cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Королёв Олег Петрович
Пурнăçĕ
Хăйĕн ĕç-хĕлне 1973 çулта Тербуныри вăрман хуçалăхĕнче пуçланă. Унта вăл инженер, цех начальникĕ вырăнĕсене йышăннă. 1979-1985 çулсенче Долгоруковски районĕнчи колхоз председателĕ пулнă. 1985-1991 çулсенче Добринински районĕн ертӳçи вырăнне йышăннă. 1991-1992 çулсенче «Липецкводмелиорация» треста ертсе пынă.
1990 çултанпа депутат. 1992-1998 çулсенче Липецк облаçĕн депутатсен канашĕн председателĕ пулнă.
Каçăсем
Категори:Липец облаçĕн губернаторĕсем Категори:Липецк облаçĕ
Энĕшхĕрри
Энĕшхĕрри, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Такбир
Категори:Ислам
Туркменистан
Туркменистан, Тӳркменистан (официаллă Туркмениста́н, Türkmenistan) — Вăтам Азири патшалăх.
Пиратсем
right|thumb|270px|Пиратсем Пиратсем — тинĕс вăрă-хурахĕсем. «Пират» (pirata) сăмах πειρατής, пĕр тымарлă сăмахран («тытăн, хăтлан») сăмахран пулса тухнă.
Туркменистан
Тавралăхĕ
Афганистанпа Иранпа кăнтăр енче, Казахстанпа и Узбекистанпа çурçĕр енчен чикĕ тытать. Хĕвелтухăç енчен Каçпи тинĕсĕ вырнаçнă. thumb|left|500px|Спутникран тунă Турменистан ӳкерчĕкĕ
Пиратсем
Авалхи пиратсем
Римра пиратсене, вăрă-хурахсене пекех, хĕрес çине пăталанă.
Туркменистан
Кун-çулĕ
Туркменистан- президентлă респрублика. Президент суйлавĕ 5 çулта пĕрре иртет. 2006-мĕш çулхи раштавăн 21-мĕшĕччен Туркменистанăн Сапармурат Ниязов Туркменистанăн пĕрремĕш президенчĕ пулнă. Хальхи вăхăтра туркменсен президенчĕ - Гурбангулы Бердымухаммедов.
Пиратсем
Авалхи пиратсем
180px|right
Туркменистан
Кун-çулĕ
Меджлис - пилĕк çулта пĕрре суйланать, унта 125 пайташ.
Пиратсем
Çекĕрсем
Çекĕрсем — çывăхтухăçри XV—XI ĕмĕрсенчи пиратсем. Латтинла çапла та çыраççĕ: Tjeker, Thekel, Djakaray, Zakkar, Zalkkar, Zakkaray.
Туркменистан
Административла пайлану
thumb|400px|Туркменистан thumb|right|400px|Картаthumb|250px|right|Туркменистан облаçĕсем
Пиратсем
Долописем
Долописем (Dolopians) — авалхи грек пирачĕсем, çаплах вĕсене скирисем, пирĕн эрăччен VI ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче Скирос утрав çинче пурăннă. Вĕсем Эгей тинĕсĕнче алхаснă.
Туркменистан
Экономика
2009-мĕш çулта Туркменистан ВВП 16,24 млрд долл. çитнĕ. Çав шутра промăçлăх 34 %, ял хуçалăхĕ — 10 %, сервис — 56 %.
Пиратсем
Ушкуйниксем
Ушкуйниксем — новгород юханшыв пирачĕсем, Атăлăн пур тăршшипе Аçтăрхана çитиех, XIV ĕмĕрте тустарнă. Костромана çаратнă хыççăн кунта пурăнакансем хулине урăх вырăна —хальхине— куçараççĕ.
Туркменистан
Халăх йышĕ
Туркменистан халăх шучĕ питĕ хăвăрт ӳсет. Республикăра çыравпа 1979-мĕш çулта 2759 пин çын, 1989-мĕш çулта - 3534 пин, 1995-мĕш çулта - 4481 пин çын пурăннă. Юлашки çыру хыççăн та чалăх йышĕ ӳсет. 2001-мĕш çулхи çу уйăхĕн 1 тĕлне халăх йышĕ 5410 пине çитет.
Пиратсем
Буканирсем
Букaнир (акăлч.— buccaneer) — акăлчан флибустьeрĕ. Акăлчансем «флибустьeр» сăмаха çавăрса калама хĕн пулнипе, хăйсен «букaнир» — buccaneer — сăмахĕпе усă курнă, мĕне çак палăрту кăтартать, хăйсем те чухламан.
Флибустьерсем
Флибустьер — XVII ĕмĕрти тинĕс вăрă-хурахĕĕ, ытларах енĕпе, испан карапĕсене, вĕсен Америкăри колонисене çаратнă. Сăмахĕ голланди «vrijbuiter» — «пайтисене (трофейсене) туртса илекен», мĕншĕн тесен Сан-Доминго (испансем хыççăн) пурăнакансем Нидерландăран куçса килнĕ пулнă. Францилле çак сăмах «flibustier» пулать.
Туркменистан
Хĕçпăшаллă вăйсем
Нейтраллă патшалăх пулнă май хĕçпăшаллă вăсем сахал.
Каçăсем
Категори:Туркменистан Категори:Нейтраллă патшалăхсем Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Пиратсем
Привaтирсем
Привaтир (акăлч.— privateer) — акăлчанла капер сăмаха пĕлтерет. Вăтам ĕмĕрсенче икĕ терминпа та усă курнă. «Привaтир» сăмаха хут çине пĕрремĕш 1664 çулта çырнă.
Печелинкĕсем (флекселинкĕсем)
Печелинк е флекселинк — çапла Европăра Çĕнĕ Тĕнчере голланди каперĕсем пирки каланă.
667
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Каймаша
Каймаша — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 250 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452825, ОКАТО кочĕ — 80259840002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Дагестанăн Кумторкала районĕ
Кумторкала районĕ - Дагестан районĕ.Тĕп сали - Коркмаскала.
Чикан (Туçи Мари районĕ)
Чикан, Cikan — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Çамка
Çамка — куçран çӳлерех вырнаçнă пит пайĕ.
Анлă сарăлнă шухăшпа мăн çамка çыннăн çӳллĕ ăс-тăнлăхне (интеллектне) кăтартать. Сократăн, Ленинăн çамкисеи пысăк пулнă.
Çаплах, çамка çине тĕн палли тату туса лартаççĕ.
Хăш халăх йăлипе çамкапа перĕнни алă пани вырăнĕнче шутланать. Çакăн пекех футбол, хоккей спортсменĕсем ăнăçлă вăйă чух çамкисемпе тĕкĕшеççĕ.
Чиркӳре кĕлĕ тунă чух, Кĕл юнкунĕнче католиксем хăйсен мешехипе пуçа кĕлпе сапаççĕ (хăш чух пуçа кĕлпе сапас вырăнне çамка çине кĕлпе хĕрес палли çыраççĕ).
Каçăсем
Категори:Çын анатомийĕ Категори:Кĕлетке пайĕсем
Chuvash.org
thumb|350px|Chuvash.org пĕрлĕхĕн элемĕ
Chuvash.org — Интернетри чăваш чĕлхеллĕ сайт. Сайчĕн хуçи Чулхулан ҫынни Николай Плотников.
Барьязибаш
Барьязибаш — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 208 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452944, ОКАТО кочĕ — 80237812002.
Chuvash.org
Регистрацин номерĕ — ЭЛ № ФС 77 - 68592.
Сайчĕн оффисĕн адресĕ: Шупашкар, Иван Яковлев пр., 13-мĕш ҫурт, 6-мĕш этаж, 621-мĕш пӳлĕм.
Барьязибаш
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Chuvash.org
Кун-çулĕ
Сайчĕ HTTPS протоколпа, Let's Encrypt SSL/TLS сертификачĕпе ĕçлеть.
Барьязибаш
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Chuvash.org
Çыхăннă сайтсем
Сайт çӳмĕнче тĕрлĕ касă сайчĕсем уçнă:
Каçăсем
Категори:Тетел Категори:Чăваш тĕнчи
Милляк-Саим
Милляк-Саим — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Елле-Кагал юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Гончар Павел Иванович
Гончар Павел Иванович (Гончарь Павел Иванович ) Гончар Павло Іванович — (1905-12.01.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 7-мĕш урăм çарăн 314-мĕш перевçĕсен дивизин 1074-мĕш перевçĕсен полкĕн сапёрĕ, красноармеец.
Милляк-Саим
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Намаз
thumb|Намаз Намаз - пиллĕк хутлă мăсăльман чÿкĕ.
Категори:Ислам
668
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сумчина
Сумчина — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Портсмут
Портсмут (акӑлч. Portsmouth) — Британири церемонисем ирттерекен Гэмпшир графлӑхӗнчи хула тата унитарлӑ виçе, Англине Уайт утравӗнчен уйӑракан Те-Солент тинĕс пырĕ хӗрринче вырнаҫнӑ. Хула халӑхӗн тӗп пайӗ Портси утравӗнче пурӑнать. Кунта мӗн ӗлӗкрен Британи Тинĕс-Çар Флочĕн тӗп вырнаҫӑвӗсенчен пӗри пулнӑ.
Халӑх шучӗ — 200 пин. ҫын патне (2008).
Тăванлă хуласем
Портсмут çак хуласемпе тăванлă шутланать:
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Англи хулисем Категори:Портсмут
Ӳречекасси
Ӳречекасси (Урезекасы), — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Раменск районĕ
thumb|right|200px Раменск районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Раменское.Лаптăкĕ 1 401 çм2.
Халăх йышĕ
Районта яхăн 223.7 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Бологое районĕ
Бологое районĕ, — Тверь облаçĕн çурçĕр енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Бологое хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 2 281 çх2. Тĕп юханшывсем: Мста, Березайка
Халăх йышĕ
Районта 17,1 пин çын (2006) пурăнать.
Районта пурĕ 158 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 11 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 2, ял тăрăхĕсем — 9.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Энлиль
мини|Энлил Энлиль («Çил-Атте», аккадла — Эллиль) — шумер-аккад халаплăхĕнче — виçĕ мăн турăран (Анупа Эасăр пуçне) пĕри. Ана (тӳпе - аçа турă) тата Ки (çĕр - ама турă) турăсен ывăлĕ. Ниппур хулине сыхлакан.
Пĕтĕмлĕ çырни
Халăпсен йăлипе, Энлил тӳпене çĕртен уйăрать, ялхуçалăх ĕç япалисене хатĕрлет, выльăх-чĕрлĕхпе çĕр ĕçлĕх туррисене тăвать, çынсене этелĕхе кĕртет. Çаплах Энлил çанталăк инкек-синкекне ярать тесе шутланă. Гильгамеш çинчен кăссайра Энлил этемлĕхе пĕтерес тĕллевпе пур тĕнчене шыва путарнă тесе çырнă.
Базаров Иван Фёдорович
Базаров Иван Фёдорович — ( – ), Çеçĕнхир фрончĕн 5-мĕш сывлăш çарĕн 1-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 203-мĕш истребитель авиаци дивизин 247-мĕш истребитель авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Указ дати -.
Энлиль
Пĕтĕмлĕ çырни
Энлиле ултавлă та усал кăтартнă (инкек-синкек кăларакан, пулас); инкек-синкек янă, çынсене шыва путарса пĕтересшен тимленĕ. Энлилĕн арăмĕ — Нинлил (Нунбаршегуну хĕрĕ). Энлил тепĕр хут хăйĕн путсĕрлĕхне Нинлиле пусмăрласа та кăтартать. Çакăншăн ăна турăсен пантеонĕ Кура кăларса ярать. Ун хыççăнах юратса пăрахнă Нинлил каять. Ывăлĕсем – уйăх турри Нанна, текĕрçĕ Нинурта, çĕр айĕнчи тӳрă Неркал, турăсен элчи Намтар. Ур III-мĕш ăрăвĕн тапхăрĕнчен пуçласа Энлил турă пантеонĕн асли пулать. Ниппурти Энлил храмĕ - Э-кур («Ту çинчи çурт») – çĕршыври тĕнĕн тĕпĕ шутланнă.
Вуламалли
Категори:Шумер-аккад халаплăхĕ Категори:Тăвакан турăсем Категори:Пулăх туррисем
Чăрăшкасси (Çĕрпӳ районĕ)
{{{ПВ-Раççей |статус                  = Ял |чăвашла çĕлĕк           = Чăрăшкасси |тăван çĕлĕк             = |герб                    = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав                    = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec = |lon_deg =47 |lon_min =43 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти            = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ  = |регион                  = Чăваш Ен |регион тапăлра          = Чăваш Ен |район тĕсĕ              = Муниципаллă район |район                   = Çĕрпӳ районĕ |район тапăлра           = Çĕрпӳ районĕ{{!}}Çĕрпӳ |пурăнан тăрăх тĕсĕ      = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх           = Патăрьел ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра   = Патăрьел ял тăрăхĕ{{!}}Патăрьел |шалти пайлану           = |пуçлăх                  = |никĕсленĕ вăхăт         = |пĕрремĕш асăну          = |малтанхи ятсем          = |статус                  = |лаптăк                  = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ      = |пурăнан халăх          = |халăх çыравĕн çулĕ     = |йышлăх                 = |агломераци             = |наци йышĕ              = чăвашсем |конфесси йышĕ          = православсем |этнохороним            = |вăхăт тăрăхĕ            = |почтă индексĕ           = 429917 |почтă индексĕсем        = |телефон кочĕ            = |автомобиль кочĕ         = 21, 121 |цифрăллă идентификатор  = 97241832010 |категори Commons-ра     = |сайт                    = }} Чăрăшкасси, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
Иваново облаçĕн Шуя районĕ
Шуй районĕ — Иваново облаçĕн варринче вырнаçнă муниципаллă район. Администраци пуçлăхĕ - Бахвалов Анатолий Владимирович.
Телефон кочĕ +7 49351. thumb|250px
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ — 1090 км². left|250px|Сергеево ялĕ патĕнчи Теза юханшыв
Демографи
Халăх йышĕ 23 009 человек (Шуй хулинче — 60 пин). Районта мĕнпурĕ 157 пурнăнан вырăн.
Администрациллĕ пайлану
2005-мĕш çулта района 8 пурăнан тăрăх çине пайланă, вĕсем шутĕнче 1 хула тăрăхĕпе 7 ял тăрăхĕ:
Культура
220px|thumb|right|Миахил Архангел чиркĕвĕ. Красноармейски ялĕ. Çĕртме, 2005
Каçăсем
*
Пӳлеркӳл
Пӳлер кӳл (выр. Биляр Озеро), — Тутарстанăн Нурлат районĕнчи чăваш ялĕ. Ял Пысӑк Ҫарамсӑн çырми хĕррине тăрат, Нурлат хулинчен 25 ҫухрӑмра вырнаҫнӑ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Чăвшсемсĕр пуçне тата вырăссем пурăнаççĕ.
Истори
1920 ҫ. ялӗ Хусан кӗпӗрнинчи Чистай уесӗн Старо-Максимкин вулӑсӗпе ҫыхӑннӑ. Чистополь кантонӗн йышӗнче 1920 ҫултанпа. 10.08-1930 ҫултанпа Октябрь уйӑхӗнче (10.12-1997 ҫ. — Нурлатский) районта.
Каçăсем
Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем
Мостная
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
669
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Богдашкино (Чартаклă районĕ)
Богда́шкино — Чĕмпĕр облаçĕн Чартаклă районĕнчи ял. Чартаклă ĕçтеш паççулкинчен 16 çм вырнаçнă.
Казахстанран тата Вăтам Азирен таврăнакан нимĕçсем Богдашкино ялĕнче 1989 çулта тĕпленме тытăннă. «Фройндштадт» тата «Возрождение» агрофермăсене туса хунă, чăкăт-çу савучĕ ĕçлет. 1990-мĕш çулсенче «Нимĕç наци пурăнан вырăнĕ» статус пулнă, каярах ăна пăрахăçланă.
Йыш пирки тĕплĕнрех
2010-мĕш çулхи çырсатуху кăтартнă тăрăх: вырăссем (65,2%), нимĕçсем (20,5%), украинсем (6,3%), тутарсем (2,5%), чăвашсем (2,5%).
Шиловский Пичуг
Шиловский Пичуг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 274 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Осетин чĕлхи
Осетин чĕлхи — иран чĕлхисен шутне кĕрекен (ку тĕрĕс), вĕсен хушшинче чи анлă сарăлнă (ку тĕрĕс мар) чĕлхе.
осетин алфавиче: А а ае Б б В в  Г г  Гъ гъ  Д д  Дж дж  Дз дз  Е е  Ё ё  Ж ж  З з  И и  Й й  К к  Кь кь  Л л  М м  Н н  О о  П п  Пъ пъ  Р р  С с  Т т  Ть ть  У у  Ф ф  Х х  Хь хь  Ц ц  Цъ цъ  Ч ч  Чь чь  Ш ш  Щ щ Ъ ъ Ы ы  Ь ь  Э э  Ю ю  Я я
Каймашабаш
Каймашабаш — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 363 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452825, ОКАТО кочĕ — 80259840003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Спектр
Спектр (spectrum «курăм») — физикăра:   физикăлла капсен (тĕпрен илсен, энергин, тăтăшлăхăн е массăн) пĕлтерĕшĕсен валеçĕнĕвĕ. Электромагнитла спектр —  электромагнитла пайăркалав интенсивлăхĕн тăтăшлăхсен е хум тăршшĕсен тĕлĕшĕнчи валеçĕнĕвĕ.
«Спектр» термина  Исаак Ньютон  1671—1672-мĕш çулсенче хĕвелĕн виçкĕтеслĕ кĕленче  призма витĕр тухнă пайăрки нумай тĕс çине пайланса  вырнаçнине палăртма   кĕртнĕ
Çĕньял (Патăрьел районĕ)
Çĕнъял (Шаймурзино) — Чăваш Енри Патăрьел районĕн ялĕ. Ялта вăтам шкул, вулавăш, культура çурчĕ, фельдшер пунчкĕ,  "Знамя" СХПК пур.
Истори
1868 çулта 108 кил пулнă, вĕсенче 655 çын пурăннă. 1911 çулта 201 кил, 1081 çын пурăннă.
1920 çулхи утă уйăхĕн 30 Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен пуçласа 1927-мĕш çулченПатăръел уесне кĕнĕ. Ку тапхăрта ял палартнă пайланăвсен Турхан вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Çĕнĕ Хаши
Çĕнĕ Хаши — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 315 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452944, ОКАТО кочĕ — 80237812003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Сунда
Сунда — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Чушкец юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Ижор чĕлхи
ижор челхи-финн-укар челхисен ушканне керекен челхи
670
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шишегова
Шишегова — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Залесская Лала юханшывăн сулахай çыранĕпе, 56 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
(2670) Чăваш Ен
(2670) Чăваш Ен — 1977 çулхи çурлан 14-мĕшĕнче совет астрономĕ Николай Черных Крым обсерваториринче уçса Раççей федераци субъекчĕн — Чăваш Енĕн — ятне тивĕçтернĕ тĕп тăрăхри питĕ пысăк астероид.
thumb|450px|center|Чăваш Ен астероидăн орбити тата унăн Хĕвел системинчи вырăнĕ
Каçăсем
Категори:1977 çулта уçнă астрономи объекчĕсем Категори:Николай Черных уçнă астероидсем Категори:Астероидсем
Ану
Ану (шум. Ан) — шумер-аккад харлаплăхĕнче — тӳпе çӳл турри, турăсен ертӳçи. Энлилпе Энкипе месопотами пантеонĕн чи ваттисен, чи вăйлисен шутне кĕнĕ. Халапа ĕненсен, Ану чи малтан Ки çĕр туррипе уйрăлмалла мар пĕрле пулнă, унпа пĕрле тӳпене çĕртен уйăракан сывлăш туррине — Энлиле — çуратать.
Литература
Категори:Турăсем, алфавитпа Категори:Хетт халаплăхĕ Категори:Месопотами туррисем Категори:Шумер-аккад халаплăхĕ Категори:Тӳпепе çанталăк туррисем
Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсен гимнĕ
The Star-Spangled Banner — Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсен патшалăх гимнĕ.
Сăмахĕсем
O say, can you see, by the dawn’s early light,
O’er the ramparts we watched, were so gallantly streaming?
And the rockets’ red glare, the bombs bursting in air,
Gave proof through the night that our flag was still there;
O say, does that star-spangled banner yet wave
On the shore, dimly seen thro’ the mist of the deep,
Where the foe’s haughty host in dread silence reposes,
What is that which the breeze, o’er the towering steep,
As it fitfully blows, half conceals, half discloses?
Now it catches the gleam of the morning’s first beam,
In full glory reflected, now shines on the stream
’Tis the star-spangled banner. Oh! long may it wave
O’er the land of the free and the home of the brave!
And where is that band who so vauntingly swore
A home and a country should leave us no more?
Their blood has washed out their foul footstep’s pollution.
No refuge could save the hireling and slave
From the terror of flight, or the gloom of the grave,
And the star-spangled banner in triumph doth wave
O’er the land of the free and the home of the brave.
Oh! thus be it ever, when freemen shall stand
Between their loved homes and the war’s desolation,
Blest with vict’ry and peace, may the Heav’n-rescued land
Praise the Pow’r that hath made and preserved us a nation!
Then conquer we must, when our cause it is just,
And this be our motto—“In God is our trust.”
And the star-spangled banner in triumph shall wave
Категори:Патшалăх гимнĕсем
Хурăнвар
Хурăнвар, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Сергиев-Посад районĕ
Сергиев-Посад районĕ - Мускав облаçĕн çурçĕр енче вырнаçнă район.Тĕп хули Сергиев-Посад.
.
Пионер (Аксу районĕ)
Пионер, — Тутарстанăн Аксу районĕнчи тутарсем тата чăвашсем пурнакан ял.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Чăваш энциклопедийĕ
671
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Агуль чĕлхи
агуль чĕлхи-агульсен чĕлхи Дагестанра патшалăх чĕлхи шутланать.
сыруллахе:
А а Б б  В в  Г г  Гъ гъ  Гь гь  Гl гl  Д д  Дж дж  Е е  Ё ё  Ж ж  З з  И и  Й й  К к  Кк кк  Къ къ Кь кь Кl кl  Л л  М м  Н н  О о  П п  Пп пп  Пl пl  Р р  С с  Т т  Тт тт  Тl тl  У у  Уь уь  Ф ф Х х Хъ хъ  Хь хь  Хl хl  Ц ц  Цl цl  Ч ч  Чч чч  Чl чl  Ш ш  Щ щ  ъ  l  ы  ь  Э э  Ю ю  Я я Категори:Дагестан чĕлхисем Категори:Раççей чĕлхисем
Иваново облаçĕн Тури-Ландех районĕ
100px thumb|100px
Тури-Ландех районĕ — Иваново облаçĕн хĕвелтухăç пайĕнче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Жуков Николай Васильевич.
Телефон кочĕ +7 49349. thumb|250px
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Халăх йышĕ 4 928 çын.
Административла пайлану
2005-мĕш çулта района 4 пурăнан тăрăхĕ çине пайланă, вĕсенчен пĕрри — хула тăрăхĕ тата виççĕшĕ — ял тăрăхĕ:
Асăрхавсем
Категори:Иваново облаçĕн районĕсем
Весьегонск районĕ
Весьегонск районĕ, — Тверь облаçĕн çурçĕр енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Весьегонск хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 2 047 çх2. Тĕп юханшывсем: Молога, Кесьма
Халăх йышĕ
Районта 15,1 пин çын (2006) пурăнать. Хула халăхĕ — 8,2 пин çын шутланать.
Районта пурĕ 267 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 8 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 7.
Çул-йĕр
Район тăрăх Мускав-Санкт - Петербург тата Мускав-Рига автомобиль çулĕсем иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Ки
right|thumb|250px|Нинхурсак Ки е Нинхурсак(«Вăрман тăвĕн хуçайкки») — шумер-аккад халаплăхĕнче — çĕр ама турри, малтан тӳпе аслă туррипе —Анупа — пĕрле пулнă, унтан вăл тӳпене çĕртен уйăракан сывлăш туррине — Энлиле çуратать.
Кун-çулĕ
Унăн этепĕ Шумерăн кай тапхăрĕнче анлă саралман пулнă. Сĕм авал патшасемпе тарăмсем ăна хăйсен амăшĕ вырăнне хунă. Нинхурсак тĕрлĕ ятпа паллă пулнă — Нинту («пурнăç панă ама»), Нинмах («аслă ама») тата ур., — авалхи турăсен ĕретĕнче Энкирен малта тăрать. Çак ама турă малтан Ки (çĕр) ятпа паллă пулнă, Ану (тӳпе) арăмĕ шутланнă, çаплах авалхи «турă-амăш» пĕлтерĕшĕ пулнă, пур чĕрĕне çуратакан ама, пулăхпа тухăçа хӳтĕлевçи шутланнă. Вăл — турăсен амăшĕ, унăн ĕренкисене чылай ама туррисенче тупма пулать. Нинхурсак этеме тăвас ĕçре çав тери паллă вырăн йышăнать. Каярах унăн этепне Инанн этепĕ улăштарать.
Категори:Шумер халаплăхĕ Категори:Çĕр туррисем
Муборга
Муборга — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чагва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Мэри Роуз
мини|справа|Мэри Роуз мини|слева| Сыхланса юлнӑ пайӗ Мэри Роуз (англ. Mary Rose) — виҫӗ палубăллă акӑлчан каракки, Генрих VIII Тюдор король вӑхӑтӗнчи акӑлчан ҫар флочӗн флагманӗ. Ку хӑй вӑхӑчӗн пысӑк савӑта Портсмутра 1510 ҫулта шыв ҫине антарнӑ. Каракка ятне, Франци майра-патши Мария Тюдор (королӗн йӑмӑкне) тата Тюдорсен килӗн геральдика паллине - кӗлчечеке чысласа панӑ пуль теҫҫӗ.
1982 ҫулта шыва путнă караккана Солент тĕпĕнчен ҫӳле хăпартнă.
Етĕрне уесĕ
Етĕрне уесĕ (Ядринский уезд) — 1708—1927 çулсенче пулнă Хусан кĕпĕрнин, Чăваш АО тата Чăваш АССР администрациллĕ-территориллĕ виçе. Уес хули - Етĕрне.
Кун-çулĕ
1723 çулта Етĕрне усĕнчи куланай тӳлекен халăх йышĕ 9,2 пине çитнĕ — 581 хула çынни тата 8,6 пин ял çынни. Çĕр ĕçтешсем хушшинче чылайрахăшĕ патшалăх шайĕнче — 8 пин çын (чăвашсем); поместье çыннисем — 363 çын (вырăссем); чиркӳ-мăнастăрьте — 221 çын (вырăссем).
XVIII ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринче чиркӳ-мăнастăрь çĕр ĕçтешĕсене патшалăх шайне куçарнă. Çапла ĕнтĕ 1795 çулта Етĕрне уесĕнче 60,7 пин патшалăх çĕр ĕçтешĕ — 59,7 пин чăваш, 971 вырăс тата 15 пин поместье вырăс çĕр ĕçтешĕ шутланнă. 1897 çулхи халăх çыравĕпе, Етĕрне уесĕнче, хуласăр пуçне, 152 пин çын (77,2 пин хĕрарăм, 74,8 пин арçын), çав шутра 140,3 пин чăваш; 11,6 пин вырăс; 40 тутар; 23 мордва тата урăх халăхсен 13 çынĕ пурăннă. Пĕрлĕлĕх енчен çапла пулнă: 150,8 пин çĕр ĕçтешĕ, 565 чун-чĕм çынĕ, 551 мещанин, 60 хисеплĕ граждан, 52 пайăр тата ăратлă дворянин, 17 купса, 1 касак хĕрĕ, 8 урăх сослови çынни, 7 çын сословине кăтартман (4 ар., 3 хĕр.).
Уесре пурнан чылайрах халăх çĕр ĕçĕпе пурăннă. XVIII ĕмĕрте (1774 çулчен.) уесре 4 эрех юхтарав савут (пурĕ харпăр алăра) ĕçленĕ. Çаплах А. И. Засыпкинăн сăран тăвакан тата çу уçлакан промăçлĕсем пулнă. 1882 çулта кунта 1 эрех юхтаракан тата 1 поташный савутсем пулнă. 1901 çулхи хыпарĕсемпе, уесре 1 эрех тăвакан тата 1 çу уçлакан савут, 827 пĕчĕк промăç лаççи (çав шутра 784 арман, çу уçлав т. ыт.), 4 пульницă, 131 шкул пулнă.
1708 çулчен Етĕрне уесĕ Хусан керменĕн приказĕ тытăмĕн территоринче шутланнă, 1708 çулта Хусан кĕпернине кĕнĕ; 1714 çулта ăна Чулхула кĕпĕрнине куçарннă та 1719 çулта çак кĕпернен Улатăр провинцине çырса хунă. 1779 çулта Етĕрне уесĕ каллех Хусан кĕпĕрнине таврăннă; 1781—96 çулсенче Хусан наместничественче тăнă; 1796 çулта тепер хут йĕркеленĕ Хусан кĕпĕрнине йышăннă.
1920 çулхи çĕртмен 24-мĕшĕнче уесе халь çеç йĕркеленĕ Чăваш АО йышне кĕртнĕ.
1925 çулхи акан 21-мĕшĕнче Чăваш АССР йышне кĕртнĕ.
1927 çулхи юпан 1-мĕшĕнче Етĕрне уесне пăрахăçласа унăн территоринче Етĕрне районĕ туса хунă.
Шудимари
Шудимари — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 69 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452825, ОКАТО кочĕ — 80259840004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Çĕньял (Çĕрпӳ районĕ, Апакасси ял тăрăхĕ)
Çĕньял, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
672
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Серпухов районĕ
thumb|right|200px Серпухов районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Серпухов.Район 1929 çулта никĕсленĕ.Лаптăкĕ 1 013 çм2.
Халăх йышĕ
Районта 33.6 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Тĕп Ази
Каçăсем
Категори:Тĕп Ази
Гончаренко Николай Куприянович
Гончаренко Николай Куприянович Гончаренко Микола Купріянович — (13.11.1918-12.10.1943 ), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 3-мĕш гварди танк çарĕн 7-мĕш гварди танк корпусĕн 1894-мĕш хăй тĕллĕн çӳрекен артиллери полкĕн САУ командирĕ, кĕçĕн лейтенант.
Сурек
Сурек — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Вала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Шолга (Юга юппи)
Шолга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сылтăм çыранĕпе 91 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 7 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Серебряно-Прудски районĕ
thumb|right|200px Серебряно-Прудски районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă район.Тĕп сали - Серебряные Пруды.Лаптăкĕ 876 çм2.
Халăх йышĕ
Районта 24.7 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Иваново облаçĕн Вичуга районĕ
Вичуга районĕ — Иваново облаçĕн тĕп пайĕнче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Каплина Татьяна Владимировна. Телефон кочĕ +7 49351. thumb|250px
Географи
Район лаптăкĕ — 1005 км².
Демографи
Халăх йышĕ 21 191 человек (Вичуга — 39 000 çын) çын.
Административла пайлану
2005-мĕш çулта района 12 пурăну тăрăхĕ çине пайланă, вĕсенчен 3 хула тăрăхĕ 9 ял тăрăхĕ:
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн районĕсем
Саврăш
Саврăш, Анатри Саврăш, Анат Саврăш — Тутарстанăн Аксу районĕнчи чăваш ялĕ. Тĕпрен илсен чăвашсем пурăнаççĕ, анчах кăштах вырăссем те пур.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Кивĕ Ашит
Кивĕ Ашит — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 13 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452944, ОКАТО кочĕ — 80237812005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Пыр
Пыр — пуçпа кĕлетке хушшинчи, ĕнсен мал енче вырнаçнă кĕлеткен пайĕ.
Категори:Этем анатомийĕ Категори:Кĕлетке пайĕсем
673
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пушкино районĕ (Мускав облаçĕ)
Халах йышĕ
Районта 165.2 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Шăши куршанакĕ
thumb|250px Шăши куршанакĕ (Cynoglóssum) — Хăяр курăк йышĕнчи ӳсентăрансен йăхĕ.
Эмел пахалăхĕсем
Циноглоссин алкалоид пуррипе шăши куршанакĕ питĕ наркăмăшлă.Медицинăра шăши куршанакĕ ыратнине чакарма тата шăнăр туртнине хирĕç усă кураççĕ Халăх медицининче ӳсĕрнинчен, шăнăр туртсан, ыратнине чакарма ĕçеççĕ. Шăшисем курăк шăршине чăтма пултараймаççĕ.
Каçăсем
Категори:Хăяр курăкĕ йышшисемКатегори:Эмел курăкĕсемКатегори:Наркăмăшлă курăкĕсем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Эверккел Ваççи
Эверккел Ваççи (чăн ячĕ Самойлов Василий Алексеевич, 1940, чӳк, 7, Вăтам Эверккел ялĕ, Куйбышев облаçĕ, (хальхи Самар облаçĕ, Похвиçнĕ районĕ çур.) — чăваш сăвăçи, прозă ӑсти, куҫаруҫи.
Баздырев Николай Дмитриевич
Баздырев Николай Дмитриевич — ( -), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăнакан çарĕн 301-мĕш перевçĕсен дивизин 1054-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçĕсен батальонĕн пулемет ротин станок пулемёчĕн тĕллекенĕ,  сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27.
Эверккел Ваççи
Пултарулăх ĕçĕсем
Эверккел Ваççин шӳтлĕ-йĕплĕ калавĕсем, сăввисемпе юптарăвĕсем республикăра тухакан хаçат-журналта час-часах пичетленеççĕ. Чăваш кĕнеке издательствинче унăн «Кану кĕнеки», «Хамăр хушăра» (сăвăсем, 1980), «Тухтăр чĕлхи», «Капкăн» библиотекинче «Каламалли пурччĕ» (калавсем, 1982), «Чарусăр алă» кĕнекисем пичетленсе тухнă.
Вуламалли
Василий Самойлов // Çилçунат. – 1999. – № 5-6. – С. 23.
Василий Самойлов (Эверккель) // Чӑваш литературин антологийӗ. – Шупашкар, 2013. – [Т. 2] : Поэзи. – С. 424.
Михайлов, В. Эверккел / В. Михайлов // Ялав. – 1984. – № 7. – С. 32.
Тимаков, В. Самар тăрăхĕн кулăш ăсти / В. Тимаков // Хыпар. – 2000. – 16 чӳк.
Юман, А. Василий Эверккель (Самойлов) / А. Юман // Канаш (Ульяновск обл.). – 1995. – 4 чӳк.
Абрамов, В. А. Самойлов (Эверккель) Василий Алексеевич / В. А. Абрамов // Ч[http://enc.cap.ru/?lnk=4089&t=prsn увашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 619.]
Афанасьев, П. Самойлов (Эверккель) Василий Алексеевич // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебксары, 2006. – С. 353.
Каçăсем
Ҫулталӑк кӗнеки=Книга года
Литературная карта Чувашии
674
Пулнисем
Категори:Çулсем
Янгуз-Нарат
Янгуз-Нарат — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 120 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452825, ОКАТО кочĕ — 80259840005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Балкарсем
Балкарсем (аланла) — тĕрĕк çемйинчи, карачайсене çывăх, вĕсемпе пĕр чĕдхепе калаçакан халăх.
Халăх йышĕ
Раççейре — 108 пин çын (2002) пурăнать, Кабарда-Балкари республикинче (кăнтăр тата кăнтăр-анăç енче) — 105 пин.
Этнос пайĕсем
Вырăнти ушкăнĕсем: балкарсем (малкъарлыла), пиçинкисем (бызынгычыла), холамсем (холамлыла), чегемсем (чегемлиле), урусбисем е баксансем (басханчыла).
Тĕн
Хăйсен йăлипе исламăн суннит тĕсне тытса пыраççĕ. Балкарсен авалхи тĕн йăли - танкăр.
Кун-çулĕ
XIII ĕмĕрте монголсем тапăнса килсе, палкарсене тӳремсенчен ту хушăкĕсене тĕртсе куçараççĕ; кунта вĕсем пилĕк пысăк «пĕрлĕх» йĕркелеççĕ: Палкар, Хулам, Пеçенке, Чекем тата Уруспи. XIX ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче палкарсен пĕр ушкăнĕ айлăма анать, тепĕррисем Турцие куçса каяççĕ (махаджирлăх), несĕлĕсем халĕ те унтах пуранаççĕ.
1944 çулта балкарсене, нимĕç çарĕсемпе пĕр май пулнă тесе айăпласа, пĕтĕмпех Вăтам Азине ирĕксĕрех куçараççĕ. 1957 çулта тин халăхăн сахал пайĕ Кабарда-Палкара таврăнать; чылайăшĕ Казахстанпа Киргизире юлаççĕ.
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Раççей халăхĕсем Категори:Кабарда-Балкар
Венăри тĕплĕх биржи
thumb|Тĕплĕх биржă çурчĕ. Рингштрассе. Вена Вена тĕплĕх биржи (Wiener Börse AG, WBAG) — тĕнчери ватă тĕплĕх биржисенчен пĕри, Австрири пĕртен-пĕр сутă-илӳ вырăнĕ, Вена хулинче вырнаçнă. Кунта акцисене, облигацисене тата деривативсене сутаççĕ-туянаççĕ. 1771 çулта майра императăр Мари Терезă патшалăх облигацийĕсемпе сутăç тума йĕркеленĕ. Харпăр компани шутланать. Тĕп индексĕ WBI (Wiener Boers Index) — тĕплĕх биржири компанисен акцисен тăрăмне кăтартать.
Каçăсем
Категори:Тĕплĕх биржисем
Мунгалка
Мунгалка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Хăлха
thumb|Хăлха Хăлxа — чĕрчунсен, çыннăн сасă илтмелли сенсăрлă çын органĕ. Çыннăн хăлхи 1,6 см пуçласа 20 м таранчен (16 — 20 000 Гц) вăрăмăшлĕ хумлă сасăсене уйăрса илтме пултарать.
Тулаш хăлха
Категори:Хăлха
Подольск районĕ (Мускав облаçĕ)
thumb|right|200px Подольск районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр-хĕвеланăç енче вырнаçнă район. Тĕп хули - Подольск. Район 1929 çулта никĕсленĕ. Лаптăкĕ 1 066 çм2.
Халăх йышĕ
Районта 77.8 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
675
Пулнисем
Категори:Çулсем
Хăяр курăкĕ
thumb|250px Хăяр курăкĕ (Borágo) - Хăяр курăк йышĕнчи ӳсентрансен йăхĕ.
Биологилле çырса пани
thumb|left|Хăяр курăкĕ. [[Томе Отто Вильгельм|О. В. Томе кĕнеки çинчи ботаникăлла ӳкерчĕк Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, 1885.]] Ӳсентăран 60—100 см çӳллĕш ӳсет.
Каçăсем
Категори:Хăяр курăкĕ йышшисем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Ефремов Николай Сидорович
Ефремов Николай Сидорович (1895 çулхи раштавăн 6-мĕшĕ, Тутарстанри Çĕпрел районĕнчи Кив Йĕлмел ялĕ — 1988 çул, утăн 23-мĕшĕ) — чăваш çыравçи, драматургĕ.
Пурнăçĕ
1895 çулхи раштавăн 6 Тутарстанри Çĕпрел районĕнчи Кив Йĕлмел ялĕнче çуралнă.
Вĕрентĕвçĕсене хатĕрлекен шкулта вĕреннĕ. Пĕрремĕш тĕнче, граждан, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçисене хутшăннă.
1988 çулхи утăн 23-мĕшĕнче вилнĕ.
Пултару ĕçĕсем
1919 çулта Хусанти чăваш театрĕ валли «Пуян Карук» тата «Аниççа» драмăсем çырнă. Çавăн пекех вăл «Хĕр ăмăртать», «Сăмакун тарçи» пьесăсен авторĕ пулать.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР драматургĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:1895 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 6-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1988 çулта вилнисем Категори:Утăн 23-мĕшĕнче вилнисем
Мăй
мини|справа|200px|Çын мăйĕ. Мăй — çурăм шăммиллисен пуçĕпе кĕлеткине çыхантаракан пайĕ.
Мăй пурнăçа кирлĕ нумай ĕçлĕх (функции) тăвать, чылай чух хӳтĕленми вырăн шутланать. Мăй витĕр пищевод, сывлăш пăрăхĕ, мимене юн куçаракан пăрăхсем вырнаçнă. Мăй шăмми сыппипе мышцăсем пуçа йăрă, куçăмлă тытса тăраççĕ.
Каçăсем
Категори:Çын анатомийĕ Категори:Кĕлетке пайĕсем
Павлов-Посад районĕ
Павлов-Посад районĕ - Мускав облаçĕн хĕвелтухăç енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Павлов-Посад.Район 1965 çулта никĕсленĕ.Лаптăкĕ 563 çм.
Халăх йышĕ
Районта 101.7 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Иваново облаçĕн Лух районĕ
Шуй районĕ — Иваново облаçĕн хĕвелтухăç пайĕнче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Смуров Николай Иванович. Телефон кочĕ +7 49351. thumb|250px
Географи
Район лаптăкĕ — 955 км².
Демографи
Халăх йышĕ 8 935 çын.
Административла пайлану
2005-мĕш çулта района 7 пурăну тăрăхĕ çине пайланă, вĕсенчен 1 хула тăрăхĕ 6 ял тăрăхĕ:
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн районĕсем
Кузнецов Александр Валерьянович
Александр Валерьянович Кузнецов (1975 çулхи раштав уйăхĕн 28-мĕшĕ, Тăрмăш ялĕ, Тăвай районĕ, ЧАССР çур.) – филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ, «Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕ» бюджет ăслăлăх учрежденийĕнчи чĕлхе пĕлĕвĕ пайĕн ăслăлăх аслă ĕçтешĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Чăваш Республикин Тăвай районне кĕрекен Тăрмăш ялĕнче 1975 çулхи раштав уйăхĕн 28-мĕшĕнче çуралнă. 1982–1993 çулсенче Тăрмăшри вăтам шкулта, 1993–1994 çулсенче Шупашкарти çурт-йĕр техникумĕнче вĕреннĕ, унтанах çара кайнă. 1994–1995 çулсенче Раççей Федерацийĕн Хӳтĕлев министерствин Сывлăш-çар вăйĕсен ретĕнче хĕсметре тăнă.
1995–2000 çулсенче И. Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университечĕн чăваш филологийĕпе культура факультетĕнче пĕлӳ пухнă, унтан пиллĕк паллăсемпе анчах вĕренсе тухнă, «Филолог. Чăваш чĕлхипе литературине вĕрентекен. Фольклорист. Театровед» ăстаçăлăхсене алла илнĕ.
А.В. Кузнецов 2001 çулхи нарăс уйăхĕнче Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институтĕнче чĕлхе пĕлĕвĕ пайĕн ăслăлăх кĕçĕн ĕçтешĕ пулса ĕçлеме пуçланă.
2005 çулхи кăрлачранпа чĕлхе пĕлĕвĕ пайĕн ăслăлăх ĕçтешĕ, 2005 çулхи çĕртме уйăхĕнчен пуçласа 2008 çулхи утă уйăхĕччен – Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕн ăслăлăх çыруçи, 2008 çулхи утă уйăхĕнчен 2012 çулхи раштавччен - чĕлхе пĕлĕвĕ пайĕн ăслăлăх аслă ĕçтешĕ, 2013-2018 çулсенче - чĕлхе пĕлĕвĕ пайĕн пуçлăхĕ, 2019 çулхи кăрлачранпа - чĕлхе пĕлĕвĕ секцийĕн ăслăлăх аслă ĕçтешĕ.
2010 çулхи кăрлачранпа Раççей тĕрĕк тĕпчевçисен хирти тĕпчевсен çум комиссийĕн (подкомиссия по полевым исследованиям Российского комитета тюркологов) пайташĕ.
2012 çулхи çу уйăхĕнчен Чăваш чĕлхин пĕрлехи комиссийĕн (Межведомственная комиссия по чувашскому языку) пайташĕ.
Ăслăлăх ĕçĕсем
А. В. Кузнецова Атăлпа Урал тăрăхĕнчи халăхсен авалтан килекен нисеп (этикет) уйрăмлăхĕсем, чăваш диалектологийĕ, чăваш чĕлхин машина фончĕ, лексикологи тата лексикографи ыйтăвĕсем кăсăклантараççĕ.
2004 çулта «Раççей культури (2001–2005 çç.)» Федераллă тĕллевлĕ программăн грантне тивĕçсе 300 ытла страницăран тăракан «Речевой этикет народов Волго-Уралья» монографи çырса хатĕрленĕ. Вăл тĕпчевçĕн пӳплев этикетне тишкерсе çырнă ĕçĕсен чĕлхери тĕрлĕ пулăмсене мултикультура тата социоэтника анлă контексчĕсенче çĕнĕлле пăхса хаклас енпе пурнăçланă ĕçĕсен тăсăмĕ пулса тăнă.
А. В. Кузнецов Мускав, Саранск, Çтерлĕ, Туркестан, Астана (Казахстан Республики), Тĕмен, Ĕпхӳ, Хусан, Шупашкар, Анкара (Турци Республики) т. ыт. хуласенче пичетленсе тухнă сакăрвунă ытла статья тата 14 кĕнеке (ытти авторсемпе пĕрле çырнисене те шута илсен) авторĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш чĕлхе тĕпчевçисем Категори:1975 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 28-мĕшĕнче çуралнисем
Гончаренко Олег Моисеевич
Гончаренко Олег Моисеевич Гончаренко Олег Мойсейович — (21.01.1922-19.11.1995), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 3-мĕш гварди танк çарĕн 6-мĕш гварди танк корпусĕн 272-мĕш гварди миномёт полкĕн дивизион командирĕ, гварди капитанĕ.
Коми-Перĕм автономи тăрăхĕ
thumb|300px|Коми-Перĕм автономи тăрăхĕКоми-Перĕм автономи тăрăхĕ, — Атăлçи Федераци тăрăхне кĕрекен автономи тăрăхĕ. Администраци центрĕ Кудымкар хулинче вырнаçнăччĕ.
Сынык
Сынык — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кильмезь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Коми-Перĕм автономи тăрăхĕ
Кун-çулĕ
Тăрăх Урал тăвĕсен айлăмĕсенче, Чулман Атăл юханшывĕн тури юхăмĕнче вырнаçнă. 1925 çулхи нарăсăн 26-мĕшĕнче йĕркеленĕччĕ. Халăх йышĕ 136 000 çынпа танлашать. 2003 çулта референдум иртернĕ тăрăх 2005 çулхи раштав уйăхĕн 1-мĕшĕнче автономи тăрăхне Пермь облаçĕпе пĕрлĕштернĕ, Перĕм Ен ятне панă.
Каçăсем
Категори:Перĕм Ен Категори:РСФСР автономи тăрăхĕсем Категори:Раççей Федерацин малтанхи субъекчĕсем
Сынык
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Коми-Перĕм автономи тăрăхĕ
Каçăсем
Категори:Коми-Перĕм автономи тăрăхĕ
Сынык
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Инанна
мини|Инанна (Иштар) Инанна (аккад. Иштар) — шумер халаплăхĕнче, тĕнĕнче — тĕп ама турă.
Кун-çулĕ
Чи малтан Инанна çимĕç пурлăх хӳтĕлевçи, тулăх тыр-пул символĕ шутланнă. Каярах çак этеп турă ами Ан вырăнне кĕрет. Ана вырăнне ларсан, Инанна çав хушăрах çĕнтерӳ турри, пурлăх турри, тӳрелĕх турри ĕçĕ-хĕлне тыса тăнă, çемйе пурнăçĕн хӳтĕлевçи пулнă. Инанна Уйăх туррин (Нанна) хĕрĕ шутланнă, хăш халапсенче Инанна Ана хĕрĕ теççĕ.
И. М. Дьяконов тĕпченипе, Инанна ячĕ — шумерсенчен пулса тухман, вăл шумерсенчен маларах Месопотамире пурăннă «банан чĕлхиллĕ» халăхĕпе çыхăннă.
Вăл улталать (Энкине эрех ĕçтерет те суйса турăсем никĕсленĕ «ме» — пĕрлĕ этем, этика, этеплĕх, тӳрелĕх тата ритуал йĕркисене ыйтса пĕлет), тăнăçлă мар (пĕрмай упăшка-еркĕнне улăштарать), хăйĕн упăшкине (Думузие) те улталать, хăй вырăнне çĕр айĕнчи патшалăха ярать. Чӳк-кĕлĕ вырăнĕ — Урук, унта Инанна тĕп храмĕ — Э-Ана — ларать. Пирĕн эрăччен 2-мĕш пинçулăхĕ тĕлĕнче аккад этепĕ Иштар хурритсем, митаннисем, финикисем (финики Астартипе тан) анлă сарăлнă.
Асăрхавсем
Категори:Шумер-аккад халаплăхĕ Категори:Пулăх турри
Сулпай
Сулпай, — Тутарстанăн Аксу районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1920-мĕш çулсенче никĕсленĕ /
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Шонга (Юга юппи)
Шонга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 252 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 71 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Вышний Волочек районĕ
Вышний Волочёк районĕ, — Тверь облаçĕн çурçĕр енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Вышний Волочёк хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 3 389 çх2. Хĕвеланăç енче Фирово районĕ, хĕвелтухăç енче — Максатихăпа Спирово районĕсем, кăнтăр енче Торжокпа Кувшиново районĕсем, çурçĕр енче — Бологоепа Удомеля районĕсем вырнаçнă.
Тĕп юханшывсем: Цна, Мста, Тверца.
Истори
Района 1929 çулхи çурла уйăхĕн 30-мĕшĕнче йĕркеленĕ. Малтан Мускав облаçĕн Тверь округне кĕнĕ. 1935 çулта Тверь облаçне туса хунă хыççăн унта кĕнĕ. Район чиккисем темиçе хут та улшăннă. Хальхи чикĕсем 1972 çултанпа тытăнса тăраççĕ.
Халăх йышĕ
Районта 27,2 пин çын (2006) пурăнать.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 15 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 14.
Çул-йĕр
Район тăрăх Мускав-Санкт - Петербург автомобильпе чукун çулĕсем иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
676
Пулнисем
Категори:Çулсем
Солнечногорск районĕ
thumb|200px Солнечногорск районĕ - Мускав облаçĕн çурçĕр-хĕвеланăç енче вырнаçнă район.Лаптăкĕ 1 135 çм2.
Халăх йышĕ
Районта 123.2 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Такталачук
Такталачук — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 20 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452944, ОКАТО кочĕ — 80237812006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Такталачук
Профессор
Профе́ссор (professor — «наставник») — ăслăх ĕçтĕшĕн е вĕрентӳçĕн ăсчах хисепĕ е ĕçри вырăнĕ.