cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Синьдюк
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Андреев Валерий Васильевич
Андреев Валерий Васильевич (16.02.1956, Чăваш АССР, Канаш районĕ, Çĕнĕ Шуртан ялĕ) – чăваш чĕлхи тĕпчевçи,филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ, доцент.
4-мĕш Украин фрончĕ
4. ukrajinský front 4th Ukrainian Front 4. Ukrainan rintama 4 Front Ukraiński 4-й Украинский фронт Четвертий Український фронт
Андреев Валерий Васильевич
Кун-çулĕ
1973 ç. Вăтакас Татмăшри вăтам шкултан вĕренсе тухнă. 1974 - 76 çулсенче Совет Çарĕн салтакĕ. 1981 çулта Чăваш патшалăх университечĕн историпе филологи факультетĕнчен вĕренсе тухнă. 1981 - 82 çулсенче Чăваш чĕлхипе литература тата истории учителĕ пулса ĕçленĕ. 1987 çулта аспирантурăран вĕренсе тухнă, 1988 çулта «Отглагольное именное словообразование в чувашском языке» темăпа ăслăлăх кандидачĕн диссертацине хӳтĕленĕ. 1990 çултан пуçласа ЧППУ чăваш чĕлхи кафедрин доценчĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Нарăсăн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1956 çулта çуралнисем
Кагальтура
Кагальтура — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Папинка
Папинка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Ува юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Михайловка (Çтерлĕ районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Утă, 6
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Амфора
мини|справа|Панафинеи амфори. Амфора (ἀμφορεύς — «икĕ авăрлă савăт») — антик тапхăрĕн тăрăхла е çăмарта евĕрлĕ тăм кăкшăм, аврисем тӳрĕ е айккисенче пулаççĕ. Амфорасем ытларах шĕвĕр тĕплĕ, пĕчĕк ураллисемпе çавра тĕплисем те чылаях тĕл пулаççĕ, лапчăк тĕплисем сайра. Вĕсемпе грексем, рим çыннисем, этрусксем усă курнă. Тăмран тунисĕр пуçне, амфорасене пăхăртан, кĕмĕлтен, мрамортан, кантăкран тунă. Ахаль тăм амфорасем анлă сарăлнă пулнă, вĕсенче олив çăвĕне тата эрех тытса усă курнă. Кивĕлнисенпе вилесене пытарма тата суйлавра усă курнă.
Кашни амфора ăсталăхĕн лаççин хăйĕн савăт-сапин уйрăм калăпăшĕ тата пичет палли пулнă, ку вăл тунин вăхăтне тата суту-илӳ çыхăнăвĕсене тĕпчесе пĕлме май парать.
Амфорăна 5 л - 50 л. таран шĕвек кĕме пултарать. Пысăк та çӳллĕ амфорасене шĕвĕ япаласене турттарнă çĕртре усă курнă. Римра 26,03 литр (авалхи Римăн кублă педĕ е грек «таланчĕ») кĕрекен амфорасемпе шĕвексене виçме усă курнă.
Амфорасене тĕсĕсемпе йĕркелекенĕ нимĕç археологĕ Генрих Дрессель пулнă. Вырăс археологĕ С. Ю. Монахов та амфорасен тĕпчев ĕçĕнче пĕлтерĕшлĕ вырăн йышăннă.
Тата ытти икĕ авăрлă капăрлатнă тĕрлĕ кăкшăмсене те амфора теççĕ. Илемлĕ капăрлатнă, олив çăвĕпе тултарнă Панафиней амфорисене (Панафиней вăййисенче), спорт ăмăртăвĕсен çĕнтерӳçисене парнеленĕ.
Час-часах çавăн пек калăпăшлĕ ытти культурăсен савăт-сапине те амфора тенĕ.
Каçăсем
Категори:Авалхи Грецири савăтсем
Головлёв Леонид Иосифович
Головлёв Леонид Иосифович — (7.10.1916(24.09)-25.01.1944 (хыпарсăр çухалнă)), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 3-мĕш гварди танк çарĕн 9-мĕш механизăмланă корпусăн 69-мĕш механизăмланă бригадăн пулемёт ротин командирĕ, лейтенант.
Габдулла Тукай
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Тукай ахаль мулла çемьинче çуралнă. Тăватă уйăх тултарсан, ашшĕ çĕре кĕрет, тăватă çулта вара пачах тăлăх пулса юлать. 1892—1895 çç. унăн пурнăçĕ Кушлавăш çывăхĕнчи Кăрлай ялĕнчи Сахти çĕр ĕçтешĕ патĕнче иртет. Кунта Габдулла çĕр ĕç-пуçне тутанать, хавас та курать, хуйхă та тӳсет, вĕренме тытăнать, Чăннипех,кăрлай тапхăрĕ сăвăç астăвĕмĕнче тарăн йĕр хăварать («Шурале» поэмăри ĕç-пуç çак ялта пулса иртет).
Кăрлайра вăл пурнăç çине урăхла пăхма пуçлать.
1905 çулхи революци пуçлансан Уральск хулинче пĕрремĕш тутарла хаçат-журнал «Фикер», «Аль-Гасраль-джадид», «Уклар» пичетленме тытăнаççĕ. Тукай вĕсенче чылай сăвă, статья пичетлет. Вăл çаплах хулари демонстрацисене хутшăнать.
Малашне Габдуллан ачалăхĕ Уральск хулинче иртет. Галиаскар Усманов купса çемьинче усравра ӳсет, хуçайкки — ашшĕн аппăшĕ, малутăмлă Тухватуллин меценет укçапа пулăшнă медресере вĕренет, вырăс класне те çӳрет, вĕренӳре пултарулăха палăртать. Тукайăн литературăри пĕрремĕш хăнăхтаравĕсем кăштах алçыравĕпе кăларнă «Аль-Гасраль-джадид» («Çĕнĕ ĕмĕр») журналра (1904) сыхланса юлаççĕ. Çак тапхăрта вăл тутарла Крыловăн юптарăвĕсене куçарса пичетлет. Пушкинпа Лермонтов поэзипе кăсăкланать. Унăн тутарла куçарнă пĕрремĕш паллă ĕçĕ — 1905 çулта пичетленĕ «Арçын тĕлĕкĕ» ялтă А.Кольцовăн «Что ты спишь, мужичок?» сăвви.
1907 çулăн пуçламăшĕнче Тукай «Мутыгия» (Тухватуллинсен) медресерен тухса каять. Унăн «ирĕклĕ пурнăçĕ» пуçланать. 1907 çулхи çĕртмен виççĕмĕшĕн пăтăрмахĕнче реакци демократие пăчăртама пуçлать. Çакна хирĕçле Тукайăн «Каймаспăр!» сăвă тухать, унта Тăван çĕршывшăн, халăхшăн тăма йыхравлакан кĕрешӳç сасси çивĕччĕн янăрать.
Тукайăн «Каймаспăр!» сăввипе пĕр вăхăтра хайланă «Шурале», «Мăшăр лаша», «Тăван çĕре» сăввисем автор Тăван çĕршыва чун-чĕререн савнине кăтартаççĕ. 1907 çулхи кĕркунне Тукай Хусана каять. Кунта вăл хăвăрт литература кĕтесĕсене кĕрет те «Аль-Ислах» («Улăштару») хаçат çумĕнчи яшсемпе — Фатих Амирхан тата ыттисемпе — паллашать. Хăйĕн пур чун хавалне Тукай сатирăпа юмор журналĕсене «Яшен» («Çиçĕм»), «Ялт-юлт» («Зарница») парать.
Грачевка (Кармаскали районĕ)
Грачевка  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 58 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453018, ОКАТО кочĕ — 80235880003.
Габдулла Тукай
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Петербургра 13 кун пурăнсан, çăвăн 6- (19-) мĕшĕнче, Тукай Троицка тухса каять, кайран казах çеçенхирне — кумăс ĕçсе сывлăха сиплес тесе — çул тытать. Хусана çурла уйăхĕн пуçламăшĕнче таврăннă. Тĕп хулара Тукай типографире пăчă сывлăшра вăй хунă, хăйне начар туйнă пулсан та, пултарулăх ĕçне пăрахмасть.
Пурнăçăн юлашки çулĕсенче Тукай халăхăн чăн ĕç-пуçне çывăхрах туйма тытăннă, халăха тăшманлă пĕрлĕлĕхе йышăнмасть, ăна «Вăраннă хыççăн манăн пĕрремĕш ĕç», «Каçалăк ячĕпе» тата урăх сăвăсенче хаяррăн сивлет. 1913 çулхи акан 2- (15-)мĕшĕнче 20 сехет те 15 минутра Габдулла Тукай çут тĕнчерен уйрăлса кайнă. Унăн пурнăçĕ яш тапхăрĕнче татăлнă. «Тутарсем Тукай вилнипе нацин аслăран та аслă сăвăçне çухатрĕç» — çапла çырнă вырăс чĕлхиллĕ хусан хаçăчĕсем. Тукай никĕсленĕ йăла-йĕрке тутар литературине аталантаракан шухăш-эстетика факторĕ тата пурнăç паракан çăлкуçĕ пулать.
Грачевка (Кармаскали районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Габдулла Тукай
Астăвăм
thumb|200px|right| [[Габдулла Тукай (метро чарăнăвĕ)|Габдулла Тукай тӳремĕнчи Хусан метрополитенĕн Габдулла Тукайăн мозаикăллă панно ]]
2006 çулхи чӳкĕн 15-мĕшĕнче Тутар патшалăх академи оперăпа балет театрĕнче «Сăвăç юратăвĕ» оперăн премьери иртнĕ, сюжетне Тукай пурнăçĕнчен илнĕ. Оперăна Резеда Ахиярова мусăкĕпе, Ринат Харис либреттипе лартнă. Лартакан — Мускаври Пысăк Театрĕн режиссёрĕ Михаил Панджавидзе. Оперăра панорамăллă видеопроекципе тата сценăн механикипе усă курнă. Оперăна «Ылтăн Питлĕх 2008» парнен пиллĕк категорипе палăртма тăратнă. Ĕçе 2008 çулхи нарăсăн 4-мĕшĕнче, Ф. Шаляпин яч. Тĕнчери опера фестивалĕнче кăтартнă.
Каçăсем
Категори:Тутар сăвăçисем Категори:Акан 26-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1886 çулта çуралнисем Категори:Акан 15-мĕшĕнче вилнисем Категори:1913 çулта вилнисем Категори:Хусан кĕпернинче çуралнисем Категори:Хусанта вилнисем
Турă Атте
Турă-Атте (Deus Pater) —  христианлăхра ...
Лионри Ириней Сăмаха (Ывăл Турă) тата Дух Турă Аттен иккĕ алли тет.
Атте-Турă догматне Никей-Цареградри тĕн символĕнче çирĕплетнĕ:
Асăрхавсем
Категори:Христиан Туррин ячĕсем Категори:Боги-творцы Категори:Турăсем, алфавитпа
Гречко Андрей Антонович
Андрей Антонович Гречко (юпа, 17 1903 — ака, 26 1976) — совет çарпуçĕ, патшалăх тата парти ĕçтĕшĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ. 1953 çултанпа Германири совет çарĕсен ушкăнĕн тĕп çарпуçĕ. 1957 — Совет Çарĕн Типçĕр вăйĕсен тĕп çарпуçĕ. 1967—1976 çулсенче министр СССР хӳтĕлев министрĕ.
Вăрçăчченхи пурнăçĕ
Андрей Антонович Гречко 1903 çулхи юпан 17-мĕшĕнче Ростов облаçĕнчи Голодаевка слободинче (халĕ Куйбышево сали, Куйбышево районĕ, Ростов облаçĕ), çĕр ĕçтеш çемьинче çуралнă. Украин
Хĕрлĕ Çарта — 1919-па. ПКП(б) пайташĕ (1926).
Кавалери шкулĕнче (1926), М. В. Фрунзе ячĕллĕ вăрçă академинче (1936) тата Тĕп штабăн вăрçă академинче (1941) вĕренсе тухнă.
Граждан вăрçине хутшăннă, ĕретри.
Кавалери шкулĕнче ăсталăхне ӳстернĕ хыççăн взвод, эскадрон командирĕ пулнă.
1938 çулхи юпа уйăхĕнчен пуçласа — начальник штаба БУВТ Уйрăм кавалери дивизин штабĕн пуçлăхĕ, 1939 çулхи авăн уйăхĕнче Хĕрлĕ Çарăн Поляк харçине хутшăннă.
Каçăсем
Категори:Иккĕ хутчен Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:Пĕрремĕш юланутçăсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1903 çулта çуралнисем Категори:Юпан 4-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1976 çулта вилнисем Категори:Акан 26-мĕшĕнче вилнисем Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем Категори:СССР Аслă Канаш депутачĕсем Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Хытăлăх (пĕлтерĕшсем)
Хытăлăх:
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Калабриа
thumb|right|250px|Калабри Калабриа (Calabria, Calavria, Brut(t)ium, Calabria)  - Кăнтăр Италин администрациллĕ ен ( облаç). Вăл 5 провинцирен тытăнса тăрать, виççĕшĕ — историллĕ, Реджо-Калабриа, Козенца тата Катандзаро, иккĕшĕ хальхи, Кротоне тата Вибо Валентиа.
Калабриа тĕп хули — Катандзаро, çаплах вăлах пĕр ятлă провинцин центрĕ. Пурăнан халăх йышĕ — 2 050 478 çын (2000).
Тавралăхĕ
Калабриа Апеннин çурутравĕн чи кăнтăр пайĕнче, тепĕр чухне ытарăшлă, «итал атти вĕçĕнче» вырнаçнă. Анăçран ăна Тирра, тухăçран — Иона тинĕсĕ, çурçĕр-тухăçран — Таранто кӳлмекĕ хупăрлать, кăнтăр-анăçра Сицилирен Мессина тинĕс пырĕ уйăрать, унăн чи ансăр вырăнĕ (Сицилири Пелоро сăмсахĕпе Калабрири Пецо сăмсахĕ хушшинче) 3,2 çм кăна — Аспроманте массивĕпе Пелори хысакĕ хушшинчи тектоника çыхăнăвне пула. Авалхи хула тата пĕр ятлă провинцин центрĕ — Реджо-ди-Калабриа — хирĕçлех, тинĕспырĕ урлă, сицили хули Мессина ларать.
Çурçĕр енче Калабриа Базиликата провинципе чикĕ тытать.
Çĕр пичĕ
Калабри кӳлмекĕсем:
Калабриа çĕр пичĕ ытларах сăртлă (сăртсем регионăн 49,2 % территорине йышăнаççĕ). Калабриа чылай территорийĕ (41,8 %) ту районĕсем.
Патшалăх-администраци тытăмлăхĕ
Ĕç тăвакан влаç: Регион правительстви (Giunta Regionale) шутне регион пуçлăхĕ (Presidente della Regione), — ăна 5-çуллăха суйлаççĕ, унăн çумĕ тата министрсем (вĕсен шучĕ халĕ 11 çитет) кĕреççĕ Саккун тăвакан влаç: Регион канашĕ (парламент) (Consiglio Regionale della Calabria) 50 пайташран тытăнса тăрать, вĕсене 5-çуллăха суйлаççĕ.
Вырăнти влаç органĕсем питĕ коррупциллĕ. Мафие хирĕç кĕрешекен Роберто Савиани çыравçă каланипе, Калабриа регион канашĕн 50 пайташĕнчен 35-ĕшĕ тĕрмере ларса тухнă, вĕсене тĕпчĕççĕ е правона пăснăшăн айăплаççĕ.
Чартак
Чартак, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Крымсарайкă ял тăрăхне кĕрет.
Пĕрлехи хырсем
Ялта 72 çын (2006) пурăнать. Икĕ урам — Первомай тата Совет урамĕсем.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Хусан кĕпернинчи Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Слободка (Юга юппи)
Слободка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сылтăм çыранĕпе 199 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39 км.
Дмитриев Аристарх Иванович
Дмитриев Аристарх Иванович, — сăвăç, прозаик, тăлмач, журналист. 1940 çулхи кăрлачăн 3-мĕ шĕнче Етĕрне районĕнчи Улăх Шăмат ялĕнче çуралнă, 2019 çулхи утă уйăхĕн 22-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Слободка (Юга юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Дмитриев Аристарх Иванович
1982 çултанпа СССР ÇП членĕ шутланать. 1987 çулта Чăваш АССРĕн тата 1999 çулта Раççей Федерациĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ятсене тивĕçнĕ пулнă. Чăваш Республикин патшалăх премийĕн (2012) (литературӑпа ӳнер ӗҫӗсемшӗн) тата К. Турхан премийĕн лауреачĕ.
Слободка (Юга юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Дмитриев Аристарх Иванович
Пурнăçĕ
А.М. Горький ячĕллĕ литература институтне вĕренсе пĕтернĕ.
Слободка (Юга юппи)
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Дмитриев Аристарх Иванович
Пурнăçĕ
«Çамрăк коммунист» хаçатăн яваплă секретарĕ пулнă. Чăваш кĕнеке издательствин малтан редактор, кайран тĕп редактор вырăнĕнче тăрăшнă. Çавăн пекех «Советская Чувашия» хаçатăн уйрăм заведующиĕ, тĕп редактор çумĕ вырăнĕнче ĕçленĕ. Кайран «Ялав» журналăн тĕп редакторĕн çумĕ вырăнĕнче ĕçлетĕ.
Ĕçĕсем
1969 çулта унăн «Горит звезда Вега» (Вега çăлтăр çунать) ятлă проза кĕнеки пичетленсе тухнă. Çавăн пекех «Голос Америки», «Литературный Слакбаш» кĕнекесем тухнă.
Поэт Çеçпĕл Мишшин, Ухсай Яккăвĕн, Юрий Сементерĕн, Николай Исмуковăн, Валери Туркайăн сăвви-поэмине, чăваш халăхĕн « Улăп » эпосне, Хӗветӗр Уяр, Куҫма Турхан, Анатолий Емельянов, Георгий Краснов ҫыравҫӑсен пысӑк хайлавӗсене тата ыт.те. вырăсла куçарнă. Çавăн пекех тĕрлĕ халăх сăвăçисен ĕçĕсене чăвашла куçарнă.
Каçăсем
Литература картти
Сасă интенсивлĕхĕ
Сасă интенсивлăхĕ (е сасă вăйĕ) — сасă хумĕ саланакан еннелле куçаракан хăвата кăтартакан скалярла физикăлла кап<!--, характеризующая мощность, переносимую звуковой волной в направлении распространения. Количественно интенсивность звука равна среднему по времени потоку звуковой энергии через единичную площадку, расположенную перпендикулярно направлению распространения звука :
Дмитриев Аристарх Иванович
Каçăсем
Чăваш Енӗн культура эткерӗ
Горски-Долен-Трымбеш
Горски-Долен-Трымбеш (Горски Долен Тръмбеш) — Тăнайçи Пăлхарĕнчи ял. Аслă Тырново облаçĕн Горна-Оряховица общинине керет. Халăх йышĕ — 369 çын.
Дмитриев Аристарх Иванович
Каçăсем
Электронлă вулавăш - Аристарх Дмитриев Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Горски-Долен-Трымбеш
Политика лару-тăрăве
Горски-Долен-Трымбеш кметлĕхĕнче кмет (староста) ĕçне Маринчо Георгиев Маринов тытса пырать.
Сасă интенсивлĕхĕ
где T — время усреднения, dP — поток звуковой энергии, переносимый через площадку dS.
Горски-Долен-Трымбеш
Политика лару-тăрăве
Горна-Оряховица общинин кмечĕ (мэрĕ) — Йордан Стефанов Михтиев
Сасă интенсивлĕхĕ
Используется также физическая величина мгновенная интенсивность звука, представляющая собой мгновенное значение потока звуковой энергии через единичную площадку, расположенную перпендикулярно направлению распространения звука : Единица измерения в Международной системе единиц (СИ) — ватт на квадратный метр (Вт/м2).
Горски-Долен-Трымбеш
Каçăсем
Категори:Аслă Тырново облаçĕн пурăнан вырăнĕсем
Горски-Долен-Трымбеш
Сасă интенсивлĕхĕ
Для плоской волны интенсивность звука может быть выражена через амплитуду звукового давления p0 и колебательную скорость v: где ZS — удельное акустическое сопротивление среды.-->
Италин администраци пайĕсем
Итали регионсем категори статьясем
Бабаян Грант Геворкович
Бабаян Грант Геворкович — ( 07-17 ), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 33-мĕш çарĕн 89-мĕш перевçĕсен дивизин 400-мĕш перевçĕсен полкĕн батальон командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15.
Улăх Шăмат
Улăх Шăмат, — Етĕрне районĕнчи ял. 1927 çулчен Улăхкасси ятлă пулнă.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 81 км, Етĕрнерен - 26 км, чукун çул станцинчен 75 км.
Кун-çулĕ
Улăхкасси ялĕ 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Шăмат вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Етĕрне районне кĕртнĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 60 çын, çав шутра 32 арçын, 28 хĕрарăм пурăннă.
Кушар (Красноармейски районĕ)
Кушар, — Чăваш Республикин Красноармейски районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Паравойка
Паравойка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Байса юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Марке
thumb|200px|right|Марке Марке ( Marche ) - Италин администрациллĕ çĕрĕ (облаçĕ). Тĕп хули - Анкона.
Танеевка
Танеевка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 91 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453153, ОКАТО кочĕ — 80249844005.
Марке
Экономика
Марке облаçĕ туса кăларакан шалти мĕнпур продукчĕ Италин ШМП 2,6 % шутланать. Италири карап тăвасси енĕпе чи кирлĕ центрĕ пулать.
Танеевка
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Марке
Тавралăхĕ
Облаç Италин Адриатика çыран хĕррин варринче вырнаçнă, лаптăкĕ — 9366 км² (15-мĕш вырăн, ытти облаçсем хушшинче). Çурçĕр енче Эмилиея-Романьепе, çурçĕр-анăç енче Тосканăпа, анăç енче Умбрипе, кăнтăр енче Абруццопа чикĕ тытать. Тухăç енчен Адриатика тинĕсĕн хумĕсем ачашлаççĕ.
Танеевка
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Марке
Тавралăхĕ
Администраци центрĕ — Анкона, тĕнчери суту-илӳ тата туризм порчĕ. Хула таврашĕнче Фрасасси çĕр хăвăлĕсем пур. Чи пысăкки — Абиссо-ди-Анкона (Abisso di Ancona)}. Юханшывсем: Азо тата ур.
Каçăсем
*
Ламеция-Терме
Ламеция-Терме (Lamezia Terme) — Италири хула, Калабри регионĕнче вырнаçнă, администраци центрĕ — Катандзаро.
Халăх йышĕ, хула тытăмĕ
Хулара 70 501 çын пурăнать, йышлăх — 440 çын/çм². Лаптăк — 160,2 çм². Почтă индексĕ — 88046. Телефон кодĕ — 0968.
Хулан хутĕлевçи — San Pietro e Paolo di Tarso. Ăна кашни çулах çĕртмен 29-мĕшĕнче уявлаççĕ.
Головненков Александр Павлович
Головненков Александр Павлович — (1920-22.12.1942), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Сталинград фрончĕн 51-мĕш çарĕн 13-мĕш танк бригадин 139-мĕш танк полкĕн танк командирĕ, лейтенант.
Орлов Пётр Иванович
Орлов Пётр Иванович (паспортри хушамачĕ Иванов) (1880, утă, 20, Уравăш ялĕ, Хусан кĕперни — 1959 çул, Уравăш ялĕ, Чăваш Ен, Вăрнар районĕ) — чăваш сăвăçи, халăх пултарулăхне пухаканĕ, Н.И. Ашмаринăн корреспонденчĕ.
Кун-çулĕ
1880 çулхи утă уйăхĕн 20-мĕшĕнче Хусан кĕпернине кĕнĕ (халĕ Чăваш Енĕн Вăрнар районĕ) Уравăш ялĕнче çуралнă.
Малтан Элĕкри иккĕ класлă шкулта вĕреннĕ. Кайран Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче хăйĕн пĕлĕвне ӳстернĕ. Тутарстанăн Пăва районĕнчи Раккасси ялĕнчи ачасене вĕрентнĕ.
Халăх тăшманĕ ятне илнĕ, 1953 çулта вара таса ятне тавăрнă.
1959 çулта вăл тăван ялтах çĕре кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1880 çулта çуралнисем Категори:1959 çулта вилнисем Категори:Утăн 20-мĕшĕнче çуралнисем
Çĕнĕ Андреевка (Кармаскалă районĕ)
Çĕнĕ Андреевка — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнчи пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 102 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453018, ОКАТО кочĕ — 80235880005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Арунакасси
Арунакасси, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
TED (конференци)
мини|Лого
Арунакасси
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 68 çын,  çав шутра 38 арçын, 30 хĕрарăм пурăннă.
TED (конференци)
TED (акӑлчанла аббревиатура technology, entertainment, design сӑмахсенчен; технологисем, вӑйӑ-киленӳсем, дизайн) — Американ харпӑр усламлӑ мар хывӑмӗ, чи малтанах хӑйӗн кашни ҫулхи ирттерекен конференцийӗсемпе паллӑ. Конференцийӗсем 1984 ҫултан пуҫласа Монтерей хулире (Калифорни, АПШ), 2009 ҫултан — Лонг-Бич хулинче (Калифорни, АПШ) иртнӗ, 2014 ҫултан вара Канадӑри Ванкувер хулире иртет.
Арунакасси
Кун-çулĕ
Арунакасси, — Чăваш Республикин Красноармейски районĕнчи ял.
1917 çулчен Хусан кĕпернин Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсне кĕнĕ.
TED (конференци)
Конференци кураторӗ тата унӑн яланхи ертӳҫи — Крис Андерсон.
Арунакасси
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
TED (конференци)
Каҫӑсем
Категори:TED конференцийĕ Категори:Уçă вĕренӳ курсĕсем
Владимировка (Шаран районĕ)
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
535
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Смердова
Смердова — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Анданга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 33 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Парома
Парома — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Волковица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Тăваткал (алгебра)
x хисепĕн тăваткалĕ — хисепе хăй çине хутлани: x \cdot x. Палăрту: x^2.
x^2 шутласа илни — тăваткала хăпартав математика операцийĕ. Çак операци степĕне хăпартнин пайăр тĕсĕ — x хисепе 2-мĕш степĕне хăпартни.
Геометри тупсăмĕ
Хисепĕн тăваткалĕ çак хисеппе тан тăваткалăн лаптăкĕ пулать.
Çавăн пекех
Категори:Алгебра
Паймак
Пайма́к (Баймаҡ) — Раççей хули, Пушкăрт Республикин Паймак районĕн административлă тĕпĕ. Район администрацийĕн пуçлăхĕ, Канаш ертӳçи — Рустам Рафаэлович Саитов.
Халăх йышĕ 17,1 пин çын (2005).
Çутĕç, этеплĕх
Паймакра 4 шкул, интернат тата Топлива-энергетика колледжĕ (филиал). Паймакăн 2-мĕш №-лĕ шкулĕ «Раççей академиллĕ шкулĕ» (директăрĕ — Иванов Виталий Николаевич) ятне тивĕçнĕ.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республики
Мерецков Кирилл Афанасьевич
Мерецко́в, Кири́лл Афана́сьевич (çĕртме, 7 1897, Мускав кĕпернин Назарьево ялĕ — раштав, 30 1968, Мускав), Совет Союзĕн Маршалĕ (юпа, 26 1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ (1940).
Каçăсем
Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннисем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:Пĕрремĕш юланутçăсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:СССР Аслă Канаш депутачĕсем Категори:«Çĕнтерӳ» орден кавалерĕсем Категори:Суворов орден кавалерĕсем Категори:Кутузов орден кавалерĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Октябрь Революци орден кавалерĕсем Категори:Таса Олаф Мăн хĕресĕĕн кавалерĕсем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Çĕртмен 7-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1897 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 30-мĕшĕнче вилнисем Категори:1968 çулта вилнисем Категори:Испанири граждан вăрçине хутшăннисем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Кагач
Кагач — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Нюролька юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Сицили
200px|thumb|right|Сицили Сицили ( Sicilia ) - Вăтаçĕр тинĕсри утрав, Апеннин çурутравĕнчен кăнтăралла вырнаçнă. Калăпăшĕпе Италире чи пысăк утрав. Сицили - Италин административлă енĕ ( облаçĕ ). Итал чĕлхисĕр пуçне, вырăнти сицили чĕлхипе калаçаççĕ.Тĕп хули - Палермо.
Тавралăхĕ
Хĕвелтухăç Сицилире Европари чи пысăк вулкан - Этна (3 320 м çӳллĕше çити) — вырнаçнă.
Халăх йышĕ
Облаçра яхăн 5 млн. çын ( 2009 ) пурăнать.
Ишимпай
Халăх йышĕ 74,3 пин çын (2008).
Тавралăхĕ
Хула Пушкăрт Республикин кăнтăрĕнче, Ӗпхӳрен 166 çм, Шур Атăлпа (Чулман Атăл юппи) Тайрук юхан шывсем хĕрринче вырнаçнă.
Физика
Физика (грек φύσις «çутçанталăк»), — çутçанталăкăн тĕпри уйрăмлăхĕсене, — элементарлă пĕрчĕсенчен пуçласа пысăк тĕнче таран, — тĕпчекен ăслăлăх.
Физика уйрăмĕсем
• 2
Физикăпа юнашарла дисциплинăсем
• 2
Каçăсем
*
Черкассы (Çтерлĕ районĕ)
Черкассы  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453153, ОКАТО кочĕ — 80249844006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Кушкă (Красноармейски районĕ)
Кушкă, — Чăваш Республикин Красноармейски районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернин Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсне кĕнĕ.
Калганак
Калганак — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Томас Манн
мини|Томас Манн 1937 çулта. Пауль Томас Манн (Paul Thomas Mann, 1875—1955) — аслă нимĕç çыравçи, эссе ăсти, эпиос роман ăсти, литературăпа Нобель преми лауреачĕ (1929), Генрих Маннăн шăллĕ, Клаус Маннпа Эрика Манн ашшĕ.
Çамрăк тапхăрĕ
Пауль Томас Манн 1875 çулхи çĕртме, 6 пуян Любек купси Томас Йоханн Генрих Маннăн (хула сенаторĕ шутланнă) çемйинче çуралнă. Томасăн амăшĕ, Юлия Манн, хĕр чухне да Сильва-Брунс, Бразили тымарĕсемле пулнă. Маннсен çемйи чылай шутлă пулнă. Томасăн шăллĕпе пичĕшĕ, икĕ йăмăкĕ: пиччĕшĕ, паллă çыравçă Генрих Манн (1871—1950), шăллĕ Виктор (1890—1949) йăмăкĕсем: Юля (1877—1927, хăй çине ал хунă) тата Карла (1881—1910, хăй çине ал хунă). 1891 çулта ракран Томасăн ашшĕ вилет. Халал хучĕпе çемьен фирми, Любекри Маннсен кил-çурне сутаççĕ. Арăмпе ачисене тупăç укçин проценчĕсем çеç юлаççĕ.
Çырма пуçлани
1901 ç. пĕрремĕш роман, «Будденброки».
1905 ç. Томас Катя Пингсхайм хĕре качча илет.
1929 ç. Манна Нобель премине «Будденброки» романшăн тивĕçтереççĕ.
Эмиграци
1933 ç. çыравçă наци Германиинчен тухса каять те Цюрихра вырнаçать. 1942 ç. АПШ-на çитет, Пасифик-Палисейдз хулинче чарăнать.
Çыравçăн стилĕ
Манн — интеллектуаллă прозăн ăсти. Хăйен вĕрентӳçĕсен вырăнне вăл вырăс çыравçи-романичĕсене Лев Толстойпа Достоевские хурать; тĕпĕ-йĕрĕллĕ, тулли, васкавсăр стиллĕ çыракан çыравçă XIX ĕмĕр ĕн литературин кăнарне туянса юлнă. Çапах та романĕнчи XX ĕмĕрĕнчи ĕçсене кăтартаççĕ.
Каçăсем
Категори:Литературăпа Нобель преми лауреачĕсем Категори:Нимĕç çыравçисем
Уравăш
Уравăш, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Туçа вулăсне кĕнĕ, вулăс тĕпĕ пулнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Головня Александр Антонович
Головня Александр Антонович — (06.12.1925-02.11.1996), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 33-мĕш çарĕн 383-мĕш перевçĕсен дивизин 696-мĕш перевçĕсен полкĕн отделени командирĕ, кĕçĕн сержант.
Коннахт
thumb|right|200px|Коннахт провинци Коннахт - ( Connachta ) - Ирландин провинци. Коннахт провинци пиллĕк графство çине пайланă : Голуэй, Литрим, Майо, Роскоммон тата Слайго.
Ленстер
thumb|right|200px|Ленстер провинци Ленстер - Ирландин провинци 12 графствосемре пайланă : Карлоу, Дублин, Килдэр, Килкенни, Лэйиш, Лонгфорд, Лаут, Мит, Хĕвеланăç Мит, Оффали, Уэксфорд тата Уиклоу.
Коннахт
Халăх йышĕ
Провинцире 505 пине яхăн ( 2006 ) çын пурăнать.
Мăн Хирлеп
Мăн Хирлеп — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Ленстер
Категори:Ирланди
Мăн Хирлеп
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Çăлтăр, Çамрăксен, Чăканар урамĕсем. 225 çын (2006) пурăнать.
Коннахт
Каçăсем
Категори:Ирланди
Мăн Хирлеп
Кун-çулĕ
Кăмпала ял канашĕнче 1927 çулта, юпа, 1. Чăрăшкасси ял канашĕнче — 1928 çулта, нарăс, 1. Кăмпала ял канашĕнче 1954 çулта, çĕртме, 14.
Этимологи
Ятне Хирлеп юханшывĕнчен туяннă теме пулать.
Çурçĕр Осети
Çурçĕр Осети — Алани (Çурçĕр Осети, осет. Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани) — Раççей Федерацийĕн субъекчĕ, Кăнтăр федераллă округа кĕрет.
Мăн Хирлеп
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем Категори:Хирлеп юханшыв тăрăхĕ
Çурçĕр Осети
Тĕп хули — Владикавказ.
1924 çулти утăн 7-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Ҫурҫӗр Осетийӗн ялавӗ:
Географи
Ҫурҫӗр Осетийӗн картти:
Тавралăхĕ
Кабардино-Балкари Республики, Ставрополь Енĕпе, Чечен Республикипе, Ингуш Республикипе тата Грузипе чикĕ тытать.
Халăх йышĕ
frame|Çурçĕр Осети Кăнтăр федераллă округĕн картти çинче Пурăнакан халăх йышĕ — 704 400 çын (2005), йышлăхĕ — 88,1 çын/çм² (2005), хула çыннисен пайĕ — 65,4 % (2005).
Çурçĕр Осети Раççей Федерацийĕн чи йышлă субъекчĕ пулать. Тĕп вырăнĕнче халăх йышлăхĕ 140 çын/çм² ытла. Республикăри 48 % халăхĕ Владикавказра пурăнать.
Хуçалăхĕ
right|thumb|250px|Çурçĕр Осети картти
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осети-Алани
Паймак районĕ
Паймак муниципа́ллă райо́н (Баймаҡ районы, Баймакский муниципа́льный район Башкортостана) — Пушкăрт Республикин кăнтăр-тухăç енчи районĕ. Административлă тĕпĕ — Паймак хули, Ӗпхӳне çитме (тӳрĕ йĕрпе), автомобиль çулĕпе —.
Тухăçчиккинче — Челяба облаçĕ.
Пĕтĕмĕшле хыпарсем
Района 1930 çулхи çурла, 20 йĕркеленĕ. Çĕр лаптăкĕ —. Район шутĕнче Паймакпа Сипай хулисем тата хула евĕр посёлок Тубинский. Çаплах 90 пурăну вырăнĕ пур. Калăплисем: Темясово (3,1 пин пурăнакан), Ват Сипай (2,0 пин), Акмурун (1,7 пин) чиркӳ ялĕсем, Зилаир совхоз-техникумĕн тĕп кил йăви (2,7 пин).
Халăх йышĕ (Сипайрипе Паймакрисĕр) 1995 çул пуçламăш тĕлне 43,5 пине çитет.
Геологиллĕ тытăмлăхĕпе çĕр управĕсем
Район çĕр витĕмне Тагил-Магнит ту авăнчăкĕпе Урал ту çĕкленĕвĕн тектоникăллă тытăмĕ тытса тăраççĕ. Колчедан чул тăприн шыраса-тĕпчесе палăртнă управĕсем (Сипай, Пакăрта, Таштавăс, Палта-Тавăс, Камаган тата урăххисем те), ылтăн чуллă тăпра (Тухăç-Çемен, Каинтӳпе, Юлали тата урăххисем те), сапаланчăк е пĕрчĕклĕ ылтăн (Хурасас, Хутăлас, Шурали тата урăххисем), цеолит (Сипай), 20 ăсталамалли чул 20 управĕ), акшар, кирпич тăмĕ тата урăххисем те. Районăн çурçĕр-анăç пайĕнче Уралту хырçи, çав вырăн айлăмлăрах, тӳремленнĕ, нӳрĕк климатлă, хыр, хурăн тата ăвăс йывăç вăрманĕллĕ.
Таусенгир
Таусенгир — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 80 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453018, ОКАТО кочĕ — 80235880006.
Новоалександровка (Шаран районĕ)
Новоалександровка  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 12 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452637, ОКАТО кочĕ — 80258855011.
Таусенгир
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Новоалександровка (Шаран районĕ)
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Таусенгир
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Новоалександровка (Шаран районĕ)
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Шĕнтреш
Шĕнтреш, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шĕнтреш ялĕн çĕрĕсем районăн кăнтăр-анăçĕнче, Çĕмĕрле тата Хĕрлĕ Чутай районĕсен çĕрĕсемпе юнашар вырнаçнă.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялта 190 çын (2006) пурăнать, икĕ урам — Ленин тата Николаев урамĕсем, пурĕпе 77 пӳрт. Ялта клуб ĕçлет.
Кун-çулĕ
1920 çулхи авăн уйăхĕн 7 таран Кăрмăш уесĕн Атикасси вулăсне, кайран, районсене туса хуриччен, Етĕрне уесĕн Атикасси вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕмĕрле районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Шĕнтреш мăнастăрĕ
Ӗлĕк, Октябрь революциччен, ялтан инçех мар хĕрарăм православи мăнастăрĕ пулнă. Каярах ăна çунтарса е хăех вут хыпса, çунса кайнă. Халĕ çав тĕлте хĕрес паллине çĕре авăтса лартнă. Юнашар варта çичĕ çăлкуç тапнă. Халĕ ĕнтĕ иккĕшне çеç тупнă.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Совраж
Совраж — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Вонил юханшывăн сылтăм çыранĕпе 23 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пашняк
Пашняк — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 47 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Манстер
thumb|right|200px|манстер провинци Манстер ( An Mhumhain ) - Ирландин провинци. Манстер ултă графствосеме пайланă : Керри, Клэр, Корк, Лимерик, Типперэри тата Уотерфорд.
Категори:Ирланди
Питер Бенчли
Пурнăçĕ
Питер Бенчли пуян çĕнĕ акăлчан çемьинче çуралнă. Лайăх пĕлӳ илнĕ: Phillips Exeter Academy шкула тата Гарвард университетне вĕренсе пĕтернĕ.
Университета пĕтернĕ хыççăн Америкăн пысăк «The Washington Post» тата «Newsweek» периодикăллĕ кăларăмсенче ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
1974 çулта Бенчли «Янахсем» ятлă Эмити курорт утравне хăратса тăракан шурă акула (тинĕс йытти) çинчен кĕнеке пичетлесе кăларнă. Кĕнеке сюжечĕ 1916 çулта Нью Джерси çыранĕсем хĕрринче чăн пулса иртнĕ пăтăрмах çинче никĕсленĕ. Кĕнеке питĕ хăвăрт анлă сарăлнă (пурĕ 20 млн. копи ытла тухнă). 1975 çулта кĕнеке тăрăх Стивен Спилберг кинофильм ӳнерленĕ.
Каçăсем
Категори:Америка çыравçисем
Категори:Пайăр çынсем:АПШ
Петров
Петров, — вырăс Пётр (чăвашла Петĕр) ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Пил йышшисем
Пил йышшисем (Elephantidae) — хоботлисен отрядĕнчи сĕтпе ӳсекенсен çемйине кĕрекен йыш.
Çак çемье йышне пирĕн саманара тип çĕр çинче пурăнакан чи пысăк сĕт ĕçекенсем кĕреççĕ. Сыхланса юлнă тĕссенчен çемьене икĕ ăратри виçĕ тĕслĕ пил кĕрет.
Урăх тĕсĕсем, çав шутра мамонтсен (Mammuthus), 10 000 çул маларах вĕçленнĕ пăрлăк тапхăрĕнче Çĕр çинчи кун-çулĕ пĕтнĕ.
Пил йышшисем тăваттăмĕш тапхăрта уйрăм тĕсе чăмăртаннă, теççĕ.
Капăрлатма кирлĕ асав шăлĕ хаклă пулнипе тискер сунарçăсем пилсене çав тери нумай вĕлернĕ. Пĕтĕмпех пĕтересрен пилсене Тĕнчери Хĕрлĕ кĕнекене çырса хунă.
Тахçанах паллă: африкан саваннисемпе джунглĕсенче вилнĕ пилсен асавĕсене тупаймаççĕ. Çакăн пирки пилсем вăрттăн та тупмалла мар масар çине вилĕме кĕтсе илме каяççĕ текен халап та çуралать. XX ĕмĕрте Джон Хантер сунарçă асавсем ăçта çухалнине сăнаса пĕлет — вĕсене африкан дикобразĕсем минерал выçлăхне пула кăшласа яраççĕ, иккен (çумăр тапхăрĕнче вăйлă шалкамсем тăпраран минераллă япалалăхсене юхтарса каяççĕ).
Инди пилĕсене алла хăнăхтарса транспорт хатĕрĕ вырăнне усă кураççĕ, çаплах вĕсене циркра курма пулать. Африкан пилĕсене алла хăнăхтарас йăла халĕ пĕтсе пырать.
Пилсене вăрçăра усă курни
Пилсене пĕрремĕш Индире алла хăнăхтарса вăрçăра усă курма тытăннă (Македони Александрĕ çарĕсем çар пилĕсемпе çавăнта çапăçни паллă факт). Каярах пилсене Александр та хăйĕн çарне илет, çаплах эллин патшалăхĕсенче те вăрçăра усă кураççĕ. Тем каласан та, çапăçура çак чĕрчунсене ытларах майĕпе тăшмана хăратас тĕллевпе уса курнă.
Каçăсем
*
Туçа вулăсĕ
Туçа вулăсĕ, — Етĕрне уесĕн вулăсĕ. Хальхи Чăваш Енри Вăрнар районĕн çĕрĕсем çинче вырнаçнă пулнă. Вулăс тĕпĕ — Уравăш ялĕ.
Çутçанталăк
Вулăс тăрăх Кĕçĕн Çавал, Санар, Упнер юханшывсем юхаççĕ.
Ялсем
Вулăса çак ялсем кĕнĕ:
Каçăсем
Категори:Етĕрне уесĕн вулăсĕсем
Новокнязево
Новокнязево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 115 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452637, ОКАТО кочĕ — 80258855012.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Çурçĕр Пăрлă океанĕ
thumb|300px| Çурçĕр Пăрлă океан, — Евразипе Çурçĕр Америка континенчĕсем хушшинче вырнаçнă, лаптăкĕпе чи пĕчĕк океан. Лаптăкĕ 14,75 млн км2, объемĕ 18,07 млн. км3. Чи тарăн вырăн Гренланди тинĕсĕн 5 527 метр тарăнăшĕнче вырнаçнă. Вăтамран тарăнăшĕ вара 1 225 метр.
Утравсем
Утравсен шучĕпе Çурçĕр Пăрлă океан Лăпкă океан хыççăн иккĕмĕш вырăна йышăнать. Чи пысăк утравсемпе архипелагсем: Арктикăри Канадăн архипелагĕ, Гренланди, Шпицберген, Франц-Иосиф Çĕрĕ, Çĕнĕ Çĕр, Çурçĕрти Çĕр, Новосибирск утравĕсем, Врангель утравĕ.
Судоходство
3-5 уйăх хушши Çурçĕр Пăрлă океан тăрăх тинĕссем урлă тавар туртараççĕ. Ытларах енĕпе таварсене туртарма океана Раççей, АПШ тата Канада усă кураççĕ. Раççей Çурçĕр тинĕс çулĕнче анлă атомлă пăрçĕмеренсене усă курать.
Пысăк портсем: Мурманск, Беломорск, Архангельск, Диксон, Тикси, Певек (Раççей); Тромсё, Тронхейм (Норвеги); Черчилл (Канада).
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Пăрлă океанĕ
Соколовский Василий Данилович
Васи́лий Дани́лович Соколо́вский (1897—1968) — совет çарпуçĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ (утă, 3 1946). Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнче Жуков ертсе пынă тĕрлĕ фронт штабĕсен пуçлăхĕ, вăрçă вĕçленсен теоретик, «Военная стратегия» ĕçĕн авторĕ.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Çынсем, марккă çинче Категори:1897 çулта çуралнисем Категори:1968 çулта вилнисем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:СССР Аслă Канаш депутачĕсем Категори:Вăрçă теоретикĕсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Октябрь Революци орденĕн кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орденĕн кавалерĕсем Категори:Суворов орденĕн кавалерĕсем Категори:Кутузов орденĕн кавалерĕсем Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Максимовка (Çтерлĕ районĕ)
Максимовка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 341 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453148, ОКАТО кочĕ — 80249824001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Катыр-Игль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Атмалкасси
Кун-çулĕ
1920 çулхи авăн уйăхĕнчи 7-мĕшчен Кăрмăш уесĕн Атикасси вулăсне, кайран, районсене туса хуриччен, Етĕрне уесĕн Атикасси вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕмĕрле районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Головченко Анатолий Петрович
Головченко Анатолий Петрович Головченко Анатолій Петрович — (3.08.1911(21.07)-31.03.1976), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 2-мĕш гварди танк çарĕн 9-мĕш гварди танк корпусĕн 33-мĕш гварди мотоперевçĕсен бригадин батальон командирĕ, гварди майор.
Бабенко Алексей Фёдорович
Бабенко Алексей Фёдорович — ( 25-06), лётчик-испытатель, эскадрилья командирĕ çумĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29.
Сокся
Сокся (Сокса) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 449 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 94 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Радиожурналистика
Редакци суйласси – журналист пултарулăхĕн тĕп темине палăртнă чух пĕрремĕш тата чи пĕлтерĕшлĕ тапхăр. Çак тĕп проблемăра чи кирли – пĕлӳ пухăнса пыни, çĕнĕ пулăма е факта хак пама пĕлни. 1.	Ӗçлеме палăртнă вырăнти лару-тăрăва тата вырăнне хăйне сăнлани; 2.	хурав илме палăртнă ыйтусен шучĕ тата форми; 3.	передача жанрне палăртасси: 4.	пĕр-пĕр килĕшӳ татăлсан е лару-тăру улшăнсан валли пĕр-ик саппас вариант хатĕрлесси.
Тинех, эфира хатĕрлениссин çак тапхăрĕнче радиожурналист çыртару техника пайĕсене çав тери тĕплĕн тĕрĕслеме тивĕç. Хăвăн тĕп инструмент –магнитофон-юсавлă пулнине пĕлсе тăмалла (батарейка ĕçлеме чарăнман-и е вĕсен шучĕ çителĕк-и? Диск, плёнка е кассета шучĕ çителĕк-и? Вĕсем çинчен ăнсăртран пĕтме пултаракан çырăнтарусем çук-и? Микрофонсем йĕркеллех-и? Тӳрĕ эфир студирен пырать пулсан, çакна тĕрĕслемелле ( программа пуçланиччен те çаплах): сирĕнтен режиссёр патне сигнал каять-и, çыхăнмалли телефонсем аудиторипе ĕçлеççĕ-и, юрă-кĕвĕ çырăнтарăвĕсем ал айĕнчех – и т.ыт.те. Çакна та пĕлсе хумалла: программа пуçланичен е палăртнă вăхăта программăна хутшăнакансене чĕннĕ-и?
Час-часах çамрăк та сăмахсăрах талантлă журналист хăвăртах „парăнать”, вара унăн кăларăмĕсемпе те, репортажĕсемпе е комментарийĕсемпе итлекенсем те, пĕрле ĕçлекенĕсем те кăсăкланма пăрахаççĕ. Сăлтавĕ паллă: ăна пĕлӳпе... ( эрудици) çитмен.
Çакна асăнмалла, хăйĕн оригиналлă темине тупаймасăр корреспондент мĕнле те пулин паллă пултаруллă çын пуласси, унăн талант пулсан та, иккĕленӳллĕ. Журнлистика йĕрĕ çине тăракан тӳрех хăйне интереслĕ сукмакпа тупни вара питĕ аван. Досье журналиста – ку вăл, чи малтанах, пурнăç пĕлĕвĕ тата, паллах, çӳлерех асăннă пĕтĕмĕшле хатĕрленӳ тапхăрĕнчен пухнă пĕлӳ; ку вăл суйланă тематикăн тĕпрех тата актуаллăрах енĕсен ăнлавĕсем, çав проблема чиккисене этика тĕлĕшĕнчен мĕнле курни; тата çаплах вăл истори, географи, эфир каналĕ ĕçлекен регион культури.
Управ системи пирки те пайтах асăнмалла. Пухнă материалсене çапла пайлаççĕ): адрессем, хушаматсем ( ячĕпе ашшĕ ячĕ те кирлĕ!), çынсен ĕç вырăнĕ, шут палли, датăсем тата ыт.те; проблемăллисем): хаçатсемпе журналсенчен касса илнисем, суйласа илнĕ темăпа хатĕрленĕ материалсем.
Абзай (Киги районĕ)
Абзай — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 561 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — 80236805001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
537
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Краков
Кра́ков ( /кра́-куф/); тулли официаллă ячĕ Патша тĕп хули Краков, Królewskie Stołeczne Miasto Kraków) — Польшăри хула, Вислăн сулахай çыранĕнче вырнаçнă.
XX ĕмĕр
1918 çулчен Польшăн çак пайĕ Австри-Венгри шутĕнче пулнă.
Польша 1918 çулта пĕрлешĕнсен Краков каллех поляк хули пулса тăрать.
1923 çулта çĕршыври политикăпа экономика кризисне пула Краковра пăлхав хыпса тухать.
Çулçӳрев паллă вырăнĕсем
thumb|300px|left|Вавель карман карти
Каçăсем
Категори:Тĕп хула пулнă хуласем Категори:Малопольша воеводстви хулисем Категори:Польшăри пур тĕнче кăнарлăхĕ *
Герасимова Виктория Александровна
Викто́рия Алекса́ндровна Гера́симова — кино тата янрав роликĕсен раççей актриси, унчен MTV Раççей ви-джейĕ пулнăскер.
Хальхи философи
Хальхи Европа философийӗ (Европа этеплӗхӗн йӑли-йӗркин хальхилĕх философийӗ) — XX-XXI ӗмӗрсен философийӗ.
Каҫӑсем
Категори:Хальхи философин тĕлĕшĕсем Категори:Хальхи философи
Герасимова Виктория Александровна
Биографи
1979 çулхи çăвăн 9-мĕшĕнче Зволенре (Чехословаки) çарçă килйышĕнче çуралнă, ача чухнех ашшĕ-амăшĕпе Совет Пĕрлешĕвне, Калининград хулине, таврăннă.
Асăрхавсем
Категори:1989 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 9-мĕшĕнче çуралнисем Категори:ГИТИС-ре вĕренсе тухнисем Категори:Раççей телеертӳçисем Категори:«MTV Раççей» виджейĕсем
Пенчера
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.