cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гриболев Пётр Филиппович
Гриболев Пётр Филиппович — (18.08.1920-01.03.1998), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш гварди танк çарĕн 8-мĕш гварди танк механизăмланă корпусăн 19-мĕш гварди танк механизăмланă бригадин 67-гварди танк полкĕн автоматчиксен взвочĕн командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
Скиткĕ (юханшыв)
Скиткĕ (выр. Скитка) — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Пуш шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Шерстниха ялтан пилĕк çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçалла, вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхать. Шерстниха ялĕнчен пĕр çухрăм кăнтăр-хĕвеланăçнелле Пуш шывне юхса кĕрет.
Скиткĕ шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
1209
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бзяк (Мăн Авзян юппи)
Бзяк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Мăн Авзян юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
1210
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пандора
мини|справа|[[Уотерхаус Джон Уильям|Джон Уильям Уотерхаус, Пандора, 1896]] Пандора (Πανδώρα — «пур енчен те пуян») — авалхи грексен юмах-халаплăхĕ тăрăх — Прометей çынсене валли çулăм-кăвар парнеленĕшĕн хур туса, Зевс хушнипе тунă пĕрремĕш хĕрарăм. Зевс панă савăта Пандора кăсăкланса уçса пăхас тенĕ, (Пандора арчи), анчах çав вăхăтрах тĕнче тăрăх пур хурлăхпа инкек вĕçсе саланнă, хуппине хупсан арчи тĕпĕнче пĕччен çех шанăç юлнă.
Упа (Пуш юппи)
Упа (выр. Медведка) — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Пуш шывĕн сулахай юппи.
Пандора
Çĕнĕ саманара «Пандора арчине уçасси» тени мĕн те пулсан (яланхи пек, усалли), каялла тавăрми тăвассине пĕлтерет. Пандорана асăнса чылай ÿнер ăсти илем хайлавĕсене тунă.
Упа (Пуш юппи)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Шерстниха ялтан пилĕк çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçалла, вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе кăнтăралла юхать. Шерстниха ял çывăхĕнче Пуш шывне юхса кĕрет.
Упа шывĕн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче сахал пурăнаççĕ, пĕр ял кăна вырнаçнă: Шерстниха.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Пандора
Каçăсем
Категори:Авалхи Грецин халаплăхĕ
Петропавлово (Кушнаренко районĕ)
Петропавлово  — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 61 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452252, ОКАТО кочĕ — 80240875007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Кемĕр
Кемĕр — Раççей хули (1918 çултанпа), Кемĕр облаçĕн  административлă тĕпĕ.
519,8 пинлĕ (2007) хула, агломерацире — 580 пине яхăн çын (2006). Хула лаптăкĕ — 299,7 çм². Йышлăхĕ — 1882 çын/çм².
Ӳнерпе литература
Кокоулин Владимир Викторович - студент
Хуçалăхĕ
thumb|Кемĕр [[ГРЭСĕ]]
Транспорт
thumb|Облаç администрацийĕн çурчĕ Кемĕрте трамвай, троллейбус тата автобус маршручĕсем.
Каçăсем
* Категори:Томь çинчи хуласем Категори:XVIII ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем
1211
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хура юханшыв (Мăн Авзян юппи)
Караелга — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Мăн Авзян юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Хурăнлă (Ветлуга юппи, анатри)
Хурăнлă (выр. Берёзовка) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сылтăм юппи. Юханшыв ячĕ хăй ятлă ялтан лекнĕ.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Петров ятлă пушă ялтан икĕ çухрăм кăнтăрта, вăрманта вырнаçнă. Малтан хĕвелтухăçнелле юхать, кайран кăнтăралла пăрăнать. Хурăнлă ялтан иртнĕ хыççăн пĕр çухрăмран Уста шывĕпе пĕрлешет.
Хурăнлă юпписен шучĕ вуннă патнелле, пысăккисем çук. Юханшыв шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун тăрăхĕнче çынсем сахал пурăнаççĕ, Хурăнлă (выр. Берёзовка) ял кăна вырнаçнă.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
1212
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кузь-Ёль (Расъю юппи)
Кузь-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Расъю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мартин Ван Бюрен
thumb|Мартин Ван Бюрен, Дэниел Хантингтон ĕçĕ Мартин Ван Бюрен (Martin Van Buren; Киндерхук, Нью-Йорк штачĕ Раштав, 5 1782 - Киндерхук, Нью-Йорк штачĕ Утă, 24 1862) — американ политика тата патшалăх ĕçченĕ, АПШ-сен 8-мĕш президенчĕ (1837-1841).
Категори:АПШ президенчĕсем Категори:Президентсен шучĕсем Категори:Америка ертӳçисен шучĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Шăнкалайкă
Шăнкалайкă (выр. Шангалайка) — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Пуш шывĕн сулахай юппи.
Кивĕкурмашево
Кивĕкурмашево — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 736 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452238, ОКАТО кочĕ — 80240877001.
Шăнкалайкă
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Шамино ялтан пилĕк çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçалла, вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе кăнтăралла юхать. Кĕçĕн Климово ятлă пушă ял патĕнче Пуш шывне юхса кĕрет.
Кивĕкурмашево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Уланова Галина Сергеевна
Уланова Галина Сергеевна, — паллă вырăс балерини. 1910 çулхи раштавăн 26-мĕшĕнче Санкт-Петербург хулинче çуралнă. 1998 çулхи пуш уйăхĕн 21-мĕшĕнче Мускавра унăн чĕри тапма чарăннă.
Шăнкалайкă
Тавралăхĕ
Шăнкалайкă шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула ун тăрăхĕнче çынсем сахал пурăнаççĕ. Çак ялсем вырнаçнă: Шамино, Ломы, Кĕçĕн Климово (пушă ял).
Кивĕкурмашево
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Шăнкалайкă
Тавралăхĕ
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Уланова Галина Сергеевна
Ӗçĕсем
«Жизель» (Адан), «Золушке» (Прокофьев).
Каçăсем
Категори:Паллă вырăс çыннисем
Категори:ССРП балечĕн артисчĕсем Категори:Балет артисчĕсем, патшалăхсемпе Категори:Балет Категори:Балет историйĕ
1213
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гривцов Александр Иванович
Гривцов Александр Иванович — (15.04.1914(2)-18.02.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Ленинград фрончĕн 3-мĕш тапăнакан çарĕн 3-мĕш татса тухакан артиллери корпусĕн 18-мĕш артиллери дивизин 65-мĕш çăмăл артиллери бригадин 504-мĕш çăмăл артиллери полкĕн шофёрĕ, красноармеец.
Чӳк, 16
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Лепта (Çурçĕр Мылва юппи)
Лепта — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Çурçĕр Мылва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Аннушка (юханшыв)
Аннушка — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Кĕçĕн Никитино ятлă пушă ялтан ултă çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçалла, вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе çурçĕр-хĕвеланăçнелле юхать. Семёново Шурань ялĕнчен тăватă çухрăм кăнтăр-хĕвелтухăçнелле Хура шывне юхса кĕрет.
Аннушка шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
1214
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хурăнлă
Хурăнлă — самай ялпа юханшыв ячĕ. Ку ята ытларах таврара хурăн нумай ларнăран параççĕ.
1215
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Расъю (Çурçĕр Мылва юппи)
Расъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Çурçĕр Мылва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 112 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1216
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1217
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хурăнлă (Хура шыв юппи)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Нефтелес ятлă пушă ялтан вунă çухрăм хĕвеланăçалла, вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе хĕвеланăçнелле юхать. Бархатиха ялĕнчен вунă хĕвелтухăçнелле Хура шывне юхса кĕрет.
Хурăнлă шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче пурăнмаççĕ.
Нестеровка (юханшыв)
Нестеровка — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сулахай юппи.
Хурăнлă (Хура шыв юппи)
Тавралăхĕ
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Нестеровка (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Нефтелес ятлă пушă ялтан пилĕк çухрăм хĕвеланăçалла, вăрманта вырнаçнă. Малтан çурçĕрелле, кайран, çур çула çитсен, çурçĕр-хĕвеланăçнелле юхать. Семёново Шурань ялĕнчен ултă çухрăм кăнтăрта Хура шывне юхса кĕрет.
Нестеровка шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Хура (Устан сылтăм юппи)
Хура (выр. Чёрная) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Хура шывăн юппийĕсем вăтăр ытла, пысăкки шутне Аннушка, Нестеровка, Хурăнлă, Уртюш (выр. Уртюж), Мăн Пайпаш (выр. Большой Байбаш), Ложка, Тимошинка, Федосиха, Канăш (выр. Каныш), Кумбра, Пăт (выр. Пудовка), Талица кĕреççĕ.
Юханшыв чылай вырăнта шурлăхлă вăрман тăрăх юхать. Ун тăрăхĕнче çак ялсем вырнаçнă: Вăрман комбиначĕн посёлокĕ, Шутски (пушă ял), Хура.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Ахта
Ахта — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 85 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452238, ОКАТО кочĕ — 80240877002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
1218
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Измир
Измир, — Турци хули, пысăк порт. Эгей тинĕсĕн Измир заливĕ хĕрринче вырнаçнă. Залив хĕррипе 30 çухрăма тăсăлать. Измир илĕн тĕп хули. 2000 çулта кунта 2 409 000 çын пурăннă. Халăх шучĕпе Турцире виççĕмĕш вырăнта шутналанать.
Çавăн пекех хула ĕлĕк Смирна ятлă паллă пулнă.
Хулара кашни çуркунне пĕтĕм тĕнче хутшăнакан ярмаркăсем иртереççĕ.
Истори
Измир хулине пирĕн эрăчен 2 пин çул каялла никĕсленĕ. Измирта пурăнакансем шутланă тăрăх Измира пирĕн эрăчен XV ĕмĕрте Тантал паллă патша никĕсленĕ.
Категори:Турци хулисем
Григоревский Николай Константинович
Григоревский Николай Константинович Григоревський Микола Костянтинович — (25.01.1925-08.12.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 46-мĕш çарĕн 59-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 176-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн пулемёт расчёчĕн командирĕ, гварди сержанчĕ.
Уртюш (юханшыв)
Уртюш (выр. Уртюж) — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Бархатиха ятлă ялтан тăхăр çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçалла, вăрманта вырнаçнă. Малтан кăнтăралла, кайран хĕвелтухăçнелле юхать. Бархатиха ялтан вунă çухрăм хĕвелтухăçнелле Хура шывне юхса кĕрет.
Уртюш шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Плисецкая Майя Михайловна
мини
Майя Михайловна Плисецкая — паллă совет тата раççей балерини. 1925 çулхи чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕнче Мускавра çуралнă. Мускаври Пысăк театр солисчĕ.
Каçăсем
Категори:Раççейри паллă çынсем Категори:ССРП балечĕн артисчĕсем Категори:Балет артисчĕсем, патшалăхсемпе Категори:Балет Категори:Балет историйĕ
Пăрттассем
Пăрттассем — Вăтам Атăлăн сылтăм çыранĕн çĕрĕсенче пурăннă йăхсен пĕрлешĕнĕвĕ. Арап авторĕсем IX ĕмĕрте, вырăс литература палăкĕсенче XIII ĕмĕрте асăннă. Этнос çемьи пулса тухни теорийĕ тавлашуллă.
Кун-çулĕ
Пăрттассем V—XI ĕмĕрсенче Атăлăн иккĕ çыранĕ енче (хальхи Сызраньрен Волгограда çити) пурăннă. Çĕр çинче ĕçленĕ, выльăх-чĕрлĕхе ĕрчетнĕ, сунара çӳренĕ, пыл-хурт тытнă. Мамăк тире сутса тупăшланă.
VII—VIII ĕмĕрсенче вĕсен çĕрĕ урлă çурçĕрелле пăлхарсем куçнă та çурçĕрти территорине йышăннă.
VII ĕмĕрĕн вĕçĕнчен пуçласа Хасар хаканлăхĕ айĕнче, X ĕмĕрĕн вĕçĕнче — Руç пăхăнăвĕнче пулнă.
XI ĕмĕрте кăпчаксем кунта çитсен пăрттассем хăйсен сĕмне çухатнă.
XI ĕмĕрте çурçĕр-анăçалла, Сăр тата кăштах Мăкшăпа Цна тури бассейнĕнче çĕре (Пенза облаçĕн анăçĕнчи Пăрттас шывĕ) куçса кайнă.
Пенза облаçĕнчи Городищере авалхи Пăрттас хулан тĕпĕсене тупнă.
Алан-ас теорийĕ
Г. Е. Афанасьев археолог пăрттассене алансем çумне хушать, çакна ăнлантарма вăл иран этимологипе усă курать (буртас - furt as е мăн шыв патĕнче пурăнакан ассем) (Г. Е. Афанасьев, О. И. Прицак). Е. С. Галкина пăрттассем вилесене çунтарнине палăртать, çавăн пек ритуалсем сармат-алансен те пур.
Тюрк (тĕрĕк) теорийĕ
Пăрттассене тĕрĕк чĕлхиллĕ, атăлçи пăлхарĕсемпе тăванлă тесе йышăнаççĕ (М. З. Закиев, А. М. Орлов, А. Х. Халиков).
Финн-укăр теорийĕ
П. Голден шухăшĕпе, пăрттассем финн-укăр массивне кĕреççĕ, мишарсен тата мăккшăсен несĕлĕсем пулаççĕ (А. П. Новосельцев). Теори тăрăх, вĕсене хулаш археологи культурипе çыхăнтараççĕ.
Кудушлибаш
Кудушлибаш — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 57 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452238, ОКАТО кочĕ — 80240877004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
1219
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пуш, 7
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Мăн Пайпаш
Мăн Пайпаш (выр. Большой Байбаш) — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Вăрман комбиначĕн посёлокĕнчен вунă çухрăм çурçĕрелле, вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать. Бархатиха ялĕнчен вунпĕр çухрăм кăнтăр-хĕвелтухăçнелле Хура шывне юхса кĕрет.
Мăн Пайпаш шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Яг-Ю (Çурçĕр Мылва юппи)
Яг-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Çурçĕр Мылва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Павлова Анна Павловна
thumb|Анна Павлова Павлова Анна Павловна, — вырăс балет артисчĕ, XX ĕмĕрти чаплă балерина. 1881 çулхи кăрлачăн 31-мĕшĕнче Санкт-Петербургра çуралнă. 1931 çулхи кăрлачăн 23-мĕшĕнче Гаага хулинче çĕре кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Паллă вырăс çыннисем Категори:Балет артисчĕсем, патшалăхсемпе Категори:Балет Категори:Балет историйĕ
Тыгын (Мăн Авняр юппи)
Тыгын — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Мăн Авняр юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
1220
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ложка (юханшыв)
Ложка — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Глухой ятлă ялтан ултă çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçалла, вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе хĕвелтухăçнелле юхать. Семёново Шурань ялĕнчен пилĕк çурă çухрăм кăнтăралла Хура шывне юхса кĕрет.
Ложка шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Енĕш Нăрваш
Енĕш Нăрваш, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Енĕш Нăрваш 1563 çулта Тимеш (Тăвай) ялĕнчен уйрăлса никĕсленнĕ. 1565 çулта кун çути курнă "Писцовой тата мишавай" кĕнекинче çапла çырнă: <Куçару: Ял çĕнĕскер, виçĕ кил. Вĕсене Тимешри виçĕ чăваш Янших, Охметка, Кепяк мордвасен çĕрĕ çинче никĕсленĕ — патшалахăн оброк тÿлекенсен ялĕ — Нăрваш шывĕ синчи Нăрваш — уй-хир леш енче. Ĕнтĕ икĕ çул таран пурнаççĕ унта Яншихпе юлташĕсем.> .Тĕрлĕ çулсенче ял ятне тĕрлĕрен каланă. Яла пуçлакансем çырма хĕрринче ларнăран ăна Çĕнĕ Çырма, Çĕнĕ ял тенĕ пулмалла. 1781-1782 çулсенче д.Янтиково (Синь Сирма) тесе çырни пур. 1859 çулта - Нăрваш çырминчи Аслă Нăрваш ялĕ тенĕ. 1867 çулхи карттă çинче - Норваш, 403 двора тесе палăртнă. 1898 çулта ялта чиркӳ туса лартнă хыççăн ăна Енĕш Нăрваш сали (село Яншихово-Норваши) тесе калама та, хут çине çырма та тытăннă.
1927 çулчен ял Çĕрпӳ уесĕн Тăвай вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ Канаш районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Тăвай районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Канаш районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Тăвай районне кĕрет.
Çутĕç
right|Енĕш Нăрвашри вăтам шкул 1871 çулхи октябрь пуçламĕшĕнче Енĕш Нăрвашра Николай Максимович Богородицкий пуп тăрăшнипе чиркӳ прихучĕн шкулĕ уçăлнă. Октябрĕн 12-мĕшĕнче пĕрмĕш уроксем пулаççĕ. Шкула 30 ар çын ача çӳреме пуçланă. Паллă пулăмсем
Музей
right|Енĕш Нăрвашри музей Ялти музея, "Историпе асăну музейĕ" ят парса, 1990 çулхи раштавăн 21-мĕшенче уçнă. Музей И.Я.Яковлев тăрăшнипе 1903 çулта туса лартнă шкул çурчĕнче вырнаçнă. Историпе асăну музеĕнче çакăн пек пӳлĕмсем ĕркеленĕ:
1991 çулхи майăн 28-мĕшĕнче Енĕш Нăрвашри историпе асăну музейне "Раççей Федерацийĕн халăх музейĕ" ята панă. Халĕ вăл "Енĕш Нăрваш историпе асăну халăх музейĕ" ятлă.
Музейра пурĕ 5316 экспонат. Вĕсен шучĕ кунсеренех хутшăнса пырать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Косвож (Сед-Ю юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Тимошинка (юханшыв)
Тимошинка — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сулахай юппи.
Косвож (Сед-Ю юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тимошинка (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Шерстниха ятлă ялтан ултă çухрăм çурă хĕвеланăçĕнче, вăрманта вырнаçнă. Малтан хĕвеланăçнелле, кайран кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать. Глухое ялĕнчен тăватă çухрăм çурçĕрте Хура шывне юхса кĕрет.
Косвож (Сед-Ю юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Тимошинка (юханшыв)
Тавралăхĕ
Тимошинка шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
1221
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1222
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Юпа, 30
Вилнĕ
Категори:Кунсем
1223
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çĕнĕ Курмаш (Кушнаренко районĕ)
Çĕнĕ Курмаш — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 223 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452248, ОКАТО кочĕ — 80240877005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
1224
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Курай (Мăн Удряк юппи)
Курай — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Удряк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Федосиха (юханшыв)
Федосиха — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Хура ятлă ялтан виçĕ çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçалла, вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать. Хура ял çывăхĕнче Хура шывне юхса кĕрет.
Федосиха шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче сахал пурăнаççĕ. Хура ятлă ял пур.
Сед-Ёль (Сед-Ю юппи)
Сед-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Сед-Ю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1225
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1226
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăкшă (юханшыв)
Мăкшă — Раççей территоринчи юханшыв. Пенза облаçĕ, Мордва Республики, Чулхула облаçĕ, Кисан облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Хура Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 656 км, бассейн лаптăкĕ 51000 км2.
Кумбра (юханшыв)
Кумбра — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Шеманихăран пилĕк çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçалла, шурлăхлă вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе хĕвелтухăçнелле юхать. Потанино ялтан тăватă çухрăм çурçĕрте Хура шывне юхса кĕрет.
Кумбра шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Канăш (юханшыв)
Канăш (выр. Каныш) — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Хура ятлă ялтан виçĕ çухрăм хĕвелтухăçалла, шурлăхлă вăрманта вырнаçнă. Малтан кăнтăралла юхать, кайран хĕвеланăçнелле пăрăнать. Хура ялтан виçĕ çухрăм кăнтăрта Хура шывне юхса кĕрет.
Канăш шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Шурлăхлă вăрман тăрăх юхать, çавна пула çынсем ун тăрăхĕнче пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Бадъёль (Сойва юппи)
Бадъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Сойва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
1227
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бадъёль (Сойва юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Спиридонов Григорий Спиридонович
Спиридонов Григорий Спиридонович (1896 çулхи пуш уйăхĕн 7-мĕшĕ, Çĕрпӳ уесĕ, Хусан кĕперни (халĕ Чăваш Енĕн Тăвай районĕ), Енĕш Нăрваш ялĕ, — 1946 çулхи юпа уйăхĕн 30-мĕшĕ, Канаш хули, Чăваш АССР) — профессиллĕ пĕрремĕш чăваш кӳлепеçи.
1935 çултанпа СССР ӳнерçисен пĕрлешĕвĕнче шутланнă.
Пурнăçĕ
1896 çулхи пуш уйăхĕн 7 Çĕрпӳ уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Тăвай районĕ) Енĕш Нăрваш ялĕнче çуралнă.
1918 çӳлта Хусанти ӳнер шкулĕн скульптурăпа архитектура уйрăмне вĕренсе пĕтернĕ.
1946 çулхи юпа уйăхĕн 30 Канаш хулинче вилнĕ.
Ӗçĕсем
Категори:СССР ӳкерçисем Категори:Раççей ӳкерçисем Категори:Чăваш ӳкерçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Кигазы (Хăвăрт Танып юппи)
Кигазы — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Хăвăрт Танып юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Бейкей
Бейкей — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 198 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452248, ОКАТО кочĕ — 80240877006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
1228
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Насул Антал
Насул Антал (паспортпа: Ерусланов Анатолий Яковлевич), — чăваш çыравçи, тăлмачĕ. 1932 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Тутарстанăн Пăва районĕнчи Яскӳл (Йĕс кӳлĕ) ялĕнче çуралнă. 1987 çулхи чӳк уйăхĕн 4-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Насулсен Яккупа Метрӳнĕн кил-йышĕнче виççĕмĕш ачи пулнă. Шкулта вĕреннĕ чухнех вăл литература патне туртăнни палăрнă. Шкул хаçатĕнче те унăн вичкĕн йĕркисем час-часах тухкаланă. Çӳçĕ ытла вăрăм пулнипе ăна «Мĕлке пуç» тесе çырса кăларнине те аса илет В.А.Ашкеров сăвăç. .
Хусанти аслă партшкулĕнче пĕлӳ пухнă, «Коммунизм ялавĕ» хаçат редакцинче ĕçленĕ. Каярахпа Чăваш кĕнеке издательствинче вăй хунă.
Ӗçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Çавăн пекех вырăс çыравçисен ĕçĕсене чăвашла куçарнă.
Асăрхавсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Тутарстан çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:1932 çулта çуралнисем Категори:Юпан 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Тутарстанра çуралнисем Категори:1987 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 4-мĕшĕнче вилнисем Категори:Чăваш Енре вилнисем Категори:Шупашкарта вилнисем
Ăрдан (Мордва Республики)
Ăрдан (Орданьбуе) — Мордва Республикин Ăрдан районĕн администрацийĕ вырнаçнă хула.
Халăх йышĕ 9,5 пин çын. (2005).
Тавралăхĕ
Хула Улатăр юханшыв хĕрринче, Саранскран 114 çухрăмра вырнаçнă. Хуларан 10 çухрăмра Хĕрлĕ Йăлмак—Канаш чукун çулăн Ăрдан чукун çул чарăнăвĕ вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Мордва Республикин хулисем
1229
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сёд-Ёль (Сойва юппи)
Сёд-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Сойва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1230
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ибрагим (Кушнаренко районĕ)
Ибрагим — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 156 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452248, ОКАТО кочĕ — 80240877007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Киебак (Хăвăрт Танып юппи)
Киебак — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Хăвăрт Танып юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 48 км.
Ковылкино
Ковылкино — хула, Мордва Республикин Ковылкино районĕн администрацийĕ вырнаçнă вырăн.
Киебак (Хăвăрт Танып юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Ковылкино
Халăх йышĕ — 21,3 пин çын (2010).
Талица (юханшыв)
Талица — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сылтăм юппи.
Ковылкино
Хула (1960) Мăкшă юханшывĕн (Ока юппи) сулахай çыранĕнче, Саранскран 116 çухрăмра вырнаçнă.
Киебак (Хăвăрт Танып юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Талица (юханшыв)
Тавралăхĕ
Талица шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Вăрман тăрăх юхать, çавна пула ун тăрăхĕнче çынсем пурăнмаççĕ.
Киебак (Хăвăрт Танып юппи)
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Талица (юханшыв)
Тавралăхĕ
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Вад (юханшыв)
Вад (Мăн Вад), — Мăкшă юханшывĕн сулахай юппи. Тăршшĕ — 222 çухрăм, бассейн лаптăкĕ — 6500 тăваткал çухрăм.
Тавралăхĕ
Çăлкуçĕ Анат Ломовран 20 çухрăмра, Пенза облаçĕнчи вăрманĕсенче вырнаçнă. Унтан юхса тухнă хыççăн Мордва Республикин вăрмансемпе хупăпласа илнĕ шурлăхлă тӳрем çĕрĕсем тăрăх юхать. Юлашки 15 çухрăмне Кисан облаçĕн çĕрĕсемпе юхса Мăкшă шывне Катăм хула евĕр посёлок çумĕнче юхса кĕрет.
Каçăсем
Категори:Кисан облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мордва Республикин юханшывĕсем Категори:Пенза облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăкшă юпписем
1981
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Темников
2005 çулта кунта 7,9 пин çын пурăннă.
Хула Саранскран 158 çухрăмра, Мăкшă юханшывĕ (Ока юппи) хĕрринче вырнаçнă.
Пăт (юханшыв)
Пăт (выр. Пудовка) — Чулхула облаçĕнчи пĕчĕк юханшыв, Хура шывăн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Любимовски ял çывăхĕнче вырнаçнă. Ытларах пайĕпе хĕвелтухăçнелле юхать. Потанино ялĕнчен иртсен виçĕ çухрăмран Хура шывне юхса кĕрет. Икĕ вырăнта шывне пĕвеленĕ.
Аннушка шывăн юппийĕсем сахал, пысăккисем çук. Юханшыв тăрăхĕнче çак ялсем вырнаçнă: Любимовски, Шеманиха, Хĕрлĕ Усад (выр. Красные Усады), Потанино, Кокшара.
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
1231
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Инсар (хула)
Инсар — Мордва республикин Инсар районĕн административлă тĕпĕ. XVII ĕмĕрĕн варринче никĕсленĕ. Хула шутне 1958 çулта кĕртнĕ.
Халăх йышĕ — 8,9 пин çын (2005).
Хула Исса юханшывĕн сулахай çыранĕ хĕрринче, Инсар шывĕпе пĕрленнĕ çĕрте вырнаçнă. 18 çухрăмра Кадошкино чукун çул станцийĕ пур.
Категори:Мордва Республикин хулисем
Гудырвож (Сочь юппи)
Гудырвож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Сочь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Григоров Михаил Яковлевич
Григоров Михаил Яковлевич — (2.05.1912(19.04)-18.03.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 9-мĕш гварди çарĕн 98-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 302-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн пулемёт отделенин командирĕ, гварди аслă сержанчĕ.
Хура (Устан сулахай юппи)
Хура (выр. Чёрная) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Уста шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Федотово ялтан икĕ çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçĕнче, вăрманта вырнаçнă. Ытларах пайĕпе хĕвеланăçнелле юхать. Уста шывне Подгузкого ялĕнчен тăватă çухрăм хĕвеланăçнелле юхса кĕрет.
Хура шывăн юппийĕсем вуннă ытла, пысăккисем çук. Юханшыв тăрăхĕнче çак ялсем вырнаçнă: Кондобаево (пушă ял), Федотово, Аксёново, Кĕçĕн Лопатино (пушă ял), Малфеево, Мăн Лопатино, Подгузково.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Уильям Генри Гаррисон
thumb|Уильям Генри Гаррисон, Д. Лэмбдайн ĕçĕ, 1835
Уильям Генри Гаррисон (William Henry Harrison; Чарльз Сити Тавралăхĕ, Виргини колонийĕ, Британи Америки Нарăс, 9 1773 - Вашингтон Ака, 4 1841) — американ çарпуçĕ, политика тата патшалăх ĕçченĕ, АПШ-сен 9-мĕш президенчĕ (пуш, 4 - ака, 4 1841).
Гаррисон чи кĕске вăхăт АПШ президенчĕ пулнă: вăл тупа тунă хыççăн, тепĕр уйăхранах, вилсе кайнă.
Вуламалли
Категори:АПШ президенчĕсем Категори:Президентсен шучĕсем Категори:Америка ертӳçисен шучĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Рузаевка
Рузаевка, — Мордва Республикин Рузаевка районĕн административлă тĕпĕ.
Халăх йышĕ — 49,0 пин çын (2005).
Хула (1937) Инсар юханшыв хĕрринче, Саранскран 25 çухрăмра вырнаçнă.
Категори:Мордва Республикин хулисем
1232
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1233
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сюльтюп
Сюльтюп — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 150 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452248, ОКАТО кочĕ — 80240877008.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
1234
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хункăрсем
Хункăрсем е Вункăрсем (тăван ят — мадьярсем, magyarok ) — укăр чĕлхе ушкăнне кĕрекен европăри халăх.
Хальхи Хункăрăн патшалăха чăмăртакан халăх. Хункăрсен чылай йышĕ çаплах Румынире (Трансильвани тахçанхи облаçĕ), Сербире (Воеводинăри çурçĕр çĕрĕ), Словакире, Украинăра, Раççейре, Германире, Аслă Британире, Австрире, Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсенче, Чилире тата Канадăра пурăнаççĕ. Тăван çĕршывăн тулашĕнче хункăрсем ытларах АПШ-че — 1,5 миллион çын. Хункăрта вара 9,5 млн яхăн хункăр (2001 çулта халăхса çырни), çак ĕнтĕ патшалăхра пурнан халăхан 93 % шутланать. Тĕне тытассипе халăхăн çурри ытла хункăр — католиксем, иккĕмĕш вырăнта — протестантсем (лютерансемпе кальвинистсем).
Этимологи
Анклăшла Hungarians тесе калани Onogur сăмахран тухса каят. On ogur -> вунк. Оn ökör -> Вунă вăкăр (кил-йыш) тенине пĕлтерет. Вункарсен ökör сăмахе огузсен öküz сăмахĕнчен пулат, пулкар ротацизăмĕ *z > r. ökör > öküz > wăkăr.
Пулкарсем: Он окор
Тури чăвашсем: Вон вокор
Анатри чăвашсем: Вун вăкăр
Вырăсла Венгор — вăл польск. węgier «венгр», белор. вугорац, словен. vogr, vogrin, польск. węgier, węgrzyn, лит. veñgras, чăвашла Вункăр.
Каçăсем
Категори:Финн-укăр халăхĕсем Категори:Венгри халăхĕсем Категори:Румыни халăхĕсем Категори:Серби халăхĕсем * Категори:Укăрсем
Венгры
Асавка (Варзи юппи)
Асавка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Варзи юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
1235
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Спиридонов Моисей Спиридонович
Спиридонов Моисей Спиридонович, (1890, авăн, 24, Çĕрпӳ уесĕ, (халĕ Чăваш Ен, Тăвай районĕ) Енĕш Нăрваш ялĕ — 1981, пуш, 31, Шупашкар, ЧАССР, СССР) — чăваш ӳкерçи, графикĕ. СССР ӳкерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1933)
Пурнăçĕ
1890 çулхи авăн уйăхĕн 24-мĕшĕнче Çĕрпӳ уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Тăвай районĕ) Енĕш Нăрваш ялĕнче çуралнă.
1912 çулта Хусанти ӳнер шкулĕнче, пĕлӳ пухнă. 1912-1918 çӳлсенче Санкт-Петербургри Ӳнер академин Аслă ӳнер училищинче Н.С.Самокиш профессор ăста лаçĕнче вĕреннĕ. Çавăн пекех Ӳнер академин Аслă Вĕрентев курсĕсенче ăсталăха туптанă.
1981 çулхи пуш уйăхĕн 31-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Ӳкерчĕксем:
Çавăн пекех унăн ĕçĕсем шучĕнче "Чувашский орнамент" альбомĕ (1920—1981), плакатсем, вĕренӳ кĕнекисенчи ӳкерчĕксем (1920-1930 çç.), К.Ивановăн "Нарспи" поэмипе лартнă спектаклĕ (1920-1930 çç.).
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш ӳнерçисем Категори:Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕсем
Сале (Тельпос юппи)
Сале — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Тельпос юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Текумсе ылханăвĕ
Каçăсем
* Категори:Халаплăх Категори:Тĕшмĕшсем
Сале (Тельпос юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кивĕ Тукмаклă
Кивĕ Тукмаклă — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 909 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452240, ОКАТО кочĕ — 80240880001.
Кузь-Ёль (Тыю юппи)
Кузь-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Тыю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Кивĕ Тукмаклă
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Кузь-Ёль (Тыю юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1236
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1237
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Текумсе
мини|справа|Текумсе Текумсе (Tecumseh; 1768 - Юпа, 5 1813) — шауни индей йăхĕн тата Текумсе конфедерацийĕ тенĕ индей йăхĕсен пĕрлешĕвĕн çарпуçĕ.
Вуламалли
мини|справа|Темс юханшывĕ патĕнчи çапăçу, Уильям Иммонс ĕçĕ
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Утă, 5
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Григорович Леонид Андреевич
Григорович Леонид Андреевич Григорович Леонід Андрійович — (22.03.1916(9)-30.11.1979), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 65-мĕш çарĕн 106-мĕш перевçĕсен дивизин 188-мĕш перевçĕсен полкĕн политика пайĕпе батальон командирĕн çумĕ, аслă лейтенант.
1238
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Павлова Надежда Васильевна
Надежда Васильевна Павлова (15.5.1956, Шупашкар, Чăваш АССР, РСФСР, ССРП çур.) — совет/раççей балерини, педагог, профессор, ССРП халăх артисчĕ (1984). Чăваш халăх артисчĕ. Ленин комсомолĕн премин лауреачĕ.
Пурнăç
1956 çулхи çу уйăхĕн 15-мĕшĕнче Шупашкарта çуралнă. Ашшĕ, Василий Павлович, хулари пĕрремĕш пульниццари рентгенотехник,   амăшĕ,  Мария Ильинична, 8-мĕш номерлĕ ача садĕнчи витеревçĕ. Иккĕшĕ те - чăвашсем. Килйыш Дегтярёв урамĕнче пурăннă. Надежда хулари 2-мĕш номерлĕ шкулта вĕреннĕ. Надежда Павлова ачаранах ташă килĕшнĕ, 7 çултанпа Пионерсен çурчĕн хореографи кĕтесĕнче пултарулăхне ӳстернĕ. 1966 çулта ăна Пермь хореографи училищинчен Шупашкара пултаруллă ачасене суйлама пынă вĕрентекенĕсем асăрханă, Перĕм хулине вĕренме чĕннĕ]
Надьăн ачалăхĕ Атăл çинче, вĕренӳ çулĕсем Чулман Атăл çумĕнче иртнĕ. Çиччĕ çул хушши: 2 - 8-мĕш классенче - вăл Людмила Павловна Сахарова вĕрентӳçĕ патĕнче ăсталăха илнĕ. 2-мĕш классранах Надя концертсене хутшăнать. Номерĕсене ун валли М. Газиев ӳнерлесе лартать - "Девочка и эхо", "Маленькая балерина", "Озорница", ачасен спектаклĕсенчи сăнарсене мĕнпуррине пурне те вĕренсе оперăпа балет театăрĕнче ташлать. Куравçăсен асăмĕнче "Коппелири" Пукане, "Дон Кихотри" Амурчик, "Çăвăракан чиперккери" Красная шапочка санарĕсем яланлăхах упранса юлаççĕ.
15 çулта Надежда Павлова Пĕтĕм Союзри балетмейстерсемпе балет артисчĕсен ăмăртăвĕнче пĕрремĕш вырăна çĕнсе илет.
1973 çулта Мускавра Тĕнчери балет артисчĕсен II-мĕш ăмăртăвĕнче Гран-прине тивĕçет. Ку вăхăтра Надежда Павлова хамăр çĕршывра та, ют çĕрсенче те - Италире, Японире, Китайра, Австрире, Германире, Францире тата АПШ-ра - гастрольсенче нумай ĕçлет, пăхакансене çăмăл ташшипе илĕртет.
Майя Плисецкая ун пирки питĕ ăшшăн "Вăл ытла та илемлĕ" тесе палăртнă. Надежда Павловăн пурнăçĕ пĕтĕмлех балетпа, ташăпа çыхăннă. Унăн юратнă композиторĕ - Пётр Чайковский.
1975 çулхи авăн уйăхĕнче Надежда Павлова хăйĕн иккĕмĕш килĕн — Большой театрăн — солисчĕ пулса уçнă.
Асаф Мессерер класĕнче Марина Семенова ертсе пынипе хăйĕн ăсталăхне ӳстерсе, Надежда Павлова Большой театрта классика ташине çӳлти шая хăпартать, унăн ӳнер пултарулăхĕнче драма тĕввисем хунавланаççĕ.
Сăпас районĕ (Пенза облаçĕ)
Сăпас районĕ — Пенза облаçне (РФ) кĕрекен администрациллĕ-территориллĕ виçе тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Павлова Надежда Васильевна
Пурнăç
1983 çулта Надежда Павлова хăйĕн репертуарне М. Бежар тата Д. Баланчин миниатюрисем, паянкунхи хореографовсен опусĕсене кĕртет. Балерина Большой театăрăн паллă солисчĕсемпе - Вячеслав Гордеевпа, Александр Богатыревпа и Валерий Анисимовпа, каярахпа Алексей Фадеечевпа, Юрий Васюченкопа, Ирек Мухамедовпа - ĕçлет.
Сăпас районĕ (Пенза облаçĕ)
Каçăсем
*
1239
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Павлова Надежда Васильевна
Пурнăç
1986/87 çулсенче Надежда Павлова "Камерный балетпа" пĕрле С. Власов çĕнетсе хатерленĕ М. Фокинăн "Синкер сухал" балетĕнче Флоретта камичĕн партине тата Пысăк театăрăн спектаклĕнче Одетта-Одиллия драмăллă партине ташласа хăйĕн тĕрлĕтĕслĕ пултарулăхне кăтартать.
1992 - 1994 çулсенче Надежда Павлова - Надежда Павловăн балет театăрĕн, 1995 çултанпа - Ренессанс-балет театăрĕн пултаруллăх ертӳçи. 1995 çулта Люксембургри, 1996 çулта Гонконгри Тĕнчери балет артисчĕсен ăмăртăвĕсен жюри ĕçĕсене хутшăннă. ГИТИС балетмейстерсен уйрăмĕнче вĕренсе тухса педагог-репетитор пулса, Францинче, Германире, Японире, Финляндире ăстаçă класĕсене ирттерет. 1999 çулта Надежда Павлова Вашингтонра Раççей культура тĕпне уçнă çĕрте хутшăнать.
Халĕ Надежда Павлова классикăпа паянкунхи хореографипе усă курать тата Раççей театр ӳнерĕн академинче (РТӲА) вăй хурать, Пысăк театр артисчĕсене классика репертуарне вĕрентет.
Пултарулăх ĕçĕсем
Вунçиччĕри Надя Павлова Н. Боярчиковăн "Ромеопа Джульетта" спектаклĕнче Джульетта пулса, "Жизель" (Б. Щербинин редакциленĕ) балетĕнче Жизель сăнарне уçса ташланă.
Балеринăн çичĕ çул хушшинче хатĕрлесе театрăн репертуарĕнче кăтартнă паллă сăнарĕсем: Мари - "Щелкунчик" (Ю. Григорович), Геро - В. Боккадоро çырнă "Любовью за любовь", Китри - "Дон Кихот"  (Р. Захаров редакципе), Фригия - "Спартак" (Ю. Григорович реж.), Эола - "Икар" (В. Васильев реж.), принцесса Флорина тата Аврора -   "Спящяя красавица" (Ю. Григорович ред.), Валентина - "Ангара" (Ю. Григорович), Принцесса - "Деревянный принц" (А. Петров), Сильфида - "Шопениана" (М. Фокин).
Надежда Павлова совет-америка "Синкер вĕçен кайăк" фильмĕн (Дж. Кьюкор реж.) тата "Сицили хӳтĕленĕвĕ" детективлă кинолентăра (реж. - В. Грахов) тĕп ролĕсене вылянă. Н. Павловăн ташшине "Асаф Мессерер" (1981, реж. Ф. Слидовкер), "Дочери Отчизны" (1976, реж. Н. Орлов) документлă фильмсенче, "Дон Кихот" телеверсиллĕ балетĕнче (1978, реж. Е. Мачерет) тата Ф. Слидовкерăн Лист кĕвĕçĕ çырнă "Поэмы" телефильм-балетра (1981) курма пулать.
Ытти хыпарсем
Балеринăн ашшĕ Василий Павлович — Чăваш республикинчи Шĕнер Ишек ялĕнчен тухнă. Халĕ çак ялта Василий Павловичпа пĕр тăван çынсем — Андрей Павлович тата Ульяна Павловна пурăнаççĕ.
Н. Павлова çинчен ӳнерленĕ ĕçсем
Балерина çинчен кăларнă кинофильмсем: "Танцует Надя Павлова" (1973, В. Баранов реж.), "Джульетта" (1974, Б. Галантер реж.), "Дуэт молодых" (1977, В. Граве реж.), "Надежда Павлова" (1992, С. Конончук реж.).
Тĕрлĕ вăхăтра Надежда Павлова сăнарĕсене Игорь Васильев, Любовь Лондон скульпторсем тата Евгений Широков, Илья Глазунов, Валерий Косоруков ӳнерçĕсем çырнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1956 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 15-мĕшĕнче çуралнисем Категори:ССРП халăх артисчĕсем Категори:ССРП балечĕн артисчĕсем Категори:Раççей балечĕн артисчĕсем Категори:Пайăр çынсем:Большой театр Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Балет артисчĕсем, патшалăхсемпе Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем Категори:Чăваш АССР халăх артисчĕсем Категори:Перĕмри хореографи училищинче вĕренсе тухнисем Категори:ГИТИС педагогĕсем Категори:Людмила Сахарован вĕренекенĕсем Категори:Марина Семёнован вĕренекенĕсем
Краснослободск (Мордва Республики)
Краснослободск — Мордва Республикин Краснослободски районĕн административлă тĕпĕ. Хула шутне 1780 çулта кĕнĕ.
Халăх йышлăхĕ 10,6 пин çын (2005).
Хула Мăкшă юханшывĕн (Ока юппи) сулахай çыранĕн хĕрринче, Саранскран 107 çухрăмра вырнаçнă.
Категори:Мордва Республикин хулисем
Гари (Гарейка юппи)
Гари — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Гарейка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Тимаков Вениамин Петрович
Тимаков Вениамин Петрович, (5.7.1940, Чăваш Ен, Тăвай районĕ, Сăхăтпуç ялĕ - 6.1.2002, Шупашкар) — чăваш сăвăçи.
СССР ÇП пайташӗ (1976), филологи ăслăхĕсен кандидачĕ (1996).
Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1993) ..
Пурнăçĕ
1940 çулхи утă уйăхĕн 5-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи Сăхăтпуç ялĕнче çуралнă
1964 çулта Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче вĕренсе тухнă. 1969 çулта Чăваш патшалăх университечĕнчи аспирантурăна пĕтернĕ. 1988-1995 çулсенче Чăваш кĕнеке издательствинче ĕçленĕ. Кайран «Тăван Атăл» журналта вăй хунă.