cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Казаки (повеç)
Кăсăклă ĕç-пуç
Çак ĕçе пулас чаплă çыравçăн ăнсăртран пикенме тивнĕ. Кавказран таврăннă хыççăн Лев Николаевич çăмăллăн хаваслă пурăнма тытăнать, часах ташăсене çӳрет, картла та вылякалать. Пĕррехинче вăл чылай укçана выляса ярать, кивçенле выляса каялла тавăрасшăн пулать - каллех ăнăç килмест. Ашшĕнчен укçа-тенкĕ ыйтма хăрать. Юрать-ха, кĕнеке кăларакан пĕр çын ăна вăрçă çинчен калав çырма хушу парать. Вара çак повеçе çырса çамрăк офицер парăмне те татать, литература ĕçĕн тутăмне те туйса илет.
339
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тип Кременка
Тип Кременка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Кременка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Ключевский Василий Осипович
мини|справа|В.О.Ключевский Василий Осипович Ключевский (кăрлач, 16 (28) 1841, Вознесенское сали Пенза кĕперни — çу, 12 (25) 1911), Мускав — вырăс историкĕ, Петербург Ăслăлăх Академийĕн академикĕ (1900), чыслă академикĕ (1908).
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
thumb|200px| В. О. Ключевские чысласа кăларнă [[СССР почтă маркки, 1991, 10 пус (ЦФА 6380, Скотт 6055)]]
Осип Васильевич Ключевсий (1815 - 1850) ял чиркӳ çыннин ывăлĕ. Пенза Чун-чĕмлĕх семинаринче пĕлӳ илнĕ.
1861 çулта Мускав университечĕн историпе философи факультетне вĕренме тытăнать.
Кандидат диссертацине Сказания иностранцев о Московском государстве; магистăр диссертацине Древнерусские жития святых как исторический источник (1871 ç.) ыйтусемпе хӳтĕленĕ.
1885 çултанпа Мускав университечĕн профессорĕ.
1893-1895 çулсенче Александр III император хушнипе вырăс историпе Георгий Александровича аслă кнеçе курс лекцисемпе паллаштарать.
1905 çулта тĕп саккунсене сӳтсе явнă ятарлă ушкăна хутшăннă.
1882 çулта Ключевскин Боярская дума Древней Руси тухтăр диссертацийĕ пичетрен тухать.
1899 çулта Вырăс историн кĕске пулăшлă кĕнеки, 1904 çулта пур курсĕ çута тухать. Пурĕпе 4 том - Екатерина II тапхăрĕччен.
1906 çулта Парижра «Космос» çирĕплетӳллĕ Шотланди Сакĕн ретне Трачевский А.С. профессорпа, Аничков Е. В. историксемпе тата урăх паллă вырăс общество ĕçтешĕсемпе (кадет партийĕн юлташĕсем ытларах) пĕрле кĕнĕ.
Вырăс историне пăхса тĕпченĕ чух политикăпа экономика ĕç-пуçĕсене чи мала хурать.
340
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чехословак корпусĕ
Чехословак уйрăм корпусĕ — 1917 çулта чехословак пĕрлĕхĕсен ыйтнипе тыткăнри салтаксемпе эмигрансенчен пуçтарнă чех тата словак çар çыннисен пĕрлешĕвĕ.
Корпус кун-çулĕ
Тĕп статья Чехословак легионĕсем Тĕп статья Чехословак корпус пăлхавĕ
Алмаш
Алмаш — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 23 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452632, ОКАТО кочĕ — 80258810002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Антонова Наталия Сергеевна
Наталия Сергеевна Антонова (1974 çулхи пушăн 12-мĕшĕ, Мускав) — театрпа кино раççей актриси.
Каçăсем
Категори:Борис Щукин ячĕллĕ театр институтĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Пайăр çынсем:Мускаври Н. В. Гоголь ячĕллĕ драма театрĕ
Лосторф
Лосторф (Lostorf) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Кулун-Ях (Кельват юппи)
Кулун-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кельват юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Лосторф
Гёсген тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 3702 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2493.
Кулун-Ях (Кельват юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Лосторф
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Кулун-Ях (Кельват юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Карагуш
Карагуш — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 620 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453186, ОКАТО кочĕ — 80248820001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Суйкăн ял тăрăхĕ
Суйкăн ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Улатăр районĕн ял тăрăхĕ.
Телефон:         +7:(83531)63432.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Котмаков Иван Петрович
Тавралăхĕ
Районăн хĕвелтухăç пайĕнче, вăрман варринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Халăх йышĕ — 1023 çын (2006). Чăвашсем пурăнаççĕ.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Суйкăн салинчен тăрать.
Кун-çулĕ
Чĕмпĕр кĕпернин Пăва уесĕн Шамкай вулăсне кĕнĕ. Каярах, 1920 çулхи утă уйăхĕн 28 хыççăн Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 20 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне, 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăр тăршшĕпе ял Шамкай вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Улатăр районне кĕрет.
Каçăсем
Категори: Чӑваш Республикин Улатăр районӗ
Мала (Пушма юппи)
Мала (Мола) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Пушма юханшывăн сылтăм çыранĕпе 64 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 63 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Хурату
Хурату — Европăн кăнтăр-хĕвел тухăç енче вырнаçнă патшалăх. Малтан Сербипе пĕрле Серби тата Хурату ятлă патшалăхсен пĕрлешĕвĕнче тăнă. Унччен вăл Югославине кĕрекен республика шутланнă. 2006 çулхи çĕртме уйăхĕн 3-мĕшĕнче вăл уйрăм патшалăх пулса тăнă. Раççей унăн пăхăнмалăхне 2006 çулхи çĕртмен 12-мĕшĕнче çирĕплетнĕ.
Тĕп хули вырăнне Подгорица йышăнать, анчах та Конституци тăрăх вăл хула шучĕнче Цетине шутланать. Патшалăхĕ тата итальянлатнă ячĕпе Montenegro паллă. Montenegro, тата Черногори Хурă Ту куçарса пулаççĕ
Лаптăкĕ — 13 182 км2.
Халăх йышĕ
thumb|300px|Хуратура пурăнакансен халăхĕсен вырăнĕсемРеспубликăра пурĕ 616 пин (2003) çын пурăнать. Вĕсенчен 43% хуратусем, 32% — сăрпсем, 8% — пăшнаксем, 7% — албансем.
Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Чулхула кĕпĕрни
Чулхула кĕпĕрни (Нижегородская губерния) — Раççей империн тата РСФСР 1714—1929 çулсенчи администраци-территориллĕ виçи. Кĕпĕрне хули — Чулхула.
Тавралăхĕ
Чулхула кĕпĕрни çак çĕрсемпе чикĕ тытнă: анăçра — Улатимĕр, çурçĕрте — Кострома тата Вятка, тухăçра — Хусан тата Чĕмпĕр, кăнтăрта — Пенза тата Тамбов кепернисемпе.
Кĕпĕрнен çĕр лаптăкĕ 48 241 км² 1847 çулта, 51 252 км² - 1905 çулта пулнă, 81 458 км² - в 1926 году.
Хура Атăлпа Атăл кĕпĕрне территорине икĕ пая уйăрнă, весем çĕр пичĕпе, геологи тăрăмĕпе, тăпрапа тата флорăпа урăхла: çурçĕр енĕ — айлăмлă, кăнтăр енĕ — туçи.
Революци хыççăнхи улшăнусем
1917 çулхи революци хыççăн кĕпĕрне йышĕ питĕ улшăннă.
1920 — Макар уесне Лысково ятне панă.
Çапла, 1926 çулта кĕпĕрне йышне 11 уеспе 4 район кĕнĕ:
Тĕн
1897 çулхи халăх çыравĕпе кĕпĕрне территоринче тĕне тытакансем çапла валеçĕннĕ:
Кĕпĕрне территоринче паллă кивĕ йăла-йĕркиллĕ Керж скичĕсем ларнă. Урăх юхăмсенчен пачăшкăсăррисем (ытларахăшĕпе помор тата сăпас килĕшĕвĕсем; федосейсем те тĕл пулкалăнă. Пачăшкаллисен ĕненӳ енĕпе окружниксем тата окружниксене хирĕçсисем пулнă. Молокансем те пурăннă.
Арканса каясран миссионерсен «Сăв. Хĕрес тăванлăхĕ» ĕçленĕ.
Нацисен йышĕ
Кĕпĕрнен Атăл лешьен пайĕнче вырăс халăх кăна пулнă; только небольшая часть Васильсăр тата Макар уесĕсен пысăках мар пайĕнче çеç марисем пурăннă. Туçи тăрăхĕнче çуррине май вырăса тухнă мордва халăхĕ вырнаçнă пулнă. Ирçĕсем Лукоян, Арзамас, Сергач, Княгинино тата Ардат уесĕсенче, мăкшăсем — Лукоян, терюхансем — Чулхула, марисем — Васильсăр тата Макар уесĕсенче вырнаçăннă. 45 пине яхăн тутар халăхĕ Сергач уесĕнче тата Княгинино уесĕн икĕ ялĕнче пурăннă.
1905—1906 çç. кĕпернере вырăс националисчĕсем «Шурă ялав» пĕрлешĕвне йĕркеленĕ, кайран вăл Вырăс халăхĕн пĕрлĕхĕн кĕпернери уйрăмĕ пулса тăрать, революции тăвас текенсене пусарнă. Унăн шутне кĕпернери 13 уйрăм кĕнĕ, пайташ йышĕ 4,2 пине çитнĕ.
Нацисен йышĕ 1897 çулта :
Чулхула кĕпĕрнаттăрĕсем
Губернаторы Нижегородской губернии. Туртса кăтартни — 5 çултан сахалрах ертсе пынă кĕпернетĕрсем. 1717 çулхи пуш уйăхĕ — 1719 çулхи çу уйăхĕччен кĕпернене хусан кĕпернетĕрне П. С. Салтыкова пăхăнтарнă.
Каçăсем
* Категори:Чулхула кун-çулĕ
Кĕçĕн (Мăн Лоха юппи)
Кĕçĕн — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Мăн Лоха юханшывăн сылтăм çыранĕпе 4 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Глушков Иван Васильевич
|Глушков Иван Васильевич — (29.12.1918-26.12.1988), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш сывлăш çарĕн 10-мĕш уйрăм разведка авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, майор.
Алексеевка (Кармаскалă районĕ)
Алексеевка  — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнчи пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 103 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453020, ОКАТО кочĕ — 80235835003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Хĕвелтухăç Пашняк
Хĕвелтухăç Пашняк — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Пашняк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Чăваш çырулăхĕ тĕлĕшпе пыракан тавлашусем
Чăваш çырулăхĕ тĕлĕшпе пыракан тавлашусем, — XVIII, XIX, XX, XXI ĕмĕрсенче пулса иртнĕ, вĕсем паянхи кун та тăсăлаççĕ. Сăлтавĕсем те, тавлаштаракан ыйтавĕсем те тĕрлĕрен.
И.Я.Яковлев тата Н.И.Золотницкий тавлашăвĕ
1860-мĕш çулсен иккĕмĕш çурринче Çĕнĕ чăваш çырулăхĕ çине куçас процесс пуçланса каять. 1866-мĕш çулта Н.И.Золотницкий Хусанта чăваш календарьне («Сöлдалык кнеге») кăларать. Ку кăларăма, паллах, И.Я.Яковлев та асăрхать, "Симбирские губернские новости" хаçатра (1867, апрель, 13) рецензи пичетлесе кăларать. Рецензент Золотницкий ĕçне ырлать, çав вăхăтрах чăваш çырулăхĕ валли урăх алфавит кирлине палăртать. Тепĕр çултан Н.И.Золтницкий "Чуваш кнеге" ятпа чăваш букварĕ те кăларнă пулнă. Вăл сĕнекен алфавитпа тата йĕркесемпе ытти çынсем те пайтах усă курнă пулин те, асăннă вариант çапах та çирĕпленеймест, И.Я.Яковлев тата унăн ушкăнĕ сĕннĕ çырулăх мала тухса тăрать.
Калас пулать, ку тавлашăва, паллах, урăх çынсем те хутшăннă.
Вăл е ку саспаллие алфавита кĕртес е кĕртес мар?
Паллă ĕнтĕ И.Я.Яковлев алфавичĕн малтанхи тата кайранхи вариантсем пулнă. Вĕсен уйрăмлăхĕсенчен чи пĕлтерĕшлисем — Ъъ тата Ьь графемăсем вырăнне "çĕлĕклĕ" Ăă тата Ĕĕ паллăсемпе усă курма йышăнни.
Ăнлавсене пĕрле, уйрăм е дефиспа çырас тĕлĕшпе пыракан тавлашусем
Ку тĕлĕшпе уйрăмах Н. Адёр çырнă çыру кăсăклă. Акă вăл :
Хальхи чăваш пунктуацийĕн аллăмĕш парграфĕ
Çак кăсăклă параграф ак çапла вулланать:
50§. Вулаканшăн вăрăм предложенин шухăшне ăнланма тата ăна вулама çăмăллатас тĕллевпе предложенин пĕлтерĕшле сыпăкĕсем (у.к. пуплев такчĕсем) хушшине запятой лартма юрать <...>
Малалла тĕслĕхсем илсе кăтартнă. "Предложени" тени пуплерĕше, "запятой" тени xÿреллĕ пăнча пĕлтереççĕ. Параграфăн "асăрхаттранийĕ" пур:
Асăрхаттарни. Анчах та çак тĕллевпе подлежащипе сказуемăй ушкăнĕсене уйăрмаççĕ.
"Подлежащи" — субъект, "сказуемăй" — каланăлăх.
Каçăсем
• 2 Категори:Çырулăх Категори:Чăваш чĕлхи
Кир-Тлявли
Кир-Тлявли — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 237 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452639, ОКАТО кочĕ — 80258810003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Писĕп
Писĕп — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Утаркасси ял тăрăхĕн ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Писĕпре 219 çын (2006) пурăнать. Ялта 4 урам- Хĕвелтухăç, Тĕп, Совет тата Хĕвеланăç урамĕсем.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сорми вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Хырăмлăх çĕрни
Хырăмлăх çĕрни (Gastric ulcer) — хырăмлăх сĕлекеллĕ сийĕн вырăнти пăсăлăвĕ (хăш чух сĕлеке сий айне те ярса илет), йӳçĕк, пепсин тата ват çунтарнипе пулса тухать те çак тĕлте трофиллĕ пăсăлусем пулаççĕ. Хырăмлăхри йӳçĕк секрецийĕ çак чух яланхилле ӳсмест.
Сиплени
thumb|Хырăмлăхăн антрал уйрăмне сиенсĕр шыçă ерни. Чирлĕ çыннăн тăрăмĕ антацидлĕ эмел препарачĕсене çинĕ хыççăн лайăхланать, çапах та чылайрахăш хырăмлăх çĕрнине секрецие хирĕçлĕ эмел япалалăхĕсемпе сиплеççĕ.
Тĕрĕслени
Эндоскопи тĕпчевĕ çĕрме дефектне курма, унăн вырăнне, тарăнăшне, ĕлкине, калăпăшне пĕлме, çĕрме тĕпĕпе хĕррисене хаклама мел парать
Каçăсем
Категори:Хырăмлăх чир-амакĕ Категори:Шыçă умĕнхи тăрăмсем
Лиственная (Кельват юппи)
Лиственная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кельват юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
341
Çуралнă
Евсевием
Вилнĕ
Категори:Çулсем
342
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Лейте кӳлмекĕнчи çапăçу
Лейте кӳлмекĕнчи тинĕс çапăçăвĕ — историре тинĕсри чи пысăк, Филиппин тинĕсĕнчи иккĕмĕш çапăçу пулать.
Кун-çулĕ
Лейте утравĕ çумĕнчи тинĕсĕсенче 1944 çулхи юпа, 23 — 26 кунĕсенче америка флочĕ япони флочĕпе вăрçнă. Япунсем союзниксен Лейте çумĕнчи çарĕсене хăваласа ярасшăн е çапса çĕмĕресшĕн тăрмашнă, кунта вĕсем пĕрремĕш хут камикадзе çарçыннисене çапăçăва хутшăнтарнă. Çапах та союзниксен флочĕ питĕ чаплă çĕнтерӳ тунă, тăшманăн путарнă карапĕсен шутĕнче, тĕнчери икĕ чи пысăк линкорсенчен пĕрне — «Мусаси» линкрне шыва кутăн чăмтарнă, тепĕрне — «Ямато» линкорне — хытă амантнă. Çак çапăçу хыççăн Японин Пĕрлештернĕ флочĕ пысăк хирĕçӳсене тухма хăяйман.
Каçăсем
Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи Категори:Тинĕс çапăçӑвĕсем Категори:Япони Категори:АПШ Категори:Аслă Британи
Мочала
Мочала  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Умирка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Руçе тĕне кĕртни кунĕ
Руçе тĕне кĕртни — Раççей Федерацинче 2010 çулхи çĕртмен 1-мĕшĕнче Руçе тĕне кĕртнин (988 çул) астăвăм кунĕ, саккунпа çирĕплетнĕ. Кĕркури календарĕпе утăн 28-мĕшĕнче уявлаççĕ, XXI ĕмĕрте апостола пекех чысланă Руçе тĕне кĕртекен Владимир кейӳ кнеçĕн кунĕпе пĕр пулать. Раççейри ытти паллă кунсем пек, Руçе тĕне кĕртни кунĕ кану кунĕ шутланмасть.
Асăрхавсем
Руçе тĕне кĕртни Категори:Утăн 28-мĕшĕнчи уявсем Руçе тĕне кĕртни Руçе тĕне кĕртни Категори:2010 çулта уçăлнисем
Мочала
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Денисов этемĕ
Дени́сов этемĕ (Homo denisovensis) — çынсен çухалнă кĕçĕн тĕсĕ. Алтай Енĕн (РФ) Солонешеное районĕнчи Денисов çĕр хăвăлĕнче тупнă материалĕн фрагменчĕпе, çаплах 1980 çулта Тибет платти çинче (Китай) аялти янах шăммипе палăртнă.
40 пин çул авалрах денисовсем Азире пĕр вăхăтрах тата пĕр вырăнсенчех неандертальсемпе хальхи çынсемпе пĕр ареала йышăнса пурăннă.
Асăрхавсем
Комментарисем
Çăлкуçсем
Бахча (Çтерлĕпуç районĕ)
Бахча  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 100 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Кăнтăр Пашняк
Кăнтăр Пашняк — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Пашняк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Рор (Золотурн)
Рор (Золотурн) (Rohr SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Кăнтăр Пашняк
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Рор (Золотурн)
Гёсген тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 94 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2498.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Кăнтăр Пашняк
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Старые Тлявли
Старые Тлявли — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 341 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452639, ОКАТО кочĕ — 80258810004.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Кĕçĕн (Ентала юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Сызрань
Халăх йышĕ: 183,5 пин çын (2005).
Вăхăт тăрăхĕ: +1 сехет Мускав вăхăтĕнчен.
Истори
Сызрань крепоçне тусан унăн башнисем çинче ытти халăх çыннисемпе пĕрле чăвашсем те хурал тăнă... Çĕрле чăвашсем хурал тăнă вăхăтра шыв шăмпăртатни илтĕннĕ...Пĕр чăвашĕ теприне пĕлтерет:"Систĕн-и, пирĕн çине тапăнма килеççĕ!" Çак "Сисрĕн" сăмахран Сызрань пулса каять
344
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сызрань
Кун-çулĕ
left|thumb|100px|Герб (1780)
Транспорт
thumb|Чукун çул вокзалĕ
Çутĕç
thumb|Драма театрĕ
Каçăсем
Категори:Раççей хулисем Категори:Самар облаçĕ Категори:Атăл çинчи хуласем
Ганза регати
Ганза регати (Hansesail, тӳррĕн — «Ганза парăсĕсем») — йăлана кĕнĕ тĕнче Варнемюндере, Росток хулин çурçĕр пайĕнче иртекен парăс регати.
Ганза регати — Германин тинĕсри пысăк фестивалĕсенчен пĕрри. Унта пĕтĕм тĕнченри питĕ пысăк парăс карапĕсем пуçтарăнаççĕ, вĕсем хушшинче Раççейрен те: тăваттă мачтăллă барк «Седов» тата иккĕ мачтăллă «Юный Балтиец».
Пĕрремĕш регата 1991çулхи утăн 22-утăн 28-мĕшĕсенче ирттернĕ. Халĕ регатăна çулсерен миллиона яхăн çын килсе курать.
Категори:Регатăсем Категори:Спорт Германире Категори:Росток Категори:1991 çулта уçăлнисем
Кивĕ Эйпеç ял тăрăхĕ (Улатăр районĕ)
Кивĕ Эйпеç ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Улатăр районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Кивĕ Эйпеç ялĕ.
Телефон:         +7:(83531)65445.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Казанцев Василий Петрович
Тавралăхĕ
Районăн хĕвелтухăç пайĕнче, вăрман варринче вырнаçнă. Патăрьел районĕпе чикĕленет.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Халăх йышĕ — 1 043 çын (2008). Чăвашсем пурăнаççĕ.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Кивĕ Эйпеç, Паснапуç, Чапаевка ялĕсенчен тăрать.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Чĕмпĕр кĕпернин Пăва уесĕн Тархан вулăсне кĕнĕ. 1920-мĕш çултан Çĕрпӳ уесне, 1921-1927- Патăръел уесĕн Турхан вулăсне, 1927-мĕш çултан Улатăр районне, 1939-мĕш çултан Первомайски районне, 1959-мĕш çултан - Патăръел районне, 1959-мĕш çултан Улатăр районне кĕрет.
Каçăсем
Категори: Чӑваш Республикин Улатăр районӗ
Тĕрленчĕк
Тĕрленчĕк е Очерк, прозăн пĕчĕк формăлла тĕсĕсенчен пĕри.
Каçăсем
Категори:Драматурги  Категори:Эстрада
Галстян Арсен Жораевич
мини Арсен Жораевич Галстян (1989 çулхи,нарăсăн 19-мĕшĕ, Неркин Кармирахлюр, Эрмени)- раççей дзюдоисчĕ, олимп чемпионĕ.
Биографи
Арсен Майкопра (Адыгей) пурăнать.Кабардино-Балкари Х.М.Бербеков ячĕллĕ патшалăх университетра аслă пĕлӳ илет.
Каçăсем
XXX-мĕш Олимп вăййисене хутшăнă раççей спортсменсем
Категори:Олимп вăййисем Категори:Олимп чемпионĕсем Категори:2012 çуллахи Олимп вăййисем
Тан касакĕсем
Тан касакĕсем́ тан касакĕсен çарĕ — Раçсей Империйĕн касакĕсен чи пысăк ушкăнĕ; уйрăм хăй тĕллĕн тытăнса тăракан Тан Çарĕн çĕрĕнче (хальхи Украинăн Луганпа Донец облаçĕсен, Раççей Федерацийĕн Ростов, Волгоград, Воронеж облаçĕсен, Калмăк Республикин çĕрĕсем) вырнаçнă территори.
Историллĕ ячĕ Тан (Азов тинĕсĕн шыв-çĕр лаптăкĕ) шывĕпе çыхăннă. Тан çарĕн тĕп хули 1571 — 1610 çулсенче Раздорская станица çумĕнчи утрав çинче, 1610 — 1637 çулсенче Мăнаçтăр хулинче (Старочеркасская станицинчен Тан тăрăхĕпе аялла 6 çм), Азов патĕнче ларнă тапхăрĕнче (1637 — 1642) — Азовра, 1644 — 1806 — Черкасскра (халĕ Старочеркасская станица) пулнă, кунта çар çавракăшне пуçтарăннă, патша элчисене йышăннă, шалу туяннă. 1806 çулта Тан касаклăхĕн тĕп хули — Новочеркасск.
Халăх юлашки çыравĕпе, Раççей Федерацинче 140 пин çын хăйне «касак» халăхĕнче шутланă. Вĕсенчен чылайăшĕ — Ростов тата Волгоград облаçĕсенче пурăнаççĕ.
«Тан çарĕн 1835 çулхи Вырăнлани
Тан çарĕ тăватă тăрăхран пуçтарăннă. Кашни тăрăха тăрăх генералĕ тытса тăнă. Касак паллисене çапла пайăраççĕ: касак, ĕретçĕ, хурăнçи çум, хурăнçи, çĕрпӳ, есаул çум, есаул, çар старшини, подполковник и полковник. Хĕсмет петĕм çулĕ 30 çул, вĕсенчен 25 çулĕ уй-хир тата 5 çулĕ шалти хĕсметре. 17- çултанпа касак çулçитменчĕк шайĕнче шутланнă та 19 – çулччен «лару» хушнине туса пынă, вунтăххăр тултарсан полка виç çуллăха, Кавказра — тăватă çула, хĕсмете кайнă. Виçĕ çултан касак киле икĕ çуллăха таврăннă, кайран каллех хĕсмете виçĕ çуллăха, çапла ĕнтĕ тăватă хутчен. Çакна пула 20 çул, 25 çул, 30 çул тата 40 çул тăсăклă касак хĕсмечĕ пулнă — «Вырăнлани» йĕркипе касак хĕсметне çирĕплетнĕ.
Касака вĕрентсе ӳстересси
Касак ачине 3-5 çултанах утпа çӳреме хăнăхтараççĕ. Пăшал пеме çичĕ çул тултарсан верентнĕ, вунă çулти йĕкĕтĕн шашкăпа касма пĕлмелле пулнă. Малтан çинçе юхтарнă шыва сирпĕнчĕксĕр касма вĕрентнĕ. Хыççăн пĕрене çине ларса «хулă касма» вĕрентнĕ, каярах кăна, вăл çапăçăва йĕнерленĕ çар учĕ çинче касма пултарнă. Ала-алăн кĕрешме виçĕ çултанпа вĕрентнĕ. Кашни ăрат хăйĕн меслечĕсене сыпăкран сыпăка парса пынă.
Арçын ачана хытарса вĕрентсе ӳстернĕ, мĕн пĕчĕкренех вăл ĕçленĕ, çар ĕçне хăнăхса пынă. Пиллĕкренех ача ашшĕ-амăшĕпе уй-хирте вăй хунă: вăкăрпа сухаланă, ĕне-сурăх кĕтӳне пăхнă. Çапах унăн вăйăпа аташма та вăхăт юлнă. Хресна ашшĕ, атаман тата ваттисем ачана «хăваласа» çитересрен хăтарса тăнă, выляв ирĕкне йĕркеленĕ. ---
Бунчук — ставка палли, атаманăн харçăри символĕ, çар пĕрлешĕвĕн харпăрлăхĕ. Лăпкă тапхăрта храмра упраннă. Çар бунчукне ут хӳринчен хатĕрленĕ.
Насека —
Агачан кафтанĕпе çĕлĕк — касак пĕрлĕхĕн тумĕсем, атаманăн символĕсемпе пĕрле куçса пынă.
Медаль — атаманăн (е чыслă тӳрен) пайăр палли. Мăй çинче хăюпа е санчăрпа çакса çӳренĕ, кафтан çийĕн хунă. Мал енĕнче çырни — «Станица атаманĕ» тата патшалăх гербĕ е патша сăнĕ. Хыç енĕнче — атаман ячĕ. Суйланă вăхăт вĕçленсен атамана астăвăма хăварнă.
Шашка — холодное хĕç-пăшал, символ всей полноты прав у казака. Касака 17 çул тултарсан ватăсем панă. 21 çулта хĕсмете кайнă чух касак пакунсене, кокардăна тата темляка тивĕçнĕ. Шашкăна килте паллă вырăнта (кавир çинче) упранă, асаттинчен мăнукне куçса пынă. Шашкăна (çĕлĕке те) çухатни — мăн намăс. Çав тери паллă ыйтусене шашкăсемпе сасăланă. Çавра йышăнăвĕпе касака вăхăтлăха шашкăпа çӳреме чарма пултарнă. Ун хыççăнхи айăпшăн — касак ĕретĕнчен кăларнă.
Çĕлĕк — ятарлă тĕслĕ, малтанах «клобук со шлыком», папаха, фуражка — Çар шутĕнчи палли — касакăн пур тивĕçлĕ ирĕклĕхĕн палли. Кĕл тунă чух, çар тивĕç тупи тата çаврара тухса калаçни. Çĕлĕке пуçран çапса ӳкерни, çапăçма тухма чĕнни шутланать. Çаврара ютçынсемпе хăнасем çара пуçлă ларнă, касаксем — çĕлĕкпе (касак çĕлĕкне патша умĕнче те хуçмасть).
Нахайка — кĕске ут чăпăркки — хĕçпăшал. Есаулпа çаврари приставăн палли. Кулленхи пурнăçра — авланнă йĕркери пур ирĕк тивĕçлĕ касакăн тăрăм палли. Нагайкăпа çапăçура, айăпа кĕнĕшĕн çаврара ватăсен канашĕ йышăннипе явап тыттарнă чух усă курнă.
Пакунсем — касак тумтирĕн пайĕ. Касаксем вĕсене «льготăна тухиччен» (çул шучĕпе, суранланнипе) йăтса çӳренĕ. Офицерсем пакунсене, галунсене тата шевронсене пурнăç тăршшипех çакса çӳренĕ.
Башлык — пурçăн е пуставран (тĕве çăмĕнчен) ятарласа çĕленĕ шарф. Кăкăр çинче çыхнă пулсан — çул тивĕçлĕ хĕсмете вĕçленĕ касак, кăкăр çинче хĕресле пулсан — ĕçпе çӳрекен касак, вĕçĕсене çурăм хыçнелле пăрахнă пулсан — пушă е кану вăхăтлă касак.
Касак символĕсемпе паллисем
Касак халалĕсем
Харçăсем
Тан касакĕсем вырăс çарĕн пĕрремĕш Хусан харçине Хаяр Йăванпа пĕрле кайнă.
1581 çулта Ермак Тимофеевич ертсе пынă касаксем Çĕпĕр ханлăхне çĕнтереççĕ. 1605 çулта 4 000 тан касакĕ Андрей Карела атаманĕпе Ултав Мĕтри енче кĕрешеççĕ. 1612 çулта тан касакĕсем атаман Межаков ертсе пынипе Мускава поляксенчен Пожарский кнеç çарĕпе пĕрле тасатаççĕ. 1637 çулта атаман Михаил Иванович Татаринов турккă кармане — Азова — туртса илет. 1668 çулта Степан Тимофеевич Разин Ферабат перси хули çине каять. 7 000 тан касакĕ атаман Фрол Минаев ертсе пынипе Азов харçине I Петĕрпе 1695—1696 çулта тухаççĕ. 1701 çулта тан касак полкĕ касак полковникĕ Максим Фролов ертсе пынипе Швеци вăрçинче Финляндин территоринче Шеремет граф ертсе пынă вырăс çарĕпе пĕрле çапăçать. 1722 çулта тан касакĕсем Краснощеков Иван Матвеевич ертсе пынипе I Петĕрпе перси харçине каяççĕ. 1736 çулта Анна патша-арăм Турцие вăрçă сĕнет, фельдмаршал Минех вырăс çарĕ тата Краснощеков касак полковникĕн 5000 тан касакĕ тепĕр хут Азова çĕнтерсе илеççĕ. Тутарсем вырăс ялĕсене çаратса, тыткăна 3000 çын туртса каяççĕ, вара Краснощеков касакĕсем вĕсене хуса çитсе тыткăнран хăтараççĕ. 1741 çулта Краснощеков касакĕсене Швеци вăрçине яраççĕ, Раççее Финляндин чылай çĕрĕ куçать, анчах та Гельсингфорс патĕнче аманнă Краснощеков швед тыткăнне лекет — унăн тирне чĕрĕллех сĕвеççĕ. Данила Ефремов генерал-майор ертсе пынă 16 000 тан касакĕ Лисавет патша-арăм саманинче Пруссие хирĕç Çичĕçул вăрçине (1756—1763) хутшăннă.
1760 çулта Краснощеков Федор Иванович, Луковкин, Туроверов тата Попов тан касак текĕрчисем берлин экспедицинче палăраççĕ, ун вĕçĕнче 1760 юпа ,9 раççейсем пруссен тĕп хулине Берлина йышăнаççĕ. II Кĕтерне саманинчи Крымшăн тапăшнă турккă вăрçинче (1762—1774) 22 000 тан касакĕ (Вĕсене Румянцев вырăс çарĕнче Иловайский тата Долгоруков кнеç çарĕнче Себряков ертсе пынă). 1775 çулта Пăкач пăлхавне пусарсан, çар ĕçĕнче хастар пулнă 65 тан касакне II Кĕтерне арăм-патшан Лейб-Гварди касак полкне — чап конвойне — илеççĕ. Тан çарĕн чикки Кубань шывĕ тăрăх пынă, ун çинче 4 карман, 20 редут, нумай сăнав турулĕ лартнă, вĕсем çине пĕрмаях черкессем тата нохайсем тапăннă. 1782 çулта Александр Васильевич Суворов 16 ротă пехотăпа, 16 эскадронпа тата Иловайскийĕн 16 тан полкĕпе чикĕ хĕррине çитет те нахай уртине çĕмĕрет. Çакăн хыççăн 1792 çулта Екатеринодар кармана никĕслеççĕ, Хура тинĕс касак çарне (Кубань касак çарĕ) йĕркелеççĕ. 1787—1791 çулсенче Турципе вăрçса Раççей çарĕ Таная çитет, 1790 çулхи раштав, 11 Суворов ертсе пынă вырăс çарĕ Исмаила туртса илет, çапăçусенче Орловпа Платов 13 000 тан касакĕ юн тăкать. Исмаил кармана илнĕ хыççăн Кутузова хула комендант вырăнне лартаççĕ. 1794 çулта Польша вăрçинче Раççей Неманпа Буг таран çĕрсене тата Курлянди кĕпернине хăй çумне çыпăçтарать. Вăрçа Орлов, Себряков, Лащилин, Янов, Денисов майорсем тата Денисов полковник касак полкĕсем хутшăнаççĕ. 1799 çулта императăр Павăл Францине хирĕç вăрçă пуçлать, Суворова Итали харçине тухма хушать. Çак харçăра Адриан Карпович Денисов ертсе пынă 8 тан полкĕ хутшăнать. 1801 çулта Павăл императăр Индире колони çĕнтерсе илес ĕмĕтпе Англие хирĕç вăрçă пуçлать. 20 000 тан касакĕсене Инди харçине ăсатнă. Александр I 1805 çулта 2 № Сысоев тата 3 № Ханженков полкĕсемпе вырăс корпусне Кутузов çарпуçĕпе Наполеона хирĕç кĕрешекен австри çарĕсене пулăшу пама янă. 1808—1809]] çулсенче Киселёв 2 № Тан полкĕ Швеципе Финлянди çĕрĕшĕн çапăçнă. 1806—1812 çулсенче 4 №, Денисов 7 №, 8, 11 Иловай № тан полкĕсем Турципе Танай тăрăхĕнче çапăçнă. 1812 çулта Наполеона хирĕç Тан çарĕ 50 полк (50 000 çына яхăн) тăратнă. Атаман Платов вырăс çарĕ чакса пынă чух Польшăра Багратиона хыçран хӳтĕленĕ.
Çутĕç
Касак ачисене чун-чĕмлĕх ĕçлĕхне кĕме 1748 çулта Черкасс хулинче Çарăн латтин вĕренӳ семинарине хута янă. 1790 çулта Черкассра Халăх училищине уçнă, унта ачасене грамматикăна, арифметикăна, франци чĕлхине, нимĕç чĕлхине, ӳкерме вĕрентнĕ. 1805 çулта пĕрремĕш Тан гимназине уçнă.
Укçа-тенкĕн лару-тăрăвĕ
Касаксене Раççей импери хыснин ясакĕнчен хăтарнă, анчах та Çар Коллегийĕ пĕрре чĕннипех вĕсен хĕç-пăшалĕпе, хормă тăхăнса çар учĕпе полк пухăну вырăнне тухмалла пулнă. 1779 çултанпа çар харçи тапхăрĕнче касаксене шалу тӳлеме пуçланă: полковника 300 тенкĕ уйăхне, есаула, çĕрпӳне, хурăнçине - 50 тенкĕ уйăхне, ĕретри касаксене 1 тенкĕ уйăхне (ун чухнехи лаша хакĕ 40-80 тенкĕ пулнă). Хыснаран мунтир çĕлеме пустав панă. Атаман Платов Тулă хĕç-пăшал заводĕнче касаксем валли пăшал тума хушу вырнаçтарнă.
Тан касакĕсен чаплă ăрачĕсем
Орлов, Орлов-Денисов, Власов, Денисов, Ефремов, Каледин, Краснов, Иловайский, Гаврёшев.
Каçăсем
Категори:Касаклăх Категори:Тан касакĕсен çарĕ Категори:Раççей империйĕн хĕçпăшаллă çарĕсем Категори:Çĕнĕ Черкас Категори:Раççей историйĕ
Окунёва (Кельват юппи)
Окунёва — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кельват юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Туберкулёз
thumb|Чирлĕ çыннăн кăкăрĕнчи органĕсен [[Рентгенографи|рентгенограмми ]]
Туберкулёз (от tuberculum — пĕчĕк тĕме, tuberculosis, Φυματίωση) — çыннăн тата чĕрчунăн (уйрăмах мăйракаллă шултра выльăх, сысна, чăх-чĕп) тем тĕрлĕ йӳçĕкрен хăраман микобактери (Mycobacterium ăрачĕ) (малтанхи ячĕ — палочка Коха) чĕртекен инфекци чирĕ.
Каçăсем
Категори:Микобактери инфекцисем Категори:Фтизиатри Категори:Туберкулёз Категори:Туберкулёзпе вилнисем
Алькеш (пĕлтерĕшсем)
Алькеш:
Березовка (Кармаскали районĕ)
Березовка  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 13 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453020, ОКАТО кочĕ — 80235835004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
345
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хĕрлĕ Созик
Хĕрлĕ Созик — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Соз юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Куганакбаш
Куганакбаш — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 844 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453172, ОКАТО кочĕ — 80248825001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Публицистика
Публицистика (publicus - пĕрлĕхлĕхри) — çынсен пĕрлехи пурнăçĕнчи, вăл шутра политикăри, кулленхи тата пĕтĕмĕшле ыйтăвĕсене сăмах пултарулăхĕн меслечĕсемпе усă курса пичетре сӳтсе явни.
346
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Франс багечĕ
right Багет, — Франци çăкăрĕ.
Франс баге́чĕ (une baguette de pain е une baguette; pain français - бельгисенпе квебексен) — вăрăм та çинçе пĕçернĕ çăкăр, варринче çемçе, кăштăртакан хупăллă, тăтăшах çийне çăнăх сапнă. Стандартлă багетăн тăршшĕ 65 см, анлăшĕ 5-6 см тата çӳллĕшĕ 3-4 см. Йывăрăшĕ 250 г. таран Францин хăйне евĕрлĕ символĕ.
Каçăсем
Категори:Франци çăкăрĕ
Çĕнĕ Эйпеç ял тăрăхĕ (Улатăр районĕ)
Çĕнĕ Эйпеç ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Улатăр районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресĕ: Çĕнĕ Эйпеç ялĕ.
Телефон:         +7:(83531)63483.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Устримов Петр Семенович
Тавралăхĕ
Районăн хĕвелтухăç пайĕнче, вăрман варринче вырнаçнă. Шăмăршă районĕпе чикĕленет.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Халăх йышĕ — 996 çын (2008). Чăвашсем пурăнаççĕ.
Ялсем
Ял тăрăхĕ Çĕнĕ Эйпеç, Сальный, Искра ялĕсенчен тăрать.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Чĕмпĕр кĕпернин Пăва уесĕн ... вулăсне кĕнĕ. 1920-мĕш çултан Çĕрпӳ уесне, 1921-1927- Патăръел уесĕн Турхан вулăсне, 1927-мĕш çултан Улатăр районне, 1939-мĕш çултан Первомайски районне, 1959-мĕш çултан - Патăръел районне, 1959-мĕш çултан Улатăр районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Улатăр районĕ
Подгорица
Подгорица, — Хуратулă республикин тĕп хули. Хурату конституциĕ тăрах Цетине тĕп хула вырăнне шутланать пулсан та кунта административлă çуртсен ытларах пайĕ вырнаçнă.
Подгорица тӳрлем вырăнта Морача юханшывĕ хĕрринче ларать. Пурĕ 140 пин çын пурăнать.
Глущенко Леонтий Петрович
Глущенко Леонтий Петрович Глущенко Леонтій Петрович — (30.10.1914(17)-25.11.1985), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 18. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Аякри тăвăм авиацин 3-мĕш гварди авиаци корпусĕн 3-мĕш гварди авиаци дивизин аслă штурманĕн çумĕ, гварди капитанĕ.
Подгорица
Çул-йĕр
Подгорица Хуратун çул-йĕр хушшинче тĕп вырăн йышăнать. Ун урлă Белград-Бар чукун çул иртет. Çавăн пекех Албанине ытти патшалахсемпе çыхăнтаракан Подгорица — Шкодер тата Подгорица — Никшич чукун çулăн тураттисем иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Хурату хулисем
Старый Тамьян
Старый Тамьян — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 194 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452639, ОКАТО кочĕ — 80258810005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Морфонема
Морфонема (μορφή хурăм,  сасă)  — чĕлхе пĕлĕвĕнчи термин, ăслав практикине чи малтан Г.Улашин (1927) тата Н.С.Трубецкой (1929) кĕртнĕ. Морфемăн кашни алломорфĕнче черетленекен фонемăсен ярăмĕ.
Тĕрĕслехшĕн çакна та каламалла. Ăславçăсем хушшинче морфонемăна ним усăсăр ăнлав вырăнне хуракансем те пур е пулнă.
Каçăсем
Категори:Фонологи
Шараç
Шараç — тĕртсе тата, чылай чухне, тĕрлесе тунă хăю. Çавнашкал хăюран (сăранран мар, чĕнрен мар) тунă пиçиххине «шараç пиçиххи» теççĕ.
Каçăсем
Категори:Пир-авăр Категори:Текстиль Категори:Тĕрĕ
Киль эрни
Киль эрни (Kieler Woche) — тĕнчери паллă парăс спорчĕн ăмăртăвĕ тата çав хушăрах Германин çурçĕрĕнчи çуллахи чаплă уяв.
Рим шутлав йĕрки
Рим цифрисене пирĕн эрăччен 500 çулта этрускăсем йеркелесе усă курнă.
Киль эрни
Киль эрнине Кильре кашни çул çĕртмен юлашки эрнинче иртереççĕ.
Рим шутлав йĕрки
Цифрăсем
Шайĕ тайса пынă çем M, D, C, L, X, V, I
Киль эрни
Халĕ парăс регати — Киль эрнин паллă пулăмĕ — Киль-Шилькзее одимп центрĕнче иртет. Çулсерен Киль эрнине 2000 яхăн кимĕ тата 3 миллион турист килет.
Рим шутлав йĕрки
Тĕслĕхĕсем
Пысăк рим цифрисемпе тĕрĕс кăтартас тесен чи малтан пинĕн хисепне, хыççăн çĕрĕнне, кайран вунпӳсен, юлашкинчен, пĕррепе тăххăр хисепĕсене çырмалла.
Киль эрни
Киль эрнинче çирĕпленсе юлнă элемент — мусăк фестивалĕ, унта пĕтĕм тĕнчери мусăкçăсем пуçтарăнаççĕ.
Рим шутлав йĕрки
Тĕслĕхĕсем
Тĕслĕх: 1988 хисеп. Пĕр пин M, тăхăр çĕр CM, сакăр вун LXXX, саккăр VIII. Пĕрлештетерсе çырсан: MCMLXXXVIII.
Киль эрни
Каçăсем
Категори:Регатăсем Категори:Киль Категори:Спорт Германире
Рим шутлав йĕрки
Тĕслĕхĕсем
Пысăк хисепсене çырмалли «кĕске меслет», калăпăр, 1999. Ăна сĕнмеççĕ, çапах та кĕскетмелле чухне усă кураççĕ:
Тăваттăна пур çĕрте IV çырма XIX ĕмĕрте çеç тытăннă, унчен IIII паллăпа усă курнă. Çапах та IV евĕр çырнине 1390 çулхи «Forme of Cury» алçырăвĕсенче курма пулать. Сехет циферблачĕ çине йăла йĕркипе «IIII» вырăнне эстетика тĕлĕпе «IV» лартаççĕ,: çакăн евĕр çырни сăнанă чухнехи тепĕр енчи «VIII» цифрине симметриллĕ курăнтăр тесе палăртнă, «IV» пуçхирлĕ çырнине, «IIII» цифрипе танлаштарсан, вулама йывăртарах.
Аслăлатни
Рим цифрисемпе 1 пуçласа 3999 (MMMCMXCIX) тарин хисепсене çырса кăтартма май пур. Çакăн валли аслăлатнă Рим цифрисене кĕртнĕ.
Юникод
Юникод стандарчĕ роман цифрисене кăтартмалли символсене U+2160 пуçласа U+2188 çитиччен код пĕлтерĕшĕсен облаçĕнчи Хисеп хормисен пайĕ пек палăртать (Number Forms),. Тĕслĕхрен, MCMLXXXVIII хисепе евĕр кăтартма пулать. Çак диапазона пĕчĕк цифрă та, çаплах пысăк цифрă та 1 пуçласа ( е I) 12 ( е XII) çитиччен, кĕрет, çав шутра хутăш хисепсем валли комбиниленĕ глифсем (8 ( е VIII).
Усă курни
Вырăс чĕлхинче, чăваш чĕлхинче те рим цифрисемпе çак чухне ус кураççĕ:
Асăрхавсем
Категори:Цифрăсем Категори:Шутлав йĕркисем
Мочегай
Мочегай  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 90 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Кремнянка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кĕçĕн Деб
Кĕçĕн Дёб — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Деб юханшывăн сулахай çыранĕпе, 20 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Кремнянка
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кĕçĕн Деб
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
347
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чăваш Çĕпрел
Чăваш Çĕпрел — Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи чăваш сали. Ялта вулавăш, чиркӳ, çыхăну уйрăмĕ, культура çурчĕ, шкул пур. Чăнлă юханшывĕн икĕ хĕрринче вырнаçнă.
Истори
Яла виçĕ пĕртăван: Еливан, Ильмуха, Кранка 1624- мĕш çул патнелле никĕсленĕ теççĕ. Вĕсем нумай çул хушши хĕсметре тăнă хыççăн çак вырăнти çĕрсене усă курма ирĕк илнĕ. Çĕр шурлăхлă вырăнта çĕпре пек йӳçĕ пулнипе яла Çĕпрел теме тытăннă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
17-18 ĕмĕрсенче ялта 100-15 кил кăна пулнă, 19-мĕш ĕмĕрте –73 кил, в 1946-47 çулсенче- 236 кил. Халĕ ялта 338 кил. Ялта 1297 чăваш, 7 вырăс тата 5 тутар пурăнать.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Çĕпрел районĕн ялĕсем
Торфяная (Ледяная юппи)
Торфяная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ледяная юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Парне Георгий Васильевич
Парне Георгий Васильевич (чăн хушамат Васильев, ака, 30, 1901, Çăлпуç чăваш  ялĕ, (Çĕрпӳ уесĕ), Хусан кĕпĕрни, Раççей империйĕ — çу, 1, 1937, Шупашкар) — чăваш театрĕн тата киновĕн актёрĕ тата режиссёрĕ, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1933). Мускари ВГИКра режиссёр ĕçĕ енĕпе аслă пĕлÿ илнĕ (1932).
Биографи
Хальхи вăхăтра Чăваш Енри Тăвай районĕнчи Çăлпуçра çуралса ÿснĕ çын. Театр ĕçне çарта пулнă чухне (1920) явăçнă. Ăна Г. Тал-Мăрса саппас çарăн политуйрăмĕ çумĕнче хăй йĕркеленĕ Чăваш Хастар Театрне чĕнсе илнĕ.
<Куçару: >
348
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хăю
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Парне Георгий Васильевич
Театрти пултарулăх ĕçĕсем
Театрти актёр пулса хутшăннă рольсем: Гарри [«Уй чÿк» (Зора) Н.Г. Гарин-Михайловский, 1924]; Петров [«Хăват» Л.Я. Агаков, 1933]; Андрей [«Çĕр çĕк­ленет», И.С. Максимов-Кошкинский, 1933], Шакмак [«Са­турпа Илем» И.С. Мак­симов-Кошкинский, 1934]; Валькка [«Кушар» П.Н. Осипов, 1934] тата Сентиер [«Айтар», П.Н. Осипов, 1934]; Громов [«Аристократсем», Н.Ф. Погодин, 1935]; Тутар [«Вутра», В.И. Краснов-Асли романĕпе, 1934].
Вырăс труппинчи рольсенчен: Таль­ма («Наполеон и Жозефина», 1924).
Режиссёр пулса: «Ялта», Ф.П. Павлов (1932); «Кĕпер», Е.И. Романович (1932); «Хаярлăхпа юрату», Ф. Шиллер (1933), И.С. Максимов-Кошкинскийпе пĕрле); «Айтар», П.Н. Осипов (1934); «Платон Кречет», А.Е. Корнейчук (1935) тата ыттисем те.
Çак фильмсенче ассистент е иккĕмĕш режиссёр пулса тăрăшнă
«Чăвашкино» ÿкернĕ виçĕ фильма режиссёр ассистенчĕ пулса хутшăннă.
Çак фильмсенче вылянă
«Чăвашкино» ÿкернĕ мĕнпур киносенче тенĕ пекех вылянă
Кино режиссёрĕ пулса хутшăннă
Виçĕ кĕске метражлă фильмăн режиссёрĕ.
Каçăсем
Категори:ВГИКра вĕренсе тухнисем Категори:ССРП кинематографисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем
Албансем
Алба́нсем (shqiptarët) — балкан халăхĕ, Албани, Косово тата Метохи серби автономи енĕн тата грек çурçĕр Эпирĕн халăхĕ. Çаплах албансем Македони Республикин çурçĕр-анăç районĕсенче, Сербире тата урăх çĕршывсенче пурăнаççĕ.
Ытларах пайĕ мусульман тĕнне ĕненет. Çавăн пекех 19% — православи тĕнне ĕненет, 10% — католиксем шутланаççĕ.
Албанире 3 129 000 (2002) çын, Серби тата Черногори патшалахĕсенче 1 831 600 çын, 509 пин çын Македонире, 233 пин Италире пурăнать. Çавăн пекех Грецире, Швецире, Данире, Норвегире, Турцире, Египетра пурăнаççĕ. АПШ пурăнакансен йышĕ 114 пин патнелле шутланать.
Албан этнос ушкăнĕсем
thumb|200px|Çамрăк албан. Луиза Дюпре акварелĕ ([[1819).]] Албансем чĕлхепе тата йăлапа икĕ ушкăна пайланаççĕ:
Каçăсем
Категори:Албансем Категори:Албани халăхĕсем Категори:Греци халăхĕсем Категори:Македони Республикин халăхĕсем Категори:Серби халăхĕсем Категори:Албани
Новоивановка (Çтерлĕпуç районĕ)
Новоивановка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 5 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453172, ОКАТО кочĕ — 80248825002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ