cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mункун
Мункун сӗтелӗ
Пасха ҫӑмарти христиансен йӑли-йӗркинче Ҫӳлхуҫан Тупӑклӑхне пӗлтерет: ҫӑмарта вилнӗ пек курӑнать пулин те, ӑшра ҫӗнӗ пурнӑҫ пур, ҫавӑнпа ҫӑмарта "тупӑклӑхӑн символӗ тата унӑн тӗпӗнче чӗрӗлӗх символӗ"пулса тӑрать.
Православи йӑлипе ҫӑмарта парас йӑла Мария Магдалина тиберия император панӑ ҫӑмарта пирки каланӑ япалапа ҫыхӑнтарать.
Димитрий Ростовский пӗлтернӗ тӑрӑх, таса апостолӗ мария Магдалина император патне пыма май тупнӑ та ӑна хӗрлӗ сӑрпа сӑрланӑ ҫӑмарта парнеленӗ: "Христос чӗрӗлсе тӑчӗ!"Ҫӑмарта суйласа илни, Димитрий святителӗпе килӗшӳллӗн, Мария чухӑнлӑхне чӗнсе илнӗ, Анчах Та унӑн пушӑ алӑпа пыас килмен, ҫӑмарта тӗсне вара император тимлеме чӗннӗ.
Ҫӑмарта тӗрлӗ тӗспе илемлетет пулин те, шӑпах хӗрли йӑлана кӗнӗ япала: вӑл хӗрес ҫумне пӑталанӑ Христосӑн юнне символласа парать. (Хӗрлӗ тӗс Мӑнкун валли паллӑ.) Сӑмахран,ҫак уявӑн кӗлтумалли пӗлӗтӗсен тӗсӗ ҫавнашкал.)
Православи йӑли-Йӗркипе артос — ятарлӑ ҫӑкӑрпа ҫыхӑннӑ, ҫав ҫӑкӑрпа турра кӗлтумалли Кӗлӗре Усӑ кураҫҫӗ, ҫав уяв вырӑс приход практикинче Мӑнкун литературин вӗҫӗнче, шӑнкӑравлӑ кӗлӗ хыҫҫӑн тасалать. Ҫак ҫӑкӑр храмра Пӗтӗм Ҫутӑ Эрнесен тӑршшӗпех тӑрать тата литурги хыҫҫӑн христиансен шӑматкун янӑрать. "Раҫҫейре артос ку куна пӗтӗмпех тутанса пӑхма мар, апат-ҫимӗҫе тутанма упрас йӑла анлӑ сарӑлнӑ", сӑмахран, чиртен чиртен.
Мӑнкун сӗтелӗ хатӗрлесси Аслӑ кӗҫнерникун вӗҫлеме тӑрӑшаҫҫӗ, эрнекун Хӗрӳллӗ службисенчен нимӗн те ан чӑрмантартӑр тесе, Святой Плащицӑпа кӗлӗсене илсе тухмалли кун (практикӑра, паллах, ҫакна сайра хутра ҫеҫ тумалла).
Каçăсем
Категори:Уявсем
Вой-Вож (Лыханъю юппи)
Вой-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лыханъю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Трофимовка (Сельда юппи)
Трофимовка — Раççей территоринчи юханшыв. Чĕмпĕр облаçĕ территорипе юхать. Сельда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Сĕве пуçĕнчен Элшел ялĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Атăл юпписен бассейнĕ Хура Атăлпа Сăр хушшинче. Юханшыв бассейнĕ - Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тури Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Сĕве бассейнĕ
Одесса
Одесса — Украинăн Хура тинĕс хĕрринчи хули, Одесса облаçĕн административлă тĕпĕ, Украинăн чи пысăк тинĕс порчĕ.
Истори
Хулара пурăнакан çын шучĕ ӳссе пыни:
Экономика
thumb|left|«Одесса» хăна çурчĕпе тинĕс вокзалĕ
Паллă ăслăхçăсем
Одессăра ĕçлесе пураннă Нобель преми лауреачĕсем: И. И. Мечников, И. Е. Тамм, С. Я. Ваксман, Д. И. Менделеев, Н. И. Пирогов, И. М. Сеченов, Г. А. Гамов, Л. И. Мандельштам, Ф. Н. Шведов, Н. А. Умов, А. М. Ляпунов, М. Г. Крейн, Г. М. Фихтенгольц, А. А. Богомолец, В. П. Филатов, Е. А. Маркелов, В. П. Глушко, К. Д. Ушинский…
Культура
«Лондонская» хăна çурчĕ|right|thumb|180px
Театраллă Одесса
thumb|Одесса оперетти
Одесса киноӳнерлĕхĕ
thumb|Одесса опери
Çулçӳревлĕх тата кану
thumb|Пассаж
Асăрхавсем
* Категори:Хура тинĕсĕн порчĕсем
Пяжма (Ухта юппи)
Пяжма — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Ухта юханшывăн сулахай çыранĕпе, 49 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Якаткасси
Якаткасси, Jakatkassi Ягаткино— Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Етĕрне районне кĕнĕ. 1929 çулхи авăн уйăхăн 12-мĕшĕнче Тутаркас районне, 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16-мĕшĕнче каллех Сĕнтĕр районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕнче Советски районне, 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕнче Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕнче Элĕк районне, 1959 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Етĕрне районне кĕнĕ.
1964 çулхи пуш уйăхĕн 11-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Быков Александр Артемьевич
Быков Александр Артемьевич, — Мухтав орденĕн тулли кавалерĕ. 1921 çулхи кăрлачăн 9 Шупашкар уесĕн (халĕ Муркаш районĕ) Хуракасси ялĕнче çуралнă. 1972 çулхи çĕртме уйĕхĕн 8 Муркаш районĕнчи Çеменкассинче вилнĕ.
Пурнăçĕ
1934 çулта Кашмашри çичĕ çул вĕрентекен шкула вĕренсе пĕтернĕ. Кайран колхозра ĕçленĕ. 1942 çулхи ака уйĕхен 7 хыççăн Хĕрлĕ Çара старшина пулса лекнĕ.
1942 çултанпа Аслă Тăван Вăрçинче Калинин, Брянск, Белоруси, Хĕвеланăç, Пĕрремĕш Белоруси тата Иккĕмĕш Белоруси фрончĕсенче вăрçа хутшăннă. Артиллерист пулнă. Мухтав орденĕн пĕрремĕш степеньне 1965 çулта тивĕçлĕ пулнă.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Кăрлачăн 9-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1921 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 8-мĕшĕнче вилнисем Категори:1972 çулта вилнисем Категори:Мухтав орден кавалерĕсем
Çĕртме, 8
Вилнĕ
Категори:Кунсем
1108
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Челепи облаçĕн Чесма районĕ
Чесма муниципаллă районĕ (Чесменский муниципальный район) — Раççей Федерацин Челепи облаçĕн муниципаллă йĕркеленӳлĕхĕ. Административла тĕпĕ — Чесма сали.
Çĕр лаптăкĕ —, ял хуçалăх тивĕçĕнче —. Халăх йышĕ — 21.6 пин çын.
Районăн кун-çулĕ
Района 1935 çулхи кăрлач, 18 Варна, Качкар, Нагайбак тата Троица районĕсене пайласа туса хунă. 1962 çулта Чесма районне пĕтерсе хураççĕ. Çĕрĕсене малтан Варна районне (1962), кайран — Троица районне (1964) куçараççĕ. 1965 çулхи кăрлач, 25 района çĕнĕрен йĕркелеççĕ.
Халăхĕ
Районта 20.6 пин çын пурăнать. Наци тĕрлĕхĕ историри куçăм ĕçĕсемпе палăрать. Районта вырăссем, казахсем, мордвасем, тутарсем, украинсем, белоруссем пурăнаççĕ. Пурĕпе 12 ял тăрăхне кĕрекен 32 пурăну вырăнĕ.
Басманов Гавриил Иванович
Басманов Гавриил Иванович — ( 1920-01), Вата фронтăн 13-мĕш çарĕн 74-мĕш перевçĕсен дивизин 360-мĕш перевçĕсен полкĕн çыхăну ротин радисчĕ, красноармеец, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 16.
Халдеиха
Халдеиха — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Горевка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Ен юханшывĕсем
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ
Кун-çулĕ
И. Я. Яковлев чи малтанах хăй вĕрентсе ăс панă çамрăксенчен халăха вĕрентекенсене хатĕрлес тесе тăрăшнă. Çакă уншăн пĕрремĕш тĕллевĕ пулнă. Çак тĕллеве пурнăçа кĕртме Вишевский И. В., Ульянов И. Н., Ильминский Н. И., Шестанов П. Д. пулăшса пынă. 1868—1871 çулсенче шкул Яковлевăн шалу укçипе çеç тытăнса тăнă.
1871 çултан шкул тĕрлĕрен вак халăх çыннисен вĕрентĕшĕ ятне илет.
Радова
Радова — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Нименьга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 46 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ
Кун-çулĕ
1914-мĕш çулта вĕрекенсен пĕрремĕш ушкăнĕ хăйсен ирĕкĕпе тенче вăрçине тухса каять.
Радова
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Мавлют (Кушнаренко районĕ)
Мавлют — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 37 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452244, ОКАТО кочĕ — 80240810003.
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ
Кун-çулĕ
1917 çултанпа Чĕмпĕр чăваш шкулĕ — шкул вĕрентӳçисен семинари, 1920 çулта — «Чăваш халăх вĕрентӳ институчĕ», 1923 çулта — педтехникум, юлашкинче (1937 çулта) — педучилище пулса тăрать.
Радова
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ
Чăваш шкулĕн тĕллевĕпе чаплăхĕ
Кашни халăхăн астăвăм управĕ пур, унта халăх ырлăх-пурлăхĕшĕн çуннă çынсене чысласа И.Я. Яковлев çав йышри паллă çутлăхçă, Чĕмпĕрти чăваш шкулнt никĕслекенĕ. Чăваш Республикинче çак шкула уçнине яланах уявлаççĕ, ăслăх конференцисене ирттереççĕ. Шăпах Чĕмпĕрти чăваш вĕрентӳçĕсен шкулĕ чăваш халăхĕн ăслăх тата пултарулăх интеллигенцине йĕркелесе ĕçе пуçарса янă.
Шкулăн тĕп тĕллевĕ — Хусан, Чĕмпĕр, Самар, Сарăту, Аçтăрхан тата Ĕпхӳ кĕпĕрнисенче пурăнакан чăвашсем хушшинче çырулăха сарасси, ачасене тăван чĕлхепе çутта кăларасси, тĕнчери пĕлӳ кĕнекисене тăван чĕлхепе çырса кăларасси, наци илемлĕх литературине, театрне, мусăкне, сӳретлĕ ӳнере аталантарасси, тĕрлĕ ăстаçлăхсене çĕр ĕçтĕшĕсене алла парасси. Иван Яковлев тăван халăхне çеç мар, урăх халăхсене те çутта кăларасшăн тăрăшнă. Чĕмпĕрти вĕрентӳçĕсен шкулĕнче чăвашсем, вырăссем, мăкшăсем, ирçĕсем, тутарсем, марисем, удмуртсем пĕлӳ илнĕ. Малти педагогика принципĕсене никĕсене хунă.
Мавлют (Кушнаренко районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ
Чăваш шкулĕн тĕллевĕпе чаплăхĕ
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче Иван Яковлев хистенипе халăх ӳнерĕн музейне йĕркеленĕ, ăслăлăх-тĕпчев ĕçĕсене шкулти вĕрентӳçсемпе вĕренекенсем хутшăннă. Пулас вĕрентӳçсене эстетика енчен этеплес ĕçе кунта чăваш халăх культурин йăлине тĕнчери классика ӳнерĕн еткерлĕхĕпе пĕрле туса пынă.
Мавлют (Кушнаренко районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ
Чăваш шкулĕн тĕллевĕпе чаплăхĕ
Чĕмпĕрти шкул ĕçленĕ çулсем чăваш наци культуришĕн, çырулăхĕшĕн, профессиллĕ литературишĕн, тăван чĕлхепе пĕлӳ паракан шкулсемшĕн, мусăкшăн, сăрă ӳнерĕшĕн, театр ӳнерĕшĕн питĕ тулăхлă тапхăр пулнă.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ Категори:Чĕмпĕр кĕпĕрни Категори:1868 çулта килнисем Категори:Раççейри педагогика пĕлӳлĕхĕ Категори:Чăваш Енре пĕлӳ илни Категори:Н.И.Ильминскийĕн педагогика системи
Вой-Вож (Кĕçĕн Аранец юппи)
Вой-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Кĕçĕн Аранец юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Челепи облаçĕн Чăпаркуль районĕ
Чăпаркуль районĕ — Челепи облаçĕн (Раççей) районĕ. Административлă тĕпĕ — облаç пăханăвĕнчи хула Чăпаркуль. Çĕр лаптăкĕ — 2879 çм², ял хуçалăх çĕрĕсем — 146,3 пин га. Халăх йышĕ — 28,4 пин çын (2005).
Хуçалăхĕ
Районта тулă, ыраш, пăрçа, хура тулă, вир, выльăх апачĕ (кукуруза, хĕвел çаврăнăш, нумай çул курăкĕсене) ӳстереççĕ. Выльăх-чĕрлĕх, сысна, чăх-кăвакал ĕрчетеççĕ.
Мрамор, кварцит, талька, слюда, каолин, кирпĕч тăмĕ, асбест тупăçлаççĕ, çĕр айĕнче çурма ахах-мерчен нефрит, яшма, агат, ылтăн пур.
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн районĕсем
1110
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çĕнтерӳшĕн (хаçат)
Çĕнтерӳшĕн (За победу) — Чăваш Енри Йĕпреç районĕн хаçачĕ.
Паянхи кун Йĕпреç районĕн хаçачĕ «Çĕнтерӳшĕн» ятпа тухса тăрать. Унăн тĕп редакторĕ − К.Д. Алимасов. «Йĕпреç райхаçат редакцийĕ» РГУ коллективĕ 12 çынна пĕрлештерсе тăрать.
Яваплă секретарь − Быков С.В.
Греков Леонид Игнатьевич
Греков Леонид Игнатьевич — (27.12.1913(14)-29.10.1941), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 52-мĕш урăм çарăн 169-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн командирне пулăшаканĕ, капитан.
Çĕнтерӳшĕн (хаçат)
Фоторкорреспондент − Димитриев Д.Д.
Компьютер уйрăмĕн редакторĕ − Раймова Г.И тата ыттисем те.
Хаçат кун-çулĕ
1932 çулхи нарăсăн 5-мĕшĕнче Йĕпреç район хаçачĕн (Çĕнĕ пурнăç» ятпа) пĕрремĕш номерĕ пичетленсе тухать. Унăн редакторĕ − Чăваш-Тимеш ялĕнче çуралса ӳснĕ Илья Кузмич Корнилов пулнă. Анчах та хаçат вырăнти типографии пулманнине кура çулталăк çурă хушши Канаш тата Улатăр типогрфийесенче пичетленсе тухнă. Унăн тиражĕ вăл вăхăтра 600 экзмпляртан иртеймен.1932 çулхи çу уйăхĕнчен «Çĕнĕ пурнăç» «Колхоз пурнăçĕ» ятпа 20 çул хушши тухсап тăрать. Çак йывар вăхăтра унăн тĕп редакторĕ пулса Петр Степанов ĕçлет.
1953 çулхи кăрлач уйăхĕнчен пуçласа хаçат «Коммунизм çĕнтерĕвĕшĕн» ятпа, тепĕр 5 уйăхран вара вăл вырăсла та, чăвашла та тухма пуçлать.
Каçăсем
Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал Категори:Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕ
Анат Саит
Анат Саит — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 125 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452244, ОКАТО кочĕ — 80240810004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Рассоха Порсы
Рассоха Порсы — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Порса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 58 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Лун-Вож (Кĕçĕн Аранец юппи)
Лун-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Кĕçĕн Аранец юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Хамутинка
Хамутинка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Гарновка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Ен юханшывĕсем
Корчакова Светлана Васильевна
Корчакова Светлана Васильевна 1948 çулхи çурла уйăхĕн 20 – мĕшĕнче Елчĕк районĕнчи Кӳлпуç ялĕнче çуралса ӳснĕ.
Кун-çулĕ
Ялти пуçламăш тата Хăвăлçырмари сакăр çул вĕренмелли шкулсенче ăс пухнă. Канашри педагогика училищине вĕренсе пĕтернĕ. Шупашкарта воспитательте çур çул ĕçленĕ. Ленинградри патшалăх театр, музыка тата кинематографи институтĕнче 1968 – 1972 çç. вĕреннĕ. Вĕренсе пĕтерсен Чăваш ене килнĕ. Çамрăксен театрĕнче 1972 – 1977çç. ĕçленĕ. Кайарахпа Чăваш патшалăх академии драма театрĕнче 2006 çулччен вăй хунă.
Хуракасси (Муркаш районĕ)
Хуракасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1920 çулхи утă уйăхĕн 24 Чикме уесне, каярах Шупашкар уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Шурча вулăсĕнче шутланнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Тутаркас районне кĕнĕ. 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1944 çулхи пуш уйăхăн 30 хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Рименьга
Рименьга (Раменка) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Кодина юханшывăн сылтăм çыранĕпе 41 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 67 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Пăва (пĕлтерĕшсем)
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Сед-Вож (Кĕçĕн Кодач юппи)
Сед-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Кĕçĕн Кодач юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Терентьев
Терентьев — хушамат. Терентий ятран пулса тăрать.
Юпа, 28
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Аш арманĕ
thumb|250px|Аш арманĕАш арманĕ — аш-какай е пахчаçимĕç вĕтетмелли, фарш тумалли хатĕр. Ăна XIX ĕмĕрте Карл Драйс (Karl Drais) шутласа кăларнă.
Сăмахĕ
Аш арманĕ çĕнĕ сăмах. Ăна 2000 çул патнелле усă кура тытăннă. Арманпа функци енчен çыхăннă. Совет вăхăтĕнче ăна мясорубка вырăс сăмахĕпе тĕрĕç.
Хатӗр
Мясорубка конструкцийӗ пек конструкциллӗ электричество мясорубкин ӳкерӳ пайӗпе кухня комбайнӗсенче те усӑ кураҫҫӗ. Аялтан пластмассӑран тунӑ лоток тата мясоприемнике тӗртекен. Шӑтӑклӑ решетке
Классикӑлла алӑ мясорубки ҫак пайсенчен тӑрать:
Аш-какай е урӑх продукт мясоприемник урлӑ шнек конвейерне лекет, конвейер пулӑшнипе решетке ҫумне тӗршӗнет, унтан решетке ҫийӗпе шӑвакан ҫӗҫӗпе касса татать. Алӑ касакан мясоприемникре аяк пӗрчисем пур, вӗсем шнек тӑрӑх ҫӳреме ытла та пысӑк аш татӑкӗнчен пӗчӗкрех татӑксем касса татаҫҫӗ. Блендерпа танлаштарсан, мясорубкӑра продуктсене вӗтетесси татти-сыпписӗр пулса пырать: продукта мясоприемнике хураҫҫӗ те решетке витӗр тухаҫҫӗ.
Асăрхавсем
Категори:Хатĕрсем Категори:Пĕçермелли ĕç хатĕрĕсем Категори:Аш-какай
Çĕнĕ Бакай (Кушнаренко районĕ)
Çĕнĕ Бакай — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 89 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452244, ОКАТО кочĕ — 80240810005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Челепи облаçĕн Аркаяш районĕ
Аркая́ш районĕ — Челепи облаçĕн (Раççей Федерацийĕ) районĕ.
Административлă тĕпĕ — посёлок Аркаяш. Çĕр лаптăкĕ — 2791 çм². Халăх йышĕ — 42,3 пин çын (2005).
Районăн кун-çулĕ
left|thumb|100px|Районăн гербĕ (1999) Района 1930 çулта Пушкăрт АССРĕ шутĕнче туса хунă. 1934 çулта Челепи облаçĕн Аркаяш наци тăрăхне кĕрет.
Хуçалăхĕ
Ял хуçалăх çĕрĕсем — 140,8 пин га. Районра тырă тата пăрçа евĕр тырра, çĕр улми, пахча-çимĕç ӳстерсе илеççĕ. Ӗне-сурăх, лаша тытаççĕ, кролик, чăх-кăвакал ĕрчетеççĕ.
1111
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1111 çулта çуралнисем
Челепи облаçĕн Аркаяш районĕ
Хуçалăхĕ
Çĕр управĕнче ылтăн тăпри, тĕслĕ мрамор пур.
1111
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1111 çулта вилнисем
Челепи облаçĕн Аркаяш районĕ
Хуçалăхĕ
Климатлă тата бальнеологи курорчĕ Увильтă ĕçлет.
Чаплă куравĕсем
Архитектура палăкĕсем: Губе́рнское сали — Дмитрий соборĕ (1899 ç.), Кузне́цкое сали — Турă амăш çууралнине чыслав чиркĕвĕ (1805 ç.).
Неолит тапхăрĕнчи çын пурăннă вырăнĕсем: Ново-Соболево тата Старо-Соболево (Норки ял канашĕ).
Кăрлач, 3
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Челепи облаçĕн Аркаяш районĕ
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн районĕсем
Греков Николай Семёнович
Греков Николай Семёнович — (29.04.1906(16)-04.09.1974), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 07. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр-Анăç фронтăн 13-мĕш çарĕн 49-мĕш перевçĕсен дивизин 212-мĕш перевçĕсен полкĕн пулемётчикĕ, красноармеец.
Хубилай
Хубилай, — монгол ханĕ, Китайри Юань династине йĕркелекенĕ. 1215 çулта çуралнă, 1294 çулта вилнĕ. Чингисхан мăнукĕ.
Пурнăçĕ
1260 çулта Монгол империйĕн тĕп хулине Каракорумран Пекина куçарнă, хула ятне Ханбалык çине улăштарнă. 1279 çулта Кăнтăр Китая çĕнтерсе илнĕ.
Хубилай çавăн пекех Бирмăна, Аннама, Камбоджăна, Корейăна çĕнтерсе илнĕ, анчах та Японине çĕнтерсе илеймен — икĕ харçи те ăнăçупа вĕçленмен.
Астул тытнă вăхăтра хăйне ăслă-тăнлă çын пек кăтартнă, пурнăçа лайăхлатакан нумай çĕнĕлĕх кĕртнĕ. Вăлах 1291 çулта хăйĕн империне 12 провинци çине пайланă. Будда тĕнне кăмăлланă, ăна чылай пулăшнă. Вăл пулăшнипех ку тĕн анлă сарăлнă.
Çав вăхăтрах вăл хăй монгол пулнине манман, Китайра монгол чĕлхине хут ĕçне кĕртнĕ. Пакбаламе будда ăсчахне монгол чĕлхи валли ятарлă алфавит шутласа кăларма хушнă.
Китай кун-çулĕнче вăл Ши-цзу (世祖) ятпа паллă.
Каçăсем
Категори:Монгол ханĕсем Категори:Китай императорӗсем, алфавитпа Категори:Хансем
Мускав проспекчĕ (Шупашкар)
Этимологи
Хăйĕн ятне Мускав (çак вырăнта унчен Мускав урамĕ тата Етĕрне çулĕ пулнă) ятĕнчен илнĕ.
Каçăсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
Родионов Виталий Григорьевич
Чăваш наци конгресĕн Мăн Канашне кĕрет.
Кун-çулĕ
1947 çулхи юпа уйăхĕн 5-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи Хура Çырма ялĕнче çуралнă.
1975 çулта И.Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университетĕнчен вĕренсе тухнă. 1979 çулта СССР ĂА-йĕн А.М. Горький ячĕллĕ тĕнче литературин институтĕнче аспирантурăра пĕлӳ илнĕ.
Ĕçĕсем
Литература пĕлĕвĕ тĕлĕшĕнче ун ĕçĕсем 1976 çултанпа пичетленме пуçланă. Литература пĕлĕвĕпе çыхăннă кĕнекесем
В.Г. Родионов хатĕрленĕ тĕп кĕнекесем
Ытти кĕнекесем
Статьясем
Каçăсем
Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:И. Н. Ульянов ячĕллĕ ЧПУ вĕрентӳçисем Категори:1947 çулта çуралнисем Категори:Юпан 5-мĕшĕнче çуралнисем
Юань йăх-несĕлĕ
Импери (китай йăлипе — йăх-несĕл) Юа́нь (Их Юань улс.PNG Их Юан Улс — Аслă Юань патшалăхĕ) — монголсен патшалăхĕ, унăн пĕр пайĕ Китай (1271—1368) пулнă. Чингисханăн мăнукĕ, 1279 çулта Китая пĕтĕмпех ярса илнĕ монгол ханĕ Хубилай никĕсленĕ
1351-1368 çулсенче «Хĕрлĕ çар» пăлханма пуçланă хыççăн ăрун кун-çулĕ пăчланать.
Вуламалли
* Категори:Китай династийĕсем
МПУĕн шутлакан математикапа кибернетика факультечĕ
Факультетра 17 кафедра.
Истори
Факультета 1970 çулта никĕсленĕ. Унăн пуçаруçĕ — Раççейĕн пысăк тĕпчевçĕсенчен пĕри — Андрей Николаевич Тихонов академик. А.Н.Тихонов ШМК факультетне М. В. Келдыш академик пулăшнипе — вăл вăхăтра Тĕпчевсен Академии президенчĕ -уçнă. Татах та А.Н.Тихонова факультетра ĕçлекен Л.С.Понтрягин академик, Л.Н.Большев, С.В.Яблонский СССР ТА член-корреспонденчĕсем, И.С.Березин и Ю.Б.Гермейер профессорсем факультета вăй илме, аталанма чылай пулăшнă. Факултетăн пĕрремĕш деканĕ (1970—1990 çулсенче) Андрей Николаевич Тихонов пулнă. Ун хыççăн декан вырăнне член-корреспондент РАН Дмитрий Павлович Костомаров (1991—1999) йышăннă. Халĕ ШМК деканĕ — РТА академикĕ Евгений Иванович Моисеев, ăна 2004 çулхи акан 16-мĕшĕнче тепĕр хут суйларĕç.
Хомутина
Хомутина — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ур юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Сун (патшалăх)
Сун (宋朝) — 960–1279 çулсем хушшинче хальхи Китай çĕрĕсем çинче вырнаçнă патшалăх. Астул çинче Чжао (趙, Zhào) династийĕ ларнă.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Китай династийĕсем Категори:Китай историйĕ
Каттакурган шыв усравĕ
Каçăсем
Категори:Шыв усравĕсем Категори:Узбекистан шыв усравĕсем
Нальчик
Нальчик, — Раççейĕн хули, Кабардино-Балкари Республикин тĕп хули. «Нальчик» сăмахĕ кабардин чĕлхи çинче, балкар чĕлхи çинче пекех, такан пек куçарăнать. Хула çине çӳлтен пăхсан вăл такан пек курăннă пирки ăна çапла каланă. Такан хула эмблеми çинче те пур.
Хула Нальчик (Терекăн юппи) юханшывĕ хĕрринче ларать. Вăл тинĕс шайĕнчен 512 метр çӳллĕшĕнче вырнаçнă. 2002 çулта кунта 233, 9 пин çын пурăннă, хула лаптăкĕ 131 км2 танлашать.
Истори
1724 çулта кабардин князĕ Асланбек Кайтукин çак вырăна куçса килнĕ. Вара унăн çурчĕ кабардин князĕсен резиденциĕ пулса тăнă. Кунтах Кабардан администрациĕн вырăнĕ шутланнă.
Нальчик крепоçне 1818 çулта никĕсленĕ. 1838 çулта кунта çар селениĕ пулса тăнă. 1862 çулта ăна слабода туса хунă, вăл вăхăтра унта 2300 çын пурăннă. 1921 çулта вара Нальчика хула шайне кĕртнĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă Вăрçинче хулана фашистла нимĕç çарĕсем оккупацине илнĕ. Оккупаци вăхăчĕ 1942 çулхи юпа уйăхĕн 28 пуçласа 1943 çулхи кăрлачăн 3 тăсăлнă. Ку вăхăтра хулана вăйлă аркатнă. Çав вăхăта халалласа хула паркĕнче Ӗмĕрлĕхи Çулăм çунать. Нальчика Кабардино-Баркари н партизанĕсемпе пĕрле Кавказ хыçĕнчи фронтăн Çурçĕрти ушкăнăн 37 Армин çарĕсем ирĕке кăларнă.
Каçăсем
Категори:Кабардино-Балкари Республики Категори:Кабардино-Балкари Республикин хулисем
Рим-река
Рим-река — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Совза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 13 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км.
Вой-Вож (Кĕçĕн Кожва юппи)
Вой-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Кĕçĕн Кожва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 72 км.
Рим-река
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Вой-Вож (Кĕçĕн Кожва юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Рим-река
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Вой-Вож (Кĕçĕн Кожва юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сатка районĕ
Са́тка райо́нĕ (Саткинский район Челябинской области) — Челепи облаçĕн муниципаллă районĕ. Административлă тĕпĕ — Сатка. Çĕр лаптăкĕ —. Халăхĕ — 91.7 пин çын.
Районăн кун-çулĕ
Сатка районĕн историйĕ Сатка хулапа çыхăннă. Сатка ĕлĕххи ту ĕç-пуç хулисенчен пĕри шутланать. Строганов промăç усламçисем 1756 çулта Троица-Сатка чукун шăратмалли завода туса хураççĕ. Заводăн хуçи граф С. Г. Строганов пулнă, кайран вăл ывăлне — А. С. Строганова куçать. 1768 çулхи чӳк, 19 Троица-Сатка заводĕнче пĕрремĕш чукун шăратса кăлараççĕ. Çак кун Сатка хулин çуралнă кунĕ пулать.
Тавралăхĕ
Сатка хули Челепирен кăнтăр-анăçалла ра, Урал тăвĕсен анăç айккинче, Европăпа Азин географи чиккипе юнашар вырнаçнă.
Илек (Кушнаренко районĕ)
Илек — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 652 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452246, ОКАТО кочĕ — 80240815001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Бастанджян Мигран Мигранович
Бастанджян Мигран Мигранович — ( -), 3-мĕш Украина фрончĕн 6-мĕш çарĕн 333-мĕш перевçĕсен дивизин 1118-мĕш перевçĕсен полкĕн батальонĕн парторгĕ, красноармеец, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22.
Остоженка
Осто́женка (1935—1986 — Метротăвакан) — Мускавăн Вăта администраци тăрăхĕнчи урам. Пречистенка Хапхи лапамĕнчен пуçланса Крым лапамне çити тăсăлать, Пречистенкăпа Пречистенка çыранĕ хушшинче вырнаçнă. Çуртсене Пречистенка Хапхи лапамĕнчен нумерлеççĕ.
Этимологи
Ятне XVIIĕмĕрте, ĕлĕххи Остожье çыран хĕрри ячĕпе панă.
Кун-çулĕ
Остоженка — Мускав-юханшывăн çыранĕнчи айлăм вырăнĕ. Кунтах утă çулмалли çарансем ешернĕ, çĕр пичĕ çинче утă куписем (стог) тăнă, çакăнтан вырăна Остожье ят панă.
XVII ĕмĕрте Остожье вырăнта патша Конюшня слободи тата Остоженка (Остожный) патша лаша карти пулнă.
Октябрь революци вăхăтĕнче, 1917 çулхи юпа уйăхĕнче, Остоженка районĕнче Мускав вăрçă тăрăхĕн штаб çуртне (15/17 çурчĕ) тата Крым лапамĕнчи Провиант (Интендант) ампарĕсене ярса илесшĕн хаяр çапăçусем пынă. Кунта П. Добрынин вилмелле суранланнă тата çамрăк большевиксене - Павел Андреева (14 çулта) тата Люся Люсиновăна (20 çулта) вĕлернĕ, каярах вĕсен ячĕсене Мускав Лешьен районĕнчи урамсене тивĕçтернĕ.
Паллă вырăнсем, çурт-йĕр
Мăшăрсăр енĕпе:
Мăшăрлă енĕпе:
Сатка
thumb|100px|Герб (1983) Са́тка — Раççей Федерацийĕн хули (1937 çултанпа), Челепи облаçĕн Сатка районĕн административный тĕпĕ.
Халăх йышĕ — 46,9 пин çын (2007).
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн хулисем
Чӳк, 10
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Кнеç
Князь, — IX-XVI ĕмĕрсенче славянсен тата хăш-пĕр халăхсен патшалăха е унăн пайне тытса тăнă феодал титулĕ. Кайран вара дворянсен титулĕ.
Князь титулне 1917 çулхи чӳк уйăхĕн 10 «Сословисемпе граждан чинĕсене пĕтерни» ВЦИК декречĕпе пĕтернĕ.
Хĕрарăм пирки сăмах пырать пулсан, майра-кнеç теме пулать. Кнеç арăмĕ — кнеç майри.
Каçăсем
Категори:Русь Категори:Титулсем
Мăкăнь
Мăкăнь (Papáver) — курăкла ӳсентăрансен çемьинчи ăрат.
Мăкăнь сĕткенне «опиум» теççĕ, грек чĕлхинче «мăкăнь сĕткенĕ» пулать.
Каçăсем
Категори:Мăкăнь йышшисем Категори:Тĕхемсем Категори:Еврази флори Категори:Çурçĕр Америка флори Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем
Худящевка
Худящевка — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
1112
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1112 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1112 çулта вилнисем
Асăрхавсем
Категори:Çулсем Категори:1112 çул
Свара
Свара (Спарма) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Поржала юханшывăн сулахай çыранĕпе, 10 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Гумер (Кушнаренко районĕ)
Гумер — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 237 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452246, ОКАТО кочĕ — 80240815002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Бастеев Иван Васильевич
Бастеев Иван Васильевич — (-), Воронеж фрончĕн 47-мĕш çарĕн 23-мĕш перевçĕсен дивизин 89-мĕш перевçĕсен полкĕн командирĕ, полковник, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 25.
Греков Пётр Исаевич
Греков Пётр Исаевич — (29.06.1922-14.08.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 61-мĕш çарĕн 23-мĕш перевçĕсен дивизин 89-мĕш перевçĕсен полкĕн 76-мм тупăсен батарея командирĕ, аслă лейтенант.
Сомов Константин Андреевич
Константин Андреевич Сомов (30 чӳк 1869, Сăваплă-Петĕрхули - 6 çу 1939, Париж) — вырăс сăрă ӳнерçи тата ӳкерӳçи, çынпа çутçанталăк сăнарĕ ăсти, кĕнеке капăрлату ӳкерчĕкĕсен хăйлавçи, «Илемлĕх тĕнчи» ушкăнăн тата журналăн никĕслекенĕсен пĕри тата пайташĕ. А. И. Сомов илем тĕпчевçи ывăлĕ.
Кун-çулĕ
Константин Сомов паллă музей ĕçченĕ, Эрмитаж управçи Андрей Иванович Сомов кил-йышĕнче çуралнă. Унăн амăшĕ, Надежда Константиновна (хĕр хушамачĕ Лобанова) кĕвĕ выляма лайăх пĕлнĕскер, анлă пĕлӳ илнĕ çын пулнă. 1879-1888-мĕш çулсенче вăл К.Май гимназинче вĕреннĕ.
1888-мĕш çулхи авăн уйăхĕпе 1897-мĕш çулхи пуш уйăхĕччен Петĕрхулинчи Ӳнер Академинче вĕреннĕ: тĕп курс — 1892-мĕш çулччен, унтан,1894-мĕш çулхи юпа уйăхĕнчен И. Е.Репин ăсталăх лаçĕнче вĕреннĕ. 1894-мĕш çулта пĕрремĕш хут Вырăс шыв сăрă ӳнерçисен пĕрлешĕвĕн кăтартувĕнче хутшăннă.
1897-1898-мĕш çулсенче вăл Парижра Коларосси Академинче вĕреннĕ. 1899-мĕш çултан Петĕрхулинче пурăнать. Гимназинче вĕреннĕ вăхăтра Сомов А.Бенуапа, В.Нувельпе, Д.Философовпа паллашнă, каярахпа вĕсемпе пĕрле «Илемлĕх тĕнчи» пĕрлешӳне чăмăртанма пулăшнă. Сомов «Илемлĕх тĕнчи» журнала тата А.Бенуа тӳрлетсе пынă «Раççей Илем пурлăхĕ» (1901-1907) таташ тухăмне капăрлатса илемлетнĕ. А.Пушкинăн «Граф Нулин» (1899) хайлавне, Н.Гоголь çыравĕсем «Сăмса» тата «Нева проспекчĕ» (1901), К.Бальмонтăн «Кăвар-кайăк.Славян çыннин шăхличĕ» сăвă пухăмĕсен кĕнеке хупписене хитре капăрлатнă, В.Ивановăн «Cor Ardens», А.Блокăн «Театр» кĕнеки валли илем ӳкерчĕкĕсем хайланă.
1914-мĕш çулхи кăрлач уйăхĕнче Ӳнер академин чăн пайташĕн ятне илме тивĕçнĕ.
1918-мĕш çулта Петĕрхулинчи патшалăх ирĕклĕ илем вĕренӳ лаçĕсенче профессор пулса тăнă, Е.Н.Званцева шкулĕнче ĕçленĕ. 1919-мĕш çулта Третьяков курав речĕнче унăн харпăр ĕçĕсен юбилей кăтартувĕ пулса иртнĕ.
1923-мĕш çулта Сомов Раççейран Американа «Вырăс куравĕн» аслă элчи пулса каять; 1924-мĕш çулхи кăрлач уйăхĕнчи Нью-Йоркри кăтартура Сомовăн был 38 ĕç пулать. Раççейе вăл таврăнмасть.
1939-мĕш çулхи çу уйăхĕн 6-мĕшĕнче Парижра сарăмсăр вилсе кайнă. Парижран 30 çухрăмри Сент-Женевьев-де-Буа çăвинче пытарнă. Вилнĕ хыççăн юлнă ĕçĕсене Михаил Васильевич Брайкевич йĕркелесе пурнăçланă.
Пĕлме кăсăклă
2006-мĕш çулхи чӳк уйăхĕн 29-мĕшĕнче «Вырăс пасторалĕ» ятлă ĕçне (1922) «Кристис» аукционĕнче рекордлă хакпа — 2 миллион та 400 пин стерлинглă фунтпа сутнă. Ку таранччен вырăс ӳнерçисен пĕр ĕçĕ те çакăн пек хаклă тăман. Татах та хаклăрах вырăс ӳнер хайлавĕ Лондонра 2007-мĕш çулхи çĕртме уйăхĕн «Кристис» аукционĕнче ӳснĕ — Сомовăн «Асамат кĕперĕ» ятлă ӳнер ĕçне 3,716 млн фунтпа ($7,327 млн-тан ытла)(пуçламăш хакĕ 400 пин фунт пулса, (800 пин доллара яхăн) сутса янă.
Каçăсем
Категори:Чӳкĕн 30-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1869 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 6-мĕшĕнче вилнисем Категори:1939 çулта вилнисем
Маркиянов Орест Александрович
Орест Александрович Маркиянов (11.2.1939, Кĕлĕмкасси, Чăваш АССР — 21.1.2013, Шупашкар, Чăваш Ен) — совет тата раççей педагогĕ; педагогика ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор (1993), спортсмен. СССР спорт ăсти чарусăр кĕрешӳпе (1962).
Биографи
Хресчен çемйинче çуралса ӳснĕ, вăтам шкул пĕтернĕ хыççăн Хусанти ял-хуçалăх институтне вĕренме кĕрет, спортпа туслашать, ирĕклĕ майпа кĕрешсе Тутар Республикин чемпионĕ пулса тăрать. Иккĕмĕш курсран Хусанти педагогика институчĕн физкультура факультетне куçать. 1961 çулта Хусанти пединститутран вĕренсе тухать. 1963 çулта МЭИ филиалĕнче ĕçлеме пуçлать. 1967 çултан ЧПУра вăй хурать, 1972 − 1975 çулсенче Мускаври ФНИВР аспирантуринче вĕренет. 1977ç кандидат диссертацине хӳтĕлет. 1996 çулта Кĕлĕмкасси турнирне йĕркелесе ирттерет. 1997ç тухтăр диссертацине хӳтĕлет.
Маркиянов − чăваш спортсменĕсенчен чарусăр кĕрешӳпе пĕрремĕш спорт ăсти, Раççей чемпионĕ, Чăваш Республикин чарусăр кĕрешӳ шкулне уçаканĕ, Чăваш Республикин физкультурăпа спортăн чарусăр кĕрешӳ шкулне уçаканĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ çыннисем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Чăваш спортсменĕсем Категори:И. Н. Ульянов ячĕллĕ ЧПУ вĕрентӳçисем
Лун-Вож (Кĕçĕн Кожва юппи)
Лун-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Кĕçĕн Кожва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 66 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кивĕ Улхаш
Кивĕ Улхаш, Кivĕ Ulhаš (Старые Алгаши) — Чĕмпĕр облаçĕнчи Чăнлă районĕн ялĕ. Юлашки вунăçуллăхсенче халăх шучĕ çав тери хытă чакнă пулин те, пурпĕрех тĕнчери чи пысăк чăваш ялĕсенчен пĕри пулса тăрать-ха. Вăл — Улхаш ял тăрăхĕн тĕп ялĕ. Çавна май кунта вăл тытăмăн тĕп кантурĕ вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Вăрмансăр, уй-хирлĕ, ана-çранлă вырăн. Ял, Чăнлă шывĕн, тĕпрен илсен, сылтăм, хĕррипе, сахалтан та тăватă çухрăма çити тăсăлать. Аслă Накаткинран, район центрĕнчен, 22 километр çурçĕр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
1960-мĕш çул тĕлнелле халăх йышĕ Кивĕ Улхашра 4000 (тăватă пин) çынна çитнĕ. 1989-мĕш çулта ялти 720 килте 2256 çын пурăннă. Çавăн пекех 2009-мĕш çулта 1742 çын тесе палăртни те пур.
Вырăсла ятсене илес пулсан, унта тĕлĕнтермĕшсене курма пулать. "Улица 1-я Куликовская", "улица 2-я Куликовская" текеннисем çеç мар, "улица Куликовская 1-я", "улица Куликовская 2-я" ятлисем те пур иккен: майлашусене тепĕр май çавăрса лартнă те — урăх урамсем пулса тăнă.
Истори
Яла XVII ĕмĕртен каярах мар никĕсленĕ. Çав вăхăтрах, П.Л. Мартынов историк шучĕпе, Хаяр Иван патша Хусана иличченех ял пулса кайни пирки калакан халăх халапĕсем те пур. Ял ячĕ пирки калас пулсан вара, чăн та, "Улхаш" текен элемент (топоформант) хальхи Чăваш республикин территорийĕнче час-часах тĕл пулать. Вирьял тăрахĕнче вăл, унти диалектпа килĕшÿллĕн, "Олхаш" е "Олкаш" евĕрлĕрех илтĕнме пултарать. Вăл сăмах мĕне пĕлтерни тĕп-тĕрĕссĕн паллă мар. Улпресса сайт çапла пĕлтерет : <Куçару: 1723-мĕш çулта Кивĕ Улхашра 88 кил пулнă, 1834-мĕш çулта — 213 кил, вĕсенче 1545 çын пурăннă. 1848-мĕш çулта кÿршĕри Аслă Чăнлă тутар ялĕнчен 12 чун (4 кил) куçарса килнĕ те вĕсене усă курма 186 теçеттинте 672 чалăш çĕр уйăрса панă. 1860-мĕш çулсемччен утел хресченĕсем çĕрĕçĕпе, выльăх ĕрчетессипе пурăннă. Хресченсене ирĕке кăларнă çул (1861) Улхаш пĕрлĕхĕ 835 ревизла чунран (242 кил) тăнă.>
Чăн малтанах кивĕулхашсем халăхăн йăлари тĕнне ĕненекенсем (киреметçĕсем) пек шутланнă. Ирĕксĕртен тĕне кĕртесси 1820-1850-мĕш çулсенче çеç пулса иртнĕ. 1840-мĕш çулта Турамăшĕн Турăшĕн "Мĕнпур хурланакансен Савăнăçĕ" чиркĕвне туса лартнă. 1849-мĕш çулта çав чиркÿ вăйлă çилпе сиенленнĕ те ăна тепĕр çулхинех юсаса йĕркене кĕртнĕ. 1868-мĕш çулта вара çăв чиркÿ пушарпа кĕлленĕ. Ăна каллех тепĕр çултанах çĕнĕрен тунă. Çапла вăл вара 1930-мĕш çулчченех, ăна хупиччен, ĕçленĕ. 1989-мĕш çулта çĕнерен туса лартнă. Халичченех ĕçлет.
Ытла та пысăккине кура яла 1891-мĕш çултанпа ятарлă пухупах çирĕплетсе икĕ пая пайланă пулнă: пĕр пайне Тури Кăрмăш, теприне Анатри Кăрмăш тенĕ. Кашни пайĕнчех хăйне уйрăм староста пулнă.
Пĕрремĕш тĕнче вăрçинчен (1914-[х1918]]) 22 çын яла таврăнман, вĕçем çапăçусенче пуçĕсене хунă. Каярахри Граждан вăрçинче 16 çын вилни паллă.
Лёк-Ёль (Мартюр юппи)
Лёк-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мартюр юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Кивĕ Улхаш
XX ĕмĕрти истори
1900-мĕш çул тĕлне Кивĕ Улххашри 460 килте 2700  çын (1338 арçын тата 1362 хĕрарăм) пурăннă. Суту-илӳ тата тăвăмлăх йĕркелĕмĕсем (вăл шутра — тĕрлĕ йышши армансем), миссионерсен Православи пĕрлĕхĕн кĕнеке управĕ пулнă. Паллă пуянсенчен Петрушка ятпа çÿренĕ Петр Юманова асăнмалла. Вăл 60 теçеттин çĕрпе усă курнă, ун патĕнче темиçе теçетке çын тара кĕрĕшсе ĕçленĕ.
Лёк-Ёль (Мартюр юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Кивĕ Улхаш
Çутĕç тата культура
Арçын ачасене вĕрентекен шкул ялта 1840-мĕш çулта уçăлнă. Унăн статусĕ, официаллă ячĕ мĕнле пулни паллă мар. 1896-мĕш çулта чиркÿ-приххут шкулĕнче хĕрачасене те вĕрентме пуçланă.
Лёк-Ёль (Мартюр юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кивĕ Улхаш
Çавăн пекех пăхăр
• 4
Лёк-Ёль (Мартюр юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кивĕ Улхаш
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем Категори:Аякри чăваш ялĕсем
Светлуха
Светлуха — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Подломка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 70 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ĕпхӳ (пĕлтерĕшсем)
Ĕпхӳ:
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Алшăлли
Алшăлли — ятарлă касса пӳкленĕ, тĕрленĕ пир татки. Çăвăнсан алшăллипе алă, пит шăлаççĕ.
Ӳт-пĕве, тӗпрен илсен, тĕртнĕ махра алшӑллисемпе шăлаççĕ, вӗсене мамăк сӳсĕсенчен (300 процента таран нӳрĕке çăтаççĕ) тĕртеççĕ.
Тĕртнĕ алшăллисем алăпа тунă текстиль япалисен йышне кĕреççĕ. Текстиллĕ алшăлли çинче яланах çакмалли йăлмак пур (малтан йăлмака икĕ вĕçĕнчен те çĕленĕ, çапла вара алшăлли пĕрталккăш çийĕнет).
Йăлмаксăр пуçне, алшаллине штанги çине хуçлатса çакаççĕ, çапла вара сарса хунипе хăвăртрах типет. Пиртен тунă алшăллисене тĕрлеççĕ, аппликацилеççĕ.
Пĕрре ускурмалли алшăллисене пĕррелле те, рулонласа та, хутран та, çаплах тĕртмен материалран та тăваççĕ.
Массӑллӑ культурӑри алшӑлли
Дуглас Адамс çыравçăн «Галактикăри автостоп» фантэзи-романĕнче алшăлли автостоп мелĕпе çӳрекеншĕн кирлĕ япала тенĕ. Адамса çӳлле çĕклесе çӳрекенсем çăвăн 25-мĕшĕнче Алшăлли кунне уявлаççĕ, алшăлли йăтса çӳреççĕ.
Михаил Булгаковăн «Автанлă алшăлли» калавĕнче алшăллине парнелесен йышăнмалла, вăл хаклă япала шутланать.
Кубачи
Каçăсем
Категори:Даргинсем
Хĕрлĕ Купер
Хĕрлĕ Купер — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 93 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452246, ОКАТО кочĕ — 80240815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
1113
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1113 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1113 çулта вилнисем
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Аша
Халăх йышĕ — 32,7 пин çын (2005).
Тавралăхĕ
Хула облаçĕн анăç енче, Пушкăрт Республикипе юнашар, Каратау ту хысакĕн умĕнче, Аша юханшыв Сима (Шур Атăлăн юппи) юхса кĕнĕ çĕрте вырнаçнă. Челепине çитме анăçалла 377 çм каймалла.
Экономика
Ашари заводсем: металлурги, светотехника (электроарматурă), вăрман хими комбиначĕ (1932 çулта хăпартнă), çурт-йĕр материалсене хатĕрлекен. Вăрман промăç хуçалăхĕ (2004 çулта салатса янă).
Хулан кун-çулĕ
Хулан никĕсне 1898 çулта чукун шăратакан завод уçнипе туса хунă, 1933 çулта хула статусне панă, 1963 — облаç пăхăнăвĕнчи хула.
Этеплĕх, çутĕç, паллă вырăнсем
Хулара индустри техникумĕ, Кăнтăр Урал патшалăх университечĕн филиалĕ ĕçлет.
Аша çывăхĕнче Аджигардак туçи курорчĕ пур, сыхлавлă çутçанталăк объекчĕ Çăка тăвĕ ларать.
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн хулисем
Келдыш Мстислав Всеволодович
Келдыш Мстислав Всеволодович, — паллă тĕпчевçĕ, математик, механик, СССР ĂА академикĕ (1946); член-корреспонденчĕ (1943). 1911 çулхи нарăсăн 10-мĕшĕнче Рига хулинче (халĕ Латви республики) çуралнă. 1978 çулхи çĕртме уйăхĕн 24-мĕшĕнче Мускавра вилнĕ.
Кабарда-Балкар Республикин гимнĕ
Гимн сăмаххисем
Категори:Раççей субъекчĕсен гимнĕсем Категори:Кабардино-Балкари Республики
Келдыш Мстислав Всеволодович
Пурнăçĕ
МПУран 1931 çулта вĕренсе тухнă, хыççăн ЦАГИре, МПУра ĕçленĕ, (1937 çултанпа профессор), ТА В. А. Стеклов ячĕллĕ Математика институтĕнче тĕпчев ĕçĕсемпе ĕçленĕ. 1953—1978 çулсенче — СССР ĂА (РТА ПМИ) Практикăра усă курмалли математика Институчĕн директорĕ.
Хисепĕсем
Категори:СССР математикĕсем Категори:СССР механикĕсем
Карл Маркс урамĕ (Шупашкар)
Этимологи
Ята Карл Маркс чысласа панă.
Каçăсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
Грель Илья Михайлович
Грель Илья Михайлович Грель Ілля Михайлович — (20.06.1902(7)-30.03.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăнакан çарĕн 6-мĕш татса тухакан артиллери корпусĕн 14-мĕш артиллери дивизин 169-мĕш çăмăл артиллери бригадин 1137-мĕш çăмăл артиллери полкĕн командирĕ, подполковник.
Кабардин-Балкар Республики
Кабардин-Балкар Республики, — Çурçĕр Кавказра вырнаçнă Раççей республики. Кабарда-Балкар Республики кăнтăр енче Грузи патшалăхĕне çуммăн вырнаçнă. Ытти Раççей субъекчĕсем, республикăпа çывăх выраçнăскерсем: Ставропăль Енĕ (çурçĕр енче), Çурçĕр Осети (кăнтăр енче), Карачай-Черкес Республики (анăç енче). Çурçĕртен кăнтăралла 167 çухрăма тăсăлать, хĕвеланăç енчен хĕвелтухăç еннелле — 123 çухрăм. Кабарда-Балкар Республикинче Эльбрус тăвĕ вырнаçнă.
Хулисем
Категори:Раççей
1114
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1114 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1114 çулта вилнисем
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
1115
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1115 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1115 çулта вилнисем
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Чулман Атăл
Чулман Атăл, е Чулман (Чулман, Чолман, Кам, пушк. Кама) — Атăлăн сулахай юппи. Атăлăн чи пысăк юппи.
Юханшыв тăршшĕ 1 805 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 507 км2. Тури Чулман сăртлăхĕнче юхма пуçлать те Куйбышев шывуправĕн Чулман кӳлмекне юхса кĕрет.
Юпписем
Пурĕ юханшыв бассейнĕнче 73 718 юханшыв, вĕсенчен 94,5 % — 10 çухрăмран та пĕчĕкрех юханшывсем. Тĕп юпписем:
Атăл е Чулман Атăл
Атăлпа Чулман Атăлăн пысăкăшĕ пĕр пек, анчах та тĕп юханшыв вырăнне Атăла шутлаççĕ. Ку вăл историпе çыхăннă пулăм. Гидрологи уйрăмлăхĕсене пăхсан вара тĕп юханшыв вырăнне Чулман Атал шутланмалла: унăн бассейн лаптăкĕ пысăкрах, вăтамран шыв калăпăшĕ ытларах юхать, тинĕс шайĕнчи вăтамри çӳллĕшĕ пысăкрах. Çапла вара гидрологи уйрăмлăхĕсене тĕпе хурсан Каспи тинĕсне Чулман Атăл юхса кĕрет теме май пур.
Категори:Атăл юпписем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Перĕм Енĕн юханшывĕсем
Эяк чĕлхи
Эяк чĕлхи (eyak) — Аляскăри индиан чĕлхисен пĕри. 2008 çулхи кăрлач уйăхĕн 21-мĕшĕнче  Мари Смит Джонс юлашки эяк калаçаканĕ вилнипе çухалнă чĕлхе.