cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Изья-Шор (Мăн Роговая юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Айх (Люцерн)
Айх (Eich LU) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
Пезинок районĕ
Пезинок районĕ — Словакин районĕ. Братислава енĕн шутĕнче.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ:
Айх (Люцерн)
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Пезинок районĕ
Статистика хыпарĕсем (2001)
Конфесси йышĕ:
Категори:Братислава енĕ
Кукамăшĕ
Кукамăшĕ, амăшĕн амăшĕ.
Çакăн пекех пăхăр
Категори:Кил-йыш
156 (хисеп)
156 (çĕр аллă улттă) — 155-пе 157 хушшинчи натураллă хисеп.
Трнава
Трна́ва (Trnava, Tyrnau, Nagyszombat), Словакин анăçĕнчи хула. Трнавка юханшывĕ çинче, Кĕçĕн Карпатăн кăнтăр айăккинче вырнаçнă. Трнава — архиепископăн пурăну вырăнĕ, çавăнпа та ăна словак Римĕ теççĕ. Халăх йышĕ — 70 пине яхăн çын. Трнава — Трнава енĕн тĕпĕ. thumb|right|200px|
156 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Трнава
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш хут пысăках мар çĕр ĕçтĕшĕсен Трнава пурăну вырăнне 1211 çулта эстергом архиепископăн çырăвĕнче асăннă. Трнава Словаки территоринче пĕрремĕш хула ирекне тивĕçет, 1238 çулта ăна венгри патши Бела IV парнелет. XIII ĕмĕрте Трнавăра пысăк карман туса лартаççĕ. Трнавăра венгри патшисем урăх патшасемпе тĕл пулса калаçнă.
Трнавăн чаплăхĕ XVI ĕмĕрте татах çирĕпленет, ун чух Эстергом Архиепископлăхĕ кунта турккăсенчен тарса куçать. Çакăн пек, Братислава Венгрин административлă тĕп хули пулса тăрать, Трнава — тĕн тĕп хули. 1635 çулта Петер Пазмань кардинал Трнава Университетне (Венгрире пĕрремĕшĕ) никĕслет. Кайран, 1777 çулта Мари Терези арăм императр хушнипе Будина куçса килет те Будапешт университечĕ ятпа пала пулать.
1787 çулта словак будитель Антон Бернолак Трнавăра халăх пупленĕ трнава-туай диалекчĕ тĕпĕллĕ, литературăллă словак чĕлхин пĕрремĕш код-вариантне йĕркелет.
1918 çулта Чехословаки патшалăхне туса хусан Трнава Словакин промăçлă тĕпĕ пулса тăрать, хале те çаплах шутланать.
Каçăсем
Категори:Словакин хулисем
Мелекас
Мелекас — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Ай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 53 км. Тастуба, Вознесенка, Ярославка, Сальевка, Мелекасово, Бургаджино, Гладких ялĕсемпе юнашар иртет.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
Вăтам Ока
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Кишмет
Кишмет, Kişmet — Тутарстанăн Арча районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш ялĕсем Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
Шĕвĕрлĕ
Шĕвĕрлĕ — (Шеверли) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. =Кун-çулĕ==
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 97%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 26 çм , Шланлă ялне - 2 çх, Çтерлĕ станцине 40 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Колорадо нӑрри
Колорадо нӑрри (лат. Leptinotarsa decemlineata) — ҫулҫӑ ҫиекен нӑрӑсен йышшисен хурт-кăпшанкăсен тӗсӗ. Ку тӗсӗн нӑррисемпе хурчӗсем йыт çырлисен ушкӑнӗн ӳсентӑранӗсен: ҫĕрулми, пылак пӑрӑҫ, томат, дереза, физалис, баклажан, тилпӗрен ҫулҫисемпе тӑранса пурӑнаҫҫӗ, ял-хуҫалӑха сиен кӳреҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Евразири хурт-кăпшанкăсем Категори:Çурçĕр Америкăри хурт-кăпшанкăсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Leptinotarsa Категори:Чĕрчунсен инвазиллĕ тĕсĕсем Категори:Агрономи Категори:1824 çулта çырнисем Категори:Сиенлĕ хурт-кăпшанкăсем
Кукашшĕ
Кукашшĕ, амăшĕн ашшĕ.
Манса каймалла мар:
Çакăн пекех пăхăр
Категори:Кил-йыш
Släktskapsrelationer
157 (хисеп)
157 (çĕр аллă çиччĕ) — 156-па 158 хушшинчи пурлăх хисепĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Трофимов
Трофи́мов — хушамат тата топоним.
Трофимова — хĕрарăм хушамачĕ.
Паллă çынсем:
Пи (хисеп)
thumb|360px|right|Çавракăш диаметрĕ 1 пулсан çавракăш тăршшĕ — «пи» хисеп
\pi~ («пи» тесе каламалла) — çавракăш тăршшĕне миçе çавракăш диаметрĕ кĕнине кăтартакан математика константи. Грек алфавитĕнчи «пи» символпа палăртаççĕ.
Шутлани
\pi хисепĕн нумай формули паллă:
thumb|Лю Хуэй алгоритмĕ
Каçăсем
Категори:Пи Категори:Ятлă хисепсем
Изья-Шор (Мăн Усы юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Алмуш
Алмуш (ку ята хальхи вăхăтра, çавăн пекех, урăхла та транскрипцилеме тата асăнма пултараççĕ) — Атăлçи Пăлхарăн чи паллă патши.
Ахмед Ибн Фадланăн Мешхедри алçырăвĕче ят ак çапла çырăннă : المش
Анчах та, çав алçырурах, урăхларах çырăннисем те пур.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Малтанласа Алмас та, ашшĕпе пичĕшĕ пекех, авалхи чăваш тĕнĕпех пурăннă. Çавăнпа вăл чăваш халăх асĕнче ырăпа юлнă. Каярахпа вăл пĕтĕм чăваш-пăлхар йăхĕсене пĕрлештерсе çирĕп патшалăх тăвассишĕн тăрăшать. Ку ĕçе тума ăна пĕр турăллă ĕненӳ (тĕн) кирлĕ пулнă. Чылай шутланă хыççăн Алмас ислам тĕнне суйласа илет. Мĕншĕнĕ çапла пулмалла: арапсем, пăлхар-чăвашсем пекех, пĕрмаях хасарсемпе вăрçнă, вара Алмас арапсемпе тусланма тытăнать, вĕсенчен пулăшу пулать тесе шутлать. Вăл Пахтат халифĕ Джавар аль-Мухтадир патне Абдаллах ибн-Башту ятлă е тата Хазарин текен çын урлă çыру ярать. Çырăвĕ халиф патне 921 çулта çитет. 922 çулта Аламас патне Багдадран халифăн элчисем килеççĕ. Элчĕсене Джавар аль-Мухтадир евнухĕ Сусан ар-Раси ертсе пынă. Кунтах халиф патĕнче хĕсметре тăракан çыруçи Ахмед ибн-Фадлан (тулли ячĕ Ахмед ибн-Фадлан ибн-аль-Аббас Ибн-Рашид ибн-Хаммад) историк те пулнă. Вăл Атăлçи Пăлхар çинчен нумай çырнисем хăварнă. Халиф элчисем Пăлхар хулине Вăтам Ази караван çулĕпе каяççĕ, Нишапур, Мерв хулисем урлă тухаççĕ, Амударья шывне Чарджоу патĕнче каçаççĕ те Бухарана çитеççĕ. Унта каннă хыççăн Арал тинĕсĕн кăнтăр енĕпе окуссем патне çитеççĕ. Окуссен патшин — Этрекĕн хĕрĕ — Алмасăн арăмĕ пулнă.
Çакăнта каннă хыççăн халиф элчисем Ейĕк шывĕ урлă каçса Сăвар хулине çитеççĕ, кунтан вара Пăлхара инçе мар. Атăлçи Пăлхарта Багдад халифĕн элчисене мĕнле кĕтсе илнине, хăналанине В.Ф.Смолин тĕпчевçĕ 1921 çулта Хусанта пичетленсе тухнă "Чăвашсен тĕп аслашшĕсем" кĕнекинче питĕ кăсăкла çырса кăтартать. Кун пирки вырăссен паллă арабисчĕ А.П.Ковалевский "Книга Ахмеда ибн-Фадлана" тĕпчевĕнче çырать.
Алмас мăсăльман тĕнне йышăнать те хăйне арабла Джавар ибн-Абдаллах (Джавар, Абдаллах ывăлĕ) тесе чĕнме хушать. Хăйĕн вилнĕ ашшĕн ятне те, Шилкка вырăнне Абдаллах ят хурать.
Ахмед ибн-Фадлан пырса кайнă хыççăн Алмас-Джавар нумаях пурăнайман. Вăл 925 çулта çĕре кĕрет. Мĕн пирки вилни паллă мар. Алмас-Джаварăн икĕ ывăлĕ кайран умлă-хыçлă патшара ларни паллă. Ашшĕ вилнĕ хыççăн Атăлçи Пăлхар астулне Хасан-Казан ывăлĕ йышăнать. 930 çулта унăн шăллĕ Микаил Ялкау-Бăлтавар патшана ларнă. 943 çулта вăл вилнĕ.
Асăрхавсем
Категори:Атăлçи Пăлхар патшисем Категори:Атăлçи Пăлхар
Хозрев-Мирза
Каçăсем
Категори:Иранăн Раççейри элчисем Категори:Каджарсем
Гунцвиль
1872 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1087'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Рапатка
Рапатка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Калмашка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Утă уйăхĕ
Утă сăмахăн урăх пĕлтерĕшсем те пур: Утă (пĕлтерĕшсем)
Малацки районĕ
Малацки районĕ — Словакин чи анăç районĕ. Братислава енĕн шутĕнче. Австрипе юнашар.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Братислава енĕ
Утă уйăхĕ
Категори:Çулла Категори:Уйăхсем
Казарма 1295 км
Казарма 1295 км — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи пурăнан вырăнĕ. Брод ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 2 çын, çав шутра 1 арçын тата 1 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 4 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Çĕртме уйăхĕ
Çĕртме сăмахăн урăх пĕлтерĕшсем те пур: Çĕртме (пĕлтерĕшсем)
Çĕртме, — чăваш календарĕн ултăмĕш уйăх ячĕ. Вырăс «июнь» уйăхпа пĕр пек шутланать. Уйăх ячĕ çĕртмерен (вырăс пар) пулса кайнă.
Пулăмсем
Çĕртме уйăхĕн 16-мĕш кунне Джойса чыслакансем пĕтĕм тĕнчере Блум кунĕ, Блумсдэй (Bloomsday) тесе палăртаççĕ.
Каçăсем
Категори:Григориан календарĕ
Сальзигут
Сальзигутово  — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 235 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452550, ОКАТО кочĕ — 80242815002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Кервен Василий Гаврилович
1987 çултанпа СССР ÇП пайташĕ. 1999 çулта Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ятне тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
1949 çулхи нарăсăн 18-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Упамса ялĕнче çуралнă.
Вăтам шкул хыççăн çарта пулнă, унтан Чăваш патшалăх университечĕн историпе филологи факультетне вĕренсе пĕтернĕ. «Пионер сасси» хаçатăн тата «Хатĕр пул» журналăн редакциĕсенче ĕçленĕ. Чăваш АССР ÇП литконсультанчĕ пулнă. Халĕ Шупашкарти коопераци институтĕнче чăваш чĕлхипе литературине вĕрентет.
Пултарулăх ĕçĕсем
Сăввисемпе поэмисем çак кĕнекесенче пичетленнĕ:
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1949 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Патăрьел районĕ
158 (хисеп)
158 (çĕр аллă саккăр) — 157-пе 159 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Месек-Елга
Месек-Елга — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Улуир юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Улуир юпписем
Тӳрӗ ҫунатлисем
Тӳрӗ ҫунатлисем (лат. Orthoptera) — ҫӗнӗ ҫунатлӑ кăпшанкăсен тулли мар пулса тӑнисен ушкӑнӗ, вӗсен шутне симӗс шӑрчӑксем, шӑрчӑксем, саранчасем, виҫпӳрнесем тата сикенчӗксем кӗреҫҫӗ.
Шупашкар хула администрацийĕн вĕрентӳ ĕçĕн управленийĕн Калинин районти уйрăмĕ
Шупашкар хула администрацийĕн вĕрентӳ ĕçĕн управленийĕн Калинин районти уйрăмĕ - Шупашкар хулин Калинин районенчи вырнаçнă муниципалитетăн пĕлӳ паракан учрежденисен ĕçне йĕркелесе пыракан орган.
Шупашкар хула администрацийĕн вĕрентӳ ĕçĕн управленийĕн Калинин районти уйрăмне хулан Калинин районĕнче вырнаçнă пĕлӳ паракан учреждениесем пăхăнса тăраççĕ.
Маларах асăннă органăн пуçлăхĕ Казаков Владимир Михайлович.
Изья-Шор (Неру-Ю юппи)
Изья-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Неру-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 18 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Авăн, 1
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Шапошников Вячеслав Иванович
Шапошников Вячеслав Иванович, — вырăс сăвăçи. 1935 çулхи авăн уйăхĕн 1 Улатăр хулинче çуралнă.
1965 çултанпа СССРăн ÇП пайташĕ шутланать.
Пурнăçĕ
Вячеслав Шапошников иерей çемьинче çуралнă. 1954 çулта вăтам шткултан вĕренсе тухнă хыççан Новосибирскри авиаци техникумне вĕренме кĕнĕ. Унтан ăна çара илсе кайнă.
Хăйĕн пĕрремĕш сăввисене çĕпĕрте пичетленĕ. 1964 çулта Кострома облаçĕнчи Красносельски ӳнер училищине вĕренсе петернĕ. Çак çултах унăн «Романтиксене» ятлă пĕрремĕш сăвăсемпе поэмăсен кĕнеки тухнă.
Ӗçĕсем
thumb|«Ефимов кордонĕ» кĕнеки
Каçăсем
Категори:Вырăс сăвăçсем
Шупашкар хула администрацийĕн вĕрентӳ ĕçĕн управленийĕ
Шупашкар хула администрацийĕн вĕрентӳ ĕçĕн управленийĕ - муниципалитетăн пĕтĕмĕшле пĕлӳ паракан учрежденисен ĕçне йеркелесе пыракан орган.
Уйрăмсем
Шупашкар хула администрацийĕн вĕрентӳ ĕçĕн управленийĕ виçĕ уйрăма пĕрлештерсе тăрать:
Пĕлӳ паракан учрежденисем:
Шупашкар хулинче пĕтĕмпе 71 шкул.
Пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан шкулсем:
Тулли мар вăтам пелӳ паракан шкулсем:
Пуçламăш шкулсем:
Чандровская начальная школа
Начальная школа-детский сад г.Чебоксары (п.Лапсары)
Общеобразовательные учреждения для детей с отклонениями в развитии
Начальная школа-детский сад компенсирующего вида для детей с нарушением речи (Калининский район)
Начальная школа-детский сад компенсирующего вида для детей с нарушением речи (Московский район)
Специальная (коррекционная) общеобразовательная школа №15
Специальная (коррекционная) общеобразовательная школа №21
Специальная (коррекционная) общеобразовательная школа №32 для глухих, слабослышащих и позднооглохших
РГОУ "Чебоксарская специальная (коррекционная) школа-интернат"
159 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Уйкас Чураш
Уйкас Чураш, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкара çитмешкĕн 68 км, райцентрне — 19 км, ч.-ç. станцине — 68 км. Штранга юханшывĕн сулахай çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 120 çын, çав шутра 58 арçын, 62 хĕрарăм пурăннă.
Ялта клуб, лавкка пур.
Истори
XIX ĕмĕрте ялта шыварманĕ та çиларманĕ ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Çурла уйăхĕ
Çурла сăмахăн урăх пĕлтерĕшсем те пур: Çурла (пĕлтерĕшсем)
Çурла, — чăваш календарĕн саккăрмĕш уйăх ячĕ. Вырăссен «август» уйăхпа пĕр пек шутланать. Ку вăхăтра авалтанпах тырă вырнă, уйăх ячĕ çурла ĕç хатĕрĕнчен пулса кайнă. Ку уйăхра 31 кун.
Славянсем малтан ку уйăха серпень (серп (çурла) сăмахĕнчен) тесе чĕннĕ.
Уявсем
Категори:Çулла Категори:Уйăхсем
Симӗс шӑрчӑк
Симӗс шӑрчӑк (лат. Tettigonia viridissima) — тӳрӗ çунатлисен ушкӑнри чӑн шӑрчӑксен йышӗн кăпшанкăсен тӗсӗ. Уссе ҫитӗннӗ пайташӗсен тӑршшӗ 28—36 мм.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чӑн шӑрчӑксем
Раскала
Раскала — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Хăвăрт Танып юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Пушарнăйсен Деповĕ (пурăнакан вырăн)
Япрык Пушар Деповĕ — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 0 çын пурăннă.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Нацилĕхсен шайĕ :
Кунçул
Ку ял хальхи вăхăтра çук, анчах та вăл пĕтсе ларман. Юнашарти Раевка çумне çыпăçтарса хунă, çавă çеç.
Шлирбах (Люцерн)
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Пушарнăйсен Деповĕ (пурăнакан вырăн)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Акивер Фёдор Георгиевич
Агивер Фёдор Георгиевич (Хветĕр Акивер, чăн хушамачĕ Коновалов), — сăвăç, прозаик, драматург, куçаруçă. 1943 çулхи кăрлачăн 2 Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи Нĕркеç ялĕнче çуралнă.
1976 çултанпа СССРан ÇП пайташĕ. 1992 çулта Чăваш Енĕн исскуствин тава тивĕçлĕ ĕçченĕ ята тивĕçнĕ.2005 çултан "Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕ "Хурăнташ" ертӳçи.
Пурнăçĕ
Чăваш патшалăх педагогика институтне веренсе петернĕ. Çавăн пекех Мускаври Аслă литература курсĕсенче, Мускаври социаллă инчтитучĕн Шупашкарти филиалĕнчи юридици факультетĕнче вĕреннĕ.
Ĕçĕсем
Вырăсла çак кĕнекесем тухнă:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш драматургĕсем
Азикей (Мечет районĕ)
Азикей — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 730 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452553, ОКАТО кочĕ — 80242815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Пайашкал
Пайашкал — (Алексеевка) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. =Кун-çулĕ==
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 92%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 8 çм , Çтерлĕ станцине 42 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Кошице енĕ
Кошице енĕ (Košický kraj) — Словакин сакăр енĕсенчен пĕри, административлă тĕпĕ —Кошице хули. Енĕн лаптăкĕ — 6,753 çм², халăх йышĕ — 766,012 (2001). Словакин тухăçĕнче вырнаçнă, 11 районтан тытăнса тăрать:
Статистика хыпарĕсем (2001)
Конфесси йышĕ
Каçăсем
Категори:Кошице енĕ
Çĕрпӳ (хула)
Çĕрпӳ (Цивильск) — Çĕрпӳ районĕн администраци вырнаçнă хула. Мăн Çавалпа Кĕçĕн Çавал пĕрлешнĕ вырăнта, Шупашкартан 37 çухрăмра вырнаçнă. 1999 çул пуçламăшенче 11,2 пин çын пурăннă (1897 — 2,3 пин çын, 1959 — 5,9 пин çын, 1989 — 10 пин). 1589 çулта чăваш ялĕ вырăнĕнче Мускав Патшалăхĕн çар-пуç вырăнне туса хунă. 1781 çулта Çĕрпӳне уес хули статусне панă.
Çĕрпӳрен 8 çухрăмра Шупашкар-Канаш чукун çул иртсе каять.
Çӳр çул каялла кунта вырăссем кăна пурăннă, халĕ вара чăвашсем ытларах. Кунта автобус маршучĕсем иртеççĕ, Шупашкар хулипе çыхăнтараççĕ. Хулара пурăнакансем нумайĕшĕ Шупашкара ĕçе çӳреççĕ.
Çурчĕсем ĕлĕк йывăçран кăна пулнă. Кунта Тихвин монастирĕ тата ... пур.
Кун-çулĕ
Тĕплĕнренрех Çĕрпӳ историйĕ статьяна вулăр.
Хула ячĕ çар пуçлăхĕ пек куçарăнать. Хулана никĕсленĕ çухне унăн пелтерĕшĕ вырăс мар халăхсене пăхăнтармалли вырăн пек пулнă. Крепость пулнă вăл. Унта салтаксем тăнă. Кремль те пулнă, анчах та ăна 1609 çулта кунти хресченсем çунтарса ярса кĕл тунă. Кайран вара çĕнĕрен ăна туса лартнă. Çирĕп пулнă вăл. Степан Разин ертсе пыракан палхавçăсемпе 1670 çулта ăна илес тесе çапăçнă, анчах илеймен.
Çĕрпӳ ярмăркки
Çĕртме пуçламăшĕнче кунта çулсерен ярмарка иртет. Ярмаркăна çынсем Шупашкартан, Хусантан, Канашран тата ытти хуларан килеççĕ.
Этимологи
"КАЗАНСКАЯ ГУБЕРНИЯ" Ч. 2. ятлă раççей кĕнекире, Риттих Александр Федорович - 41-мĕш страницăра çырнă:"'Çĕрпÿ' с чувашского означает 'Сто избы' (Çĕр-Пÿ Ял), По приказу чувашского старейшины 'Пулат' эта деревня была отдана русским войскам откуда и стал городом 'Çĕр Пÿ Хула' (Цивильск). У чуваш так же есть слово Пÿрт - Изба."
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн хулисем
Тури Бавари
Çӳлти Бавари (Oberbayern, Obabaian) — Баварин (Германи) регионĕ. Тĕп хули - Мюнхен.
Именкасси (Арча районĕ)
Именкасси, Inenkassi — Тутарстанăн Арча районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш ялĕсем Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
Миса-Елга
Миса-Елга — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Арша юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
160 (хисеп)
160 (çĕр утмăл) — 159-па 161 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Авăн уйăхĕ
Авăн, — чăваш календарĕн тăххăрмĕш уйăхĕн ячĕ. Вырăссен сентябрь уйăхĕпе пĕр пек шутланать. Уйăх ячĕ ĕлĕк ку вăхăтра авăртас ĕçĕсем пулнипе сšхăннă. Ку уйăхра пурĕпе 30 кун.
Каçăсем
Категори:Уйăхсем Авăн уйăхĕ
Рукмен
Рукмен — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Куваш юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Из-Юр-Вож
Из-Юр-Вож (Иж-Юр, Юр-Шар) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Воркута юханшывăн сылтăм çыранĕпе 104 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чӑн шӑрчӑксем
Чӑн шӑрчӑксем е Шӑрчӑк йышшисем (лат. Tettigoniidae) — тӳрӗ çунатлисен ушкӑнӗн кăпшанкăсен йышӗ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чӑн шӑрчӑксем Категори:Хурт-кăпшанкă йышшисем
161 (хисеп)
161 (çĕр утмăл пĕрре) — 160-па 162 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Ямпах (Арча районĕ)
Ямпах, Yampah — Тутарстанăн Арча районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш ялĕсем Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
Осиновая Гора (Перĕм Ен)
Осиновая Гора — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Брод ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 9 çын, çав шутра 3 арçын тата 6 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 12 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Воробьёв Алексей Иванович
Воробьёв Алексей Иванович — Совет Союзĕн Паттăрĕ ,, , 22-мĕш гварди мотострелок бригадин инженер-мина ротин взвод командирĕ (1-мĕш Украина фрончĕ, 3-мĕш гварди танк çарĕ, 6-мĕш гварди танк корпусĕ), гвардии старшини.
Кун-çулĕ
1915-мĕш çулта хальхи Муркаш районĕнчи Çурлатăри ялĕнче хреçчен кил-йышĕнче çуралнă. Чăваш. Муркашри вăтам шкултан вĕренсе тухнă. 1936-1939-мĕш çулсенче Хĕрлĕ Çарта хĕсметре пулнă. Кайран киле таврăнса колхозра ĕçленĕ.
Вăрçă пуçлансан каллех Хĕрлĕ Çара чĕнсе илнĕ. Тĕп, Брянск, Воронеж, 1-мĕш Украина фрончĕсенче çапăçнă. 1943-мĕш çултан ПРКП(б)/ССКП пайташĕ. 1945-мĕш çулхи çуркунне тĕлне Воробьев гварди старшини 22-мĕш гварди мотострелок бригадин инженер-мина ротин взвод командирĕ.
1945-мĕш çулхи акан 24-мĕшĕнче çĕрле Берлинти Тельтов каналĕ урлă ишсе каçса тăшманăн хӳтĕлев йĕрне тĕпченĕ. Плацдарм валли меллĕ вырăн тупса унта батальона каçарма пуçланă. Кимĕпе канал урлă 16 рейс тунă. Аманнă пулсан та стройрах юлнă. Плацдарăмра унăн взвочĕ уйри минăсене кăларса çул уçнă.
Вăрçă хыççăн Муркашри вăтам шкулта вĕрентӳçĕ пулса ĕçленĕ. Каярах ăна С. М. Буденный ячĕллĕ колхоз председетĕлĕ пулма суйланă. Колхозсене пĕрлештерсен пысăк хуçалăхăн председатĕлĕн çумĕ пулнă. Нумай хутчен район канашĕн депутатне суйланă, ССКП райкомĕн пайташĕ пулнă.
1952-мĕш çулхи юпан 22-мĕшĕнче ĕç тивĕçне пурнăçланă чухне сарăмсăр вилнĕ.
Каçăсем
Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Чăваш Енри Совет Союзĕн Паттăрĕсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Мюнхен
Мю́нхен (München, Minga (Münchn, Minchn, Minichn, Minkn, Minschn)) — Германин кăнтăрĕнчи, Бавари федераллă çĕрĕнчи хула.
Каçăсем
Категори:Бавари хулисем Категори:Мегаполиссем Категори:Мюнхен
Рязь
Рязь — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Земпах
Земпах (Sempach) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
Геродот
мини Галикарнасри Геродо́т (Ἡρόδοτος Ἁλικαρνᾱσσεύς, п.т. 484 — п.т. 425) — авлхи грек историкĕ, грек-перси вăрçисене тата çав вăхăтри халăхсен йăлисене çырса кăтартнă пĕрремĕш «Истори тулли истори трактачĕн авторĕ. Цицерон ăна "истори ашшĕ" тенĕ. 400px|thumb|Тĕнче, Геродот шутланипе
Земпах
3897 çын (2007, пуш, 1) пурнать. Официаллă код — ''1102’'.
Геродот
Текстсемпе куçарусем
Вырăсла куçарусем:
Земпах
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Геродот
Текстсемпе куçарусем
Кроме того, до революции в России выходило множество «школьных изданий» отдельных книг «Истории».
Тĕпчевсем
Скифский рассказ Геродота:
Каçăсем
Категори:Авалхи грек историкĕсем Категори:П.т. V ĕмĕрти историксем Категори:Историксем алфавитпа Категори:Çулçӳревçĕсем Категори:П.т. 484 çулта çуралнисем Категори:П.т. 425 çулта вилнисем Категори:Грек-перси вăрçисем Категори:Истори Категори:Историксем Категори:Историксем, алфавитпа Категори:Авалхи грек çыравçисем
Культура (Авăркас районĕ)
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 98%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 6 çм , Юламан ялне - 5 çм, Белое Озеро станцине 36 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Жилина енĕ
Жилина енĕ (Žilinský kraj) — Словакин сакăр енĕсенчен пĕри, административлă тĕпĕ —Жилина хулинче. Енĕн лаптăкĕ — 6,788 çм², халăх йышĕ —691,201 (2001). Словакин çурçĕр-анăçĕнче вырнаçнă, 11 районтан тытăнса тăрать:
Чехипе, Польшăпа юнашар.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ
Конфесси йышĕ
Каçăсем
Категори:Жилина енĕ
Илей-Шор
Илей-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кĕçĕн Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 19 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 9 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Какрыбаш
Какрыбаш — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 736 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452771, ОКАТО кочĕ — 80251825001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Çĕнĕ Муслим
Çĕнĕ Муслим — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1085 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452560, ОКАТО кочĕ — 80242815004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Пĕрремĕш (Мăн Сатка юппи)
Пĕрремĕш (Мăн Сатка юппи) — Раççей территоринчи юханшыв.Челепи облаçĕ территорипе юхать. Мăн Сатка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Юпа уйăхĕ
Юпа сăмахăн урăх пĕлтерĕшсем те пур: Юпа (пĕлтерĕшсем)
Юпа — чăваш календарĕн вуннăмĕш уйăх ячĕ. Вырăс «октябрь» уйăхпа пĕр пек шутланать. Уйăх ячĕ ку вăхăтра Юпа уявĕ (вилнисене асăнни) иртнĕ пирки пулса кайнă. Юпа уйăхра пĕтĕмпе 31 кун.
Пĕрремĕш (Мăн Сатка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Нĕркеç
Нĕркеç, — Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи ял.
Пĕрремĕш (Мăн Сатка юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Юпа уйăхĕ
Вырăс «Октябрь» лат. octo (саккăр) сăмахĕнчен пулнă. Авалхи Римре ку саккăрмĕш уйăх ячĕ пулнă. Славянсем авалтанпах ку уйăхах «листопад» (шулçă тăкăнăвĕ) тесе чĕннĕ.
Пĕрремĕш (Мăн Сатка юппи)
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Сатка юпписем
Юпа уйăхĕ
Чăвашсен аваллăхĕнче
Авал ку уйăхра çăвасенче тирпеленĕ. Христос тĕнне йышăнман чăвашсем вил тăприсем çине чи малтан салам калакĕсем лартнă, юпа уйăхĕнче вĕсене юпасемпе улăштарнă. Çак сăваплă ĕçе яланах пĕр вăхăтра йеркеленĕ пирки уйăх ятне те çавăн пекех ят панă.
Нĕркеç
Кун-çулĕ
Малтан Тетĕш уесне кĕнĕ. Кайран, 1920 çулхи çĕртме уйăхĕн 25 хыççăн Тетĕш кантонне, 1921 çулхи чӳк уйăхĕн 19 хыççăн Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхарта ял Курнавăш вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççан ял Мăн Патăръел районне, 1935 çулхи çу уйăхĕн 19 хыççан Патăръел районне, 1939 çулхи нарăсăн 2 хыççан ял Комсомольски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççан каллех Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 пуçласа хальхи вăхăтчен Комсомольски районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Комсомольски районĕн ялĕсем
Уйкас Асламас
Уйкас Аслăмас, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 197 çын, çав шутра 92 арçын, 105 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Битча районĕ
Битча районĕ — Словакин районĕ. Жилина енĕн шутĕнче.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци цышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Жилина енĕ
162 (хисеп)
162 (çĕр утмăл иккĕ) — 161-пе 163 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Сăнарлă вăйă
thumb|сĕтел хушшинче сăнарлă вăйăсенче усă куракан кубиксем Сăнарлă вăйă, — вĕренме тата вăхăт иртерме пулăшакан вăйă. Ку тĕрлĕ вăйăсене хутшăнакан пĕр сăнара суйласа илет те ăна вылять. Çавăн пекех сăнарлă вăйăна драмăллă выляв та теме пулать — унта сăнарăн характерĕпе вылямалла, сăнартан тухма юрамасть. Çав енченех сăнар шалти тавралăх логикине пăхăнса тулашри сценарийĕн ĕçĕсене пăхăнмасть. Кĕскен каласан ĕçсем епле малалла пырасси кашни хăйĕн сăнарне еплерех вылянинчен килет. Çапла вара вăйăн процесĕ çынсен ушкăнĕ пĕр-пĕр пулăма вылянипе пулать. Пурте вĕсем хăйсен сăнарне выляса хăйне евĕр тытаççĕ.
Сăнарлă вăйăн ĕçĕ вăйă тĕнчинче пулса иртет. Тĕнчи хуть те мĕнле пулма пултарать, анчах та вăл вăйă юхăмне, ĕçсем епле пулса пынине палăртать. Вăйă ăсти палăртнă сценарийĕ тата вăл суйласа илнĕ вăйă тĕнчи çак вăйăсен тĕп никĕсĕ пулса тăрать.
Вăйăра тĕп тĕллевне çитмесĕр те, хăш-пĕр вăйăсенче вăл тĕллевĕ пачах та çук пулма пултарать. Тĕп тĕллев вырăнĕнче вара сăнара аталантарасси, вăйă тĕнчине пăхса тухасси, сăнарăн характерне тĕрĕс выляни пулса тăраççĕ.
СССРти тата ПППри сăнарлă вăйăсен аталанăвĕ
Хĕвеланăçри патшалăхсенче вăйăсем малтанах сĕтел хушшинчисем пулнă. СССРта вара сĕтел хушшинчи тата чĕрĕлле иртерекен сăнарлă вăйăсем пĕрле çуралса аталаннă. Сĕтел хушшинчи вăйăсене энтузиастсем вăйă кĕнекисем тата «Заколдованная Страна» (Асамлă Çĕршыв) кĕнеке тăрăх аталантарнă. Чĕрĕлле иртерекеннисем вара Фантастикăна Юратакансен Клубĕсемпе (ФЮК) Хăйсем тĕллĕн юрлама вĕренмелли клубсенче (ХТЮВК) çуралнă.
Чĕрĕлле иртерекен сăнарлă вăйăсен кун-çулĕнче çак тапхăрсене палăртма пулать:
Сăнарлă вăйăсен тĕсĕсем
Вăйăна иртерес енĕпе çак тĕслисем пулаççĕ:
Каçăсем
Категори:Сăнарлă вăйăсем Категори:Википеди:Суйласа илнĕ статьясем
Стреж (разъезд)
Стреж (разъезд) — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи посёлок. Брод ял тăрăхне кĕрет.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 30 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Никольск (Авăркас районĕ)
Никольски  — (Никольск) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. =Кун-çулĕ==
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 89%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 7 çм , Юламан ялне - 4 çм, Белое Озеро станцине 37 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Ландсхут
thumb|left|Тĕ урам. thumb|left|Ландсхут карманĕ.
Ландсхут — Бавари (Германи) хули, Изар шывĕ çинче, Анат Баварин административлă тĕпĕ.
Чадца районĕ
Чадца районĕ — Словакин районĕ. Жилина енĕн шутĕнче.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Жилина енĕ
Тринген
Тринген (Triengen) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
3535 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1104’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Шăмăршă хыпарĕ (хаçат)
Шăмăршă хыпарĕ (Шемуршинские вести) — Чăваш Республикин Шăмăршă районĕн хаçачĕ. Пĕрремĕш номерĕ çурла уйăхĕн 3-мĕшĕнче 1932 çулта тухнă. Ун чухне вăл «Колхозник сасси» ятпа пичĕтленнĕ. Унтан «Сталин ялавĕ» тата «Коммунизм çулĕ» ячĕпе тухнă.
Хаçат историйĕнче пурĕ 7 тĕп редактор пулнă. Халĕ хаçата ăста журналист И. М.Саландаев ертсе пырать.
Хăй вăхăтĕнче çак хаçат страницисем çинче Чăваш халăх çыравçи Илпек Микулайĕ, сăвăçă В. Бараев, çыравçă-тăлмач Зоя Романова, драматург Н. Угарин, вырăс драма театрĕн директорĕ В. Лукьянов, режиссер-артист Н. В. Корчаков, Чăваш Республики призиденчĕн администраци пуçлăхĕн çумĕ пулса ĕçлекĕн В. Максимов хăйсен хайлавĕсене пичетленĕ, район çыннисене хавхалантарса пынă. Хальхи вăхăтра Иван Саландаев, Владимирпа Александр Михайловсем, Иван Медведев журналистсем хăйсен ăсталахĕпе хаçата пуян содержаниллĕ кăларассишĕн вăй хураççĕ.
Паянхи кун «Шăмăршă хыпарĕ» 2000 тиражпа тухса тăрать.
Кĕперсем
Категори:Чăвашла хаçатсем Категори:Шăмăршă районĕ Категори:Чăваш Енĕн периодикăллă кăларăмĕсем
Çăка ялĕ
Çăка ялĕ ( Липки ) - Чĕмпĕр облаçĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2008 çулта ăна Çĕнĕ Чĕмпĕр хула тăрăхне кĕртнĕ.
Кун-çулĕ
Паççулкăна 1973 çулта никĕсленĕ.
Халăх йышĕ
Ялта 750 яхăн çын (2005) пурăнать: вырăссем - 35 %, чăвашсем - 25 %, тутарсем - 20 %, т.ыт - 20%.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ
Индысей
Индысей — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сылтăм çыранĕпе 216 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Шăхаль (Арча районĕ)
Шăхаль, Šăhal' — Тутарстанăн Арча районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш ялĕсем Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
163 (хисеп)
163 (çĕр утмăл виççĕ) — 162-пе 164 хушшинчи пурлăх хисепĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
63-мĕш вăтам шкул (Шупашкар)
Шупашкарти пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан 63-мĕш шкул, — Шупашкарти вĕренӳ учрежденийĕ. Шкул Алькешра вырнаçнă.
Сакатка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
63-мĕш вăтам шкул (Шупашкар)
Кун-çулĕ
63-мĕш тулли мар вăтам пĕлӳ паракан шкула 1992 çулта уçнă. 2000 çулта пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан шкул статусне панă.
Сакатка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
63-мĕш вăтам шкул (Шупашкар)
Пĕтĕмĕшле пуçламĕш пĕлӳ
Пуçламĕш классене вĕрентекенсем :Константинова Марина Павловна, [[Михайлова Тамара Николаевна, Нимакова Ирина Владимировна, Карсакова Эльвира Алексеевна, Владимирова Светлана Анатольевна, Петькова Алевтина Васильевна, Спиридонова Ирина Ивановна.
Вĕренӳ облаçĕсем:
Чĕлхесене вĕренесси
Математика
Информатика
Тавралăхри тĕнче
Общество пĕлĕвĕсем
Технологи
Ӳнерпе ăсталăх
Пĕтĕмĕшле тулли вăтам пĕлӳ
Аслă классен вĕренӳ планĕ икĕ тĕрлĕ:
Пурлăхпа техника бази
Шкул виçĕ хутлă çуртра вырнаçнă. Шкулта компьютер класĕнчен ADSL технологийĕпе Интернета тухма май пур. Вулавăшпа вулав пӳлĕмĕ, 100 вырăнлă столовăй, психологи, логопед, хореографи, шăл сиплемелли, процедурăсен кабинечĕсем пур. Шкулăн волейбол, баскетбол, футбол вăййисене вылямалли лаптăксем, шкул территорийĕнче опытлă ӳсен-тăрансем ӳстермелли вырăн та пур. 2006 çулта «Вĕрентӳ» Наци проекчĕпе шкула биологи кабинечĕ валли вĕренӳ хатĕрĕсен тулли комплектне панă, вĕсен шутĕнче вĕрентекен валли компьютер та пур.
Каçăсем
Категори:Шупашкар шкулĕсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Чӳк уйăхĕ
Чӳк сăмахăн урăх пĕлтерĕшсем те пур: Чӳк (пĕлтерĕшсем)
Чӳк, — чăваш календарĕн вунпĕрмĕш уйăх ячĕ. Вырăс «ноябрь» уйăхпа пĕр пек шутланать. Уйăх ячĕ чӳк яув ячĕнчен пулса кайнă. Ку уйăхра пĕтĕмпе 30 кун.
Вырăс ноябрь авалхи рим календарĕнчен пулнă. Латин чĕлхинче "novem" тăххăра пĕлтереть. Авалхи рим календарĕнче ку тăххармĕш уйăх пулнă (Пуш уйăхран шутласан).
Славянсем ку уйăха Грудень тенĕ, украинецсем — Листопад, поляксем — listopad, чехсем — listopad, литовецсем — lapkritis (шулçă ӳкни куçарăнать, lapas «шулçă», kristi «ӳкме»), болгарсем — грудън, хорватсем — Studeni.
Уявсем
Категори:Григориан календарĕ
Хорвати
Хорвати Республики (Republika Hrvatska) — Балкан çурутравĕн анăç енче вырнаçнă Европа патшалăхĕ, унчен Югослави шутĕнчи союзлă республика, 1991 çулта ирĕклĕхе çĕнтерсе илнĕскер.
Географи
Çĕр лаптăкĕ — 56 542 çм2, шыв лаптăкĕ — 33 200 çм2. Шĕкĕр хули — Загреб. Çурçĕр-анăçра Словенипе, çурçĕр-тухăçра — Хункăрипе тата Сербипе, кăнтăрта — Босни-Герцеговинăпа тата Хуратупа чикĕленет; анăçра Адриатика тинĕсĕпе çăвăнать.
Халăхĕ
2005 çулта çĕршывра 4 495 904 çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Хорвати
Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа Kroatisk
Мĕтри Кипек
ССРП ÇП пайташĕ (1957), К.В. Иванов ячĕллĕ чăваш патшалăх парнин лауреачĕ (1983 ).
Пурнăçĕ
1913 çулхи авăн уйăхĕн 15-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи Тимĕрçкасси ялĕнче çуралнă.
Кĕçĕн Кипекри 8 çул вĕренмелли шкултан Шупашкар институчĕн чĕлхепе литература факультетне кĕнĕ. Хăй вĕреннĕ шкулĕнче ачасене верентнĕ хыççăн ăна çара илсе кайнă. Унта 1935-1954 çулсенче пулнă, полковник хисепне çити ӳснĕ нĕ, çар юридици академинче вĕренсе тухнă.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
1991 çулхи пуш уйăхĕн 3-мĕшĕнче çыравçă Мускавра çут тĕнчерен ĕмĕрлĕхех уйрăлса каять.
Пултарулăхĕ
Унăн калавĕсемпе романĕсем çирĕм ытла кĕнекере пичетленсе тухнă:
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1913 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 15-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Хусан кĕпернинче çуралнисем Категори:1991 çулта вилнисем Категори:Пушăн 3-мĕшĕнче вилнисем
Зогаг
Зогаг, — Перси халапĕсенчи Джемшид тăшманĕ.
Аравинче çуралнă. Джемшидăн астулне туртса илнĕ, анчах та Джемшидăн ывăлĕ, Феридун, ăна асталтан кăласа çапса Дамавенд сăртне хупса хунă.
Категори:Иран мифологийĕ
Маяксем Леонид Александрович
1974 çултанпа СССР ÇП пайташĕ.
Пурнăçĕ
А.М.Горький ячĕпе хисепленекен литература институтне веренсе тухнă.
Дуван-Мечетлĕ
Дуван-Мечетлĕ — Пушкăрт Республикин Мечетлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 599 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452565, ОКАТО кочĕ — 80242820001.
Маяксем Леонид Александрович
Пурнăçĕ
«Текстильщик» хаçатăн литература ĕçтĕшĕ, Чăвашрадио корреспонденчĕ, СССР литература фончĕн Чăваш уйрăмĕн директорĕ вырăнĕсенче ĕçленĕ.
Дуван-Мечетлĕ
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Маяксем Леонид Александрович
Пултару ĕçĕсем
Унăн калавсемпе хайлавĕсене çак кĕнекесенче тупма пулать:
Примитиво
Примитиво - ( Primitivo ) - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Долны Кубин районĕ
Долны Кубин районĕ — Словакин районĕ. Жилина енĕн шутĕнче.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕпе:
Маяксем Леонид Александрович
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:1938 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 2-мĕшĕнче çуралнисем
Примитиво
Ампелографи
Примитиво ирех пиçекен иçĕм сорчĕ. Кунтан ячĕ те тухнă - "Примиăтиво" е "Прима" - итал чĕлхинче "пĕрремĕш" пулать.
Дуван-Мечетлĕ
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечетлĕ районĕ
Примитиво
Каçăсем
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Долны Кубин районĕ
Статистика хыпарĕсем (2001)
Конфесси йышĕ:
Категори:Жилина енĕ
164 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Аблай (Туймаçи районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Пĕрремĕш Шурă
— Раççей территоринчи юханшыв. Челепи облаçĕ территорипе юхать. Мăн Сатка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Сатка юпписем
Çĕмрен
Çĕмрен — ухăпа арбалетран пемелли çапăçу хатĕр япали. Арбалет çĕмренĕ — «болт».
Хальхи тапхăр
thumb|280px|Олимп тĕллевĕн çĕмренĕсем.
Вуламалли
Категори:Ухăран пересси Категори:Ухă
Сăртăш
thumb|250px|Сартăш тĕн масарĕ Сăртăш (Зороастрисăм, Сартăш, хăй ячĕ Вахви Даэна Маздаясна — Ваттисен пехилне упракан ырă ĕненӳ), — Саратуштра йĕркеленĕ авалхи тĕн. Хăш-пĕрисем шутланă тăрах ку тĕне пирĕн эрăччен 1-2 пинçуллăх хушшинче йеркеленĕ. Малтан ку тĕн Вăтам Азире саралнă пулнă, кайран вара Персине, Кавказ тата Малти Хевелтухăç тăрахĕсене çитнĕ. Персинче ку тĕн Сасанидсен эпохи таранченех патшалăх тĕнĕ вырăнĕнче пулнă, кайран вара ун вырăнне ислам йышăннă.
Тĕнĕн тĕп кĕнеки — «Авеста», авести чĕлхипе çырнă.
Хальхи самана тапхăрĕ
thumb|250px|Сартăш тĕн керменĕ
Вуламалли
thumb|200px|right|А. А. Трофимов хайланă кĕнеке пичĕ
Каçăсем
* Категори:Саратуштра
Санны
Санны — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Чермасан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Юламан
Юламан — (Юламаново) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. Ялта шкул, ача сачĕ, фельдшер пункчĕ, культура çурчĕ пур. =Кун-çулĕ== Анатри Месел çĕрне Аксаков помещик илнĕ хыççăн чăвашсем унтан куçса кайса Юламан ялне rкуçса килнĕ.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 95%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 4 çм , Белое Озеро станцине 34 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Ракино (ял)
Ракино  — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Брод ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 338 çын, çав шутра 175 арçын тата 163 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 343 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Хаома
Хаома (хаума), — авалхи Иран тĕнĕ тăрах галлюцинаци шывĕ, çак шыва кăтартакан турă, тата шыва тумалли ӳсентаран. Ку пĕтĕм пĕлтерĕш пер перлĕх туса хурать.
Турра кĕл тунă вăхăтра усă курнă. Саратуштра ăна усă курнăшăн хурланă.
Категори:Иран мифологийĕ Категори:Ӗçмелли шывсем Категори:Наркотиксем
Парельяда
Парельяда ( Parellada ) - испан шурă иçĕм сорчĕ.
Сарăлни
Парельяда Испанире (Каталони) анлăн сарлнă сорчĕ.
Категори:Испан эрехĕсем Категори:Иçĕм сорчĕсем
Мартин районĕ
Мартин районĕ — Словакин районĕ. Жилина енĕн шутне кĕрет.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Кĕçĕн Шăнкăртам (Патăрьел районĕ)
Кĕçĕн Шăнкăртам - Патăрьел районĕнчи мишер ялĕ. Пăла хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Яла 1926 Шăнкăртам ялĕнчен тухнă Булатовсем, Якушевсем, Валеевсем, Рахматулловсем, Мубиносем тата ыт. йĕркеленĕ
1927 çулчен Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм вăхатра ял çак пайланусен Патăръел вулăсне кĕнĕ.