cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Богема кати
Каларăшсем
Мир разделен на три класса людей: очень маленькая группа людей, которая делает дела, более большая группа, которая наблюдает, как дела делаются, и большинство, которое никогда не знает того, что происходит.
Гарин-Михайловский Николай Георгиевич
Инженер ĕç-хĕлĕ
1891 çулта Гарин-Михайловский Трансçĕпĕр магистралĕн Обь урлă чукун çул кĕперне тума вырăн шыракан партине ертсе пынă, вăл Томск патĕнчи кĕпер тăвас вариантне пăрахăçлать.
Богема кати
Тавлашусем
Клуб тата пайташĕсен пурнăçĕ питĕ кăсăклантарнă. Çак çулсенче темиçе çын территорие кĕрсе вăртăн камерăпа видео çапса илнĕ. Нимĕçсен канцлерĕ Гельмут Шмидт Богема кати пирки автобиографинче çырнă. Вăл каласа панипе, Германире те çакăн пек йĕркеленӳсем пулнă, анчах та Богема ращи унăн юратнă вырăнĕ шутланать. Канăçлакансем гомосексуаллă тыткаларашлă пулнă пирки тавлашнă.
Гарин-Михайловский Николай Георгиевич
Литература ĕç-хĕлĕ
Литература ĕç-пуçне 1892 çулта пикенет, «Детство Тёмы» («Русское богатство») повеçпе «Несколько лет в деревне» («Русская мысль») калавĕпе палла тухать. «Русское богатство» журналра вăл «Гимназисты» («Детства Тёмы» малалли), «Студенты» («Гимназистсен» малаллли) пичетлет. Тетралогин юлашки пайне — «Инженеры»  1907 çулта пичетлет. «Деревенские панорамы» тата ытти калавĕсем «Очерки и рассказы» ятпа пичетленсе тухать (Петербург, 1893—1895); çаплах уйрăммăн «Гимназисты» (Петербург, 1895) çутта тухать. Инженер-ăстаçă, Николай Михайловский «Новое время», «Русская жизнь» тата ур. журнал-хаçатра йӳнĕ чукун çулсем тăвас ĕç пирки сăмах тапратать.
Богема кати
Тавлашусем
Сан-Франциско патĕнчи Богема клубне кĕрекен гомосексуалистсен йышĕ пирки, АПШ президенчĕ пулнă Ричард Никсон, çапла асăннă:
Гарин-Михайловский Николай Георгиевич
Литература ĕç-хĕлĕ
Инçет Тухăçра курса çӳрет, «По Корее, Маньчжурии и Ляодунскому полуострову» (1899), «Корейские сказки» (1899) çул калавĕсене хайлать.
Богема кати
Тавлашусем
Çак ĕнтĕ хулари йĕкехӳресен пайĕ. Сан Францискори çӳл таврашĕ те йĕкехӳресем. Богема катине хăшпĕр чух эпĕ çӳретĕп — кунта Тухăçран çеç мар килеççĕ — ку пуçпа шутласа илейми шуйтан гомосексуал шăтăкĕ, Сан-Францискона çӳрекен халăх-йăхĕ питĕ хăрушлă! Эпĕ Сан-Францискăри пĕр этеме те алă памастăп.
Гей-порноçăлтăр Чэд Сэведж (Chad Savage) Богема катинче хăй ятне палăртмасăр камердинер пулса ĕçленĕ.
Гарин-Михайловский Николай Георгиевич
Каçăсем
Категори:XIX ĕмĕрти вырăс çыравçисем Категори:Нарăсăн 20-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1852 çулта çуралнисем Категори:Санкт-Петербургра çуралнисем Категори:Раштавăн 10-мĕшĕнче вилнисем Категори:1906 çулта вилнисем Категори:Санкт-Петербургра вилнисем
Богема кати
Церемонисемпе йăласем
Чӳк тунă чухне катемпи-пуканене çунтарса яраççĕ — çак вара ритула хутшăнакансем тасалнине пĕлтерет, иккен. 1989 çулти харкашăва тĕпчекен йĕрлевçĕсем Пол А. Боначчи хăйĕн кун кĕнекинче Богема катине Республикансен ертӳçипе Лоренс Кингпа пĕрле вĕçнĕ, самолёт çинче унăн арçынсемпе секса хутшăнма, вĕлерсе мăшкăлланă çынсем пирки фильмсем пăхма тивнĕ. «Spy Magazine» журнал Богема ращи çинчен 1989 çулта çырнипе, унта кӳршĕ хуласенчен гомосексуаллă проститутсене илсе пынă.
Чӳклев
2000 çулхи утăн 15-мĕшĕнче Алекс Джонспа Майк Хансон Богема ращинче 2 видео камерăна пытарса лартнă та çурхах çине чӳклев ритуалне çапса илнĕ. Хăйĕн документлă фильмĕнче Джонс каланипе, пайташсен пысăк ушкăнĕ «авалхи Тăманана пуç çапакан Люцифер, Вавилон Ритуалне» хутшăнать.
2004 çулта Богема катинче ĕçлекен, хăйне «Kyle» текен çын видео çине тăмана статуйин интерьерне çапса илет.
Каçăсем
Категори:Калифорни культури Категори:АПШ культури
Хĕвел
thumb|300px|Хĕвел тытăмĕ Хĕвел (астрономи символĕ: ) — çĕре чи çывăх çăлтăр. Хĕвел системин тĕп объекчĕ, питĕ вĕри вăйлă ионизациленнĕ, электричество тĕлĕшĕнчен нейтраллă япалаллă çăлтăр. Унăн çутти çĕре 8.1/3 минут хушшинче çитет. Хĕвелĕн диаметрĕ — 1 392 000 çухрăм. Ку вăл Çĕр диаметрĕнчен 109 хут пысăкрах. Ун йĕри тавра çĕр çаврăнса тăрать.
Вăл гидридсенчен кăна тăрать, çĕрĕн атмосферине шăнса ӳкме памасть, шыва ăшăтать, флорăпа фаунăна пурнăç парать.
Каçăсем
Хĕвеле иллюстрациленисем:
Категори:Термойĕтре реакцисем Категори:Сарă карликсем
Галич Александр Аркадьевич
Галич Александр Аркадьевич, — вырăс сăвăçи, драматургĕ, юрăçи. 1918 çулхи юпа уйăхĕн 18-мĕшĕнче Екатеринослав (халĕ Днепропетровск) хулинче çуралнă. 1977 çулхи раштавăн 15-мĕшĕнче ăнсăртран ток çапнипе вилнĕ.
Пурнăçĕ
1955 çулта ăна СССР ÇП членĕ шутне кĕртнĕ. Анчах 1971 çулта ăна унтан кăларнă. 1958 çулта Кинаматографистсен пĕрлешĕвне кĕртнĕ, 1972 çулта вара унтан та кăларнă. Малтан самай укçа-тенкĕлле пурăнма хăнăхнăскер чухăн пурнăçпа пурăнма пуçланă. Ăна ĕçе илмен, хăйĕн валли çимешкĕн те ĕçлеме май паман.
1974 çулта вăл тăван çĕршыва пăрахса каять. Малтан Норвегинче пурăнать, кайран Мюнхена куçать. Юлашкинчен Парижра пурăнма тытăнать, унта вара ăнсăртран ток çапнине пула вилет.
Дискографи
Категори:Вырăс драматургĕсем Категори:Вырăс сăвăçисем
Газизуллин Ибрагим Галимович
Газизуллин Ибрагим Галимович Газизуллин Ибраһим Галим улы — (03.06.1919-30.05.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 5-мĕш сывлăш çарĕн 1-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 292-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 667-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн эскадриляи командирĕн çумĕ, аслă лейтенант.
Ламба (Ошма юппи)
Ламба — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Ошма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Анатри Алыштан
Анатри Алыштан — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 95 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453292, ОКАТО кочĕ — 80254815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Садра
Садра — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республикин Турочак районĕн территорипе юхать. Лебедь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 55 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Лебедь юпписем
Пуриншĕн те тӳленĕ (фильм)
«Пуриншĕн те тӳленĕ» (За всё заплачено) — А. Смирновăн пĕр ятлă документлă повеçĕпе Алексей Салтыков режиссёр 1988 çулта хайлана илемлĕ фильм.
Сюжет
Афганистанра хĕсметре пулса юнташĕсене унта ĕмĕрлĕхех хăварса, пиллĕк салтак хăйсен çапăçура пуçне хунă юлташне палăк лартма укçа ĕçлесе илес тесе Çĕпĕре, тăван çĕре, таврăнаççĕ. Кунта та вĕсен çапăçма та, пуçне хума та тивет. Вĕсемшĕн вăрçă вĕçленмен…
Каçăсем
Категори:СССР телефильмĕсем Категори:СССР драма фильмĕсем Категори:ТО «Экран» Категори:Алексей Салтыков фильмĕсем Категори:Афган вăрçи (1979—1989) пирки фильмсем Категори:СССР 1988 çулхи фильмĕсем
1427
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Старуха-Йоль (Ручь-Ю юппи)
Старуха-Йоль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Ручь-Ю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 38 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Калининград чукун çулĕ
thumb|250px|Калининград ч. ç. йĕрĕсен схеми Калинингра́д чукун çулĕ (УАО «РЖД» филиалĕ) Калининград облаçĕн территорипе пырать. 1992 çулта Балтиçум чукун çулĕ шутĕнче пулнă. Хăйĕн шутĕнче 1435 мм европа чукун çул колейи, колейăна улăштармасăр Калининград-пассажир—Гдыня—Берлин маршручĕ ĕçлет.
Кун-çулĕ
1946 çӳле хыççăн Тухăç Прусси чукун çулĕсене СССР чукун çул системине кĕртнĕ. 1939 çул тĕлне Тухăç Пруссин çурçĕрĕнчи чукун çулĕн пĕтĕм тăсăлăвĕ 1823 км шутланнă. Вырăнти йĕрсен чылайăшне, уйрăмах Польша çумне хушнă кăнтăр Тухăç Пруссирине, салатнă, ытти анлă колейăллă йĕрсене раççей анлă колейине куçарнă.
Каçăсем
Категори:Раççей чукун çулĕсем Категори:СССР чукун çулĕсем Категори:Калининград облаçĕн чукун çулĕсем
Бельман Карл Микаэль
thumb|300px|Бельман Бельман Карл Микаэль (Carl Michael Bellmann), — паллă швед сăвăçи тата юрăçи. Вăл ĕçленĕ тĕп жанр — эпистола.
Чăвашра «Бельман» пĕрлешĕвĕ пур. Юрий Айташпа Айхи Геннадий Николаевич ăна чăвашла куçарнă. Хайлавĕсем «Сывлăха, тăвансемĕр» ятпа Шупашкарта кĕнекен пичетленсе тухнă.
Каçăсем
Категори:Швеци паллă çыннисем Категори:Швеци сăвăçисем Категори:Швеци монархисчĕсем Категори:Нарăсăн 4-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1740 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 11-мĕшĕнче вилнисем Категори:1795 çулта вилнисем
Ясная Поляна (Калтаси районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Иммануил Кант
мини|Иммануил Кант thumb|right|Иммануил Кант thumb|right|Иммануил Кант Иммануил Кант (Immanuel Kant; ака, 22 1724 — нарăс, 12 1804) — нимĕç философĕ, нимĕç классикăллă философине пуçарса яраканĕ, Çут ĕçĕпе Романтизм тапхăрĕсем хушшинче пурăннă, ĕçленĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Пуян мар йĕнер ăсти çемйинче çуралнă. Арçын ачана таса Эммануилăн ятне тивĕçтернĕ. Теологи тухтарĕ Франц Альберт Шульц пулăшăвĕпе Иммануил Кант сумлă «Фридрихс-Коллегиум» гимназине пĕлӳ пухса вĕçлет, кайран Кёнигсберг университетне вĕренме кĕрет. Ашшĕ вилнĕ хыççăн вĕренĕве тăсаймасть, Кант 10 çуллăха килти вĕрентӳçĕ ĕçĕпе çемйене тăрантарма тивет. Çак 1747—1755 çулсенче, вăл Хĕвел системи малтанхи тĕтрелĕхрен пулса тухнине кăтартакан космогони гипотезине шутласа çырать — çак ĕç халĕ те хăйĕн сĕмне çухатман.
1755 çулта Кант тухтăр диссертацине ăнăçлă хӳтĕлет, çапла вăл университетра вĕрентме тытăнать. Хĕрĕх çул хушши верентӳç ĕçĕ-хĕлне вăй парать.
Каçăсем
Категори:Ака, 22 çуралнисем Категори:1724 çулта çуралнисем Категори:Нарăс, 12 вилнисем Категори:1804 çулта вилнисем Категори:Нимĕç философи шкулĕн философĕсем Категори:Нимĕç классикăллă философийĕ Категори:Кёнигсберг университечĕ Категори:XVIII ĕмĕрĕн философĕсем Категори:Германи философĕсем Категори:Кантианлăх Категори:Çут ĕçĕ тапхăрĕ Категори:Философсем, алфавитпа
Çу, 30
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Уй Пилемĕч
Уй Пилемĕч, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял Карапаш ял тăрăхĕнчи ял. [
Урамĕсем
2009 çулта 100 çын пурăнать.
Кун-çулĕ
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Кĕчкей вулăсне, 1927 çулхи юпа уйăхĕн 27 ял Сĕнтĕрвăрри районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 Октябрьски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн каллех Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн пуçласа хальхи вăхăтчен ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
1429
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Газин Василий Петрович
Газин Василий Петрович — (1920-18.07.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 70-мĕш çарĕн160-мĕш перевçĕсен дивизин 1293-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçи, красноармеец.
Ирина Сенотова
Ирина Анатольевна Сенотова (чӳк, 15, 1968) — раççей актриси.
Биографи
1968 çулхи чӳкĕн 15-мĕшĕнче Ижевск хулинче çуралнă.
1990 çулта Щукин училищинчен вĕренсе тухнă.
Училище хыççăн Петербургри БДТ ĕçе вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Раççей актёрĕсем
Тарăн Сабун
Тарăн Сабун — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 200 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Астероид
Астероид (лат. астер «çăлтăр», эйдо «сăн-сăпат, «тĕс, евĕр»), — Хĕвел тавра эллипс орбити тăрăх çаврăнакан пĕчĕк планета. Нумайĕшĕ вĕсенчен Марспа Юпитер хушшинче вырнаçнă. Астероидран ытларахăшĕ тĕрĕс мар кӳлепеллĕ.
Енчен те астероидăн диаметрĕ пĕр километртан сахалрах пулсан ăна метеорит теççĕ.
Ячĕсем
Малтан астероидсене римпа грек мифологийĕнчи паттăрсен ячĕсене панă, анчах та каярах ку йĕркене пăхăнма пăрахнă. Çавăн пекех малтан хĕрарăмсен ячĕсене панă, арçын ячĕсене питĕ уйрăлса тăракан орбитăллă астероидсем çеç илнĕ. Каярахпа ку йĕркене те пăхăнма пăрахнă.
Кашни астероидăн ячĕ çук. Ят илмешкĕн астероидăн орбитине тĕплĕн тĕпчесе пĕлмелле. Хăш-пĕр чухне астероида уçнă хыççăн пĕр вунă çул иртсен çеç ятне пани тĕл пулать. Ят париччен астероида йĕрке хисеплĕ номера параççĕ. Малтанхи саспаллийĕ — çуруйăха пĕлтерекен латин саспаллийĕ.moi olen jake
Каçăсем
Категори:Хĕвел системи Категори:Астероидсем
1430
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Верхнеяушево
Верхнеяушево — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 482 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453280, ОКАТО кочĕ — 80254816001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Чăваш Енри Муркаш районĕнчи ялсен списокĕ
thumb|260px|Муркаш районĕн карти. Ялсенчен пысăкраххисем кăна палăртнă Алфавит тăрăх йĕркеленĕ Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ялсен списокĕ:
Категори:Чăваш Енĕн Муркаш районĕ
Сухо
Сухо — этем аллипе тунă Ладога кӳлĕн кăнтăр-тухăç пайĕнчи утрав. Кӳлĕн кăнтăр çыранĕнчен 20 çм вырнаçнă, тĕрĕс мар ĕлкеллĕ такан евĕр курăнать, пысăкăшĕ — 90 х 60 м.
Кун-çулĕ
XVIII ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Пётр I патша тапачĕпе кӳлĕри ăшăх вырăна карапсем ларасран утрав тунă. Бухтăна кăнтăр-тухăç енчен кĕмелле, мĕншĕн тесен кунта тухăçран çил сайра вĕрет.
1891 çулта кунта çӳллĕ чул маяк çуртне купаланă.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи вăхăтĕнче çак пĕчĕк утрав питĕ кирлĕ тĕрĕк вырăн пулса тăнă. Утрав совет конвойĕсем куçнă çул çумĕнче (Çĕнĕ Ладогăран 37 км çурçĕрелле) пулнипе Ладога кӳллин чылай кăнтăр пайне пăхса тăнă, Ладога флотилин бази вырнаçнă Волхов тутипе Çĕнĕ Ладогăна хӳтĕленĕ, 1942 çулхи авăн уйăхĕнче кунта карапсене хирĕçле хӳтĕлев виçкĕпçеллĕ 100-миллиметрлă 473 №-лĕ батарейăпа виççĕ пулемета вырнаçтарнă. 1942 çулхи юпан 22-мĕшĕнче утрав гарнизонĕ авиаципе Ладога вăрçă флотилийĕ пулăшнипе 30 карап çине ларса утравпа маяка ярса илме пынă тăшманăн десантне сирсе янă.
Вăрçă вĕçленсен утрав çинче метеостанци ĕçленĕ. Халĕ никам та пурăнмасть, маяка пăхакансем темиçе çул каялла тухса кайнă, çапах та маяк халĕ те çул кăтартса парать.
Каçăсем
Категори:Ладога кӳлĕн утравĕсем Категори:Ленинград облаçĕн утравĕсем Категори:Çын пурăнман утравсем
Семит чĕлхисем
Семит чĕлхисем, — Çывăх Хевелтухăç, Çурçĕр Африка, Хĕвелтухăç Африка тăрăхĕсенче сарăлнă афрази чĕлхи. Семит чĕлхисемпе пурĕ 370 миллион çын калаçать. Чи анлă сарăлнă челхесен шутне халĕ арап чĕлхи кĕрет, çавăн пекех амхар, иврит, тигриня чĕлхисемпе те нумай калаçакансем.
Чĕлхе тĕпĕ
Семит чĕлхисемпе мĕн авалтанах Çывăх Хĕвелтухăçри халăх калаçнă.
Пайланăвĕ
*
1431
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ешĕл Васан
мини Ешĕл Айлăм (Yəşel Üzən, Яшел Үзән, Парат) — (1932) (Раççей), Тутарстан республикин Ешĕл Васан районĕ.
Халăхĕ 99,6 пин çын (2005).
1865 çулта Капачиçи чиркӳ ял ячĕпе никĕсленнĕ.
Диалект
Ешĕл айлăм (тайлăм, йăлăм, уйлăм,)
Тавралăхĕ
Хула Атăлăн сулахай çыранĕнче, Хусантан 38 çм вырнаçнă. Ешĕл айлăм районĕ Чăваш Республикипе тата Мари Элпе чикĕ тытать.
Халăхĕ
Халăх йышĕ, çулсем (пин çын)
Çутĕç
Ешĕл Айлăмра тĕрлĕ тĕслĕ пĕлӳ паракан кермен-шкул вырнаçнă.
Инçекурав
Пур телеканала тытса илет: Хусан, (çӳллĕ антеннăпа) Чăваш Республикин (Пĕрремĕш канал, РФ, НТВ)
«Ешĕл Васан» телекомпание 1990 çулта никĕсленĕ. 2007 çулта эфирте тухма пăрахнă, кабель витĕр янă.
Тĕн
Зеленодольск — нумай халăхлă, нумай конфессиллĕ хула. Ешĕл айлăм муниципаллă район территоринче 63 тĕн йĕркеленӳлĕхĕ, çав шутра мăсăльман — 40, православин — 17, урăххи — 6.
Мăсăлман тĕн çурчĕсем — 39
Православи — 17
Урăххисем — 6
Çыхăну
Халĕ малтанхи (пралуклă) çыхăнăва пĕр оператор "Филиал ОАО "Таттелеком"  Зеленодолький РУЭС" тытса пырать.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстан хулисем
Çу, 31
Уявсем
Пĕтĕм тĕнчери чĕлĕмсĕр кун
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Степко-Вож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Нужа (Ошма юппи)
Нужа — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Ошма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Сауляшбаш
Сауляшбаш — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 28  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452869, ОКАТО кочĕ — 80233825006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Новак Джокович
thumb|Новак Джокович Новак Джокович (Новак Ђоковић, Novak Đoković; 1987 çу, 22 Белград, Серби çуралнă) — серби профессиллĕ теннисисчĕ, тĕнчен пĕрремĕш ракетки (2011 утă, 4). «Мăн çĕлем» турнирĕсен пĕччен вылявăсенче 7 хут çĕнтернĕ.
Спорт хатĕрĕ
Тум-тирĕпе пушмакĕ — Uniqlo. Ракетка — Head Natural Gut.
Каçăсем
Категори:1987 çулта çуралнисем Категори:Çу, 22 çуралнисем Категори:Серби теннисисчĕсем Категори:Австрали теннис Уçă чемпионачĕн çĕнтерӳçисем Категори:АПШ теннис Уçă чемпионачĕн çĕнтерӳçисем Категори:Уимблдон турнир çĕнтерӳçисем
1432
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял-хула ят-йышĕ
thumb|250px|Елчĕк районĕн картти Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял-хуласен списокĕ:
Категори:Чăваш Енĕн Елчĕк районĕ Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Çĕртме, 1
Уявсем
Тĕнчери ача-пăчана хӳтĕлев кунĕ, Раççей Çурçĕр флочĕн кунĕ
Пулса иртнĕ
right|130px|«Корона» карапа путарни 1686 çулхи сăнар ĕçĕнче.
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Тунис ялавĕ
thumb|300px|Тунис ялавĕ Тунис ялавне Пĕрремĕш Хассин 1831 çулта йышăннă. Хальхи вăхăта вăл кăшт кăна улшăнусемпе çитнĕ.
Ăнлантарса пани
Ялав лаптăкĕ — хĕрлĕ. Варринче, ункă ăшĕнче, уйăх çурлипе çăлтăр вырнаçнă. Çак паллăсем Тунис Осман империйĕпе тачă çыхăнура тăнине кăтартаççĕ.
Категори:Тунис Категори:Африка патшалăхĕсен ялавĕсем
Кĕчкей
Кĕчкей, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял Карапаш ял тăрăхĕнчи ял. [
Урамĕсем
2009 çулта 100 çын пурăнать.
Ла-Манш
thumb|250px|Ла-Манш тинĕс пырĕн касмос ӳкерчĕкĕ thumb|250px|[[Дувр сăнĕ, франци çыранĕ енчен]] thumb|250px|Ла-Манш тинĕс пырĕн [[Бретань çыранĕнчи утравăн Дю Геклен форчĕ]] thumb|250px|Франци çыранĕнчи [[Атлантика валĕн пайĕ]] Ла-Ма́нш (la Manche — çанă), çаплах Анкăл кана́лĕ (English Channel) — Францин çыранĕпе Аслă Британи хушшинчи тинĕс пырĕ.
Кĕчкей
Кун-çулĕ
1917-мĕш çултан Шупашкар уесĕн Кĕчкей вулăсне, 1927 çулхи юпа уйăхĕн 27 ял Сĕнтĕрвăрри районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 Октябрьски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн каллех Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн пуçласа хальхи вăхăтчен ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1.10.1927 - Кĕчкей ял канашĕ, 14.6.54 Карапаш ял канашĕ Халĕ Карапаш ял тăрăхне кĕрет.
Ла-Манш
Тавралăхĕ
Па-де-Калепе пĕрле Çурçĕр тинĕсне Атлантика океанĕпе çыхăнтарать. Вăрăммăшĕ 578 çм, хĕвел анăçĕнчи анлăшĕ 250 çм, хĕвел тухăçĕнчи — 32 çм, фарватерăн чи тарăн мар вырăнĕ 23,5 м. Ла-Манш айĕпе (Дуврпа Кале хушшинче) тоннель (пĕтĕмĕшле тăсăлăвĕ 52,5 çм, çав шутра 38 çм тинĕс пырĕн айĕпе) чавнă. Паллă портсем: Портсмут, Саутгемптон, Гавр, Шербур.
Ла-Манш урлă каçни
Шыв ишевçисем Ла-Манш кӳлмекĕ урлă йывăр тăрăмра — сивĕ шыв (15—18 °C çулл), хумсем тата çил (Бофорт шкалипе 4 балл хумхануллă чухне таранах ишеççĕ), çаплах шыв хăпарнипе тата аннипе çыхăннă юхăмсем — каçаççĕ. Çапла ĕнтĕ, Ла-Манша халиччен пĕлнипе 900 яхăн çын çеç ишсе каçма пултарнă (2008 ç. пуçламăш тĕлне) — Эверест тăррине хăпарнă çын йышĕ ытларах шутланать.
Асăрхавсем
Категори:Атлантика океанĕнчи тинĕс пырĕсем Категори:Францири тинĕс пырĕсем Категори:Аслă Британири тинĕс пырĕсем
Кĕчкей
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Якуртушкăньри пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан шкул
Якуртушкăньри пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан шкул — Чăваш Республикин Çĕмĕрле районĕнче, Якуртушкăнь ялĕнче вырнаçнă. Унта юнашарти Эскетен, Савадер, Малиновка ялсенчи ачасем пĕлӳ пухма çӳреççĕ. Уçнă çул – 2003 –мĕш.
Христофоров
Христофоров — Христофор ятĕнчен пулса тăнă хушамат.
Якуртушкăньри пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан шкул
Вĕренӳ пӳлĕмĕсен шучĕ – 17, лармалли вырăнсем – 240 (180 çĕнĕ пӳлĕмре, 60 вырăн ача садĕнче). Пурĕ пĕрле 183 вĕренекен тата 25 ача садне çӳрекенсем. Шкулта 20 вĕрентекен тата 3 воспитатель. Улма-çырла пахчи пур (пахча-çимĕç акса/лартса çитĕнтермелли 16,3 га). Спорт площадки пур тата 60  вырăнлă столовăй. Шкулта 4 вĕренӳ кружокĕ тата 4 спорт секцийĕ ĕçлет.
Телефон номерĕ: (8236)–42–2-18
Шкулăн кун-çулĕ
Малтанхи вĕренекенсем Ануфриев И. М, Васильев Я. П, Ануфриев И.П., Петров В.А,. Никитин А.Н., Бурлаков М.В., Васянов Е. пулнă. Пĕрремĕш ăс паракансем çак шкулта Ионов Афанасий и Виноградова Анфиса мăшăрсем тăрăшнă.
1928-мĕш çулта ял варринче Халăх çуртне туса лартнă -  йăлт çавăнта тăватă класслă пуçламăш шкул уçнă. Унта Петрова Серафима Ивановна, Арисов Кузьма Николаевич, Улисов Николай Максимович ачасене пĕлӳ панă.
1930-1935-мĕш çулсенче çак шкул çумĕнче тата çамрăксен ликбез шкулĕ ĕçлеме тытăннă - вĕрентекенсем Яндулов Александр Николаевич, Поклаков Николай Николаевич, Арисов Василий Федорович, Ананьев Василий Федорович, Матросов Николай Иванович, Яндулов Александр Николаевич пулнă.
Халăх çурчĕ валли йывăç хатĕрĕсене Улхаш вăрман хуçалăхĕнчен лашасемпе турттарнă, ĕç-пуçăн бригадирĕ Клачков Василий Герасимович пулнă. Кунсăр пуçне çак бригада шкул ачисем валли улттăн лармалли партăсем ăсталанă. Каçсерен Халăх çуртĕнче ял çыннисен пухăвĕсем, тĕрлĕрен спектакльсем иртнĕ, тата кино кăтартнă.
1935-мĕш çулта Якуртушкăнь пуçламăш шкулне ял-хуçалăх çамрăкĕсен шкулĕ тесе ят параççĕ. Унăн пĕрремĕш директорĕ Романов Борис Романович пулнă, чăваш чĕлхипе Владимирова Александра Владимировна, ĕç урокĕпе Давыдов Василий Давыдович, музыка урокĕпе Арисов Кузьма Николаевич, физкультурăпа Петров Николай Сергеевич, математикăпа Ядринкин Порфирий Яковлевич вĕрентнĕ.
Шкул çак кулаксен çурчĕсенче вырнаçнă пулнă: Семкин Федор Герасимович, Семкин Архип Яковлевич, Белов Степан Осипович. Анчах та тепĕр икĕ çултан - 1937-мĕш çулта ку шкула юнашарти Эскетен ялне куçараççĕ. Çапла 1937-1968-мĕш çулсенче ялта пуçламăш шкул ĕçленĕ. Çирĕм çул ытла Якуртушкăнь пуçламăш шкулне Антипов Никифор Арсеньевич ертсе пынă. Ăна пула шкул пĕрмай аталанса пынă.
Шкул пахчинче ӳстерсе илнĕ çимĕçе сутса часах икĕ пӳлĕмлĕ çурт тăваççĕ. Комсомол 30 çул тултарнă ятпа улма-çырла садне хывнă. Шкулта кроликсене ĕрчетес ĕç пуçăннă. Ачасем валли кунсерен вĕри апат пĕçернĕ.
Ачасене пĕлӳ парас ĕçре Александра Владимировна Владимирова питĕ  хастар тăрăшнă. Вăл 1930-мĕш çулта Чăваш Республикин Вăрнар  районĕнчи Нурăс педучилищине пĕтернĕ. Тăрăшни сая кайман - ăна «Отличник народного образования»  тата  « Чăваш АССРăн тава тивĕçлĕ вĕрентекенĕ" ятне панă.
1968-мĕш çулта Якуртушкăнь пуçламăш шкулне сакăр çул вĕренмелли шкул туса хураççĕ. Директор Михаил Петрович Агатьма  (вăл 1921-мĕш çулта Хутар салинче çуралнă),  директор çумĕ  Бельцов Иван Дмитриевич (малтан вăл Якуртушкăнь ялĕнчи пуçламăш шкулĕнчен, кайран Чăваш патшалăх пединститутĕнчен веренсе тухнă) пулнă.
Çав çулах « Большевик» ялти хуçалăх шкула çĕнĕ вĕренӳ пулĕмне туса панă. Çак ырă ĕçшĕн ял-хуçалăх ертӳçи Петр Иванович Нагаев тата ялканаш ертӳçи София Александровна Спекова Чăваш АССР-н çутĕç министерствин чаплă парнисене - ал сехечĕсене - тивĕçнĕ.
1958 –мĕш çулта Малиновка ялĕнче те шкул - Якуртушкăнь шкулĕн филиалне -  уçнă, анчах та 1977-мĕш çулта ăна хупма тивнĕ.
1933-мĕш çулта пуçламăш шкула пĕтĕмĕшле пĕлӳ паракан вăтам шкул шая хăпартнă. Çак шкулта нумай вĕрентекенсем çак телейлĕ куна кĕтсе илеймен, çапах вĕсене эпир нихăçан та манас çук.
Вĕсем çаксем: Антипов Никифор Арсентьевич, Владимирова Александра Владимировна, Владимирова Антонина Владимировна, Бельцов Иван Дмитриевич, Яндулов Александр Николаевич, Улисов Николай Максимович, Арланов Николай Михайлович,  Николай Семенович, Ефиторов Андрей Федорович, Данилова Варвара Ивановна, Осипов Игнатий Степанович, Григорьева Мария Андреевна, Васильев Валерий Васильевич, Узякова Роза Ивановна.
Шкулта нумай çул хушши тăрăшнă вĕрентекенсем: Малышева Анастасия Михайловна, Зологина Екатерина Андреевна, Агатьма Михаил Петрович, Иванова Евдокия Ивановна, Кузьмина Анна Петровна, Арланова Римма Павловна, Фролова Анна Андреевна, Никитина Мария Трофимовна, Арланов Лев Михайлович, Мария Васильевна, Арланова Зинаида Ивановна, Мелкова Роза Михайлова, Бельцов Владимир Иванович.
Юлашки 18 çул хушши шкул коллективне хастар та пултаруллă Владимир Иванович Бельцов директор ертсе пырать. Вăл пĕтĕм вăйне çĕнĕ шкул тăвасси, ĕç никĕсĕсене лайăхлатасси, ачасене тĕрĕс вĕрентсе çитĕнтересс çине хурать. Тăрăшни сая каймасть — чăн та, 2003-мĕш çулхи кăрлач уйăхĕнче çĕнĕ пысăк, çутă, икĕ хутлă шкула уçаççĕ.
Халĕ Якуртушкăнь шкулĕнче Пакулаева Елена Владимировна директор пулса ĕçлет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республики шкулĕсем Категори:Шкулсем
Гоголевка (Федоровка районĕ)
Гоголевка  — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 46 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453280, ОКАТО кочĕ — 80254816002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Çĕртме, 2
Пулса иртнĕ
right|110px|link=Сдача Бреды
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Гайворонский Иван Иванович
Гайворонский Иван Иванович Гайворонський Іван Іванович — (1925 - 24.07.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 37-мĕш çарĕн 62-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 182-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн автоматчикĕ, гварди кĕçĕн сержант.
1434
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Индряков Иван Васильевич
Кун-çулĕ
Çапăçусенче харсăр çапăçнăшăн ăна 22.08.1944 Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне тивĕçтернĕ.
Вăрçă хыççăн Совет Çарĕнче хĕсметре юлнă. Лениградри аслă артиллери шкулне пĕтернĕ. 1959-мĕш çулта майор Индряков запаса тухнă. 1993 çулхи кăрлачăн 17-мĕшĕнче Грузири Тбилиси хулинче вилнĕ.
Каçăсем
. Категори:1915 çулта çуралнисем Категори:1993 çулта вилнисем
Wayback Machine
мини
Wayback Machine (акӑлч. — «Вӑхӑт машшинӗ») — коммерциллӗ мар «Интернет архивӗн» (библиотекăн) çав ятлă ямӑт онлайн-архивӗ.
Асăрхавсем
Категори:Тетел историйĕ Категори:1996 çулта килнĕ сайтсем Категори:Уççăн кĕни Категори:Сайтсем, алфавитпа
Арап чĕлхи
Арап чĕлхи, — афроази чĕлхисен семит ушкăнне кĕрекен чĕлхе.
Чĕлхепе калаçакансем
Ку чĕлхепе калаçакансен йышĕ 250 млн яхăн. Çыруллăхĕ арап çыруллахĕ çинче никĕсленет. Алжир, Бахрейн, Египет, Анăç Сахара, Иордани, Ирак, Йемен, Катар, Кувейт, Ливан, Ливи, Мавритани, Марокко, АПЭ, Оман, Палестина, Сауд Аравийĕ, Сири, Судан, Тунис патшалăхĕсенче ку чĕлхепе халăхăн ытларах пайĕ калаçать. Израильпе Иранра та калаçакансен йышĕ пысăк.
Официаллă чĕлхе
Ку чĕлхе нумай патшалăхра официаллă челхе шутне кĕрет: Алжир, Бахрейн, Джибути, Египет, Анăç Сахара, Израиль, Иордани, Ирак, Йемен, Катар, Комор утравĕсем, Кувейт, Ливан, Ливи, Мавритани, Марокко, АПЭ, Оман, Палестина, Сауд Аравийĕ, Сири, Судан, Тунис, Чад, Эритрея.
Антиох
Антиох (Ἀντίοχος — Хирĕç тăраканскер) — грекран пулса тухнă ят, антропоним, топоним.
Асăрхавсем
Категори:Арçын ячĕсем Категори:Грекран пулса тухнăскерсем
Арап чĕлхи
Диалекчĕсем
Хальхи арап чĕлхи пилĕк диалект ушкăнĕ çине пайланать. Чĕлхе пĕлĕвĕ тăрăх вĕсем уйрăм чĕлхесем шутланмалла:
Грамматика
Арап чĕлхинче виçĕ падеж: тĕп, камăнлăх тата айăплав, виçĕ уçă сасă: а, у, и, аль артикльпа, çуклăх форми ля префикспа.
Каçăсем
Категори:Арап чĕлхи
Еншик
Еншик, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял, Пăла хĕрринче вырнаçнă.
Ялта вăтам шкул, ял вулавăшĕ, клуб, фельдшер пункчĕ пур.
Истори
Ку ялпа çывăх хулашсем вырнаçнине асра тытсан ку вырăнта малтан пăлхарсем пурăнни çинчен калама пулать. Еншик патĕнче те улăп тăпри пур.
1805 çулта Пăва уесĕнчи çĕрсене тĕпрен уйăрма пуçличчен Еншикре 64 кил пулнă. Ял ятне шута илсен, пуçарса яраканĕсем Красноармейски районĕнчи Еншик Чуллă, е Тăвай районĕнчи Енĕш Нăрваш ялĕсенчен пулнă пуль теме пулать.
1911 çулхи Чĕмпĕр кĕпернийĕнчи кашни киле çырса илнĕ чухне ялта 148 кил, пурăнакансен йышĕ 900 çын патнелле пулнă.
1920 çулхи çурла уйăхĕн 3-мĕшĕччен Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен тытăнса 1927-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Патăръел вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Патаръел районне, 1939 çулхи нарăс уйăхĕн 22 хыççăн Чкаловски районне кĕнĕ. 1957 çулхи чӳк уйăхĕн 20 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Асăрхавсем
.
Лашман Степан Митрофанович
Лашман Степан Митрофанович (паспортри хушамат: Авксентьев, 1895, çурла, 5, Патирек ял, Хусан кĕпĕрни (халĕ Шăмăршă районĕ, Чăваш Ен) — 1986, чӳк, 28, Шупашкар) — чăваш сăвăçи, прозăçи, драматургĕ.
1958 çултанпа ССРП ÇП пайташĕ.
Пурнăçĕ
1895 çулхи çурла уйăхĕн 5-мĕшĕнче Хусан кĕпĕрнине кĕнĕ Пăва уесĕнче (халĕ Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнче) Патирек ялĕнче çуралнă.
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕреннĕ. Çав хуларах çурт-йĕр тăвакансен шкулĕнче ăсталăха туяннă.
Пĕрремĕш тĕнче тата граждан вăрçисене хутшăннă.
Чĕмпĕрте «Çĕнĕ пурнăç» хаçата редакцилесе кăларнă. Шупашкарти «Канаш» хаçатпа «Тăван Атăл» альманах редакцисенче, радиокомитетĕнче, Чăваш Енĕн Улатăр районĕнчи Эйпĕç шкулĕнче ĕçленĕ.
1986 çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче Шупашкарта çĕре кĕнĕ.
Пултарулăхĕ
Пьесăсене, калавсене, фельетонсене чăвашла пичетленĕ. Чăваш чĕлхине А. Блокăн «Вуниккĕ» поэмине, Максим Горькин «Челкаш» калавне, Серафимовичăн «Железный поток» повеçне, çаплах Твенăн, Гашекăн хайлавĕсене куçарнă.
Пурĕпе 15 кĕнеке ытла тухнă. Паллăраххисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП драматургĕсем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1895 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 5-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1986 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 28-мĕшĕнче вилнисем Категори:Пайăр çынсем:Шăмаршă районĕ
Суборъю
Суборъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кĕçĕн Сынь юханшывăн сылтăм çыранĕпе 35 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Çӳхе пăр çийĕпе
«Çӳхе пăр çийĕпе» (По тонкому льду) — Дамир Вятич-Бережных режиссёр Георгий Брянцевăн пĕр ятлă повеçĕпе ӳнерленĕ илемлĕ фильм.
Техника хыпарĕсем
Категори:1966 çулăн СССР фильмĕсем Категори:Cовет кинопрокачĕн лидерĕсем
Горельная
Горельная — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
1435
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Лаптевка (Пестерь юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Борисов Евгений Германович
Бори́сов Евге́ний Ге́рманович — Раççей паттăрĕ, саппасри сержант, «Пĕрлĕхлĕ Раççей» партин пайташĕ. Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн депутачĕ (16-мĕш тĕп округ).
Çĕртме, 4
Уявсем
Агрессире инкеке лекнĕ айăпсăр ачасен тĕнчери кунĕ
Борисов Евгений Германович
Пурнăçĕ
Шупашкар хулинче 1980-мĕш çулхи пушăн 11-мĕшĕнче çуралнă. 1997-мĕш çулта Муркаш районĕнчи Тивĕш вăтам шкулне пĕтернĕ. 1998 çулхи çу уйăхĕнче хĕсмете лекнĕ. Çурçĕр Кавказ çар округĕнче мотострелок полкĕн инженер-сапёр ротин отделени командирĕ.
Çĕртме, 4
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Борисов Евгений Германович
Пурнăçĕ
Çар манёвр ушкăнĕнче пулнă май Борисов кĕçĕн сержант çар техники çурекен çул çинчи тăшмансем лартнă 8 минăна сиенсĕрлетнĕ.
1999-мĕш çулхи юпа уйăхĕнче бронегруппăпа пĕрле танк çинче яла пырса кĕрет. Танк экипажĕпе сапёрсем тăшманăн вутне хăйсем çине илсе тĕп ушкăна тĕллеве пурнăçлама май параççĕ. Танка гранотемётпа персе çĕмĕрнĕ хыççăн вăл тăшман енне персе танкистсене техникăна майлама май парать. Çапăçу вăхăтĕнче йывăр аманать. Тĕтĕмленсен, ункăран тухнă чухне, икĕ хут засадăсемпе çапăçăва лекет. 4 талăк хушши шăннă урисемпе талпăнса, сивĕпе тата юнĕ кайнипе тăнне çухатса хăйĕн çарĕ патне тухма пултарать.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Раççей паттăрĕсем Категори:Пушăн 11-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1980 çулта çуралнисем Категори:Раççей политикĕсем Категори:Шупашкарта çуралнисем
Мăн Кельтей
Мăн Кельтей — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 923  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452857, ОКАТО кочĕ — 80233830001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Ириков Николай Романович
ИРИКОВ Николай Романович (1921-1943)— кĕçĕн лей­тенант,  Совет Союзĕн Паттăрĕ. Вăл Пушкăрт Республикин Залаир районĕн Тури Казарма ялĕнче çуралнă. Чăваш. КПСС ретне 1942-мĕш çулта кĕнĕ.
Кун-çулĕ
1943 çулхи пушăн 16-мĕшĕнче Ириков хĕсметре тăракан чаç çине тăшман пысăк вăйпа (çав шутра СС танк дивизийĕ) тапăннă. Ириков кĕçĕн лей­тенант танкĕ виçĕ тăшман танкне лектернĕ хыççăн хăйне те нимĕç танкĕ çунтарать. Çунакан танк çапăçăва пăрахман, тата тепĕр танка аркатнă, пĕр взвод таран пехота пĕтернĕ. Çавăн хыçăн танка пĕр харăс виçĕ тăшман танкĕ перет.
Экипажпа пĕрле Харьков облаçĕн Чугуев районĕнчи Тетлега ялĕнче пытарнă. Çапăçусенче харсăр çапăçнăшăн ăна 19.06.1943 вилнĕ хыççăн Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне тивĕçтернĕ.
Каçăсем
. Категори:1921 çулта çуралнисем Категори:1943 çулта вилнисем
Гайдаренко Степан Степанович
Гайдаренко Степан Степанович Гайдаренко Степан Степанович — (7.01.1909(25.12.1908)-28.08.1977), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Китай наци революци çарĕн шутĕнчи бомблакан авиаци эскадрильин командирĕ, аслă лейтенант.
1436
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сăмала
Сăмала — ку сăмахпа чăваш чĕлхинче ÿсентăрансен сухăрне мар, ытти япалалăхсене, сăмахран, химилле синтез пулăшнипе пулаканнисене, палăртаççĕ.
Çапла вара, «сăмала» сăмаха икĕ тĕрлĕ майпа усă курма май пур:
Каçăсем
Категори:Синтетикăлла сăмаласем Категори:Термореактсем Категори:Эпоксидсем Категори:Çилĕмсем
Сывъю (Кожима юппи)
Сывъю (Сын-Ю) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кожим юханшывăн сулахай çыранĕпе, 31 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Гумбетово
Гумбетово — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453280, ОКАТО кочĕ — 80254816003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Алансем
Ала́нсем (Alanoi, Alani, Halani, иран. Aryan — турă, ырă) — скиф-сармат йăхĕсенчен пулса тухнă иран чĕлхиллĕ халăх, осетинсен ламтайĕсем.
Каçăсем
Категори:Алансем Категори:Сарматсем Категори:Иран халăхĕсем
Украина (хăна çурчĕ, Киев)
«Украина» хăна çурчĕ (проектри ячĕ «Киев», 2001 çулчен «Мускав» ) — 16-этажлă виçĕ çăлтăрлă Киеври (Институт ур., 4) хăна çурчĕ. Хăйĕн вăхăтĕнче хăна çурчĕ Киевра чи çӳллĕ тата Украинăра иккĕмĕш вырăнта (Харьковри Проектсен керменĕ хыççăн).
Халĕ «Украина» çурчĕ вырнаçнă тĕлте Гинзбургăн çӳллĕ çурчĕ вырнаçнă пулнă. Хăна çуртне 1954 çулта вăрçă хыççăн Хреçатика çĕнетнĕ чухне тума пуçланă. Проекта авторсен коллективĕ: Анатолий Добровольский (ертӳç), Авраам Милецкий, Борис Приймак, В. Созанский, А. Косенко архитекторсем; А. Печенов тата Л. Линович инженер-конструкторсем. Отеле официаллă 1961 çулхи авăнăн 28-мĕшĕнче уçнă. .
Эксплуатаци
1979 çулта çуртра саунăпа бассейн тунă.
Каçăсем
Категори:Киевăн паллă вырăнĕсем Категори:Украинăн хăна çурчĕсем Категори:Сталинăн çӳллĕ çурчĕçем
Ааре (юханшыв)
Ааре, — Рейнăн чи пысăк сулахай юппи. Таршшĕ — 295 çухрăм, шывĕ 17,8 пин çх2 лаптăкран пухăнать. thumb|left|250px|А5 автоçул çинчи Аре урлă хывнă кĕпер Çалкуçĕ Берн Альпĕнчи Оберглетчер пăрлăхĕнче вырнаçнă. Малтанхи юхăмра ытти Альпри юханшывсенчен уйрăлса тăмасть — пусахасем, шыв сиккисем нумай. Темиçе пăрлă кӳлĕ урлă юхса тухать, вĕсенчен чи пысăкки — Кримçĕл. Аялараххи юхăмра кимĕсемпе ишме юрăхлă. Малалла юханшыв Бриенцпа Тун кӳллисем урлă, Биль кӳллипе юнаша юхса иртет. Биль кӳллипе юханшыва каналсемпе сыпăнтарнă. Берн хули тавра пысăк кукăр тăвать. Каярах Швейцари плати тăрăх юхса Рейна кĕрет.
Ааре пăр ирелнĕ шывпа тата юр шывĕпе тулать. Çумăр шывĕпе те чылай тулать. Час-часах юханшыв çыранĕнчен тухни пулать, ун чухне вара вăл хăйĕн шывĕпе пĕрле пылчăкпа чул чылай юхтарса антарать.
Юханшыв çинче икĕ шывуправĕ вырнаçнă:
Юпписем
Чи пысăк юпписем: Рейспа Лиммах (кусем сылтăммисем пулаççĕ), Сарин (сулахай юппи).
Хуласем
Юханшыв хĕрринче Берн хули вырнаçнă. Çавăн пекех унăн хĕрринче Аарау, Золотурн, Биль хулисем лараççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Швейцари юханшывĕсем Категори:Рейн юпписем
Лаç
Сăмахсартан :
Çавăн пекех вĕтетсе-вакласа янă ытти пĕлтерĕшсем те пулма пултараççĕ: тимĕр лаççи, тимĕрç лаççи, апат лаççи, сăра лаççи, арман лаççи, ÿнерçĕ (художник) лаççи тата ытти те.
Кунсăр пуçне тата ытарлăрах пĕлтерĕшсемпе те пур :
п.п. Пултарулăха аталантармалли, ăсталăха туптамалли вырăн; пĕр-пĕр ĕç хутлăхĕ. Пĕлетĕп, сӳнмĕ лаç — сатирăн çулăмлă лаççи. К-н, 1982, 17 /, 2 с. Ара, «Капкăн» вăл — кулăш лаççи-çке! К-н, 1987, 11 /, 6 с. Политика лаççинче мĕн хăтланнине ăнланакансем... ХС, 1999, 17 /, 3 с. Ăслăлăх лаççи сӳнмен-ха, вутне хурса тăракансем пур. Х-р, 28.04.2000, 2 с. — кадрсен «лаççи» (Х-р, 6.02.2003, 1 с.).
Асăрхавсем
Категори:Çурт-йĕр Категори:Кил-çурт Категори:Хуçалăх
Тун (кӳлĕ)
Тун, — Швейцари кӳлли. Кӳлĕ урлă Ааре юханшыв юхса иртет. Тун тинĕс шайĕнче 558 метр çӳллĕшĕнче вырнаçнă. Çыранĕсем чăнкă, вăрманлă. Кӳлĕ лаптăкĕ 47,8 км2, чи тарăн вырăн — 217 метр.
Кӳлĕ хĕрринче Тун хули вырнаçнă. Çавăн пекех кӳлĕ хĕрринче курортсем нумай. Чи паллисем: Шпиц, Хильтерфинген.
Категори:Швейцари кӳллисем
Ампелографи
Ампелографи ( грек. άμπελος - иçĕм, γράφος - çыру) - иçĕме тĕпчекен ăслăх, энологи ăслăхĕн пайĕ. Ampeiographos ятне 1661 çулта Филип Якку Сакс поляк тĕпчевçи пĕрремĕш хут çырнă. Эрехтăвакан пысăк çĕр-шывсемче (Франци, Итали тата Испани) çак ăслăх анлă та тарăн аталаннă. Раççейри Иçĕм çырлине ӳстерес тата эрех тăваслăх институтĕнче (Ростов-Тан-çинчи) ампелографи уйрăмĕ пур.
Каçăсем
Категори:Иçĕм Категори:Ăслăхсем
Çĕртме, 5
Пулăмсем
right|120px|Александр III палăкне уçни
1438
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вутлă хӳре
Вутлă хӳре е Комета (гр. κομήτης хӳреллĕ, символĕ: ), — Хĕвел системин тĕтре евĕрлĕ объекчĕ. Вăл пуçĕнчен тата хӳринчен тытăнса тăрать.
Комета пуçĕ, е «кома», — кометăн чи çутă пайĕ. Унăн варринче темиçе километра тăсăлакан хытă япалалăх. Çав тĕшĕ пăрпа чул катăкĕсенчен тăрать. Хӳри вара — темиçе миллион километра тăсăлакан тусанпа газ хутăшĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
Вăрăм тапхăрлă кометăсем пирĕн пата Оорт пĕлĕтĕнчен вĕçсе килеççĕ, пулас, унта çав тери нумай комета тĕшши. Хĕвел системин аяк енĕсенчи кĕлеткесем, яланхилле, вĕçекен япалалăхсенчен (шыв, метан тата урăх газсен) тытăнса тăраççĕ, Хĕвел патне çывхарсан вĕсем пăсланса каяççĕ.
Хальхи саманта 400 ытла кĕске тапхăрлă кометăна тупса палăртнă.
Комета тытăмĕ
Комета тытăнса тăракан тĕп газсем
Йĕтре
Йĕтре — коетăн хытă пайĕ, унта мĕнпур масси тенĕ пекех вырнаçнă. Хальхи саманта кометăсен йĕтрисене телескопи меслечĕпе тĕрĕслеме май çук, мĕншĕн тесен вĕсем талкăшпех çутăлса тăракан материпе витĕннĕ.
Каçăсем
Вутлă хӳресем Категори:Хĕвел системи Категори:Космос
Процент
Процент — пĕрре çĕрмĕш пайĕ. % паллăпа кăтартаççĕ. Япала пайĕ туллин хăш (мĕн чухлĕ) пайне палăртнă чух усă кураççĕ. 25 процент 25/100 (çирĕм пилĕк çĕрмĕшĕ) пĕлтерет.
Пăх
Пăх, çавăн пекех фекка́ли (faex нум.х. «юлашки; тухаканни»), кунсăр пуçне экскрементсем сăмах та пур — чĕрчунсен тата этемĕн тулаш тавралăха, дефекаци процесĕ пынă майăн,  пыршăлăхăн дисталлĕ вĕçĕнчен тухакан каяшĕсен  йышĕ.
Каçăсем
Категори:Экскрементсем Категори:Туалет Категори:Пăх
Егвар-Еган
Егвар-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Олгы юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Графское (Калтаси районĕ)
Графское  — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 111  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452857, ОКАТО кочĕ — 80233830002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Сыр-Яга
Сыр-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. БАР/ПЕЧОРА/754/467/116 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Тулă (пĕлтерĕшсем)
Тула:
Боковая (Пижма юппи)
Боковая — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Пижма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 77 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Хура çырла
thumb|right|250px|Хура çырла Хура çырла (Vaccínium myrtíllus) — нумай çул ялан симĕс ӳсекен пĕчĕк çерçи хура тулĕ йышĕнчи Вакциниум йăхĕнчи тĕм. Çырлисем çимĕ юрăхлă, çырлисемпе çулçисене эмел курăкĕ пек усă кураççĕ. Хăшпĕр чухне капăрлатас тĕллевпе пĕчĕк тĕмескесем çинче ерчетеççĕ.
thumb|right|Хура çырла. [[Томе Отто Вильгельм|О. В. Томе Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz кĕнеки çинчи ботаникăлла ӳкерĕк, 1885]]
Каçăсем
Категори:Ӳсентăрансем Категори:Çерçи хура тулĕ йышшисем Категори:Çырласем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
1439
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çĕртме, 7
Вилнĕ
Категори:Кунсем