cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шупашкарăн кун-çулĕ
Хăш-пĕр тĕпчевçĕсем каланă тăрăх, Шупаш тени чăваш сăмахран çаврăнса пулнă. Шупашкар тени чăваш карманĕ (крепоçĕ) тенине пĕлтерет имĕш. Ку шухăша чи малтан Н. Я. Марр академик, унтан Б. А. Серебренников, каярахпа пирĕн паллă тĕпчевçĕ В. Г. Егоров профессор каланă. Унсăр пуçне Шупашкар хулине Шупаш ятлă паттăр чăваш е чăваш кнеçĕ никĕслени çинчен каланă халап пур. Кун пек тĕслĕх, ял таврашне малтан килсе вырнаçнă çын ячĕпе парасси, Чăваш Енре питĕ сарăлнă. Ял, вырăн ячĕсене пăхса, авалхи хитре чăваш ячĕсене пайтах тупма пулать: Исампай, Тикеш, Катек... «Паш», «аш» сыпăксемпе вĕçленекен ятсем нумай тĕл пулаççĕ: Пăкаш, Муркаш, Штанаш, Юрпаш, Урпаш тата ытти ятсем. Магницкий çырса кăтартнă тĕне кĕричченхи чăваш ячĕсенче те ун пек ятсем пайтах. «Паш», «аш» сыпăксемпе вĕçленекен ятсем тата ытти халăхсен те пур. Акă, Кайьен Кавказра Супаш çырми, Супаш Лапамĕ пур. Кавказри тĕпчевçĕсем Супаш çырми çын ятĕнчен пулса кайнине палăртаççĕ. Супаш - Шупаш пекех илтĕнет. Шупаш евĕрле ятсем тӳрк йăхĕсен ĕлĕк нумай пулнă. Акă «Поэзия древних тюрков» кĕнекере çакна вулатпăр: Авалхи тĕрĕк чĕлхисенче ку сăмах мĕн пĕлтерни паллă: шу (тĕрĕкле - сӳ), çар тени пулать, паши (тĕрĕкле тата баши) пуçĕ тени пулать. Çапла вара, Шупашкар тени авалхи чĕлхерен хальхи чĕлхене куçарсан çарпуç хули тени пулать.
XVIII ĕмĕр вĕçĕнче Чăваш Енре чылай ĕçлесе пурăннă К. С. Милькевич та çак А. И. Свечин çырнă шухăшах çирĕплетет: «Город Чебоксары наименование свое получил, так как древние сих мест обитатели сказывают, от бывшей на оном месте в старинные времена чувашской деревне Шобаксар».
Вырăс хучĕсенче Шупашкара пĕрремĕш хут 1469 çулта асăннă, кунта Иван Рун ертсе пыракан вырăс çарĕсем чарăннине каланă. Ун чухнех Шупашкар вăйлă çирĕплетнĕ пĕр-пĕр мăрсан е турханăн карманĕ пулнă теме те май пур. 1552 çулта Хаяр Иван чăвашсем пулăшнипе Хусана илет. Вара чăвашсемпе калаçса татăлнине пăсса авалхи чăваш хулисене хăй çарĕсене тăратса тухма тытăнать. 1553 çулта Шупашкара та çар тăратать. Тепĕр икĕ çултан вара вырăссен çар хӳтлĕхне тума тытăнать. 1566 çулта кунта Троицки мăнастăре никĕслеççĕ, тем чухлĕ чиркӳ лартма тытăнаççĕ. Шупашкар вырăс колонизаторĕсен çирĕплетнĕ тапăрĕ пулса тăрать.
Шупашкарта пурăнакан чăвашсене вырăссем хуса кăларса хуларан 12 çухрăмра ялсемпе ларма ирĕк панă. В. Д. Дмитриев чăнласах та XVII-XVIII ĕмĕрсенче Шупашкар хулинчен 12 çухрăмра, анăçăрах, «Шебашкар» (Шупашкар) ятлă ял пулнине, каярахпа вăл Уйкас (Шарпаш), Варпуç тата Малти Ункăпуç ятлă ялсем çине пайланса кайнине çырать. Вĕсем халĕ пурте Шупашкар районĕнчи Вăрман-Çĕктер ял тăрăхне кĕреççĕ. Унсăр пуçне Шупашкар районĕнчех Шупашкаркасси ял та пур. Ку яла та Шупашкартан куçарса кăларнă чăвашсем пуçласа янă теме пулать. Хальхи Тутарстанра та Чăваш Шупашкар ялĕ пур. Унта Н. М. Охотников çуралса ӳснĕ. Çав яла та XVII ĕмĕр пуçламăшĕнче Шупашкар хулинчен тарса тухнă чăвашсем пуçласа яни çинчен çырса илнĕ хайлавсем пур.
1606 çулта ирĕклĕхшĕн кĕрешĕве тухнă чăвашсем Шупашкар хӳтлĕхне çĕмĕрсе кĕрсе каяççĕ те Т. И. Есипов вăйпута вĕлереççĕ... 1609 çулта пăлхавçă-чăвашсем Шупашкар хӳтлĕхне тепре çунтарса яраççĕ, вĕсене ӳкĕтлеме тăнă Геласий игумена вара çӳллĕ турул тăрринчен шĕвĕр вĕçлĕ юпасем çине пуçхĕрлĕ ывăтаççĕ.
1912 çулта Хусанта пичетленсе тухнă «очерки по родиноведению» кĕнекере Шупашкар çинчен мĕн çырни питĕ кăсăк. «Но предание приписывает название речки и селения Чебоксар некоему Шабксару, чувашенину, по имени которого оне стали именоваться, — çырнă унта. — ''В 1557 г. здесь выстроена крепость и заселена стрельцами. Св. Гурий по дороге из Москвы в Казань в 1555 г. пристал к Чебоксарам, освятил основание для крепости и посада, этого третьяго русского города в покоренном крае. В 1601 г. по приказу Б. Годунова в Чебоксары была сослана теща Федора Никитича Романова, бабушка царя Михаила Федоровича, кн. Мария Шестунова, пострижена игумен основ. здесь Троицкого муж. монастыря Ионникием и заключена в существовавший уже в Чебоксарах Никольский ж. монастырь''».
Шупашкарăн авалхи илемлĕ ӳкерчĕкĕ те упранса юлнă. Вăл 1660 çулхи хулана кăтартать. Ун чухне Шупашкар питĕ вăйлă, пур енчен те çирĕплетнĕ хула пулнă. Унта сахалтан та 8-10 турул пулнă. Хула варринче Троицки мăнастырĕ ... Ку ӳкерчĕк 1692 çулта Голланди çулçӳревçин Н. К. Витсенăн «Çурçĕрти тата Тухăçри Татарстан» кĕнекинче пичетленсе тухнă.
Каăсем
Категори:Авалхи чăваш хулисем Категори:Шупашкар
Турунка
Турунка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
733
Пулăмсем
Цзяннань провинцине анăç тата тухăç енсене пайланă, анăç пайĕ Цзянси (тӳррĕн: Юханшывăн анăç пайĕ) ята илнĕ.
Вилнĕ
Категори:Çулсем
734
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тактовик
Тактовик — тоникăлла сăвă тĕсĕсенчен пĕри. Сăвăра пусăмлă тата пусăмсăр сыпăксем черетленеççĕ. Вăл шутра кунашкал черетленÿ регулярлă мар та пулма пултарать. Урăхла каласан, пусăмлисен хушăкĕнчи пусăмсăррисен шучĕ ылмашăнать. Çав шут 1,2 пулсан — вальă теççĕ. Хушăк 1,2,3 пулсан — тактовик. Хушăк 0,1 е 0,1,2 пулсан — каллех тактовик. Çапла вара улшăнăвăн амплитуди кунта — 2 темелле.
Тактовик мĕнне ăнланма Çеçпĕл Мишшин «Пурнăçпа вилĕм» сăвви пулăшма пултарать.
Акă унăн иккĕмĕш çаври:
Хирте пĕр тĕмеске пĕр-пĕччен... — U — U U — U U — Тăпри çине пуснă вĕлтĕрен. — U U — U U — U — Вилнĕ çын тăпри вăл, çав тăпра,    — U — U  — U U U — Ырă çынни вилнĕ вăрçăра. — U U — U U — U U  —
Кунта пусăмсен чиккинче пĕр тĕлте виçĕ сыпăклă хушăк та курăнать. Çакă сăввăн çеммин ахаль вальăран тактовик патнелле куçас туртăм пуррине пĕлтерет-ха ĕнтĕ. Çапах та сăвва пĕтемпех илсен, унта пурпĕрех вальă ăслайĕ малта тăрать. Çавăн пекех «хирте», «тăпри» сăмахсенче, сăввăн малтанхи сулăмне сыхласа хăварас тесен, пусăма пĕрремĕш сыпăксене лартма тивнине шута илнĕ.
Фрегат
Пăслă фрегатсем
left|thumb|Вымышленный [[пароходо-фрегат КСШ «Авраам Линкольн» из романа Жюля Верна «Двадцать тысяч льё под водой»]]
Хальхи фрегатсем
thumb|[[Неустрашимый (сыхлав карапĕ)|СКР «Неустрашимый», 11540 проекчĕ, анăç классификацийĕпе фрегат.]]
Каçăсем
Категори:Вăрçă карапĕсен тĕсĕсем Категори:Парăслă карапсем Категори:Парăслă карапсен тĕсĕсем Категори:Карапсем
Шикун районĕ
Шикун райо́нĕ — Самар облаçĕн (РФ) анăçĕнчи администрациллĕ-территориллĕ виçи (район) тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район)
Администраци центрĕ — Шикун сали.
Географи
Лаптăкĕ 2000 çм2.
Тĕп шывĕсем — Атăл, Ăса.
Истори
Района 1965 ç. йĕркеленĕ.
Китайăн администраци тытăмлăхĕ
thumb|right|450px| Китай Административлă тытăмлăхĕ
Категори:Китай
Шикун районĕ
Халăх йышĕ
Районта 22,4 пин çын пурăнать (2006). Пурĕпе 47 пурăну вырăнĕ.
Инди
Инди (Ĕнчĕ, भारत गणराज्य), — Кăнтăр Азири патшалăх. Индостан çурутравĕн ытларах пайне йышăнать. Пакистан, Китай, Непал, Бутан, Бангладеш, Мьянма патшалăхĕсем унпа юнашар вырнаçнă. Индин тинĕс чиккисем çавăн пекех Мальдив утравĕсемпе, Шри-Ланкапа, Индонезипе юнашар иртеççĕ пур. Унсăр пуçсăр Джамму тата Кашмир тавлашуллă çĕрĕсем Афганистанпа юнашар вырнаçнă.
Горбань Игнат Петрович
Горбань Игнат Петрович — (1912-11.01.1957), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 03. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 47-мĕш çарĕн 218-мĕш перевçĕсен дивизин 487-мĕш уйрăм разведка ротин перевçи, красноармеец.
Шикун районĕ
Районти чăваш ялĕсен йышĕ
Мулеккел, Питреккел, Кăнай, Тайтак, Сенькино
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн районĕсем
Инди
Халăх йышĕ
Халăх йышĕпе Инди тĕнчере иккĕмĕш вырăна йышăнать. Индире миллиард ытла çын пурăнать. Лаптăкĕпе Инди тĕнчере çиччĕмĕш. Инди пысăк цивилизацисен çăлкуçĕ. Кунта индуизм, буддизм, сикхизм, джайнизм тĕнĕсем çуралнă. XX ĕмĕр варри таран Британи империйĕн колонийĕ пулнă. 1947 çултанпа пăхăнман патшалăх.
thumb|200px|Бомбей хулинче thumb|right|Индири Пувар хули çывăхĕнчи çыранра ларакан кимĕсем thumb|right|Çурçĕр Индири сăрт-ту thumb|right|Инди Парламенчĕ
Каçăсем
* Категори:Аслă Британин пулнă колонисем Инди Категори:Анкăл чĕлхиллĕ патшалахсемпе территорисем Категори:Ази патшалăхĕсем
Пӳрне
1. Пӳрнесем — çурăм шăммиллĕ тăваттă ураллисен (яланхилле мар) кĕлетке пайĕсем
Каçăсем
Категори:Анатоми Категори:Пӳрнесем
Пульцисс
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
735
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кахатани
Кахатани, — Мосул патĕнче вырнаçнă Ирак хули. Хулара езидсем пурăнаççĕ.
2007 çулхи çурла уйăхĕн 14-мĕшĕнче хулара террористла акт пулса иртнĕ.
Кузгово
Кузгово — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 299 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452941, ОКАТО кочĕ — 80237830002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Бакалов Михаил Ильич
Бакалов Михаил Ильич — ( -1944, ака уйăхĕ), Кăнтăр фронтăн 44-мĕш çарĕн 109-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 309-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн миномёт батареин тĕллекенĕ, гварди сержанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19.
Тутыга
Тутыга — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Ромовица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Бен Аффлек
thumb|right|Бен Аффлек Бенджамин Гиза Аффлек (акăл. Benjamin Geza Affleck) — АПШ актёрĕ тата сценарçă. 1972 çулхи çурла уйăхĕн 15-мĕшĕнче Беркли хулинче çуралнă.
1998 çулта Мэтт Дэймонпа пĕрле «Ăслă Уилл Хантинг» фильм валли çырнă сценаришĕн Оскар премине тивĕçнĕ. Çавăн пекех «Джильи», «Шăпăрлан» тата «Тӳлев вăхăчĕ» фильсенчи вылянă сăнарсемшĕн «Ылттăн хăмла çырли» хирĕçле-премине тивĕçнĕ.
Кун-çулĕ
Категори:Пайăр çынсем:АПШ Категори:АПШ артисчĕсем
Категори:АПШ актёрĕсем
Тĕрĕс виçкĕтеслĕх
Тĕрĕс (е пĕр тан енлĕ) виçкĕтеслĕх — виççĕ енлĕ тĕрĕс нумайкĕтеслĕх, унашкал нумайкĕтеслĕхсенчен чи ансатти. Тĕрĕс виçкĕтеслĕхĕн енĕсем тан,  кĕтесĕсем вара пурте  60° (е \pi / 3).
Çавăн пекех, тĕрĕс виçкĕтеслĕх  тан аяклă пек те шутланать.
Гаспаров вулавĕсем
Гаспаров вулавĕсем — çулсерен иртекен ăслăх конференцийĕ. Йĕркелекенĕ — Раççей патшалăх гуманитари университечĕ, паллă вырăс филологне Михаил Гаспарова халалланă.
Тĕрĕс виçкĕтеслĕх
Уйрăмлăхсем
Символсем: a — тĕрĕс виçкĕтеслĕхĕн енĕ, R — тул çавракăшăн радиусĕ, r — шал çавракăшăн радиусĕ. Вара çакнашкал палăрăмсене палăртма пулать.
Гаспаров вулавĕсем
Хутшăнакансем
Анатолий Ахутин, Нина Брагинская, Борис Дубин, Николай Казанский, Олег Лекманов, Андрей Немзер, Александр Осповат, Владимир Плунгян, Юрий Шичалин, Константин Поливанов и др.
Тĕрĕс виçкĕтеслĕх
Уйрăмлăхсем
Тĕрĕс виçкĕтеслĕхĕн шал çавракăшĕн радиусĕ
Гаспаров вулавĕсем
Каçăсем
Категори:Филологи конференцисем
Тĕрĕс виçкĕтеслĕх
Уйрăмлăхсем
Тĕрĕс виçкĕтеслĕхĕн периметрĕ
Каçăсем
Triângulo
Тафаев Геннадий Ильич
Геннадий Ильич Тафаев (Тафаев Кенати) — профессор (1999), истори ăслăхĕсен докторĕ (1995), çыравçă, 1953 çулхи чӳкĕн 27-мĕшĕнче, Чăваш республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи Туппай Сĕмĕл ялĕнче çуралнӑ.
Халĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕн тӑван ҫӗршыв тата пӗтӗмӗшле истори кафедрин профессорӗ пулса ӗҫлет (2015 ҫултан).
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Ăсчах 1953 çулта Чăваш республикин Сĕнтĕрвăрри районĕнчи Туппай Сĕмĕл ялĕнче кун çутине курнă.
Вăтам пĕлӳ илсенех 1970 çулта Шупашкар ти комбинатра фотограф-лаборант пулса ĕслеме тытăнать. 1974 çулхи чӳк уйăхĕнче Геннадия Совет Çарне чĕнеççĕ.
Хĕсметрен таврăнсан, вăл 1977 çулта Чăваш патшалăх университечĕн историпе филологи факультетне, истори уйрăмне вĕренме кĕрет. Университетра вĕреннĕ чухнех пулас ăсчах идеологи, социологи ыйтăвĕсемпе, тăван çĕрĕн культурипе кăсăкланать. Историк дипломне алла илсен Геннадий Ильич Çĕрпӳ районĕнчи Патӑръел вăтам шкулӗнче ĕçлеме пуҫлать.
1983 çулхи çурла уйăхĕнчен пуçласа 1984 çулхи кăрлач уйăхӗччен Çĕрпӳ районĕн «Октябрь çулĕ» хаçатăн пай ертӳçи пулса ĕçлет, 1984 çулхи кăрлач уйӑхӗнчен пуçласа 1986 çулхи чӳк уйӑхӗччен Çĕрпӳ хулинчи Республикăн культурӑпа ҫут ӗҫ училищинче вӗрентет. 1986 çултанпа Геннадий Ильич хастаррăн республикăри политика пурнăçне хутшăнма тытăнать, Урал-Атăл регионĕнчи партисен юхăмĕсем пирки социологи тĕпчевĕсене ирттерет.
1988 çулта Тафаев Чăваш патшалăх университечĕн ССКП историпе политоллоги кафедрине аслă вĕрентӳçĕ вырăнне ĕçлеме куçать. 1991 çулта ăна истори ăслăхĕсен кандидачĕ хисепе, доцент ăсчах хисепе тивĕçтереççĕ. 1995 çулта Геннадий Ильич ăслăлăх тухтăрĕн диссертацине хӳтĕлет. 1999 çулта вăл профессор пулса тăрать.
1998-1999 çулсенче Тафаев Израилĕн Раççейри тата ИПТ-ри уçă университетĕнче пĕлу пухать. 2000 çулта Генадия Тафаева Раççей социологĕсен пĕрлĕхĕн Чăваш уйрăмĕн председателĕ пулма суйлаççĕ. 2001 çулта Чăваш патшалăх педагогика университечĕн пĕтĕмĕшле тата регионри истори кафедрин ертӳçи пулма сĕнеççĕ. 2010-2015 ҫулсенче – тӑван ҫӗршыв тата регионри истори кафедрин профессорӗ, 2015 ҫултан – тӑван ҫӗршыв тата пӗтӗмӗшле истори кафедрин профессорӗ пулса ӗҫлет.
Краснодар Ен
Краснода́р Ен — Раççей Федерацин субъекчĕ, Кăнтăр федераци тăрăхне кĕрет.
Тафаев Геннадий Ильич
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Çаплах Геннадий Тафаев «Атăлçи Пăлхар» историпе культура фонд председателĕн çумĕ пулса тăрăшать, радиопа каласа параччĕ.
Ӗçĕсем
Тафаев — 200 ытла кĕнеке авторĕ
Краснодар Ен
Ростов облаçĕпе, Ставрополь Енĕпе, Карачай-Черкесипе, Адыгейпе тата Абхазипе чикĕ тытать. Тинĕспе Крымпа юнашар.
Тафаев Геннадий Ильич
Вуламалли
Прокопьева, Р. Туппай юмӑҫ йӑхӗнчен тухнӑ паллӑ историк : [Геннадий Ильич Тафаев ҫинчен] / Р. Прокопьева // Самант. – 2011. – № 11. – С. 6-7.
Краснодар Ен
Администраци центрĕ — Краснодар (646 пин çын).
Тафаев Геннадий Ильич
Вуламалли
Степанов, В. Несӗлсен чӗнӗвӗ : [Геннадий Ильич Тафеев историк ҫинчен] / В. Степанов // Самант. – 2013. – № 10. – С. 18-19.
Краснодар Ен
Каçăсем
* Категори:Çурçĕр Кавказ
Тафаев Геннадий Ильич
Вуламалли
Тафаев Геннадий Ильич // Преподаватели Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева (2011-2015). – Чебоксары, 2015. – С. 71-72.
Каçăсем
Категори:Чăваш историкĕсем Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Похвиçнĕ
100px Похвиçнĕ — Самар облаçĕн Похвиçнĕ районĕн администраци центрĕ, Самар — Ĕпхӳ чукун çулĕн чарăнăвĕ.
Тавралăхĕ
Хула Мăн Кинель (Самар юханшывĕн йуппи) сулахай çыранĕнче, Самарăран 159 çухрăмра, Ăренпур облаçĕн çĕрĕнчен 5 çухрăмра вырнаçнă.
Климачĕ — вичкĕн континентлă, сивĕ хĕлрен ăшă çăва хăвăрт куçăллă.
Халăх йышĕ, хула тытăмĕ
Халăх йышĕ 28,2 пин çын (2005).
Хулара Похвиçнĕ тăван енĕн тĕпчев музейĕ вырнаçнă.
Мăн Сырьга
Мăн Сырьга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Томлега юханшывăн сулахай çыранĕпе, 6 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Похвиçнĕ
Каçăсем
Категори:Раççей хулисем Категори:Самар облаçĕ
Мăн Сырьга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Котлас
Ко́тлас — (1917 çултанпа) Раççей хули, Архангельск облаçĕнчи Котлас районĕн административлă тĕпĕ.
Хулари халăх йышĕ 60,6 пин çын (2010).
Тавралăхĕ
Хула Вычегда Çурçĕр Двинана юхса кĕнĕ çĕрте, Архангельскран 600 çм, вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Çакăнта таса Стефан Пермский коми хушшинче 1379 çулта ӳкĕт сăмахне каланă.
Экономика
Тĕп савучĕсем:
Транспорт
thumb|250px|left|Вокзалпа юнашар лартнă пăравус палăкĕ Хулан транспорт системине «Котлас аэропорчĕ», вокзал — пысăк пассажир тата япала турттаракан чукун çул çыххи — кĕрет.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаç хулисем
736
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пыркаг-Игай
Пыркаг-Игай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Пеноровка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Вотяк Урасĕ
Вотяк Урасĕ — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 173 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452826, ОКАТО кочĕ — 80259860006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Истори
1920 çулта халăха çырнă чухне, ялта 65 кил тата 369 çын (156 арçын, 213 хĕрарăм) пурăннă.
1926 çул тĕлне яла Урал облаçĕнчен Пушкăрт АССР йышĕнчи Бирск кантонĕн Янаул вулăсне куçарнă.
1939 çулта — 386 çын, 1959 çулта — 412.
1982 çулта — 370 яхăн çын.
1989 çулта — 225 çын (84 арçын, 141 хĕрарăм) пурăннă.
2002 çулта — 199 çын (94 арçын, 105 хĕрарăм), удмуртсем (95 %).
2010 çулта — 155 çын (77 арçын, 78 хĕрарăм).
Пуçламăш классен шкулĕ тата ялти клуб пур.
Аслă халăх шкулĕ
Аслă халăх шкулĕ, - Скандинави çĕршывĕсенче, Германире ӳссе çитĕннĕ çынсем валли тата малалла вĕренме ĕметленекенсен шкулĕ.
Тĕрлĕ палăртусем
Пĕрпĕкрех ятсем пулсассăн та, аслă халăх шкулĕсем Германире тата Скандинави çĕршывĕсенче пĕр-пĕринчен уйрăлса тăраççĕ. Нимĕçсен аслă халăх шкулĕ Скандинави çĕрĕсенчи халăх университечĕпе (folkuniversitet) тан пулать.
Вырăнти чĕлхесенчи ятсем: folkehøjskole (дани чĕлхи), kansanopisto (финн чĕлхи), folkehøyskole/folkehøgskole/folkehøgskule (норвеги чĕлхи), folkhögskola (швед чĕлхи), and Volkshochschule (нимĕç чĕлхи). Францире ун евĕрли université populaire ятлă.
Истори
Пĕрремĕш аслă халăх шкулне Данири Рёддинг хулинче Кристен Кольд 1844 çулта уçнă. Шухăшĕсене вăл Грундтвиг Николай Фредерик Северин философ ĕçĕсенчен илнĕ. Ку шкула ятарласа чухăн халăх валли уçнă, вĕсен университетра вĕренме укçа та, вăхăт та пулман.
Норвеги
Норвегири пĕрремĕш аслă халăх шкулĕ 1864 çулта уçалнă. Хальхи вăхăтра çак шкулсен шучĕ 77. Вĕсенчен 30-шĕ Христос тĕнĕллĕ шкулсем.
Швеци
Швецире пĕрремĕш аслă халăх шкулĕ 1868 çулта уçалнă. Паянхи кунра 150 ытла вĕренекен пур. Вĕренекенсем нормаллă стипенди илме пултараççĕ, вĕренсе петернĕ хыççăн университета та кайма пултараççĕ. Швецири аслă халăх шкулĕсен нумайăшĕ ялсенче вырнаçнă.
Германи
Германин Volkshochschule кăшт урăхла. Ку шкул Чăваш Енри тĕрлĕ курссем пек. Çынсем çак шкулсенче кăсăклакан япаласенчи пĕлӳсене сарма-анлăлатма пултараççĕ:
Раççей
Категори:Шкулсем
Шахмат хăми
Ша́хмат хăми — шахмат, шашки тата сĕтел вăййисен урăх стратеги вăййисем валли выляв уйĕ. Йăла йеркипе шахмат хăми 8x8 (пурĕпе 64) умлă-хыçлă ула-чăла клеткăсем (уйсем). a1 уй йĕркепе хура. Тĕрлĕ вариантра клетка шучĕ улшăнма пултарать, чи пысăк улăштару — клетка ĕлкине улаштарни. Çапах та, иккĕ сăрă тĕслĕхĕ — шахмат хăмин пĕрмайхи паллăхĕ.
Куçнисене çырса пыма ансат пултăр тесе шахмат хăмин клеткисене нумĕрлеççĕ: горизонт йĕрĕпе сулахайран сылтăмалла латин алфавичĕн сас паллисемпе (A - H); вертикаль йĕрĕпе клеткăсене арап цифрипе (1 - 8) çӳлтен аялалла палăртаççĕ. Нумĕрленĕ клетка символĕсене хăман периметрĕпе, ӳкерчĕк çинчи пек, çырса хураççĕ.
Сĕтел çинче вылямалли (компьютер е портативлă пулмасан) чухнехи шахмат хăмине варринчен пуçтарăнса хупăнмалла конструкципе йывăçран хатĕрлеççĕ.
Париж (Челепи облаçĕ)
Пари́ж — Челепи облаçĕнчи Нагайбак районĕн ялĕ, Париж ял тăрăхĕн администраци центрĕ. Магнитогорска çитме 100 çм, Челепине çитме 300 çм.
Ялта чылайрахăш пурăнакансем — нагайбаксем.
Ячĕ
Ятне Францин тĕп хулинчен туяннă, кун пек ятсем Кăнтăр Уралта татах пур, — Кассель, Лейпциг, Арси-Сюр, Берлин тата Фершампенуаз. Çак ятсене вырăс çарĕсем Италире, Германире тата Францире 1799 тата 1813—1814 çулсенчи çĕнтерӳсене хисеплесе панă: ун чухне касаксем-нагайбаксем раççей çарĕнче уйрăм полкра хĕсметре тăнă.
Кун-çулĕ
1842—1843 çулсенче Çĕнĕ йĕрлĕ района туса хунă чухне 4-мĕш №-лĕ касса хуннă, каярах ăна Париж ята панă.
Паллă вырăнсем
2005 çулăн çĕртмен 24-мĕшĕнче Париж ялĕнче Эйфел турулĕ евĕр сота çыхăнăвĕн вышкине хута янă. Кăнтăр Уралри «Эйфел турулĕ» оригиналĕнчен 5 хут пĕчĕкрех.
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕнчи Нагайбак районĕн пурăнан вырăнсем
Тупăлхату
Тупăлхату, — Атăлçи Пăлхарăн авалхи хули.
Истори
Н. Спасский хула çинчен «Очерки по родиноведению» кĕнекинче уçăмлă çырать: «''...а г. Тубулгатау находился в долине реки Шешмы близ д. Верхней Никиткиной в Чистопольском уезде''». Шешме шывĕ Чулман Атăла юхса кĕрет. Тупăлхату хули авалхи аслă та чаплă Керменчук хулинчен кăнтăр-хĕвеланăç еннелле пулнă.
Тупăлхату хули çинчен чăнлавсенче сахал каланă. Вăл XIII ĕмĕрте, ытти пăлхарсен хулисем пекех, тутар-монголсен аллине лекнĕ ĕнтĕ. Анчах та хăçан ишсе çĕмĕрни паллă мар. Н. Спасский çӳлерех асăннă кĕнекерех Тупăлхату хули Ылтăн Урта вăхăтĕнче те пулнине çырать. Ăна каярахпа вырăс шывçи хурахĕсем çĕмĕрсе тăкма пултарнă.
Каçăсем
Категори:Атăлçи Пăлхар хулисем
Ручьёв вулавĕсем
Ручьёв вулавĕсем — тĕнчери ăслăх-практика конференцийĕ. Борис Ручьёв сăвăçа халалланă.
VI конференци
Редакци коллегийĕ:
VII конференци
Редакци коллегийĕ:
VIII конференци
Редакци коллегийĕ:
Каçăсем
Категори:Магнитогорск культури Категори:Филологи конференцисем
Тынянов вулавĕсем
Тынянов вулавĕсем — дисциплинăсем хушшинчи тĕнчери ăслăх конференцийĕ. Тĕллевĕ — историпе культура тĕпчевĕн ыйтăвĕсене уçса парасси. Вулавсене Тынянов еткерлĕхĕн комиссийĕ В. А. Каверин инициативипе йĕркеленĕ.
Конференци Тыняновăн тăван хулинче — Режицăра, халĕ Резекне (Латви) иртеççĕ.
Хутшăнакансем
Г. Г. Амелин, А. Ф. Белоусов, Н. А. Богомолов, Н. В. Брагинская, В. Э. Вацуро, Ст. Гардзонио, Б.Гаспаров, М. Л. Гаспаров, Л.Геллер, Л. Я. Гинзбург, А. Б. Грибанов, Л. Д. Гудков, Ю. В. Давыдов, А. А. Долинин, Б. В. Дубин, Е. В. Душечкина, С. Т. Золян, Н. А. Зоркая, Вяч. Вс. Иванов, И.А. Калинин, Л. Ф. Кацис, Л.Киселева, А. А. Кобринский, С. Л. Козлов, Г. А. Левинтон, Р. Г. Лейбов, О. А. Лекманов, Ю. М. Лотман, Н. Н. Мазур, О.Майорова, Ю. И. Манин, М. Б. Мейлах, А. Г. Мец, В. А. Мильчина, З. Г. Минц, Е.Михайлик, Ю. А. Молок, Г. А. Морев, М. С. Неклюдова, А. С. Немзер, П. М. Нерлер,  Т. Л. Никольская, В. И. Новиков, М.Окутюрье, А. Л. и К. А. Осповат, М. Б. Плюханова, К. Ю. Постоутенко, В. В. Пугачев, А. И. Рейтблат, К. Ю. Рогов, О.Ронен, В. Н. Сажин, И. Ю. Светликова, Д. М. Сегал, И.Серман, Л. Г. Степанова, Р. Д. Тименчик, Е. А. Тоддес, А. Б. Устинов, Ю. Г. Цивьян, А. А. Формозов, О. А. Ханзен-Лёве, Т. Ю. Хмельницкая, А. П. Чудаков, М. О. Чудакова, Ю. Н. Чумаков, С. С. Шведов, А. Шенле, Ю. К. Щеглов, В.Эджертон, Н. Я. Эйдельман, М. Б. Ямпольский, Р. М. Янгиров и многие другие.
Çĕнĕ Каинлык
Çĕнĕ Каинлык — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 617 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452945, ОКАТО кочĕ — 80237835001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
737
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Исхак (Янаул районĕ)
Исхак  — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 15 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452826, ОКАТО кочĕ — 80259860007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Пĕтерекен хĕрарăм (пĕлтерĕшсем)
Пĕтерекен хĕрарăм:
Тренкасси
Тренкасси — Чăваш Енĕн Шупашкар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 103 çын пурăнать (2008). Икĕ урам. Шĕнерпуç ял тăрăхне кĕрет.
Кун-çулĕ
Тренкасси ялне Хыркасси ялĕ çывăхĕнчи Кивçурт Çырми ялĕнчен куçса килнĕ Тренкки (Терентий) ятлă çын пуçласа янă. Ял 18 ĕмĕр вĕçнелле кăна пуçланса кайнă. Унпа юнашар Явăш ятлă çын килсе ларнă. Пурăна киле икĕ ял пĕрлешсе кайнă та хальхи Тренкасси пулса тăнă.
Тренкки (Терентий) – вырăс ячĕ, апла пулсан ял чăвашсене тĕне кĕртсен кăна пуçланса кайма пултарнă.
Авалхи документсенче Тренкасси ялне тĕрлĕ ятсемпе çырса хăварнă, Хыркасси, Чăрăшкасси, Явăш тенисем тĕл пулаççĕ. Анă, тĕслĕхрен, 1859 çулхи халах çырав материалĕсенче Шемшер вулăсĕнче, Йĕршшу çумĕнче, Явăш («Яушева при рч. Рыкше»; 66 хуçалăх, 208 арçын, 228 хĕрарăм) ятлă ял пур, Тренкасси çук; 1897 çулхи перепись материалĕсенче вара Тренкасси (Трень-Касы) пур, Явăш çук. Халăх ахаль халапламасть иккен, халапсенче тĕл пулакан хыпар-хăнара, лайăх шырасан, авалхи документсенче те тупма пулать иккен. Çаксене шута илсен, Тренкасси ял ятне пĕр иккĕленмесĕрех «Трен(кки) ятлă çын никĕсленĕ касă» тесе ăнлантармалла.
Путин килни
2008 çулхи авăн 12-мĕшĕнче Раççей Федерацин президенчĕ Владимир Путин Тренкасси ялĕнче пулса курчĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Пĕтерекен хĕрарăм (фильм, 1991)
«Пĕтерекен хĕрарăм» (Femme Fatale) — Андре Гуттфройнд режиссёр ӳнерленĕ кинофильм. Фильма 16 çула çитмен ачасен пăхма юрамасть.
Сюжет
Джозеф Принс, малтан сăнарçă пулнăскер, халĕ çутçанталăк паркĕнче пăхса тăракан, паркра хĕрарăма тĕл пулать, юратса пăрахать. Тепĕтакран вĕсем мăшăрланаççĕ.
Пĕррехинче Джон, киле таврăнсан, арăмне тупаймасть — Синтия çухалать. Джон хăйĕн арăмне шырама пуçлать. Шыранă май Джон ултавпа сутăнчăк ĕçĕ пирки тавçăрса илет. Вăл Синти çинчен нумай хыпар пĕлет, халĕ ăна хăрушлăх кĕтет — Синтие вăл кăна çăлма пултарать.
Каçăсем
Категори:Драма фильмĕсем Категори:АПШ фильмĕсем
Пеон
Анчах та пусăма тĕпе хуракан сăвă тытăмĕсенче хăйне кура палăртавсем пур. Вăл палăртавсене Антика тапхăрĕнчисемпе аналогилесе майлаштарнă.
Геннадий Айхи çырнă "Тепĕр юрă" сăвă йĕркисене илсе пăхар-ха:
Ачасем — ачасемпе. U U — U | U U — Артистсем — артистсемпе. U U — U | U U — Йĕкĕтсен хăйсен пур йышĕ,     U U — U | U U — U Ваттисем — ваттисемпе. U U — U | U U —
Ăнлантарни: "—" — вăйлă сыпăк (икт), "U" — вăйсăр сыпăк, "|" — картсен чикки. Калас пулать, малтанлăха пăхсан, хорей çемми пек те туйăнать. Анчах та йĕркесенчи 1-мĕш, 5-мĕш сыпăксем 3-мĕш, 7-мĕш сыпăксенчен чылай вăйсăртараххине пула пеон темелле. (Виççĕмĕш йĕркере икĕ тулли карт, 1-мĕш, 2-мĕш, 4-мĕш йĕркесенче иккĕмĕш карчĕ тулли мар). Пеонăн çакăн пек тĕсĕсем пур: пеон I (— U U U), пеон II (U — U U), пеон III (U U — U), пеон IV (U U U —). Эп.</reир илсе кăтартнă тĕслĕх — пеон III. Михаил Сениэлĕн Геннадий Айхин асăннă хайлавĕнчен тухса тăракан ахрăм-сăвви пур. Ăна та çак пеон III сулăмĕпех ăсталанă.
Каçăсем
Категори:Антика метрики Категори:Сăвă Категори:Силлабо-тоника виçисем
Тушма
Тушма — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кылт юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
738
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Илем (пĕлтерĕшсем)
Илем:
Горбатенко Николай Захарович
Горбатенко Николай Захарович — (12.12.1923-21.10.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 69-мĕш çарĕн 370-мĕш перевçĕсен дивизин 1234-мĕш перевçĕсен полкĕн автоматчиксен взвочĕн командирĕ, аслă лейтенант.
Самар облаçĕн Исаклă районĕ
Исаклă районĕ — Самар облаçĕн çурçĕр-тухăç енче вырнаçнă районĕ]. Администраци центрĕ — Исаклă сали.
Географи
Лаптăкĕ 1578 çм2.
Паллă шывĕсем — Сук, Мăн Сарăш.
Истори
Района 1967 ç. йĕркеленĕ
Халăх йышĕ
Районта 14,5 пин çын пурăнать. Пурĕпе 47 пурăну вырăнĕ.
Пырталат-Кыкке
Пырталат-Кыкке — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Оглат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
739
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Донецк
Доне́цк (Донецьк) — (1917 çултанпа) Украина хули, Донецк облаçĕн административлă тĕпĕ.
Донецк фотографисем
* Категори:Украина хулисем Категори:Донецк облаçĕн хулисем Категори:Мегаполиссем Категори:Ят улăштарнă хуласем Категори:Украина облаç тĕпĕсем Категори:XIX ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем Категори:Ленин орденĕпе чысланă хуласем
Бурнюш
Бурнюш — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 195 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452945, ОКАТО кочĕ — 80237835002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Колумб кунĕ
Колумб кунĕ — Колумб Америкăна килни çул тултарнине чысласа Юлий календарĕпе 1492 çулхи юпан 12-мĕшĕнче (Григорий календарĕпе - 1492 çулхи юпан 21-мĕшĕнче) ирттернĕ уяв.
1492 çулхи юпан 12-мĕшĕнче Христофор Колумб экспедицийĕ Багам архипелагĕн Сан-Сальвадор утравĕ патне çитнĕ, каярах çакăн чухне Америкăна уçнă вăхăт тесе официаллă йышăннă.
Америкăри чылай патшалăхĕнче Колумб кунне, Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсенче ăна юпа уйăхĕн иккĕмĕш тунти кунĕнче ирттереççĕ.
Çак кун АПШ халăхĕ çĕр-шыва уçнине чысласа уявлаççĕ, чиркӳри кĕлĕсене тата урăх мероприятисене çӳреççĕ. Хăшпĕр хуласенче кĕлĕсем, парадсем тата мăнаçлă церемонисем иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Багам утравĕсен уявĕсем Категори:Венесуэла уявĕсем Категори:Коста-Рика уявĕсем Категори:Парагвай уявĕсем Категори:АПШ уявĕсем Категори:Уругвай уявĕсем Категори:Юпан 12-мĕшĕнчи уявсем Категори:Христофор Колумб
Робинзон Крузо
Робинзо́н Кру́зо (Robinson Crusoe) — Даниэль Дефо романĕсен паттăрĕ, вĕсенчен пĕрремĕшне 1719 çулта пичетленĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Даниэль Дефо ĕçĕсем Категори:Акăлчанла романсем Категори:1719 çулăн романĕсем Категори:Робинзон Крузо Категори:Литература сăнарĕсем
Мăн Тыросова
Мăн Тыросова — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лим юханшывăн сулахай çыранĕпе, 86 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
740
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Тыросова
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Хавал (йĕркеленӳ)
«Хавал» (Хĕвел) — чăваш çамрăкĕсен пуҫару ушкӑнӗ, 2009 çулта Шупашкарта йĕркеленнĕ. Ертӳçисем — Александр Блинов, Шупашкарта ĕçлесе пурăнакан, чăвашлăхшăн çунакан çын тата Александр Савельев, Мускав чăвашĕ. Тĕп тĕллевĕ — чăвашлăха аталантарасси.
Проекчĕсем
thumb|right|200px|Лагерьте Организаци тĕрлĕ проектсемпе ĕçлет. Пĕрремĕш проекчĕ — утă уйăхĕн 4–11-мĕшĕнче ĕçлекен çуллахи «Хавал» лагерĕ. Утăн 10-мĕшĕнче вăл «Чăваш халăх пĕрлешĕвĕ» пулса тăнă. Пĕрлешӳ канашĕнче 5 çын: Алпарух (Александр Блинов), Тимĕрçĕ (Александр Кузнецов, Шупашкар), Тевет (Татьяна Гурьева, Шупашкар), Сантăр (Александр Савельев, Мускав), Елей (Виктор Арапов, Элмет).
Пĕрремĕш тĕл пулăва Самар, Тутарстан, Мускав, Чăваш яш-кĕрĕмĕпе хĕр-упраçĕ хутшăннă. Тĕрлĕ лекцисем, вăйăсем, «çавра сĕтелсем», вучах умĕнчи каçсем, чăваш тĕррин, тумĕн вăрттăнлăхĕпе паллаштаракан ăсталăх лаççисем иртнĕ.
Пурнăçлама палăртнă проектсем 20 яхăн: «Ашшĕ-амăшĕн ассоциацийĕ», «Чăваш чĕлхи клубĕ», «Шкул проекчĕ», "Кала-ха" - пуҫламӑш классенче вӗренмелли куҫарусӑр меслет, Наци Телекуравӗпе пӗрлехи проект "Учим чувашский", компьютер программисем хатĕрлени, «Контактра» сайта чăвашла куçарни тата ыттисем те.
Чăваш Енри 455 шкултан çурринчен ытларахăшĕнче пуçламăш классенче чăвашла, 16-шĕнче тутарла, 3-шĕнче ирçелле вĕрентеççĕ, апла пулин те Пĕтĕм Раççейри тĕрĕслев ĕçне вырăсла кăна иртерме палăртнă. Хастарсен шухăшĕпе тĕрĕслеве наци чĕлхи çине куçармалла тесе Раççей Федерацин вĕренӳ министрĕ Ольга Васильева патне çыру янă.
2019 ҫулта 10-мӗш "Хавал" уйлӑх пулса иртет.
Каçăсем
Категори:Политика Категори:Чăвашсем Категори:Пĕрлĕх
Баканов Дмитрий Евстигнеевич
Баканов Дмитрий Евстигнеевич — ( – ), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 74-мĕш гварди перевçĕсен дивизин командирĕ, гварди генерал-майорĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Указ дати -.
741
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ошья-Тау
Ошья-Тау — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 13 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452826, ОКАТО кочĕ — 80259860008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Тыжма
Тыжма — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Люга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
742
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Октаэдр
Окта́эдр (οκτάεδρον, οκτώ, «саккăр» тата έδρα — «тĕп, никĕс») — пиллĕк мăкăрăлчăк тĕрĕс нумайхысаклăхран пĕрри, Платон кĕлетки ятлăскер.
Октаэдр 8 виçкĕтеслĕ хысак, 12 аяк пĕрчиллĕ, 6 тăрăллă, кашни тăрринче 4 аяк пĕрчи тĕкĕшкççĕ.
Октаэдр аяк пĕрчин тăршшĕ а тан пулсан, унăн çийĕн лаптăкĕпе (S) калăпăшне (V) çак формулăсемпе шыраççĕ:
Октаэдр тулашĕпе çырнă сфера радиусĕ:
,
Октаэдр ăшне çырнă сфера радиусĕ:
Терĕс октаэдр симметрийĕ кубăн пекех Oh.
Çăлкуçсем
Категори:Тĕрĕс нумайхысаклăхсем
Илем
Илем — эстетика категорийĕ.
Асăрхавсем
Категори:Эстетика категорийĕ Категори:Мода
МакДональд
МакДональд кланĕ Скандинавирен тухнă. Пĕрремĕш çулпуçĕ — Домналл мак Рагналл, Кинтайр тата Гебрид утравĕсен патши.
Çулпуç
Халĕ МакДональд кланĕн аслă çулпуçĕ Годфри Джеймс МакДональд шутланать, вăл Слит Макдональчĕсен кланĕнчен, 8-мĕш МакДональд баронĕ.
Вуламаалли
М
Мăшăр
Мăшăр - иккĕ тенине пĕлтерет.
Çак пĕлтерĕшсемпе ксă кураççĕ:
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем Категори:Мăшăр Категори:Мăшăрлану
Калевала
«Ка́левала»  — карело-финский поэтический эпос, состоящий из 50 рунических песен. thumb|Сампо хӳтелени Калевала (финнла Kalevala), — карелпа финн халăхĕсен сăвăллă эпосĕ. 50 юрăран тăрать.
Эпоса эпикăллă юрăсене усă курса çырнă. Хатĕрлекенĕ — Элиас Лёнăрт (Elias Lönnrot), вăл уйрăм юрăсене пухса вĕсен чи ăнăçлă тĕсĕсене суйласа илсе вĕсене çыхăнтарнă. Элиас юрăсене икĕ хут якатнă. Чи малтан 1835 çулта, кайран — 1849-мĕшĕнче. Калевала посёлокĕнче хыр ларать, халапсем тăрăх Лёнăрт ун айĕнче çак ĕçе хатĕрленĕ тет.
Каçăсем
Категори:Финн-укăр халаплăхĕ Категори:Финлянди халăхĕн пултарулăхĕ
743
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Горбатюк Евгений Михайлович
Горбатюк Евгений Михайлович Горбатюк Євген Михайлович — (23.10.1914(10)-02.03.1978), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 04. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра ПВО çарĕсен 6-мĕш пĕтерекен авиаци корпусĕн 28-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, аслă лейтенант.
Чăваш Республикин гербĕ
Чăваш Ен гербĕ ылттăн тĕспе витнĕ геральдика хулканĕ евĕр. Геральдика хулканĕн хĕррисем чăваш çĕрне кăтартса параççĕ. Чăваш çĕрĕнче пурнăç йывăççи ларать. Пурнăç йывăçĕ чăваш халăхĕн авалхи пурнăç çулне кăтартать. Чăваш çĕрĕн тата йывăçĕн хĕрлĕ тĕсĕ чăвашсем яланах хăйсен ирĕклĕхĕшĕн пулнине, хăйсен йăла-йĕркине упраса хăварнине кăтартать. Хуллкан çинчи çутă сарă тĕс Хĕвеле — Çĕр çинчи пĕтĕм чĕрчуна пурнăç паракана — сăнласа кăтартать. Унсăр пуçне сарă тĕсе чăвашсем чи илемли теççĕ. Сăмахран, «Сарă хĕр» тени «хитре хĕр» тенине пĕлтерет.
Геральдика хуллканĕçинче виçĕ сакăркĕтеслĕ çалтăр курăнать. Вĕсем чăвашсен авалхи виçĕ хĕвеле сăнласа кăтартаççĕ. Ку орнамента чăваш тĕрринче анлă усă кураççĕ, вăл хитрелĕхпе чапа кăтартать. Ӳкернĕ хăмласем чăвашсен чи пысăк пурлăхне хăмлана кăтартать.
Кĕрен харшăллă ылтăн сас паллисемпе «Чăваш Республики» - «Чувашская Республика» тесе çырнă, вăл хăмлан хăйне евĕр ӳкерчĕкĕпе вĕçленет.
Çав. пекех
Категори:Чăваш Ен Категори:Раççей Федераци субъекчĕсен гербĕсем
Тюлег
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Татарская Урада
Татарская Урада — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 271 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452802, ОКАТО кочĕ — 80259860009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Гелон
Гелóн (Gelon / Гелон ) — Узбекистанăн Кашкадарья облаҫӗнчи Шахрисабз районĕнче вырнаçнă хеп.
Кишлака 1305 ҫулта никӗсленнӗ. Кишлакра пурӑнакансем халӗ те авалтан пыракан йӑла-йӗркепе пурнаççĕ. 2018 ҫул варринчен пуҫласа ют ҫӗршыв турисчӗсем чикӗри ятарлӑ режима пула ҫав яла ҫӳреме пултарайман.
Географи
Узбекистанăн кăнтăр пайĕнче, Кашкадарья бассейнĕнче, Памир-Алай тăвĕсен анăç айăккинче вырнаçнă.
Территорипе Узбекистанпа Таджикистан чиккине çывăх, Шахрисабзран 80 çухрăмра. Кишлак пур енчен те 4000 метр ытла çӳллĕ тусемпе хӳтĕленнĕ. Узбекистанри чи çӳллĕ пурăнан вырăнсенчен пĕри шутланать. Кунта хăпарса çитме питĕ йывăр, серпантин евĕрлĕ чуллă-тăпраллă çул кăна илсе çитерет.
Асăрхавсем
Категори:Шахрисабз районĕнчи пурăнан вырăнсем
Пĕлӳлĕх Чăваш Енре
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен
Баканов Сергей Семёнович
Баканов Сергей Семёнович — (-), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 33-мĕш çарĕн 383-мĕш перевçĕсен дивизин 696-мĕш перевçĕсен полкĕн танка хирĕç пăшалсен взвочĕн командирĕ, лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, , ,. Указ дати - 24.
Чăваш Республикин ялавĕ
Чăваш Республикин ялавĕ — чăваш патшалăхĕн ялавĕ, тăваткал пир, енĕсем 5:8 пек пулаççĕ. Ялавăн тĕп палли — «Пурнăç йывăççи» — чăваш халăхĕн вăрăм кун-çӳлĕн палли. Тĕксĕм-хĕрлĕ тĕс пирĕн халăх яланах ирĕклĕхе талпăннине кăтартать, çакă ĕнтĕ халахăн авалхи йăла-йĕркисене, чăвашсен хамăрлăхне питĕ витĕмлĕ палăртать. Ялкăш-сарă тĕс — пĕтĕм тĕнчене пурнăç хаваллакан Хĕвел тĕсĕ. Сакăркĕтеслĕ çăлтăр — чăваш орнаментĕнче питĕ анлă саралнă символ, вăл илемлĕхе тата вĕçĕмлĕ ĕçе пĕлтерет.
Ялавĕн авторĕ — Чăваш Енĕн халăх ӳнерçи Элли Михайлович Юрьев.
Сăрланă тĕсĕсем - тĕттĕм хĕрлĕ тата ылтăн сарă.
Истори
мини|Чăваш Республикин 1918 мĕш çул ялавĕ. 1920 çулхи çĕртме уйăхĕн 24-мĕшĕнче ВЦИКпа СНК РСФСР декречĕпе Чĕмпĕр кĕпернипе Хусан кĕпернин темиçе уесĕсене пĕрлештерсе Чăваш автономлă облаçне йĕркеленĕ, тĕп хули ятне Шупашкара панă. 1925 çулхи ака, 21 облаç статусĕнчен Чăваш АССРне хăпартнă. 1927 çулхи пуш, 31 II Пĕтĕмчăваш Совечĕсен съезчĕ республика гербне йышăннă, çавăн пекех ялава та йышăннă. thumb|Чăваш патшалăх ялавĕ. 1978 çул.
Хальхи вариант
1990 çулхи юпа, 19 республика ятĕнчен «автономлă» сăмаха пăрахăçланă, юпа, 24 çĕнĕ ята (статуса) палăртнă — Чăваш Республики. Чăваш Енĕн Аслă Канашĕ республика суверенитечĕ пирки пĕлтернĕ. Çакăн хыççăнах нацин çĕнĕ символĕсене хатĕрлес шутпа ăмăрту (конкурс) пуçарнă, анчах та унченех комиссине 100 ытла проектсем ярса панă пулнă. 1992 çулхи ака, 29 Аслă Канаш Йышăнăвĕпе Чăваш республикин ялавĕн Йĕркине çирĕплетнĕ. Çĕнĕ ялав çинчен тĕплĕнех Йĕркен 2-мĕш статьинче вулвмв пулать. Çавăн чухнех Конституцин статьисене те улшăнусем кĕртнĕ.
Герб тата ялав Чăваш Республикин 1997 çулхи утă, 1 «Чăваш Республикин патшалăх символĕсем» саккунĕнче çирĕплетсе палăртнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен
Киргизово
Киргизово — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 123 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452945, ОКАТО кочĕ — 80237835003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Пыхтыне-Игай
Пыхтыне-Игай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Оидиум
thumb|250px|Оидиум çапнă иçĕм çырлисем Оидиум - (Oidium Tuckeri) - анлă сарăлнă кăмпа чирĕ. Иçĕмшĕн оидиум - хăрушă чир, унăн тĕп тăшманĕ шутланать.
1847 çулта акăлчан ботаникĕ Тукер Бордо тăрăхĕнчи иçĕм лаптăкĕсенче ку чире пĕрремĕш тĕпченĕ.
Чир аташни
Оидиум кăмпи ăшă çанталăкра, нӳрлĕ сывлăшлă çулла питĕ хăвăрт аталанать. Оидиум малтан çамрăк калчана çапать. Çулçăсемпе ешĕл иçĕм çырлисем çинче шурă "тумламсем" пулса каяççĕ. Кайран "тумламсем" сарăлаççĕ те сăрăхса каяççĕ. Аякран пăхсан, иçĕм çырлисем тусанпа сапнă пек курăнаççĕ. Кăмпа аташса сăрă-кăвак тĕслĕ сийпе çамрăк калчисене хуплать. Оидиум çапнă ӳсентăран вара малашне аталанаймасть: фотосинтез процессĕ чарăнать, иçĕм çырлисем пиçсе çитмесĕрех ӳкеççĕ.
Оидиума хирĕç çирĕп тăракан иçĕм сорчĕсем: Мускат, Мальвазия, Фоль бланш, Гамэ, Каберне совиньон, Сира, Пинă Нуар.
Каçăсем
Категори:Иçĕм чирĕсем
744
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Углуша
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
745
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чăваш Енĕн музейĕсем
Чăваш Енĕн музейесем
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен
Воронеж (шывай кимми)
К-119 «Воро́неж» — 949А «Антей» проекчĕпе тунă атомлă ракетăллă шывай крейсерĕ (ПЛАРК). Çурçĕр флочĕн 11 дивизи шутĕнчи шывай киммисен 11 эскадрине кĕрет.
Кун-çулĕ
1989 çулхи ака уйăхĕнче реактора пĕрремĕш хут ĕçе янă.
2008 çулхи раштав уйăхĕнче док-камерăна лартнă. 2009 çулхи пуш уйăхĕнче палăртнă йĕркепе çĕнетес тĕллевпе «Звёздочка» карап юсакан заводра юсава кĕртнĕ.
2-мĕш экипажăн командирĕсем
(150-мĕш экипаж)
Каçăсем
Категори:Çурçĕр флочĕн çар карапĕсем Категори:949А «Антей» проекчĕн шывай киммисем Категори:«Севмаш» заводĕнче тунă карапсем Категори:РФ ТÇФ Лăпкă океан флочĕн вăрçă карапĕсем
Финн чĕлхи
Финн чĕлхи (финла - suomen kieli [суомен киели]) — финн-угор ушкăнне кĕрекен чĕлхе. Финн сыпăкне тытăмлать. Финляндире швед чĕлхипе пĕрле патшалăх чĕлхи шутланать. Калаçакан хисепĕ - 5 млн яхăн. Финн чĕлхи нумай вырăнти калаçуран тăрать. Диалект хисепĕ вунна яхăн. Вĕсем икĕ тĕп пая пайланаççĕ: анăç тата тухăç калаçăвĕсем.
Хальхи литература чĕлхи XIX ĕмĕр пуçламăшĕнче йĕркеленнĕ. Фонетика тĕлĕшĕнчен уçă сасă тĕрлĕлĕхĕпе тата тăтăшлăхĕпе палăрса тăрать: 8 монофтонг, 8 вăрăм монофтонг тата 16 дифтонг. Янравлă хупă сасăсем тĕпрен илсен ют чĕлхерен йышăннă лексикăра тĕл пулаççĕ. Сибилянтран [с] фонема кăна тĕл пулать. Пусăм пуçламăш сыпăка туртăнать. Грамматика енчен несĕл категорийĕ çуккине палăртмалла. Пĕтĕмпе 15 падеж. Подлежащипе определени килĕшĕвĕ аталаннă. Камăнлăх категорийĕ уйăраççĕ. Синтаксисĕ нимĕç-акăлчан чĕлхинни евĕр. Çав вăхăтрах хабио-глагол çуккипе палăрса тăрать.
Сарăлни
[[File:Finnish language map, detailed areas.png|thumb|left|200px|
]] Фине чĕлхипе Финляндире пурăнан çын (92 %), çаплах Швецире тата Норвегире пурăнаканнисем, АПШ, Эстони, Раççей (ытларах Ленинград облаçенче тата Карелире) территоринче пурăнан финнсем усă кураççĕ.
Финн чĕлхи Финлянди официаллă шутланать, çаплах ăна Швецири сахалрахăшăн чĕлхи вырăнне шутлаççĕ (виçеллĕ финн чĕлхи те, меянкиели те финсем вырнаçнă Турнедален облаçĕнче).
Раççей финнĕсен йышне хальхи Ленинград облаçне XVII ĕмĕрте куçса килнĕ ингерманландсем кĕреççĕ. Çаплах финсем Карелире пурăнаççĕ, унти вăтăр шкулта финн чĕлхине ютçĕр чĕлхи вырăнĕнче вĕренеççĕ. Карелире финн чĕлхине, карел тата вепс чĕлхисемпе пĕрле, наци чĕлхи шайне йышăннă. 2013 çултанпа финн чĕлхи раççей шкулĕсенче ютçĕр чĕлхи статусĕпе иккĕмĕш класранах вĕренме пулать.
Чăваш чĕлхипе çыхăнăвĕ
Чăваш чĕлхипе çыхăнура пулман. Çавах вăл е ку пĕр пеклĕх пуррине асăнмалла. Тĕслĕхрен,
Тĕпчевçĕсем
Чăваш чĕлхине тĕпченĕ тата хальхи вăхăтра тĕпчекен финн чĕлхеçисем: М. А. Кастрен, А. Альквист, Х. Паасонен, Ӳ. Вихманн, М. Рясянен, Г. И. Рамстедт, Й. Луутонен, А. Мойсио тата ыттисем
Финн-чăваш сăмахсарĕ
2007 çулта Турку хулинче финла-чăвашла сăмахсар (Tšuvassilais-Suomalainen sanakirja, ISBN 951-29-3349-7)тухрĕ. Авторĕсем: Арто Мойсио (Финлянди чĕлхисене тĕпчекен центрĕн пуçлăхĕ), Йорма Луутонен (Атăлçи чĕлхисене тĕпчевçи), Эдуард Фомин (ЧПУн чăваш чĕлхин кафедринчи вĕрентекенĕ). Сăмахсарта 8 пин чи кирлĕ сăмах. Хатĕрленĕ май, Г.А. Дегтярев, М.И. Скворцов, А.А. Алексеев, И.П. Павлов ĕçĕсене усă курнă.
Каçăсем
Категори:Финлянди чĕлхисем
Йăла
Йăла, кулленлĕх - кашни кунхи пурнăçра пулса иртекĕн япаласем.
Вуламалли
Категори:Йăла Категори:Кулленлĕх
746
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кимрă районĕ
Кимры районĕ, — Тверь облаçĕн кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Кимры хулинче вырнаçнă.
Географи
Кăнтăр енче Мускав облаçĕ, çурçĕр хĕвелтухăç енче Кашин районĕ, çурçĕр-хĕвеланăç енче — Конаково районĕ вырнаçнă.
Истори
Района 1929 çулта никĕсленĕ.
Халăх йышĕ
Районта 80 пин çын (1992) пурăнать. Хула халăхĕ — 58 пин çын шутланать.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 14 тăрăхран тăрать. Вĕсенчен хула тăрăхĕсем — 1, ял тăрăхĕсем — 13.
Çул-йĕр
Район тăрăх чукун çул иртсе каять. Çавăн пекех Тверь, Мускав хулисемпе çыхăнтаракан автомобиль çулĕсем иртеççĕ.