӑнӗсем Категори:Шăхран евĕрлисем
Зруг
Зруг — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Нар юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Нар юпписем
Ази
right|400px|Ази Ази, Аçи — тĕнчен чи пысăк пайĕ (43,4 млн. çм2), Европăпа пĕрле Еврази материкĕ пулать.
Географи
Лаптăкĕ — 43,4 млн. км2 яхăн. Планетăн тухăç çĕр çурринче (Чукотка çурутравĕ çеç анăç енче пулать), экватортан çурçĕрелле вырнаçнă. Европăран уйăракан чикĕ Урал тăвĕсен тухăç сăрт айĕн çумĕпе, Мугоджарпа, Эмба шывĕпе, малалла Каспи тинĕсĕпе, Кура шывĕпе, Сурами перевалĕпе, Риони шывĕпе, Хура тинĕспе тата Мрамор тинĕсĕпе, Босфор тата Дарданеллсен хушăкĕсем витĕр тухать. Азипе Африкăна Суэц пымакĕ çыхăнать, Çурçĕр Америкăран ăна ансăр Беринг хушăкĕ уйăрать. Тата альтернативлă, географиллĕ мар, чикĕ палăртăвĕсене кăтартаççĕ: 1996 çултанпа Азипе Европа хушшинчи официаллă географи чиккисем Кăнтăр Кавказ çĕршывĕсен Турципе тата Иранпа патшалăх чиккисем тăрăх йышăннă. Азин геополитика чикки çутçанталăкăн чиккинчен кăштах уйрăлса тăрать. Ăна Архангельск облаçĕн, Коми Республикин, Свердлов тата Курган облаçĕсен тухăç чиккисем, малалла Раççейпе Казахстан чиккисем палăртаççĕ. Кавказра Азин геополитика чикки Раççейпе Азербайджан тата Раççейпе Грузи чиккисем кăтартаççĕ. Ази çĕрĕсем Çурçĕр Пăрлă, Инди тата Лăпкă океансемпе, çаплах та — анăçра — Атлантика океанĕн Азов, Хура, Мрамор, Эгей, Вăтаçĕр тинĕсĕсемпе çăвăнать. Татах ăшĕнчи шывĕсем — Каспи тата Арал тинĕсĕсен шывĕсем, кӳлĕсем тата ыттисем те пур. Байкал кӳлли (тепĕр çĕрте ăна тинĕс те теççĕ) таса шыв шучĕпе Çĕр çинчи пур кӳллисене иртсе каять; Байкалра тĕнчери 20 % таса (преснăй) шыв упранăвĕсем (пăрлăхсене шута илмесĕрех). Вилĕмлĕ тинĕсĕ тĕнчери чи тарăн тектониклă впадина (-405 метр тинĕс шайĕнчен аялта). Ази çĕрĕсен çыранĕсем ытлах таткаланман, унăн шутне пысăк çурутравсем — Кĕçĕн Ази, Арави, Индостан, Корея, Камчатка, Чукотка, Таймыр тата ыттисем те кĕреççĕ. Ази çыранĕсенчен инçех мар — пысăк утравсем (Мăн Зонд, Новосибирск, Сахалин, Çурçĕр Çĕр, Тайвань, Филиппин, Хайнань, Шри-Ланка, Япун тата ыттисем те.) лараççĕ, вĕсен лаптăкĕ пĕтĕмĕшле 2 млн. çм² ытларах. Ази никĕсĕнче тăватă темĕн пысăкăш — Арави, Инди, Китай тата Çĕпĕр платформисем выртаççĕ. ¾ яхăн çĕрĕсем тусем тата яка тусем йышăнаççĕ. Азире паянкун пĕтĕмĕшле е кăшт пайĕпе 51 патшалăх вырнаçнă. Азире — Раççей Федерацин чылайăш çĕрĕ пулать.
Ази пайĕсем
Ази çĕрĕсене физикăпа географи енчен çапла пайлаççĕ:
Çутçанталăкĕ
Тухăç Азире чĕрĕ вулкансем шучĕ нумай. Ази çĕр айĕнчи упранăвĕсемпе питĕ пуян.
Климачĕ
Азире темĕн тĕрлĕ çутçанталăк тĕсĕсем — арктикăлла — аякри çурçĕрте, экваториаллă — кăнтăр-тухăçра. Тухăç тата Кăнтăр-Тухăç Азире муссонлă климачĕ (Азире Çĕр çинчи чи нӳрĕклĕ вырăнĕ), çав вăхăтрах Тухăç Çĕпĕрте — резко континентлă, Тĕп, Вăтам тата Анăç Азири айлăмсенче- çурпушхирлĕ тата пушхирлĕ. Азири çурçĕрĕнче питĕ паллă вырăн ĕмĕрлĕ шăнлăх йышăнать, унăн лаптăкĕ 10 млн çм² ытла.
Халăхĕсем
Азире 3720 млн çын пурăнать (2001). Азире халăх шучĕ çултан-çул питĕ ӳссе пырать (çакăн пирки Ази Африкăран çеç кая юлать); çапах та юлашки вăхăтсенче халăх ӳсĕвĕ кăштах ӳкрĕ, халĕ вара çын шучĕ пĕр çулта 1,3 % нумайланса пырать. Азире этемлĕхĕн 60 % çынни пурăнать. Китайпа Индире тĕнчери 40 % çын йышлăхĕ. 6 патшалăх 100 млн пурăнакан (тата — Индонези, Пакистан, Бангладеш тата Япони). Азире этемлĕхĕн виçĕ тĕп расă халăхĕсем — монголоидсем (китаецсем тата ыттисем те), европеидсем (Анăç Азири халăхĕсем) тата негроидсем (Кăнтăр тата Кăнтăр-Тухăç Азири хăшпĕр халăхĕсем) пурăнаççĕ. Азире тĕрлĕтĕслĕ этнос хăйĕн кĕтесне тупнă. Кунта авалхи тĕрлĕ этемлĕхсем нумай çуралнă — китайсен, индуссен, вăтамазиатсен, вавилонсен тата ыттисен те. Çĕр ĕçĕсемпе тухăç тума аван пулнă май Кăнтăр тата Кăнтăр-Тухăç Азире паянкунхи чылай халăхсен аталанăвĕ пуçланса кайнă.
Асăрхавсем
Категори:Континентсем
Бурятсем
Буря́тсем (Буря́т-монго́лсем; тăван ят буряад) — Раçсейре, Монголире тата Китайра пурăнакан халăх, этнос. Бурятсенӗн тӗп енӗ Бурят республики.
Халăх тумĕ
thumb|200px|Хĕрарăм тумĕ. 1856 çул.
Халăх уявĕсем
thumb|300px|Майдари колесници, XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче.
Елыш
Елыш — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 417 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452347, ОКАТО кочĕ — 80243825004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Хатĕр
Хатĕр — нумай пĕлтерĕшлĕ сăмах, вăл шутра:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Кăшман
Кăшман (Béta)    — амарант йышне кĕрекен тата икĕ е пĕр çул ÿсекен  ӳсентăрансен речĕ. Ку рете кĕрекен ÿсентăрансен чи пĕлтерĕшлĕ тĕсĕ — чĕкĕнтĕр (ăна, çавăн пекех, — рет ячĕпе, — «кăшман» теме те пултараççĕ)
Чĕкĕнтĕрĕн хăйĕн вара айтĕсĕсем пур, вĕсем — çаксем:
Сăн
thumb|220px|left|Кăшман.[[Köhler's Medizinal-Pflanzen хыпар кĕнекинчи Ботаника иллюстрацийĕ, 1887]] thumb|left|220px|Кăшман çулçисем
Хĕрлĕ кăшман — çамрăклăх вăрттăнлăхĕ
Вăтам ĕмĕрсенчи Францире кăшманпа организма тасатнă. Пĕр эрне хушши ирхине выç варла - çур стаккан, кун каçипе тата 200 мл чĕкĕнтĕр сеткенĕ ĕçнĕ. Кăшманра клетчатка, органика кислотисем, сахăр, витаминсем, тимĕр, кобальт, кальци, фосфор, магни, бетаин пур. Çавăн пекех унра йод тата пектин нумай. Яланах çамрак курăнас килет -и? Хĕрлĕ кăшман çи: унра Р витамин пур, вăл юн тымарăсене çиреплетет, ас туса юлассине лайăхлатать.
Хĕрлĕ кăшман
Чĕкĕнтĕр сеткенĕ юн юхнине чарать, юн пусăмне пĕчĕклетет. Кейӳ Руçĕнче чĕрĕ çимĕçе хырса суран, ыратакан шăл çине хунă,сунас ерсен пиçнин сĕткенне сăмсана тумлатнă. Кăшман тымарне çунтарса кĕл тунă та пыл хушса кукшаланнă вырăна сĕрнĕ.
Хĕрлĕ чĕкĕнтĕрти бетанинпа бетаин организма шлаксенчен, холестеринран тасатма пулашать, япаласен ылмашавне лайахлатать, иммунитета çирĕплетет.
Паян та кăшман сĕткенне терлĕ чир-чĕртен сывалма усă кураççĕ. Ăна авитаминоз, анемии чухне ĕçеççĕ. Чĕрепе, вар-хырăмпа аптăракансем апат умĕн 15- 20 минут маларах сыпаççĕ.
Ӳслĕк тарăхтарать- и е пыр ыратать -и? Кăшмана пĕçерĕр те хуппине тасатса сăтăрса хырăр, сĕткенне марльă витĕр сарăхтарăр. Унпа кунне виçĕ хут апат умĕн пыра чӳхемелле. Тула тухайманнипе аптăрасан пĕçернĕ кăшмана тип çупа пăтратса выç варла çийĕр.
Шăл ыратсан чĕрĕ чĕкĕнтĕр татăкне шăл туни тĕлне тытăр.
Ăнсăртран ал-урана касрăр- и? Мамăка кăшман сеткенĕпе йĕпетер те сурана тытăр — юн юхма чарăнĕ.
Ӗлĕк нимĕç çĕр ĕçтĕшĕсем пурнăç тату та укçаллă пултăр тесе Çĕнĕ Çула пӳрте хĕрлĕ кăшман илсе кĕнĕ. Авалхи Грецире вара пачах урăхла — çак çимĕç харкашу, тавлашу палли шутланнă. Анчах та кăшман ал айĕнче пулни пите аван, темрен те сипленме пулăшать. Пахчара ӳсекен çимĕç сывлăхшăн сĕре усăллă. Халăх медицини те чылай чухне унпа усă курать.
Каçăсем
Категори:Амарант йышшисем Категори:Тымарçимĕçсем Категори:Çимĕç промăçлăхĕ Категори:Кăшман Категори:Чĕкĕнтĕр Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Вальдигуэ
Вальдигуэ - ( Valdiguie ) - франци хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Ялхуçалăхри ăста М.Вальдигуэ ( 1745-1817 ) ку клон-сорчĕ "тунă".
Ампелографи
Вальдигуэ пысăк тухăçлă сорчĕ.Оидиум чирпе хирĕç аван тăрать.Ансатлă апатлану эрехсем парать.
Сарăлни
19-мĕш ĕмĕрте паха хĕрлĕ сорчĕсене оидиум тата филлоксера чирсем çапса илнĕ хыçăн Вальдигуэ Кăнтăр Францире анлăн сарăлса кайрĕ.Анчах 20-мĕш ĕмĕрте кашни çулта Вальдигуэ сорчĕ йышăнă лаптăкĕ чакать : Паян Вальдигуэ питĕ сайра сорчĕ.Францире Гайяк ( Gaillac ) тата Лангедок-Руссийон эрехтăвакан енсемре ӳстереççĕ.Калифорни штатра ( Напа айлăмĕ, Монтерей ) пĕчĕк лаптăкĕ йышăнă.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Çĕнĕ Мăклавăш
Çĕнĕ Мăклавăш (Новые Моклауши, Яңа Маклавыш) — Чĕмпĕр облаçĕн Майна районĕнчи ял, нумайрах тутарсем пурăнаççĕ. Мăклă юханшыв хĕрринче, Майна паç. 50км çурçеререх вырнаçнă вырнаçнă. Кунта пурнакан вырăссенчен чылайăшĕ — çывăхри халь пĕтнĕ Еделево ялĕнчен тухнă çынсем.
Истори
1917-мĕш çулта Çĕнĕ Мăклавăшра 294 килте, 1856 çын пурăннă: тутарсем тата мордва, виçе мечетпе 2 медресе, тата чиркӳ прихут шкулĕ пулнă.
Хальхи вăхăтра ялта вырăссем те пур. Вĕсем — халь пĕтнĕ Еделево ялĕнчен тухнă çынсем.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕКатегори:Чĕмпĕр облаçĕн Майна районĕн ялĕсем
Айрен
Категори:Иçĕм сорчĕсем Категори:Испан эрехĕсем
Казнаковка
Казнаковка — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 58 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452767, ОКАТО кочĕ — 80251865005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Менора
Мено́ра (מְנוֹרָה — менора́, тӳррĕн «çурталăх») — çиччĕ кĕпçеллĕ ылтăн çурталăх (çичçурталăх); Библире çырнипе килĕшӳллĕ, еврейсем пушхире касса çӳренĕ чухне Скини Пухăмĕнче, кайран Иккĕмĕш Храма ишĕлтериччен, Иерусалим храмĕнче, упраннă.
Казнаковка
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Ольховка (Чернушка районĕ)
Ольховка — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Тюй ял тăрăхне кĕрет.
Менора
Иуда тĕнĕн тата еврей халăхĕн тĕн атрибучĕн авалхи символĕсенчен пĕрри шутланать. Хальхи вăхăтра менора палли (Маген Давидпа пĕр танах) еврейсен анлă усă куран наци тата тĕн эмблеми пулать. Менорăна Израиль Патшалăхĕн гербĕ çине ӳкернĕ.
Каçăсем
Категори:Иудаизм Категори:Йутей символĕсем Категори:Израиль патшалăхĕн символĕсем Категори:Йутей Храмĕ Категори:Йутейсен йăла япалисем
Ольховка (Чернушка районĕ)
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 2 çын, çав шутра 0 арçын тата 2 хĕрарăм пулнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Аист евĕрлисем
А́ист йышшисем (Ciconiidae)
Каçăсем
* Категори:Вĕçен кайăксен çемьи
Емтланд (лен)
Лен Е́мтланд (Jämtlands län) — çурçĕр Швецири лен. Администраци центрĕ — Эстерсунд хула. Даларна, Евлеборг, Вестерноррланд тата Вестерботтен ленсемпе, çаплах Норвегипе чикĕ тытать.
Лен территорийĕ Емтланд тата Херьедален тахçанхи провинцисен территорисем кĕреççĕ, анчах та ленĕн пĕчĕк пайĕсем Хельсингланд, Онгерманланд, Лаппланд тата Даларна провинцисене кĕреççĕ.
Администрациллĕ пайлану
Лен шутне 8 коммуна кĕрет:
Каçăсем
Емтланд
Джером Руджеро
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Джером Руджеро Бельгири Льеж хулинче, Кампора Сан Джованни çĕрĕнчен (Амантея муниципалитечĕ) куçса килнĕ итал çемьинче çуралнă. Ашшĕ, Бонавентура, чул çурт купалакан пулса çурт-йĕр тăвакан компанинче вăй хунă. 1996 çулта Джером Руджеро вĕренĕве пăрахать. 1999 çулта хăйĕн Петĕр шăллĕпе (Кампора Сан Джованнинче 2004 çулхи акан 13-мĕшĕнче машинăпа çапăнса вилет) вăл арçынсем валли Premium Ready-а-порте тум-тир çĕлекен компание никĕслет.
Каçăсем
Категори:Итал стилисчĕсем Категори:1977 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 13-мĕшĕнче çуралнисем
Лемва-Вис
Лемва-Вис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лемва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 23 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Преголя (юханшыв)
thumb|400px|[[Гвардейск урлă юхакан Преголя]] Преголя (ним. Pregel, прусс Прэугара), — Раççейĕн Калининград облаçĕ тăрăх юхакан юханшыв. Тăршшĕ 123 çухрăм. Бассейн лапакĕ 15,5 пин км2. Çăлкуçĕ Черняховск патĕнче вырнаçнă, Балтика тинĕсĕн Калининград кӳлмекне юхса кĕрет. Чукун çул тăвиччен юханшыв питĕ пĕлтерĕшлĕ вырăнта пулнă. Халь те Преголя тăрăх нумай таварсем туртараççĕ.
Хуласем
Юханшыв хĕрринче вырнаçнă хуласем:
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Монголсем
Монго́лсем (мăнхулсем )— монгол чĕлхисемпе пуплекен монгол тăван халăхĕсен ушкăнĕ, Монголипе Китайăн çурçĕрĕнче пурăнаççĕ. Пĕрлĕ этеплĕхпе, кун-çулĕпе тачă çыхăннă.
Пĕрлехи хыпарсем
Авалхи тапхăрта монгол терминĕпе çаплах тĕрĕ халăхĕсене —монгол йăхĕсемпе кӳршĕлле пурăнан наймансене, коныратсене, киятсене — палăртнă.
Мэн-Гу авалхи монгол чĕлхин сянби диалектĕнче ‘’’Кĕмĕл Çын’’’ тени пулать. Китай çулçыравĕсем Мэн-Гу терминпа тĕрĕк тата монгол халăхĕсене палăртнă, Тибетре пурăннине тата VI ĕмĕрте Еврази Çеçенхирĕсене будда тĕнне илсе килнине пĕлтереççĕ.
Монголсем шутне 10 мильона яхăн çын кĕрет, вĕсенчен 2,5 млн Монголире, 4 млн автономи районĕнче (КХР Шалти Монголи), 2 млн Ляонинре тата Китайăн урăх провинцисенче пурăнать.
Тĕп этносĕ йышĕнче: халха-монголсем, баргутсем, бурятсем, ойратсем (дербетсем, хошеутсем, хойтсем, баятсем, торгутсем, захчинсем, их-мянгансем, хотонсем, согво-аригсем), кăнтăр монголсем (чахарсем, хорчинсем, харачинсем, арухорчинсем, тумэтсем, джалаирсем, джалайтсем, авгасем, авганарсем, чипчинсем, матайсем, му-мянгатсем, наймансем, аохансем, оннютсем, дурбэн-хухэтсем, уратсем, горлоссем, ордоссем, коныратсем, джарутсем), монгорсем (ту)), даурсем, дунсянсем, баоаньсем т. ур.
Чĕлхе енĕпе монгол халăхĕсен ушкăнне бурятсемпе калмăксем (Раççей Федерацийĕ), сарт-калмаксем (Кăркăстан) тата, историлле, моголсеми (Афганистан) кĕреççĕ.
Культура енĕпе монгол халăхĕсене тĕрĕк чĕлхиллĕ тувинсемпе алтайсем, çавăнпа та вĕсене хăшпĕр тĕпчевçĕсем монгол халăхĕсен йышне хушаççĕ.
Монгол империйĕ
В XIII ĕмĕрте монголсем, Чингисхан тата унăн хыççăн икĕ сыпăк ăру тапхăрĕнче чи хăватлă империе тытса тăнă. Ун чухне монголсен йăхсене уйрăлассине пăрахăçланă, ун вырăнне тумэнсемпе çар ăрачĕсем халăха тыса тăнă. Çакна пула Империччен эпохăри паллă пулнă монгол йăхĕсен (сăмахран, салджиут) этнонимĕсем, империн аякри çĕрĕсенче упранса юлнă, импери аркансан çар тивĕçлĕхĕ енĕпе çĕнĕ йăхсем (тĕслĕхрен, шарайд, кубдут) пулса каяççĕ. Монголсен ытларахăшĕ хăйне борджигинсем — Чингис-ханăн еткерĕсем тата тăва-пĕлĕшĕсем — çумне хушаççĕ.
XVII—XIX ĕмĕрсем
1640 çулта мĕнпур монгол съезчĕ пуçтарăнать, унта халха-монголсем, ойратсем (çав шутра калмăксем те) хутшăннă.
1670—1690-мĕш çулсенче ойратсен ертӳçи Галдан-бошогту, Джунгарире хăйне пĕрремĕш хан тесе пĕлтернĕскер, Пурçăн Çулĕнчи темиçе хулана хăйне пăхантарать, Вар Монголине Чингис-хан ăратне пĕтерес тĕлллевпе ăнăçлă харçăсемпе кайса килет. Чингисид-кнеçсем хăйсен тăмарĕсем шутланнă маньчжурсенчен пулăшу ыйтаççĕ, лешсем вара монголсене пулăшăва тивĕçес тесен маньчжур императорне пăхăнма хушаççĕ.
XVII ĕмĕрте монголсен çĕрĕсем тата халăхĕсем те Китайпа Раççей патшалахĕсен пăхăнлăвне лекеççĕ.
Цин империнче Шалти тата Тулаш Монголири монголсен тĕрлĕ права пулнă, çавăнпа та вĕсем хăйсем хушшинче ирĕклĕ хутшăнайман, йăла йĕркипе улшăнса пынă. Раççей империне лекнĕ бурятсемпе калмăксем уйрăм йĕркеленсе кайнă нацисем шутланаççĕ.
Халăхсем ку вырăнта чылай куçкалаççĕ. Тĕслĕхрен, çĕр ĕçтешĕсем-дагурсем Байкал Лешьенрен Маньчжурие куçса каяççĕ, хальхи АБАО районĕнчи вĕсен пулнă çĕрĕсене Китай айне пулнă территорие пăрахса хăварнă юркăн-бурятсем йышăнаççĕ. Çак хума пула якутсене Байкалран çурçĕрелле районран монгол йăхĕсем хĕссе кăлараççĕ.
XIII ĕмĕрĕн вĕçĕнче Чингис-ханăн мăнукĕ Хубилай Юань ăрăвӗн (тĕп хуласем: Пекин тата Шанду) никĕсленĕ. Тăшманĕсене çĕнтерсен монгол ăрачĕсем хушшинче палла тухнă та хальхи Монголи территорин чылай пайне пăхăнтарнă.
Монголсен чылай пайĕ Китай администраципе шалти çарĕсенче çӳллĕ хĕсмет вырăнĕсене йышăннă. Çакна пула Кăнтăр Китайра Юньнань монголĕсем пурăнан ушкăнсем йĕркеленсе кайнă.
XX ĕмĕр
XX ĕмĕрте Китайра, Раççейре революцисем пулса иртеççĕ, Монголипе Тува Китайран ирĕклĕх çĕнтерсе илеççĕ, РСФСР йышĕнче Бурят-Монгол АССР-ĕ тата Калмăк АССР-ĕ автономи республикисем çуралаççĕ. Шалти Монголи Китай Республикинче анлă автономипе усă курнă, кайран (1936—1945) унăн территорин пайĕнче япон милитарисчĕсем Китайпа вăрçнă тапхăрта —Дэмчигдонров кнеç-борджигин ертсе пынă Мэнцзян патшалăхне («монгол чикĕ çĕрĕсем») йĕркеленĕ, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче Япони капитуляцие йышăннă хыççăн монгол çĕршывĕ арканса каять. Мэнцзян монгол администрацин чылайăшĕ Тайване тата сахалрахăшĕ Монголие тарса çăлăнать.
Çавăн пекех пăхăр
* Категори:Монголи халăхĕсем Категори:Монголсем
Пыл
200px|thumb|right|Пыл карасĕ. 200px|right|thumb|Лианă çинче пыл пуçтаракан«[[Куэвас-де-ла-Аранья|Бикорп çынни». 8000 çул авалрах Валенси патĕнчи çĕр хăвăлĕнчи ӳкерчĕк]] Пыл (Apis mellifera) — пыл хурчĕн пĕсехинче варăшнă нектартан пулса тăнă япалаш.
Классификаци
Пыл çапла уйрăлса тăрать:
Епле пулнипе
thumb|right|200px|Сĕткен пухакан пыл хурчĕ Пухни енĕпе çутçанталăк пылĕ чечек тата падевый (?) пулать.
Пыл çӳçшĕн те усăллă
Анчах пылпа косметика хатĕрĕ пек усă куриччен тĕрĕслĕр:аллерги памасть- и? Пĕр тумламне чавса хуçланакан вырăна сĕрĕр.Ӳт хĕрелмерĕ, шыçса каймарĕ тĕк, хăюллăнах пылпа тĕрле питлĕх тума пултаратăр.
Менле пике илемлĕ те хулăн çӳç пирки ĕметленмест? Анчах кашниех унпа мухтанаймасть.Пĕрисене çут çанталăк илемлĕ çӳç парнелет, теприсен вара самай тăрăшма тивет.
Çуллă çӳç. Ӗнер кăна пуç çунăччĕ, паян вара çӳç йăлтăртатмасть, çулланса тăрать. Мĕн тумалла? Малтанлăха сăлтавне пĕлмелле. Ахăртнех, сирĕн организмри япаласен ылмашăвĕ пăсăлнă. Терĕс те вăхăтра апатланма тăрăшăр. Пылак çимĕç, газ хушнă шыв, чипсă пачах ан туянăр. Какай ытларах çиме тăрăшăр — выльăх-чĕрлĕх белокĕ çӳçшĕн питĕ усăллă. Эрнере пĕрре пылран питлĕх тума ан ӳркенĕр. Пуçа çăвас умĕн пыл хушнă кĕвĕлнĕ сĕт е кефир сĕрмелле те ал шăллипе чĕркемелле.
Типĕ çӳç. Вăл йалтăртатмасть, икĕ вĕçленет, хуçăлать. А, В, С витаминсем, белокпа микроэлементсем çитмесен çапла пулать. Рациона пуянлатăр, пĕрмай диета çинче ан ларăр. Сĕтел çинче пахча çимĕç, улма - çырла, сыр-чăкăт, чăх какайĕ ан татăлтăр. Касторка, олива тата миндаль çăвне 1 апат кашăкĕ пылпа пăтратăр та пуçа сĕрĕр, вĕри шывра йĕпетсе хытă пăрнă ал шăллипе чĕркĕр. Тепĕр сехетрен шывпа çуса ярăр та çăмарта е кĕвĕлнĕ сет сĕрĕр. Каллех ăшă шывпа çăвăр.
Юлашкинчен çӳçе чейпе е çăка чечекĕ, салтак тӳми, вĕлтĕрен, хупах, хурăн çулçи, пĕтнĕк шывĕпе чӳхемелле. Çак сĕнӳсемпе усă курнă хыççăн çӳç илемлĕн йăлтăртатĕ.Пыл илемленме те сипленме те пулăшать. Алă айĕнчи хатĕрпе тĕрĕс усă курма çеç пĕлмелле.
Каçăсем
*
Вашингтон Ирвинг
thumb|right|Вашингтон Ирвинг Вашингтон Ирвинг (Washington Irving; 1783 çулхи ака, 3, Нью-Йоркра — 1859 çулхи чӳк, 28 Тарритаун, штат Нью-Йорк) — АПШ паллă çыравçи.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
thumb|left|Ирвингăн вил тăпри Малтан вăл адвокат ĕç-пуçне хатĕрленет. Англипе вăрçнă чух, 1812, Томпкинс генералăн адъютанчĕ пулнă, ун хыççăн сутă-илӳ ĕçне хутшăнса хăйĕн пĕтĕм пурлăхне çухатать. Литерата ĕçлĕхне Ирвинг юмор очеркĕсенчен «Letters of Jonathan Oldstyle» пикенет. Сутă-илӳ ĕçĕсене пăрахса, Ирвинг 1815 çулхи Англи çул çӳревĕнче асăрхаса çырса хăварнисене пичете хатĕрлет; çак «Эскиссен кĕнеки» («Sketchbook of Geoffrey Crayon») палăртуллă пултарулăх ĕçĕ пулса тăрать. Ирвингăн чи паха ĕçĕсем шутĕнче «Дидрих Никербокер каласа кăтартнă Нью-Йоркăн историйĕ» («Humorous history of New York, by Dietrich Knickerbocker») тата «Рип Ван Винкль» («Rip van Winkle») — 20 çул хушши çăвăрнă çын çинчен. Европăна тепĕр хут çитсе çӳресен Ирвинг Парижра «Брейсбридж Холл» («Bracebridge-Hall, or the humorists»; Лондон, 1823); çитес çулĕнче (1824) Англире «Çул çӳревçĕ калавĕсем» («Tales of a traveller») пичетлесе кăларать.
Испанире çыравçă тăватă çул хушши Америка материкне тĕпчесе уçнă тапхăрĕнчи кĕнеке-алçыравĕсемпе кăсăкланать. Çак ĕç тапхăрĕн пĕтĕмлетĕвĕ — Христофор Колумб пурнăçĕ-хĕлĕ пирки çырнă 3 томлă кăларăм («History of the life and voyages of Christopher Columbus», Лондон, 1828—1830; вырăсла: СПб., 1837), «Voyages and discoveries of the companions of Columbus» (çавăнтах, 1831), «Гранадăна пăхăнтарнине кăтартни » («Chronicle of the conquest of Granada»; 1829) тата «Альгамбра» («Alhâmbra», 1832) романтикăллă калавĕсен пуххи.
Пĕр вăхăт Ирвинг испани патши килĕнче америка элчи пулса ĕçлет.
Ӗçĕсем
Каярах çутта тухнă ĕçĕсем: «Miscellanies» (Л., 1835—1836); «History of Mahomet and his successors» (1849—1850, вырăсла: M., 1857); «Oliver Goldsmith» (Л., 1849); пиллĕк томлă «Вашингтон пурнăçĕ» («Life of George Washington»; Нью-Йорк, 1855—1859).
Каçăсем
Категори:АПШ çыравçисем
Тятер
Тятер — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Дёма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 91 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Пархи патшалăхĕ
Пархи патшалăхĕ, Пархи Ен, Пархи — пирĕн эрăччен 250 çул тĕлне пулса тăнă, Каспи тинĕсĕнчен кăнтăр-тухăçалла, хальхи Туркменистанăн территоринче вырнаçнă авалхи патшалăх (çак территорин вырăнти халăхĕ — пархи иран йăхĕ). Хăйĕн мăнаç тытăмлăхĕнче (пирĕн эрăччен I ĕмĕрĕн варри) сĕмĕ Месопотамирен Инди чикки çитине сарăлнă; 220-мĕш çулсенче арканса пĕтет.
Пархи патшалăхĕ
Пархи патши Митридат I пирĕн эрăччен пирĕн эрăччен 170—пирĕн эрăччен 138/пирĕн эрăччен 137 Селевкидсен тухăç сатрапине — Персие, Месопотамин, Эрменин чылай пайне тата Грек-Бактри патшалăхăн Гиндукуш таран çĕрне туртса илет. Вăл патшасен патши титулне йышăнать, Ахеменидсен несĕлĕ пулнине пĕлтерет. Селевкидсем хăйсен тăрамне тавăраймаççĕ —Антиох VII селевкид патшин çарне 129 çулта çĕмĕрсе тăкаççĕ. Çавна пулин те Пархи чылай вăхăт кӳршисенчен хӳтĕленме тивет. Дрангианăна, Арейăна тата Маргианăна, çаплах çурçĕр Месопотамине Митридат II (пирĕн эрăччен 123—88/87) çĕнтерсе хăй çумне хушнă хыççăн çеç, пархисем Сирири Селевкидсен политикă кĕрешĕвне хутшăнаççĕ. Ун чухне пархисен политикă сĕмĕнче Аслă Эрмени пулнă (пирĕн эрăччен 95 астула Тигран II çĕнтерсе илнĕ) пурăннă.
Сидюков Алексей Фёдорович
Сидюков Алексей Фёдорович — Совет Союзĕн Паттăрĕ, снайпер. Вăл 1909 çулта Самар облаçĕн Клевлĕ районĕчи Клевлĕ ялĕнче çуралнă. 1944-мĕн çултан КПСС пайташĕ.
Пархи патшалăхĕ
Пархи патшалăхĕ
Македони Александрĕ вилнĕ хыççăн (пирĕн эрăччен 323) унăн монархи патшалăхĕ тепĕртакран темиçе пайа сапаланать. Иран чи малтан Сирире хуçаланнă Селевкидсен тытăмлăхĕнче пулнă, анчах та Аслă Александр вилсессĕн ют çĕр çынĕ Атропат Мидире хăйĕн Атропатена патшалăхне туса хурать. Пысăкрах çĕршывсем Тухăç енче пулса тăраççĕ — Грек-Бактри патшалăхĕ Иранăн çурçер-тухăçĕнче (пирĕн эрăччен 256 çултанапа) тата Хурасанри Пархи патшалăхĕ.
Сидюков Алексей Фёдорович
1945-мĕш çулхи Мускаври Çĕнтерӳ парадне хутшăннă. Клевлĕ районĕнчи Чигмалиновка ялĕнче пурăннă, колхозра ĕçленĕ.
Карца-Дон
Карца-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Фиаг-Дон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Сидюков Алексей Фёдорович
Чыславсем
Хура Çăл ялĕнче ăна асăнса урам ятне панă.
Пархи патшалăхĕ
Пархи патшалăхĕ
Пирĕн эрăччен 250 ҫ. сак юркăнĕсен Аршак ăрăвне пуçаракан Аршак ертсе пынипе парнă йăхĕсем Селевкĕсен Пархиен, е Пархи сатрапине тата юнашар Гиркани çĕрне туртса илнĕ. Селевк II пирĕн эрăччен 230—227 çулсенче Аршакидсенчен Пархине тавăрасшăн хăтланать, анчах та унăн ăнăçу пулмасть. 209 çулта Пархине селевкĕ патши Аслӑ Антиох III ярса илет, анчах та Пархи каллех хăйĕн ирĕклĕхне çĕнтерсе илет. Парнăсем вырăнти йăхсемпе — пархисемпе хутшăнса каяççĕ.
Карца-Дон
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Сидюков Алексей Фёдорович
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:1909 çулта çуралнисем Категори:1995 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 23-мĕшĕнче вилнисем
Пархи патшалăхĕ
Римпе хутшăнни
Пирĕн эрăччен 92 çулта татăçу йĕркипе Пархипе Рим хушшинчи чикĕ Евфрат пулса тăрать. Ород II (пирĕн эрăччен 57—37/36 тĕлне) Пархи патши тапхарĕнче Красс рим çарĕсем Пархи шутĕнчи Месопотамие тапăнса кĕреççĕ те çав тери йывăр аркану тӳсеççĕ. Пирĕн эрăччен 40 çул тĕлне пархисем пур Кĕçĕн Азие тенĕ пекех, Сирипе Палестинăна туртса илеççĕ. Çакă Рим мăнаçлăхне хавшаклатать, пирĕн эрăччен 39—37 çулсенче римсем каллех хăйсен ку çĕрсенче хăйсен тытăмне çирĕплетеççĕ, анчах та Антони пирĕн эрăччен 36 çулта Мидири Атропатен патĕнчи çапăçура Евфрат çине пыракан Рим сĕмне чарса лартать.
Карца-Дон
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Фиаг-Дон юпписем
Пархи патшалăхĕ
Римпе хутшăнни
Август тапхăрĕнчен пуçласах рим императорĕсем пархи астулĕшĕн хĕрсе пынă кĕрешĕве хутшăннă. Пархире политика икĕ ушкăнĕ пулнă: пĕррисем — шалти чура тытакан çынсемпе Месопотамипе Вавилон грекĕсем тата паллă пархисем, вĕсем  Римпа сутă-илӳ тытса пырасшăн тăрашнă, теприсем —юркăн йăхсемпе çыхăннă Пархири вырăнти ăрусем, вĕсем Римпа хирĕçӳллĕ пулнă, çĕнĕ çĕрсене туртса илесшĕн тăрмашнă. Çак вăйсене пула темиçе граждан вăрçи хыпать, I ĕмĕрте хĕрсех каять. 43 çулта Тигр çинчи Селевкири пархисее хирĕç пăлхав хыпса тухать, грек хулисем автономи статусне çухатаççĕ, эллинсемпе римсене хирĕç ĕçсем хунаса пыраççĕ. Вологес I (51/52—79/80 тĕлне) чух тăнăç лару-тăру пулса тăрать, хастар политика пурнăçа кĕрет. 66 çулта Аслă Эрмени астулне Вологесăн шăллĕ Тиридат I (Аршакидсем) йышăнать.
Пархи патшалахĕ сӳнни
Анчах та, часах вырăнти сепарат сĕмĕ ӳснĕ май, пĕрремĕш ăрусем хушшинчи хирĕçӳсене пула, юркăн алансем пĕрмай тăпăннипе Пархи патшалăхĕ сӳни тапхăрне куçать. Çакăнпа римсем усă кураççĕ — Пархин анăç çĕрĕсене тустараççĕ. Пархисене Траян хытă сăтăр тăвать, вăл Эрменипе Месопотамие туртса илет, Ктесифона йышăнать. Пархисем римсене (Артабан V чух (216—226) çĕмĕреççĕ пулин те, çапах та эрмение тата Месопотамин пайне çухатаççĕ, çакăн хыççăн вара политика арканăвĕн юхăмне чарма нимĕн те пултарайман. Тӳрех Маргиана, Сакастан, Гиркани, Элимаида, Парса, Харакена, Хатра (хула) ирĕке тухаççĕ. Тулашр  тата ăшĕнчи хирĕçӳсем çĕршыва çав тери хавшаклатаççĕ. Кирпа Дарий тăван çĕрĕнче — Персире — патшалăха хирĕç çĕкл. Арташир, Папак ывăлĕ, Сасан мăнукĕ, вырăнти тăрăмĕ, пĕтĕм Персине хăйне пăхăнтарать те пархи Аршакидсемпе кĕрешĕве тухать. 226 çулта Артабан çапăçура пуçне хурать, вара «патшасен патшин» астулне Сасан ăрăвĕ йышăнать.
Çав. пекех
* Категори:Авалхи тĕнче * Категори:Авалхи халăхсем Категори:Истори Категори:Тахçанхи патшалăхсем
Парфянское царство
Мăн Чураш
Мăн Чăрăш, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 426 çын, çав шутра 186 арçын, 240 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Хыркук евĕрлисем
Хыркук евĕрлисем -
Категори:Чĕрчунсем Категори:Кайăксем
Нью-Джерси
Нью-Джерси, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Трентон хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 22 608 км2.
Каçăсем
Категори:Нью-Джерси Категори:АПШ штачĕсем
Митряево
Митряево — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 237 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452344, ОКАТО кочĕ — 80243825005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Ижедеров Фёдор Николаевич
Ижедеров Фёдор Николаевич (1922 çулта Самар облаçĕн Похвиçнĕ районĕнчи Ăрсиел ялĕнче çуралнă) — Совет Союзĕн Паттăрĕ, гварди лейтенанчĕ, взвод командирĕ.
Киска-Елга (Туймазă районĕ)
Киска-Елга  — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 70 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452773, ОКАТО кочĕ — 80251865006.
Ижедеров Фёдор Николаевич
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Вăл 1922 çулта Самар облаçĕн Похвиçнĕ районĕнчи Ăрсиел ялĕнче чăваш çемьинче çуралнă. 1927 çулта ашшĕпе пĕрле Тинĕсçум Енне  куçса кайнă. Виневитиново станцинче 4 класа çити вĕреннĕ. Угольная станцинче маляр пулса ĕçленĕ.
Киска-Елга (Туймазă районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Ижедеров Фёдор Николаевич
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Хĕрлĕ Çарта 1941-мĕш çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕщĕнче Шкатово военкоматĕнче илсе кайнă. Полк шкулне пĕтерсен 25-мĕш армин 760-мĕш стрелоксен полкĕнче салтак, кайран отделени командирĕ пулнă.
Киска-Елга (Туймазă районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Ижедеров Фёдор Николаевич
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Воронеж, Тĕп, 1-тата 4-мĕш Украина фрончĕсенче çапăçнă. 1943-мĕш çулта ССКП пайташĕ пулса тăнă. 5 хутчен аманнă.
1944 çулхи утăн 15-мĕшĕнче Тернополь облаçĕнчи Зборово районĕнчи Ярчовцы ялĕ патĕнче 320-мĕш стрелоксен полкĕн взвод командирĕ Ижедеров Ф.Н. стройран тухнă рота командирĕн вырăнне йышăнса тăшманăн темиçе контратакине хирĕçлессине йĕркеленĕ.
1944 çулхи утăн 17-мĕшĕнче ирхине Ижедеров 23 çын тăракан ушкăнпа Стрыпа юханшывĕ урлă ишсе каçнă, кайран 1,5 çх çити шуса кайса кĕпере ярса илнĕ, тăшманăн 7 контратакине сирсе янă, полка малалла кайма май туса панă.
1944-мĕш çулта командирсен пахалăхне ӳстерекен курсĕнче вĕренсе тухнă, ун хыççăн батальон командирĕн çумĕ пулнă. 1946 çулта запаса тухнă. Похвиçнĕ хулинче столяр пулса ĕçленĕ.
1988-мĕш çулхи ака уйăхĕн 13-мĕшĕнче вилнĕ. Тăван ялĕнче пытарнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:1922 çулта çуралнисем Категори:çĕртмен 17-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1988 çулта вилнисем Категори:акан 13-мĕшĕнче вилнисем
Лимбеко-Ю
Лимбёко-Ю (Лимбеко) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кожим юханшывăн сулахай çыранĕпе, 103 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 54 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Пуçана
Пуçана — арăмăн аппăшĕн е йăмăкĕн упăшки. Пуçанасем — арăмĕсем пĕртăван çынсем.
Каçăсем
Категори:Тăванлăх
Пирĕн эрăччен XIV ĕмĕр
Уçнисем, ăслайсем
Категори:Ĕмĕрсем Категори:Авалхи тĕнче
1891
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Блекинге (провинци)
Блекинге (Blekinge) — тахçанхи провинци, Швецин кăнтăр енче Гёталанд тахçанхи провинцире вырнаçнă.
Географи
Блекинге çурçĕр енче Смоландпа, анăç енче Сконе провинцисемпе чикĕ тытать. Тухăçпа кăнтăр енчен Балти тинĕсне тухать. Провинци чиккисем Блекинге ленĕнпе пĕрех.
Асăрхавсем
Категори:Швеци провинцисем
Андреев Вадим Юрьевич
Вади́м Ю́рьевич Андре́ев (1958 çулхи пуш, 30) — совет тата раççей театрпа кино актёрĕ.
Кун-çулĕ
Мускавра çуралнă. 1975 çултанпа Мускаври пукане театрĕнче монтаж ĕçтĕшĕ пулса ĕçленĕ, каярах актёр пулса тăрать. 1979 çулта ВГИКран вĕренсе тухса, Вадим Андреев М. Горький ячĕллĕ киностудире ĕçлет. 1979—1981 çулсенче çар хĕсметĕнче тăрать.
Каçăсем
Категори:ВГИКра вĕренсе тухнисем Категори:Горький ячĕллĕ киностудин актёрĕсем
Килтĕш (тăванлăх)
Килтĕш - упăшка пиччĕшĕн е шăллĕн арăмĕ. Категори:Тăванлăх
Черняховск
Черняховск (1946 çулччен ним.: Insterburg), — Калининград облаçĕнчи хула. Хулара Черняховск районĕн администрацийĕ вырнаçнă.
ОКАТО кочĕ 27239501. Телефон кочĕ 840141.
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕнчи хуласем
Ирар
Ирар — Чăваш Енри паллă юханшывсенчен пĕри, Вăрнар районĕ тăрăх юхать.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе :
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем]< :
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Арамей алфавичĕ
Арамей çырулăхĕ — финики çырăвĕнчен консонантлă фонетика çырăвĕн системи.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Алфавитсем
Ореховая Гора
Ореховая Гора — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи чиркӳ ялĕ. Тюй ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 404 çын, çав шутра 201 арçын тата 203 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 471 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Вĕршĕн евĕрлисем
1—3 шурă çăмартана ларса кăлараççĕ. Чĕпписен куçĕ суккăр, вĕсене вĕçме хăнăхиччен тăрантараççĕ.
Вĕршĕ евĕрлисем Çĕр çинчи чи хăвăрт чĕрчунсем.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа  Категори:Вĕçен кайăксен ушкăнĕсем
Стрижеобразные
Атăлçи Пăлха́р
Атăлçи Пăлхар, Нухрат Пӑлхар [çителĕксĕр çăлкуç] (Волжская Болгария, Серебряная[çăлкуç?] Болгария, Идел буе Болгары), — вăтам ĕмĕрсенчи (VII-XIII) патшалăх. Тĕпрен илсен, хальхи Чăваш Ен, Тутарстан республикисем вырăнĕнче вырнаçнă пулнă. Патшалăха 660 çулсем патнелле туса хунă. Тĕп хулисем Пăлхар тата Пÿлер пулнă.
Хăшпĕр чухне Ылттăн Уртан Пăлхар улусне те, тăсăм пек шутламасан та, Атăлçи Пăлхарах теççĕ.
Кунçул
Атăлçи Пăлхар патшалăхĕ Араб халифачĕпе, Висантипе тата Руçпе тачă çыхăну тытса тăнă, вĕсемпе суту-илӳ тунă. Атăлти Пăлхарĕ Тухăçпа Анăçа çыхăнтаракан çул çинче тăни питĕ аталанма пулăшнă. 1006 çулта Руçпе суту-илӳ килĕшĕвне алă пусса çирĕплетнĕ.
Вырăссем Пăлхар çине тапăннине 977, 985, 994, 997, 1120, 1164, 1172, 1183, 1220 çирĕплетме пулать. Пăлхарсем хăйсем те татăшах вырăссен хулисене тапăннă. Çапла Пăлхара тăшмансенчен сыхлас тесе тĕп хулана Пӳлĕре куçарнă.
XIII ĕмĕрти 20-мĕш çулсенче Атăлти Палхар патшалăхĕ Европăри патшалăхсенчен чи малтан монголсен çарĕсемпе тĕл пулнă. Монголсем 1223 çулта тапăнса килнине вĕсем сирсе янă. 1229 тата 1232 çулсенче монголсем тепĕр хут тапăнса килнĕ. Кунхинче те пăлхарсем вĕсене çапса аркатнă. Монголсенчен хурушлăх тухнă пирки 1229 çулта Атăлçи Пăлхар Руçпе мирлешнĕ. Çапах та 1236 çулта монголсем Пăлхара çапса аркатнă. Пăлхар, Пӳлĕр, Çăкату хулисене аркатнă, Сувар тата Керменчук хулисене вăйлă ватнă. Атăлçи Пăлхара çĕнтерсе илнĕ хыççăн монголсем Руç çине тата половецсен (кăпчаксен) çĕрĕ çине тапăнса кайнă.
Пăлхарсем вара монголсем хăйсене çĕнтерсе илнипе килĕшсех кайман, вĕсем пăлханма пуçланă. Çавăнпа та 1241 çулта монголсен ку çĕрсене çĕнĕрен çĕнтерсе илме тивнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăвашсем Атăлçи Пăлхар Категори:Çухалнă патшалăхсем
Анат Сардык
Нижний Сардык — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 231 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452767, ОКАТО кочĕ — 80251865007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Чăмкăç евĕрлисем
Чăмкăç евĕрлисем -
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Вĕçен кайăксем
Хура аист
мини|справа
Хура аист — кайăк. Çунаттин тăршшĕ 52,5- 59,6 сантиметр,сăмсин - 17,7- 19,5, йывăрăшĕ 2800- 3000 грамм. Хура аист- вăрăм мăйлă,вăрăм ураллă, пысăк та тӳрĕ сăмсаллă пысăк вĕçен кайăк. Çӳлти сăмси аялтинчен вăрăмрах тата аялалла çекел пек усăнса тăрать. Вăрăм çинçе урисем тексĕр. Пуçĕ тăрринче тата куçĕсем тавра çара ӳт- тир лаптакĕ пур. Çунаттисем вăрăм, вĕсен вĕçĕ çавракарах. Урисем пĕчĕк те хытă хупăсемпе витĕннĕ. Хура аист Африкăра хĕл каçнă хыççăн пирĕн тăрăха ака уйăхĕнче вĕçсе килме пултарать. Пурăнма вăл чи пысăк вăрмансене çеç суйласа илет. Йăвине вăрманти юхан шыв, кӳлĕ е шывлă шурлăх патенчен инçех мар çавăрать. Апатне те шыв çывăхĕнче тупаççĕ. Кунта пулăсене, йытпуллисене, шапасене, раксене тытаççĕ. Çавăнпа пĕрлех хурт-кăпшанкăна, ăмансене пуçтараççĕ. Асăрханă тăрăх, аистсем шапасене, калтасене, хурăн пуçлă çĕленсене те тытаççĕ.
Хура аист ами çу уйăхĕнче йăвара 3- 5 çăмарта тăвать. Перремĕшне тусанах аистсем пусса ларма пуçлаççĕ. Çавăнпа çăмартаран тухакан чĕпсен ӳсĕмĕ пер пек мар. 35- 37 кунтан çăмартасенчен уçă куçлă, шурă мамăклă чĕпсем тухма пуёлаççĕ. Малтанах вĕсем питĕ имшеркке. 15- 16 кунтан тин ура сине тăма пуçлаççĕ. 35-70 кунхисем йăвара утса çӳреççĕ. Вĕсен çак вăхатра тĕкĕсем ӳссе çитĕнеççĕ, часах йăваран тухса çывахри йывăçсем çине куçса ларма тытçнаççĕ, вĕçме пуçлаççĕ, çемьерен уйрăлаççĕ. Майĕпен кăнтăралла куçма пуçлаççĕ.
Хура аистсен йышĕ тĕнчипех питĕ пĕчĕккĕ. Пирĕн тăрăхра вĕсене Сăр тавраш\нчи сĕм вăрманта çеç асăрханă. Хальхи вăхăтра Чăваш Енре çак вĕçен кайăксем йăва туса ĕрчеме пăрахнă пулмалла. Вĕсем çинчен нимĕнле хыпар та çук. Чăваш ене вĕсем вĕçсе килессе шанас килет.
Каçăсем
Категори:Чăн аистсем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Африкăн вĕçен кайăкĕсем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчуесем Категори:Ăренпур облаçĕн Хĕрлĕ кĕнеки Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Канаш
Кана́ш ) — Раççей хули (1925 çултанпа), Чăваш Енри Канаш районĕн администраци центрĕ. Пысăк чукун çулĕн çыхăвĕ.
Анат Сорокин
Анат Сорокин — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 207 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452344, ОКАТО кочĕ — 80243825006.
Канаш
Тавралăхĕ
Хула лаптăкĕ 18,5 км², пĕтĕмпе 55,3 пин çын пурăнать (2001). Мускавран тухăçалла 666 км чукун çулĕ çинче вырнаçнă. Шупашкарпа Канаш хушши 76 км.
Анат Сорокин
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Канаш
Кун-çулĕ
Хула историйĕ чукун çулпа тачă çыхăннă. Малтан ку вырăнарах Шăхран ятлă ял ларнă. Ял ячĕпе станци ятне панă. Станци аталаннăçем аталанса пынă — хальхи Канаш хули пулса тăнă.
Сёдерманланд (провинци)
Сёдерманланд (Södermanland) — Швецин тахçанхи провинцийĕ, Свеаланд регионĕнче вырнаçнă.
Канаш
Кун-çулĕ
1911 çул тĕлне хулара 40 суту-илӳ фирми ĕçленĕ. Ытларах енĕпе вĕсем вырăнти вăрмана касса аякалла сутнă.
Ломесь-Вож
Ломесь-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сулахай çыранĕпе, 259 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Канаш
Кун-çулĕ
1912 çулта хулара пуçламăш аслă вĕренӳ училищи уçăлать, 1914 çулта вара вĕрентевçĕсен семинари пулса тăрать.
Ломесь-Вож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Канаш
Кун-çулĕ
1919 çулта Канаш шайĕ ӳсет — вăл тĕвĕллĕ станци пулса тăрать.
1925 çулхи çĕртме уйăхĕн 6-мĕшĕнче ВЦИК постановлени кăларса станцине хула шайне хăпартнă. Вăл вăхăтра хула йышĕ 2 323 çынпа танлашнă.
1929 çулхи чӳк уйăхĕн 7-мĕшĕнче хулара пĕрремĕш электростанци ĕçлеме пуçланă.
Хулан тепĕр тапхăрĕ 1934 çулхи пуш уйăхĕнчен пуçланать — вакун юсакан савут тума пуçланă.
1940 çул тĕлне хулара 17,3 пин çын пурăннă, 4 шкул, финанс техникумĕ, медицина училищи ĕçленĕ. Ку вăхăт тĕлне педагогика училищин çĕнĕ çуртне хăпартса лартнă пулнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн хулисем
Анат Сорокин
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Сёдерманланд (провинци)
Провинци лаптăкĕ — 8343 км², 1 089 755 çын пурнать.
Ломесь-Вож
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Сёдерманланд (провинци)
Провинци территорин тĕп пайне хальхи Сёдерманланд ленĕ йышăнать, анчах та тухăç пайĕнчи чылай пайĕ Стокгольм ленне кĕрет, çаплах пысăках мар пайĕсем Вестманланд тата Эстергётланд ленчене кĕреççĕ.
Категори:Швеци провинцисем Категори:Швеци географийĕ Категори:Швеци
Оклахома
Оклахома, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Оклахома-сити хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 181 196 км2.
Каçăсем
Категори:Оклахома Категори:АПШ штачĕсем
Мамоново
Мамоново (1946 çулччен ним.: Heiligenbeil), — Калининград облаçĕн Багратионовск районĕнче вырнаçнă хула. Калининградран 38 çухрăмра ларать.
Раççейпе Польша хушшинчи чикĕ патĕнче вырнаçнă. Хуларан аякра мар Балтика тинĕсĕн Калининград заливĕ сарăлса выртать.
ОКАТО кочĕ 27203510. Телефон кочĕ 840156.
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕнчи хуласем
Хур евĕрлисем
мини|Сӑрӑ хур
Хур евĕрлисем (лат. Anseriformes) — ҫĕнĕ çăвар маччиллисен вӗҫен кайӑксен ушкӑнӗ, ӑна хурсем, кӑвакалсем, акӑшсем тата ыт. кӗреҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Кайăксен йышĕсем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем Категори:Хур евĕрлисем Категори:Çĕнĕ çăвар маччиллисем
Пăчанар
Пăчанар, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Пăчанар юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă,
Мексикăри вырăссем
Мексикăри раççей диаспори ытла чылаях мар, вĕсем çĕр-шывĕпех вырнаçнă. 2000 çулхи Мексикăри халăх çыравĕпе, Мексикăри Пĕрлешĕннĕ Штатсенче пĕрмаях пурăнан 1.293 Раççей Федерацин гражданне палăртнă, çак вара ют çĕрсенче çуралнă мексикан гражданĕсен 0,3 % шутланать.
Асăрхавсем
Мексика Категори:Мексика халăхĕсем
Иванов Валентин Валентинович
Валентин Валентинович Иванов, — Раççейри футбол арбитрĕ.
Категори:Футбол арбитрĕсем
Ямпулат (Тури Услон районĕ)
Ямпулат — Тутарстанăн Тури Услон районĕнчи ял. Хальхи вăхăтра Крестниково ялĕпе пĕрлешсе кайнă.
3 км ĕрлĕ Çыр (КАЗЫЛЪЯРЫ) чăваш ялĕ вырнаçнă.
Кунçул
1904-мĕш çулта хальхи Чăваш Республикин Вăрмар районĕнчи Ямпулат ялĕ çыннисем ялĕпех Крестниково вырăс ялĕ çумне куçса кайнă
Хальхи вăхăтра хайхи Вăрмар районĕнче "Ямпулат" текен ял чăнах та çук. Анчах та кÿршĕлле Тăвай районĕнче Анаткас Тушкил (вырăсла — "Ямбулатово") пур. Вăл пĕр вăхăт Вăрмар районĕнче шутланнă. Çавна май кунта çăлкуçсене çĕнĕрен тĕпчес шухăш та çуралать.
1920-мĕш çулччен Хусан кĕпернин Сĕве уесĕн Иваново вулăсне кенĕ, 1920-мĕш çултан ТАССР Сĕве кантонне кĕрет. 14.2.1927 хыççăн Теньково районне, 20.10.1931 хыççăн Тури Услон районне, 10.2.1935 хыççăн Теньково районне, 16.7.1958 Тури Услон районне, 1.2.1963 хыççан Зеленодольск районне, 12.1.1965 хыççăн Тури Услон районне кĕрет.
Халăх йышĕ
Пурăнан халăх 2002 мĕш çулхи çыравпа вырăссем - 61%, чăвашсем - 37%.
Халăх шучĕ: 1908 - 173, 1920 - 161, 1938 - 170, 1949 - 122, 1958 - 131, 1970 - 135, 1979 - 151, 1989 - 154, 2002 - 129 çын.
Çапла вара хальхи вăхăтра ялта ытларах чăвашсем мар, вырăссем пурăннă пек пулса тухать. Мĕнпе çыхăннă-ха ку? Чăн малтанах юнашарти Крестниково вырăс ялне Ямпулатпа пĕрлештернине асăнмалла. Çапла вара паянхи кун çав Крестниково вырăсĕсем те Ямпулат çыннисем пекех шутланса тăраççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Тури Услон районĕн ялĕсем
Кĕçĕн Бикмет
Кĕçĕн Бикмет — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 19 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452772, ОКАТО кочĕ — 80251865008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Калмăксем
Калмăксем (калм. хальмгуд) — Анат Атăлçипе (Калмыки) Çурçĕр Кавказа XVII ĕмĕрте куçса килнĕ ойратсен несĕл халăх. Алтай чĕлхе çемьин монгол турачĕ йышĕнчи калмăк чĕлхипе (Хальмг келн; урăхла — калмăк чĕлхи), çаплах вырăс чĕлхипе те пуплеççĕ.
Ячĕ
Калмăк тĕрĕк чĕлхисенче «юлнă» пĕлтерĕшлĕ сăмах. Çапла анăç тĕрĕксем Иртышран тухăçалла, Алтайра тата унăн таврашĕнче пурăнакан кӳршĕ йăхсене палăртнă. Вырăс çыру çăлкуçĕсенче калмăк этноним XVI ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче тĕл пулать, XVIII ĕмĕрĕн вĕçенчен пуçласа унпа калмăксем хăйсем те усă курма тытăнаççĕ.
Калмăксене вырăсла ойратсем (вырăсла пăснă калмăксен тăван ячĕ - "Өөрд"; этноним ойратсем, унпа 1948 çулчен алтайсене палăртнă, вырăссем вĕсене шурă калмăксем тенĕ), джунгарсем тенĕ, анăç монголсем — калмăксем тесе чĕннĕ, урăх чĕлхесенче вĕсен Kalmouks, Calmoucs, Calmucks, Kalmyks ятсем пулнă.
Çырулăх
Ойрат-калмăк алфавитне тодо-бичиг («тăрă çыру») 1648 çулта кивĕ монгол çырăвĕнчен илсе хатĕрленĕ. 1925 ç. вырăс графикин никĕсĕпе çĕнĕ алфавит тунă, 1930 ç. ăна латинланă, 1938 çултанпа халиччен каллех вырăс графин никĕсне куçнă. Китай калмăкĕсем кивĕ калмăк çырулăхĕпе пурăнаççĕ.
Калмăк фольклорĕ
Калмăксен чун-чĕм этеплĕхĕнче халăх пултарулăхĕ, уйрăмах джангарчи-юмахçăсем каласа кăтартакан темиçе вун пин сăвăллă «Джангар» кăссайĕ, пысăк вырăн йышăнать.
Халăх çаплах виçĕ йĕркерен тăракан гурвн кăмăллать.
Йорял — калмăк халăхĕн пултарулăхĕн тĕсĕ. Унпа ача çуралсан, парне панă чухне усă кураççĕ.
Вăрçă ĕç-хĕлĕ
Калмăк юланучĕсем нумай вăрçăсенче раççей çарĕ енче хутшăннă (Полтава çапăçăвĕ, Тăван Çĕршывăн 1812 çулхи вăрçă пăхăр).
Каçăсем
* Категори:Раççей халăхĕсем Категори:Китай халăхĕсем Категори:Монголи халăхĕсем
Пĕр виçеллĕ уçлăх
Пĕр виçеллĕ уçлăх — йăмлăхла тĕнчен харпăр пăнчăн вырăнĕ пĕртен-пĕр хисеппе çеç палăракан геометрилле моделĕ.
Асăрхавсем
Категори:Геометри Категори:Уçлăх виçи Категори:Пĕр виçеллĕ уçлăх
Лопча-Вож
Лопча-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Пелингичный юханшывăн сылтăм çыранĕпе 5 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Багратионовск
Мамоново (1946 çулччен ним.: Preußisch Eulau), — Калининград облаçĕнчи хула. Хулара Багратионовск районĕн администрацийĕ вырнаçнă. Раççейпе Польша хушшинчи чикĕ патĕнче ларать.
ОКАТО кочĕ 27203501. Телефон кочĕ 840156.
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕн хулисем
Кизилка (Бурчак юппи)
Кизилка (Бурчак юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Бурчак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори: Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Бурчак юпписем
Суту-илӳри ĕç хатĕрчĕкĕ
«Хатĕр-хĕтĕр» тени кунта пĕр енчен хатĕр сăмаха анлăлатса нумайлă хисепре сарса каланине систерет, тепĕр енчен ку ăнлава хатĕрсем çеç мар, пĕчĕкрех пĕлтерĕшлĕ япаласем те (вак-тĕвек) кĕнине кăтартать.
Ку шута çакнашкал объектсем кĕме пултараççĕ : — Транспорт хатĕрĕсем — Контенерсем — Суту-илÿ валли хатерленĕ ятарлă сĕтел-пукан — Лавкка шайĕнчи таварсене унталла-кунталла куçармалли хатĕрсем (лифт, пĕчĕк урапа тата ытти те) — Тата ытти те.