cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Донецк Халăх Республики
Каçăсем
Категори:Донецк Халăх Республики
2013
2013 çул — Григорий календарĕн тĕкĕл мар çулĕ.
Хорниндальсватнет
Хорниндальсватнет — Норвеги территоринчи кӳлĕ. Стурэльва юханшыв юхса кĕрет, Эйдсэльва юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 50,42 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Норвеги кӳллисем
Ярато-Се-Яха
Ярато-Сё-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Недарма юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 6км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Богучарка
Богучарка (Богучарка) — Раççей территоринчи юханшыв. Воронеж облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Тан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 101 км, бассейн лаптăкĕ 3240 км2.
Каçăсем
Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем
Вĕлтĕркке
Вĕлтĕр, вĕлтĕр хум, вĕлтĕркке хум — шĕвек çинчи çил лăпланнă хыççăнхи хум. Кулленлĕхре ытларах шыв çинчи çавнашкал хумсем пирки сăмах пырать
Каçăсем
Категори:Шыв çинчи хумсем Категори:Гидрологи Категори:Океанологи
Джинтуяёль
Джинтуяёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Бур-Кем юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Диденко Николай Матвеевич
Диденко Николай Матвеевич  — (05.12.1921-02.02.1975), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 05. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр флочĕн сывлăш-çар вăйĕсен 6-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 2-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, гварди сержанчĕ.
Пестырын
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Ильюшин Сергей Владимирович
Сергей Владимирович Ильюшин  – (30.3.1894 (18), Дилялево ялĕ, Вологда кĕперни, Раççей империйĕ- 9.2.1977, Мускав, РСФСР, СССР) - паллă авиаконструктор, виçĕ хут Социаллă Ĕç Паттăрĕ, çиче хут Сталин парнине тивĕçнĕ, техника ăçлахĕсен тухтăрĕ, ССРС ĂА пайташĕ, генерал-полковник-инженер.
Асăрхавсем
Категори:Авиаконструкторсем
Весиярви
Весиярви — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 107,57 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Норвеги кӳллисем
Бодайбо (юханшыв)
Бодайбо  — Раççей территоринчи юханшыв. [Категори:Иркут облаçĕн юханшывĕсем территорипе юхать. Юханшыв Витим (юханшыв)|Витим юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 90 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
[Категори:Иркут облаçĕн юханшывĕсем]]
Яра-Яха (Ламзенто-Се юппи)
Яра-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Ламзенто-Се юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 40 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Бэрд Ричард
Ричард Ивлин Бэрд (Берд) (акӑлч. Richard Evelyn Byrd; 25 юпа 1888 — 11 пуш 1957) — америка авиаторӗ тата поляр тӗпчевҫи, 1929 ҫулта историри Кăнтăр полюсĕ урлӑ вӗҫсе каҫнӑ.
Каҫӑсем
Категори:АПШ вăрçă вĕçевçисем Категори:Антарктика тĕпчевçисем Категори:Поляр вĕçевçисем Категори:Конгресăн Ылтăн медалĕпе чысланисем Категори:АПШ Антарктикăра Категори:АПШ тинĕс-çар академинче вĕренсе тухнисем Категори:Арлингтон наци çăви çине пытарнисем
Джоля-Косья
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Груздин Александр Иванович
Груздин Александр Иванович Gruzdins Aleksandrs — (18.05.1903(5)-16.06.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 26. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Граждан авиацин 1-мĕш авиаци транспорт дивизин пилочĕ, аслă лейтенант.
Калем
Калем — мĕнле те пулин çий çинче йĕр хăварса текст çырмалли хатĕр.
Калемĕн тĕп тĕсĕсем çаксем:
Тата ыттисем те.
Каçăсем
Категори:Çырулăх
Сети II
Сети II — п. эрч. 1200—1194 ҫулсенче астулне йышӑнса тӑнӑ XIX династи фараонӗ.
Кун-ҫулӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
Мернептах фараонӑн ывӑлӗ.
Каҫӑсем
Категори:XIX династин фараонĕсем Категори:Фараонсем, алфавитпа Категори:П. эрч. XII ĕмĕрти Африкăри тытăмçăсем
Пайрăм (литература)
Илемлĕх пайрăмĕ, деталĕ (detail — пай, пайрăм) — илемлĕх сăнарĕн курăмлă, палăртуллă элеменчĕ,<!-- выразительная подробность в произведении, несущая значительную смысловую и идейно-эмоциональную нагрузку. Деталь способна с помощью небольшого текстового объёма передать максимальное количество информации, с помощью детали одним или несколькими словами можно получить самое яркое представление о персонаже (его внешности или психологии), интерьере, обстановке. В отличие от подробности, которая действует всегда с другими подробностями, составляя полную и правдоподобную картину мира, деталь всегда самостоятельна. Среди писателей, которые мастерски использовали деталь, можно назвать А.Чехова и Н.Гоголя.
А. Чехов в рассказе «По делам службы» использует как деталь упоминание о новых калошах и закусках на столе, чтобы показать всю нелепость произошедшего самоубийства: ''«На полу, у самых ножек стола, лежало неподвижно длинное тело, покрытое белым. При слабом свете лампочки, кроме белого покрывала, ясно были видны ещё новые резиновые калоши»''. И тут же сказано, что самоубийца «покончил с жизнью как-то странно, за самоваром, разложив на столе закуски».
По композиционной роли детали можно разделить на два основных вида: детали повествовательные (указывающие на движение, изменение картины, обстановки, характера) и детали описательные (изображающие, рисующие картину, обстановку, характер в данный момент). Деталь может возникать в тексте одноразово, а может повторяться для усиления эффекта, в зависимости от замысла автора. Детали могут касаться быта, пейзажа, портрета, интерьера, а также жеста, субъективной реакции, действия и речи.
В разные периоды истории литературы роль детали менялась: Гомер использовал подробные бытовые описания для воспроизведения картины реальности, реалисты же перешли к «говорящей» детали, такой, которая служила конкретной цели реалистичного изображения типичного человека в типичных обстоятельствах, а модернисты использовали нелогичные, контрастные, метафоричные детали, что позволило им ещё более сократить текст без ущерба для идеи.-->
Каçăсем
Категори:Литература теорийĕ Категори:Литература пĕлĕвĕ Категори:Литература
Щедрин Родион Константинович
Родио́н Константи́нович Щедри́ (16.12.1932, Мускав, ССРП) — вырăс композиторĕ, пианист, мусăк педагогĕ, пĕрлĕх ĕçченĕ; ССРП халăх артисчĕ (1981), Ленин премин (1984), ССРП патшалăх премин (1972) тата РФ патшалăх премин (1992, 2018) лауреачĕ. «Тăван Çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕх» орденĕн тулли кавалерĕ.
Биографи
Р1932 çулхи раштавăн 16-мĕшĕнче Мускавра мусăкçăсен килйышĕнче çуралнă.
Пĕчĕкренех Родион мусăк тĕнчинче ӳснĕ: ашшĕ сĕрме купăс çинче вылянă, килĕнче пĕрмаях икĕ пиччĕшĕ ашшĕпе пĕрле мусăк инструменчĕсемпе виççĕн мусăка шăрантарнă.
Мусăка пĕрремĕш ăна ашшĕ — Константин Михайлович (унăн ашшĕ Алексин хулара соборта сăваплăхçă пулнă) — вĕрентнĕ. Ашшĕ мусăка пĕрре илтнипех — «магнитофон» çине çырнă пекех — ăса илме пултарнă. Каярах Родион Щедрин ашшĕ пирки çапла асăннă: «Унăн çутçанталăк панă çав тери пысăк хевтелĕх, ăнран ярас пекех астăвăм. Хăй мĕн илтнине пĕтĕмпех вылянă — кирек епле инструмент çинче, хăй тĕллĕн, вĕренмесĕрех … Манăн та астăвăм лайăхах, анчах та аттепе юнашар эпĕ — ноль».
Каçăсем
Категори:Раштавăн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1932 çулта çуралнисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа Категори:Композиторсем, алфавитпа Категори:ССРП композиторĕсем Категори:Раççей композиторĕсем Категори:XX ĕмĕрти композиторсем Категори:XXI ĕмĕрти композиторсем Категори:ССРП кинокомпозиторĕсем Категори:Раççей кинокомпозиторĕсем Категори:XX ĕмĕрти кинокомпозиторсем
Хешма
Хешма — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Конда юханшывăнн сулахай çыранпе вăрринчен 195 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Конда юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Конда. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Щелканов Михаил Юрьевич
Михаил Юрьевич Щелканов — вирусолог, биологи ăслăхĕсен тухтăрĕ, профессор, ФИТУ Биомедицина шкулĕнче Микроорганизмсен эколологийĕ лаборатори ертӳçи, РĂА ИТТ Биотĕрлĕтĕслĕхĕн ФĂЦ-ĕн вирусологи лабораторин ертӳçи, «Тинĕçум Енри Гигиенăпа эпидемиологи центрĕн» эксперчĕ.
Биографи
1969 çулхи кăрлачăн 25-мĕшĕнче Свердловскра çуралнă. 1987—1989 çулсенче Совет Çарĕнче хĕçметре тăнă.
1990 çулта МФТИ физика-хими биологи факультетне вĕренме кĕнĕ; 4 курса куçсан, Мускаври Д. И. Ивановский ячĕллĕ вирусологи ăслăх-тĕпчев инститĕнче лаборант-тĕпчевçĕ вырăнĕнче ĕçлеме тыăннă (каярах лаборатори ертӳçи таран çĕкленнĕ).
1995 çулта физтехре диплом илсен, Раççей медицина ăслăлăхĕн академине аспирантурăна кĕнĕ. 1998 çулта диссертацие хӳтĕлесе физика-математика ăслăхĕсен кандидачĕ ăсчах степенне тивĕçнĕ. 1999 çулта биологи ăслăхĕсен кандидачĕ степене тивĕçнĕ. 2006 çулта «Вирусологи» специальнăçĕпе доцент хисепне панă.
2010 çулта «Эволюция высоковирулентного вируса гриппа А (H5N1) в экосистемах Северной Евразии (2005—2009 гг.)» темăпа диссертацие хӳтĕлесе биологи ăслăхĕсен тухтăрĕ степене тивĕçнĕ.
2014 çулта Владивостока куçса кайнă та Владивосток мединститучĕн микробиологи тата вирусологи кафедрин профессорĕ ĕç вырăнне йышăннă. 2015 çулта ФИТУ Биомедицина шкулĕнче Микроорганизмсен эколологийĕ лабораторине ертсе пыма пуçланă. 2018 çулта лаборатори базинче Молекула технологисен ăслăх-пĕлӳ центрне йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Вирусологсем, алфавитпа Категори:РФ вирусологĕсем Категори:Биологи ăслăхĕсен тухтăрĕсем Категори:РĂА пайташĕсем
Фемунн
Фемунн — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, Трюсилэльва юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 203,52 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Норвеги кӳллисем
Сапан (пĕлтерĕшсем)
Сапан:
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Ольга Маркова-Меерсон
Ольга Маркова-Меерсон (1880 çулхи раштав, 5, Мускав - 1930 çулхи çĕртме, 1, Берлин) — вырăс сăрă ӳнерçи, Анри Матисс вĕренекĕнĕ, Хайнц Принсхайм композиторăн пĕрремĕш арăмĕ.
Пурнăçĕ
Ольга Маркова-Меерсон малтанах Мюнхенра вĕреннĕ, вĕренекенсен хушшинче паллă ÿнерçĕ Василий Кандинский те пулнă, 1908-мĕш çултан вара Францире Матисăн ăста лаçĕнче вĕреннĕ.
Большаковка (Луговой юппи)
Большаковка  — Раççей территоринчи юханшыв. Калининград облаçĕ  территорипе юхать. Юханшыв Луговая ( Ржавки юппи)|Луговая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км, бассейн лаптăкĕ 25.5 км2.
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕн юханшывĕсем
Погор-Ега
Погор-Ега — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Кĕçĕн Атлым юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  5 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Назаров Дмитрий Юрьевич
Дмитрий Юрьевич Назаров (4.7.1957, Мускав) — совет кино актёрĕ.
Каçăсем
Категори:1957 çулта çуралнисем Категори:Утăн 4-мĕшĕнче çуралнисем
Яра-Яха (Паюта-Яха юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Куш (патшалӑх)
Куш е Мероит патшалӑхӗ — п. эрч. IX ӗмӗртен е п. эрч. VIII ӗмӗртен пуҫласа пирӗн эрӑри IV ӗмӗре ҫитиччен пулнӑ хальхи Суданӑн (Нуби) ҫурҫӗр пайӗсенче вырнаҫнӑ авалхи патшалӑх.
Çуннин пайлавла ăшши
Хуткăч çуннин пĕрчĕлле ăшши (çавăн пекех хуткăч çуннин пайлавла ăшши) — массăн пĕрчи чухлĕ хуткăч çунсан мĕн чухлĕ ăшă тухнине кăтартакан физикăлла кап. СИ тытăмра массăн пĕрчи — килограмм. Çапла вара унта асăннă кап пĕр килограмм хуткăч çунсан мĕн чухлĕ ăшă тухнине кăтартать.
Пайлавла ăшă тени пĕрчĕлле ăшă теннинчен тĕрĕсрех, мĕншĕн тесен юлашки вариант урăх ăнлавпа (ăшă пĕрчи тенипе) пăтраштарма пултарать.
Каçăсем
Категори:Килтерĕш термодинамика Категори:Термодинамика Категори:Хуткăч Категори:Çунни Категори:Нуклонсар физики Категори:Хими
Ракета хуткăçĕ
Ракета хуткăчĕ — ракетăсене ĕçлеттерме усă куракан хуткăч.
Каçăсем
* Категори:Хуткăч
Нгарка-Хасуй-Яха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тифлис кĕпĕрни
Тифлис кĕперни — Раççей империн пулнă кĕперни. Кĕперне хули — Тифлис.
Халĕ кĕперне территорине Грузии (чылайăшĕ), Эрмени тата Азербайджан пайланă.
Каçăсем
* Категори:Эрмени историйĕ Категори:Грузи Çĕнĕ саманара
Дидок Яков Терентьевич
Дидок Яков Терентьевич, (Дедок Яков Терентьевич )  — (05.03.1925-05.01.1953), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 3-мĕш гварди танк çарĕн 6-мĕш гварди танк корпусĕн 286-мĕш гварди зенитного артиллери полкĕн пулемёт расчёчĕн командирĕ, гварди красноармеецĕ.
Тюрифьорд
Тюрифьорд — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 136 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Норвеги кӳллисем
Кăрми
Истори
Электронла чăваш энциклопедийĕнче çапла çырнă :
<Куçару: Кăрми <...> 19-мĕш ĕмĕрте тата 20-мĕш ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Оренбург кĕпернин Бузулук уесĕче, унтан Самар кĕпернинче тăнă. Йыш — чăвашсем, 19-мĕш ĕмĕрĕн варринче, 20-мĕш ĕмĕрте çавăн пекех вырăссем те пулнă; 18-19-мĕш ĕмĕрсенче патшалăх хресченĕсем, ялхуçалахĕпе ĕçленĕ. 19-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче чиркÿ-приххут шкулĕ уçăлнă. Пурăнакансем: 1870 – 708 çын; 1889 – 843; 1902 – 842; 1910 – 1157; 1926 – 1042; 2002 – 467 çын.>
Хальхи вăхăтра Кăрмире çакăн пек вырăсла ятсемлĕ урамсем пур: ул. Дунайская, ул. Молодежная, ул. Новая, ул. Родниковая, ул. Царская, ул. Центральная. Урамсен чăвашла ячĕсем епле пулни паллă мар.
Çутĕç
Чăвашлăх тĕлĕшпе ку ялта Абдулино районĕнчи ытти чăваш ялĕсенчен те йывăртарах. Чăваш чĕлхине вĕрентме вырăнти шкулта 1954-мĕш çултах пăрахнă; 1987-мĕш çулхи комплекслă экспедицие хутшăннă ăславçă çапла палăртнă :
<Куçару: Кăрмире çамрăк ăру хăйсен хушшинче чăвашларан ытларах вырăсла калаçать.>
Каçăсем
Категори:Абдрахманово районĕн пурăнан вырăнĕсем Категори:Чăвашсем
Мăн (Калитва юппи)
Мăн  — Раççей территоринчи юханшыв. Ростов облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Калитва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 152 км, бассейн лаптăкĕ 2160 км2.
Каçăсем
Категори:Ростов облаçĕн юханшывĕсем
Хой (Чулман Атăл юппи)
Хой  — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Чулман Атăл юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 141 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 82 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Сӑрӑ пӗсехеллӗ Мадагаскар шыв автанӗ
Епле курӑнни
Пысӑкӑшӗпе вӑтам вӑтам вӗҫен кайӑк.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Мадагаскарти вĕçен кайăксем Категори:Мадагаскарти эндемиксем
Сан
Сан — шыв пăрланассин малтанхи тăрăмĕсем.
Джыктынъёль
Джыктынъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Мăн Керан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Сан
Сăмахсарсенче.
Ахаль словарьтен :
Джыктынъёль
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Сан
I.
Джыктынъёль
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сан
1. шуга, сало пăр ларас умĕн сан юхать — перед ледоставом по реке идет шуга 2. береговой лед, припай торосы Атăл хĕррнне сан ларнă — на берегу Волги образовался припай
сало (лед). В. Олг. См. сам. ТММ. Сан, лед береговой, первый лед при замерзании реки, лед по берегу реки. Слеп. Прохот çинче сан полать, пăр тохать; сантан пăр полать. N. Хĕлле Атăлăн хăш енче сан пулать, çав енче тырă пулать, теççĕ. (Сан тесе Атăл ларас умĕн юхакан пăрсене калаççĕ). Питушк. Сан (пăр) килет, Сăрă урлă каçма юрамасть. Тюрл. Атăл çине сан кĕнĕ (лед уже идет осенью). Пухтел. Сан юхать (сĕлтĕленсе юхать, çăра шыв пек). || Заносы снега волнами. Собр. † Вăрман хĕррине сан хывнă, епле иртерем-ши лашама. Хурамал. Юр кăçал сан-сан выртать (тикĕс мар, ярăм-ярăм сăрăнтă пек пулса выртать). СПВВ. † Аслă çул хĕрне (вар. хĕррине) сан хывнă, епле ирттерем-ши çунана. СПВВ НИ. Сан — çул çине вĕçтерсе картлă-картлă лартнă юр. ЧП. Аслă çулсем урлă сан хывнă.
В. Г. Егоров этимологи сăмахсарĕнчен :
1. «сало», «шуга», «ледяная кашица на реке перед ледоставом»; 2. «волнообразные снежные заносы»; чаг. (Хива) саң «лёд, образовавшийся на поверхности воды»; к. калп. сең «лед на воде», «шуга»; ног. сел «сало на воде»
Асăрхавсем
–
Яра-Яха (Тамбей юппи)
Яра-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Тамбей юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 138 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Бюгдин
Бюгдин — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 46 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Норвеги кӳллисем
Ортогоналлĕх
Ортогона́ллĕх (ὀρθογώνιος «тÿрĕ кĕтеслĕ» ←  «тÿрĕ; тĕрĕс» + «кĕтес») —перпендикулярлăх текен ăнлава   линилле уçлăхсем тĕлĕшпе тата  cкалярла хутлав тенине кĕртсе анлăллатни.
Енчен те уçлăхăн икĕ элеменчĕн скалярла хутлавĕ нуль пулсан, çав элементсеv пĕр-пĕрин тĕлĕшпе ортогоналлĕ шутланаççĕ.
Ăнлав усă куракан скалярла конкретлă хутлавпа çыхăнни пысăк пĕлтерĕшлĕ: салярла урăх хутлавра хайхи элементсем ортогоналлĕ пулмасса та пултараççĕ. Е — тепĕр майлă.
Каçăсем
Категори:Абстракциллĕ алгебра Категори:Линейлĕ алгебра Категори:Функцилле анализ Категори:Векторсем
Мăн (Переголя юппи)
Мăн  — Раççей территоринчи юханшыв. Калининград облаçĕ  территорипе юхать. Юханшыв Преголя юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км, бассейн лаптăкĕ 69 км2.
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕн юханшывĕсем
Çунтармалли-сĕрмелли материалсем
Çунтармалли-сĕрмелли материалсем — энерги илме тата сĕртĕнӳ эффектне пĕчĕклетме усă куракан материалсен пĕрлештерÿллĕ ячĕ.
Каçăсем
Категори:Нехтă Категори:Транспорт Категори:Хуткăч Категори:Çунни Категори:Сĕртĕнӳ
Грузевич Бронислав Иванович
Грузевич Бронислав Иванович — (07.03.1934-15.03.2009), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 21. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра СССР сывлăш-çар вăйĕсен патшалăх ăслах тĕпчев институчĕн вĕçевçĕ-тĕпчевçи, полковник.
Крёдерен
Крёдерен — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 42 км².
Тутак
Тутак — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 36 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Норвеги кӳллисем
Полноватка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Спивак Марьяна Тимофеевна
Марьяна Тимофеевна Спивак (23.3.1985, Мускав) — раççей кино актриса.
Каçăсем
Категори:1985 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 23-мĕшĕнче çуралнисем
Диагоналлĕ матрица
Диагоналлĕ матрица — тĕп диагональ çинче вырнаçнă элеменчĕсемсĕр пуçне ыттисем пурте нульпе тан тăваткал матрица.
D=(d_{ij}) тăваткал матрица, вăл диагоналлĕ матрица пулать, енчен те кунти мĕнпур i\neq j индексемшĕн d_{ij}=0 пулсан.
Диагоналлĕ матрицăн курăмĕ çакăн пек:
Кунашкал матрица пĕр харăсах çÿлти кĕтеслĕ тата аялти кĕтеслĕ.
Тĕп диагональ çинчи элементсемлĕ D  матрица çакăн пек паллă тăвăнать:
Каçăсем
Категори:Матрицăсен тĕсĕсем
Симакова Мария Васильевна
{{Пайăр çын {{!}} {{Ĕç Мухтавĕн 3 степеньлĕ орденĕ|1977}} {{!!}} {{Çерем çĕрĕсене пусăланăшăн медаль|1957}} {{!!}} {{Ĕç ветеранĕ медаль}} {{!!}} {{Ĕçри хастарлăхшăн медаль|1957}} {{!}}- {{{!}} style="background: transparent" {{!}} Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ӳкерçи {{!}}- {{{!}} style="background: transparent" {{!}} Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн хисеплĕ грамоти (2019) {{!}}} }} Мария Васильевна Симакова (3.12.1934, Апаш ялĕ, Шупашкар районĕ, Чăваш АССР, РСФСР, ССРП — 23.1.2021, Кӳкеç поç, Шупашкар районĕ, Чăваш Республики, РФ) — совет/раççей декораци-майлаштару ӳнерĕн ӳкерçи, чăваш халăх тĕрри облаçĕнче тăрăшакан халăх ăсти. Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ӳкерçи (2008).
Биографи
Колхазра ĕçлекен Васильевсен килйышĕнче çуралнă, 3 çул тултарсан амăшĕсĕр тăрса юлнă, тăванĕсем ӳстернĕ. Çичĕ класс вĕренсе тухсан «Урожай» колхозра ĕçе пикеннĕ, 1951 çултанпа — Шупашкарти çурт-йĕр тунă çĕрте вăй хунă.
1955—1959 çулсенче упăшкипе пĕрле Казахстанри (совхоз «Черняховский», Акмола облаçĕ) çерем çĕре пусаланă ĕçе хутшăннă.
1959 çулта тăван çĕре таврăннă та Кӳкеç ялĕнче (халĕ — поçолăк), Шупашкар районĕн администраци центрĕнче, пурăнма тĕпленнĕ. 1965 çулчен унтах Чăваш Енри комплекслă геологи-разведка партинче ĕçлеме тытăннă. Лайăх ĕçленĕшĕн ăна чысланă.
1965 çулта М. В. Симакова халăх промăçлăхĕн йĕркелĕмне — Алькешри «Паха тěрě» хапрăкне — ĕçе куçнă. Тăрăшса профессие майĕпен алла илсе пынă: тĕрлекен, тĕрĕ лаборантчĕ (1972), цех маçтăрĕ (1974), тĕрĕ цехĕн маçтăрĕ (1975), аслă мастăр (1981), тĕрĕ ӳкерçи (1985).
1978—1981 çулсенче — хапрăкри профкомăн ĕçрен хăтарнă председателĕ вырăнĕнче.
1992—2005 çулсенче, пенсие тухсан, чăваш тĕрри лабораторине ертсе пынă, Чăваш Республикин ăслăх-меслетлĕ центрĕнче декораци-майлаштару ӳнерĕн ертӳç-меслетçĕ пулса тăрăшнă, Атăлçи халăхесен университетĕнче тĕрĕ ĕçне вĕрентнĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей ӳкерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем Категори:ССРП ӳкерçисем Категори:Раççей ӳкерçисем Категори:Тĕрлекенсем Категори:1934 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 3-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2021 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 23-мĕшĕнче вилнисем
Шăнасем
Шăнасем — икĕ çунатлисен ушкăнне кĕрекен хурт-кăпшанкăсем. Чи малтанах пур икĕ çунатлă хурт-кăпшанкăсене, (вăрăмтунасене те), шăнасен шутне кĕртнĕ. Икĕ çунатлисене тĕпчесе пĕлнĕ май шăнасен вырăнĕ систематикара улшăнсах тăнă.
Пуçĕ çинче кăткăс калăпăшлă куçĕсем, кĕске кăна виçĕ пайлă мăйăхсем тата çулакан, чиксе е касса ĕмекен çăвар органĕсем вырнаçнă.
Шăнасем тĕрлĕ апат (çын апачĕ е каяшĕ; йăлмакаллă ÿтрен тухакан шыв, экскрементсем, çынăн е чĕрчунăн юнĕ; ÿсен-тăран шĕвекĕ) çисе пурăннипе уйрăлса тăраççĕ. Хăшпĕр тĕсĕсем ÿссе çитсен апат çимеççĕ те. Шăнасем тискер çутçанталăкрисем тата синантроплисем, экологилле çын пурăнакан вырăнта пурăнаканнисем пур. Синантроплă шăнасем çынпа килти выльăх сывлăхĕшĕн хăрушлă.
Шăнасем ÿнерте тата фольклорта тĕл пулаççĕ: юмахсемпе халапсен, юптарусен, фильмсен пайташĕсем пулса тăраççĕ. Шăнасене тĕрлĕ фразеологизмсем халалланă.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Икçунатлисем Категори:Паразитологи
Шăранни
Шăранни — кристалла хытă япалалăх шĕвек тăрăма куçни. Хăш чухне кунашкал пулăма ахаль калаçура ирĕлни теме пултараççĕ.
Каçăсем
Категори:Фазăлла куçăмсем Категори:Физикăлла процессем
Дикалов Степан Иванович
Дикалов Степан Иванович Дикалов Степан Іванович — (22.08.1912(9)-23.10.1949), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 38-мĕш çарĕн 51-мĕш перевçĕсен корпусĕн 180-мĕш перевçĕсен дивизин 86-мĕш перевçĕсен полкĕн отделени командирĕ, аслă сержант.
Мăн Арметка
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Нгарка-Япта-Яха
Нгарка-Япта-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Япта-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 12 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 63 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Аэро НТ-54
Аэро НТ-54 (Аэро НТ-54) — Севзапкино киностудире Николай Петров режиссёр 1925 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Иванкка
Иванкка (Никольское) — Самар облаçĕн Пиçенчĕк районĕнчи чăвашсем пурăнакан ял. "Иванкка" тени уннчченхи вырăсла ятран, "Ивановка" тенинчен, улпут ячĕпе панăскертен, тухнă. Татах та маларах яла чăвашсем "Пиçенчĕк" тенĕ. Хальхи пек Никольское теесси 1923-мĕш çул хыççăн пуçланнă. Анчах та, кирек мĕнле пулсан та, чăвашла ят пурпĕрех Иванкка темелле.
Ял Чапаевск хулинчен аякра мар.
Кунçул
Ку тĕлти чăваш ялĕсем епле никĕсленни пирки çапла калани пур.
<Куçару: >
Ял пирки 1926-мĕш çулта Самарта тухнă «Ивановка» кĕнекре çырса кăтартнă. Паянхи библиографилле ăнлантарусенче çапла çыраççĕ:
<Кĕскетсе куçарни: >
В. Д. Димитриев историк çырни :
Холодная (Мулымья юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Конда юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Конда. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Иванкка
Çавăн пекех пăхăр
• 4
Холодная (Мулымья юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Иванкка
Каçăсем
Категори:Самар чăвашĕсем
Холодная (Мулымья юппи)
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Дзедзегъёль
Дзедзегъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Вольма-Шар юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ярмику-Яха
Ярмику-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Халето-Се юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 3 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Великотырново епархийĕ
Великотырново епархийĕ (Великотърновска епархия) — Полхар православи чиркĕвĕн епархийĕ. Полхар патшалăхĕн Великотырново, Габрово тата Плевна облаçĕсен çĕрĕсенчи прихутсемпе мăнастăрьсене пĕрлештерет.
Каçăсем
Категори:Полхар православи чиркĕвĕн епархисем Категори:Велико-Тырново
Мăн Визинга
Мăн Визинга  — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Сысола юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 167 км, бассейн лаптăкĕ 1970 км2.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Анри Матисс
Анри́ Мати́сс(Henri Matisse; 31 раштав 1869, Ле-Като-Камбрези, Нор, Франци (Иккĕмĕш франци импери) — 3 чӳк 1954, Ницца, Франци) — франци ӳнерçи тата скульпторĕ, фовизм юхăмĕн ертӳçи. Кăмăл-туйăмсене тĕс тата калăп тăрăх парас шыравĕсемпе паллă.
Ачапа яшлăх çулĕсем
Анри Эмиль Бенуа Матисс (Henri Émile Benoît Matisse) 1869-мĕш çулхи раштав уйăхĕн 31-мĕшĕнче çурçĕр Францин Пикарди енĕнчи Ле-Като-Камбрези хулинче çуралнă. Вăл Эмиль Ипполит Матисспа Элоиза Анна Жерар кил-йышĕнчи аслă ывăлĕ пулнă. Ача çулĕсем кӳршĕри Боэн-ан-Вермандуа хулинче иртнĕ, унта ашшĕ тырă суту-илӳçи пулнă, лавкка тытнă. Амăшĕ ашшĕне лавккара пулăшнă тата тăм-савăт капăрласа илемлетнĕ.
1872-мĕш çулта унăн шăллĕ, Эмиль Огюст çуралнă. Ашшĕ ирĕкĕпе, аслă ывăлĕ çемье ĕçне еткерсе илме тивĕç, анчах та Анри, 1882-1887-мĕш çулсенче вăтам шкулта тата Анри Мартен лицейĕнче вĕреннĕ хыççăн, сут-тӳре ĕçне вĕренме Парижа каять.
Фовизм тапхăрĕ
1905-мĕш çулхи çу уйăхĕсене Матисс Андре Дерен тата Морис де Вламинкпа паллашать.
Каçăсем
Категори:Ӳнер Категори:Пайăр çынсем:Франци Категори:Францин сӳретлĕ ӳнерĕ Категори:Ӳкерçĕсем, патшалăхсемпе Категори:Франци ӳкерçисем Категори:Модернизм Категори:1869 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 31-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1954 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 3-мĕшĕнче вилнисем
Грустнев Пётр Иванович
Грустнев Пётр Иванович — (04.08.1921-18.03.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 66-мĕш гварди уйрăм йывăр танк полкĕн танк ротин командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Спериллен
Спериллен — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 37 км².
Полноват-Соим
Полноват-Соим — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Полноватка юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  28 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Нгой-Яха
Нгой-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Торасовей кӳлмекĕ юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Нуклонсарла хуткăç
Нуклонсарла хуткăч — нуклонсарла реакторсенче пăхăнтаруллă вăчăралла нуклонсар реакцийĕ ирттерме кирлĕ материалсем.
Вуламалли
* Категори:Нуклонсарла технологисем Категори:Нуклонсар физики Категори:Нуклонсар
Новооренбургски
Новооренбургски (Новооренбургски) — Самар облаçĕн Пиçенчĕк районĕнчи чăвашсем те пурăнакан ял. Иванкка çыннисем никĕсленĕ.
Ял Чапаевск хулинчен аякра мар.
Кунçулĕ
Ку тĕлти чăваш ялĕсем епле никĕсленни пирки çапла калани пур.
<Куçару: >
Тепĕр çăлкуçран:
Çавăн пекех пăхăр
• 4
Каçăсем
Категори:Самар чăвашĕсем
Бреймсватн
Бреймсватн — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 22.52 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Норвеги кӳллисем
Шăраннин пайлавла ăшши
Шăраннин пайлавла ăшши (çавăн пекех Шăраннин пĕрчĕлле ăшши) — массăн пĕрчи чухлĕ хытă япалалăх шĕвеке куçма мĕн чухлĕ ăшă кирлине кăтартакан физикăлла кап. СИ тытăмра массăн пĕрчи — килограмм. Çапла вара унта асăннă кап пĕр килограмм хытă япалалăха шĕвеке куçма мĕн чухлĕ ăшă кирлине кăтартать.
Пайлавла ăшă тени пĕрчĕлле ăшă теннинчен тĕрĕсрех, мĕншĕн тесен юлашки вариант урăх ăнлавпа (ăшă пĕрчи тенипе) пăтраштарма пултарать.
Асăннă ăнлава кристаллизациленин пайлавла ăшши тени çывăх. Анчах та кристаллизациленнĕ чухне ăшă кирлĕ мар, вăл хăй (ăшă) тухать.
Каçăсем
Категори:Килтерĕш термодинамика Категори:Термодинамика Категори:Хытă ĕскер Категори:Шăранни Категори:Шĕвек Категори:Фазăлла куçăмсем
«Потёмкин» бронькарап (фильм)
«Потёмкин» бронькарап (Броненосец «Потёмкин») — Госкино киностудире Сергей Эйзенштейн режиссёр 1925 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Коллен де Планси Жак Огюст Симон
мини|справа| Автор шуйттанпа калаçни, гравюра, авторĕ паллă мар Жак Огюст Симон Коллен де Планси (Jacques Auguste Simon Collin de Plancy, кăрлач, 30 1794, Планси-л’Аббеи - кăрлач, 13 1881) — франц çыравçи, оккультизм тата демонологи тăрăх çырнă хайлавсен тата виçĕ томлă «Реликвисен тата асамланă сăнарсен тишкерÿллĕ сăмахсарĕ» (фр. «Dictionnaire critique des reliques et des images miraculeuses») кĕнеке авторĕ.
Кун-çулĕ
Коллен де Планси ирĕк шухăшлавлăскер, Вольтер сĕмĕнче пулнă. 1830-1837 çç. Брюссельте пурăннă. Францине таврăнсан хăйĕн аташăвĕсенчен хăтăлса хĕрÿллĕ католик пулса тăнă. Типограф пулнă, ĕлĕк-авалхи хроникăсемпе, халапсене, хăй çырнă хайлавĕсене çутта кăларнă.
Çыравĕсем
Вырăсла 1877 çулта Мускавра Орлов типографийĕнче çак ятпа тухнă: «Сочинение господина Де Плансо. Тайны ада и его обитатели, или Книга злых духов, волшебства, ворожбы, гадания, заклинаний и пророчеств: репертуар демонов, ведьм, колдунов, привидений: словарь всего таинственного, сатанинского и сверхъестественного: с картинами. и пр».
Де Плансин тепĕр паллă хайлавĕ Dictionnaire critique des reliques et des images miraculeuses («Реликвисен тата асамланă сăнарсен тишкерÿллĕ сăмахсарĕ»). Ку хайлавра алфавит йĕркипе сăваплисене вырнаçтарнă. Сăмахсарăн кашни статьинче мĕнле те пулин сăваплин тата унăн ÿт пайĕсем (2-3-4), тĕрлĕ сăваплă вырăнсенче упранни çинчен. «Иисус Христос» тата «Марье Хĕр» статьясенче тĕрлĕ мăнастирсенпе чиркÿсенче упранакан Христос тата Турамăш ячĕсемпе çыхăннă япаласем (Христосăн хĕрренчи ÿчĕ, юнĕ, çÿçĕсем, кăвапа татни; Марье Хĕрĕн сĕчĕ, çÿçĕсем, чĕрнисем тата ыт. те) кĕнĕ. Вырăсла куçарман.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем:Франци Категори:Франци çыравçисем
Дзёдзегъёль
Дзёдзегъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Поскаю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Хомыш
Хомыш — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Кĕçĕн Юконда юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 15 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 81 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Конда юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Конда. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Ярседа-Яха
Ярседа-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Саболе-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 5 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Дикарев Виктор Михайлович
Дикарев Виктор Михайлович  — (15.10.1918-02.01.1995), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 4-мĕш танк çарĕн 6-мĕш гварди танк механизăмланă корпусĕн 17-мĕш гварди танк механизăмланă бригадин мотоперевçĕсен батальонĕн командирĕ, гварди капитанĕ.
Мăн Вишера (юханшыв)
Мăн Вишера  — Раççей территоринчи юханшыв. Новгород облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Вишера (Кĕçĕн Волховец юппи)|Вишера юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км, бассейн лаптăкĕ 405 км2.
Каçăсем
Категори:Новгород облаçĕн юханшывĕсем
Мёсватн
Мёсватн — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 78,31 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Норвеги кӳллисем
Помут
Помут — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Казым юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  304 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 156 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Пыл Сăпасĕ
Пыл Сăпасĕ (çаплах Мăкăнь Сăпасĕ, Пĕрре́мĕш Сăпас) — славянсен халăх календарĕн кунĕ,
Успенире типĕ тытнин пĕрремĕш кунĕ, çак кунтан пуçласа пахча çимĕçе çиме юрать, пыла илсе сăвапласа çиме юрать. Хĕрес йăтса утнă, юханшыв çинче шыва сăвапланă, çав шыва çынсем кĕнĕ тата выльăха кĕртнĕ, çăлсене сăвапланă.
Каçăсем
Категори:Çуллахи уявсем Категори:Тухăç славян халăхĕсен календарĕ Категори:Вырăс халăхĕн уявĕсем Категори:Çурлан 1-мĕшĕнчи уявсем Категори:Çурлан 14-мĕшĕнчи уявсем
Мăн Дубна
Мăн Дубна  — Раççей территоринчи юханшыв. Улатимĕр облаçĕ, Мускав облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Клязьма  юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км, бассейн лаптăкĕ 280 км2.
Каçăсем
Категори:Улатимĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мускав облаçĕн юханшывĕсем Категори:Клязьма юпписем
(3321) Даша
(3321) Даша (Dasha) — тĕп ярăмри астероид.
1975 çулхи юпан 3-мĕшĕнче совет астрономĕ Людмила Черных Крым астрофизика обсерваторинче уçнă.
Дарья Севастопольская Севастополе хӳтĕлевĕн паттăр хĕрне чысласа ят панă.
Каçăсем
Категори:Людмила Черных уçнă астероидсем Категори:Çынна чысласа панă астероидсем
Бюглансфьорд
Бюглансфьорд — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 32,49 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Норвеги кӳллисем
Грухин Николай Фёдорович
Грухин Николай Фёдорович — (11.03.1902(26.02)-28.08.1939), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш çар ушкăнĕн 57-мĕш перевçĕсен дивизин 127-мĕш перевçĕсен полкĕн командирĕ, майор.
Яртен-Се
Яртен-Сё — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Мядолова-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 8 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Нго-Яха (Яторемб-Яха юппи)
Нго-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Яторемб-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 4 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Мăн Ерба (юханшыв)
Мăн Ерба  — Раççей территоринчи юханшыв. Хакаси территорипе юхать. Юханшыв Ерба юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км, бассейн лаптăкĕ 227 км2.
Каçăсем
Категори:Хакаси юханшывĕсем
Эккономи
Эккономи (Экономия) — Самар облаçĕн Пиçенчĕк районĕнчи чăвашсем пурăнакан ял. Ăна Туйпахтуй çыннисем никĕсленĕ.
Ял Чапаевск хулинчен аякра мар.
Кунçулĕ
Ку тĕлти чăваш ялĕсем епле никĕсленни пирки çапла калани пур.
<Куçару: Историлле-культураллă еткерлехĕн этносла компонентне илес пулсан, Эккономи поççолăкне чăн-чăн чăваш яле теме пулать. Анчах та унта паян 2 çын çеç пурăнать.>
Тепĕр çăлкуçран:
Çавăн пекех пăхăр
• 4
Матвеев Максим Александрович
Каçăсем
Категори:1982 çулта çуралнисем Категори:Утăн 28-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Мускаври Чехов ячĕллĕ Ӳнер театрĕ
Пелепей уесĕ
Пелепей уе́сĕ (Бәләбәй өйәҙе) — 1782 — 1922 çулсенче Раççей Империйĕ тата РСФСР йышĕнчи Ăренпур тата Ĕпхӳ кĕпĕрнисене кĕнĕ администрациллĕ-территориллĕ виçе. Тĕп хула — Пелепей.
Географи
Уес Ĕпхӳ кĕпĕрнин кăнтăр-анăçĕнче вырнаçнă, унăн лаптăкĕ 22,162 пин км² пулнă.
История
Уесе 1782 çулта Ĕпхӳ енлĕхĕн Ĕпхӳ облаçĕ йышĕңче йĕркеленĕ. Енлĕхе Ăренпур кĕпĕрни çине куçарсан Пелепей уесĕ 1796 - 1865 çулсенче Ăренпур кĕпĕрнине кĕнĕ. 1865 çулта Пелепей уесĕ каллех туса хунă Ĕпхӳ кĕпĕрнине кĕнĕ.
1922 çулхи çĕртмен 14-мĕшĕнче Ĕпхӳ кĕпĕрнине пăрахăçланă, Пелепей уесĕн территорийĕ Пушкăрт АССР йышне Пелепей кантонĕ статусĕпе кĕнĕ.
Адмистрациллĕ пайлану
1890 çулхи утăн 14-мĕшĕнче Ĕпхӳ уесĕн Бакаевка вулăсĕнчи Çĕнĕ Урасмет ялне Пелепей уесĕн Кивĕ Калмаш вулăсне куçарнă.
1913 çулта уес йышне 33 вулăс кĕнĕ :
Литература
[http://www.prlib.ru/item/436819 Переселенцы и переселенческое дело в Белебеевском уезде, Уфимской губернии. 1898 год]
Каçăсем
Категори:1782 çулта йĕркеленĕ администрациллĕ виçесем Категори:1782 çулта Раççее килнисем Категори:1922 çулта пăрахăçланă администрациллĕ виçесем
Хелин
Хелин — Норвеги территоринчи кӳлĕ. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 9,47 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Норвеги кӳллисем
Еврей телейĕ (фильм, 1925)
Еврей телейĕ (Еврейское счастье) — Совкино киностудире Алексей Грановский режиссёр 1925 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Чан-Чар
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Конда юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Конда. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Этемĕн иммунитет дефицит вирусĕ
Этемĕн иммунитет дефицит вирусĕ (ВИЧ) — ВИЧ-инфекци текен чире çуратса аталантаракан вирус.
Каçăсем
Категори:Медицина Категори:Биологи Категори:Вирусологи Категори:Вируссем
Димтемъёль
Димтемъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв  Шурă Кедва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Жан-Луи-Эрнест Мейссонье
Жан-Луи-Эрнест Мейссонье́, тата Мейсонье, Месонье (фр. Jean-Louis-Ernest Meissonier; 21 нарӑс 1815, Лион — 31 кӑрлач 1891, Париж) — франци сӑрӑӳнерҫи, скульпторӗ, графикӗ.
Кун-ҫулӗ
Ӳнерҫӗ чухӑн кил-йышра 1815 ҫулта Лион хулинче ҫуралнӑ, питӗ ир ӳнерӗҫне юратса сайра пуларулӑхне кӑтартнӑ. 19 ҫулта Парижа пырса хӑйӗн талантне ӗлӗкхи ӳнерҫӗсен, ытларах голланди ӑстисен ӗҫӗсене Лувр галерейинче пӑхса ӳкерсе аталантарнӑ, тата кӗске вӑхӑт Леон Конье патӗнче вӗреннӗ, анчах та ытларах хӑйне тӗллӗн, ун чухнехи пӗр франц сӑрӑ-ӳнер ӑстирен те сӗм илмесӗр вӗреннӗ. Париж хулаҫумӗнче Пуассире (Ивелин департаменчӗ) вилнӗ, 1846 ҫултан вӑл хула мэрӗ пулнӑ. Питӗ пысӑк хисепре пулнӑ, ҫав шутра ытти ӳнерҫӗсен хушшинче те.