cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шкулсенчи вĕренӳ
Хальхи вăхăтра, пĕтĕм вăтам пĕлӳ илме 11 çул вĕренмелле.
1986 çулчен вăтам пелӳ 10 класс таран пулнă (кĕçĕн класс — 3 çул, вăтам — 5 çул, аслă — 2). Кайран эксперимент шучĕпе, шкулта 4 класс вĕрентме йышăну илнĕ, анчах та веренекенсене суйлама ирĕк панă, 3 класс вĕренсен (10 çул) тата 4 (11 çул) вĕренмелле пулать. Çак программăпа вĕренекенсем, 3 çул вĕреннисем, вăтам пĕлĕве куçнă чухне пĕр класа сиктернĕ — 3 классран 5 класса тӳрех куçнă. 1989 çулта çак сиктерӳ пĕтĕм классем хушшинче пулса иртнĕ. Халĕ пĕтĕм шкулсенче 11 çул вĕренеççĕ.
Шкул курсĕ виçĕ пая пайланать, кĕçĕн, вăтам тата аслă классем.
Кĕçĕн шкул
Паянхи правилĕсемпе, пĕрремĕш класса çичĕ çула çитнĕ ачасене илеççĕ. Çак мелпе, пĕрремĕш класса килнĕ чухне вĕренекен ултă çулта е сакăр çулта пулаççĕ.
Кĕçĕн шкулта тăватă çул вĕрентеççĕ — перремĕш классран пуçласа тăваттăмĕш классчен. Унăн тĕллевне ачасене пĕлӳ парасси, вулама тата çырма вĕрентесси кĕрет. Унсăр пуçне тĕрлĕ мероприятисем иртереççĕ: юрă, ташă, тавра. Иккĕмĕш классран пĕтĕм классра акăлчан чĕлхи вĕрентме пуçлаççĕ. Кашни классра класс ертӳçи пур, вăл ачасемшĕн тата пĕтем уроксене хăех ирттерет. Классăн хайĕн пӳлĕмĕ пур, вĕсем унта уроксем ирттереççĕ. Кунне тăватă урок кăна пулать ачасен. 1995 çултан пĕрремĕш классем эрнере пилĕк кун çеç вĕренеççĕ. Ӗлĕк кĕçĕн пĕлӳ паракан шкул, пĕлӳ панă кама малашнехи пĕлӳ кирлĕ мар. Шкула ачасем те, аслисем те çӳренĕ. Шкул пĕтернĕ хыççăн вĕсем кĕçĕн пĕлӳ илнĕ, шкул пĕтернĕ ача начар шалу паракан ĕçе вырнаçма пултарнă. Çур ĕмĕр патне ĕнтĕ нумайĕшĕ ача чухнех пĕлӳ илеççĕ.
Тĕп шкул
Пилĕк çул хушши, пиллĕкĕмеш классран пуçласа тăхăрмĕшчен, вĕренекенсем тĕп шкулта вĕренеççĕ. Тĕп курс вăтам шкулта базăллă пĕлӳсем парать вĕрекенсене. Тĕп шкулта пĕлӳ стандартлă программа параççĕ. Унсăр пуçне, кашни классăн ертӳçи пур — вĕрентекенсенчен пĕри, хăшĕ ачасемшĕн яваплă, организаципе административлă ыйтусене сӳтсе явать, класс вĕрентĕвепе ачасем пирки.
Тĕп шкулта çирĕм предмета яхăн вĕрентеççĕ. Вĕсем: алгебра, геометри, физика, органикăллă мар хими, биологи (тĕрлĕ классенче — тĕрлĕ уйрăмсем), чăваш чĕлхи, вырăс чĕлхи, литература, истори, географи, акăлчан чĕлхи, музыка, ĕç урокĕсем, физкультура. Кунне ултă урок таран вĕренеççĕ.
Тĕп шкула пĕтерричен вĕренекенсем алгебра тата вырăс челхи экзаменсене параççĕ, унсăр пуçне тата тепĕр икĕ суйласа илнĕ экзамен параççĕ. Экзамен результачĕсемпе вĕсене документ — аттестат параççĕ. Шкул пĕтернĕ хыççăн вĕсем, кам ăçта вăренме каяççĕ.
Аслă классем
Юлашки икĕ çул шкулта вĕренни — шкул пĕтерни шутланать. Тĕп тĕллев аслă классенче, шкул пĕтерекенсене университета вĕренме кĕме хатĕрлесси.
Вĕренекенсем шкул пĕтериччен ЕГЭ экзаменсене параççĕ. Вĕсем математика тата вырăс чĕлхи тĕп экзаменсем параççĕ. Шкулта ЕГЭ экзамĕнĕсем вăйа кĕрсен льготăсем пĕтернĕ. Медальсем халĕ та параççĕ.
Пултаруллă вĕренсе пĕтернĕ хыççăн «Вăтам пĕлӳ илни пирки аттестат» — чăнах та пĕлӳ илнĕ текен документ. Аттестатра пĕтĕм предметпа илнĕ паллăсене лартаççĕ.
Каçăсем
Категори:Раççейри пĕтĕмĕшле пĕлӳлĕх Категори:Чăваш Енри Элĕк районĕн шкулĕсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Кĕçĕн Шайтанка (Ягыл-Ях юппи)
Кĕçĕн Шайтанка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ягыл-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Парнелев килĕшĕвĕ
Парнелев килĕшĕвĕ — гражданла тивĕç-ирĕкре пĕр ен (парне паракан) тепĕр ене (парне илекене), хирĕç ним те ыйтмасăр, харпăрлăха япала е хăй тĕлĕшпе, çавăн пекех виççĕмĕш сăпат тĕлĕшпе пурлăх тивĕç-ирĕкне панине е лешне хăй тĕлĕшпе, виççĕмĕш сăпат тĕлĕшпе пулнă пурлăх парăмĕсенчен (тивĕçĕсенчен) хăтарнине пĕлтерет. Кунашкал килĕшÿ пĕррремĕш хут  Рим тивĕç-ирĕкĕнче тĕл пулать, унта парнелев харпăрлăх тивĕç-ирĕкĕ çуралассин никĕсĕ пек шутланнă. Парнелев килĕшĕвĕ пурлăха (япалана, тивĕç-ирĕке тата ытти те) куçармалли меслет пулса тăрать. Парнелекен тата парне илекен сăпатсем килĕшÿ енĕсем пулса тăраççĕ.
Каçăсем
Категори:Гражданла тивĕç-ирĕкпе çыхăннă килĕшӳсем Категори:Парне Категори:Парнелев
Индий
left|150px|Инди пробирка стенкисем çинче left|150px|Инди пралукĕ Инди —Элементсен периодикăллă системин хими элеменчĕ, 49, символĕ In(Indium), щурă кĕмĕл тĕслĕ питĕ çемçе туптанакан металл. CAS номер 7440-74-6. Хими пахалăхĕсемпе алюминипе галли евĕр, сăнĕпе цинк пекрех.
Истори
1863-мĕç çулта цинк обманкине спетр меслечĕпе тĕпченĕ чухне Фердинанд Рейх (Ferdinand Reich) тата Теодор Рихтер (Theodore Richter) тупнă. Каярах Рихтĕр питĕ пĕчĕк шутлă инди металне уйăрма пултарнă.
Изотопĕсем
Çутçанталăкра индин икĕ изотопĕ тĕл пулаççĕ: стабиллă 113In (изотоп сарăлни 4,29 %) тата бета- арканупа саланакан115In (95,71 %; çурма аркану тапхăрĕ 4,41 çул).
Хакĕ
2006-мĕш çулта хакĕ 1 кг 700$ яхăн.
Каçăсем
Категори:Çăмăл металсем Категори:Радиохастар элементсем Категори:Металсем
Стронци изотопĕсем
Стронци изотопĕсем — тĕшĕнче тĕрлĕ шутлă нейтронлă стронци хими элеменчĕн атомĕсемпе атом тĕшшин варианчĕсем. Стронцин çутçанталăкра тĕл пулакан 4 изотопĕ паллă: 84Sr (0.56%), 86Sr (9.86%), 87Sr (7.0%) тата 88Sr (82.58%). Ун стандартлă масси 87.62. Стронцин 16 радиохастар изотопĕ паллă. Чи пĕлтерĕшлисем: 50,57 кун çурма аркану тапхăрлĕ стронци-89 тата стронци-90 (28,78 çул. )
89Sr изотопа шăмă рак чирне сиплеме усă кураççĕ. Стронци-90 ядерла сирпĕнӳ вăхăтĕнче тата ядерла рекатор ĕçленĕ вăхăтра пулать. Авари вăхăтĕнче çутçанталăка лексе самай сиен кӳме пултарать.
Каçăсем
* Категори:Изотопсем
Говорухин Лев Алексеевич
Говорухин Лев Алексеевич — (20.09.1912(7)-28.08.1999), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 8-мĕш сывлăш çарĕн 8-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 227-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 525-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн штурманĕ, майор.
ГУМ
thumb|ТУЛ.Хĕрлĕ площадь. ГУМ е ТУЛ - ( выр.- Главный универсальный магазин ) - Мускаври Тĕп Универсальнай Лавкки.ТУЛ Хĕрлĕ площадь 3-мĕш çурчĕ адреспа вырнаçнă.Паян ТУЛ Мускавра пысăк суту-илӳ çурчĕ.
Лавккасем
ТУЛра питĕ нумай тĕрлĕ лавккасем, апатлану пӳлĕмсем :
417
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Псков облаçĕн Усвят районĕ
Усвят районĕ, — Псков облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Усвят ятлă хула евĕрлĕ посёлок.
Истори
Района 1927 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 7,2 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 3 пин патнелле. Пурĕ 112 ял-хула вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Муржа
Муржа — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Куданга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 17 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гумбазы
Гумбазы — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 34 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453180, ОКАТО кочĕ — 80248845008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Сиплĕ шăпăр курăкĕ
Сиплĕ шăпăр курăкĕ (Althaéa officinális) — нумай çул ӳсекен курăк; Мальва йышĕнчи Алтей йăхĕнчи тĕс. Европăра, Азинче тата çурçĕр Африкăра ӳсет.
Ячĕ
Латинла йăх ячĕ Althaca — «сыват» — ку ята Теофраст, Диоскорид тата Плиний усă курнă.
Вырăсла тата ытти чĕлхесенчи халăхри ячĕ:
Сарăлни тата экологи
Çутçанталăкра сиплĕ шăпăр курăкĕн ареалне пĕтĕм Европа, Малти тата Вăтам Ази, Китай, Çурçĕр Африкă кĕрет. Раççейре Атăл тăрăхĕнчи, Çурçĕр Кавказри, Çеперти çеçенхир тата вăрман-çеçенхир зонисенче тĕл пулать.
Çурçĕр Америкăна шурă çынсем илсе пынă. Çерем çинче, айлăмсенче, кӳлĕсем хĕрринче, тĕсмем хушшинче ӳсет. . Тарăн мар шыв вырнаçнă вырăнсенчи нӳрлĕ çере килĕштерет.
Вăрăсемпе нумайланать. Акнă чухне 1-2 çулхи вăрлăха усă кураççĕ. Хăшпĕр чухне тымарне пайласа нумайлатаççĕ. [[Ӳкерчĕк:Althaea_officinalis_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-008.jpg|left|ш=225|
Каçăсем
Категори:Евразири флора Категори:Африкăри флора Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем Категори:Капăрлатмалли ӳсентăрансем Категори:Пыл паракансем Категори:Мальва йышшисем
Орловка (Кармаскали районĕ)
Орловка  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 365 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453002, ОКАТО кочĕ — 80235850004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
418
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Дакар
Дакар — Сенегал патшалăхĕн тĕп хули.
Хула Анăç Африкăн паллă промăç, транспорт татасу ă-илӳпе укçа-тенкĕ ĕçĕсен тĕпĕ пулать. Симĕс Сăмсах çурутравĕнче вырнаçнă, кунта Европăран Кăнтăр Африкăпа Кăнтăр Америкăна каякан тинĕс çулĕсем иртеççĕ.
Климачĕ экватори çумлĕ; кăрлачри вăтам температура 22 °C, утăра — 28 °C; нӳрĕксем (572 мм пĕр çулта) утă-юпа уйăхĕсенче ӳкеççĕ.
Дакара 1857 çулта франци форчĕ шайĕпе никĕсленĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Патшалăх тĕп хулисем Категори:Сенегал хулисем
Таллыкуль (Зириклинский сельсовет)
Таллыкуль  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 33 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Мĕрселин
thumb|300px|Иерусалимăн хĕвелтухăç енчи сăнĕ Мĕрселин (ירושלים Йерушала́им, القدس аль-Кудс) — çывăх тухăçрри авалхи хула,Израилĕн официаллă тĕп хули.
Иерусалим ислам тĕнĕнче
thumb|150px|Сăрт тӳпи.
Çĕнĕ самана
thumb|Авалхи Иерусалим картти, 1900 çулхи Иерусалим картти.
Иерусалим мэрĕсем
2003 çултанпа Иерусалимăн пуçлăхĕ Ури Луполянски пулать.
thumb|Яффо урамĕ, Иерусалим варринче. Çĕртме, 2006
Тухăç Иерусалим
thumb|right|300px|Иерусалимри ООН резиденци пăхăнăвĕнчи арап районĕн курăмĕ.
Каçăсем
Официаллисем
Хыпарлисем
Очерксем
Кинофильмсем
Проектсем
Категори:Авалхи Палестинăри хуласем тата патшалăхсем Категори:Авалхи Израилĕн хулисем Категори:Иудей хулисем Категори:Израиль тăрăхĕсен тĕп хулисем Категори:Библири хуласем Категори:Чунçӳрев вырăнĕсем Категори:Исламри сăваплăх хулисем Категори:Христианлăхри сăваплăх хулисем Категори:Иудаизмри сăваплăх хулисем Категори:Дэн Дэвид премийĕн лауреачĕсем
Экатепек-де-Морелос
Экатепек-де-Морелос (Ecatepec de Morelos) — Мексикăри хула тата муниципалитет, Мехико штатне кĕрет.
Хула та, муниципалитет те Экатепек евĕр паллă пулаççĕ. Ацтексен науатль чĕлхинче Экатепек çиллĕ сăрт пулать. Морелос — ирĕклĕх вăрçи паттăрĕн Хосе Мария Морелосăн хушамачĕ.
Халăх йышĕ
Кунта 1 658 806 çын пурăнать. Хула çумĕнчи Мехико агломерацинче питĕ нумай çын пурăнать.
Кун-çулĕ
1877 çулхи юпан 1-мĕшĕнче Сан Кристобаль Экатепек кунта ялăн никĕсне хунă.
1980 çулхи раштавăн 1-мĕшĕнче Экатепек-де-Морелос хула шайне кĕрет.
1995 çулăн ака уйăхĕнче Colonia Ejidos de San Cristóbal патĕнче мамонт шаммисене тупнă; вĕсем пирĕн эрăччен 10 500 çулта пулнине палăртнă.
Каçăсем
Категори:Мехико муниципалитечĕсем Категори:Мехико хулисем
Лумпунчик
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
419
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çурла, 1
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Сатлайкă
Сатлайкă — Чăваш Енри Элĕк районĕн ялĕ. Юнтапа ял тăрăхĕнче шутланать.
Польша ялавĕ
thumb|200px|Польша ялавĕ
Сатлайкă
Юнтапа ялĕпе юнашар вырнаçнă. 102 çын пурăнать. Чечек тата Николаев урамĕсем.
Истори
1917 çултанпа 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Асакасси вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн каллех Элĕк районне кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Польша ялавĕ
Польша ялавне официаллă 1919 çулхи çурлан 1 йышăннă. Пропорцисем 5:8 пайлă.
Хĕрлĕ кумач çинчи шурă ăмăрткайăклă Польшăн гербне 700 çул ытла. 1831 çулта вара шурăпа хĕрлĕ тĕссене поляк халăхĕн тĕсĕсем шутне йышăннă. 1919 çулта ку тĕссене ялав тĕсĕсем çинче усă курнă.
Ялав çинчи шурă тĕс ăмăрткайăк çунаттисене, хĕрлĕ тĕсĕ хăм хĕрлĕ тĕслĕ хĕвел ларнине кăтартать.
Польшăра тата çавăн пекех Ялав кунне уявлаççĕ. Вăл куна Çу уйăхĕн 2 килет. 2004 çултан уявлаççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Польша Категори:Патшалăх ялавĕсем
Лоуренсий
Истори
103-мĕш элемента 1961-1965-мĕш çулсенче Дубнари Флеров лабораторипе Берклири Лоуренс ячĕллĕ лабораторинче пĕп пĕринпе çыхăнмасăр синтезланă. Берклинче 3 мг калифорнин 3 изотопĕн хутăшне борăн 10 тата 11 виçеллĕ изотопĕсемпе йывăр ион ускоритĕльĕнче (HILAC) персе тунă. Ушкăн 257103 тупни çинчен пĕлтернĕ. Альфа-пайăркасен хăвачĕ 8,6 МэВ, çурма аркану тапхăрĕ ~8 çеккунт. Каярах 258Lr тесе тӳрлетнĕ.
Ушкăн элемента Лоуренси (Lw) ят пама сĕннĕ.
1967-мĕш çулта Дубнари тĕпчевçĕсем 257103 альфа-аркануне тата çурма аркану тапхăрĕ ~8 çеккунт çирĕплетме пултарайман. Çавăнпа 258Lr пулать тенĕ. Ун вырăнне 45ç хастарлăхлă 256 Lr синтезланине пĕлтернĕ.
Аркану майĕпе пулнă изотопĕсем
Лауренси изотопĕсем йывăртарах изотопсем арканнă чухне те пулаççĕ. Аялти таблицăра кăтартнă.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Актиноидсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем
Эль Серрито
Кун-çулĕ
Çак вырăнта пĕрремĕш пурăнан вырăн 1797 çулта никĕсленнĕ.
Ту-134
Ту-134 (ÇАПУ классификацийĕпе: Crusty — «Чăрсăр») — совет пассажир самолёчĕ
Эль Серрито
Апат-çимĕç
Паллă çимĕç йышне арроз атолладо (рисран хатĕрлеççĕ), сансочо (яшка), пандебоно (сэндвич) тата эмпанада кĕрет.
Ту-134
Кĕске тата вăтам тăсăлăвлă авиалинисем валли, 1960-мĕш çулсен пуçламăшĕнче Туполев ячĕллĕ ОКБра хатĕрленĕ те серилле 1966 — 1984 çулсенче Харьковри авиаци производство пĕрлешĕвĕнче кăларнă. Совет Союзĕнче пуçтарнă массăллă пассажир самолёчĕсенчен пĕри. Пурĕпе мĕнпур модификаципе 852 самолёт туса кăларнă. Пĕрремĕш вĕçеве 1963 çулхи утăн 29-мĕшĕнче хăпарнă, эксплуатацие 1967 çулхи авăн уйăхĕнче кĕртнĕ. Ту-134 Соцлагере экспортланă.
Эль Серрито
Апат-çимĕç
Десерт апачĕ шутĕнче: кăпăшка пирожнăй, бланшманш тата амарго.
Ту-134
Вăрăм та çинçе фюзеляжне тата двигательсен çӳллĕ сассине пула авиаторсем хушшинче Ту-134 официалла мар «Шăхлич» ята тивĕçет.
Эль Серрито
Апат-çимĕç
Сĕтел çине чылай пахча-çимĕç лартаççĕ: иçĕм тата иçĕмрен тунă пылаксем, чонтадуро (пальма улмисем), манго, банан, апельсин, папайя, медлар тата кайсмоc.
Ту-134
Кун-çулĕ
thumb|left|300px|[[Чехословакире тунă Ту-134 («CSA»): штурман «чӳречи» çук]]
Эль Серрито
Каçăсем
Категори:Колумби хулисем
Ту-134
Модификацисем
300px|thumb|left|Ту-134А ([[Пулково (авиакомпани)|АК Пулково) Домодедово аэропортĕнче]]
Ту-134 (1966—1970)
Базăллă проект модификацийĕ кантăкланă сăмсăллă. Пĕрремĕш сери самолёчĕсем борт çине 64 пассажир илме пултарнă, каярах вăл 72 çитет. Пĕрремĕш Ту-134 самолётсем çине икĕ Д-20П-125 (2 х 5800 кгс) двигатель лартнă пулнă. Малтан самолёта Ту-124А палăртупа кăларнă. 1969 çулхи çуркунне Ту-134 самолёта Ле-Бурже авиасалонĕнче кăтартнă. Пурĕпе база версипе 78 самолёт, çав шутра 2 опытлине (1963) тата 9 сери-умĕнчисене (1964—1965 çулсем) кăларнă. Вĕсенчен 30-не ГДРпа Польшăна сутнă.
Ту-134А (1970—1980)
Ту-134А — пĕрремĕш сериллĕ модификаци. Самолёта 1970 çулхи акаран пуçласа 1980 çулчен кăларнă. Ту-134А çине лайăхрах иккĕмĕш серийĕн Д-30 двигатĕлĕсене (çунакан япалана перекетлĕ тăкаклакан тата реверс туртăмĕллĕ) лартнă, çавна пула тормоз парашютсемпе усă курма пăрахнă. Унсар пуçне, Ту-134А фюзеляжĕ 2,1 м ытларах варăм.
Ăçта курма пулать
Ту-134 самолётсене чĕмпĕр хулин авиаци музейĕнче, çаплах Баден-Вюртемберг çĕрĕнчи Зинсхайм нимĕç хулинче харпăр музейĕнче курма пулать. Энгельс авиабазин инçет авиацин музейĕнче те вĕрентӳ Ту-134УБЛ самолёчĕ вырăнне усă кураççĕ. Кишинев аэровокзалĕн çурчĕ умĕнче «Air Moldova» авиакомпанин Ту-134 модельне ĕмĕрлĕхех вырнаçтарнă.
Вĕçев-техника пахалăхĕсем
right|thumb|400px|Ту-134 схеми
Самолёт çухатни тата катастрофăсем
2008 çул пуçламăш тĕлне Ту-134 тĕслĕ 69 самолёт çухатнă.
Каçăсем
Категори:Туполев самолёчĕсем Категори:СССР самолёчĕсем Категори:Раççей самолёчĕсем Категори:Пассажир самолёчĕсем
Каталектика
Каталектика(κατάληκτος, катăк) — сăвă теорийĕнче паянхи кун сайра усă куракан термин. Метрикăлла сăввăн йĕркин тулли мар картпа ("катăк") вĕçленĕвне пĕлтерет. Акă хорей çеммиллĕ сăвă (Митта Ваçлейĕн):
Кунта мăшăрлă 2-мĕш тата 4-мĕш йĕркесен вĕçĕнче — каталектика.
Кĕлĕмкасси ял тăрăхĕ
Кĕлĕмкасси ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Йĕпреç районĕн ял тăрăхĕ.
Каталектика
Асăрхавсем
Категори:Авалхи метрика Категори:Метрика Категори:Поэзи * *
Кĕлĕмкасси ял тăрăхĕ
Администраци адресӗ: Кĕлĕмкасси ялӗ.
Муртаза (Çтерлĕпуç районĕ)
Муртаза  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 192 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453194, ОКАТО кочĕ — 80248845010.
Кĕлĕмкасси ял тăрăхĕ
Телефон:         +7(83538)2-11-42,
Муртаза (Çтерлĕпуç районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Кĕлĕмкасси ял тăрăхĕ
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Егоров Андрей Васильевич.
Тавралăхĕ
Йĕпреç-Канаш çул хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсемпе пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Кĕлĕмкасси, Мереçен, Алшик.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ял тăрăхĕсем
Куршанак орденĕ
Авалрах та ыркăмăлрах Куршанак орденĕ (The Most Ancient and Most Noble Order of the Thistle) — Шотландипе çыхăннă рыцăрь орденĕ. Хăçан ăна хута кĕртни паллă мар пулсан та, Яков VII (Шотланди патши) (çаплах вăл Англи патши Яков II пек паллă) хальхи ордена 1687 çулта йĕркелесе янă. Орден шутне Суверен тат вунулттă Рыцăрьпе Леди кĕреççĕ, çаплах унăн шутĕнче «экстра» рыцăрь (британ патша çемьин пайташĕсем тата ютçĕр монархĕсем). Анчах та Суверен хăй кăна орденре пайташлăхпа тивĕçтерет; ăна правительство канаш памасть.
Кулай (Ягыл-Ях юппи)
Кулай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ягыл-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Куршанак орденĕ
Орденăн тĕп эмблеми — куршанак, Шотланди наци символĕ.
Кулай (Ягыл-Ях юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Куршанак орденĕ
Каçăсем
Куршанак Куршанак
Кулай (Ягыл-Ях юппи)
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Надеева
Надеева — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 137 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гогичаишвили Николай Иванович
Гогичаишвили Николай Иванович გოგიჩაიშვილი ნიკოლოზ — (7.05.1903(24.04)-14.04.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Кавказхыç фрончĕн Çурçĕр çар ушкăнĕн 276-мĕш перевçĕсен дивизин 873-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçи, красноармеец.
Акаталектика
Акаталектика(ἀκατάληκτος, катăк мар) — сăвă теорийĕнче паянхи кун сайра усă куракан термин. Метрикăлла сăввăн йĕркин тулли картпа ("катăк мар") вĕçленĕвне пĕлтерет. Акă хорей çеммиллĕ сăвă (Митта Ваçлейĕн):
Пит маттур-çке Иванов бульварĕ, Пыллăхри пек çамрăк çăкасар. Çта çитсен те манăçа юлмарĕ Шурă тум тумланнă Шупашкар.
Асăрхавсем
Категори:Авалхи метрика Категори:Метрика Категори:Поэзи * *
Парнелев экономики
Парнелев экономики (Gift economy), — пĕрлĕх тытăмĕн йĕркеленĕвĕсенчен пĕри, ун пек чухне хаклă таварсене тата пулăшусене ним тÿлевсĕр, хирĕçле мĕн те пулин парасси пирки малтан калаçса татăлмасăр, ытти çынсене параççĕ (урăхла каласан, улăштару, «пулăшушăн пулăшу» текен принцип çук). Идеалра, кунашкал экономикăллă пĕрлĕхре, регулярлă парнелевсем (парнелев акчĕсем) хаклăлахсен циркуляцине тата валеçĕвне йĕркелеме тивĕçлĕ.
Вуламалли
Категори:Экономика тытăмĕсем Категори:Парнелев Категори:Анархо-коммунизм Категори:Анархо-примитивизм Категори:Ансатлатав
Лыстан
Лыстан — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Быстрица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Якты-Куль (Кармаскали районĕ)
Якты-Куль  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 98 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453002, ОКАТО кочĕ — 80235850005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Данилов Анатолий Васильевич
Данилов Анатолий Васильевич (1954, юпа, 7, Туканаш ялĕ, Хĕрлĕ Чутай районĕ, Чăваш АССР, РСФСР çур.) — чăваш ӳнер çыравçи, Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ ӳкерçи (2000), СССР ӲП пайташĕ (1990), педагогика ăслăхĕсен кандидачĕ.
Кун-çулĕ
1954 çулхи юпа уйăхĕн 7-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕнчи Туканаш ялĕнче çуралнă.
1990 çултанпа СССР ӲП пайташĕ шутланать. 1997 çултанпа
1980 çулта Чăваш патшалăх педагогика университетĕнче ӳнерпе графика факультетĕнче, 1989 çулта Мускав патшалăх педагогика институчĕн аспирантуринче вĕренсе тухать.
Чăваш патшалăх педагогика университетĕнче малтан вĕрентӳçĕ, кайран аслă вĕрентӳçĕ пулса ĕçленĕ. 1999 çултанпа — университетăн доценчĕ.
Хевте ĕçĕсем
thumb|right|200px| «Кун иртрĕ, çу вĕçленчĕ» — Анатолий Данилов ĕçĕсенчен пĕрри
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн ӳкерçисем Категори:Чăваш ӳкерçисем Категори:Раççей ӳкерçисем Категори:СССР ӳкерçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1954 çулта çуралнисем Категори:Юпан 7-мĕшĕнче руралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем
Налимная (Ягыл-Ях юппи)
Налимная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ягыл-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Туканаш (Хĕрлĕ Чутай районĕ)
Туканаш, — Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
Малтан Кăрмăш уесне кĕнĕ. 1920 çулхи авăн уйăхĕн 7 хыççăн 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕме пуçланă. Малтан Кăрмăш вулăсне кĕнĕ, 1918 çулхи пуш уйăхĕн 19 хыççăн Хĕрлĕ Чутай вулăсне кĕме пуçланă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Хĕрлĕ Чутай районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Çĕмĕрле районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăтчен Хĕрлĕ Чутай районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Шарлыкбаш
Шарлыкбаш — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 76 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452634, ОКАТО кочĕ — 80258825005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Захаров Илья Леонидович
Захаров Илья Леонидович -(1991 çулхи çăвăн 2-мĕшĕ, Сарăту хули, РСФСР, СССР çур.) - раççей спортсменĕ, шыва сикекен атлет, XXX-мĕш çуллахи Олимп вăййисенче ылтăн тата кĕмĕл медалĕсем çĕнтерсе илнĕ.
ЦСКА клубра Коробко Т.В. тренерпа хатĕрленет.
Каçăсем
Категори:Олимп вăййисем Категори:2012 çуллахи Олимп вăййисем
420
Асăрхавсем
Категори:Çулсем
Царукаева Светлана Касполатовна
thumb|right|220px|Светлана Царукаева Царукаева Светлана Касполатовна (1987 çулхи раштав уйăхĕн 25-мĕшĕ,Владикавказ, Çурçĕр Осети АССР РСФСР, СССР çур.) -раççей спортсменĕ, йывăр атлет, XXX-мĕш çуллахи Олимп вăййисенче кĕмĕл медале çĕнтерсе илнĕ.
Биографи
Тренер:Казбек Золоев
Каçăсем
Категори:Олимп вăййисем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Раççей йывăр атлечĕсем Категори:Йывăр атлетсем 2012 çуллахи Олимп вăййисенче Категори:Тĕнче чемпионĕсем, йывăр атлетикăпа Категори:2012 çуллахи Олимп вăййисем Категори:Йывăр атлетсем 2012 çуллахи Олимп вăййисенче Категори:2012 çуллахи Олимп вăййисен кĕмĕл призёрĕсем
Кузнецов Евгений Владимирович
Кузнецов Евгений Владимирович (1990 çулхи акан 12-мĕшĕ, Ставрополь, РСФСР, СССР çур.) - раççей спортсменĕ, шыва сикес ăста, XXX-мĕш çуллахи Олимп вăййисенче кĕмĕл медале çĕнтерсе илнĕ.
Каçăсем
Категори:Олимп вăййисем Категори:2012 çуллахи Олимп вăййисем
Никольское (Çтерлĕпуç районĕ)
Никольское  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 68 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453194, ОКАТО кочĕ — 80248845011.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Пысăк Упакасси ял тăрăхĕ
Пысăк Упакасси ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Йĕпреç районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Пысăк Упакасси ялӗ.
Телефон:         +7(83538)2-44-84.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Ерилеев Евгений Владимирович.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсемпе пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — çын.
Ялсем
Ял тӑрӑхӗ Пысăк Упакасси, Пĕчĕк Упакасси, Шĕпекеч, Шуркасси, Çиçĕмкасси ялĕсенчен тăрать.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ял тăрăхĕсем
Великая Софья Александровна
Великая Софья Александровна (1985 çулхи çĕртмен 8-мĕшĕ, Алма-Ата, Казахстан ССР, СССР çур.) - раççей спортсменĕ, фехтовальщица.
Каçăсем
Категори:Олимп вăййисем
Гоголев Виктор Леонтьевич
Гоголев Виктор Леонтьевич — (1.05.1912.(18.04)-04.07.1987), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 28-мĕш çарĕн 36-мĕш инженер-сапер бригадин 91-мĕш инженер-сапёр батальонĕн командирĕ, майор.
Данилов Анатолий Порфирьевич
Данилов Анатолий Порфирьевич, — литературовед. 1955 çулхи юпа уйăхĕн 22 Муркаш районĕнчи Пĕрремĕш Май выççăлкинче çуралнă.
РФ ÇП членĕ, 2001 çултанпа Чăваш ЕНĕн ПÇП членĕ шутланать. Филологи ăçлăлăхĕсен кандидачĕ.
Пурнăçĕ
Мускав патшалăх университетĕнче, Санкт-Петербург университечĕн аспирантуринче вĕреннĕ. Халĕ Чăваш патшалăх университечĕн журналистика факультечĕнче вăй хурать.
Ӗçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Категори:Чăваш Ен литературовечĕсем
Негла (Луза юппи)
Негла — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 102 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
421
Асăрхавсем
Категори:Çулсем
Церера
Цере́ра (символĕ:, 1 Ceres ЦМП шучĕпе) — Хĕвел чи çывăх тата ĕвел системин карлик планетăсенчен чи пĕчĕкки. Астероидсен пиçихинче вырнаçнă. Церерăна 1801 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Палеро астрономи обсерваторийĕнче итали астрономĕ Джузеппе Пиацци уçнă. Пĕр вăхăт хушши Церерăна Хĕвел системин планĕтăсен шутне кĕртнĕ; 1802 çулта ăна астероид тенĕ, анчах тата нумай вăхăт хушши планета тесе шутланнă. 2006 çулхи çурлан 24-мĕшĕнче ăна карлик планетăсен шутне кĕртнĕ. Ятне авалхи римăн мифологинчи илпек майра туррине Церерăна асăнса панă.
мини|центр|700пкс|Церерăн çӳллĕшсен карттинчи 17 кратер (хĕрлĕ тĕссем — çӳллĕ вырăнсем, кăвак — айлăм)
Каçăсем
Категори:Планетăсемпе астероидсен ячĕсем Категори:Карлик планетăсем * Категори:1801-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем Категори:Карл Фридрих Гаусс
422
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Асамлă реализм
мини|справа|Çуллахи соната, Микалоюс Чюрлёнис ĕçĕ Асамлă реализм  — вăл чăн тĕнче курăнăвне асам япалисене кĕртнĕ илемлĕх мелĕ. Хальхи вăхăтра ку терминăн пĕлтерĕшĕ ытларах сăмахпа ăнлантарни пулать. Чи малтанах «асамлă реализм» тесе нимĕç тишкерӳçи Франц Рох «çĕнĕ япалаллăх» — текен сăрă-ӳнер жанрне палăртма каланă.
Çыравлăхри асамлă реализм
Çыравлăхри «асамлă реализм» 1931 ç. ятне пани пĕрремĕшĕ франц тишкерӳçи Эдмон Жалу. Хальхи Европа çыравлăхĕн асамлă реализм пайташĕсенчен Салман Рушдине, Джонатан Кэрролла, Одри Ниффенгера, Марк Хелприна, Милорад Павича тата Горан Петровича асăнма пулать.
Вырăс çыравлăхĕн асамлă реализм классикĕ теме Гоголе, Даниил Хармса, Михаил Булгакова тата Абрам Терца юрать.
Асамлă реализм тĕсĕнчи вырăс çыравçисем
• 2
Асамлă реализм сăрă-ӳнерте
мини|справа|Орфей, Марк Шагал ĕçĕ
Ӳнерçĕсем — асамлă реализм пайташĕсем
• 2
Каçăсем
Категори:Ӳнер Категори:Ӳнер юхăмĕсем Категори:Шухăш юхăмĕсем
Тинӗс чарлӑкӗ
Тинӗс чарлӑкӗ (лат. Larus marinus) — Чарлăк йышшисен вӗҫен кайӑксен (Laridae) тӗсӗ.
Епле курӑнни
Пысӑк шурӑ кайӑк, ҫурӑмӗпе ҫуначӗсем хура. Сарӑ сӑмси аялтан пысӑк хӗрлӗ пӑнчӑллӑ. Пысӑкӑшӗпе чарлӑксенчен чи шултра кайӑк. Тӑршшӗ 75 см-а ҫитет. Йывӑрӑшӗпе 2 кг-а ҫити, ҫуначӗсене 170 см-а ҫити сарать.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чарлӑксем Категори:Европăри вĕçен кайăксем Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Çурçĕр Америкăри вĕçен кайăксем
Сарплат
Сарплат (Изванка, Тĕрĕк ушкăнь, Хурăн Элĕк ушкăнь) — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Икĕ урамлă ялта — Сад тата Мир урамĕсем — 273 çын (2006) пурăнать. 1859 çулхи халăх çыравĕпе Изванка ялĕнче 48 килте 117 арçынпа 132 хĕрарăм, 1897 — 205 хĕрарăмпа 173 арçын, 1926 — 96 килте 474 çын пурăннă.
1918 çулта вара ялта шкул ĕçлеме пуçланă.
Истори
Ял 2-мĕш Элĕк обществине кĕнĕ. Пĕр архив ĕçĕнче ял пирки çапла асăннă "'Чувашам известен более под названием 'Сарплат', в официальной же переписке употребляется название Изванкин (в унизительной форме). По преданию основателем поселения (ошкăн) был некто по имени 'Изван'. В последствии какой-то барин по имени Сарплат, узнав, что жители поселения владеют плодородной землей, вздумал превратить в крепостное состояние. Об этом замысле проведали чуваши в соседней с поселком д. Тогач и из опасения, чобы Сарплат не завладел ими, однажды Изванов поселок сожгли, а затем отправилсь в свой уездной город Курмыш хлопотать об устранении домогательства Сарплата, в чем и успели'"
Этимологи
Изиван, Исиван, Пăлат — авалхи чăвашсен ячĕсем. Хурăн Элĕк тесе ял çывăхĕнче ĕлĕк хуран чылай ӳснĕрен каланă. К. В. Элле хăйĕн пĕр ĕçĕнче "'Пулат — один из чувашских старшин в Казанском крае в конце 15 в. —" тесе палăртать. Ваттисен асаилĕвĕсенче те Изванка ялне ĕлĕкрех Сарплат Элĕк, Хурăнлă Элĕк ятсемпе калани паллă.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем
Бекетово (Подлубовский ял тăрăхĕ)
Бекетово  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 612 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453006, ОКАТО кочĕ — 80235850007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Саранка (Ягыл-Ях юппи)
Саранка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ягыл-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тетĕрпуç
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Недума
Недума — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 57 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Годин Григорий Васильевич
Годин Григорий Васильевич — (30.01.1902(17)-17.12.1974), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 47-мĕш çарĕн артиллери командующийĕ, генерал-лейтенант.
Недума
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Джеймс Монро
thumb|Джеймс Монро, Джон Вандерлин ĕçĕ, 1816 Джеймс Монро (James Monroe; Вашингтон-Пэриш, Вирджини штачĕ Ака, 28 1758 - Нью-Йорк Утă, 4 1831) — американ политика тата патшалăх ĕçченĕ, АПШ-сен пиллĕкмĕш президенчĕ (1817-1825), Луизиана туянăвне еркелекенĕ тата каярах Монро доктрини тенĕ тулаш политика концепцине хута яраканĕ.
Вуламалли
Категори:АПШ президенчĕсем Категори:Президентсен шучĕсем Категори:Америка ертӳçисен шучĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Консепçион
[[Ӳкерчĕк: Concepcion-Chile(001).jpg |310px|right|thumb| Concepción, Chile: 36° 46' 22" S 73° 03' 47" O]] Консепçион (Concepción - Concepción) — Чилин кăнтăр енче вырнаçнă хула.
Лыштанка
Лыштанка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кылт юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Консепçион
Кун-çулĕ
1550 çулăн юпа уйăхĕнче Чилин пĕрремĕш кĕпернетĕрĕ Педро де Вальдивия хушăвĕпе Био-Био шыв вăрринче никĕсленĕ.
Пĕрремĕш Май (выççăлкă)
Пĕрремĕш Май, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи выççăлкă.
Консепçион
Кун-çулĕ
2010 çулта хула çĕр чĕтренĕвĕ вăхăтĕнче питĕ арканнă.
Лыштанка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Пĕрремĕш Май (выççăлкă)
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Тутаркас районне кĕнĕ. 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Етĕрне районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
423
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Консепçион
Каçăсем
Категори:Чили хулисем Категори:Чили Категори:Чилин администраци пайĕсем Категори:Чили коммунисем
Лыштанка
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Метр (сăвă терминĕ)
Метр(τό μέτρον, виçе, виçев пĕрчи, критерий), ăна урăхла сăвă виçи теме пулать, — сăвă теорийĕнче усă куракан термин. Сăвă йĕркин шалти тытăмне (структурине) палăртать. Акă (Митта Ваçлейĕн) сăвви:
Чăваш Тимеш ял тăрăхĕ
Чăваш Тимеш ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Йĕпреç районĕн ял тăрăхĕ.
Телефон:         +7(83538)2-72-12.
Тавралăхĕ
Районăн кăнтăр пайĕнче вырнаçнă. Кăнтăр енчен вăрман кашлать. Ял тăрăхĕпе Хум юхать.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсемпе вырăссем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — çын.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Йĕпреç районĕн муниципаллă йĕркеленĕвĕсем
Мичуринск (Шаран районĕ)
Мичуринск  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 374 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452638, ОКАТО кочĕ — 80258830001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Магадан облаçĕ
Магада́н облаçĕ — Раççей Федерацийĕн çурçĕр-хĕвелтухăçĕнче вырнаçнă Инçет Тухăç Федераллă Округне кĕрекен область.
Географи
Облаç Охотск тинĕсĕпе Лăпкă океан хĕрринче вырнаçнă. Облаçĕн ¾ пайне тундрăпа вăрманлă тундры йышăнать. Чи çӳллĕ тăвĕсем - Юрлă (Магадан облаçĕнчи ту) (2293 м) тата Абориген (2287 м). Пысăк юханшывĕсем: Колыма, Аян-Юрях.
Халăх йышĕ
Облаçра 161 пин çын (2010) пурăнать, тачăлăхĕ: 0,35 çынл/км² (2009). Хулара пурăнакансен виçи: 95,3 % (2009). Ку кăтартупа облаç Мускавпа тата Санкт-Петербургран кăна каярах. Халăхăн 70 % яхăн Магадан хулинче (2008 çулта114,9 пин çын ) пурăнать.
2002-мĕш çулхи çырав Магадан облаçĕнче 182 726 çын пурăннине палăртнă.
Пурăнан вырăнсем
Облаçре ылтăн, кĕмĕл, тăхлан, вольфрам нумай, пăхăр, молибден, нефть тата газ конденсачĕ тĕл пулаççĕ. Ылтăн хакĕ ӳсет пулсан та, Колыма тăрăхĕнче ылтăн кăларасси чакса пырать.
Каçăсем
*
Анат Учекша
АнатУчекша — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 391 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Чимешәнка (Ягыл-Ях юппи)
Чимешәнка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ягыл-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Рислинг
Ампелографи
thumb| "Паха пăнтăхланнă" Рислинг çырлисем Рислинг - чи паха шурă иçĕм сорчĕ. Рислинг- сиввĕ тӳсекен сорчĕ. Хулăм хупăллă, чĕрĕ иçĕм хулли шартлама сивве те чăтать. Европара иçĕм çырлине юпа уйăхĕнче пуçтараççĕ. Тирпейлесе пăхмасăрах рислинг тĕрлĕ тăпра çинче аванах ӳсет. Рислинг валли чи кирли - Хĕвел çутти. Çавăнпа та чи чаплă эрехсене уçă тăвайккисенче ӳснĕ иçĕмрен тăваççĕ. Рислингран тунă эрехе пысăк юман пичкинче усраççĕ. Сивĕ çанталăкра ӳснĕ рислинг симĕс панулми, лимон, лайм тата шурă хирти чечек техĕмлĕ пулать. Ăшă çанталăкра ӳснĕ рислинг эрехĕнче грейпфрут, персик тата абрикос шăрши пур.Рислинг сорчĕ 1435 çултан паллă.
Гибридсем
Гибрид - иккĕ е виççĕ сорта тĕпĕçтерсе тунă ӳсентăран.
Сарăлни
Рислинг иçĕмĕнчен тĕрлĕ тăрăхсенче чаплă эрехсем тума пĕлеççĕ:
Каçăсем
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Сталинград фрончĕ
Сталинград фронтне 1942 çулхи утăн 12-мĕшĕнче Кăнтăр-Анăç фрончĕн хирти çарĕсен тытăмĕн никĕсĕпе йĕркеленĕ, çарпуçĕ — С. К. Тимошенко Совет Союзĕн Маршалĕ.
Çарпуçĕсем
С. К. Тимошенко Совет Союзĕн Маршалĕ.
Вăрçă Канашĕн пайташĕсем
Н. С. Хрущёв
Штаб пуçлăхĕсем
Генерал-лейтенант П. И. Бодин
Генерал-майор Д. Н. Никишев
Генерал-майор К. А. Коваленко
Генерал-майор Г. Ф. Захаров
Генерал-майор И. С. Варенников (юпа, 1942).
Фронтăн артиллери çарпуçĕсем
Артиллери генерал-майорĕ Гусаков А.А. (1942/утă — 1942/авăн).
Фронтăн ĕçĕ-пуçĕ
Сталинград фрончĕ умĕнче иккĕ тивĕç ĕçĕ: 520 км анлăшĕн ярăмĕнче хӳтĕленсе, ташмана чармалла. Сталинград патĕнчи хӳтĕлев операцин пуçламăшĕнче тăшман совет çарĕсенчен салтак шучĕпе 1,7 хутчен, артиллерипе танксемпе 1,3 хутчен, самолётсем шучĕпе — 2 хутчен ытларах пулнă.
Нимĕç çарĕсем кăнтăр-анăç тĕлĕнче совет фронтне çурса янă хыççăн Сталинград фронтне тăшмана чарса лартма, Атăл патне ямасăр Тан юханшыв тăршшипе çирĕп тăма хушнă.
1942 çулхи утăн 17-мĕшĕнче 6-мĕш нимĕç çарĕн авангарчĕ 62-мĕш тата 64-мĕш çарĕсен Сталинград патне пымаллине хӳтĕлеме тухнă малти тĕкĕрчĕсемпе тĕл пулнă.
Çак тытăçусемпе Сталинград çапăçăвĕ тапранса каять. Çак каçра 6 кун çапăçнă хыççăн тăшман 6-мĕш çарăн тĕп вăйĕсене кунталла тавăрнă. Тепĕр иккĕ эрнерен кавказ тĕлĕнчен сталинград еннелле 4-мĕш нимĕç танк çарне тăратнă.
Хӳтĕлев ярăмĕн анлăшĕ питĕ сарăлса кайнипе (800 км яхăн) фронта 1942 çулхи çурлан 7-мĕшĕнче Сталинград (63, 21, 62-мĕш çарсем, 4-мĕш танк, 16-мĕш сывлăш çарĕсем) тата Кăнтăр-Тухăç, çурлан 10-мĕшĕнче  Сталинград фронтне Кăнтăр-Тухăç фрончĕн çарпуçлăхне пăхăнтарнă. 1942 çулхи авăнăн 28-мĕшĕнчи Директивăпа АТÇ Ставки Кăнтăр-Тухăç тата Сталинград фрончĕсен пĕрлехи çарпуçлăхне пăрахăçланă та 1942 çулхи авăнăн 30-мĕшĕнче Сталинград фронтне Тан, Кăнтăр-Тухăç — Сталинград — ятсене панă.
Çухатусем
Сталинграда хӳтĕлев операцинче Хĕрлĕ Çарăн пĕтĕмĕшле 643842 çынна, 1426 танка, 12137 кĕпçепе миномёт, 2063 самолёт çухатнă.
424
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Пысăк куршанак
Пысăк тикенек е куршанак (Arctium láppa ), куршăкан, куршанкă —    астра йышшисен çемьине кĕрекен хупах ăратĕнчи нумай çуллă курăк ӳсентăранĕсен тĕсĕ. Çын пурăнакан таврашĕнче — çул-сукмак, пахчара, улăхра, уйра ӳсет.
кĕнекинчен.
Годовиков Алексей Николаевич
Годовиков Алексей Николаевич — (19.01.1914(6)-07.02.1942), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 04. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра ПВО çарĕсен Череповец-Вологда дивизи районĕн 148-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 740-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн 1-мĕш экскадрильин çар комиссарĕ, политрук.
Тятер-Арасланово
Тятер-Арасланово — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1009 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453191, ОКАТО кочĕ — 80248855001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Люга
Люга — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 72 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
Вязовка (Кармаскали районĕ)
Вязовка  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 48 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453006, ОКАТО кочĕ — 80235850009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Эскетен
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Эскетен ачисем Якуртушкăньри пĕтĕмĕшле вăтам пĕлӳ паракан шкула вĕренме çӳреççĕ. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 322 çын, çав шутра 153 арçын, 169 хĕрарăм пурăннă.
Урамсем
Ялта пурĕ тăватă урам:
Кун-çулĕ
Эскетен ялĕ 250 çул каялла пулса кайнă. Архиври тата музейри материалсем тăрăх, ăсчахсем ял пулса кайнине тĕрлĕрен ăнлантараççĕ.Çапах ытларах вĕсем пурте 1744 çул çине кăтартаççĕ. Эскетен тени вара унта тахçан пурăннă Эскетен ятлă таркăн салтакăн ятĕнчен пуçланнă.
Паянхи ял ун чухне виçĕ ялтан тытăнса тăнă:
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Метрикăлла сăвă
Метрикăлла сăвă, çавăн пекех кĕскен ме́трика (μέτρον — вăрăмăш, тăршшĕ, размер) — кашни сăвă йĕркин хăйĕн шалти тытăмĕ, метрĕ пуррине пĕлтерет. Акă хорей çеммиллĕ сăвă (Митта Ваçлейĕн):
Пит маттур-çке Иванов бульварĕ, Пыллăхри пек çамрăк çăкасар. Çта çитсен те манăçа юлмарĕ Шурă тум тумланнă Шупашкар.
Тата тепĕр тĕслĕх:
Ирĕлет Азирен Европпа́ уйăран Ту йăран
Асăрхар, кунта сăвă йĕркисен тăрршшĕсем (сыпăк шучĕсем) пач тĕрлĕрен пулни те сăвва метрикăлла пулма "чăрмантармасть".
Метрика пусăм пĕлтерĕшесĕр чĕлхесенче
Метрика пирки халь çеç ăнлантарни сăвă ăсталасси динамикăллă пусăм çинче никĕсленекен чĕлхесене (чăваш, вырăс, нимĕç,...) пырса тивет. Метрикăлла сăвă тенине унта тепĕр тĕрлĕ "силлабо-тоника" теççĕ. Авалхи грек, латин, фарси чĕлхисенче вара çак япала пач урăхла пулнă. Унта метрика тенине (квантитативлă сăвă, quantitas — шут) те пач урăхла ăнланнă.
Асăрхавсем
Категори:Авалхи метрика Категори:Метрика Категори:Поэзи * *
425 çул
Çавăн пекех
Категори:Çулсем