cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Обри Винсент Бердслей
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Акăлчан сăвăçисем Категори:Аслă Британи сăвăçисем Категори:Аслă Британи ӳнерçисем Категори:Модерн Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа
Латыповка
Латыповка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 68 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453148, ОКАТО кочĕ — 80249824005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Еврей автономи облаçĕ
thumb|250px|Еврей автономлă облаçĕ Евре́й автоно́ми о́блаçĕ (ייִדישע אױטאָנאָמע געגנט идише ойтономэ гэгнт) — Раççей Федерацийĕн субъекчĕ.
Тавралăхĕ
Кăнтăр енче Китайпа (Амур) варрипе, анăçра — Амур облаçĕпе, тухăçра — Хапар енĕпе чикĕ тытать.
Кун-çулĕ
1934 çулхи çу, 7 йĕркеленĕ.
Халăхĕ
Йышĕ — 188,7 пин çын (кăрлач, 1 2005 тĕлне).
Пур Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕпе облаçре çакăн пек наци пурăннă:
Каçăсем
Категори:Еврей автономлă облаçĕ Категори:СССР еврейĕсен историйĕ
Хулари тăрăх
Хулари тăрăх — кăтартуллă вырăнти шайлă административлă виçене кĕмен (Раççейри район, АПШ-ри тăрăх тата ытти те) хула е муниципаллă йĕркеленӳ. Хулари тăрăхăн статусне тĕрĕсрех палăртни кашни патшалăхпа регион саккунлăхĕнчен килет.
Германи
Германире, район шутне кĕмен хулана Kreisfreie Stadt («районсăр хула») е Stadtkreis («хула районĕ») теççĕ. Çакăн пек административлă йĕркеленӳсем:
Польша
Польшăра повят правиллĕ (miasta na prawach powiatu) 65 хула; патшалăхăн тĕп хулисен çак статус пур, тĕслĕхрен, Варшава, Краков тата Гданьск.
Каçăсем
Категори:Хула Категори:Вырăнти хăйтытăмлăх *
Апаш ял тăрăхĕ
Апаш ял тăрăхĕ  — Чăваш Республикинчи Шупашкар районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресĕ: Апаш.
Телефон: +7(83540)2-77-24.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Владимиров Александр Николаевич.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Ытларах чăвашсем пурăнаççĕ.
Халăх йышĕ — 2018 çын.
Пурăнан вырăнсем
Апаш, Паçпак, Шăнкас, Мăштавăш, Эсеккасси, Завражный ялĕсенчен тăрать. Пĕтĕмĕшлĕ çĕр лаптăкĕ 3774 га.
Каçăсем
Категори:Шупашкар районĕн ял тăрăхĕсем
Пестерь
Пестерь — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кильмезь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Дагестанăн Гуниб районĕ
Гуниб районё - Дагестан районё.Администрациё Гуниб салинче вырнаснă.
Халăх йышĕ
Районта 25.6 пин сын ( 2010 ) пурăнать.Чылайăш - аварсем ( 96,2 % ).
Каçăсем
Категори:Дагестан районĕсем
Вĕлтĕр
вĕлтĕр:
Каçăсем
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Çирĕккасси
Çирĕккаси — Чăваш Республикин Элĕк районĕнчи Мăн Вылă ял тăрăхĕн ялĕ.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Кехорега
Кехорега — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Герасимова юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тутанхамон
Тутанхамо́н (Тутанхато́н) — XVIII ăрăвĕнчен тухнă, пирĕн эрăччен 1333 — 1323 çулсенче Авалхи Икĕпата тытса тăнă фараон.
Ят
210p|thumb|Пайăр ят (сулахайра) тата астулри ят (сылтăмра)
Каçăсем
Категори:Авалхи Египет Категори:Вунсаккăрмĕш ăрăвăн фараонĕсем Категори:Маляри чирĕпе вилнисем Категори:Фараонсем, алфавитпа
Абдрезяк
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Голоднов Алексей Васильевич
Голоднов Алексей Васильевич — (30.03.1925-30.05.2006), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 61-мĕш çарĕн 76-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 234-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн пулемётчикĕ, гварди красноармеец.
Дагестанăн Кайтаг районĕ
Кайтаг районĕ - Дагестан районĕ.Администрациё Маджалис салинче вырнаçнă.Район 1929 çулта никĕсленĕ.
Халăх йышё
Районта 34.7 пин çын пурăнать, чылайăш даргинсем тата кумăксем
Каçăсем
Категори:Дагестан районĕсем
Новотумбагушево
Новотумбагушево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 168 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452636, ОКАТО кочĕ — 80258865006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Куславкка районĕ
thumb|250px|Куславкка районĕ Куславка райо́нĕ — Чăваш Ен (Раççей Федерацийĕ) йышĕнчи администрациллĕ-территориллĕ виçе тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Администраци центрĕ — Куславка хула.
Çĕнушкăнь
Çĕнушкăнь, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Куславкка районĕ
Тавралахĕ
Чăваш Енре çурçĕр енче, Атăл хĕрринче вырнаçнă район. 1927 çулхи авăнăн 5 туса хунă. Лаптăкĕ — 516,8 км2. Район йышне Атăлти Криуши тата ытти утравсем кĕреççĕ. Хĕвелтухăç тата кăнтăр-хĕвелтухăç енче Тутарстан вырнаçнă. Кăнтăр тат кăнтăр-хĕвеланăç енче Вăрмар районĕ, хĕвел анăç енче — Çĕрпӳ районĕ, çурçĕр-хĕвеланăç енче Сĕнтĕрвăрри районĕ вырнаçнă. Çурçĕр енче кăнтăр еннеле 50 çухрăма район тăсăлнă, хĕвел анăç енчен хĕвел тухăç енне — 70 çухрăма. Район администрациĕ Шупашкартан 97 çухрăмра ларакан Куславкка хулинче вырнаçнă.
Çĕнушкăнь
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Шĕмшевĕш юханшыв хĕрринче вырнаçнă. 125 çын (2006) пурăнать. Икĕ урам: Тĕп тата Кăнтăр урамĕсем.
Истори
1917 çулччен Çавал уесĕн Çĕнĕ Мамеев вулăсĕнче шутланнă. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Куславкка районĕ
Халăх йышĕ
1999 çул пуçламăшĕ тĕлне районта 26,6 пин çын пурăннă, çав шутра 12,9 пин (48%) — хулара, 13,7 пин (52%) — ялсенче. Района пурĕпе 67 ял кĕрет, ялта ватамран 222 çын пурăнать. Халăх йышлăхĕ — 53,2 çын пĕр км2 çине. Мĕнпур халăх шутĕнчен 70% ытла — чăвашсем.
1979 çулта ял çыннисен шучĕ 31,3 пине, 1989 çулта — 27,1 пине çитнĕ.
541
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Куславкка районĕ
Халăх йышĕ
Хула çыннисем Куславккара пурăнаççĕ.
Пилинка
Пилинка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Уржумка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Баби Владимир Зиновьевич
Баби Владимир Зиновьевич — (-), 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 2-мĕш гварди çарĕн 1-мĕш танк корпусĕн 117-мĕш танк бригадин танк батальонĕн командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Кĕçĕн Ай-Игол
Кĕçĕн Ай-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Дагестанăн Сергокала районĕ
Сергокала районё - Дагестан районĕ.Администрациĕ Сергокала салинче вырнаçнă.
Халăх йышё
Районта 31.5 пин çын ( 2010 ) пурăнать, чылайăш - даргинсем ( 98 % ).
Каçăсем
Категори:Дагестан районĕсем Категори:Дагестан
Ньютонла мар шĕвек
Ньютонла мар шĕвек тесе нӳнеклĕхĕ (тăкăскăлăхĕ) юхăм хăвăртлăхĕн градиентĕнчен килекен шĕвеке калаççĕ. Кунашкал шĕвексен шалти тытăмĕ питĕ тикĕс мар тата вĕсем кăткăс тытăмлă шултра молекуăсенчен тăраççĕ.
Чи ансат тĕслĕх
Крахмала кăштах шывпа хутăштарма пулать. Ку хутăша мĕн чухлĕ хăвăртрах куçăмпа пăтрататăн, лешĕ çавна май ытларах та ытларах тăкăскăрах пулнине сисетĕн.
Каçăсем
Категори:Неньютонла мар шĕвексем Категори:Шĕвексем Категори:Исаак Ньютон
Коры Шелюг
Коры Шелюг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Мăн Шелюг юханшывăн сулахай çыранĕпе, 1 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Петровка (Çтерлĕ районĕ)
Петровка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 68 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453148, ОКАТО кочĕ — 80249824006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Асылгужа
Асылгужа — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 236 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452507, ОКАТО кочĕ — 80236810003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Пригожин Илья Романович
Илья́ Рома́нович Приго́жин (Ilya Prigogine; кăрлачăн 25-мĕшĕ, 1917, Мускав — çăвăн 28-мĕшĕ 2003, Брюссель ) — бельги тата американ физикĕ тата химикĕ, раççей кăкĕнчен тухнăскер, Нобелĕн хими премин лауреачĕ (1977), Бельги викончĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1989 çулта Бельги патши Пригожина виконт титулĕпе тивĕçтерет.
Çемье
Пиччĕшĕ — Александр Пригожин (Alexandre Prigogine, 1913—1991) — орнитолог, нумай çул хушши Бельгин Конгăри вĕçен кайăксене тĕпченĕ ăсчах (финн.).
Первая жена (1943) — поэтесса Хелен Йофе (Hélène Jofé, 1921—1988), сын Ив (Yves Prigogine, род. 1945), антрополог. Вторая жена (1961) — Марина Прокопович (Marina Prokopowicz), сын Паскаль (Pascal Prigogine, род. 1970).
Каçăсем
Категори:Бельгири пĕрремĕш хум вырăс эмигранчĕсем Категори:Бельги физикохимикĕсем Категори:АПШ физикохимикĕсем Категори:Системăсем пирки ăслăх ăсчахĕсем Категори:Синергетика Категори:Нобелĕн хими премин лауреачĕсем Категори:Н. Н. Боголюбов ячĕллĕ преми лауреачĕсем Категори:АПШ Наци ăслăх академин пайташĕсемпе пайташ-корреспонденчĕсем Категори:СССР ĂА ютçĕр пайташĕсем Категори:РĂА ютçĕр пайташĕсем
Бирюзов Сергей Семёнович
Серге́й Семёнович Бирюзо́в (1904—1964) — совет çарпуçĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ (1955), Совет Союзĕн Паттăрĕ (1958), СССР Хĕçпăшаллă вăйĕсен Тĕп штабĕн пуçлăхĕ (1963—1964).
Каçăсем
Категори:Суворов орден кавалерĕсем Категори:Кутузов орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Богдан Хмельницкий орден кавалерĕсем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Çынсем, марккă çинче Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:СССР Аслă Канаш депутачĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:1904 çулта çуралнисем Категори:Кисан кĕпернинче çуралнисем Категори:1964 çулта вилнисем Категори:Авиакатастрофăра вилнисем Категори:СТРÇ тĕп çарпуçĕсем Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Новый Кичкиняш
Новый Кичкиняш — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 119 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452636, ОКАТО кочĕ — 80258865007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Петĕр Петти
Петĕр Петти (Михайлов Пётр Петрович, (1965, пуш, 27, Уйкас Кипек ялĕ, Вăрнар районĕ, Чăваш АССР, çур.), — чăваш çыравçи, сăвăçи, Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ.
Кун-çулĕ
1965 çулхи пуш уйăхĕн 27-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи Уйкас Кипек ялĕнче çуралнă.
Петĕр Петти çĕр ĕçтĕшĕн çемйинче çуралнă. Вăрман Кипекри вăтам шкултан вĕренсе тухнă хыççăн, 1982 çулта, И. Н. Ульянов ячĕплĕ Чăваш патшалăх университечĕн историпе филологи факультетне пĕлӳ илме кĕнĕ. 1987 çулта алла диплом илнĕ çамрăка Чăваш Енĕн Куславкка районĕн «Ялав» хаçатне ĕçлеме яраççĕ. Çав çулах республикăри ачасен «Пионер сасси» (хале «Тантăш») хаçатне ĕçлеме куçать. Халĕ асăннă хаçатăн право, кăмăл-сипет пайĕн редакторĕ, чăваш çамрăкĕсен «Самант» журналăн редакторĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Пушăн 27-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1965 çулта çуралнисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ çыннисем
Дагестанăн Рутул районĕ
Рутул районĕ - Дагестан районĕ.Тĕп сали - Рутул.Район 1929 çулта никĕсленĕ.Администраци ертуçи - Судейманов Даман Амаевич ( 2005 пуш уйăхран ).
Халăх йышĕ
Районта 24 пин çын пурăнать.Тĕрлĕ халăхсем туслă пурăнаççĕ - Рутулсем - 60,9 % ; Цахурсем - 22 % ; Лезгинсем - 8,4 %; Лаксем - 3,7 % ; Аварсем - 2,7 % ; Азербайджансем - 2,3 %.
Каçăсем
Категори:Дагестан Категори:Дагестан Республикин хулисем
Голодняк Пётр Михайлович
Голодняк Пётр Михайлович Голодняк Петро Михайлович — (6.10.1910(23.09)-30.04.1979), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш сывлăш çарĕн 277-мĕш штурмлакан авиаци дивизин штурманĕ, майор.
Рокоссовский Константин Константинович
Рокоссо́вский Константи́н Константи́нович (Рокоссо́вский Константи́н Ксаве́рьевич) (Konstanty Rokossowski, Конста́нты Рокоссо́вски, раштав, 21 1896 — çурла, 3 1968) — Совет Союзĕн Маршалĕ (1944), Польша маршалĕ (1949), иккĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕ (1944, 1945).
Çамрăклăхĕ
Великие Луки хулинче (урăх хыпарсемпе, Варшавăра) çуралнă. Унăн ашшĕ, поляк, — Ксаверий Юзефович Рокоссовский, Варшава чукун çӳлĕн тĕрĕслевçи, амăшĕ — вырăс вĕрентӳçи Антонина Овсянникова, пулнă. Константин çуралнă хыççăн çемье Варшавăна куçса каять. 1905 ç. ашшĕ вилет, вара çемье укçа-тенкĕсĕр тăрса юлать. Тăватă класлă училищăран вĕренсе тухса Константин чăлха фабрикине ĕçе кĕрет. 1911 ç. амăшĕ çĕре кĕрет. 14-çулхи Константин йамăкĕпе иккĕшĕ кăна тăрса юлаççĕ.
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи тата Граждан вăрçи
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи вĕçленсен, 18-çулхи Константин хăй ирĕкĕпе Каргополь драгунсен полкне хĕсмете кĕрет. Полкăн çыраканĕ, ăна ашшĕ ячĕпе «Константинович» тесе çырать. Тепĕр темиçе кунтан ăнкартуллă та хастар пулнăшăн 4-мĕш степĕньлĕ Георги хĕресне тивĕç пулать. Виçĕ çултан Константин унтер-офицер хисепне ӳссе çитет, виçĕ Георгий медалĕсене тивĕç пулать. 1917 юпа уйăхĕнче Хĕрлĕ Гварди ĕретĕнче, кайран Хĕрлĕ Çарта. 1919 çулта большевиксен партине кĕрет. Граждан вăрçинче эскадрон, уйрăм дивизион, уйрăм кавалери полк командирĕ. Çамрăк командир хăйне хастар, хăюллă, чыслă тата сапайлă тытать. Çав хушăрах, поляк ăратĕнчен тухнипе, хĕсметри ӳсĕмĕ чăрмавлă пырать.
Вăрçăсем хушшинчи тапхăр
1923 çулта авланать, Бармина Юлия Петровнăна качча илет. 1925 çулта Ариадна хĕрĕ çуралать.
1926 — 1928 çулсенче Монголире монгол çарĕн инструкторĕ пулса ĕçлет.
Арест
1937-мĕш çулхи çĕртмен 27-мĕшĕнче ВКП(б) речĕнчен кăлараççĕ«за потерю классовой бдительности». 1937-мĕш çулхи утă уйăхен 22-мĕшĕнче Хĕрлĕ Çартан хĕсмет выранне килменнипе кăларса яраçççĕ.
Доказательства строились на показаниях поляка Адольфа Юшкевича, соратника Рокоссовского в гражданскую. Но Рокоссовский-то хорошо знал, что Юшкевич погиб под Перекопом. Он сказал, что всё подпишет, если Адольфа приведут на очную ставку. Стали искать Юшкевича и обнаружили, что он давно умер.
Эпидеми
Эпиде́ми (ἐπιδημία —  — çинче, хушшинче  — халăх) анлă сарăлнă нумай çынна харăс ерекен мĕнле те пулин чир-амак, инфекциллĕ чир (чума, оспа, тиф, холера, дифтери, скарлатина, хĕрлĕхен, грипп).
Эпидемисене тата вĕсене хирĕç кĕрешес меслетсене тĕпчекен медицина уйрăмĕ — эпидемиологи.
Инфекцие йĕкĕлтекене куçаракан механизмсем:
Хăш чухне инфекцие йĕкĕлтекене куçаракан темиçе механизм пулаççĕ. Инфекци амакĕн аталанăвĕ вăл организма епле майпа лекнинчен килет. Тĕслĕхрен, мурăн е çĕпĕр çĕрнин ӳпке, пыршăлăх тата тир-бубон ĕлки пур.
Каçăсем
Категори:Эпидемиологи Категори:Ятарлă лару-тăру
Шнапс
Шнапс (Schnaps, Schnapps) — нимĕç йывăç çимĕçĕсемчен туни бренди.
Технологи
Йывăç çимĕçсене алпа пуçтарса тасатаççĕ, çăваççĕ. Темиçе уйăхсем (2—4) кăрчама йӳçет. Кайран кăрчама иккĕ хут пăслан-тарса тасатаççĕ. Чылайăш шнапс кĕленчере усравлаççĕ, сайра — пичкере. Шнапс ялан чĕртаварăн шăрши, техĕмĕ илет. Ют ароматизаторсем, сăрăсем тата сахăр шнапс тăвакансем усă курмаççĕ.
= Сарăлни == Шнапс вăтам Европăра паллă алкоголь ĕçми: Германи, Австри, Дани, Швейцари, Люксембург. Австрире чи паллă шнапс тăвакан енĕ — Тироль. Кунта 17-мĕш ĕмĕртен шнапс тума тытăнă.
Шнапс уйрăм йышсем
Тĕрлĕ чĕртавартан тĕрлĕ шнапс тума пулать:
Урăх чĕр тавартан туни шнапс питĕ сайра пулать:
542
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Баграмян Иван Христофорович
Ива́н Христофо́рович (Оване́с Хачату́рович) Баграмя́н (Հովհաննես Խաչատուրի Բաղրամյան) (раштав, 2 1897 Чардахлу ялĕ — авăн, 21 1982, Мускав) — совет çарпуçĕ, икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ ,,,. Указ дати -,. .
Кун-çулĕ
Раççейри граждан вăрçи пĕтсен комсостав шкулне пĕтернĕ. 1923-мĕш çулта эрмен перевçисен дивизин Ленинакан кавалери полкен командирне лартнă. thumb|300px|left| ККУКС вĕренекенĕсем 1924/25 çулсенче (сылтăмран сулахая) Выртаççĕ: 1. Леви, 2. [[Романенко Прокофий Логвинович|Романенко П. Л. Пĕрремĕш ретре лараççĕ: 1. Баграмян И. Х., 2. Мысин Ф. Т., 3. Ерёменко А. И., 4. Сайкин, 5. Баторский М. А., 6. Зубок А. Е., 7. Десметник И. И., 8. Синяков С. П., 9. Гросс Э. Б. Иккĕмĕш ретре тăраççĕ: 1. Жуков Г. К., 2. Бахчинян А. С., 3. Чистяков В. И., 4. Тантлевский Е. Б., 5. Рокоссовский К. К., 6. Савельев М. И., 7. Самокрутов М. В., 8. Густишев Д. И., 9. Митин Виççĕмĕш ретре тăраççĕ: 1. Кайнерт, 2. Бобкин Л. В., 3. Иванов П. С., 4. Мишук Н. И., 5. Никитин А. Г. ]]
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çынсем, марккă çинче Категори:Пайăр çынсем:Эрмени Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:Иккĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:СССР Аслă Канаш депутачĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Суворов орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Кутузов орденĕн кавалерĕсем Категори:Октябрь Революци орден кавалерĕсем Категори:«За службу Родине в Вооружённых Силах СССР» орден кавалерĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:1897 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1982 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 21-мĕшĕнче вилнисем Категори:Туçи Карабахра çуралнисем Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Дмитриев Василий Дмитриевич
Дмитриев Василий Дмитриевич (27.5.1924, Энтепе ялĕ, Елчĕк районĕ, Чăваш АО çур.), — чăваш прозăçи.
2000 çултанпа Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ.
Тăваш Çĕршыв вăрçин 1 степеньлĕ, Хĕрлĕ Çăлтăр, Богдан Хмельницкий орденĕсене, медальсене тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ
1924 çулхи çу уйăхĕн 27 Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Энтепе ялĕнче çуралнă. Патăрьел районĕнчи Тури Туçа вăтам шкулĕнче вăтам пĕлӳ илнĕ.
1942 çулта Мускаври пулемёт училищинче вĕренсе тухсан 1942 году. Вунтăхăр çулти кĕçĕн лейтенант пĕрремĕш хут Курск пĕкинче йывăр аманнă, ун чухне вăл танксене хирĕç перекен пăшаллă взвод командирĕ пулнă.
1945 çулхи акан 18-мĕшĕнче Берлин тулашĕнче юхакан Шпрее урлă çапăçса каçнă чухне ротă командирне суранлансан, Василий Дмитриевич салтаксене хăйĕн хыççăн тăшман çине, вĕçекен пульăсене хирĕçле атакăна ертсе кайнă, юханшывăн тепĕр çыранĕнче полк валли плацдарма ярса илнĕ. Çапла вара полк Берлин çине тапăнса кайнă. Анчах та, хăй командир йывăр суранланнă — пульă кăкăра чĕрепе юнашар шăтарнă.
Хăюлăхпа хастарлăхшăн Василий Дмитриевича Богдана Хмельницкин III степеньлĕ орденĕпе чысланă. Хастар командира урăх чыславсемпе те: Хĕрлĕ Çăлтăр, Тăван çĕршыв вăрçин I степеньлĕ — орденĕсемпе палăртнă.
Çĕнтерĕве Василий Дмитриевич хоспитăльте кĕтсе илнĕ. 1945 çулхи раштавчен Польшăра, кайран Совет Союзĕнче сипленнĕ.
Вăрçăран таврăнсан фронтовик саккун хĕсметне тăрать. Хусанти юридици институчĕнче хĕрлĕ дипломпа вĕренсе тухнă та тăван çĕре таврăннă. Ăна Чăваш АССР прокурорĕн çумĕ пулма шаннă. Кайран ШĔМ системине куçнă — вунпиллĕк çул хушши, 1984 çулчен, Шупашкарти ССРП ятарлă вăтам пĕлӳ паракан милици шкулне ертсе пынă. Василий Дмитриевича патшалăхăн регионĕсенче прокурор пуканне сĕннĕ, анчах вăл тăван çĕртен кайма килĕшмен: çемьере асли пулнипе тăванĕсене пулăшса тăнă.
Ӗçĕсем
Асаилӳсем, калавсем çырнă.
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн çыравçисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Совет çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1924 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 27-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Елчĕк районĕ
Соколов Сергей Леонидович
thumb|265px|Сергей Леонидович Соколов Серге́й Леони́дович Соколо́в (çĕртме, 18 (утă, 1) 1911, Евпатори) — совет çарпуçĕ, СССР хӳтĕлев министăрĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ (1978). Халĕ пурăнать.
Торпедо Мускав ФК
Торпе́до Мускав — Мускав хулин раççей футбол клубĕ. 1924 çулхи юпа уйăхĕнче «АМО» автозаводăн РДПК футбол ушкăнĕнчен (Рабочий дом «Пролетарская кузница», 1924 ç. никĕсленĕ) йĕркеленĕ. 1938 çултанпа (СССР 4-мĕш чемпионачĕ) чемпионата хутшăнать, анчах та 2006 премьер-лигăран тухса ӳкет.
Паллă вылявçисем
thumb|right|«Торпедо» вылявçисем Валентин Козьмич Иванова пысăк футболран ăшшăн ăсатаççĕ. Сулахайран сылтăмалла: Леонид Пахомов, Валерий Воронин, Эдуард Стрельцов.
Каçăсем
* Категори:СССР футбол клубĕсем Категори:Мускав футбол клубĕсем
Саратовка
Саратовка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 152 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453148, ОКАТО кочĕ — 80249824007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Çулĕç Анатолий Степанович
Çулĕç Анатолий Степанович (чăн хушамачĕ Отачкин, 1907, утă, 12, Çĕрпел ялĕ, Хусан кĕперни (халĕ Чăваш Енĕн Вăрнар районĕ) — 1970, Шупашкар, Чăваш АССР) — чăваш сăвăçи.
Кун-çулĕ
1907 çулхи утă уйăхĕн 12-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи Çĕрпел ялĕнче çуралнă.
Канаш педагогика техникумĕнче вĕреннĕ. Чăваш педагогика институтĕнче пĕлĕвне ӳстернĕ. Ачасене шкулта вĕрентнĕ, Чăваш АССРĕн çутĕç министерствинче ĕçленĕ. Çавăн пекех ССКП облкомĕн шкул пайĕнче, Чăвашпатизĕн вĕренӳ кĕнекисен пайĕнче ĕçленĕ.
1970 çулта Шупашкарта çĕре кĕнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Сăвăсем çырнисĕр пуçсăр вăл чăваш челхипе литературине верентмелли вĕренӳ кĕнекисене çырнă. Сăвăсене вăл ытларах ачасем валли çырнă.
В. Шупуççыннин «Еркĕн» поэмине, И. Караттай, М. Нямань тата ытти сăвăçсен сăввисене аван тишкернĕ.
Каçăсем
Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:1907 çулта çуралнисем Категори:Утăн 12-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1970 çулта вилнисем
Дагестанăн Каякент районĕ
Халăх йышĕ
Районта 54,5 пин çын ( 2010 ) пурăнать.Халăх йышĕ :
Каçăсем
Категори:Дагестан районĕсем
Кĕçĕн Ай-Саз
Кĕçĕн Ай-Саз — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ай-Саз юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Шуркасси Сурăм
Шуркасси Сурăм (Шоркасы, Шор-Семёнкин) — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял, Чăваш Сурăм ял тăрăхĕнче шутланать.
Ял тытамĕ, халăх йышĕ
Хуршевĕш юханшыв хĕрринче вырнаçнă. 130 çын (2006), 83 çын (2012) пурăнать.
Кун-çулĕ
1917 çулччен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи авăн, 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне, 1964 çулхи пушăн 11-мĕшĕ хыççăн Муркаш районне кĕнĕ, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Сырваж
Сырваж — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Поруб юханшывăн сылтăм çыранĕпе 7 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Неббиоло
thumb|right|200px|Неббиоло Неббиоло - ( Nebbiolo ) - итали паха хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Тăван çĕр : Çурçĕр Итали ( Пьемонт облаçĕ ).Ячĕ "nebbia" ( "тĕтре" ) сăмахран пулнă.Урăх ячĕсем : Spanna, Picotener, Pugnet, Chiavennasca.
Ампелографи
Неббиоло авалхи сорт. Пĕрремĕш хут Неббиоло ячĕпе 1512 çулта паллă пулнă.
Сарăлни
left|thumb|250px|Пьемонт облаçри Альба эрехтăвакан тăрăхĕ
Небиолло - "килти" сорт. Анчах та тăван çĕрĕнче (Пьемонтпа Ломбарди облаçĕсенче) вăл паха эрех парать. Ют çĕр-шывсенче апатлану эрехĕсене кăна тăваççĕ. Пьемонт облаçĕнче чи чаплă эрехсене Бароло (Barolo) тата Барбареско (Barbaresco) тăрăхсенче тăваççĕ.
Каçăсем
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Пилюска
Пилюска — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Сырчан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Алманч ял тăрăхĕ
Алманч ял тăрăхĕ  — Чăваш Республикинчи Трак ен районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресĕ: Алманч.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Долгов Владимир Витальевич.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 2058 (2007)çын.
Пурăну вырăнĕсем
Алманч сали, Вăрманкас, Вăрманкас Алманч, Нимĕчкасси, Шывпуç, Супар, Çĕньял Чураккаси, Туçи Чураккаси ялĕсенчен тăрать. Пĕтĕмĕшлĕ çĕр лаптăкĕ 8893 га.
Каçăсем
Категори:Трак ен районĕн ял тăрăхĕсем
Джин
250px|thumb|right|Джин тата тоник Джин е "уртăш эрехĕ"- ( анкăл. Gin ) - хаяр алкоголь ĕçми.Джин тулă спирчĕ тата уртăш пăслан-тарса тасатса тăваççĕ.Тути техĕмлĕ пултăр тесе джинра лимон, калемпĕр, корица,миндаль мăйăрĕ, кориандр, фиалка тымарĕ тата урăх шăршлă ӳсентăрансем хутăшса яраççĕ.Паха джин шайлашуллă тутипе, çемçе уртăш, хыр сухăр, калемпĕр тата лимон техĕмпе пулать.
Европари сакунпа ( 1967 çул ) джинра чи сахал спирт калăпăшĕ 37,5 % пулма юрать.
Джин хутăштару
Паян джин чилайăш тĕрлĕ ĕçмисемпе хутăшса ĕçеççĕ :
Кулбак
Кулбак — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 390 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452507, ОКАТО кочĕ — 80236810005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кобо Абĕ
Кобо Абэ (安部公房}} Абэ Ко:бо:, чăн ячĕ Абэ Кимифуса) (пуш, 7 1924, Токио — кăрлач, 22 1993) — паллă япун çыравçи, драматург, сценарист, япунсен вăрçă хыççăнхи тапхăрĕнчи авангардăн ертӳçĕсенчен пĕри.
Çыравçă пултарулăхĕн тĕп ыйтăвĕ-тупсăмĕ — çын хăйне курайманла обществăна хирĕç тăни. «Хĕрарăм хăйăр тăрăхĕнче», «Ютçын пичĕ» тата «Çунтарса янă карттă» ĕçĕсем тăрăх 1960-мĕш çулсенче режиссёр кинофильмсем çапса кăларнă.
Кун-çулĕпе пултарулăхĕ
Ачалăхне пулас çыравçă Манчжурире ирттернĕ, 1940 çулта вăл шкулăн вăтам пайне вĕренсе пĕтерет. Японие таврăнсан, вăтам пĕлӳлĕхе Сэйдзё шкулĕ (成城高等学校) ăнăçлă вĕçлет, 1943 çулта Токио университечĕн медицина факультетне вĕренме кĕрет. Студент тапхăрĕнчех, 1947 çулта Мати Абэ ӳнерçĕне качча илет, малашне унăн арăмĕ Абэ кĕнекисене ӳкерчĕксемпе илемлетет, театăр ĕçĕсенче декор хатĕрĕсене тăвать. 1948 çулта Абэ университетран вĕренсе тухать, анчах та патшалăхăн квалификациллĕ медицина экзамене ăнăçлă тытаймасăр, ĕçлĕ тухтăр пулаймасть.
1947 çултах Абэ хăйĕн пĕрремĕш «Тăм хӳмесем» (粘土塀) пысăк хормăллă ĕçне майлать.
Каçăсем
Категори:Япони çыравçисем Категори:Япони драматургĕсем Категори:Акутагава преми лауреачĕсем Категори:Танидзаки преми лауреачĕсем Категори:Йомиури преми лауреачĕсем
Голоско Анисим Михайлович
Голоско Анисим Михайлович Голоско Онисим Михайлович — (14.02.1900(1)-28.02.1955), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Кăнтăр-Анăç фронтăн 12-мĕш çарĕн 66-мĕш перевçĕсен корпусĕн 333-мĕш перевçĕсен дивизин командирĕ, генерал-майор.
Старый Кичкиняш
Старый Кичкиняш — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 52 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452636, ОКАТО кочĕ — 80258865008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Пинал
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Энтепе (Елчĕк районĕ)
Энтепе (Эшмикеево) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял. Елчĕкрен 22 çухрăмра, Аслă Пăла Тимĕшрен 9 çухрăмра вырнаçнă. Ялтан Шупашкара çити автобус çурет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 97 кил-çуртра 278 çын пурăнать. Ялти пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан шкулта 77 ача вĕренет. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 202 çын, çав шутра 101 арçын, 101 хĕрарăм пурăннă. Ача-пăча садне 20 ача çурет. Ялта фельдшер-акушер пункчĕ тата ялти культура çурчĕ ĕçлеçĕ.
Кун-çулĕ
1921 çулхи чӳк уйăхĕн 17 Пăва уесне, кайран вара, уессене пĕтериччен, Патăръел уесне кĕнĕ. 1918 çулчен Тимпаел вулăсне, кайран вара 1927 çул тарин Шăмалак вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Кĕçĕн Елчĕк районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19 хыççăн Елчĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Елчĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Наумовка (Çтерлĕ районĕ)
Наумовка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3238 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453167, ОКАТО кочĕ — 80249848001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Çĕрпел
Çĕрпел (Янгорчино), — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Çавăн пекех Çĕрпӳялĕ ятпа паллă.
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Туçа вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Тавта
Тавта — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кичменьга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 51 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
543
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Даргинсем
thumb|250px|right|Даргинсем Дарги́нсем (тăван ят: ; аварла. даргиял, кум. даргиляр) — Дагестанăн (Раççей) пысăк халăхĕсенчен пĕри. Вĕсен шутне яланхилле çаплах кайтагсемпе кубачинсене кĕртеççĕ. Даргин чĕлхисемпе калаçаççĕ. Тĕн йăлипе — мăсăльмансем-суннитсем.
Вырнаçăнни
Раççей :
Паллă даргинсем
thumb|right|200px|Магомедсалам Магомедов
Каçăсем
Категори:Кавказ халăхĕсем Категори:Мăсăльман халăхĕсем Категори:Раççей халăхĕсем Категори:Дагестан халăхĕсем
Рим попĕ
thumb|right|200px|Папа астулĕн гербĕ
Поплăх —Рим попне мĕнпур Католици Чиркĕвĕн пуçлăхĕ тăвакан католици тĕнĕн турă сăмахĕпе тĕн-политика институчĕ.
Рим-католици Чиркĕвĕнче Папа çаплах Сăваплă астулăн аслă тăрăмĕ шутланать, Астулăн пулăшуллă суверенлă территорийĕ Ватикан пулать, унта попăн пĕрмайхи резиденцийĕ.
Поп
Рим попĕ (рим понтификĕ (Pontifex Romanus), е аслă суверен понтификĕ (Pontifex Maximus)) — тĕнче правинче — питĕ паха çын (persona sui generis), мĕншĕн тесен пĕр харăс виçĕ пайланман влаç функцисене тытса тăрать:
1929 çулхи Латеран килĕшĕвĕсем çирĕплетнĕ Ватикан суверинитетне (Сăваплă астул вырнаçнă территори) поп (\Сăваплă астул) тытса тăрать.
«Поп» (pappas) термин грекла «атте» пĕлтерĕшлĕ. Христианлăх пĕрремĕш ĕмĕрĕсенче çак ятпа епископсене, малтанах — благословени правипе пурăнакан пĕтĕм тĕн ĕçченĕсене, палăртнă. VI ĕмĕрте хăш епископсене «Папа» тени пирки калани те пур. VII ĕмĕртен пуçласа халиччен «Папа» титулпа рим тата александри епископĕсене тивĕçтереççĕ.
Католици вĕрентĕвĕпе, Поп Римăн пĕрремĕш епископĕн Таса Петĕр преемникĕ шутланать, çавăнпа та Чиркӳре аслă ертӳçи пулать.
Хальхи тапхăрта (2005 çулхи ака уйăхĕнчен) Рим Попĕ пулса Бенедикт XVI вăй хурать.
Рим Попне суйлани
Рим Попне вилĕм çитечченех кардиналсен пухăвĕнче (конклавра) несĕлĕ вилнĕ (е астула хăпарнă — ку пулăм питĕ сайра пулса тухать) хыççăн суйлаççĕ. Теорипе, Поп пулма кирек епле авланман арçын-католик пултарать, çапах та юлашки ĕмĕрсенче папа вырăнне кардиналсем çеç йышăнма пултарчĕç.
Поп ячĕ
Конклав суйланă хыççăн тӳрех çĕнĕ Папа хăй валли ертӳç ĕçĕсенчи ят тата ятăн номерне уйăрса илет. 1555 çултанпа пур рим папписем астула хăпарсанах çĕнĕ ята илнĕ, хормăпа папа çакна тумасан та пултарать.
Папа вилĕмĕ
Камерленго Поп вилнине официаллă çирĕплетсе каланă хыççăн Sede vacante — астул вакансийĕ — понтифик çĕнĕ суйлавĕчченех пыракан тапхăрĕ пуçланать.
Рим попĕн официаллă титулĕ
Рим епископĕ, Христос викарийĕ, апостолсен кнеç преемникĕ, Çут — тĕнче Чиркĕвĕн аслă пĕрремĕш сăваплăх çынни, Аслă понтифик, Анăç патриархĕ, Итали примасĕ Рим провинцин епископĕ тата митрополичĕ, Ватикан хула-патшалăх суверенĕ, Турă чурисен чури.
Латынь:
Вашки Иван Никифорович
Вашки Иван Никифорович, (паспортри хушамачĕ Никифоров, 1914 çул, чӳк, 7, Куснарпуç ялĕ, Шупашкар уесĕ (халĕ Чăваш Енĕн Куславка районĕ, — çуралнă — 2011, авăн, 2, Шупашкар, Чăваш Ен) — чăваш сăвăçи, прозăçи, драматургĕ, тăлмачĕ. СССР ÇП пайташĕ(1962.
Кунçулĕ
1941-1945 çулсенче вăрçăна хутшăннă. Тăван çĕршыв вăрçин орденне (2 степ.), медальсене тивĕçнĕ.
«Ялав», «Тăван Атăл» журналĕсенче, Чăваш патшалăхĕн академи театрĕнче, Чăваш кĕнеке издательствинче ĕçленĕ.
Кĕнекесем
Пурĕ 8 кĕнеке кăларнă. Паллăраххисем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:ССРП драматургĕсем Категори:Чӳкĕн 7-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1914 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 2-мĕшĕнче вилнисем Категори:2011 çулта вилнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Ломакино (Чулхула облаçĕ)
Ломакино — Чулхула облаçĕнчи Гагино районĕн (Ломакино ял канашĕ) ялĕ.
Тавралăхĕ
Ял Пьянăн сулахай çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытамĕ
Ялта Андрей Власовăн çурт-музейне йĕркелеççĕ.
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕнчи Гагино районĕн ял-хули
Метакса
Метакса - ( гр.Μεταξά ) - грек хаяр ( 40 % ) алкоголь ĕçми.Ку суту-илӳ паллăн хуçи : S.& E.& A. Metaxa A.B.E. компани ( Греци, Кифиссия хули ).
Кун çулĕ
Метакса 1888 çулта грек усламçă Спирос Метакса ăслайнă.Пулнă алкоголь ĕçмине хăвăн хушамат ячĕ панă.1897 çулта Одесса хулара, 1902 çулта Стамбул хулара Спирос Метакса завочĕсем уçать. 1989 çулта пысăк алкоголь ĕçми ушкăнĕ "Remy Cointreau Group" Metaxa туянать.
Технологи
Малтан шурă иçĕмран эрех тăваççĕ.Пулнă эрехĕ пăслан-тарса тасатса спирт парать.Спирт темиçе çулсем ( 3-30 ) юман пичкере усравлаççĕ.Кĕленчесене ярас умăнчен спирт пылак техĕмлĕ эрехпе ( Мускат Александрийски иçĕм сортран тунă ), роза тата шăршлă курăксемпе хутăштараççĕ.
Ассортиментчĕ
thumb|200px|Çиччĕ çул усранă "Метакса"
Каçăсем
Официальнăй "Метакса" компани сайчĕ
Кĕçĕн Варен-Еган
Кĕçĕн Варен-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Варен-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Бабий Василий Васильевич
Бабий Василий Васильевич — ( 03-12), Воронеж фрончĕн 47-мĕш çарĕн 218-мĕш перевçĕсен дивизин 663-мĕш артиллери полкĕн батареи командирĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 03.
Шалçа пăрçи
Шалçа пăрçи — пăрçаллисен ăратĕнчи ӳсен-тăран.
Вуламалли
Категори:Тĕшĕ-пăрçаллисем Категори:Пăрçаллисем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Гордеев Николай Васильевич
Николай Васильевич Гордеев (пуш уйăхĕн 25-мĕшĕ, 1961 ç., Вутлан, Çĕрпӳ районĕ, Чăваш АССР - çăвăн 29-мĕшĕ, 2010, Шупашкар, Чăваш Республики) — чăваш драма артисчĕ, юрăç, Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Николай Гордеев 1961 çулхи пуш уйăхĕн 25-мĕшĕнче Чăваш АССРне кĕрекен Çĕрпӳ районĕнчи Вутлан ялĕнче çуралса ӳснĕ. 1983 çулта Мускаври М. С. Щепкин ячĕллĕ театр училищин чăваш студинче вĕренсе тухать те Шупашкара таврăнать, хăйĕн пултарулăх кун-çулне Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕнче драма артисчĕ ĕç вырăнĕнче пуçлать.
Константин Иванов поэмипе ӳнерленĕ Нарспи спектаклĕнче Николай Гордеев сăнарланă Тăхтаман ролĕ чăваш халăхĕн чун астăвăмĕнче яланлăхах юлчĕ.
2010 çулхи çу уйăхĕн 29-мĕшĕнче Николай Васильевичăн пурнăç çулĕ сарăмсăр татăлать .
Вилтăпри тăван ялĕн çăвинче.
Çав. пекех
Нарспи (поэма), Нарспи (опера), Нарспи (мюзикл)
Каçăсем
Категори:Чăваш артисчĕсем, алфавитпа Категори:Чăваш юрăçĕсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен:Пайăр çынсем Категори:Çĕрпӳ районĕ:Пайăр çынсем Категори:1961 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 25-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2010 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 29-мĕшĕнче вилнисем Категори:Сарамсăр вилнисем Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ
Росс тинĕсĕ
Ро́сс тинĕсĕ — Кăнтăр океанăн лăпкă океан секторĕнчи тинĕсĕ, Виктори çĕрĕсемпе Мэри Бэрд (Анăç Антарктида) çыранĕсенче, Адэр тата Колбек сăмсахĕсем хушшинче (170° т. д. — 158° а. д.) вырнаçнă. Шыв лаптăкĕ 439 пин çм², таранăшĕ 2972 м тарин.
Пĕтĕмлĕ çырса кăтартни
Çыранĕсем сăртлă, хытă касăлчăк. Тинĕсĕн кăнтăр пайĕ шельфăллă Росс пăрлăхĕпе витĕннĕ, унпа пĕрле тинĕс лаптăкĕ 960 пин çм² çитет.
Тинĕсĕн уçă пайĕнче çул тăршшипех пăр шуçса çӳрет, çу вĕçĕнче çеç сахалланаççĕ. Айсберг чылай, мăнаçлисем те тухаççĕ — йĕри-тавра çаврăнма вуннăсе-çĕрсем çухрăм. Çулла акватори пăртан тасалать, карапсем пăрлăх шельфне ишсе çитеççĕ. Çиелти шывăн вăтам температури −1 °С аяларах, çулла хăш чух 2 °С. Тăварлăхĕ 33,7-34,4 ‰. Юхамĕсем сехет сăнни куçнă еннеле йĕркеленнĕ. Шыв хăпарни çурма талăклă, 1 м çӳллĕшнелле.
Тинĕсре Росс тюленĕ, Уэдделл тюленĕ, краб çиен тюлень, кит чĕрчунсем пурăнаççĕ.
Истори
1841 çулта акăлчан поляр тĕпчевçи Дж. К. Росс тĕпчесе уçнă, кайран тинĕсе унăн ятне тивĕçтернĕ. 1956 çулта Росс çуратравĕнче АПШ-н антарктика экспедицисен тĕп базине — Мак-Мердо — туса хунă, 1957 çулта çакăнтах çĕнĕ зеланди базине — Скотт —никĕсне хунă, Халлетт сăмсахĕнче ăслăлăх-тĕпчев станци Халлетт (АПШ-па Çĕнĕ Зеланди пĕрле) вырнаçнă.
Толбухин Фёдор Иванович
мини Фёдор Иванович Толбухин — (16.6.1894 — 17.10.1949) — паллă совет çарпуçĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ , Югослави Халăх Паттăрĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ (вилĕмĕ хыççăн), Болгари Паттăрĕ (вилнĕ хыççăн), Çĕнтерӳ орденĕ кавалерĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1894 çулхи çĕртме, 16 Ярослав кĕпернин (Ярослав облаçĕн Толбухин районĕ) Андроники ялĕнче çĕр ĕçтĕш çемйинче çуралнă. Чиркӳ-прихут тата Давыдково çĕрĕн шкулĕнче вĕреннĕ.
1912 çулта Петербургри коммерци училищинче вĕренсе тухнă та Петербургра бухгалтер пулса ĕçленĕ.
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хĕсмете илсен, ăна прапорщиксен шкулне пĕлӳ пухма яраççĕ. 1915 çулта фронта яраççĕ. Кăнтăр-Анăç фронтĕнче ротăна, батольона ертсе пынă, çапăçура палăрнăшăн Анна тата Станислав орденĕсемпе тивĕçтернĕ.
Февраль революцийĕ пулса иртсен полк комитечĕн ертӳçине суйланă. Вăрçăн вĕçленĕвне штабс-капитан хисепĕпе кĕтсе илнĕ, 1918 çулта демобилизации ĕретне лекнĕ.
Часах РКХÇ ĕретне тăрать. 1919 çулта штаб хĕсмечĕн шкулĕнче пĕлу илет, граждан вăрçине хутшăнать: Çурçĕр тата Анăç фрнчĕсенче штаб хĕсмет вырăнĕсене йышăнать. 1921 çулта Кронштадт пăлхавне пусарнă çĕре хутшăнать, каярах Карелире шурă финнсемпе çапăçать.
Аслă командир йыш курсĕсенче 1927 тата 1930 çç., 1934 - Фрунзе ячĕллĕ Çар академинчен вĕренсе тухать. Дивизин, корпусăн штаб пуçлăхĕ, дивизин ертӳçи пулса хĕсмете тăрать. 1938—1941 Ф. И. Толбухин - Кавказ лешьен çар тăрăхĕн штаб пуçлăхĕ. 1940 çулхи çĕртмере РККА-ра генерал хисеп паллисене кĕртсен, ăна генерал-майор çар тивĕçне параççĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнче Ф. И. Толбухин - Кавказ-лешьенчи (çурла — раштав 1941), Кавказ (раштав, 1941 — кăрлач, 1942) тата Крым (кăрлач — пуш, 1942) фрончĕсен фрончĕн штаб пуçлăхĕ, Сталинград вăрçă тăрăхĕнчи çарсен (çу — утă, 1942) çарпуçĕн çумĕ, 57-мĕш тата 68-мĕш çарсен çарпуçĕ Сталинград тата Çурçĕр-Анăç фрончĕ (утă, 1942 — пуш, 1943). 1943 кăрлач ,19 «генерал-лейтенант», тепĕр виççĕ уйăхран, ака, 28 1943 — «генерал-полковник», авăн, 21 çав çулах — «çар генералĕ» çар хисепне тивĕç пулать.
1943 пуш уйăхĕнче Ф. И. Толбухин Кăнтăр (чӳк, 20 1943 ç. 4-мĕш Украина фрончĕ пулать) çу 1944 — 3-мĕш Украина фрончĕн çарпуçĕ. Авăн, 12 1944 — Совет Союзĕн Маршалĕ. Сталинград çапăçăвĕнче, Тан çинчи, Донбассри çапăçусенче çарсене ертсе пынă, Югославие, Румыние, Венгрие ирĕке кăларнă кампанисене хутшăннă. Авăн, 1944 — Болгарин Пĕрлĕхлĕ контроль комиссийĕн ертӳçĕ. 1949 çулта пăлхар хулине Добрича Толбухин ятне панă, çăк ята вăл 1991 çулччен йышăнса тытнă.
Вăрçă хыççăн маршал Ф. И. Толбухин — Кăнтăр çар ушкăнĕн çарпуçĕ, кăрлач 1947 — Кавказ лешьен çар тăрăхĕн çарĕсен çарпуçĕ; СССР Аслă Канашĕн II чĕнĕвĕн депутачĕ.
Чӳк, 17 1949 Мускавра вилнĕ. Кремаци туса, кĕл арчине Хĕрлĕ Лапамри Кремль Некрополĕнче пытарнă.
СССР Аслă Канаш Президиумĕн çу, 7 1965 Хушăвĕпе чаплă çарпуçа Совет Союзĕн Маршалне — Фёдор Иванович Толбухина Совет Союзĕн Паттăрĕн ячĕпе тивĕçтернĕ (çĕре кĕнĕ хыççăн).
Куркоткин Семён Константинович
Кун-çулĕ
Мускав облаçĕн Раменка районĕнчи Запрудная ялĕнче çĕр ĕçтеш çемьинче çуралнă. Вырăс. Мускаври индустри-педагогика техникумĕнче 1936 çулта вĕренсе тухнă.
Хĕрлĕ çарта 1937 çулхи авăнăн 1-мĕшĕнче Мускав облаçĕн Звенигород вăрçă комитечĕ урлă хăйĕн ирĕкĕпе çар хĕсметне тăнă. 1939 çулта Орёлти бронетанк училищинче вĕренсе тухнă.
ПКП(б) пайташĕ (1940), ССКП ТК кандидат пайташĕ (1971), ССКП ТК пайташĕ (1976 – 1989). СССР Аслă Канашĕн депутачĕ (1970 – 1989).
Мускавра пурăннă, кунтах вилнĕ. Новодевичье çăвине пытарнă.
Çар хисепĕсем
Полковник — 1950 çулхи акан 20-мĕшĕнче панă, танк çарĕсен генерал-майорĕ — 1955 çулхи çăвăн и3-мĕшĕ, танк çарĕсен генерал-лейтенанчĕ — 1963 çулхи нарăсăн 22-мĕшĕ, генерал-полковник — 1967 çулхи нарăсăн 24-мĕшĕ, çар генералĕ — 1972 çулхи чӳкĕн 3-мĕшĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ — 1983 çулхи пушăн 25-мĕшĕ.