cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мăйпăран
thumb|350px|Мăйпăран Мăйпăран - шăнкăрч пысăкăш кайăк. Çăмартисем (6-10) шурă. Пуслăх вăхăчĕ 12 кун. Пусса ами çеç ларать. Чĕпписем 20 кун йăвара тĕрекленнĕ хыççăн пĕр хушă курăк хушшинче пытанса пурăнаççĕ. Улатаккасен йышне кĕрет пулсан та йывăç тăрăх çӳремест, вĕçме те кăмăлласах каймасть: йывăç çине ларса пĕр вĕçĕмсĕр тăмана пек пуçĕпе мăйне тăсса çĕленсем пек чăшкăрать, пуçне пăркаласа йĕри-тавра сăнаса ларать. Унăн тĕп апачĕ - кăткăсемпе вĕсен çăмартисем. Вăл кăткă тĕми çине вĕçсе анать те чĕлхине кăткă тĕми ăшне чикет, çыпçăнчăк чĕлхи çине лекнĕ кăткăсемпе çăмартасене тӳрех çăтса ярать. Çавăн пирки ку кайăка вăрман ĕçченĕсем килĕштерсех каймаççĕ. Ытти улатаккасемпе танлаштарсан мăйпăран кăнтăра вĕçсе каять. Ку авăнта пулса иртет, каялла вĕсем çу уйăхĕн пуçламăшĕнче çитеççĕ. Ку кайăк пирĕн тăрăхра чи йышлă кайăксенчен пĕри шутланать.
Категори: Улатакка евĕрлисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Кайăксен йышĕсем Категори:Кайăксем Категори:Чĕрчунсем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем
Новые Карашиды (Черкасский сельсовет)
Новые Карашиды  — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 110 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450521, ОКАТО кочĕ — 80252872004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Ява Википедийĕ
Ява Википедийĕ (Wikipedia basa Jawa) — Википедин ява чĕлхиллĕ уйрăмĕ, 2004 çулхи пушăн 8-мĕшĕнче никĕсленĕ.
2007 çулхи пушăн 3-мĕшĕ уйрăм 10000 статья шутĕнчен иртсе каять. 2009 çулхи юпа уйăхĕ тĕлне уйрăмра 21000 ытла статья.
Каçăсем
Ява Категори:2004 çулта килнисем
Музейсен тĕнчери кунĕ
Музейсен тĕнчери кунĕ — çулсерен çавăн 18-мĕшĕнче ирттерекен уяв.
Музейсен тĕнчери кунне пĕтĕм тĕнчере 1977 çултанпа ирттереççĕ; ун чухне ICOM (International Council of Museums — Музейсен тĕнчери канашĕ) 11 генеральлĕ конференцийĕ Мускавра тата Ленинградра иртнĕ.
Çак кун чылай музей хăйсен экспозицисене çитсе курма тӳлевсĕрех кĕртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Уявсем, алфавитпа Категори:Тĕнчери паллă кунсем
Тăрнасем вĕçеççĕ (фильм)
«Тăрнасем вĕçеççĕ» (Летят журавли) — Михаил Калатозов режиссёр Виктор Розовăн «Вечно живые» пьесипе 1957 çулта ӳнерленĕ хура-шурă совет илемлĕ фильмĕ. 1958 çулхи Тĕнчери Канн кинофестивалĕн «Ылтăн пальмă турачĕн» лауреачĕ.
Ĕçри ячĕ — «Санăн пурнăçшăн».
.il
Категори:Израиль Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Ньютон, Исаак
мини|И.Ньютон. Г.Кнеллер ӗҫӗ. Исаак Ньютон сэр (Sir Isaac Newton, раштав, 25 1642 — пуш, 20 1727 Юлиан кун йĕркипе, е кăрлач, 4 1643 — пуш, 31 1727 Григориан кун çулĕпе) — акăлчан мухтавлă та чаплă  физикĕ, математикĕ тата астрономĕ.
Кунçул
thumb| Ньютон статуйи, Тринити-колледж |right
Оптика тата çутă теорийĕ
thumb| Ньютон рефлектăрĕ |right
Вуламалли
Категори:1643 çулта çуралнисем Категори:Кăрлач, 4 çуралнисем Категори:1727 çулта вилнисем Категори:Пуш, 31 вилнисем Категори:Лондонра вилнисем Категори:Математиксем Категори:Аслă Британи математикĕсем Категори:XVII ĕмĕрĕн математикĕсем Категори:XVIII ĕмĕрен математикĕсем Категори:Аслă Британи физикĕсем Категори:Исаак Ньютон
Зяйлево
Зяйлево — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 189 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452277, ОКАТО кочĕ — 80230828002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Новомосковск (Тулă облаçĕ)
Новомосковск, — Тулă облаçĕнчи Новомосковск районĕн администраци вырнаçнă хула. Тулă облаçĕнче халăх йышĕпе иккĕмĕш вырăнта тăрать. Тулă хулинчен 55 çухрăмра ларать.
Тинĕс шайĕнчен 236 метр çӳллĕшĕнче, Вăтам вырăс çӳллĕшĕн чи çӳллĕ вырăнта вырнаçнă. Хула варринче Дон юханшывĕн çăлкуçĕ вырнаçнă.
Истори
Малтан Бобрики ятлă посёлок пек йĕркеленнĕ. 1930 çулта ăна хула шайне кĕртнĕ. 1934—1961 çулсенче Сталиногорск ятпа паллă пулнă. 1961 çулта вара ятне хальхи çине улăштарнă.
1941 çулхи чӳкĕн 25 хулана фашистла Германи çарĕсем ярса илнĕ. 17 кун иртсен, раштавăн 12 хулана оккупацирен хăтарнă. Çавах та 17 кун хушшинче хулана вăйлă аркатнă.
Çав. пекех
Категори:Тулă облаçĕн хулисем
Юмансар
Юмансар, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
1660-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Сунгур (Мăн Çарăмсан юппи)
Сунгур — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан, Чĕмпĕр облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Аслă Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори: юханшывĕсем
Лютерсвиль-Гехливиль
Лютерсвиль-Гехливиль (Lüterswil-Gächliwil) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
341 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''2456’'.
ЧПУ-н Дизайн тата компьютер технологисен факультечĕ
Дизайн тата компьютер технологисен факультечĕ - Чăваш патшалăх университечĕн вĕренӳ уйрăмĕ.
Факультетра "Автоматизированные системы обработки информации и управления", "Прикладная Информатика", "Программная Инженерия" тата "Дизайн" ăстаçлăхсене вĕрентеççĕ.
Факультет деканĕ — В. П. Желтов.
Каçăсем
Категори:Чăваш патшалăх университечĕ
.im
.im, - Мэн утравĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Мэн утравĕ Категори:Интернет доменĕсем
Березова (Колик-Еган юппи)
Березова — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Колик-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Прусская
Прусская — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей территорипе юхать. Курджипс юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 9,3000000000000007 км.
Березова (Колик-Еган юппи)
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Прусская
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
1670-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Прусская
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем
Астат
Истори
Пĕрремĕш ăна Д. Корсон, К. Мак-Кензи тата Эмилио Джино Сегре 1940 çулта (изотоп 211At) тупнă. 1943—1946 çулсенче астат изотопĕсене çутçанталăкри радиоактивлă япаласем (вĕсенчен чи тăнăçли 219At).
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Галогенсем Категори:Радиохастар элементсем
.in
.in, - Инди патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Инди Категори:Интернет доменĕсем
סיומת אינטרנט Toppdomän
Нерчейю
Нерчейю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Войят кӳлĕ - Колвавис юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 47 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Пĕчĕк улатакка
thumb|250px|Пĕчĕк улатакка Пĕчĕк улатакка (лат. Picoides minor, синоним лат. Dendrocopos minor) - çерçирен кăшт пысăкрах кайăк. Çăмартисем (5-9) шурă. Чĕпписем çĕртме уйăхĕнче тухса пĕтеççĕ. Кашни çулах йывăçа шаккаса хăвăл тăваççĕ, унта йăва çавăраççĕ. Чĕпписене иккĕшĕ те пусса лараççĕ. Утă уйăхĕнче чĕпписем хăйсем тĕллĕн пурăнма пуçлаççĕ. Пурнăçĕ хутăш вăрмансенче, ытларах чухне юманлăхсенче, пысăк садсемпе парксенче иртет. Сивĕрех çулсенче кăнтăралла куçать, анчах пуçĕпех вĕçсе каямасть. Пирĕн тăрăхра вĕсен йышĕ пысăк.
Суахили Википедийĕ
Суахили Википедийĕ (Wikipedia Kiswahili) — Википедин суахили чĕлхиллĕ уйрăмĕ.
Каçăсем
Википеди Суахили
Энтрияль
Энрияль, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
.iq
.iq, - Ирак патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Ирак Категори:Интернет доменĕсем
Кундряк (Черкасский сельсовет)
Кундряк — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450521, ОКАТО кочĕ — 80252872005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
МÇАИ (ПТУ) Атăл филиалĕ
Мускав çул-автомобиль институчĕн Атăл филиалĕ - патшалăх аслă вĕренӳ заведенийĕ. Шупашкарта вырнаçнă.
.ir
.ir, - Иран патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Иран Категори:Интернет доменĕсем
1680-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Тестостерон
thumb|200px|Тестостеронăн структура формули
Тестостерон, — арçын гормонĕ, вăл организмра арлăха аталантарать, ача тăвас функцие, мышцăсен вăйне, хаярлăха, ăса, реакци хăвăртлăхне палăртать.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Биологи Категори:Стероидсем Категори:Гормонсем Категори:Эндокринологи
Чăваш патшалăх университечĕн дизайн тата компьютер технологи факультечĕ
Chuvash State University Faculty of Design and Computer Technology
1690-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
.is
.is, - Исланди патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Исланди Категори:Интернет доменĕсем
Гущин Анатолий Александрович
Анатолий Александрович Гущин (чӳкĕн 30-мĕш, Çĕнĕ Шупашкар, Чăваш АССР, РСФСР, СССР) — раççей театрпа кино актёрĕ.
Кун-çулĕ
Анатолий Гущин 1976 çулхи чӳкĕн 30-мĕшĕнче Çĕнĕ Шупашкарта çуралнă. Ашшĕ — вырăс, амăшĕ — чăваш. Çĕнĕ Шупашкарти 10 № шкулта вĕреннĕ. Шкултан вĕренсе тухсан Мускава куçса килет те Аслă М. С. Щепкин ячĕллĕ театр училищине пĕлӳ илме кĕрет, 1998 çулта ăнăçлă вĕçлет. Николай Губенко ертсе пынă «Таганка актёрĕсен пĕртуслăхĕнче» ĕçлет. Халĕ Мускавра ĕçлет, пурăнать.
Театрти рольсем
Анатолий Воропаев продюсер компанин спектаклĕсене хутшăнать:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Актёрсем, алфавитпа Категори:Раççей актёрĕсем Категори:М. Щепкин ячĕллĕ театр училищинче вĕренсе тухнăскерсем Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем
Оникс (карапа хирĕçле ракета)
П-800 «Оникс» (ТÇФ УРАВ индексĕ — 3М55, экспортри ячĕ — «Яхонт», по АПШ ХМ тата ÇАПУ классификаципе — SS-N-26 Strobile («лăсăллă йывăç йĕкелĕ»)) — шывçи тинĕс-çар карапĕсен ушкăнĕсемпе тата уйрăм карапĕсемпе çивĕч çулăмлă тата радиоэлектронлă лару-тăрура кĕрешмелли совет/раççей универсаллă вăтам радиуса вĕçекен карапа хирĕçле ракета.
Мессен (Золотурн)
Мессен (Messen SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
1026 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''2457’'.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Франкфурт парламенчĕ
Франкфурт наци пухăвĕ (Frankfurter Nationalversammlung) — пĕрремĕш пĕрлехи герман парламенчĕ, франкфуртри Таса Павăл чиркĕвĕнче 1848 çулхи 18-мĕшĕнчен пуçласа 1849 çулхи çăвăн 31-мĕшĕччен ĕçленĕ. Вăл Герман пĕрлешĕвĕн патшалăхĕсенчи Март революцийĕ хыççăн пуçтарăнать.
Каçăсем
Категори:Германи кун-çулĕ Категори:Франкфурт-Майн-çинчи
Гоминидсем
Гоминид (лат. Hominidae) - аталаннă приматсен çемйи, кунта этем те кĕрет. Ӗлĕкрех ку çемьене этемсене кăна кĕртнĕ пулсан, халĕ орангутансене, гориллăсене тата шимпанзесене те кĕртеççĕ.
Классификаци
Гоминид çемьи икĕ кĕçĕн çемьене с 4 ăрата тата 7 хальхи тĕссене пайланать:
Каçăсем
* Категори:Сĕтпе ӳсекенсен йышĕсем
Аргентина
Аргентина – федеративлă республика
Унăн шутне 23 провинци тата автономлă тĕп округĕ кĕреççĕ.
Халăх
thumb|200px|right Аргентинара яхăн 36 млн çын ( 2001 ) пурăнать :
Транспорт
Аргентина урлă ( çурçĕртан кăнтăр ене ) иккĕ аслă çулĕсем хунă :
Каçăсем
Категори:Кăнтăр Америка патшалăхĕсем  Категори:Федеративлă патшалăхсем Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Чӳк, 25
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Ершовая Речка (Колик-Еган юппи)
Ершовая Речка — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Колик-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шаккăл
Шаккăл, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Ершовая Речка (Колик-Еган юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Шаккăл
Каçăсем
Категори:Канаш районĕнчи пурăнан вырăнсем
Ершовая Речка (Колик-Еган юппи)
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
.it
.it, - Итали патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Итали Категори:Интернет доменĕсем
סיומת אינטרנט Toppdomän
Покровка (Ĕпхӳ районĕ)
Покровка  — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 41 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450519, ОКАТО кочĕ — 80252872006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Нерь-Ю
Нерь-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 279 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
1700-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Нерь-Ю
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
1710-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Кĕтеслĕ ĕç
Кĕтеслĕ ĕç — кĕтесе тăратни.
Ĕçе пуçарни
Малтанах пуçилӳ ĕçне пуçараççĕ.
РФ ППК 140 статьипе килĕшӳллĕ, пуçилӳ ĕçне пуçарас сăлтавсем:
Киревсĕр ĕç паллисене кăтартакан пурри пуçилӳ ĕçне пуçарас никĕсĕ шутланать.
Вуламалли
Категори:Пуçилӳ процесс прави
.je
.je, - Джерси патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Джерси Категори:Интернет доменĕсем
П. эрч. 480
Асăрхавсем
Категори:П.эрч. 480 çул Категори:Çулсем
Тан (юханшыв)
Тан (Дон) — Раççейĕн Европа пайĕнче вырнаçнă юханшыв. Авалхи Грексем ăна Танаис тенĕ.
Тăршшĕ 1 950 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 422 пин км². Çăлкуçĕ Новомосковск хулинче вырнаçнă. Азов тинĕсĕн Таганрог заливне юхса тухать. Сосна юханшывĕнчен пыçласа карапсем ишме пултараççĕ. Лиски хулинчен пуçласа аяларах карапсем кулленех ишеççĕ.
Пысăк юпписем
Атăлпа Тан шывĕсене карапсем çӳремелли Атăл-Дон каналĕ (1952 çултан) çыхăнтарать.
Хуласем
Тан хĕрринче çак хуласем вырнаçнă.
Категори:Раççей юханшывĕсем Категори:Тан
Кейӳ çырăвĕ
Кейӳ çырăвĕ — Кейӳри иудей общини Яаков бен Хануккене урăх иудей общинăсенче кăтартмашкăн панă сĕнтерекен çыру. Кейӳ Руçĕ территоринчен тухнă ĕлĕк-авалхи документ. Кейӳ хулине пĕрремĕш хут (Qiyyōb קייב) асăнни пур. X ĕмĕрте çырнă тесе палăртаççĕ.
Çырури текст
Çырура урăх хуласенчи еврейсене Яаков бен Ханукки еврее парăма татмашкăн укçа пуçтарма пулăшма сĕнтернĕ. Çак çын унчен нихçан та нушаланман. Унăн шăллĕ урăх тĕне тытакансенчен укçа кивçен илнĕ чухне вăл тăванĕшĕн шанăç панă. Тăванне вăрă-хурахсем вĕлернĕ, укçа тавăрма вăхăт çитсен, шанăç параканне тĕрмене хупнă. Тепĕр çултан ăна община 60 монетă парса тĕрмерен кăларнă, анчах та ĕтĕмпех иһĕке тухмашкăн татах 40 монетă кирлĕ пулнă. Вара вăл çак çырупа çитмен укçана пуçтарма тухса кайнă. Çыру вĕçĕнче çыракансен алпуснисем (ячĕсем) пур. Пурĕпе 11 çын. Çыру текстне ивритпе майлаштарнă. Юлашки сăмахне çеç тĕрĕк çырăвĕпе палăртнă, тавçăрнипе, хасарла çырнă.
Каçăсем
Категори:Хасарсем Категори:Рунă çырулăхĕсем Категори:X ĕмĕрти алçырусем Категори:Киев историйĕ Категори:Авалхи Руçĕн культури Категори:Иудаизм историйĕ
.jm
.jm, - Ямайка патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Ямайка Категори:Интернет доменĕсем
Раштав, 10
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Шăхасан выççăлки
Шăхасан выççăлки, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Тукай-Тамак
Тукай-Тамак — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 108 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452277, ОКАТО кочĕ — 80230828003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Нухайсем
Тĕрĕк чĕлхисен кăпчак ушкăнне (кăпчак-нухай кĕçĕн ушкăнĕ) кĕрекен нухай чĕлхипе калаçаççĕ. Литература чĕлхине каранухай диалекчĕн тата нухай пуплевĕн никĕсĕпе хатĕрленĕ. Çырулăхне XVIII ĕмĕртен пуçласа 1928 çулчен арап графикĕпе тытса пынă, 1928—1938 çç. — латин графикипе. 1938 çултанпа кириллицăпа усă кураççĕ.
Халăх йышĕ
Пĕтĕмпе 95 пин çын пурăнать:
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Дагестан халăхĕсем Категори:Раççей халăхĕсем
Тия (Мăн Çарăмсан юппи)
Тия — Раççей территоринчи юханшыв. Чĕмпĕр облаçĕ территорипе юхать. Аслă Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Атăл Куйбышев шывуправĕнчен Каспи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан юпписем
Орлов Алимжан Мустафинович
Алимжан Мустафинович Орлов — паллă тутар историçĕ, философи наукисен кандидачĕ. Вăл 1921 çулта Чулхула облаçĕнчи Çĕркач районне кĕрекен Камкка ялĕнче çуралса ӳснĕ. Халĕ Чулхулара пурăнать.
Ӗçĕсем
*
Пшихашха
Пшихашха — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей, Краснодар Ен территорипе юхать. Пшеха юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем
1720-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
.jo
.jo, - Иордан патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Иордан Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Лунг-Еган (Колик-Еган юппи)
Лунг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Колик-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 194 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Махно (пĕлтерĕшсем)
Махно — хушамат. Паллă çынсем:
Мăн Руфабго
Мăн Руфабго  — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей территорипе юхать. Юханшыв Бачурина юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км, бассейн лаптăкĕ 31.9 км2.
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем
1730-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
.jp
.jp, - Япун патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Япун Категори:Интернет доменĕсем
Юпа, 23
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Хура сĕлхе
мини|Хура сӗлхе Хура кайӑк е хура сӗлхе (Turdus merula) – чанаран икӗ хут пӗчӗк, ҫӗрҫирен икӗ хут пысӑк хура тӗслӗ вӗҫен кайӑк. Сӑмси хӗрле сарӑ тӗслӗ.
Каçăсем
Категори:Хура кайăксем Категори:Сĕлхе йышшисем Категори:Евразин ыĕçен кайăкĕсем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Элĕкри И. Я. Яковлев ячĕллĕ вăтам шкул
'''Элĕкри И. Я. Яковлев ячĕллĕ вăтам шкул''' — Чăваш Енĕнчи Элĕк районĕн администраци центрĕнче — Элĕк чиркӳллĕ ялĕнче — вырнаçнă вăтам пĕлу паракан шкул.
Кунçулĕ
Элĕкри вăтам шкула 1853 çулта уçнă. Элĕк вулăсĕн 34 ялĕсемшĕн (вулăсра 3917 арçын тата 3983 хĕрарăм пурăннă) ку вара патшалăхăн пĕртен-пĕр шкулĕ пулнă, патшалăх пурлăх министерстви шайĕнче шутланнă. 1854 — 1872 çулсенче çак училищĕн хăй çурчĕ те пулман, урокĕсене чиркӳ хурал çурчĕнче эрнере 2-3 хутчен пачăшкă вĕрентнĕ. 1872 çулта училищĕне Çутĕç Министерствин икĕ класслă училищине куçарнă. Çакăн хыççăн çеç пĕчĕк икĕ хутлă çурт туса лартнă. Шкулта тăватă вĕренӳ пӳлĕмĕ пулнă. Революци хыççăн çурчĕ çунса каять. 1888 çулхи авăн, 1 тĕлне: 1-мĕш классра 34 арçын ачапа 7 хĕрача, 2-мĕш классра 29 арçын ача вĕреннĕ. Пĕтĕмпе училищĕре 73 арçын ачапа 7 хĕрача, вĕсенчен вырăссем — 19 арçын ача, 2 хĕрача, чăвашсем — 54 арçын ачапа 5 хĕрача вĕреннĕ.
Çак вĕренекенсем шкула Етĕрне уесĕн темиçе вулăсĕсенчен (Элĕк, Устинь, Ассакасси; Тинсарин, Шăмат, Нурăс, Хучăш, Байсубак, Мало-Яуш) çӳренĕ. Çапла ĕнтĕ, иккĕ класслă училище 30-40 çухрăм радиус анлăш территорие пĕлӳ панă.
Архив хучĕсем тăрăх, Элĕк вулăсĕн 11 ялĕсенчен 1886 çулта шкулта 29 арçын ачапа 4 хĕрача вĕреннĕ — 529 хĕрарăм шутĕнчен 1 хĕрача, 27 арçын шутĕнчен -1 арçын ача çеç вĕреннĕ.
1875 çулта Хусан вĕрентӳ тăрăхĕн чăваш шкулĕсен инспекторĕ Иван Яковлевич Яковлев шкулсене тĕрĕсленĕ. Халăх çутĕç министерствин сакăр шкулĕнче 1876 çулта вĕренсе тухакансен виççĕмĕш пайне çеç (104 ачаран 34) училище пĕтерни пирки хутпа (свидетельство) тивĕçтернĕ; çак начар ĕçсене палăртса И.Я. Яковлев çырнă: "' Эти неуспешно окончившие курс учения в училищах нередко являются какими-то безжизненными, притупленными. Ответы их бывают неосмысленны. В Чурачикском училище таких учеников нашлось десять. Священник и учитель отзывались о них как о дураках, идиотах, что напрасно ждать от них толковых ответов. Нет сомнения, что эти притупленные ученики - ' дураки', как же мне называли, результат неудачного обучения. До тех пор, пока не будет учителей, должным образом подготовленных к исполнению своих обязанностей и знающих язык своих учеников, в чувашских школах всегда будет повторяться это явление'."
Элĕк вулăсĕн шкулĕнче И.Я.Яковлев шкул çурчĕ пĕчĕк пулнине, хушма çĕрĕ питĕ сахаллине палăртнă. Çавăнпа ĕнтĕ вăл çĕнĕ шкул тума хушать. Вулăс хресченĕсен пухăнăвĕнче шкул валли 0,5 га çĕр уйăрса параççĕ. Хресченсем хăйсен ирĕкĕпех çурт тума укçа пуçтараççĕ. Шкул çуртне тăвас вăхăта И.Я. Яковлев В.Н. Орлова, хастар та пултаруллă пулнăскерне, шкул ертӳçи пулма хушса лартнă. Ултă класслă шкулпа икĕ хутлă çуртпа учительсен флигельне 1898 çулта хута янă.
thumb|Элĕкри вăтам шкулăн кивĕ (иккĕмĕш) çурчĕ И.Я. Яковлев часах Элĕк шкулне килсе çӳренĕ, экзаменсене хутшăннă, меллĕ канашсем панă. Хăйпе пĕрле вăл В.И. Ленинăн ашшĕне - И.Н. Ульянова та илсе килнĕ. Çавăнпа ĕнтĕ халĕ Элĕкри вăтам шкул И.Я. Яковлев ятне мăнаçлă йăтса пырать. Революци хыççăн Элĕк училищи тĕрлĕ тĕслĕ шкул шайĕнче: аслă пуçламăш училищи, 2-мĕш ступеньлĕ шкул (1918-1921 çулсем), коллективизаци тапхăрĕнче Элĕкри сакăрçул шкулĕ колхоз çамрăкĕсен шкулĕ пулать. Шкул ертӳçи пулса ИВАНОВ И.И. (Урмай ялĕнчен) ĕçлет. Çак çулсенче Золотов А.И., Трофимов А.Т., Кузьмин Ф.К., Осипова А..И., Семенова А.Ф. тата ыттисем вăй хурса ачасене пĕлӳ панă. 1934 çулта ЭКÇШ-не вăтам шкул шайне кĕртеççĕ. Шкулта пĕлӳ пухнă çынсем Тăван çĕршывăн çĕрĕсенче ĕçлеççĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Элĕк районĕн шкулĕсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Çупай
Çупай, — чăваш мăрси.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Вăл чăвашсене ислам тĕнне кĕртсе тутарланассине хирĕç кĕрешекен пулнă. Ун çинчен Чулхулара пурăнакан тутар тĕпчевçи А.М.Орлов çырнă «Мещера, мещерики, мишаре» кĕнекере вулама пулать. "«Чувашские мурзы Нижегородского края рядом с татарскими, мордовскими, упоминаются в 1647 году. О чувашском элементе в среде нижегородских татар говорилось очень много в дореволюционной литературе. Отатарившиеся чуваши XVIII — XIX веках встречались в Татарском Маклакове, Пектрексах, Собачьем Острове, Кочка-Пожарках и др. На них прежде всего опирались при крещении татар. Об этом, в частности говорится в челобитной новокрещена деревни Петрексы Гаврилы Алексеева (до крещения Субай Сапаров), потомка древних служивых татар. По местным преданиям основателем этой татарской деревни был чувашин Петр (Петрексы в переводе с чувашского означает «Петров выселок»), который вместе со служилыми татарами был наделен поместьем в данной местности»." Субайăн чăн ячĕ Çупай (çакна А.М.Орлов тĕпчевçĕ Юхма Мишши патне çырнă çырура палăртать), унăн пуççапса çырнă хучĕ Чулхулари архивра (дело №20, ф.570, оп.554, л.5) упраннине пĕлтерет. Çупайăн арăмĕпе ывăлĕ пулнă. Вăл хăй çурчĕпе пурăннă, çурчĕ-йĕрĕ, пĕтĕм хуралчĕ ăна авалхи чăваш мăрси пулнă ашшĕпе аслашшĕнчен юлнă иккен.
Çупай çинчен çырнă чăнлавсем тăрăх чăвашсем XVI — XVIII ĕмĕрсенче Сăр тата Ока юханшывĕсем хушшинче пурăннине пĕлме пулать.
Вуламалли
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш мăрсисем
.ke
.ke, - Кени патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Кени Категори:Интернет доменĕсем
Чуварез
Чуварез — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 205 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450517, ОКАТО кочĕ — 80252872007.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Шăхасан
Шăхасан, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Канаш ен (хаçат)
Канаш ен (Канашский край) — Чăваш Республикин Канаш районĕн хаçачĕ. Эрнере 2-3 хут чăвашла-вырăсла пичетрен тухать.
Хаçатри темăсем: Пĕрлĕх, хуçалăх, политика; янрав — 40% çити.
Пĕрлехи хыпар
Почта адресĕ: 429330 Чăваш Республики, Канаш хули, Çĕнтерӳ 30 çул, 8-мĕш çурт.
Инçе сас:1-90-43
Регистрациленĕ: 04.03.2003
Йĕркелевçи: «Канаш издательство çурчĕ»
1740-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Неча (Косью юппи)
Неча — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сулахай çыранĕпе, 32 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 84 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Абак
thumb|200px|Абак (реконструкци) Аба́к (abacus — хăма) – пирĕн эрăчченхи 4 ĕмĕрте Авалхи Грецинче шут ĕçне йĕркелемелли шут хăми. Абак хăмине йĕрсемпе пайланă, шут ĕçне йĕрсем тăрăх хурса тухнă чул катăкĕсемпе йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Авалхи ăслăх
Исланд Википедийĕ
Исланд Википедийĕ (Wikipedia á íslensku) — Википедин исланд чĕлхиллĕ уйрăмĕ.
Исланд Википедийĕ 2003 çулхи раштавăн 5-мĕшĕyче уçăлнă. 2009 çулхи утăн 24-мĕшĕ тĕлне исланд уйрăмĕнчи статья шучĕ  25 330 çитнĕ, çакна пула вăл пур Википеди хушшинче 55-мĕш вырăна тухать.
Мускат мăйăрĕ
200px|thumb|right|Мускат йывăçĕ Мускат мăйăрĕ - ырă шăршăллă апат техĕмĕ. Мускат мăйăрне ĕмĕрĕшĕллĕ йывăçĕнче (Мускатник ) пуçтараççĕ. Мускат мăйăрĕ сăрă-хăмăр тĕслĕ, питĕ хытă.Пĕр çулта Мускатникран виççĕ хут мăйăрсем пуçтараççĕ ( вăтам кăтару - пĕр йывăçран 2000 мускат мăйăрĕ пуçтарма пулать ). Мускат йывăçĕн тăван енĕ - Мăллук утравсем (Индонези). Тĕнчере мускат мăйăрне пĕр çулталăкра 10 - 12 пине яхăн тоннă. Паянхикун мускат мăйăрне туса сутакан чи пысăк патшалăхсем :
Усă курни
left|thumb|150px|Мускат мăйăрĕ Мускат мăйăрĕ кăмăллă, тутлă япала. Авалхи самантранах апата мускатпа техĕмлетнĕ. Вĕрĕ алкоголь ĕçмине (Глинтвейна) хатĕрленĕ чухне мускатпа усă кураççĕ.
Кăсăклă хыпарсем
right|100px|
Каçăсем
Категори:Ырă шăршăллăскерсем Категори:Техĕмсем Категори:Мăйăрсем
Малаялам Википедийĕ
Малайлам Википедийĕ (മലയാളം വിക്കിപീഡിയ) — Википедин малаялам чĕлхипе çырнă уйрăмĕ. 2002 çулхи раштавăн 21-мĕшĕнче никĕсленĕ. Уйрăмра 2009 çулхи чӳкĕн 26-мĕшĕ тĕлне 11,427 статья пулнă. Уйрăмăн «тарăнăшĕ» 218-па танлашать, çак 10000 — 1000000 статья шучĕлле википедисем хушшинче чи лайăххи шутланать. Инди-ари чĕлхисем хушшинче чи пысăкки.
Кун-çулĕ
Малаялам Википедине Винода Менона (Vinod Menon M.P.) студент хистевĕпе 2002 çулхи раштав, 21 туса янă. Икĕ çул хушшинче вăлах тĕп авторĕ шутланать, уйрăм питĕ мăран аталанса пырать. Малайлам уйрăмĕн хутшăнаканĕсем пурĕ те çав тапхăрта Индин Керала штачĕн тулашĕнче пурăнакан малайламсем пулнă. Малайлам чĕлхин unicode-стандарчĕ çукки те ĕç-пуçа чарса тăнă.
2006 çулхи акан 10-мĕшĕнче 500-мĕш статья тулать; авăнра 1000 çитет. 2007 çулхи кăрлач, 15 — 2000 тата çĕртмен 30-мĕшĕнче — 3000 статьяна çитет.
Статья шучĕ ӳснĕ май пахалăхне хăпартма тăрăшнă. Уйрăм 10000 статья чиккине çĕртмен 1-мĕшĕнче иртсен, пичетре тата онлайн-хаçатсем çакăн пирки çырнă.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:2002 çулта уçăлнисем
.kg
.kg, - Киргизи патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Киргизи Категори:Интернет доменĕсем
1750-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Мюледорф (Золотурн)
Мюледорф (Золотурн) (Mühledorf SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
362 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''2458’'.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Суринам
Суринам (Suriname), официаллă ячĕ Суринам Республики (Republiek Suriname) — Кăнтăр Америкăри патшалăх. Анăçра Гайанăпа, тухăçра Франци Гвианипе, кăнтăрта Бразилипе юнашар вырнаçнă. Çурçĕр енчи çыранĕсем Атлантика океанĕ енне тухаççĕ. Тĕп хули — Парамарибо.
Географи
Суринам — Кăнтăр Америкăри çĕр лаптăкĕпе чи пĕчĕк патшалăх шутланать. Çĕршывăн çурçĕрĕнче, Атлантика çумĕнче, патшалăхăн чылай йышĕ пурăнать. Кунта çĕр ĕçĕсемпе тăранса пурăнаççĕ. Кăнтăрта халăхĕ пурăнмасть тесен те пулать, кунта саваннăсем тата çумăрлă тропик вăрманĕсем çеç.
Экватор çумĕнче пулнăран, Суринама тропик климачĕ палăртать. Сывлăш температури пĕрпек тенĕ пекех. Çулта çумăрсен икĕ тапхăрĕ: раштавран нарăс пуçламăшĕччен тата акаран пуçласа çурла варриччен.
Çурçĕр-тухăçра пысăк шавупранăвĕ пур, ăна 1964 çулта бокситсем тунă чух нумай электроэнерги кирлĕ пирки кӳлсе хунă.
Уявĕсем
Категори:Суринам Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
1760-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
.kh
.kh, - Камбоджа патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Камбоджа Категори:Интернет доменĕсем
Иван Васильевич профессине улăштарать
Иван Васильевич профессине улăштарать (Иван Васильевич меняет профессию) — Мосфильм киностудире Леонид Гайдай режиссёр 1973 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Чĕркĕмĕл
Чĕркĕмĕл  (hydrargyrum, ртуть) — элементсен периодикăллă системин II ушкăнăн хушма ушкăн айĕн хими элеменчĕ, атăм нумерĕ 80, атăм йывăрăшĕ (масси) 200,59, символĕ Hg.
Авалтанах ку элемента чăвашсем чĕркĕмĕл тенĕ. Тĕслĕхрен, «Хĕр кăмăлĕ — чĕркĕмĕл» каларăшра тĕл пулма пулать.
Тупăшлани
Раççейре 23 чĕркĕмĕлĕн çĕруправĕсене палăртнă, промăçлă янтă пуррисем 15,6 пин тоннă (2002).
Физика пахалăхĕсем
Чĕркĕмĕл — пӳлĕмри температурăра пĕртен пĕр шĕвек металлĕ. Чĕркĕмĕлĕн магнетисăм пахалăвĕсем çук.
Хими пахалăхĕсем
Чĕркĕмĕл — сахал хастар металл.
300 °C çити вĕретсен чĕркĕмĕл йӳçлĕкпе хутăшса пĕрлешет:
2Hg + O2 → 2HgO
Чӗркӗмӗл токсикологийӗ
Наркӑмӑшлӑ мӑшӑрсем тата чӗркӗмӗл пӗрлешӗвӗсем. Металл чӗркӗмӗлӗ те хӑрушӑ мар, ҫапах та вӑл пӳлӗм температуринче те пӑсланса пырать. Мӑшӑрсем йывӑр наркӑмӑш кӳме пултараҫҫӗ, ҫакӑ вара, сӑмахран, пӗр ҫӗмӗрӗлнӗ термометр ртути ҫителӗклӗ. Чӗркӗмӗлпе унӑн пӗрлешӗвӗсем (сулема, каломель, киноварь, ртути цианидӗ) нерв системине, пӗверне, папкасене, вар-хырӑм — пыршӑлӑх трактне, сывлав ҫулне (чӗркӗмӗл варкӑшӗ вара организма час-часах шӑршӑсӑр пӑссене шӑршланӑ чухне пырса кӗрет) тӗлӗнтереҫҫӗ. Чӗркӗмӗл хӑрушлӑхӗн класӗ тӑрӑх пӗрремӗш класс (калама ҫук хӑрушӑ хими япали) кӗрет. Тавралӑха тасамарлантарни, уйрӑмах шыва кӑларни хӑрушӑ, мӗншӗн тесен унта пурӑнакан микроорганизмсен ӗҫ-хӗлне пула шывра тата пулӑра пухӑнса тӑракан токсин метилтртутӗнче ирӗлтерекен пӗлӳ пулса пырать. Чӗркӗмӗл — кумулятивлӑ наркӑмӑшсен чӑн-чӑн представителӗ.
Ртути организмӑн ферментатив тытӑмӗн элеменчӗсемпе тухӑҫлӑрах ҫыхӑнса тӑни (диметилтртут тата ыт.те), пӗтӗмӗшле илсен, организм тытӑмӗн организмри элеменчӗсемпе тухӑҫлӑрах ҫыхӑнса тӑрать.
Этем организмӗнче чӗркӗмӗл хисепӗ 70 кг, юнра 0,2—0,7 мг/кг, шӑмӑсенче 0,5 мг/кг, юнра 0,008 мг/кг.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Куçăмлă металсем Категори:Çав тери хăрушăллă япалалăхсем
Шăхаль (Канаш районĕ)
Шăхаль, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Сугмутын-Еган (Котыг-Еган юппи)
Сугмутын-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Котыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 56 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
.ki
.ki, - Кирибати патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Кирибати Категори:Интернет доменĕсем
Тупалак (техĕм)
Сарăлни
150px|left| XVII ĕмĕрте гвоздика Европăра питĕ хаклă япала пулнă. Ун чухне гвоздикăна Мăллук утравĕсенче кăна пуçтарнă. Кайран гвоздика йывăçĕ урăх ăшă çĕр-шывсенче те сарăлса каять - хакĕ вара тиин ӳкет. Паянкун гвоздика тĕрлĕ тропик çĕр-шывĕсенче ӳсет: Чи паха гвоздика Хĕвелтухăç Индире ӳсет.
Каçăсем
Категори:Техĕмсем Категори:Ырă шăршăллăскерсем Категори:Мирт йышшисем
Турачи
Турачи — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 226 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452277, ОКАТО кочĕ — 80230828004.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Пĕвер
thumb|Çын пĕверĕн (4) вырнаçăвĕ thumb|Йĕкехӳре пĕверĕ Пĕвер (hepar) — çурăм шаммиллĕ чĕрчунсен, çав шутра çыннăн шалти, хырăм ăшĕнчĕ вырнаçнă, пурнăçа кирлĕ физиологиллĕ тĕрлĕ ĕçсем тăвакан пушмаклă мар органĕ.
Пĕверĕн чирĕ-амакĕ
Пĕвер чирĕн сăлтавĕсем: хроникăллă алкоголизм (пĕверĕн алкоголлĕ цирроз чирĕсем тĕрлĕ çĕршывсенче 20 — 95%) тата вируслă гепатит ( 10—40%).
Пӗвер чирӗсем
Пӗвер циррозӗ - вӑраха аталантаракан чир; вӑл пӗверӗн долька тытӑмне пӑснипе, паренхимӑн пӗрлештерекен пусма тата патологи регенерацийӗ ӳсентӑрансен шучӗпе ҫыхӑнтаракан тытӑма пӑснипе палӑрса тӑрать; пӗвер тата порталлӑ гипертези ӗҫ-хӗл ҫителӗксӗрри палӑрать.
Пӗвер ракӗ-йывӑр чир. Ҫынна тӗлӗнтерекен шыҫӑ хушшинче ҫак чир ҫиччӗмӗш вырӑнта тӑрать. Тӗпчевҫӗсенчен нумайӑшӗ пӗвер ракне аталантарас теветкеллӗхпе ҫыхӑннӑ темиҫе фактор уйӑрать. Вӗсем шутне ҫаксем кӗреҫҫӗ: пӗвер циррозӗ, В Гепатит В тата паразитла печенисем, эрех-сӑрапа иртӗхни, хӑш-пӗр концерогенсемпе (микоксинсемпе) тата ыттисем кӗреҫҫӗ.
Паха аден, ангиосарк, печени, гепателляр карцинӗсем андрого йышши контрацептивлӑ тата анаболика препарачӗсем ҫине витӗм кӳнипе ҫыхӑннӑ.
Афлатоксин B1-токсин калама ҫук токсиллӗ тата гепатоканцероген.
Афлантоксикоз-ҫивӗч е вӑрах интоксикаци, гепатоксинсемпе гепатокцерогенсем вӑйлӑрах, алимент ҫулӗпе, урӑхла каласан, апат урлӑ, тухать. Афлатоксинсем шутне иккӗмӗш метаболитсем кӗреҫҫӗ, вӗсем Аспергилл пек пӑнтӑхнӑ кӑмпасем туса хураҫҫӗ, сӑмахран, Aspergillus flavus тата Aspergillus parasiticus.
Аспергиллсем апат — ҫимӗҫ продукчӗсене пурне те тенӗ пекех пӗтереҫҫӗ, анчах та тӗштырӑран, пӑрҫа тата ҫу йывӑҫҫисен культурисенчен, арахис, рис, кукуруза, пӑрҫа, хӗвелҫаврӑнӑш вӑрри тата ытти те, апат-ҫимӗҫ контаминациленӗ (вараланнӑ) апата пӗр хутчен усӑ курнӑ Чухне аспергиллсем ҫивӗч афлантоксикоз-вӑйлӑ интоксикаци пулса тӑрать, вӗсене токсика гепатитӗпе танлаштарма пулать. Апат-ҫимӗҫ контаминациленӗ апат-ҫимӗҫ ҫителӗклӗ усӑ курнӑ чухне вӑрах афланоксикоз ҫуралать, ҫав шутра гепателляр карциночӗ 100 процента яхӑн аталанать.
Токсинсене сиенсӗрлетмелли Механизм
Пӗрремӗш фазӑра веществӑна йӳҫӗтмелле (электронсене пӗрлештермелле), юсамалла (электронсене пӗрлештермелле) е гидролиза. Иккӗмӗш фазӑра ҫӗнӗрен вӗреннӗ химилле активлӑ ушкӑнсем ҫумне мӗнле те пулин япала хутшӑнать.
Каçăсем
Категори:Çын анатомийĕ Категори:Гепатологи Категори:Чĕрчун органĕсем
1770-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Гайана
Гайана (акăлч. Guyana) — Кăнтăр Америка континенчĕн çурçĕр-тухăç çыранĕ хĕрринче вырнаçнă патшалăх. Çурçĕр енчи çĕрĕсем Атлантика океанĕ енне тухаççĕ, анăç енче Венесуэла, кăнтăрта енче Бразили, тухăç енче Суринам вырнаçнă.
Истори
Категори:Гайана Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Сывлăх (хаçат)
Сывлăх, — Чăваш Ен хаçачĕ, чăвашла тухса тăрать. Эрнере пĕрре, тăватă А3 форматпа тухать.
Хаçат учредителĕ — «Хыпар» ИÇ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал
.km
Категори:Комор утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
К-222
К-222 — П-70 «Аметист» çунатлă ракетăсемпе хĕçпăшалланнă, иккĕмĕш аталану сыпăкĕн 661 «Анчар» проекчĕпе туса кăларнă пĕртен-пĕр совет атомлă шывай кимми. Тĕнчери чи хăвăрт шывай кимми, шыв айĕнче 80 км/сех (42 çыхă) хăвăртлăхпа куçнă. Питĕ хаклă ларнăран кимĕне «Ылтăн пулă» тенĕ.
Сахрай
Сахрай — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей территорипе юхать. Дах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
К-222
Каçăсем
Категори:СССР ТÇФ шывай киммисем Категори:Шывай киммисем, проектсемпе Категори:Атомлă шывай киммисем
Сахрай
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем
Нечавож
Нечавож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Неча юханшывăн сулахай çыранĕпе, 13 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Чесноковка (Ĕпхӳ районĕ)
Чесноковка  — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2539 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450591, ОКАТО кочĕ — 80252873001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
.kr
.kr, - Кăнтăр Корея патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Корлики (Кулын-Игол юппи)
Корлики — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кулын-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
.kr
Категори:Кăнтăр Корея Категори:Интернет доменĕсем
Корлики (Кулын-Игол юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
1780-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Неннигофен
Неннигофен (Nennigkofen) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
504 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2459.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Хурамал (Канаш районĕ)
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Шарла (Мăн Çарăмсан юппи)
Шарла — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан, Самар облаçĕ территорипе юхать. Аслă Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Атăл Куйбышев шывуправĕнчен Каспи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан юпписем
Марков урамĕ (Шупашкар)
Марков урамĕ — Чăваш Республикин Шупашкар хулинчи урамĕ.
1790-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Марков урамĕ (Шупашкар)
Этимологи
Урама Борис Марков ячĕпе астăвăмра хăварас тесе чысланă.
Çуртсем
Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ
Çул-йĕр
Троллейбуссем: №№ 4,
Автобуссем
Каçăсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
.kw
.kw, - Кувейт патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Кувейт Категори:Интернет доменĕсем
Калюк
Калюк (вăйпа тĕне кĕртнĕ хыççăнхи ячĕ — Иван Андреев) — XVIII ĕмĕрти чăваш паттăрĕ. Вăл Шупашкар районне кĕрекен Анат Кĕнер (Çӳлтикасси) ялĕнче çуралнă.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
XVIII ĕмĕрти Емельян Пугачёв ертсе пынă çĕр ĕçтешĕсен вăрçи Чăваш Енре те, чăвашсем пурăнакан ытти вырăнсенче те тăван халăх ирĕклĕхĕшĕн кĕрешекен пин-пин паттăр çуратнă. Ун чухне кашни ялта çавăн пек паттăрсем пулнă.
Калюк вара халăха пусмăрçăсене хирĕç çĕкленме чĕнет. Мамка ялĕнчи Ресванпа пĕрле, Пайраш ялĕнчи Якурккăпа пĕрле вĕсем пăлхав туса, чиркӳ япалисене туртса илсе халăха валеçсе панă. Çак тапхăра В.Д. Дмитриев питĕ тĕплĕн тĕпченĕ.
Кармалка (Мăн Бугурусланка юппи)
Кармалка — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Мăн Бугурусланка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Атăл Куйбышев шывуправĕнчен Каспи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
.ky
.ky, - Кайман утравĕсем тĕп интернет доменĕ.
Категори:Кайман утравĕсем Категори:Интернет доменĕсем
1800-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
.kz
.kz, - Казахстан патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Казахстан Категори:Интернет доменĕсем
Тури Юнтапа
Тури Юнтапа, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Нигери
Нигери, — Африкăри патшалăх. Тĕп хули Абуджа. 1960 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Великобританине пăхăнпа пăрахнă. Нигерипе юнашар Нигер (çурçĕр енче), Бенин (хĕвеланăç енче), Чад (хĕвелтухăç енче) тата Камерун (кăнтăр-хĕвелтухăç енче) вырнаçнă. Лаптăкĕ 923,8 пин км2 танлашать.
Аслă выçăлăхĕ
Категори:Африка патшалăхĕсем Категори:Нигери
Исанбай (Эльшей районĕ)
Исанбай — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 675 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452276, ОКАТО кочĕ — 80230832001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Ниаель (Сывъю юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Нанокомпьютер
Каçăсем
Категори:Нанотехнологи Категори:Компьютер
Тепляк
Тепляк — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей территорипе юхать. Шурă юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем
Геофизиков
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
.la
.la, - Лаос патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Лаос Категори:Интернет доменĕсем
Оберрамзерн
Оберрамзерн (Oberramsern) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
89 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''2460’'.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Лукас-Еган (Кулын-Игол юппи)
Лукас-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кулын-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Улаксар
Улаксар, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
1810-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Орлов Федот Никитич
Федот Никитич Орлов — Совет Союзĕн Паттарĕ, летчик, полковник. Вăл 1913 çулта Чăваш Енĕн Етĕрне районĕн Кĕçĕн Ямаш ялĕнче çуралнă. 1988 çулхи нарăсăн 13-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Кун-çулĕ
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче 1941 çĕртме уйăхĕнченпе.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш паттăрĕсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:СССР вĕçевçисем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин вĕçевçисем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннисем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Тăван çĕршыв вăрçин орден кавалерĕсем
Башкирка (Мăн Кинель юппи)
Башкирка — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
1820-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Кĕçĕн Ямаш
Кĕçĕн Ямаш — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Ял çумĕнче Вылă шывĕ юхать. Шупашкартан 89 км, Етĕрнерен - 40 км, чукун çул станцинчен 89 км.