cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юкио Мисима
«Питлĕх пĕрлĕхĕ» тата «Илпек тинĕсĕ» (1965 — 1970)
1966 çулхи раштавра Мисима «Тавлашу» (яп. 論争ジャーナル?) журнал ертӳçипе паллашать. Мисимăпа журналăн хастаррисем хушшинче тачă хутшăнусем пуçланаççĕ. Унăн пуçĕнче хĕçпăшалланнă ушкăн пуçтарас ĕмĕт çуралать. Пĕрремĕш утăмпа Мисима хӳтĕленӳ вăйĕсем шутне кĕрет, Танай Локхид Ф-104 Старфайтер истребитель çинче вĕçеве тухать, çаплах «Тавлашу» журнал çумĕнче хăйĕн ушкăнне пухма тытăнать. Çак чухнех Мисима Япони хӳтĕленӳ вăйĕсен çарпуçĕпе Танай Кийокацу Ямамотопа пĕр шухăш тупать. Политикă шăнкăравлăхлă «Хĕвелпе хурçă», «Хагакуре кӳртĕм пайĕ», «Культурăна хӳтĕлесе» тата ытти публицистикă ĕçĕсем пичетрен вĕçсе тухаççĕ.
1968 çулта трилогин виççĕмĕш томĕ — «Шуçăм хăрамĕ» роман, «Ман тус Гитлер» пьеса пичетленсе тухать, чӳк, 3 çав çулах «Тавлашу» журнал хастарĕсенчен çар «Питлĕх ушкăнĕ» йĕркелет. 1969 çулта Мисима кабуки театăрĕ валли çырма тытăнать, темиçе пьеса пичетлет. Студентсен хумханăвĕ вăхăтĕнче Мисима Токио университетне пырса кĕрет, унта вăл хĕрӳллĕ тавлашуллă калаçура патшалăх тытăмлăхĕпе унта император вырăнĕ пирки ; Мисимăна хирĕç Масахико Акута студент тавлашать. Хидео Гося «Вĕлерӳ» фильмĕнче Мисима Синтаро Кацу, Юджиро Ишихара тата Тацуя Накадай артистсемпе пĕрле вылять.
1970 çулхи чӳк, 25 «Питлĕх ушкăнне» кĕнĕ Морита тата тепĕр виçĕ çынпа типçĕр çарĕсен Итигая тĕп вырăнне пырса, Мисима базă çарпуçне тыткăна илсе салтаксем умĕнче сăмах калать. Анчах та театăрти евĕрлĕ хăтлану патшалăхра тытăмлăха çавăрса илес ĕç пурнăçа кĕреймест, çакăн хыççăн Мисима хăйне хăй чиксе, самурай пек, сеппуку туса вилĕме кĕрет. Çак кунăн ирĕнче, Ичигая каяс умĕн, Мисима хăйĕн редактăрне (Чикако Коджима) «Пирĕшти йăванни» романăн пичетлĕве хатĕрленĕ ярса панă, ку вăл «Илпек тинĕсĕ» тетралогин юлашки томĕ, çаплах Мисимăн пултарулахăн юлашки ĕçĕ пулать.
Каçăсем
Категори:Япун çыравçисем Категори:Япун драматургĕсем
Пчелка
Пчелка — Пушкăрт Республикин Куюркаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Куюркаçи районĕ
1530
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вак кукăль
Вак кукăль – пĕçернĕ е ăшаланă ашлăхлă юр-вар. Вак кукăльсен тĕсĕсем питĕ нумай. Вĕсене ятарлă кĕнекесенче тупма пулать. Вак кукăлĕн тĕсĕсем чустана мĕнле хатĕрленинчен те килет.
Категори:Апат-çимĕç
Фондсен биржи
Фонд биржи — хаклă хутсемпе сутă-илӳ ĕçĕсене ирттермелли пĕрлешӳ.
Раççейри фондсен биржисем
Раççейре чи пысăккисем — ММВБ тата РТС шутланаççĕ.
Фарш
Фарш (farcio – аш арманĕ витĕр кăларнă аш, пулă е ытти çимĕç. Аш фаршĕн ăшне, ырă шăршăллă пултăр тесе, час-часах сухан е ыхра хушаççĕ. Фаршран ытларах котлетсем, вак кукăльсем, пăшлăх апачĕсем хатĕрлеççĕ. Хăш-пĕр йышши кукăль ăшлăхне те кĕрет.
Çав. пекех
Категори:Апат-çимĕç Категори:Аш-какая тирпелени Категори:Пулăна тата тинĕс çимĕçне тирпелени
Карспыль-Еган
Карспыль-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Мегтыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Çирĕклĕ (кӳлĕ)
Çирĕклĕ — Патăрьел районĕнчи кӳлĕ. Ксыл Чишма ялĕнчен çурçĕрелле 2 çухрăмра вырнаçнă.
Пур хыпар
Лаптăкăшĕ - 15 га, шыв калăпăшĕ - 60 пин м3, тарăнăшĕ - 1,2 м. Кӳлле çурçĕр-хĕвеланăç енчен пĕвеленĕ. Ятарлă сыхлакан çутçанталăк лаптăкĕ шутне кĕртнĕ Кӳлĕ хĕрринче хурăн, хăва, хăмăш, хура пуç ӳсет. Кăвакалсем, чарлансем, акăшсем йăва çавăраççĕ, чĕпĕ кăлараççĕ. Хуркайăксемпе чарлансем канма чарăнаççĕ.
Асăрхатарусем
Категори:Патăрьел районĕ
Чевош
Чевош — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Уймень юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем
Нарăc (пĕлтерĕшсем)
Нарăс:
1531
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чăрăшкасси (Шупашкар районĕ, Çĕньял ял тăрăхĕ)
Чăрăшкасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Ниобий
'Ниоби — (Niobium) хими таблицин 41-мĕш хими элеменчĕ. Nb символпа палăртаççĕ. (CAS-номерĕ: 7440-03-1) — ялтăртакан шурă-кăвак тĕслĕ металл..
Истори
1801-мĕш çулта англи ăсчахĕ Ч. Хатчет колумбит минералта çĕнĕ хими элеменчĕ тупать те ăна колумби ят парать.
Физиологи пахалăхĕсем
Ниоби металĕн тусанĕ вут енчен хăрушă, куçпа тире вĕчĕхтерет. Ниобин хăшпĕр çыхăнăвĕсем питĕ наркăмăшлă. Ĕçмелии шыври ПДК 0,01 мг/л. Организăма лексен шалти органсене вĕчĕхтерет, каярахпа шалкăм çапать.
Каçăсем
Категори:Металсем
Ирĕклĕ хула
Ирĕклĕ хула вăтам ĕмĕрсем тапхăрĕнчи импери хулисемпе танлаштарсан императăра ясак тӳлемен, анчах та патшалаха хӳтĕлеме тивĕç пулнă, харçăна тухма çара çын памалла пулнă.
Таса рим империйĕ арканса кайсан темиçе хула (Любек, Гамбург, Бремен тата Франкфурт) ирĕклĕ территори шайĕнчен тухман.
ХХ ĕмĕр
ХХ ĕмĕрте Данциг ирĕклĕ хула шутланнă, вăл 1920 — 1939 çулсенче германи райхне мар, Нацисен Лигине пăхăнса тăнă.
Вăтам ĕмĕрсенчи ирĕклĕ хуласем (тĕслĕхрен, Гамбург) çак палăртăва халичченех упраса çитернĕ. Гамбургпа Бремен (Бремерхафен хулипе пĕрле), «ирĕклĕ» хуласенчен чи пысăкки пулнипе, халĕ политика енчен ирĕклĕ тивĕçлĕхĕпе ГФР федераллă çĕр статусĕпе пурăнаççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Германи историйĕ Категори:Вăтам ĕмĕрсем
Сарри Паттăр
Сарри Паттăр — чăваш кĕрешӳçи, çарпуçĕ, сăвăç-юрăçи.
Пурнăçĕ
Сари паттăр Виръял — чăвашĕ. Вăл Етĕрне уесĕн Сарьел ялĕнче пурăннă. Унăн тата икĕ шăллĕ пулнă.
Вăл çамрăк чухне тăван халăх ирĕклĕхĕшĕн Хусан ханлăхне хирĕç кĕрешнĕ. Мускава кайса Хаяр Йăванпа килĕшӳ тунă. Вырăссем Хусана илсен, хăйсен çарĕсене чăваш тата семмари çĕрĕсенче хăварнă. Авра Сарри паттăр Мамич-Пертейпе Акпарс пекех, пĕтĕм вăй-халне парса çĕнĕрен капланса килнĕ вырăс пусмăрçисене хирĕç хаяррăн кĕрешме тытăннă.
Ун чухне Нухайстанра Юсуп-хан пулнă. Мамич-Пертей вара 1553 çулта Юсуп патне кайса унпа пĕрле Мускав пусмăрне хирĕç кĕрешме калаçса татăлать. Каярахпа Сарри паттăр, Сейсетпе пĕрлех, Арча чăвашĕсем пулăшнипе, Хусантан çитмĕл çухрăмра Меше юханшывăн çӳллĕ çыранĕнче, питĕ вăйлă карман туса лартать. Меше тăрăхĕ авалхи Чăваш тăрăхĕ, кунта чăвашсем йышлăн пурăннă. Сарри паттăр, паллах, тăван чăвашсем хăй майлă пуласса шаннă ĕнтĕ. Чăнах та, пĕтĕм чăваш халăхĕ çак кĕрешĕве хутшăннă. (3)"«На берегах Средней Волги, можно сказать, не было народа, который так сильно отстаивал бы свою свободу, как чуваши»."
Вырăссем хăраса ӳксе хăйсен Сĕве хулинчи тата Хусанти çарĕсене пĕрлештереççĕ те Сарри паттăрпа Сейета хирĕç тухаççĕ. Вĕсене Сĕве хулин вăйпучĕ вырăссен чапа тухнă Салтыков çарпуçĕ ертсе пырать. Сарри паттăр унăн çарне ним юлмиччен аркатать, хăйне тыткăна илет. Ун хыççăн Мамич Пертей Аçтăрхана тата нухайсем патне патша пулма шырама чингизид шырама кайнă. Вăл хăйсен çарĕ нумай пулнине, вĕсем патша çарĕсене пĕрре кăна мар çапса çĕмĕрнине ĕнентерме, çак çапăçура тыткăна илнĕ Салтыков вăйпутăн тимĕр кӳпине те илсе кайнă.
Меше шывĕ çинчи çапăçу хыççăн Сарри паттăр хăйĕн Сейсет тусĕпе пĕрле Лайăш хули патĕнче те, Арча хули çывăхĕнче те, Чаллă карманĕ патĕнче те хăйĕн тĕкĕрçисемпе Хаяр Йăван янă Даниил Адашев полкĕсене, Шереметев çарĕсене те, Микулински кнеçпе Курбски кнеç хурахĕсене те темиçе темиçе хутчен çапа-çапа çĕмĕрнĕ.
Сарри паттăрпа Сейет Атăл урлă каçса Вирьяла килнĕ. Хаяр вăрçă пин тĕрлĕ пăрнăçлă пулнă. Сарри паттăр вырăс колонизаторĕсене хирĕç партизанлă меслетсемпе кĕрешме туçланă.
Сарри Паттăр юрри
Тĕп тăватпăр тăшмана
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем Категори:Чăваш паттăрĕсем
Чичканов Пётр Николаевич
Чичканов Петр Николаевич (1922 çулхи утă уйăхĕн 7-мĕшĕнче, Яманкасси ялĕ, Канаш районĕ, Чăваш АО — 2008 çулхи кăрлачăн ?-мĕшĕ, Киев, Украина), — чăваш çыравçи, тăлмачĕ, ӳкерçĕ.
Пётр Чичканов — Украина ССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1982), Чăваш республикин тава тивĕçлĕ ӳкерçи (1969), Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕ, СССР ÇП пайташĕ (1969).
Пурнăçĕ
1922 çулхи утă уйăхĕн 7-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Канаш районĕнчи Яманкасси ялĕнче çуралнă.
Шупашкарти ӳнер училищинче вĕреннĕ. Канаш районĕн «Социализмшăн» хаçатĕнче литература ĕçтешĕ, кайран Шупашкарти типографире ӳкерçĕ-ретушер пулса тăрăшнă.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапранса техника-артиллери училищинче çар пĕлĕвне илсе на Орёл-Курск пĕки тата Беларуç çĕрĕçинчи çапăçусене хутшăннă. Йывăр аманнă хыççăн 1945 çулăн пуçламăшĕнче комановани ăна 1-мĕш гварди танк çарне «Сталинская гвардия» хаçата янă. 1950 çулчен Киев вăрçă тăрăхĕн нумай тиражлă хаçатĕнче ĕçленĕ.
Демобилизациленсен Киеври «Украина» хаçатĕнче редколлеги пайташĕ тата тĕп ӳкерçĕ пулса тăрăшнă.
1987-1988 çç. – «Ялав» журналăн ӳнер редакторĕ.
Вăрçăран таврăнсан çар хаçатĕнче ĕçленĕ.
2008 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕнче Киевре вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Пурнăç тăршшĕпех Пётр Николаевич Çеçпĕл Мишшин кун-çулĕпе пултарулăхне тĕпченĕ.
Паллă кĕнекесем:
Украин сăвăçисен сăввисене чăвашла куçарать.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Украин сăвăçисем Категори:Украин çыравçисем Категори:Украина ӳкерçисем Категори:Чăваш Енĕн ӳкерçисем
Сашино
Сашино — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453285, ОКАТО кочĕ — 80254855007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Çурла, 20
Уявсем
Таса Иштван кунĕ — Венгрин тĕп уявĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем Категори:Кунсем
Галкин Виктор Павлович
Галкин Виктор Павлович — (27.04.1901(14)-17.09.1953), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр-Кавказ фрончĕн 18-мĕш çарĕн 318-мĕш перевçĕсен дивизин 1339-мĕш ту перевçисен полкĕнперевçĕсен батальонĕн аслă адъютанчĕ, аслă лейтенант.
Рин Окамото
Рин Окамото (岡本倫/Okamoto Rin; вырăсла источниксенче - Линн Окамото, акăлчанла - Lynn Okamoto) — манга хайлавçи («Эльфăн хӳхлев юрри»).
Каçăсем
Категори:Манга
Туксанбаево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Танзани
Географи
thumb|left|250px Африкăн чи пысăк кӳллисен пайĕсем: Виктория] çурçĕрте, тата [[Танганьика (кӳлĕ)|Танганьика- хĕвеланăçĕнче тата Ньяса - кăнтăрта çĕршыв территорине кĕреççĕ. Африкăри чи çӳллĕ ту - Килиманджаро (5895 м) Танзани территоринче вырнаçнă.
Халăх
Халăх йышĕ 41,9 млн яхăн (2010 çĕртме). Çулталăкра ӳсни - Фертиллĕх — пĕр хĕрарăм вăтамран 4,3 ача çуратать. Ачасем вилни —1000 çуралнă ача çине 68. Вăтамран арçынсем 51 çул, хĕрарăмсем 54 çул пурнăнаççĕ. ВИЧ вирусĕ пĕтĕм халăхăн 6,2 % юнĕнче сарăлнă (2007 çулхи хаклав).
Хулара 25 % (2008) пурăнать. Этно-расса тытăмĕ - материк пайĕнче 99 % африканецсем ( тĕпрен илсен банту), 1 % — азиатсем (тĕпрен илсем индиецсем), шуррисем, арапсем. Занзибарта — тĕпрен илсен арапсем, африканецсем тата вĕсен метисĕсем. Официаллă чĕлхесем - суахили тата акăлчан чĕлхи. Занзибарта арап чĕлхи сарăлнă, материк пайĕнче банту ушкăнĕнчи 130 чĕлхе яхăн.
Халăхăн 69 % (77 % арçын, 62 % хĕрарăм — 2002 çулхи çырав тăрăх) хутла пĕлеççĕ.
thumb|Заромо халăхĕн çыннисем уяв тумĕпе, 1906 г
Административла пайлану
thumb|Танзани облаçĕсем
Каçăсем
* Категори:Федеративлă патшалăхсем Категори:Унитарлă патшалăхсем Категори:Акăлчан чĕлхиллĕ патшалăхсемпе территорисем
Чăрăшкасси (Сĕнтĕрвăрри районĕ)
Чăрăшкасси, — Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Тата пăхăр
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Çурла, 25
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Хĕлеç
Хĕлеç — Чăваш Республикин Красноармейски районне кĕрекен ял.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Гейзерсен Айлăмĕ
Гейзерсен Айлăмĕ, — Кроноцки биосфера заповедникĕн пĕр ту хушшинчи çитме мелсĕр хушăкра вырнаçнă. Унта вертолётпа çеç çитме пулать. Ку айлăма ЮНЕСКО-н Пĕтĕм тĕнчери çутçанталăк пурлăхĕ кĕртнĕ.
Кунти гейзерсене 1941 çулхи ака уйăхĕнче Кроноцки заповедникĕн ĕçченĕ Татьяна Устиновăпа çула кăтартакан Анисифор Крупенин итĕлмен уçнă. Вĕсем Гейзер юханшывĕ хĕррипе 5 çухрăм тăршшĕпе вырнаçнă, «Первенецран» пуçласа Виççĕллĕ шывсикки патĕнчи «Çӳлти гейзер» таран. Ку айлăмра пурĕ 20 патнелле пысăк гейзер. Чи пысăкки, «Великан» ятли, шыва 40 метр çуллĕшне пĕрĕхтернĕ, пăсĕ вара темиçе çер метр таран хăпарнă.
Туризм
1967 çулта ку вырăна ахаль туристсене çӳреме чарнă. 1977 çулта вара ку вырăна пур туриста та кĕме чарнă. 1993 çулта ку вырăнта ятарлă инфраструктура туса лартнă хыççăн çеç туристсем валли алăка уçнă.
Хальхи вăхăтра ку айлăма йĕркеленнĕ ушкăнсене анчах кĕртеççĕ. Çулталăк хушшинче çапла айлăма пурĕ виçĕ пин патнелле турист килсе каять.
Гейзерсен Айлăмĕ пĕтни
2007 çулхи çĕртме уйăхĕн 3-мĕшĕнче икĕ сель юхăмĕсем ку çутçанталăк палăкне пĕтернĕ. Пĕрремĕш юхăм иртсе кайнă хыççăн кунти 19 туриста тата ку вырăнта ĕçлекен 6 ĕçчене вертолётпа Петропавловск-Камчатскине леçнĕ.
Ку пĕрремĕш пăтăрмах пулман. 1981 çулта ку тăрăхта Эльза ятлă тайфун иртсе кайнă. Ун хыççăн Гейзер юханшывĕнчи шыв темиçе метр çӳллĕшне хăпарнă. Вăйлă шыв темиçе метр сарлакăш чулсене вырăнтан хускатся юхтарса кайнă. Çапла вара «Мăн кăмака» (Большая Печка) гейзер пĕтнĕ, «Малахитлă» ятли самай ваннă.
Категори:Камчатка облаçĕ
Агеевка
Агеевка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Фёдоровка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Айхи (турă)
Айхи (Ихи; Харсомтус) — мусăк турри (тепĕр версипе, систр турри. Арçын ача евĕр сăнарланă. Тӳпе, юрату, илем Хатхор ама туррин ывăлĕ. Ашшĕ пирки темиçе верси те пур: Бехдет Хорĕ, Ра, Гор,
Нилăн анăç юппин — Луксортан — 60 çм ăна ӳкернине чылай тупма пулать. — авалхи Дендера (Тантеры) (авалхи Грецире Тентерис ятпа паллă пулнă) хули, Тури Икĕпат. Унтах çуралнипе çыхăннă сцена тата Хатхор ама турăн сăнĕ пур.
Пĕр версипе, Хор Айхин пиччĕшĕ пулать. Çамрăк турă çуралнине тури тата анат Икĕпат пĕрлешнине çыхăнтарнă.
Категори:Авалхи икĕпат туррисем
Llista de personatges de la mitologia egípcia
1533
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кат-Еган
Кат-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кысом Юголь-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Черняй (Неня юппи)
Черняй (Нена юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Неня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем Категори:Тури Обь бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Неня юпписем
Хальмертывис
Хальмертывис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Хальмершор юханшывăн сулахай çыранĕпе, 5 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Зильдяр
Зильдяр — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Уязы №2448 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Кивĕтураево (Новокильбахтинский ял тăрăхĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
Йĕп
thumb|right|200px|Çĕвĕç йĕппи Йĕп — хытă япалалăхран (малтан шăмăран) тунă вăрăм çинçе шĕвĕр вĕçлĕ инструмент. Кулленхи пурнăçра тĕл пулакан тĕсев: пĕр вĕçĕнче çип тирмелли йĕп куçĕллĕ çĕвĕç йĕппи.
Йĕп ĕлкиллĕ япаласене те йĕп тесе палăртаççĕ.
Кун-çулĕ
Авалхи çулсенче пусма япалисене çип евĕр сӳспе пĕрлештерме пулă шăмминчен тунă инструментсемпе усă курнă. Металл пăралукĕнчен тунă йĕпсене XVI ĕмĕрте тин тума пултарнă.
Йĕп тĕсĕсем
Ĕçре кирлипе
Фурнитура-ҫӗвӗ туса кӑларакан пулӑшу изделийӗсем. Фурнитура ҫӗвӗ изделийӗсене тӳлеме, ҫирӗплетме, ҫав изделисен деталӗсене ҫирӗплетме, ҫавӑн пекех тумтирсене эксплуатацилеме  меллӗ пултӑр тесе ӗҫлет. Ҫӗвӗ производствин фурнитурӗ шутне ҫаксем кӗреҫҫӗ: тӳмесем, тӳмесем-ҫиҫӗм, кнопкӑсем, ҫекӗлсем, йӑлӑсем, ҫипсем (ҫӑка), блоксем, хальнитенсем, эластикӑллӑ хӑюсем тата ытти те.
Ҫутҫанталӑкра тĕл пулакан йӗпсем:
Тăтăшах биологи организмĕсем (чĕрчунсем, ӳсентăрансем, бактерисем т. ыт.) тăшмансенчен хӳтĕленмешкĕн, инкекрен хăтăлса тухмашкăн, е епле те пулин çий çине çакланмашкăн усă кураççĕ. Тĕслĕхсем: кӑртӑшсене, чĕрĕпсене тата дикобразсене (?) çăткăнсенчен йĕпсем хӳтĕлеççĕ, çаплах вĕсем ӳсентăрансене (акацие, кактуса, тёрна т. ыт.) курăк çиекенсенчен те хăтараççĕ, нӳрĕке сыхласа хăварма та пулăшаççĕ. Хăшпĕр микроорганизм çав йĕпе пула çийе «çакланса» юлма пултарать (радиолярисем т.ур.).
Асăрхавсем
Категори:Инструментсем
Федоровка (Федоровка районĕ)
Федоровка  — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4128 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453280, ОКАТО кочĕ — 80254860001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
1534
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кроноцки патшалăх биосфера заповедникĕ
Кроноцки патшалăх биосфера заповедникĕ, — Раççейĕн чи ватă заповедникĕсенчен пĕри. Ăна 1934 çулта Соболь заказникĕ (1882 çулта йĕркеленĕ) вырăнĕнче никĕсленĕ. Заповедник лаптăкĕ — 1 142 134 гектар.
Заповедникре халĕ ĕçлекен 12 вулкан (вĕсен шутне Кроноцки сопки кĕрет, çӳллĕшĕ — 3528 м.), термальлĕ кӳлĕсем, гейзерсем, шывсиккисем вырнаçнă.
Заповедникра чул хурăнĕ, лутра ӳсекен кедрпа ольха тĕммисем ӳсеççĕ.
Кроноцки заповедникĕн гербарине 1987 çулта никĕсленĕ, ун шутне 1150 экземпляр кĕрет.
Паллă вырăнсем
Çавăн пекех кунта вырнаçнă: Кроноцки кӳлли, Гейзерсен Айлăмĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Камчатка облаçĕ Категори:Раççей заповедникĕсем
Атăлçи пăлхарĕсем
Атăлçи пăлхарĕсем (пулхăрсем) — Атăлçи Пăлхарĕнчи пурăнан халăхсен пулхăр йăхĕсен ушкăнĕ. VII ĕмĕрти 2-мĕш пайĕнче Вăтам Атăл çине Азов тинĕсĕ таврашĕнчен, Аслă Пăлхар (VII ĕмĕрте Донпа Кубань хушшинче пулнă патшалăх йĕркеленĕвĕ) аркансан, куçса килнĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
Атăл-Кама пăлхарĕсем вырăнти финн-укăр чĕлхе ушкăнне кĕрекен йăхсемпе хутшăннă.
Вăрçă енĕпе вăйлă организациленнĕ пулхăрсем килнипе Атăл-Кама регионĕнче Вăтам Атăл çинче тĕрĕк чĕлхисем сарăлма тытăннă. Атăл-Кама пăлхарĕсем вырăнти йăхсене чăмăртаса феодаллă патшалăха никĕсленĕ.
Вĕсемпе Атăлçи тата Камăçи хăшпĕр халăхĕсен (чăвашсен, хусан тутарĕсен тата ур.) генезисĕ çыхăннă.
Вăтам ĕмĕрсенчи тухăç литературинче атăлçи пăлхарĕсене яланах тĕрĕксем тенĕ, вĕсен тăванĕсем — хасарсем (чĕлхепе), пăрттассем (культурăпа).
Каçăсем
Категори:Терĕк халăхсĕсем Категори:Атăлçи Пăлхарĕ
Шули
Шули - шыв чăххисен йышне кĕрекен кайак.
Уйрăмлăхĕсем
Шули ытти кайăксенчен çинçе те вăрăм тата тӳрĕ сăмсипе плăрса тăрать Çавăн пекех унăн сарă урисем çав тери вăрăм. Тĕкĕ икĕ тĕрлĕ пулать. Пĕри сăрă-хăмăр тĕслĕ, хура пăнчăсемлĕ, тепĕр тĕсĕ сăрă, хырăм айĕ шурă, пуçĕпе мăйĕ вара çутă сăрă тĕслĕ. Кĕлетки 23 сантиметр кăна, 55-85 грамм таять.
Апачĕ
Ку кайăк ытларах хурт-кăпшанкăпа тата шывра пурнакан çурăм шăммисĕррисемпе тăранса пурнать, апатне шырама ăна вăрăм сăмси питĕ пулăшать
Ӗрчевĕ
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Шыв чăххи евĕрлисем
1535
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кроноцки кӳлли
Кӳлĕре юханшывра пурăнакан нерка (ăна тата кокани теççĕ), сăрт гольцĕн виçĕ тĕсĕ пурăнаççĕ. Ку вырăнта тĕслĕхлĕ мониторинг тĕпчевĕсене ирттерме лайăх.
Категори:Камчатка облаçĕн кӳллисем
Хырăшкасси
Хырăшкасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Чикмĕ уесĕн Янкилт вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Галкин Владимир Александрович
Галкин Владимир Александрович — (22.05.1908(9)-27.12.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 7-мĕш гварди кавалери корпусĕн 16-мĕш гварди кавалери дивизин 32-мĕш танк полкĕн командирĕ, подполковник.
Çурла, 27
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Пĕтĕм тĕнчери хĕрарăмсен кунĕ
мини|справа|Пĕтĕм тĕнчери хĕрарăмсен кунне халалланă нимĕçле плакат, 1914 Пĕтĕм тĕнчери хĕрарăмсен кунĕ — пуш уйăхĕн 8 мĕшĕнче уявлакан, хĕрарăмсене халаллакан кун. Пĕрлешнĕ Нацисен Организацийĕн те официаллă уяв. Нумай çĕр-шывра кану кунĕ пулать. 1910 çулта уявлама пуçланă.
Çак куна официаллă уявлакан патшалăхсем: Эрмени, Азербайджан, Афганистан, Беларуç, Буркина Фасо, Вьетнам, Гвинея-Бисау, Грузи, Замби, Казахстан, Камбоджа, Киргизи, Кирибати, Китай, Коста-Рика, Куба, Лаос, Мадагаскар (хĕрарăмсемшĕн кăна кану кунĕ), Молдова, Монголи, Непал, Раççей, Серби, Таджикистан, Туркменистан, Уганда, Узбекистан, Украина, Хорвати, Черногори, Эритрея, Латви.
Каçăсем
Категори:Раççей уявĕсем Категори:Беларуçи уявĕсем Категори:Казахстан уявĕсем Категори:Киргизи уявĕсем Категори:Молдави уявĕсем Категори:Украина уявĕсем Категори:СССР уявĕсем 08 Категори:Пушăн 8-мĕшĕнчи уявсем Категори:ПНО тĕнче кунĕсем Категори:Хĕрарăм Категори:Феминизм Категори:Сексизм Категори:Уявсем
Хальмершор
Хальмершор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Виссервис юханшывăн сылтăм çыранĕпе 10 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Басовская Наталия Ивановна
Ната́лия Ива́новна Басо́вская (21.5.1941, Мускав — 24.5.2019, çавăнтах) — совет тата раççей историкĕ-медиевисчĕ, Анăç Европăри Вăтам ĕмĕрсен историйĕн специалисчĕ. Истори ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор.
Биографи
Наталья Басовская Мускавра, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă, Иван Фёдорович Куренков полковник килйышĕнче çуралнă. Амăшĕ — агроном Мария Адамовна Куренкова (Варш) (28.6.1909—2011), 2009 çулта çĕр çул тултарнине уявланă. Маçакĕ — вырăса тухнă поляк дворянинĕ Адам Францевич Варш, адвокат. Мамакăшĕ — Мария Алексеевна Варш — çаплах дворянка, Ырйăхри хĕрсен Екатерина институтĕнче вĕренсе тухнăскер.
1963 çулта МПУ истори факультетĕнче хĕрлĕ диплома тивĕçсе вĕренсе тухнă, специальнăçĕ — ютçĕрсен историйĕ, вăтам ĕмĕрсен историйĕ кафедринче диплом хатĕрленĕ; аспирантурăра çав факультетрах вĕреннĕ
Триер (Шăмăршă районĕ)
Триер- Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнче пулнă ял. Кунта йĕркеленнĕ колхоз та çакнашкал ятлă пулнă. Халĕ ялĕ те, колхозĕ те çук. Тахçантанпах.
Басовская Наталия Ивановна
Биографи
С. Д. Сказкин академикпе Е. В. Гутнова профессор патĕнче вĕреннĕ, иккĕмĕшĕ диплома хатĕрленĕ чухне унăн ăслăх ĕртӳçи пулнă. Истори ăслăхĕсен кандидачĕ (1969), диссертацийĕ — «Английская политика в Гаскони в конце XIII — начале XIV вв.». Истори ăслăхĕсен тухтăрĕ (1988), диссертацийĕ — «Англо-французские противоречия в международных отношениях Западной Европы второй половины XII — середины XV вв.».
Эпĕ МПУ истфакне вырăс историпех хăтланма кĕнĕччĕ, мана сахал тĕпченĕ XVII ĕмĕр, Ахăр самана илĕртнĕ. Анчах эпĕ тӳрех идеологи енчен тĕкнине туйса илтĕм: вĕренӳ кĕнекисенче пĕтĕм хурав пулнă… Çавăнпа та манăн ориентир малалла пулнă. Эпĕ акăлчанла аван калаçнă, çавăнпа ĕнтĕ Англие суйласа илтĕм. Диплом ĕçне Англипе çыртăм. Вăтам ĕмĕрсем вара — идеологилле «актуаллă» ăнланнинчен аяккарах шăвăнса кайрăм… Çулсем иртнĕçем эпĕ медиевиллĕ штудисене хĕсеккĕн кăсăкланма пăрахрăм.
Каçăсем
Категори:ССРП медиависчĕсем Категори:Раççей медиевисчĕсем Категори:Çĕрçуллăх вăрçин историкĕсем Категори:«Эхо Москвы» радиостанцин ертӳçисем Категори:Хĕрарăм-историксем Категори:Головино çăвинче пытарнисем 1941, çу, 21 Категори:1941 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 21-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2019 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 24-мĕшĕнче вилнисем
Кĕçĕн Хайпăла
Хайпăла (вырăс. Красный Ключ), — Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял выранĕ (тĕл, палăрăм). Çавăн пекех Çĕнĕ Хайпала, Хайпăла поççолăкĕ, Пĕчĕк Хайпăла, Кĕçĕн Хайпала тата ытти çавăн пек ятсемпе паллă. Хĕрлĕ Васан çумĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 0 çын, çав шутра 0 арçын, 0 хĕрарăм пурăннă. Кун пек хисепсене асăнни вăл вăхăт тĕлне яла пурăнмалли вырăнсен йышĕнчен кăларса пăрахманнине пелтерет.
Выдрица (Фёдоровка юппи)
Выдрица — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Фёдоровка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1536
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Уяр
Уяр — (1944 çултанпа) Раççей хули, Красноярск Енĕн Уяр районĕн административлă тĕпĕ. Трансçĕпĕр магистралĕн чукун çул çыхăвĕ.
Халăх йышĕ, хула тытăмĕ
Хула Уярка (Енисейĕн бассейнĕ) çинче, Красноярскран 131 км тухăçалла вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Красноярск Ен хулисем
Тăпрас
Тăпрас — çурттăвăм тĕллевĕсемпе усă куракан хуть те мĕнле тăпра. Никĕс йĕри-тавра, мачча çинче. Тата ытти те.
Асăрхавсем
Категори:Çурт-йĕр тумалли элементсем тата конструкцисем
Юр-вар
Юр-вар — килте, чăн малтанах сивĕтĕшре е, калăпăр, нӳхрепре, упранакан апат-çимĕç; анчах та ун шутне çăкăр-кулач кĕмест.
Юр-вар - чуста ăшĕнче пĕçернĕ апат-çимĕç[иккĕленÿллĕ].
Синоним: провизи.
Юр-вар. кушанье: мясо, турăх, уйран, сĕт, чăкăт. А. Турх. Сред. Юм. Юр-вар, приварок; всякого рода провизия, кроме хлеба. Шалча. Йор-вар, приправа. IЬ. Йорвар ― аш, какай. N. Çак карчăкпа хĕр праçнике юрвар илнĕ, тата ĕне те илнĕ. Сред. Юм. Юр-вар ямасан, яшкан мĕн тути пȏлтăр онăн! Хурамал. Юр-вар (какай). Тюрл. Кăçал ĕне пăруламарĕ, йор-вар çок (= сĕт-торăх çок). Шибач. Йор-варсам пор-и? Пшкрт. Йор-вар пор-и? Чуратч. Ваçкă калах çăнăхне исе килнĕ: йор-вар çок, тесе, калать, тет. Хуçи, киле кайса, пуснă сысна исе пычĕ, тет. СПВВ. «Юр, вар, продукты; ĕне юр-варĕ». Хорачка. Йор-вар (= аш, кĕрпе-туар) полсан, апат тума полат. СПВВ. Х. Юр-вар ― провизия. СТИК. Ĕне юр-варĕ чист тыткаланса пĕтрĕ (вышло, израсходовано мало-по-малу). СЧУШ. Çынсем пурте савăннă, пурте хăйсем валли юр-вар илнĕ, çак карчăкпа хĕрĕн анчах нимĕнпе илмелли пулман. Истор. Хăйсен юр-вар çуккисем кӳршисенчен вăрттăн та пулин илсе пăхса янă (угощали гостя).
Хальхирех словарьтен :
Юр-вар. продукты (кроме хлеба) приварок ĕне юр-варĕ — молочные продукты
Асăрхавсем
Категори:Апат-çимĕç Категори:Бакалея
Хурамакасси
Хурамакасси, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Симĕс, Кадыков, Туçи, Çырма, Совет урамсем.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Чикмĕ уесĕн Сунтăрь вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Çурла, 28
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Исламгулово (Зильдяровский сельсовет)
Исламгулово — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 287 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452072, ОКАТО кочĕ — 80244825002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
1537
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тăпрас (пĕлтерĕшсем)
Тăпрас:
Атав-Тăлăмпай
Атав-Тăлăмпай, Atav-Tălămpai — Тутарстанри Пăва районне кĕрекен ял. Тутарсем тата чăвашсем пурăнаççĕ. Вырăнти чăвашсем ку яла ытларах чухне Сĕвеш е Çармăс тенĕ.
Тавралăх
Пăва хулинчен кăнтăр-хĕвелтухăçнелле виç çухрăмра, Хырла шывĕн сулахай çыранĕнчи пĕчĕк хырлăх урлă, вырнаçнă. Паллах, Сĕве те аякра мар.
Халăх йышĕ ял тытăмĕ
Статьян тутарла Википедири версийĕнче çапла каланă:
<Куçару: Халăх яла икке пÿлет: Тутар енĕ тата Чăваш енĕ тесе асăнаççĕ. Тутар пÿçĕнче те, Чăваш пуçĕнче те урамсен ячĕсем пĕр пекех: Кÿлпуç касси, Вăта кас, Айккинчи кас.>
Кунçул
Статьян тутарла Википедири версийĕнче çапла каланă:
<Куçару: ...легендăн иккĕмĕш вариантĕнче курăнать, хайхи çынсенчен пĕри Атав чăваш, тепри Тăлăмпай тутар пулнă. (Ялта тутарсем тата чăвашсем пурăнаççĕ).>
Çавăн пекех унта:
Куратпăр ĕнтĕ, тутарла Википедире каласа пани пит кăсăкла. Шел, хыпар çăлкуçĕсене кăтартман. Çапла вара унта мĕн каланисене тĕплĕн тĕрĕслес пулать. Калапăр, хальхи вăхăтра ялта вырăссем çук. Вĕсем "ăçта кайса кĕни" паллă мар.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Пăва районĕн ялĕсем Категори:Тутарстан
Кĕçĕн Асес-Еган
Кĕçĕн Асес-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Асес-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 95 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Чойка
Чойка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Бава юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Бия. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Камчатка
thumb|Çурутрав Раççей картти çинче Камчатка, — Раççейĕн Инçет Тухăçра вырнăçнă çурутрав. Анăç енчи çыранĕсем Охотски тинĕсĕ хĕрне, тухăç енчи çыранĕсен — Лăпкă океанпа Беринг тинĕсĕ хĕррине тухаççĕ.
Чойка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Камчатка
Çурутрав тĕпчевçисем
Категори:Камчатка облаçĕ Категори:Раççей çурутравĕсем
Тойкино
Тойкино — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 44  çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452855, ОКАТО кочĕ — 80233846005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Калтаси районĕ
1538
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Фрэнсис Фукуяма
Фрэнсис Фукуяма (акăлч. Francis Fukuyama), — паллă американ философĕ, политикă экономисчĕ, çыравçă. 1952 çулхи юпа уйăхĕн 27-мĕшĕнче Чикагăра çуралнă.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Фукуяма. Бакалавр степĕнне Корнелльском университете (штат Нью-Йорк) вĕренсе илнĕ, каярахпа — политикă наукисен тухтăрĕн степĕнне Гарвард университетĕнче тивĕçĕннĕ. 1979—1980, 1983—1989 тата 1995—1996 çулсенче Калифорнире Rand Corporation тĕпчев тĕпĕн политикă наукисен департаментĕнче ĕçленĕ. 1981—1982 тата 1989—1990 çулсенче АПШ-ан патшалăх департаментĕнче политикăна палăртса хуракан уйрăмĕнче (малтан Малти Хĕвелтухăçра, кайран Европăра) тăрмашнă. 1996—2000 — Вашингтонри Джордж Мейсон университетĕнче халăх политикин профессорĕ вырăнне йышăнса тăрăшнă. 2001—2005 — АПШ президенчĕн канашĕн биоэтикă ĕçĕсемшĕн членĕ пулнă.
Халĕ Джон Хопкинс университечĕ çумĕнчи Тĕнчери тарăн тĕпчевĕллĕх Шкулĕн (SAIS) профессорĕ, çаплах тĕнче аталанăвĕ программин SAIS  ертӳçĕ тата «Американские интересы» журналăн редакци канашĕн пуçлăхĕ.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:АПШ философĕсем Категори:АПШ экономисчĕсем
Палау
Тавралăхĕ
Анăç енче, 800 çм Филиппин, кăнтăралла Индонези Палау (Белау) — 200 утрав, чи пысăкки — Бабелтуап, чи çӳллĕ вырăнĕ — 217 м. 200 утравсенчен 8 çинче çеç пурăнаççĕ.
Халăх йышĕ, чĕлхи, тĕнĕ
Халăх йышĕ — 21 пин çын (утă, 2008). Çулри ӳсĕмĕ — 1,2 %. Вăтам пурнăç тăсăлăвĕ — 68 çул (арçынсен), 74 çул (хĕрарăмсен). Çырулăха пĕлни — 92 %.
Этнос шучĕсем: палау 69,9 %, филиппинсем 15,3 %, китайсем 4,9 %, урăх азиатсем 2,4 %, шуррисем 1,9 %, каролинсем 1,4 %, урăх микронезисем 1,1 %, ыттисем 3,2 % (2000).
Чĕлхисем: палау (официаллă) 64,7 %, филиппин чĕлхисем 13,5 %, акăлчан 9,4 %, китай 5,7 %, урăх чĕлхесем (2000).
Тĕп хули — Корор хăй ятлă утрав çинче, 10 пин çын пурăнать. Официаллă чĕлхе — палау, çаплах акăлчан, тоби, япон, сонсоронези. Тĕнĕ — католицисăм, протестантисăм.
Чĕрчун тĕнчи
Кунта пĕчĕк кăшлавçăсем, калтасем, вĕçен кайăксемпе хурт-кăпшанкăсем пурăнаççĕ.
Истори
Европăран утрав çине пĕрремĕш испансем XVII ĕмĕрте çитнĕ. 1889 çулта утравсене Германие сутнă.
Хуçалăхĕ
Экспорт — копра, тунец.
Акбулат (Федоровка районĕ)
Акбулат — Пушкăрт Республикин Федоровка районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 338 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453280, ОКАТО кочĕ — 80254860002.
Палау
Каçăсем
Категори:Палау
Акбулат (Федоровка районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Федоровка районĕ
Би-би-си
Би-би-си (BBC, British Broadcasting Corporation — Брита́ни калаçу корпора́цийĕ) — Аслă Британин радиокалаçу- тата телекурӑм комплексĕ.
Корпораци шалти, çаплах тулаш теле- тата радиокалаçăвне Би-би-си Тĕнче хĕсмечĕ урлă сарать. Корпораци патшалăх МИХ шутланмасть, акăлчан патши сĕнннипе лартнă 12 попечительрен тăракан тĕрĕслев канашĕллĕ этем пĕрлĕх йĕркелĕвĕ пулать.
Кун-çулĕ
Хăйĕн кун-çулне канал 1922 çултанпа шутлать. 1929 çултанпа Лондонран радиохумсем янă, 1930 çул тĕлне кулленхи телепрограммăсене Brookmans Park антенни урлă трансляциленĕ. Baird’s company, хала вăл BBC One пек паллă, теле ĕç-хĕле 1932 çулхи çурла, 2 пуçлать. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине пула калаçăври тăхтавчен, канал аудиторине 25 000-40 000 çурт кĕнĕ. УКХ янă чухне нимĕç бомбардировщикĕсем валли лайăх пеленг пулма пултарнă, çавăнпа та радиона ĕçлеме чарнă, инженерсемпе техниксене çар хĕсметне тăратнă.
1946 çулта телекалаçăва Alexandra Palace-ран тапратаççĕ. The BBC Television Service анлă аудиторине тĕрлĕ программа трансляцилет.
BBC2 канала (рейтингĕпе Аслă Британире виççĕмĕш (иккĕмĕшĕ ITV) пулнă) ĕçе кĕртнĕ хыççăн BBC TV ята 1964 çулта BBC1 ята куçараççĕ. Battersea электростанци вут-кăвара лекнипе Лондон тĕттĕме путать, çак 1964 çулхи ака, 20 тĕлне канала уçма хатĕрленĕ пулнă. Вара канала ĕçе янă уява çурта çучĕпе ирттернĕ. BBC2 британи каналĕсенчен иккĕмĕш ультраçӳллĕ диапазон частотипе калаçма тытăнать.
1967 çулта BBC Two Европăри PAL схемипе тĕрлĕ сăрăллă теле сигнал саракан пĕрремĕш канал пулса тăрать. (BBC One тата ITV сăрă трансляцине 1969 çулхи чӳк уйăхĕнче кăна пуçланă). BBC Two «супăнь оперисемпе» ахаль çĕнĕ хыпарсене кăтартман.
Дэвид Аттенборо ертӳçĕ BBC Two ĕçрен тухса 1950-мĕш çулсенченех ĕçлекен BBC «Çутçанталăк кун-çулĕ» компанине куçать. Пĕтĕм тĕнчере çак пĕрлешӳ Дэвид Аттенборо хайланă: «Çĕр çинчи пурнăç», «Ӳсентăрансен курăнман пурнăçĕ», «Синкер планета» тата «Çĕр планета» программăсемпе паллă.
1974 çулта ВBC Ceefax пĕрремĕш телетекст системине кăтартать.
2003 çулхи утăра BBC программăсене Astra 2D спутник урлă транляцилеме тытăнать, çакна тăвас çĕре BBC 85 миллион стерлинк фунчĕ тăкаклать.
2004 çулхи утăра BBC хăйĕн аллă çуллăхне уявлать. Çак пулăма çырни DVD-пе тухнă. 2006 çул вĕçĕнче Джаной Беннет ертсе пынă BBC Television управленийĕ BBC Vision мăн пĕрлешĕве кĕрет.
Хальхи лару-тăрăвĕ
BBC йышне Аслă Британин икĕ эфир тата виçĕ кабель/спутник/цифрă телеканалĕ, 14 наци цифрă радиостанцийĕ, темиçе тетел-сайт, 40 яхăн журнал кĕрет. BBC Worldwide шутĕнче BBC Prime, BBC Canada тĕнче каналĕсем тата BBC America. BBC World Service пĕтĕм тĕнчене 32 чĕлхепе калаçать. BBC 2005 çулта 7,205 млрд долл. тупăçланă.
Аслă британире Би-би-си шутĕнче 20 ытла тĕрлĕ телеканал, çав шутра талăкĕпе калаçакан çĕнĕ хыпар каналĕ — BBC News. Радиокалаçу 14 тĕрлĕ каналпа, çĕнĕ хыпар, радиопьесăсене, спорт тата тĕрлĕ стиллĕ мусăка янратать.
Çаплах корпорацине BBC World News тĕнче çĕнĕ хыпар каналĕ, хăйĕн уçлă анлăшĕпе Би-би-си йышĕнчи халăх чи кăмăллаканни шутланать.
Финансă тивĕçтерĕвне Би-би-си ятарлă пуçтарупа саплать, укçана çĕршывра камăн телевизор пур, çав тӳлет. Çулсерен çак суммă 2,8 млрд фунт (5,4 млрд доллара яхăн) çитет. Юридици енчен Би-би-си хăйĕн ĕç-пуçне Хартипе (Британи телерадиокалаçу корпорацин уставĕ) килĕшӳллĕ тытса пырать. Би-би-си пĕрремĕш хартине 1927 çулта вăя кĕртнĕ. Ăна кашни 10 çулта çĕнетеççĕ.
Би-би-си (маларах Импери хĕсмечĕ) пĕтĕм тĕнче хĕсмечĕ 1932 çулта ĕçлеме пуçланă. Халĕ вăл 35 чĕлхепе калаçать. Итлекенсенсен йышĕ 150 миллион çын ытла.
Пĕтĕм тĕнче хĕсмечĕн тĕп резиденцийĕ, Буш-хаус, хăйĕн ятне Ирвинг Буш, Bush Terminal çĕнĕ йорк компании харпăрçи (Джордж Буш АПШ президенчĕн тăванĕ). Американ «Америка сасси» тата «Ирĕклĕх», «Ирĕклĕ Европа» радиостанцисем пекех, Би-би-си сивлек вăрçи вĕçленсен, СССР аркансан, çаплах тĕнче терроризмĕпе кĕрешмелли тапхăрта хăйĕн ютçĕр калаçăвĕн приоритетне улăштарать. Би-би-си тĕнче калаçăвĕ 2007 çултанпа 10 чĕлхе радиокăларăмĕсене хупать. Упранса юлнă укçана арап чĕлхилле телеканала тума т ăкаклама йышăннă.
Вырăс хĕсмечĕ
Би-би-си вырăс хĕсмечĕ Совет Союзĕн территоринче 1946 çулхи пуш, 26 пуçласа калаçать. Пĕрремĕш вырăс чĕлхиллĕ тĕплĕ калаçăва Иосиф Виссарионович Сталинпа американ корреспонденчĕсем Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи тапхăрĕнче ирттернĕ, ун чухне Би-би-си тăмăрсен вăрçăри Аслă Британипе СССР пĕрлĕ тăвакан ĕçсене хыпарлав платформи пулса тăнă.
Сухум
Сухум (Аҟәа /а́куа/, Сухум, სოხუმი) — Грузи республикин тĕп хули.
Би-би-си
Вырăс хĕсмечĕ
2005 çулта Би-Би-Си Вырăс хĕсмечĕн радиоертӳçи Сева Новгородцев Британи Империн орденĕн кавалер ятне тивĕçет. Çак чыса Букингем керменĕнче ăна Елизавета II хăй аллипе радиожурналистикăра пысăк çитĕнӳ тунăшăн сеннĕ. Итлекен халăх «Глядя из Лондона» хыпар прогаммине тата Анатолий Максимович Гольдбергăн кун комментарисене кăмăлланă.
Халĕ Би-би-си Вырăс хĕсмечĕ кунсерен Раççей, Украина тата урăх патшалăхсене кĕске тата вăтам хумсемпе хыпарлать.
Сухум
Халăх йышĕ
Хулара пурĕ 50 пин ытла çын пурăнать.
Паллă вырăнĕсем
Сухумра хăна çурчĕ "Синоп", "Эвкалипт вăрманĕ" пансионачĕ пур.
Каçăсем
Категори:Грузи хулисем Категори:Хура тинĕсĕн порчĕсем
Тулли хисеп
Йышсен теорине тивĕçлĕ пахалăхĕсем
\mathbb{Z} — йĕрле йĕркеленĕ йыш, çӳлтипе аялти чиккисемшĕр. Йышри йĕркелĕх çакăн пек тытăнса тăрать: Тулли хисеп плюслă, эхер те вăл нульрен пысăк; минуслă — нульрен пĕчĕк пулсан. Нуль плюслă е минуслă хисеп мар. Тулли хисепсемшĕн çакăн пек çыхăнусем пур:
Тулли хисепсем шутлав техникинче
Тулли тĕслĕ хисеп — программăламалли чĕлхесенче хыпарсене çырмалли тĕп тĕсĕсенчен пĕри. Çапах та çак «тулли хисепсем» — математикăри \mathbb{Z} классне ăсра кăтартни çеç (иммитаци), мĕншĕн тесен нумайлăх вĕçĕмсĕр те яланах çак компьютер астăвĕнче упранайман тулли хисеп тупăнать. Хыпарсен тулли тĕсĕсем ахаль битсен хытарса çирĕплетнĕ пуçтарăвĕ кăтартать, анчах та кирек епле çырса пырсан та, упрама (хытă лаптак çаврашка çинче) пушă вырăн юлмасть. Тепĕр енчен, цифрăллă компьютерсен теориллĕ моделĕсен уçлăхĕсен вĕçĕмĕ çук, çапах та шутлă хисеплĕ.
Каçăсем
Категори:Тулли хисепсем
Хамболь-Ю
Хамболь-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лимбеко-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 6 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Галкин Иван Никитович
Галкин Иван Никитович  — (08.03.1924-23.10.1969), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 60-мĕш çарĕн 75-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 212-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн отделени командирĕ, гварди сержанчĕ.
Нанометр
Нанометр' (нано тата м, нм, nm) — метăрла хушă виçи, метăрăн 1 миллиардмĕш пайĕ (10−9 метр). ĕлĕххи ячĕ — миллимикрон (10−3 микрон; палăртнă: ммк, mμ)
Питĕ пĕчĕк хушăсене виçмелли анлă усă куракан виçе, 10 ангстремпа пĕр тан. Ăна час-часах нанотехнологипе çутă хумĕсен тăршшĕпе çыхăнтараççĕ. Курăнакан çутăн хумĕсен тăршшĕ 380—760 (400...750) нм. Кĕвер чул критсалĕнче кăмрăк атомĕсен хушши 0,154 нм. Нанометра полупроводниксен технологинче анлăн усă кураççĕ. Компакт-диск çине çырнă чухне 100 нм тарăнăш тата 500 нм сарлакăш айлăмсем (акăлчанла pits) пулса пыраççĕ. Хальхи интегралл6 микросхемăсене тунă чухне 15 нм хушăсемпе ĕçлеççĕ ref>IDF 2010: Intel планирует 15-нм «Атомы».
Асăрхавсем
Категори:Хушă виçисем
Мышкина Альбина Федоровна
Мышкина Альбина Фёдоровна (1972 çул, çĕртме, 16, Чăваш АССР, Канаш районĕ, Анаткас Уçырма ялĕ çур.) — чăваш çыравçи, литература пĕлевçи, филологи ăслăхĕсен тухтăрĕ (2009).
Чăваш прозине аталантарас ĕçри ӳсĕмсемшĕн вăл Чăваш Енĕн Çамрăксен Патшалăх премине илме тивĕç пулнă (1999).
РФ ÇП пайташĕ (2003).
Пурнăçĕ
1972 çулхи çĕртме уйăхĕн 16-мĕшĕнче Канаш районĕнчи Анаткас Уçырма ялĕнче çуралнă.
Ялти вăтам шкулта, Чăваш Патшалăх Университечĕн чăваш филологипе культура факультетĕнче вĕреннĕ. 1995 çултанпа Чăваш Патшалăх Университечĕн журналистика факультетĕнче ĕçлет. 1999-2002 çулсенче аспирантурăра вĕренсе чăваш литературипе филологи ăслăлăхсен кандидачĕн диссертацине хӳтĕленĕ. 2006 çултанпа наука докторĕ, культурологи кафедрин доценчĕ, чăваш факультечĕн ăслăлăх енĕпе ĕçлекен декан çумĕ.
Ăслăх ĕçĕсем
20 ытла чăваш прози пирки ĕçе çырнă, 1 монографи.
Пултарулăх ĕçĕсем
2004 çулта «Атте пилĕ» кĕнеки пичетленсе тухнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:1972 çулта çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Çĕртмен 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Хурăн Чăкăр
Хурăн Чăкăр, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Çамрăксен, Хăюлла урамсем
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Шупашкар уесĕн Алăмкасси вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Çурла, 29
Вилнĕ
Категори:Кунсем
1539
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Улан-Удэ
thumb|200px|Улан-Удэ гербĕ Улан-Удэ — Бурят республикин тĕп хули. 1666 çулта никĕсленĕ. Хулара яхăн 340 пин çын пурăнать.
Категори:Улан-Удэ
Карышево
Карышево — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 25 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452072, ОКАТО кочĕ — 80244825003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Кучек
Кучек, — Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 11 çын, çав шутра 7 арçын, 4 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Кĕçĕн Вах
Кĕçĕн Вах — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 90 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Середняя (Хвойка юппи)
Середняя — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Хвойка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.