cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Каркел
Кунçулĕ
"Тăварăм" тенĕ сăмах чăваш чĕлхинчи "ту" тата "вар" тенисенчен пулса кайнă тесе шутлаççĕ.
Ливи пушхирĕ
Географи
Лаптăкĕ 1,1 млн. км² яхăн. Анăçра — Эль-Харудж-эль-Асвад, кăнтăр-тухăçра — Тибести туçи тата Эннеди платти, тухăçра — Нил шывĕн улăхĕсем.
Каркел
Ял 340 çул тултарнине уявлани
Кун пирки Николай Ларионов çырса кăтартнă:
Каркелĕнче икĕ уяв харăс пулчĕ: ял 340 çул тултарнине палăртрĕç тата чăваш Акатуйĕ иртрĕ. Малтан ял çыннисем Аслă вăрçăран таврăнман салтаксен тата нумай çул хуçалăх председателĕнче ĕçленĕ Н.А.Никоноренко палăкĕсем умне чĕрĕ чечексем хучĕç. Унтан халăх Культура çурчĕ çумне куçрĕ. Сцена çине ял тăрăхĕн пуçлăхĕ П.А.Кряжев Акатуй ялавне лартнă хыççăн уяв пуçланнине пĕлтерчĕ. Халăх умне Акатуй паллине – сухапуç йăтса тухрĕç. Районти чăвашсен наципе культура автономийĕн пуçлăхĕ Л.Н.Яковлев салам сăмахĕ хыççăн мăчавăр пулса авалхи чăвашсен кĕллине вуларĕ, çĕр тулăх пултăр тесе ун çине сăра тăкрĕ. Хĕрсем пухăннă халăха сăрапа, çăкăр-тăварпа, ăшаланă çăмартапа сăйларĕç. .
Ливи пушхирĕ
Географи
Ливи пушхирĕ авалхи Африка никĕс тĕпĕн тинĕс тата континентăн тăприсемпе тулăннă авăнчăкĕнче вырнаçнă. Çурçĕрте, аялтарах вĕт чуллă тата хăйăрлă пушхир 650 м анлăш ярăмĕсем. Вăтам тата кăнтăр енсенче хăйăрлă пушхир, дюнсем 300 м таран çӳллĕш. Çурçĕр-тухăçра - тарăн хушăксем (Каттара, Сива, Бахария, Эль-Файюм). Кăнтăрта чуллă 400-500 м çӳллĕшлĕ платтăсем, вĕсем хушшинче уйрăлнă ту тăрăхĕсем (Эль-Увенайт, 1934 м). Платти типĕ çырмасемпе (вади) çыркаланнă. Климачĕ пушхирти тропиклă, çурçĕрте - субтропиклă. Вăтам температура кăрлачра — 12-18°С, утăра —28-35°С. Талăкри температура куçкаланни 15-16°С çитет. Нӳрĕксем çулта 100 мм сахал, вырăн-вырăнĕпе 25 мм анчах ӳкеççĕ. Курăк çилсенчен хӳтĕленнĕ айлăмсенче ӳсет. Сайра тырăллă тата кустарники (эфедра, дрина, пылак дрокĕ, пушхир акаци тата ыттисем те). Çĕр айĕнчен юхакан шывĕсем оазиссенче: Сива, Бахария, Файюм, Дахла, Харга, Куфра, Фарафра патĕнче тĕл пулаççĕ. Кунта чылай халăх пурăнать, çынсем финик пальмисене, персиксене, абрикоссене тата тырă çитĕнтерсе тухăç пухаççĕ. Файюм тата Харга оазисĕсене Нил улăхĕпе чукун çулĕ çыхăнтарать. Бахари оазисĕче -тимĕр руда упранăвĕ.
Каркел
Ял 340 çул тултарнине уявлани
Малалла асăннă автор çапла çырать:
Халăха район пуçлăхĕ Ю.Н.Степанов (вăл çак ялта çуралса ӳснĕ), Ульяновскри И.Я.Яковлев ячĕллĕ çутĕç обществин пуçлăхĕ А.А.Мордовкин тата ыттисем саламларĕç. Ялти тата обществăлла ĕçсене хастар хутшăнакансене наградăсем пачĕç. Облаçри Саккунсем кăларакан Пухăвăн Тав çырăвĕсене Л.Н.Яковлев тата вырăнти библиотека ертӳçи, çак уява ертсе пыракан Л.Н.Кузина тивĕçрĕç. Сидоровсен çемйине ача çуралнă ятпа парне пачĕç. Портновсен çемйине ылтăн туй, Бутылкинсен çемйине мерчен, Аршиновсен çемйине кĕмĕл туй ячĕпе саламларĕç. Ю.Н.Степанов çулланнă çынсене «Вăрçă ачисем» удостоверенисене тата кăкăр паллисене пачĕ. А.А.Мордовкин УОЧНКА ятĕнчен Ю.Н.Степанова, П.А.Кряжева тата ытти хастарсене Тав çырăвĕ парса чысларĕ. Сцена çине С.В.Ерофеева (вăл Культура çуртĕнче те, шкулта та чăваш культури кружокне илсе пырать) ертсе пыракан ачасен «Родничок» ушкăнĕ тухса юрă-ташăпа савăнтарчĕ. Ульяновскран килнĕ Варвара Ерофеева та илемлĕ юрăсем юрларĕ. Ватти-вĕтти тĕрлĕ шӳтлĕ вăйăсене, амăртусене хутшăнчĕ – пурте тулли кăмăлпа канчĕç. Акатуй вĕçленнĕ хыççăн Вешкаймăран килнĕ Анатолий священник шкул çумĕнчи çĕнĕ часавая таса шывпа сапса, кĕлĕ вуласа çутатрĕ. Ун хыççăн ял çине çумăр чашлаттарса çума тытăнчĕ. .
Ливи пушхирĕ
Каçăсем
Категори:Сахара пушхирĕ
Каркел
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялти чи паллă хушаматсем çаксем: Алексеев, Аленин, Антонов, Альшаков, Артамошкин, Баландаев, Бутылкин, Выборнов, Головин,  Гусаров, Ерофеев,  Иванкин, Казаковы, Карсунцев, Кузин, Крюков, Ключарев, Лощенин, Макаров, Матренин, Мокеев, Некрасов, Павлов, Подсевалов, Полубесов, Портнов, Салин,  Семиндейкин, Симкин,  Симурзин, Серов, Степанов, Страшнов, Тубакин, Ульянчев, Шеймухов, Юхлимов.
Çакăн пек урамсем: Большая улица, Улица Егоровка,  Улица Елхи,  Заречная улица, Улица им Н.А.Никоноренко, Улица Карпаты, Клубная улица,  Молодежная улица,  Улица Мулловка,  Русская улица,  Советская улица, улица Сурки,  Теплотрассная улица,  Тихая улица,  Улица Ульянова. Урамсен чăвашла ячĕсем пуррипе çукки тата вĕсем мĕнли (пур пулсан) паллă мар.
Экономика
Ĕлеххи экономика пирки ак çакăн пек информаци пур:
<Куçару: 1869-мĕш çулта хресченсен пĕр пайĕ улпутăн, тепĕр пайĕ утелни пулнă. Утелнисем император килйышне тăрантарнă, император хăй чи пысăк улпут шутланнă [...] Каркел вулăсĕ Карссун уесĕнче чи пысăккисенчен пĕри пулнăскер, унта 12 ял, 2 куттăр, 9 улпут çурчĕ, кирпĕç савучĕ, шăрпăк хапрăкĕ, ферма, 14 арман шутланнă. 20-мĕш пуçламăшĕнче ял икĕ пĕрлĕхре тăнă: унчченхи Герасимов улпутăн хресченĕсем тата унчченхи утелни хресченĕсем. Пĕрремĕш ушкăнтисен пурнăçĕ йывăртарах пулнă [...] 1911-мĕш çулта мĕнпурĕ 1629 теçеттин çĕр, вăл шутра унччен утелни пулнисене кашни киле 6,5 теççĕттин, унччен улпутăн пулнисене — 4 теçеттин (арендăрине шутласа) тивнĕ.>
Çутĕç, культура, паллă вырăнсем
2004 çулта Вешкайма районĕнче облаçри чăвашсен наципе культура автономийĕн вырăнти уйрăмне йĕркелесе янă. 2006 çулта вара пĕртен-пĕр чăваш ялĕнче Акатуй ирттернĕ.
Архар
thumb|right|200px Архар, çаплах ту таки, аргали — пушмак чĕрнеллĕ сĕт ĕçекен чĕрчун, Вăтампа Тĕп Азире, çав шутра Çĕпĕрĕн кăнтăрĕнче те, пурăнать. Раççей Хĕрлĕ кĕнекине кĕртнĕ.
Категори:Сурăхсем
Труд (хаçат)
thumb|250 px|[[2002, Владимир Путин тата «Известия», «Комсомольская правда», «Труд» тата «Московский комсомолец» хаçатсен тĕпредĕсем]] «Труд» — «ПромСвязьКапитал» ушкăнĕн медиаактивĕсене тытса пыракан «Медиа3» медиаушкăнне кĕрекен «Труд» кăларăм çуртĕнче пичетленсе тухакан раççей хаçачĕ.
Кун-çулĕ
1921 çулхи нарăсăн 19-мĕшĕнче Мускавра никĕсленĕ. Хаçатра паллă çыравçăсем - Владимир Маяковский тата Николай Рубцов, Юрий Нагибин, Евгений Евтушенко пичетленнĕ. XX ĕмĕрĕн тăххăрвуннăмĕш çулсемчен ВЦСПС пичет органĕ шутланнă. 1990 çулта хаçат тиражĕ 21,5 млн. экземпляра çитет.
Хаçата вулакансем: 20 — 45 çулхи çынсем.
Каçăсем
Категори:Раççей хаçачĕсем Категори:СССР хаçачĕсем Категори:1921 çулта уçăлнă пичет кăларăмĕсем
Невада
Невада, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Карсон-Сити хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — км2.
Каçăсем
Категори:Невада Категори:АПШ штачĕсем
Тутанкина
Тутанкина — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Йĕтĕр
мини|220px|[[йĕтĕрпе кирлĕ хурăмлă чуста хатĕрлени]]
Йĕтĕр, — унанă чустана пусарса çÿхетмелли хатĕр.
Леш тĕнче
Леш тĕнче - чăваш мифологийĕпе килĕшӳллĕн Шуйттан усал-тĕселе пурăнма тĕнчерен касса илнĕ вырăн. Унта яланах тĕттĕм. Тĕнчен яланах çутă пайĕнче вара ырă турăсем пурăнаççĕ, ăна Çут тĕнче теççĕ. Çут тĕнчепе Леш тĕнчене вутлă çырма уйăрса тăрать. Ун урлă хăма каçма хунă, ăна вун икĕ пуçлă çĕлен - Аçтаха - сыхлать.
Йĕтĕр
Вуламалли
Категори:Пĕçермелли ĕç хатĕрĕсем Категори:Кухньăри хатĕр-хĕтĕр
Светловка (Михайловка ял канашĕ)
Светловка (Светловка) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Леш тĕнче
Каçăсем
Категори:Чăваш халаплăхĕ
Категори:Чăваш мифологиĕ Inframón Podsvětí Unterwelt Underworld es:Anexo:Inframundo Allilm fa:دنیای مردگان Vainajala Au-delà Alvilág Oltretomba 지하 세계 Ongerwält Ënnerwelt (Mythologie) Požeminis pasaulis Подземен свет Onderwereld (mythologie) Dødsrike Zaświaty Submundo Listă de lumi subterane Podzemni svijet Underworld Dödsrike Mundong Ilalim Потойбічний світ Âm phủ Disvol 陰間
Яка кӑмпа йышшисем
Яка кӑмпа йышшисем — (лат. Russulaceae) — базидиомицетсен уйрӑмӗн кӑмпасен йышӗ.
Каҫӑсем
Категори:Кăмпасем, алфавитпа Категори:Кăмпасен йышӗсем Категори:Яка кӑмпа йышшисем
Светловка (Михайловка ял канашĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
Лек-Елец
Лёк-Елец — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Елец юханшывăн сылтăм çыранĕпе 1 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 64 км.
Светловка (Михайловка ял канашĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (84%).
Лек-Елец
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Светловка (Михайловка ял канашĕ)
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 45 çм , Çĕнĕ Михайловка салине - 16 çх, Аксаково станцине - 9 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Лек-Елец
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Хунаçи
Хунаçи - арăмăн е упăшкан ашшĕ.
Эрнекун
Эрнекун, — эрнен пиллĕкĕмĕш кунĕн ячĕ. Эрнекун кĕçнерникун хыççăн пырать, унăн хыççăн шăматкун пуçланать.
Хунаçи
Категори:Тăванлăх
Калмазан
Калмазан — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 85 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452345, ОКАТО кочĕ — 80243820002.
Эрнекун
Истори
Авалхи Римра çак кун Венера турăна халалланă пулнă, авалхи германи йăхĕсем — Фригг ятлă турăна. Исламра чиркӳ хĕсметне эрнекун ирттереççĕ. Еврейсен Шабачĕ эрнекун Хĕвел анса ларнă вăхăтран пуçласа шăматкун каçĕн пĕрремĕш çăлтăрĕ тухиччен пырать.
Категори:Эрне Категори:Вăхăт виçисем
Калмазан
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Павлов Василий Иванович
Василий Иванович Павлов — чăваш драма артисчĕ. Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1987), Чăваш Республикин халăх артисчĕ (2000). РФ тава тивĕçлĕ артисчĕ (2008). «Чěнтěрлě чаршав» театр парни лауреачĕ. В. Митта ячĕллĕ парне лауреачĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1967 çулхи юпа уйăхнче Павловăн пурнăç урапи пачах урăх еннелле пăрăнать. Вăтам шкула вĕренме пăрахса театрта ĕçлеме пуçланине ниепле те ĕненес килмен. В.Павлова тӳрех икĕ роль шанса параççĕ - паж тата маркиз де Падетруа ("Золушка"). Пукане труппинче тăваттă çул ĕçлет вăл. Василий Иванович пĕлӳ çителĕксĕррине туять, анчах вĕренме каяс вырăнне унăн салтак атти тăхăнма тивет.
Çартан таврăнсан Чăваш республикин культçутĕç вĕрентешĕн дирижер-хор уйрăмне (курс ертӳçи — О. Я. Агакова) вĕренме кĕнĕ, 1981 çулта ăнăçлă вĕçленĕ. Малта вара каччăна çĕнĕ рольсем, репетицисем, спектакльсем, гастрольсем кĕтнĕ. Пушă вăхăтра вара В. Павлов сăрă тытса тăван тавралăха ӳкерет. Чăлха, ăшă кĕпе çыхма та ӳркенмест. Ара, çакă киленӳ кӳрет-çке!
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1951 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 10-мĕшĕнче çуралнисем
Генуй кӳлмекĕ
Генуй кӳлмекĕ (Golfo di Genova), — Италин çурçĕр-хĕвеланăç çыранĕсем патĕнче вырнаçнă Лигури тинĕсĕн кӳлмекĕ. Тип çĕре 30 çухрăма кĕрет, сарлакăшĕ 96 çухрăм, тарăнăшĕ — 1500 метр. Çыранĕсем чăнкă, чуллă.
Портсем: Генуй тата Савона.
Тавралăхĕ
Категори:Итали
Хуняма
Хуняма - упăшкан е арăмăн амăшĕ. Анчах та ку сăмахпа виççĕмĕш сăпатра асăннă чухне тата ытларах пачах ют çын пирки чухне кăна усă кураççĕ. Тÿррĕн каланă чухне арçын арăмĕн амăшне ани тет, хĕрарăм упăшкин амăшне пăянам тет. Е тÿрех "анне" тени те тĕл пулать.
Шăматкун
Шăматкун, — эрнен улттăмĕш кунĕн ячĕ. Шăматкун эрнекун хыççăн пырать, унăн хыççăн вырсарникун пуçланать.
Истори
Авалхи Римра çак куна Сатурн турăна халалланă пулнă. Иуда тĕнĕн йăлипе шăматкун эрнен юлашки кунĕ шутланать. Çав йăлапа Израильте, АПШра эрнен юлашки кунĕ шутланать.
Категори:Эрне Категори:Вăхăт виçисем
Хуняма
Тÿррĕн "хуняма" теесси — пулма пултарайман япала.
Каçăсем
Категори:Тăванлăх Категори:Хĕрарăм
Suegra Parentela Svärfamilj Тёща
Мăн Юг (ял)
Мăн Юг  — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Трушники ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 118 çын, çав шутра 60 арçын тата 58 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 138 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
РАФ
РАФ абревиатури çакна пĕлтерме пултарать:
.io
.io, - Инди океанĕнче вырнаçнă Аслă Британине кĕрекен утравĕсен тĕп интернет доменĕ.
Каçăсем
Toppdomän
Зигитяк
Зигитяк — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 305 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452774, ОКАТО кочĕ — 80251861002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Вырсарникун
Истори
Çурçĕр енчи герман йăхĕсем çăк куна Хĕвеле халалланă пулнă, çавăнпа та акăлчанла ăна Sunday теççĕ.
Категори:Эрне Категори:Вăхăт виçисем
Хĕрлĕ кăрăç
Хӗрлӗ кӑрӑҫ (лат. Lactárius vólemus) — Lactarius йӑхӗн яка кӑмпа йышшисен (лат. Russulaceae) (лат. Russulaceae) кӑмпи.
Каҫӑсем
Категори:Кăмпасем, алфавитпа Категори:Çимелли кăмпасем Категори:Евразири кăмпасем Категори:Çурçĕр Америкăри кăмпасем
Крентейкасси
Крентейкасси (Крентейкасси Шетмĕ 23) — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял. Мăн Çавал юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ. Ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурла уйăхĕн 16 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1Хусакасси ял канашне кĕнĕ, 1954 çĕртмен 14 хыççăн Именкасси ял канашне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Кĕçĕн Йĕкĕт
Кĕçĕн Йĕкĕт, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Наполеон I Бонапарт
Наполеон I Бонапарт (Napoleone Buonaparte, Napoléon Bonaparte, çурла, 15 1769, Аяччо, Корсика — çу, 5 1821, Таса Елена утравĕ) — франци революци çарĕн генералĕ, Франци республикин пĕрремĕш консулĕ, 1804—1814 тата 1815 çулсенчи франци императорĕ.
Ачалăхĕ
thumb|left|Карло Буонапарте ([[Анн-Луи Жироде-Триозон, 1806)]] thumb|Летиция Рамолино
Çамрăклăхĕ
thumb|Наполеон 16 çулта (ӳнерçи паллă мар, пурă)
Çар-вăрçă ĕçĕ-хĕлне пуçлани
thumb|Çырса вĕçлемен Бонапарт сăнӳкерчĕкĕ, [[Жак Луи Давид|Ж.-Л. Давид 1797 ç.]]
Патшалăх тытăмне (влаçа) кĕни
thumb|right|250px|Наполеон Империйĕ, 1811: [[Франци тĕксĕм кăвакпа, тамăрĕсем — сенкер кăвакпа]]
Кăсăк пĕлÿсем
Наполеон питĕ вăйлă хĕрлĕ пылаксăр Жевре-Шамбертен лаптăкран (Бургунди ) эрехĕ юратнă.
Каçăсем
Категори:Бонапартсем Категори:Пайăр çынсем:Франци Категори:Çарпуçсем Категори:Франци историйĕ
Гавайи
Гавайи, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Гонолулу хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 28 337 км2.
Каçăсем
Категори:Гавайи Категори:АПШ штачĕсем Категори:Полинези
Лек-Нерцета
Лёк-Нерцета — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сылтăм çыранĕпе 73 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 157 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Юань (валюта)
Китай халăх банкне 1948 çулхи раштавăн 1 йĕркеленĕ. 1994-пе 2005 çулхи утă уйăхчен юане АПШ долларĕ çумне хытă çыхăннă пулнă. Курсĕ 8,28:1 танлашнă. 2005 çулхи утă уйăхĕн 25 Китай ку çыхăнăва татса пăрахнă. Ку кунтанпа вара юань курсĕ темиçе валютăн карçинкине усă курса хатĕрленĕ.
Каçăсем
Категори:Валютăсем Категори:Китай
Yuan Yuan Jüan 元 Yuan Yuan 元
Тыхтем
Тыхтем — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 45 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Китай Халăх Республики
Китай (中国 / Джунго, «вăтам çĕр çинчи патшалăх» пек вуланать) — Азин Хĕвелтухăç енче вырнаçнă патшалăх. Çын шучĕпе чи нумайи шутланать. Пурĕ 1,4 млрд. яхăн çын пурăнать. Культури питĕ пуян та авалхискер. Официаллă Китай Халăх Республики ятлă. Кĕскен КХР.
Çĕр лаптăкĕпе Китайран пысăккисем Раççей, АПШ, Канада. КХРпа юнашар пурĕ 14 патшалăх вырнаçнă: Афганистан, Бутан, Мьянма, Инди, Казахстан, Кăркăсстан, Лаос, Монголи, Непал, КХДР, Пакистан, Раççей, Таджикистан тата Вьетнам.
Халăхĕсем
мини|250px|Китайри халăх йышлăхĕ, [[2005.]]
Китай историийĕн тапхăрĕсем
Китай историллĕ ăслăлăхĕнче йышăннă хронологиллĕ таблица
Халăх çыравĕсем
Китайра халăх çыравне 1953, 1964 тата 1982 çулсенче ирттернĕ. 1987 çулта ертӳлĕх тепĕр çыравне 1990 çулта ирттернĕ, хыççăн кашнине — 10 çулра пĕрр. 008 180 738 çын кăтартнă 1982 çулхи халăх çыравĕ унченхи кĕ çыравĕнчен (1953—582 млн) тĕрĕсрех шутланать. 1982 çултанхинче тĕнче йĕркеленӳлĕхĕсем те пулăшнă, çав шутра 15,6 млн доллар панă ОПН пурăнакан халăх фондĕ (UNFPA).
2000 халăх çырăвĕпе Китайра 1,2 млрд çын пурăннă.
Çуллăх:
Арлăх:
КХР (историпе хальхи кун-çуллăхĕ)
Пурăнакан халăх тата Китайăн ака-суха çĕр лаптăкĕ:
Китай çĕнче пулăн пулăн тĕплех кулĕчĕвлĕ вултарасен мирдĕсен япасăр. Патшалăх историясем, культурасем пан традициясем пулăн. Китайне тухан этник группалар, хань, уйгур, тибет, монгол пан ăвăлчĕла вăйхатнă. Хань патшалăх этник группа ĕнче пулăн пан китайне 92% сутă.
Китайне кăнеклĕ урбанизация процессе пулăн тухан. Бишлĕ 60% китайне явлă халăх манрачĕ вăрчалхан пулăн, пан ошшо 40% - çултанăл манрачĕ вăрчалхан. Китайне пулăн курăнлăх городах, Пекин, Шанхай, Гуанчжоу пан Шэньчжэнь явлă пулăн.
Китайне патшалăх население кочала канчалĕ тӳп караш тухма. Инне патшалăх причина - туханăкай ҫитсен пулăн япалхан пулăн пурнашалхан пан хушшĕ ҫаврашланма. Инне китайне районсем пулăн население туплана пулăн, инне патшалăх районсем пулăн население улĕ некыйлех.
Сутăл тухан, Китай пулăн дĕлшӳл тӳшӳмӗ пан япалхан япасăрне валалла мирдĕсен, яралаш валалла культурă пан этник характеристикăсем пулăн, пулăн яралаш пан путешествие канталăх маҫӑлӑхсен пурнав.
Тавралăхĕпе транспорчĕ
мини|500px|центр|Китайăн чукун çулĕсен эрешĕ ([[China Railways)]]
Автомобиль çулĕсен тăсăлăвĕ (ялсенчисене шута илсе) 3,5 млн çм. Хальхи нумай ярăмлă автострадăсен пĕтĕмлĕ тăсăлăвĕ 2006 çул вĕçне 45,3 пи çм (2006 çулта 4,3 пин çм автострада туса хунă) çитнĕ.
Чукун çулĕсен пĕтĕмлĕ тăсăлăвĕ China Railways 2006 çул вĕçнелле 76,6 пин çм (2006 году 1,2 пин çм хутшăннă) çитнĕ. 2006 çулта чи çӳллĕ сăртлă (тинĕс шайĕнчен 5072 м çуллĕ) чукун çула Тибетре тума $4,2 млрд ĕçе янă.
Халăхĕ
мини|справа|250px|КХР халăх улшăнăвĕ.
Каçăсем
Категори:Ази патшалăхĕсем Категори:Китай халăхĕ Категори:Китай Категори:Китай историйĕ Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Нил
Нил (араб. النيل‎‎ an-nīl, Египетра Эль-Бахр теççĕ; лат. Nilus) — Африкăри юханшыв, тĕнчери икĕ чаплă шывсенчен пĕри. «Нил» сăмахĕ шывăн грек «Нилос» (Νειλος) ячĕнчен тухнă. Грексем татах çак шыва «Эгиптос» (Αιγυπτος) тесе чĕннĕ, çакăнтан çĕршывăн ячĕ — «Египет». Халичченех тавлашаççĕ, хăш шывĕ вăрăмрах — Нил е Амазонка. Вăхăт çемĕн юханшыв тăршшĕ улшăнса пырать, (уйрăмах айлăмра, ăçта шывсем хăйсен юхăмне улшăнтараççĕ) тата, тавлашакансем нихçан та юхма пуçланă вырăнĕ пирки калаçса килĕшӳ таймаççĕ.
Пысăк юпписем — Бахр-эль-Газаль (сулахай) тата Ачва, Собат, Кăвак Нил тата Атбара (сылтăм).
Пĕтĕмĕшлĕ хыпарсем
right|thumb|Нил Икĕпатра
Виктори-Нил
thumb|100px|Нилăн шывĕ-çĕрĕ космосран
Çавăн пекех пăхăр
Асуан пӳллисем
Категори:Икĕпат юханшывĕсем Категори:Судан юханшывĕсем
Утă, 14
Пулса иртнĕ
right|70px|Таса Марк соборĕн кампанили арканни
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Монгол чĕлхи
Монгол чĕлхи — монголсен чĕлхи, Монголири патшалăх чĕлхи шутланать. Терминпа анлăрах та усă кураççĕ: Монголири тата Китайри Шалти Монголири, монгол ушкăнĕн чĕлхисене палăртаççĕ.
Каçăсем
* Категори:Монголи чĕлхисем
Сарă тар курăкĕ
Сарă тар курăкĕ (Thalíctrum flávum) — нумай çулӳсекен чĕп куç йышшисен шутне кĕрекен курăк.
Морфологи
left|150px|Ботаника ӳкерчĕкĕ Туни 60—150 (180) см çӳллĕш.
Каçăсем
Категори:Чĕп куç йышшисем Категори:Еврази флори Категори:Капăрлатмалли ӳсентрансем Категори:Эмел курăкĕсем
Дей-Дон
Дей-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Архон-Дон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 4,4000000000000004 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Архон-Дон юпписем
Кĕçĕн Шады
Кĕçĕн Шады — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 87 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452345, ОКАТО кочĕ — 80243820005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Каин-Елга (Туймазă районĕ)
Каин-Елга — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 78 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452774, ОКАТО кочĕ — 80251861004.
Полесск
Полесск (1946 çулччен ним.: Labiau), — Калининград облаçĕн Полесск районĕн администраци вырнаçнă хула. Курш заливĕпе юнашар, Дейма юханшывĕн сулахай çыранĕ хĕрринче ларать.
Каин-Елга (Туймазă районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Полесск
ОКАТО кочĕ 27230501. Телефон кочĕ 840158.
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕнчи хуласем
Каин-Елга (Туймазă районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Емаш-Павлово
Емаш-Павлово — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Трушники ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 307 çын, çав шутра 151 арçын тата 156 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 375 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Ахаль хурӑн кӑмпи
Ахаль хурӑн кӑмпи (лат. Léccinum scábrum), халӑхри ят: хурӑн кӑмпи — Лекцинум йӑхӗн, е Leccinum Болет йышшисен кӑмпасен тӗсӗ.
Каҫӑсем
Категори:Кăмпасем, алфавитпа Категори:Çимелли кăмпасем Категори:Обабок Категори:Евразири кăмпасем Категори:Америкăри кăмпасем
Комсомольская правда
«Комсомо́льская пра́вда» — кашни кунхи хаçат-таблоид, 1925 çулхи пуш, 13 никĕсленĕ. «Комсомольская правда» кăларăм çурчĕ пичетлесе кăларать. Вулакансен шучĕпе Раççейре пĕрремĕш вырăна йышăнать (35 млн тираж, 2008 çул).
Хаçатăн тĕп редакторĕсем
Хаçатăн тĕп редакторĕсем пулнă:
Харпăрçă
МИХ пĕлтернипе, 2007 çултанпа хаçатăн харпăрçи Григорий Березкин усламçă, «ЕСН» группа директорĕсен канашĕн председателĕ, ăна вăл «Проф медиа» компанирен туяннă. «Ашет Филипаки Шкулев» КÇ директорĕсен канашĕн председалĕ Виктор Шкулев каланипе, 1990 çултанпа ĕçлекен «ЕСН» РАЭ РЧÇ компанине тата унăн президенчĕпе — Владимир Якунинпа çывăх. Forbes журнал хаклавĕпе Григорий Березкинăн пурлăхĕ $830 млн
«ЕСН» ушкăнĕн «Комсомольская правда» кăларакан çуртăн 60 процент акцийĕ + 1 акци
Каçăсем
Категори:Раççей хаçачĕсем Категори:СССР хаçачĕсем Категори:Ленин орденĕпе чысланă йĕркелӳсем Категори:Октябрь Революци орденĕпе чысланă йĕркелӳсем Категори:Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕпе чысланă йĕркелӳсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи орденĕпе чысланă йĕркелӳсем Категори:Комсомольская правда
Пĕчĕк Упакасси
Пĕчĕк Упакасси — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял. Вĕлтĕрен шывĕ çинче айлăмра вырнаçнă.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
2004 çулăн кăрлачан 1-мĕшĕ тĕлне ялта 351 çын пурăннă, вĕсенчен 170 арçын, 181 хĕрарăм. 2010-мĕш çулхи çыравпа Ялта 366 çын,  çав шутра  187 арçын, 179 хĕрарăм пурăннă. Ялта икĕ урам: Ленин урамĕ, Совет урамĕ. Авалхи ячĕсем: ??
Ял кун-çулĕ
Яла 1698 çулта никĕсленĕ. "Кунта пĕтĕмпе пекех Çавал анат вĕçĕнчен куçса килнĕ Алмантей-Упакасси чăвашĕсем пулнă, вĕсем Пысăк Упакассинчи алмантейсемпе çывăх хурăнташлăн çыхăнса тăнă" "XVIII ĕмĕр пуçламăшĕнчех Пĕчĕк Упакасси патне Кушников помещик пырса 360 теçеттин çĕр касса илнĕ. Ял çывăхнех хăйĕн именине туса лартнă. Çакăн хыççăн вăл Упакасси ялне те хăй аллине тытса илме тăрăшнă. Ялти сутникпе пуянсене хăй майлă çавăрса Пĕчĕк Упакассине вăл «Кушниково» текен ят йышăнтарнă. Ку ят Упакасси çумне çыпçăнса кайран та çĕр çул таранах çакăнса тăнă. Вулăсри тата приход чиркĕвĕнчи кĕнекесем çинче Пĕчĕк Упакассине XIX ĕмĕрĕн варрине çитичченех Кушниково ялĕ тесе çырнă. Анчах та чăвашсем патшалăх хресченĕсем шутланнă пирки выçтах Кушников ĕмĕчĕ пурнăçа кĕреймен. Вăл имение Путилов помещике сутса Кушлавăш уйĕнчен тухса кайнă" Колхоз йĕркелеме Лениградри Путилов завочĕнчен рабочи килнĕ. Çавăнпа колхоза "Путиловка" ят панă. Халĕ çак ят ял çине те куçнă.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Миссури (штат)
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 180 693 км2.
Каçăсем
Категори:Миссури Категори:АПШ штачĕсем
Независимая газета
«Незави́симая газе́та» — кашни кунхи раççей хаçачĕ. Хаçатра корреспондентсен, политологсен, историксен, тиркевçĕсен статьисем тухаççĕ. Саккăр тема хушми тухать.
Хаçат политика, этем пĕрлĕх, этеплĕх ӳнер ĕçĕсене тишкерет.
1990 çулхи раштавăн 31-мĕшĕнчен пуçласа тухать.
Йĕркелекенĕ: ХАО «Редакция „Независимой газеты“».
Тĕп редактор (2007) — Константин Ремчуков. Пĕрремĕш редакторĕ — Виталий Третьяков. 2001 çулта хаçата Татьяна Кошкарёва ертсе пыма пуçлать.
Кун-çулĕ
1999 çулта «Березовскин пысăк медиушкăнне» кĕнĕ:
Каçăсем
Категори:Раççей хаçачĕсем Категори:Вырăсла хаçатсем
Linkwood (виски)
Linkwood - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Пишпӳлек
Пишпӳлек (Бижбуляк) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районĕн тĕпĕ.
Радио
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (39%), тутарсем 31%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Ĕпхĕве çитме: 230 çм , Приютово станцине - 40 çх.
Old Pulteney (виски)
Old Pulteney - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Лек-Нядэйта
Лёк-Нядэйта — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Адзьва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 181 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Тюй (Чернушка районĕ)
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 620 çын шутланнă.
Тюльгаза
Тюльгаза — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Сюнь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Тюй (Чернушка районĕ)
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Тюльгаза
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Республика кунĕ
«Республика кунĕ» — хăш патшалăхсенче наци уявĕ, патшалăх республика туса хунине пĕлтернĕ, е çĕр-шывăн конституцине — республикăн чи кирлĕ атрибучĕ — йышăннă кун.
Тăтăшах «Республика кунĕ» республикăн тĕп уявĕсенчен пĕри пулать. Уяв кунĕнче митингсем, демонстрацисем, уçăлу çӳревĕсем, концертсем, çар парачĕсем, авишоу, фейерверксем тата салютсем иртеççĕ.
Раççей Федерацинчи Республика кунĕсем
Республика кунĕ — РФ республикисен тĕп уявĕ, йĕркеленнĕ кун е республика конституцине йышăннă кун уявлаççĕ.
Каçăсем
Категори:Уявсем
Benromach (виски)
Benromach - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Иштыбай
Иштыбай — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 327 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452359, ОКАТО кочĕ — 80243820006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Çӳлевĕç
thumb|right|300px|Çӳлевĕç Çӳлевĕç, евразири çӳлевĕç (Lynx lynx), кушак йышши чĕрчун. Унăн кĕлетки 76-106 сантиметр тăршшĕ, çӳллĕшĕ 55-65 сантиметр, йывăрăшĕ -20 килограмм таран пулать. Çӳлевĕç - вăрман чĕрчунĕ. Пысăк вăрмансенче пурăнать. Ытларах мулкачсене тапăнать. Çӳлевĕçе ăçта вăрман мулкачĕ йышлă, çавăнта асăрхама пулать. Ку кушак пĕччен пурăнама кăмăллать. Сунара çӳлевĕç каçхине е ирхине ирех тухать. Мулкчсăр пуçне тилĕпе кашкăр çурисене, хир качакин путеккине, юр айĕнчи ăсансемпе пăчăрсене, шăшисене тытма пултарать. Çӳлевĕçсен чупас вăхăчĕ - нарăспа пуш уйăхĕ. Ун чухне вĕсем ытти кушаксем пекех макăраççĕ, мăрлаççĕ. Çу е çĕртме уйăхĕсенче ами 2-4 çура тăвать. Çӳлевĕçсем 25 çул таран пурăнма пултараççĕ, анчах та ĕмĕрĕ нумай чухне 10-12 çултан иртмест.
Каçăсем
Категори:Кушак йышшисем  Категори:Чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
وشق أوراسيا Lūšis Рысь звычайная Рис Liñs Eurazia Linx nòrdic Rys ostrovid Eurasischer Luchs Eurasian Lynx Linko Lynx lynx Ilves Ilves Lynx boréal שונר צפוני यूरेशियाई लिंक्स Obični ris Eurázsiai hiúz Lynx lynx ヨーロッパオオヤマネコ Lynx lynx Lūšis Евроазиски рис Euraziatische lynx Gaupe Gaupe Ryś Râs (animal) Обыкновенная рысь Rys ostrovid Evrazijski ris Обични рис Europeiskt lodjur Bayağı vaşak Рись 歐亞猞猁
Чӳреккел
Чӳреккел (Чирикеево) — Чĕмпĕр облаçĕн Майна районĕнчи чăваш ялĕ. Майна районĕнче чăвашсем ыттисенчен ытларах пурнакан ялсем татах та пур, анчах та вĕсем хальтерех çеç çапла пулса тăнă. Чÿреккел вара историлле чăваш ялĕ шутланать. Аслă Накаткинран 35 çухрăмра вырнаçнă.
Истори
1968-мĕш çулччен Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕКатегори:Чĕмпĕр облаçĕн Майна районĕн ялĕсем
Упамса (юханшыв)
Упамса (маларах Асамçă ятла пулнă теççĕ) — юханшыв, Паснан сылтăм юппи. Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнче пуçланать те Шăмăршă районĕн çурçĕр енчи çĕрĕсем тăрăх юса Мулля паççулки патĕнче Паснана юхса кĕрет (72 çх). Юханшыв тăршшĕ 29 çх. Чăваш вăрманĕ наци паркĕ тăрăх юхать.
Шыв кадастрĕнчи : номер 08010500312110000037682
Асăрхавсем
Категори:Пасна юпписем Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Яка кӑмпа
Яка кӑмпа (лат. Rússula rússulus «хӗрлӗрех» сӑмахран) — яка кӑмпа йышшисен (лат. Russulaceae) йӑхӗ.
Каҫӑсем
Категори:Кăмпасем, алфавитпа Категори:Яка кӑмпа йышшисем Категори:Çимелли кăмпасем
Кивĕ Субханкул
Кивĕ Субханкул — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 487 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452774, ОКАТО кочĕ — 80251861000.
Фарада Семён Львович
Семён Львович Фарада (паспорчĕпе — Фердман; Раштав, 31 1933, Никольское Мускав облаçĕ — çурла, 20 2009, Мускав) — совет тата раççей театр тата кино артисчĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1991)
Кивĕ Субханкул
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Фарада Семён Львович
Каçăсем
Категори:Артист суя ячĕсем Категори:МВТУ вĕренсе тухнисем Категори:Артист династисем
Кивĕ Субханкул
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Хусакасси
Хусакасси (Хусакасси Шетмĕ 23) — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял. Мăн Çавала Шетмĕ юханшывĕ юхса кĕнĕ вырăнта вырнаçнă.
Кун-çулĕ
1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ. Ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурла уйăхĕн 16 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Хусакасси ял канашне кĕнĕ, 1954 çĕртмен 14 хыççăн Именкасси ял канашне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Bell's (виски)
Bell's - паллă хутăш шотланд виски.
Категори:Виски
Тухăç Европа
альт=|мини|305x305пкс|Тухăç Европа Тухăç Европа, Хĕвел тухăç Европа, Хĕвелтухăç енчи Европа, — тӳррĕн каласан, ытларах славян халăхĕсем пурăнакан, Евразин иккĕ/виççĕмĕш пайне йышăнакан кĕçĕн континенчĕ, географилле вăта тата çурçĕр-тухăç Европа.
Европа пайне, географи енĕпе Раççей Федерацийĕ, Эстони, Украина, Литва, Латви, Молдави тата Беларуç кĕреççĕ.
Климат
Тухăç Европа çĕршывĕсенчи климат ытлах нӳрĕкех мар тата Анăçринчен сивĕрех (Анăç Европăри çулталăкри вăтам температура — 0 - +15 °C, Тухăçринче −5 — +10 °C). Тăпра тупăшлахĕ пĕр анлăхсенчи Балкан, Раççейĕн кăнтăрĕ тата Атăлçи регионсенчинчен икĕ хут пуянрах.
Каçăсем
Категори:Европа регионĕсем *
Ригăри Автобус Фабрики
Ригăри Автобус Фабрики, РАФ (Rīgas Autobusu Fabrika, RAF) — Латвири микроавтобуссем тăвакан савут.
Савута туни
1949 çулта Тербатас урамĕнче малтан Деицманиспа Потреки ăста лаççи вырнаçнă çĕртре «Ригăри авторемонт 2 № савучĕн (РАРЗ № 2) бази пулнă, кайран унта «Ригăри автобус кузовĕсен савутне» (РАКС) уçаççĕ.
1951 çулта РАКСа «Ригăри экспериментлă автомобиль фабрикипе» (РЭАФ) пĕрлештереççĕ.
Пĕрремĕш ригăн автобусĕсем
1954 çулхи çĕртмен 10-мĕшĕнче автотранспорт министрĕн тапачĕпе «Ригăри опытлă автобус савучĕ» пулса тăрать, анчах та 1954 çулхи авăнăн 30-мĕшĕнче каллех ят улăштараççĕ — кун чухне ячее çирĕпленсе юлать: «Ригăри Автобус Фабрики» (Rīgas Autobusu Fabrika).
1955 çулта хăйсем шутласа хатĕрленĕ автобуса кăларма тытăннă. Çĕнĕ РАФ-251 автобуса çаплах ГАЗ-51 шасси çине лартаççĕ, вăл вакун компоновкипе тухать.
РАФ-251 хула автобусĕн икĕ еннелле сывлăшпа уçăлакан алăк пулнă, 28 пассажир (21 вырăн) турттарнă. База варианчĕсĕр пуçне, РАФ-251С (салонра 1 алăк, 27 вырăн) тата япала турттармалли РАФ-251Т (кайра кантăклă икĕ енне уçăлакан алăк тата япала хумалли вырăн) автобуссем кăларнă.
РАФ-251 автобуссене 1958 çулчен кăларнă (пурĕпе 1460 экземпляр), кайран ăна çĕнетнĕ РАФ-976 вариант улăштарать.
Микроавтобуссем
1957 çулта РАФ ĕçтешĕсем Фольксваген микроавтобусĕсемпе паллашнă та Ригăра микроавтобуссене кăларма шухăшлаççĕ. Тĕп инженер Лаймонс Клеге (Laimonis Klege), Я. Оситис (J. Ositis), Г. Силс (G. Sils) конструкторсем тата 4 энтузиаст хăйсен чун туртăмĕпе пĕрремĕш РАФ-10 микроавтобус ăсталаса пуçтараççĕ.
Çав 1958 çултах был«Москвич-407» çăмăл автомобиль шассипе РАФ-08 «Спридитис» (Sprīdītis, «Мальчик-с-пальчик») микроавтобуса пуçтарма ĕмĕтленеççĕ. Хăтласа пĕтернĕ хыççăн ăна серие 1960 çулта РАФ-978 индексĕпе кĕртме шутланă, анчах та проекта кăштах кăларсанах кĕçех чарса лартаççĕ, кунта РАФ-977 пуçтарма тытăнаççĕ.
РАФ-2203 «Латви»
1976 çулта Рига çумĕнчи Елгава хулара пĕр çул хушшинче 17 пин автомобиль туса кăларакан çĕнĕ савута хута яраççĕ. Кунта 11-вырăнлă ГАЗ-24 «Волга» агрегачĕпе хăтланă РАФ 2203 «Латви» микроавтобуссем тухаççĕ.
Унăн базипе нумай модификаци кăларма пуçлаççĕ, финсен Tamro компанийĕ реанимаци автомобильне ăсталать. 1980-мĕш çулсенче Мускавра ВДНХ куравĕнче РАФ-2203 базипе тунă экскурси автопуйăсĕсем çӳреччĕç.
Перестройка, РАФ директорне суйлани
1986 çулĕ тĕлне РАФ продукцине пахасăр тенĕ итлев саралать, савутăн малтанхи ертӳçсене ĕçрен хăтарма тивет.
«Перестройка» тапхăрĕнче, 1987 çулта çĕнĕ директора савут коллективĕ сĕннĕ кандидатсен шутĕнчен Виктор Боссерта суйласа илет. Вăл çак ĕç вырăнне 1990 çулчен йышăнать.
Каçăсем
Категори:Халĕ çук компании Категори:Автомобиль тăвакан компанисем Категори:СССР автомобиль промăçлăхĕн предприятисем Категори:Рига Категори:Латви предприятисем *
Тюлькас
Тюлькас — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Усолка пруд Богоявленский юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Васильев Владимир Васильевич (кавалерист)
Васильев Владимир Васильевич, — кавалерист, Совет Союзĕн паттăрĕ, ,.
Тюлькас
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Васильев Владимир Васильевич (кавалерист)
Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш гварди кавалери корпусĕн 1-мĕш гварди кавалери дивизин 1-мĕш гварди кавалери полкĕн 4-мĕш эскадронăн пулемёт расчёчĕн командирĕ.
Кун-çулĕ
1911 çулта Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи Мăн Шетмĕ ялĕнче, хресчен кил-йышĕнче çуралнă. 1945 çулта вилнĕ. Аслă сержант таран ӳссе çитнĕ.
Паттăр ячĕпе Чулхулан пĕр урамне ят панă.
Пурнăçĕ
Çичĕ çулта тăлăха юлнă хыççăн Шупашкарти ача çурчĕнче çитĕннĕ. 1924 çулта пиллĕк класс пĕтернĕ. 1931 çулта çара кайнă, Минскри кавалери полкĕнче çарта тăнă. 1934 çулта çартан таврăнсан Чулхулана куçса кайса унти чукун çул милицийĕнче ĕçленĕ.
1942 çулта фронта кайнă, кавалери полкĕн пулемёт расчёчĕн командирĕ пулнă. 1943 çулхи пĕр çăпăçура аманнă хыççăн ăна кавалери училищине вĕренме янă.
1944 çул вĕçĕнче училищĕн пур курсанчĕсене те фронта янă. Владимир Сандомир плацдармĕ патĕнчи çапăçăва хутшăннă. Хăйĕн хастарлăхне вăл 1945 çулхи кăрлач уйăхĕнче Одер шывĕ урлă каçнă чухне кăтартнă. Фашистсем вăл вăхăтра юханшывăн сылтăм енне куçса çирĕпленме пуçланă салтаксем çине тапăнса кĕнĕ. Васильев расчёчĕ нимĕçсем виçĕ хут тапăнса кĕнине сирсе янă, 50 ытла фашиста персе вĕлернĕ.
Пулемётчиксем хăйсен пурнăçне шеллемесĕр сăрта хăйсен аллинче тытса тăнă, нимĕçсене яман. 1945 çулхи çĕртме уйăхĕн 27-мĕшĕнчи СССР Аслă Канаш Президиумĕн хушăвĕ тăрăх Владимир Васильевич Васильева Совет Союзĕн паттăрĕ ятне панă.
Чыславсем
2003-мĕш çулта Мăн Шетмĕ шкулне Васильев Владимир Васильевич ятне панă
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:1911 çулта çуралнисем Категори:1945 çулта вилнисем
Хир сысни
мини|280px|Хир сысни Хир сысни (Sus scrofa),— кавлеменнисен ушкăнне кĕрекен чĕрчун. Унăн çывăх тăванĕсем - пекарьсем тата бегемотсем. Хир сыснисем пирĕн тăрăхра 12 пин çул каялла пурăнма пуçланă. 19-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче вĕсем пирĕн тăрăхра пачах курăнма пăрахнă - çынсемпе кашкăрсен тăрăшнăран паллах. Хир сыснисене тепĕр хут 1960 çулсем хыççăн асăрханнă. Хальхи вăхăтра хир сыснисен йышĕ 1000 ытла шутланса тăрать. Хир сыснин кĕлетки 175 см таран пулать, йывăрăшĕ вара 200 килограма çитме пултарать. Пуçĕ савăл пекрех, вĕçĕнче сисĕмлĕ нахра пур. Ун ăшĕнчен икĕ сăмса шăтăкĕ тухать. Хупах пек хăлхи питĕ лайăх илтет. Пĕчĕк куçĕ вара начартарах курать. Хир сысни ытларах вăрманти шыв тăрăхĕсенче пурăнма кăмăллать. Йĕкел, мăйăр, курăк тымарĕсем, тĕрлĕ вак чĕрчунпа хурт-кăпшанкă унăн тĕп апачĕ. Хир сыснисем чӳкпе раштав уйăхĕсенче чупаççĕ. Ку вăхăта аçисен тирĕ хулăнланать, ăна калкан е тукан теççĕ. Вăл аçасене çапăçнă чухне шалти органсене сыхлама кирлĕ. Ами 4 уйăхран чăтлăх вырăнта 4-6 çура тăвать. Çурасем 1 кг яхăн пулаççĕ. Хир сысни 10-12 çул пурăнма пултарать, анчах та 8 çултан ватăрах сыснасене питĕ сайра тĕл пулатăн. Чи хаяр тăшманĕ хир сыснисен - кашкăр. Хăш чухне хир сыснине упа та тапăнма пултарать.
Вуламалли
Категори:Сысна йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чĕрчунсем Категори:Сĕтпе ӳсекенсем Категори:Йĕкĕр чĕрнеллисем
Jameson (виски)
Jameson (Джеймсон)- паллă ирланд виски.
Категори:Виски Категори:Ирланди
Правдинск
thumb|250px|Правдинскри чĕркӳ Правдинск (1946 çулччен ним.: Friedland), — Калининград облаçĕнчи хула. Хулара Правдинск районĕн администрацийĕ вырнаçнă. Калининградран 53 çухрăмра Лава юханшыв хĕрринче ларать.
Кунта 1807 çулхи çĕртме уйăхĕн 14-мĕшенчĕ Фридланд патĕнчи çапăçу пулса иртнĕ.
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕнчи хуласем
Пекин
Пекин («çурçĕрти тĕп хула»), — Китайăн тĕп хули. Хула пуçлăхĕ Ван Цишань. Халăх калăпăшĕпе хула Китайра иккĕмĕш вырăнта тăрать. Шанхайра çеç ытларах халăх пурăнать.
Истори
Пекина малтанхи хут пирĕн эрăчен икĕ пин каялла асăнаççĕ. Пирĕн эрăчен пĕр пин каярахпа вăл Дзи хули пек паллă пулнă. 936 çулта Сидзинь, 1937 çултанпа — Наньдзин, XII ĕмĕр варринчен пуçласа — Джунду, е Дасин ятсемпе паллă пулнă. 1215 çулта хулана монголсем ярса илнĕ. XIII-XIV ĕмĕрсенче Даду, е монголла Ханбалык ятлăскер Юань монгол империĕн тĕп хули пулнă. 1368 çулта хулана монголсенчен хăтарнă хыççăн хула Бейпин ятпа паллă пулнă. 1421 çулта Мин китай империĕн тĕп хули пулса тăнă хыççăн хальхи ятпа, Бейдзингпа, паллă.
Каçăсем
Категори:Китай Категори:Китай хулисем
Кĕçĕн Пакăш выççăлки
Тавралăхĕ
Шупашкартан 90 км, Етĕрнерен - 41 км, чукун çул станцинчен 90 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 57 çын, çав шутра 28 арçын, 29 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Tullamore Dew (виски)
Tullamore Dew - ирланд виски.
Категори:Виски
Ведомости
"Ве́домости" — Раççейри бизнес-пĕрлĕх профессионалĕсен ирĕклĕ ĕçлĕх хаçачĕ, 1999 çултанпа тухать.
Хаçата йĕркелекенĕ тата идеологĕ — Дерк Сауэр кăларакан. Тираж — 75 пин экз. Хаçат эрнере 5 хутчен 12-16 ярăмпа пичетленет. Independent Media Sanoma Magazines кăларакан çурт акăлчан Financial Times тата американ The Wall Street Journal (News Corporation) пĕрле пичетлет. Хаçатра экономика, финанс, корпораци тата политика пулăмĕсем пирки хыпар, анализ тата лару-тăрун пулас аталанăвĕ çинчен çыраççĕ.
www.vedomosti.ru ĕçлĕх порталĕ
www.vedomosti.ru ĕçлĕх порталне 1999 ç. хаçатпа пĕрлех пуçарса янă.
Çаплах материалсен архивĕ (1999 çултанпа) пур. Унта 230 пин ытла публикаци.
Кашни уйăхра www.vedomosti.ru сайта 2,5 млн. ытла çын кĕрет
Каçăсем
Категори:Раççей хаçачĕсем
Дува-Дон
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Белгород облаçĕн юханшывĕсем Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори: Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори: Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори: Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Садон юпписем
Bushmill's (виски)
Bushmill's - паллă ирланд виски.
Категори:Виски Категори:Ирланди
Харбин
Харбин, — Китай хули, Хэйлунцзян провинциĕн тĕп хули. Хулара пурĕ хула çумĕнчи ял-хуласене шутласан 9,5 млн. çын пурăнать. Хулана 1898 çулта Трансмачжур магистральне тунă чухне вырăссем никĕсленĕ. Вăл вăхăтра вăл чукун çул станциĕ кăна пулнă. Октябрь революциĕ хыççăн ку хулана нумай пуян, купса, офицер тарнă. 1932 çулта хулана япун çарĕсем ярса илнĕ. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче Япони парăннă хыççăн хулана совет çарĕсем кĕнĕ, анчах та кайран ăна Китай коммунисчĕсене панă. Хула промышленность хăватлăхĕсем Китай коммунисчĕсене çĕнтерме пулăшмалла пулнă.
Хула Сунгари юханшыв çинче ларать.
Çанталăк
thumb|Харбинри Провослави Софи соборĕХулари хĕлсем сивĕ. Каçхи температура -40° тарин çитме пултарать. Юпа уйăхĕнче юр ларать те ака уйăхĕнче çеç ирĕлме пуçлать. Кунти çанталăк питĕ хулхăн пулнипеле (Китайăн ытти хулисемпе танлаштарсан) кунта питĕ нумай конференци иртереççĕ.
Администраципе территорилле пайлану
Ҫумпровинци пӗлтерӗшлӗ хула 9 район, 2 хула уесчӗ тата 7 уезда пайланать.
Агарзинский
Агарзинский — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи посёлок. Тюй ял тăрăхне кĕрет.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 36 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Алексеева Зоя Леонидовна
Зоя Леонидовна Алексеева, (Сывлăмпи хушма ят)— сăвăç. 1960 çулхи çĕртме уйăхĕн 13 Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕнчи Тури Çĕрпӳкасси ялĕнче çуралнă.
Ĕçĕсем
Унăн сăввисем Чăваш Енре тухакан хаçатпа журналсенче пичĕтленеççĕ. Çавăн пекех 2002 çулта «Чĕрери хĕлхем», 2005 çулта "Тумлам пек тăлăх кăмăл",2007 çулта "Мечта и явь" (Вырăсла Людмила Симонова куçарнă), 2010 çулта "Кун-çул шăрçи" сăвăсен пуххи пичетленсе тухнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем
Вашингтон (штат)
Вашингтон, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Олимпия (штат Вашинтон) хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 184 673 км2.
Каçăсем
zhu:华盛顿州
Категори:Вашингтон Категори:АПШ штачĕсем
Вутă
thumb|250px|Вутă çурни thumb|Вутта пасара илсе кайни Вутă — çутăпа ăшă тумашкăн кăмакара, кăвайтра çунтармалли йывăç татăкĕ.
Раççейре вутă пахалăхне ГОСТ 3243-88 йывăç тĕсĕпе, тăршшĕпе, варринци çĕрĕкĕн лаптăкĕпе (урлă каснă лаптăкĕн проценчĕпе), çĕрĕк йывăçсен пайĕпе (урлă каснă лаптăкĕн 30 - 65 % çĕрĕк) тата туратсен юлашкин çӳллĕшĕпĕ нормăллаççĕ.
Хурăн вутисем чи хĕрӳллисем шутланаççĕ, ăвăс вутти - чи сивви. thumb|upright|Вутă çурмалли [[пуртă е колун]] thumb|upright|Гидравликăпа аутă çуракан машина
Вутăна хатĕрлени
thumb|right|Вутă шаршанĕ Вутăна ытларах пуленке туса типĕтсе упраççĕ. Йывăçа, тĕпĕнчен касса ӳкернĕ хыççăн, вулипе шултра турачĕсене пăчкăпа 40-60 см тăршшĕпе татаççĕ, кайран пуртăпа тăрăхла çураççĕ. Çурма ятарлă пуртă-колунпа усă курсан çăмăлтарах, унăн çивĕчĕшĕ савăл евĕр (30° танрах). Колунпа пысăк та тачă йывăçа çурма пулать. Пуртă пуленке çине çивĕчĕшĕпе кĕрсе ларкалать. Вара, пуртăна кăларас е çурса ярас тесе тӳртĕшпе тунката çине туртса çапаççĕ.
Каçăсем
Категори:Çунак Категори:Çунакан биояпала Категори:Йывăç материалсем
Coonemara (виски)
Coonemara - ирланд виски.
Категори:Виски
Kilbiggan (виски)
Kilbeggan - ирланд виски.
Категори:Виски
Симĕс кăмпа
Симӗс кӑмпа (лат. Rússula aerugínea) — яка кӑмпа (Russula) йӑхӗн яка кӑмпа йышшисен (Russulaceae). кӑмпасен тӗсӗ.
Каҫӑсем
Категори:Кăмпасем, алфавитпа Категори:Яка кӑмпа Категори:Çимелли кăмпасем Категори:Евразири кӑмпасем Категори:Çурçĕр Америкăри кăмпасем