cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Куркоткин Семён Константинович
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Нарăсăн 13-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1917 çулта çуралнисем Категори:Мускав облаçĕнче çуралнисем Категори:Авăнăн 16-мĕшĕнче вилнисем Категори:1990 çулта вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Октябрь Революци орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орден кавалерĕсем Категори:«За службу Родине в Вооружённых Силах СССР» орден кавалерĕсем Категори:СССР Аслă Канаш депутачĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:ССКП ТК пайташĕсем
Сюрбай
Сюрбай — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 239 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452507, ОКАТО кочĕ — 80236810006.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Темяково (Старотумбагушевский сельсовет)
Темяково — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 135 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Туслăх орденĕ (Раççей Федерацийĕ)
Туслăх орденĕ — Раççей Федерацин патшалăх чыславĕ. Раççей Федерацин Президенчĕн 1994 çулхи пушăн 2-мĕшĕнчи 442 №-лĕ хутайĕпе хута кĕртнĕ.
СССР тапхăрĕнчи унăн чыславĕ — 1972 çулта хута кĕртнĕ Халăхсен туслăхĕн орденĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей Федераци орденĕсем
Чӳк, 7
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Пинжанка
Пинжанка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кылт юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Павлов Николай Степанович
Павлов Николай Степанович, — литературовед. 1905 çулхи раштавăн 16-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕнчи Виçпӳрт Шăмăршă ялĕнче çуралнă. 1971 çулта Шупашкарта çĕре кĕнĕ. Филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ.
«Халăх çутĕçĕн отличникĕ» палла тивĕçнĕ.
Кун-çулĕ
Сĕнтервăрринчи вăрман техникумĕнче, Хусан педагогика институтĕнче вĕреннĕ. Вăтам шкулсенче ачасене вĕрентнĕ. 1942 çулта Чăваш педагогика институтĕнче вырăс литературине вĕрентме пуçланă.
Ӗçĕсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Голоскоков Владимир Алексеевич
Голоскоков Владимир Алексеевич — (28.07.1918-24.03.1993), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 11-мĕш гварди çарĕн 2-мĕш гварди танк корпусĕн 1500-мĕш хăй тĕллĕн çӳрекен артиллери полкĕн СУ-76 артиллери орудин тĕллекенĕ, аслă сержант.
Карапаш ял тăрăхĕ
Аксарин ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Сĕнтĕрвăрри районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: 429567, Карапаш ялӗ, Тӗп урам, 1.
Телефон:        +783542 3-32-95
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Алаев Николай Михайлович.
Тавралăхĕ
Ял тăрăхĕ районăн хĕветухăç пайĕнче, Атăлăн сылтăм çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Халăх йышĕ — çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Карапаш, Вăрман Пилемĕч, Уй Пилемĕч, Кĕчкей ялĕнчен тăрать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕ Категори:Чăваш Республикин ял тăрăхĕсем
Росс пăрлăхĕ
thumb|250px|Росс шельфăлла пăрлăхĕ 1997 çулта. Росс шельфăллă пăрлăхĕ — Антарктидăри калăплă шельфăллă пăрлăх, Росс территорийĕнче, Росс тинĕсĕ çине Мэри Бэрд çĕрĕпе (Эдуард VII çурутравĕ) тухăçра тата Виктори çĕрĕ (Росс утравĕ) анăçра, хушшинче вырнаçнă. Лаптăкĕ 487 000 çм² яхăн (кăштах Франци лаптăкăшне çитеймест). Кăнтăртан çурçĕрелле 850 çм, тухăçран анăçалла 800 çм яхăн тăсăлать.
Тĕпчев историйĕ
thumb|Росс пăрлăхĕ çинчи 2001 çулхи çурăклăхĕ
Каçăсем
Категори:Антарктида Категори:Пăрлăхсем
Кава
thumb|250px|Кава "Кодорню" кĕленчи Кава - ( исп. cava ) - испан ( шампань мĕслечĕпе тунă ) чашкăракан эрехĕ.95 % кава Каталони провинцире ( Пенедес тăрăхĕ ) тăваççĕ.Cava DOC лаптăкĕ - 33 706 га (2010).
Иçĕм сорчĕсем
Кава тума ирĕк панă сорчĕсем :
Кава тăвакансем
Чи пысăк кава тăвакан хуçалăхсем Сан-Садурни-де-Аньола ( Пенедес тăрăхĕ ) хулинче вырнаçнă : Кодорню ушкăнĕ ( Codorniu, Raimat ), Фрейшенет ушкăнĕ ( Friexenet, Rene Barbier, Segura Viudas, Raventos i Blanc ), Gramona, Agusti Torello, Juve & Camps, Cavas Llopart.
Каçăсем
Категори:Испан эрехĕсем Категори:Чашкăракан эрехĕсем
Тихла
Тихла — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 30 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Васильевка (Çтерлĕ районĕ)
Васильевка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 664 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453167, ОКАТО кочĕ — 80249848002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Фёдоров Георгий Иосифович
{{Ăсчах {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!!}} {{!}}} {{!}}} }} Федоров Георгий Иосифович (1942 çулхи нарăсăн 10-мĕшĕ, Çĕмĕрле районĕ, Патаккасси (халĕ Тăванкасси) ялĕ —  2015 раштав, 9, Шупашкар, Чăваш Ен) — литература тĕпчевçи, çыравçă, филологи ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор. Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ ăслăх ĕçченĕ (2007). Чăваш Республикин патшалăх премин лауреачĕ (гуманитари ăслăхĕсем) (2008).
Раççей ÇП пайташĕ (1992).
Пурнăçĕ
Тăванкассинчи çиччĕ çул вĕренмелли шкулта вĕреннĕ. 1971 çулта И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче пĕлӳ илнĕ.
1967-1971 çулсенче республикăри тĕрлĕ шкулсенче вырăс чĕлхипе литератури вĕрентӳçи вырăнĕнче тăрăшнă.
1971-1974 çулсенче Георгий Иосифович Чăваш АССР чĕлхе, литература, истори тата экономика ăслăх-тĕпчев институтĕнче ăслăх ĕçтешĕ вырăнĕнче вăй хунă, 1974-1989 çулсенче Шупашкар хулин шкулĕсенче вырăс чĕлхипе литератури вĕрентӳçи пулса ĕçленĕ.
1994–1998 çулсенче - Чăваш АССР чĕлхен, литературăн, историн тата экономикин ăслăх-тĕпчев институтĕнче литература тĕпчевĕпе фольклористика уйрăмĕн ертӳçи.
1998–2001 çулсенче Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕн стилистикăпа библиотека пĕлĕвĕ кафедрин ертӳçи. 2001-2011 çулсенче çав университетрах культурологи кафедрине ертсе пынă.
Тухтăр диссертацине («Своеобразие художественного мира чувашской прозы 1950-1990-х годов») 1997 çулта хӳтĕленĕ.
Халĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕн культорологи кафедрине ертсе пырать.
Федоров ытларах критикăпа литература пĕлĕвĕнче палăрнă. Вăл 9 кĕнеке çырнă.
Пултарулăх тата ăслăх ĕçĕсем
"Сăнарлă сăмах шыравĕ", "Художественный мир чувашской прозы", "Художественный мир Федора Ухсая", "Иван Мучи пултарулăхĕ". "Ай, мăнтарăн хир мулкачи", "Вăр-вăр кайăк, вăр кайăк" "Туй ачи, пуса ачи" повеçсем.
250 яхăн ăслăх ĕçне хатĕрлесе пичетленĕ, вĕсен шутĕнче чăваш литературипе, историпе тата теорипе 3 монографи, литературăна вĕрентес теорипе тата методологипе 3 монографи, 5 вĕренӳ тата пулăшав кĕнеки.
Попов Олег Константинович
Çамрăклăх
1943 çулта Олег «Правда» полиграфи комбинатне слесаре вĕренме ĕçе кĕнĕ.
Çитес çулта, «Крылья Советов» спорт керменĕнче акробатика кĕтесĕнче вăл цирк вĕрентĕшĕн студенчĕсемпе паллашать, вĕсен репетицисене çӳрет. Çав çултах Олег Цирк тата эстрада ӳнерĕн патшалăх вĕрентĕшне вĕренме кĕнĕ, 1950 çулта «пăралук çинчи эксцентрик» профессие илнĕ.
Совет Союзĕнчи карьера
Хăйĕн карьерине эквилибрист пулса пуçланă, «Эксцентрик ирĕклĕ пăралук çинче» (режиссёр-педагог С. Морозов) номерне кăтартнă. 1951 çулта кавир клоунĕ евĕр Сарăту циркĕнче дебюта тухнă. Çак амплуара Карандаш клоун ертсе пынă Çамрăксен цирк коллективĕнче (1951—1953) хăйĕн пурнăç ĕçне тупнă.
Олег Попов «Хĕвел клоунĕ» артист сăнарне калăпланă. Хăйĕн номерĕсенче эквилибристика, акробатика, жонглировани, пароди цирк ăстайлăхĕсемпе усă курнă, çапах та унăн паллă меслечĕ — буффонадăпа эксцентрика мелĕсемпе хатĕрленĕ антре. Чи лайăх репризисем — «Повар», «Шăхлич», «Пайăрка».
Германие кайни
1991 çултанпа, раççей гражданлăхĕнчен тухмасăрах, Эглофштайнре (Германи) пурăннă, ĕçленĕ. Хăйĕн цирк программинче, «Телейлĕ Ганс» псевдонимпа ĕçленĕ.
Архимедла мар геометри
Архимедла мар геометри — Евклид геометрийĕн Гильберт аксиоматикинчи татăлмилĕх аксиомисемпе (Архимед тата туллилĕх аксиомисемпе)  çыхăнман  аксиомăсен системăлла ушкăнĕсенчен  тухса тăракан геометрилле каланăлăхсен йышĕ.
Хĕсĕкрех пĕлтерĕшпе каласан, Архимедла мар геометри Архимед аксиоми пурнăçланман тÿрĕ йĕрĕн (ăна Архимедла мар тÿрĕ йĕр теççĕ) геометрилле палăрăмĕсене тишкерет.<!--
Попов Олег Константинович
Германие кайни
2015 çулхи çĕртме уйăхĕнче, 24 çул Германире пурăннă хыççăн, Раççее килсе курнă; çĕртмен 30-мĕшĕнче сочи циркĕн аренинче, иккĕ репризăпа Тĕнчери профессиллĕ «Мастер» цирк парни программинче хутшăннă.
Архимедла мар геометри
Для исследования геометрических соотношений в неархимедовой геометрии вводится исчисление отрезков — неархимедова числовая система, рассматриваемая как специальная комплексная числовая система. Определяются понятия отрезка, отношения отрезков, сложение и умножение отрезков. В частности, вводится дезаргова числовая система — неархимедова система, в которой умножение отрезков некоммутативно. С помощью этих числовых систем в неархимедовой геометрии строится теория подобия фигур, теория площадей и т. д.
Свойства
Теория площадей многоугольников, лежащая в основе теории измерения площадей фигур на неархимедовой плоскости, опирается на понятие равновеликости многоугольников по дополнению, которое в неархимедовой геометрии является более общим по отношению к понятию равносоставленности (равновеликости по разложению на пары конгруэнтных треугольников).
В неархимедовой геометрии существуют треугольники, имеющие соответственно равные меры высот и оснований, равновеликие по дополнению, но не равносоставленные. Равновеликие по дополнению многоугольники в неархимедовой геометрии имеют одинаковую площадь, и два многоугольника с одинаковой мерой площади всегда равновелики по дополнению. Для прямоугольных треугольников в неархимедовой геометрии справедлива теорема Пифагора.
Попов Олег Константинович
Германие кайни
2015 çулхи раштав уйăхĕнче Санкт-Петербурга, Чинизелли циркне реставрациленĕ хыççăн уçнă чухне, çитнĕ.
Архимедла мар геометри
Свойства
С помощью исчисления отрезков в неархимедовом пространстве вводится система аффинных (или проективных) координат. Например, на плоскости выбираются две прямые — оси координат, проходящие через фиксированную точку, на каждой из осей отмечаются единичные отрезки. В этой системе аффинных координат уравнение прямой является линейным, то есть имеет вид где x, y — координаты точек на прямой, a, b, c — фиксированные числа (отрезки), причем умножение фиксированных отрезков на отрезки x и y производится всегда слева, и, вообще говоря, уравнение в этой системе координат не представляет прямую.
Система геометрических предложений, составляющих неархимедову геометрию, может быть реализована на модели из конечного набора основных объектов: «точек», «прямых» и т. д. (здесь на каждой «прямой» не предполагается существование бесконечного множества «точек»). Построение числовых моделей неархимедовой геометрии приводит к так называемым трансфинитным (неархимедовым) пространствам Гильберта. Такое числовое пространство на прямой называется линейным пространством Веронезе.
Попов Олег Константинович
Германие кайни
Нумай телеярăма, сăмахран, ачасен «Будильник» телеярăмне, хутшăннă. Татăшах кинора çапăннă, ытларах камео, цирк спектаклĕсене режиссёр май хатĕрленĕ.
Артист Анăç Европăра совет циркĕн пĕрремĕш гастролĕсене хутшăннă. Çак çӳревсене пула вăл тĕнчери мухтава тивĕçнĕ.
Архимедла мар геометри
Применения
Значение неархимедовой геометрии определяется её ролью в исследовании независимости и непротиворечивости системы аксиоматики Гильберта евклидова пространства. Реализация на числовой модели групп аксиом инцидентности, порядка, конгруэнтности и параллельности доказывает как их независимость от аксиом полноты, так и непротиворечивость самой неархимедовой геометрии. С другой стороны, выясняется и роль аксиом непрерывности в построении евклидовой геометрии на основе аксиом Гильберта. В частности, без аксиом непрерывности невозможно доказать эквивалентность евклидовой аксиомы параллельности предложению о равенстве суммы внутренних углов любого треугольника двум прямым углам.
Попов Олег Константинович
Вилĕм
2016 çулхи чӳкĕн пуçламăшĕнче 86-çулхи Олег Попов гастрольпе Ростов-Дон-çинчи хулана кайнă, унтах чӳкĕн 2-мĕшĕнче каçпа, куçне ĕмĕрлĕхех хупнă. Ростовра унăн «Яланах Хĕвел пултăр!» шоу премьери иртнĕ. По словам директора ростовского цирка, смерть наступила в гостинице; у Попова остановилось сердце. По факту смерти начата следственная проверка. Арăмĕпе хĕрĕн кăмăлĕпе Попова Германире пытарма йышăннă.
Архимедла мар геометри
Применения
Числовая реализация неархимедовой геометрии, в которой коммутативный закон умножения не является необходимым, играет также важную роль в построении непаскалевой геометрии (см. также Недезаргова геометрия).-->
Попов Олег Константинович
Интервьюсем тата статьясем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Клоунсем Категори:Германи цирк артисчĕсем Категори:СССР цирк артисчĕсем Категори:Цирк артисчĕсем Категори:ГУЦЭИ-рен вĕренсе тухнăскерсем Категори:Германие Раççейрен иммиграиленнĕскерсем Категори:Германи клоунĕсем Категори:1930 çулта çуралнисем Категори:Утăн 31-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2016 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 2-мĕшĕнче вилнисем
Архимедла мар геометри
Каçăсем
Категори:Геометри никĕслевĕсем Категори:Архимед Категори:Давид Гильберт
Беллинсгаузен тинĕсĕ
Беллинсгаузен тинĕсĕ — Антарктидăн çурçĕрĕнчи тинĕсĕ. Хăйĕн ятне çак вырăнсене 1821 çулта пĕрремĕш тĕпченĕ рассей тинĕс çӳревçи Фаддей Беллинсгаузенăнне туяннă. Беллинсгаузен тинĕсĕнче Антарктикăн чи мăнă утравĕ — Александр I çĕрĕ вырнаçнă.
Бурбон
Каçăсем
Категори:Виски Категори:Бурбон
Кĕçĕн Екыльчак
Кĕçĕн Екыльчак — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Екыльчак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Амосов Николай Михайлович
Николай Михайлович Амосов (раштав, 6 1913, Череповец çумĕнче — раштав, 12 2002, Киев) — совет (украин) хирургĕ-кардиологĕ, вырăс çыравçи.
Кардиологири çĕнĕ меслечĕсен, геронтологин, шутласа кăларнă интеллекчĕн сӳтсе ямалли ыйтăвĕсемпе тата «социаллă инженери» ĕçĕсен автăрĕ
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Çĕр ĕçчен çемйинче çуралнă. 1935 çулта хăйĕн пĕрремĕш арăмĕпе пĕрле Архангельск медицина институтне вĕренме кĕрет, 1939 çулта çӳллĕ паллăсемпе ăна вĕçлет. 1940 инженер дипломне тивĕçет.
Вăрçă хирĕсенче хирург пулса 40000 ытла аманнă çынна операци тунă.
1944 çулта иккĕмĕш хут авланать — Л. Денисенко медаппана арăм тăвать. 1953 пуш уйăхĕнче тухтăр диссертацине хӳтĕлет те возглавил кафедру в Киев медицина институтĕнче кафедра ертӳçи пулса тăрать.
1960 çулта Украина Ăслăлăх Академийĕн Кибернетика институтĕнче биоэнергетика уйрăмне ертсе пыма хушаççĕ.
1968 çулта Киев туберкулезпа кăкăр хирурги ăслăлăх-тĕпчев институчĕн ертӳçĕн ăслăлăх çумĕ ĕç вырăнне лартаççĕ. Çав вăхăтрах вăл Тухтăрсен пĕлӳне ӳстерекен институчĕн кăкăр хирурги кафедрине етсе пырать (1955—1970).
1983 çултанпа— Чĕрепе пăрăхсен хирурги институчĕн директăрĕ. Украинăшăн чылай вăй хунăшăн Николай Амосова «Украинăри ĕмĕрти чаплă çын» ята параççĕ.
Çемйи
Мăшăрĕ — Денисенко Лидия, Киев медицина институтĕнче вĕренсе тухнă, хирург, физиотерапевт. Хĕрĕ — Екатерина Николаевна (1956 çулта çуралнă), медицина ăслăлăхĕсен тухтăрĕ, Украина медицина академийĕн корреспондент-юлташĕ. Мăнук хĕрача — Анна.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Раштавăн 6-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1913 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 12-мешĕнче вилнисем Категори:2002 çулта вилнисем Категори:Киевра вилнисем Категори:Украина медикĕсем Категори:СССР хирургĕсем Категори:Украина философĕсем Категори:Украина çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР фантасчĕсем Категори:Вырăс çыравçисем
Александр I çĕрĕ
Александр I çĕрĕ (Александр I утравĕ) — Антарктикăн Беллингсгаузен тинĕсĕнчи мăнă утравĕ, çĕр лаптăкĕ — 43.250 çм².
Тавралăхĕ
Утравран Антарктидăн анăç çыранне çити 20 çухрăм, тăсăлăвĕ 378 çм, анлăшĕ 200 çм. Çыран хĕррин вăрăммăшĕ 2 185 çм.
Тĕпчев истори
Категори:Кантăр океан утравĕсем Категори:Антарктика
3-мĕш Украина фрончĕ
3-мĕш Украина фрончĕ — Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнчи Хĕрлĕ Çарăн фрончĕсенчен пĕрри.
Кун-çулĕ
1943 çулхи юпан 20-мĕшĕнче кăнтăр-анăç тĕлĕшĕнче АТÇ Ставкин 1943 çулхи юпан 16-мĕшĕнчи тапачĕпе Кăнтăр-Анăç фронтне урăх ята куçарса туса хунă. Унăн шутне 1-мĕш тата 8-мĕш гварди çарĕсем, 6-мĕш, 12-мĕш], [[46-мĕш çар тата 17-мĕш сывлăш çарĕ кĕнĕ. Малашнелле 5-мĕш тапăну, 4-мĕш тата 9-мĕш гварди çарĕсем, 26-мĕш, 27-мĕш, 28-мĕш, 37-мĕш тата 57-мĕш çарсем, 6-мĕш гварди танк çарĕ, 1-мĕш, 2-мĕш тата 4-мĕш полхар çарĕсем кĕнĕ. Операцилле пăхăнура Дунай вăрçă флотилийĕ пулнă.
1943 çулхи юпа-чӳк уйăхĕсенче 3-мĕш Украина çарĕсем Тăнăваршăн çапăçура Днепропетровск тата Днепродзержинск хулисене тăшманран хăтарса, Тăнăвартан анăçалла 50-60 км куçнă. Малашне, Кривой Рог еннелле аправлении, 6-мĕш çар вăйĕсемпе Запорожьерен кăнтăралла плацдарма ярса илнĕ, раштав уйăхĕн вĕçне çити 2-мĕш Украина фрончĕпе пĕрле Тăнăвар çинче стратегиллĕ пысăк плацдарма тытса тăнă.
1944 çулхи çурла уйăхĕнче 3-мĕш Украина фрончĕ Яссы-Кишинёв стратеги операцине хутшăннă, унта Молдави ССР пĕтĕм территорине тăшманран тасатнă, Румыни вара Германие хирĕç вăрçăпа тухнă.
Аванăн 8-мĕшĕнче фронт вăйĕсем Болгари чиккине çитсе уйăх вĕçнелле пĕтĕмпех тăшманран çаратнă. 1944 çуклхи авăнăн 28-мĕшĕ — юпан 20-мĕшĕсенче 3-мĕш Украина фрончĕ Югослави ирĕклĕх халăх çарĕпе, Болгари Аттелĕх фрончĕпе пĕрле Белград стратеги операцине хутшăннă, Белграда тата Сербин чылай территорине ирĕке кăларнă.
1944 çулхи юпа — 1945 çулхи нарăс уйăхĕ тапхăрĕнче 3-мĕш Украина фрончĕн пайĕ Будапешт стратеги операцине хутшăннă. Унăн çарĕсем вăрçса Дунай урлă каçса юханшывăн сылтăм çыранĕнче плацдарма ярса илнĕ. 1945 çулхи кăрлач уйăхĕнче тăшман, хăйĕн Будапештра хупăрланă вăйĕсене кăларас тесе хирĕçле атакине сирсе янă, пуш уйăхĕнче, Балатон операцинче, нимĕçсен кӳлĕ районĕнчи контртапăнăвне чарнă. Çак операцие ăнăçлă вĕçленĕ хыççăн операциллĕ тăхтавсăрах пушăн 16-мĕшĕнче 2-мĕш Украина фрончĕн сулахай çуначĕпе пĕрле çапăçса Вена стратеги операцине пурнăçлама, Венгрие, Австрин тухăç çĕрĕсене, Венăна ирĕк кăларма май пурать.
1945 çулхи çĕртмен 15-мĕшĕнчеа АТÇ  Ставкин 1945 çулхи çăвăн 29-мĕшĕнчи директивипе фронта салатнă, фронтăн уйри управленине Çарсен кăнтăр группин управленине куçарнă.
Çарпуçлăхĕ
Çарпуçсем :
Штаб пуçлăхĕсем:
Фронтăн БТ тата МÇ çарпуçĕ:
Каçăсем
Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче Категори:Украина Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче
545
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Павлов
Павлов, — вырăс Павел ятран пулса кайнă хушамат.
Павлова,
Власовсем
Власовсем — Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче «Вырăс ирĕклĕх çарне» тата урăх вырăс çар йĕркеленĕвне хутшăнса, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче Совет Союзне хирĕç çапăçнă çар çыннисем, 1944 çулхи чӳк уйăхĕнчен — «Раççей халăхĕсен ирĕклĕх комитечĕн» (РХИК) пайташĕсем.
Власовсем шутне нимĕçсем патне тыткăна лекнĕ е харпăр хăй кăмăлĕпе Хĕрлĕ Çар ретĕнчен тарса тухнă салтак-офицерсем, çаплах, сахалтарах, Граждан вăрçинчи вырăс эмигранчĕсем кĕнĕ.
Совет историографинче, литературăра «власовсем» хăйсен ятне РХИК тата РИÇ ертӳçĕн — генерал Власовăн хушаматĕнчен туяннă.
Каçăсем
Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинчи вырăс коллабораци йĕркеленĕвĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинчи вырăс коллаборационисчĕсем
Этемлĕх
Этемлĕх — Homo sapiens тĕсĕн пур индивидсен пĕрлĕхлĕхĕ (урăх варианчĕ: Homo ăрачĕн улшăнса пыракан популяцисен тĕрлĕ ăратлă континуумĕ).
расăсене, халăхсенчен (е этноссенчен), социаллă тата этеплĕ ушкăнсенчен тытăнса тăрать.
Семантика енчен, «этемлĕх» палăртăвĕ хăй евĕр пĕртен-пĕр, этемлĕхĕн пĕрчисем — çынсем — хăйсем хушшинчи пĕрмаях ăс-хакăл хыпарлăхпа пайлашăнса пурăнаççĕ. Этемлĕхĕн ĕç-хĕлне этеплĕх тесе палăртаççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Этемлĕх Категори:Çын Категори:Пĕрлĕх
Тугузлы
Тугузлы — Пушкăрт Республикин Кăйгă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 587 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452511, ОКАТО кочĕ — 80236810007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кăйгă районĕ
Голосов Василий Иванович
Голосов Василий Иванович — (1911-16.08.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Кăнтăр-Анăç фронтăн 6-мĕш çарĕн 25-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 81-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн снайпер ротин командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
Тора (Пушма юппи)
Тора — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Пушма юханшывăн сылтăм çыранĕпе 43 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Осипов
Осипов, — вырăс Осип ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Чĕнӳ (фильм, 2023)
Чĕнӳ (Вызов) — Клим Шипенко режиссёрăн пулас фильмĕ. Историре пĕрремĕш космосра ӳнерленĕ фильм.
Сюжет
Космонавт Иванов космос карапĕ çинче вĕçнĕ чухне тăн çухатать. Тухтăрсен консилиумĕ чĕрене йывăрăшсăрлăхрах операци тума йышăнать. Вĕçеве Женя кардиохирург хатĕленет, унăн хĕрача çитĕнет.
Хăтлани
Тĕп роле сăнарласшăн 3 пине яхăн сĕнӳ панă, вĕсене 20-30 çити сайралатнă, ун хыççăн Юлия Пересильд актрисăна тивĕç лекнĕ. Кинофильма космос уçлăхĕнче çапса илес тесе Клим Шипенко хастаррăн хатĕрленнĕ, хăйĕн 15 килограмм йывăрăшне чакарнă. Вĕçевре унăн хăйĕнех оператор, гримёр тата лартакан ӳкерçĕ функцисене пурнăçлама тивĕ.
Карап командирĕ Антон Шкаплеров пулать, Шипенко тата Пересильд бортинженерсем статусĕпе çӳл тӳпене хăпарççĕ. Дубль-экипаж — Олег Артемьев космонавт, Алексей Дудин оператор тата Алёна Мордовина актриса.
Каçăсем
Категори:Раççей фильмĕсем Категори:Космонавтсем пирки фильмсем Категори:Тухтăрсем пирки фильмсем Категори:Пĕрремĕш каналăн фильмĕсем
Пихровская-Раменская
Пихровская-Раменская — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кара юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
546
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пурçăн
Пурçăн (чăваш чĕлхинче ăна, çавăн пеке, тарай те теççĕ) — тутă нăрри коконĕн çипписенчен тунă çемçе тĕрт. Чи малтанах вăл Китайран Европăна Пурçăн çулĕпе турттарнă кирлĕ япала шутланнă. Пурçăн çиппи 800—1000 м тăршшĕне çитнĕ. Çиппи виççĕ кĕтеслĕ ĕлкеллĕ, вăл призма евĕр çутта сирсе ярса хитрелетет.
Пурçăна халĕ тĕнчере Китай нумай (50 % яхăн) тăвать. Инди 15 % яхăн, Узбекистан (3 % яхăн) тата Бразили (2,5 % яхăн) хатĕрлеççĕ. Çаплах пурçăна Иранра, Таиландра тата Вьетнамра çителĕклĕ тăваççĕ.
Каçăсем
Категори:Тĕртсем Категори:Çутçанталăк сӳсĕсем
Октябрьски ял тăрăхĕ
Аксарин ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Сĕнтĕрвăрри районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: 429560, Октябрьски ялӗ, Совет урам, 15.
Телефон:        +783542 2-94-24
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Назаров Семен Михайлович.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Халăх йышĕ — çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Октябрьски, Акшик, Туппай Семĕл, Истереккасси, Малти Пукаш, Кивĕ Тукай, Хурăнъял ялĕсенчен тăрать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕ Категори:Чăваш Республикин ял тăрăхĕсем
Заливной
Заливной — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 416 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453167, ОКАТО кочĕ — 80249848003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Долгов Василий Архипович
Долгов Василий Архипович (14.01.1906, Хутар ялĕ, Етĕрне уесĕ, Хусан кĕперни, Çĕмĕрле районĕ, Чăваш Ен -19.07.1990, Шупашкар, Чăваш АССР), — чăван прозăçи, сăвăçи, литература критикĕ.
СССР ÇП пайташĕ (1948), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1975), РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1984).
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1-мĕш тата 2-мĕш степеньлĕ орденĕсене, «Хисеп палли» орденне, медальсене тивĕçлĕ пулнă.
Биографи
1906 çулхи кăрлачăн 13 Кăрмăш уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕ) Хутар ялĕнче çуралнă.
Чăваш рабфакĕнче (1924—1927), Мускав патшалăх универчитечĕн историпе философи факультетĕнче (1930 çулта вĕренсе тухнă) вĕреннĕ.
Чăваш рабфакĕнче истори вĕрентӳçи, каярах директор пулса ĕçленĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ, тĕп редакторĕ вырăнĕнче тăрăшнă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Чăваш чĕлхи çине В.И. Ленин ĕçĕсене куçарнă. Критикла статьясем, калавсем, сăвăсем çырнă. Ытларах енĕпе литература критикĕ пек паллă.
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:1906 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 14-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1990 çулта вилнисем Категори:Утăн 19-мĕшĕнче вилнисем Категори:Чăваш литература критикĕсем Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:СССР тăлмачĕсем
Кĕçĕн Каирка
Кĕçĕн Каирка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ягыл-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Мускав резерв фрончĕ
Фронт йышĕ
Фронт йышĕнче 5-мĕш çара йĕркеленĕ.
Чалмалы
Чалмалы — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 589 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452648, ОКАТО кочĕ — 80258875001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Алмасан
Алмасан — Испанин Кастилипе Леонăн Сори провинцин муниципалитечĕ. 2004 çулти халăх çыравĕ (INE), муниципалитетра 5755 çын пурăнать.
Ашшурбанипал вулавăшĕ
Ашшурбанипал вулавăшĕ — авалхи тĕнчен упранса юлнă вулавăшĕ. 25 çул хушши (п.эрч. VII ĕмĕр) ассири тĕп хулинче Ниневире Ашшурбанипал хушнипе пуçтарнă. Çаплах патшалăх архивĕ шутланнă. Патша вилсен фондсене тĕрлĕ керменсене салатнă. Археологсем тупнă вулавăшăн пайĕнче савăл çырăвĕ çырнă 25 000 тăм тапăлĕ. XIX ĕмĕрĕн варринче вулавăша уçни Месопотами культурине ăнланма тата савăл çырăвĕн шифрне пĕлме май панă.
Алмасан
Истори
thumb|left|200px|Puerta de la Villa thumb|280px|Iglesia de San Miguel
Каçăсем
Категори:Сориа муниципалитечĕ
Бабиков Макар Андреевич
Бабиков Макар Андреевич — ( 31-02), Лăпкă океан флочĕн 140-мĕш уйрăм ятарлă тĕллевлĕ разведка отрячĕнвзвод командирĕ, тĕп старшина, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 14.
Хутар
Хутар (Ходары), — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çултанпа Кăрмăш уесне кĕнĕ. 1920 çулхи авăнăн 7-мĕшĕнчен 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕнĕ. 1917 çултан Атикасси улăсне, 1926 çулхи авăн уйăхĕн 14 пуçласа 1927 çулчен Хутар вулăсне кĕнĕ, унăн центрĕ пулнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Чăваш Енĕн Вăрнар районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Çĕмĕрле районне кĕрет.
Халăх йышĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 578 çын, çав шутра 284 арçын, 294 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
548
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сĕнтĕрпуç ял тăрăхĕ
Сĕнтĕрпуç ял тăрăхĕ — Большешигаевское сельское поселение Чăваш Республикинчи Сĕнтĕрвăрри районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресĕ: 429587, Сĕнтĕрпуç ялĕ, Тĕп урам, 4. Телефон:        +783542 3-62-35
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Степанов Леонид Дмитриевич.
Тавралăхĕ
Ял тăрăхĕ район варринче, Сĕнтĕр çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Халăх йышĕ — çын.
Ялсем
Ял тăрăхĕ Сĕнтĕрпуç, Чăрăшкасси, Малти Чиперуй, Пуснаркасси, Кайри Чиперуй, Пуснаркасси ялĕсенчен тăрать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕ Категори:Чăваш Республикин ял тăрăхĕсем
Фламандсем
Фламандсем — герман чĕлхисен ушкăнĕнчи халăх, Бельгире, франци чĕлхипе пуплекен валлонсемпе пĕрле, вырăнти халăх. Мĕнпур йышĕ — 7 млн 230 пин. Çурçĕр Бельгире — Фландрире (5 млн çын), 250 пин Францин çурçĕр пайĕнче(Францири Фландри), 1 млн 720 пин — Нидерландсен кăнтăрĕнче (Зеландри Фландри. Нидерланд чĕлхи чĕлхипе калаçаççĕ. Тĕн енĕпе 79 % — католиксем.
Чĕлхипе тата этеплĕхĕпе голландсене çывăх.
Этногенез тата кун-çулĕ
Этнос йĕрĕпе фламандсем — франк, саксон тата фриз йăхĕсен несĕлĕсем. Этнос ĕлкине 15 — 16 ĕмĕрсенче кĕрет.
Вăтам ĕмĕрсенче Бельгин хальхи çĕрне уйрăм кнеçлĕхсене пайланнă пулнă: Фландри, Эно (Генегау), Брабант, Намюр, Лимбург, Люксембург, Камбре, Турне, епископство Льеж. Хăш енĕпе вĕсем Францие, хăш енĕпе Германие пăхăнса тăнă.
Йыхрав
Йыхрав (devise) — герб фигури е герб çинче касса çырни.
Çынăн пурнăçри слоганĕ е йĕркемĕ. Хăшпĕр геральдикăра (сăмахран, Сакенсем) йыхрава çарçă кăшкăрнине те кĕртеççĕ.
Литература
Категори:Герб элеменчĕсем Категори:Паремиологи
Вĕрентевçĕ
Тăтăшах вĕрентекен кашни вĕренекен тата вĕсен йышĕ валли ятарлă методикана, педагогика ăслайĕсене шута илсе алла илет е вĕсене хăй шутласа кăларать.
Конфуций çапла çырать:
Профессин кунçулĕ
<Йĕркепĕрĕн куçарни: Эпир пурте кăшт-кашт вĕренкеленĕ, / Ăна-кăна, апла-капла.>
Учитель е вĕрентевçĕ
"Учитель" сӑмах чӑваш чӗлхишӗн ют пулнине тахҫанах асӑрханӑ эпир. Мӗнле калас, вӑл сӑмах "чӗлхе илемне пӑсать": ӗне ҫине вырнаҫтарнӑ йӗнер пек... Ентӗ журналистсем ку профессие "вӗрентекен" сӑмахпа палӑртма пуҫларӗҫ. Тӗпрен илсен, манӑн ку телӗшпе ӳпкев-тиркев таврашӗ ҫук. Калӑпӑр, ку сӑмахпа 80-90 ҫул каялла Хумма Ҫеменӗ анлӑн усӑ курнӑ /"Ача чухнехи" повеҫе аса илӗр/. Ҫапах та ку терминӑн ҫитменлӗхӗсем те пур: палӑртаслӑхӗ, татса каласлӑхӗ ҫителӗксӗр. "Вӗрентекен" тени япала ячӗ пек мар, эпитет майлӑрах янӑрать. Ара, -акан, -екен причасти тӑвакан аффикссем шутланаҫҫӗ. Хальхи вахӑтри причасти тӑваканнисем. Ҫавна кура учителе вӗрентекен мар, вӗрентевҫӗ темелле: "Тен, "вӗрентӳҫӗ" сӑмах вырӑнлӑрах?" — тейе тепӗр вулакан. Ҫук пулӗ. Мӗншӗн тесен "учитель" сӑмах профессие ҫеҫ мар палӑртать. Унӑн тепӗр — анлӑрах, "философиллерех" пӗлтерӗшӗ те пур. Калӑпӑр, "И.Я. Яковлев — учитель чувашского народа" тенинче вӗрентевҫӗ е вӗрентекен мар, шӑпах ВЕРЕНТӲҪӖ пирки сӑмах пырать. Пӗлтерӗшсем ҫапла пайланса е сапаланса кайни чӑваш чӗлхинче час-часах пулать: тӗслӗхшӗн е кӑсӑкшӑн "ҫыравҫӑ" тата "ҫыруҫӑ" ӑнлавсене танлаштарса аса илер.
Квалификаципе регистраци
Вĕрентекен пулас тесен малтан университетра е институтра вĕренмелле. Вĕренте пуçлас умĕн патшалăх вĕсене сертификацилет. Раççейре те Чăваш Енре те вĕрентекенсем пулас текеннисем 3-5 çул вĕренмелле.
Каçăсем
Категори:Педагогика профессийĕсем
Плесница
Плесница — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Торица
Торица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Пушма юханшывăн сылтăм çыранĕпе 40 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Куснарпуç (Куславка районӗ)
Куснарпуҫ (выр. Верхнее Байгулово), — Чăваш Енĕн Куславка районĕнчи ял.
Истори
1917 ҫултанпа 1927 ҫулчен Шупашкар уесӗн Никольски вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Таллеров Лаврентий Васильевич
Лаврентий Васильевич Таллеров (1929 çул, кăрлач уйӑхӗн 27-мĕшĕ, Нĕркеç ялĕ, Комсомольски районĕ, Чăваш АССР — 2013 çул, çу уйӑхӗн 15-мĕшĕ, Шупашкар, Чăваш Ен ) — чăваш çыравçи, Ҫ. Элкер премийӗн лауреачӗ (1974), Чăваш АССР культурӑн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ (1981), Чăваш халăх çыравçи (1988), СССР ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн пайташĕ (1976).
Пурнăçĕ
1929 çулхи кăрлачăн 27-мĕшĕнче Комсомольски районĕнчи Нĕркеç ялĕнче çуралса ӳснĕ.
Çĕнĕ Кипеçри вăтам шкулта вĕреннĕ. Ӗçленĕ хушăрах Алапӳри (Тутарстан) библиотека техникумне пĕтернĕ. Нумай çул хушши районти "Октябрь ялавĕ" хаçат редакторĕ вырăнĕнче тăрăшнă.
1969 çулта Шупашкара куçса килнĕ. Вуннă çула яхăн "Коммунизм ялавĕ" хаçат редакцин культура, литература тата ӳнер пайне ертсе пынă. Унтан "Тăван Атăл" редакцине ĕçлеме куçнă, яваплă секретарь, тĕп редактор çумĕ пулнă, 1985-1989 çулсенче тĕп редакторта ĕçленĕ.
Чыславсемпе парнесем
Литературăри пысăк çитĕнӳсем тунăшăн ăна Чăваш АССР культурин тава тивĕçлĕ ĕçченĕ (1981) тата Чăваш халăх çыравçи (1988) хисеплĕ ячĕсене панă.
Пултарулăх ĕçĕсем
"Хурăн шывĕ" (1975), "Култарам-ха арăмран" (1977), "Юхать юхан шыв" (1978), "Сăпка юррисем" (1979), "Çăлтăр витĕр çул курăнать" (1983), "Хĕвел çаврăнăш- ылтăн çӳç" (1986), "Эрхип мăнукĕ Эрхип" (1992), "Йĕркеллĕ çын асапĕсем", "Шеремет"; вырăcла- "Звезда путеводная" (1992).
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш халăх çыравçисем Категори:1929 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 27-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2013 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 15-мĕшĕнче вилнисем
Идрис (Кăйгă районĕ)
Идрис — Пушкăрт Республикин Кăйгă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 220 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452511, ОКАТО кочĕ — 80236810008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кăйгă районĕ
549
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Токио
thumb|Токио карттă çинче--> thumb|Токио варринче Токио (東京, , «Тухăç тĕп хули»), Японин тĕп хули, унăн административлă, финанс, культурă тата промăçлă тĕпĕ. Хоншу утравăн кăнтăр-тухăç пайĕнче, Канто тӳремĕнче Токио кӳлмекĕнче. Çӗр лаптăкĕ — 2 187 çм². Халăх йышĕ — 12,544 млн. çын, йышлăхĕ — 5 740 çын/çм², Япони префектурисен хушшинче чи тăвăрри.
Токио историйĕ
Токио районӗ чул ӗмӗртех вырнаҫнӑ пулин те, историре хулан хастарлӑхӗ нумаях пулмасть. XII ӗмӗрте эдо Таро Шигенадӑна кунта форт туса лартнӑ. Йӑлана кӗнӗ тӑрӑх, Эдо ятне вӑл пурӑнмалли вырӑнпа илнӗ (яп. Сӑмахран, "бухтӑна кӗмелли алӑк"). Канто облаҫӗн пуҫлӑхӗ дан 1457 ҫулта Япони сегунатӗнче Эдо замока туса лартнӑ. 1590 ҫулта вӗсене Токкугава Иесу, клана шогунов Токкугава никӗслевҫи ярса илнӗ. Ҫапла Вара, Эдо шогунатӑн тӗп хули пулса тӑнӑ, империри тӗп хули Вара Кото юлнӑ. 1615 ҫулта Иес ҫарӗсем хӑйсен тӑшманӗсене — клан Тотопа-тӗп тунӑ, ҫапла вара 250 ҫула яхӑн влаҫ илнӗ. Иеша управлени институчӗсене туса хунӑ. Хула ХӐВӐРТ ӳссе ПЫНӐ, XVIII ӗмӗр тӗлнелле тӗнчери чи пысӑк хуласенчен пӗри пулса тӑнӑ.
Меджие юсаса ҫӗнетнӗ хыҫҫӑн 1868 ҫулта сегуната аркатнӑ тата император влаҫне ҫӗнӗрен туса лартнӑ. 1868 ҫулта Император Мутсухито тӗп хулана Эдо хулине куҫарса Ӑна Токио тесе ят панӑ. Ҫакӑ дебата ҫуратнӑ, Кото Унчченхи пекех тӗп хула пулма пултарать-и? XIX ӗмӗрӗн иккӗмӗш ҫурринче промышленноҫ, унтан карапсем тӑвас ӗҫ те вӑйлӑн аталанма пуҫланӑ. 1872 ҫулта Токио — Йокогама, 1877 — Мӗш Кобе — Осак — Токио чугун ҫул тунӑ.
1923 ҫулхи сентябрӗн 1-мӗшӗ, Токио тата таврара питӗ хытӑ ҫӗр чӗтреннӗ (магнитуда 8-9-мӗш рихтер шкалӗ). Хулан ҫурри тенӗ пекех арканнӑ, вӑйлӑ пушар пуҫланнӑ. Парнесене 90 000-е яхӑн ҫын кӳнӗ. Реконструкци планӗ питӗ хаклӑ пулнӑ пулин те хула майӗпен юсама пуҫланӑ.
Иккӗмӗш тӗнче вӑрҫи вӑхӑтӗнче хула каллех пысӑк инкек курнӑ. Сывлӑшри атаксене вӑл пит те массӑллӑ пулнӑ. Анчах та 1945 ҫулхи пуш уйӑхӗн 8-мӗшӗ тӗлне кӑна 80 000 ытла ҫын вилнӗ. Йывӑҫ ҫуртсем нумай ҫуннӑ, Императорӑн кивӗ керменӗ асапланнӑ. Токио вӑрҫӑ хыҫҫӑн америкӑри ҫар ҫыннисем оккупациленӗ, Корей вӑрҫи вӑхӑтӗнче вӑл пысӑк ҫар центрӗ пулса тӑнӑ. Кунта, ӗлӗкхи пекех, америкӑри темиҫе база (Екотпа т.ыт. те) тӑрса юлнӑ.
XX ӗмӗр варринче ҫӗршыв экономики хӑвӑрт уҫӑлма пуҫланӑ, ӑна "Япони экономики тӗлӗнтермӗшӗ" тесе сӑнласа панӑ, 1966 ҫулта вара вӑл тӗнчери иккӗмӗш экономика пулса тӑнӑ. Ҫар курӑкӗсене ҫӗнӗрен чӗртсе тӑратни 1964 ҫулта ҫуллахи Олимп вӑййисене Токиона ирттернине, унта хула хӑйне пӗтӗм тӗнчери аренӑра усӑллӑ кӑтартнӑ.
Токио 1970 ҫулсенчен пуҫласа ял районӗсенчен рабочисен вӑйӗн хумӗ явӑнса илнӗ, ҫакӑ хулана малалла аталантарма пулӑшнӑ. 1980 ҫулсен вӗҫӗнче вӑл ҫӗр ҫинчи чи кал-кал аталанакан хуласенчен пӗри пулса тӑнӑ.
1995 ҫулхи пуш уйӑхӗн 20-мӗшӗнче токий метрора шурӑмпуҫпа усӑ курса газ атаки пулса иртнӗ. Теракта Аум Шинрикӑн тӗн сектипе ирттернӗ. Ҫавна пула 5000 ытла ҫын хӗн курнӑ, 11-шӗ вилнӗ.
Токио районӗнчи сейсмика активлӑхӗ Японири тӗп хулана куҫарасси ҫинчен дискуссисем пуҫланнӑ тӗле илсе ҫитернӗ. Виҫӗ кандидата Насу (300 ҫухрӑм ҫурҫӗрелле), Хигашино (Наганаран инҫех мар, Центральнӑй Япони) тата Мие провинцийӗнчи ҫӗнӗ хулана, Ҫартан инҫех мар (450 ҫухрӑмри Токио) ят панӑ. Правительствӑна, малашне нимӗнле ӗҫ те тумаҫҫӗ пулин те, йышӑну тунӑ ӗнтӗ.
Хальхи Вӑхӑтра Токио аталанса пырать,ку 1990 ҫулсен пуҫламӑшӗнчи сӑнӳкерчӗксемпе танлаштарсан палӑрать. Искусство утравӗсем тӑвас енӗпе проектсем пурнӑҫланса пыраҫҫӗ. Чи паллӑ проект Шутланать, вӑл халӗ суту-илӳ тата вӑйӑ-кулӑ центрӗ шутланать.thumb|Токио çĕрле
Географипе административлă пайланăвĕ
Токио материксен пайӗ Токкей заливӗн ҫурҫӗр-хӗвеланӑҫ енче вырнаҫнӑ, тухӑҫран 90 ҫухрӑма яхӑн, ҫурҫӗртен кӑнтӑралла 25 ҫухрӑма яхӑн. Тухӑҫра вӑл Чиб префектурипе чикӗ тӑвать, анӑҫра — Яманаши префектурипе, кӑнтӑр енче — Канагав префектурипе тата ҫурҫӗрте — Сайтам префектурипе. Материк Токио малалла Токио (хӗвелтухӑҫ ҫурринче) ятарлӑ районсене пайлаҫҫӗ. Унсӑр пуҫне Токио административлӑ чикӗ шайӗнче Лӑпкӑ океанри, Хонширен кӑнтӑралла вырнаҫнӑ Икӗ утрав пур. Ҫав Утравсем-Изӑпа Огасавар утравӗсем, Вӗсем Японири материка пайӗнчен 1000 ҫухрӑма тӑсӑлнӑ.
Хулисем
thumb|right|[[Токио при неимоверной давке в часы «пик». Вагоны набиваются «под завязку» с помощью дежурных. (а здесь с помощью треx дежурных -video).|ссылка=Special:FilePath/Metro_map19_edited.jpg]]
Долгов Владимир Васильевич
Пурнăçĕ
Мускаври энергетика институчĕнче, А.М.Горький ячĕпе хисепленекен Литература институчĕнче вĕреннĕ.
Малтан Владимир Долгов заводра ĕçленĕ. Слесарь, токарь пулнă. Кайран РЭУ «Чувашэнергăра» инженер–инспектор пулса ĕçленĕ. Çавăн пекех строитель техникумĕн преподавателĕ, Шупашкарти телерадиоцентрĕн производство лабораториĕн ертӳçи, проектпа конструктор бюро секторĕн заведующиĕ пулнă.
Плетеневка
Плетеневка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Долгов Владимир Васильевич
Пурнăçĕ
Литература институтне петернĕ хыççăн «Çамрăк коммунист» хаçат редакциĕнче ĕçленĕ, «Туслăх» журналăн редакторĕ пулнă.
Плетеневка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Долгов Владимир Васильевич
Ӗçĕсем
Пурĕ Владимир Долговăн 7 кĕнеке пичетленсе тухнă:
Плетеневка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Долгов Владимир Васильевич
Ӗçĕсем
Ытти çыравçăсемпе пĕрле 3 кĕнеке кăларнă:
Плетеневка
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Дручин Игорь Сергеевич
Дручин Игорь Сергеевич, — прозаик. 1929 çулхи нарăсăн 6 Хабаровск Енĕн Смидович хулинче çуралнă. 2002 çулхи чӳк уйăхĕн 22 вилнĕ.
Долгов Владимир Васильевич
Ӗçĕсем
Владимир Долгов 1994 çулта тухнă «Шупашкар=Чебоксары» реклама проспекчĕн текстне хатĕрленĕ. Категори:Чăваш Ен çыравçисем
Дручин Игорь Сергеевич
Пурнăçĕ
Одесса университечĕн геологи факультетне веренсе пĕтернĕ. Чăваш Енен геологи партине ертсе пынă.
Ӗçĕсем
Игорь Другчин фантастикăллă ăслăлăхлă хайлавсемпе калавсем çырнă:
Категори:Чăваш Ен çыравçисем
Кĕçĕн Карай
Кĕçĕн Карай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Карай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тăрăн
Тарăн, — Чăваш Енри темиçе ял ячĕ.
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Кизетамак
Кизетамак — Пушкăрт Республикин Кăйгă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 146 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452500, ОКАТО кочĕ — 80236815002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кăйгă районĕ
Урлă хум
Урлă хум — талккăш пĕрчисен сулланăвĕсен (пиçĕ хумсен тĕслĕхĕнче) е электро тата магнитла уйсен векторĕсен (электромагнитла хум тĕслĕхĕнче) çийĕ тĕлĕшпе перпендикулярлă еннелле саланакан хум
Каçăсем
Категори:Хумсем Категори:Хум теорийĕ Категори:Хумсен теорийĕ
Раççей патшалăхĕн академи Малый театрĕ
Раççей патшалăхĕн академи Малый театрĕ — Мускав хулин драма театрĕ, Раççейри ватă театрĕсенчен пĕрри, вырăс наци культурине аталантарас ĕç-пуçĕнче паллă вырăн йышăнать. . 1824 çулхи юпан 14-мĕшĕнче Мускавра уçалнă.
Хальхи тапхăрта театăрăн пултарулăх ертӳçи: СССР халăх артисчĕ Юрий Мефодьевич Соломин, директорĕ — Михайлова Тамара
XX ĕмĕрте
XIX—XX ĕмĕрсен чиккинче çĕршыв йывăр лакăма лекни театăра та тивет. Аталанас ĕç-пуçра Малый театр çĕнĕ çулсем шырать. Актёр тата режиссёр А. П. Ленский 1898 çулта Çĕнĕ театр — Малый театрăн филиалне уçать, унта вăл педагогика ĕç-хĕлĕпе тата экспериментлă ĕçсемпе тăрмашать.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи кĕрленĕ çулсенче театр çумĕнче фронт филиалĕ ĕçленĕ. 1946 çулта архитектор А. П. Великанов проекчĕпе театăрăн çуртне çĕнетнĕ.
Вăрçă хыççăн тапхăрта лартнисенчен: В. Н. Пашенная вылянă М. А. Горькин «Васса Железнова» пьеси (1952); А. Н. Степановпа тата И. Ф. Поповăн «Порт-Артур» истори драми 1953 ; Л. Н. Толстойăн «Власть тьмы» пьеси (1956); М. Ю. Лермонтовăн «Маскарад» (1962); В.Шекспирăн «Макбет» (1955); У.Теккерейĕн «Ярмарки тщеславия» (1958); Г.Флоберăн «Госпожа Бовари» (1963) инсценировкисем.
Совет тапхăрĕнче театăрăн мухтавне И. В. Ильинский, Е. Д. Турчанинова, Б. А. Бабочкин, В. И. Хохряков, М. И. Царев, М. И. Жаров, Э. А. Быстрицкая, В. В. Кенигсон, В. И. Коршунов, И. А. Любезнов, Р. Д. Нифонтова, Е. Н. Гоголева, Е. В. Самойлов, Е. Я. Весник, Ю. И. Каюров, Г. А. Кирюшина, Н. И. Корниенко, А. И. Кочетков, И. А. Ликсо, Т. П. Панкова, Ю. М. Соломин, В. М. Соломин, Л. В. Юдина, В. П. Павлов, Э. Е. Марцевич, К. Ф. Роек, А. С. Эйбоженко, тата нумай ытти актёрсен хевтеллĕ ĕçесем кӳнĕ.
Малтанхи çулсенче Малый театăра ертсе пынă çынсем: А. И. Южин, И. Я. Судаков, П. М. Садовский, К. А. Зубов, М. И. Царев, Е. Р. Симонов, Б. И. Равенских тата ыттисем. 1988 çултанпа театрăн пултарулăх ертӳçи — Ю. М. Соломин.
Труппа
Театăрăн элемне тĕрлĕ çулсенче çӳлте тытса пынă ĕçченсем:
Каçăсем
Категори:Театрсем Категори:Мускав театрĕсем Категори:Драма академи театрĕсем *
Кивĕ Чукал ял тăрăхĕ
Кивĕ Чукал ял тăрăхĕ — Чăваш Республикин Шăмăршă районĕнчи муниципалитет. Тĕп ялĕ - Кивĕ Чукал. Тăрăхĕнче икĕ ял.