cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи
Вăрçă фрончĕ
Польша еннелле 1945 çулхи пуш уйăхĕнче 1-мĕш Беларуç тата 1-мĕш Украина фрончĕсем Одер тата Нейсе хӳтелев йĕрне тухаççĕ. Тӳрĕ çулпа кюстрина плацдармĕнчен Берлина çити 60 çм шутланнă. Анкăл-американ çарĕсем нимĕçсен рур ушкăнне пĕтерсе акан варринелле малти вăйĕсемпе Эльба патне çитнĕ. Паллă та кирлĕ чĕр тăвар минерал районĕсене çухатнипе Германире промăçлăх ĕçĕ чылаях чакать. 1944/45 хĕлĕнче çын çухатнисене тултарма йывăр пулнă. Çапах та Германи хĕçпăшаллă вăйĕсенче, Хĕрлĕ Çар Тĕпштабĕн разведуправлени информаципе, ака уйăхĕн варринче вĕсен 223 дивизипе бригада пулнă. 1945 çулхи ака, 16 совет çарĕсен Берлин тапăну операцийĕ тапранать. 1945 çулхи ака, 25 совет вăйĕсем Эльба çинче пĕрремĕш хутчен анăçран тапăнса пынă американ çарĕсемпе тĕл пулаççĕ. 1945 çулхи çу, 2 Берлин гарнизонĕ капитуляцилет. Берлина илсен совет çарĕсем Прага операцине — çак вăрçăн юлашки стратеги операцине — ирттереççĕ.
Политика фрончĕ
1945 çулхи кăрлачăн 19-мĕшĕнче ЕÇ юлашки çарпуçĕ Леопольд Окулицкий салану тапăчне кăларать. 1945 çулхи нарăсра поляксен Польшăна таврăннă эмиграци правительствине, Наци пĕрлĕх канашĕн (вăхăтлă вăрттăн парламент) чылайрахăш делегатне тата ЕÇ ертӳçисене НКГБ генералĕ И. А. Серов Совет Союзе пулăшса тăнă Вăхăтлă правительствăна коммунистсен мар элчисене кĕртес ыйтупа пуçтарнă конференцине йыхравлать. Поляксене хăрӳшсăрлăх гарантине панă, анчах та вĕсене пуш, 27 Прушкувра ареслеççĕ те Мускава çитереççĕ. Мускавра вĕсене суд тăваççĕ.
1945 çулхи нарăсăн 4—11-мĕшĕсенче Ялта конференцинче Сталин, Черчилль тата Рузвельт тĕл пулаççĕ. Унта вĕсем вăрçă хыççăнхи тĕнчери политикăн тĕп принципĕсене сӳтсе явнă.
Вăрçă вĕçленни
Çу уйăхĕн 8-мĕшĕнче Европăра вăрçă Германин хĕçпăшаллă вăйĕсен капитулянипе вĕçленет. Çапăçу ĕçĕсем пĕтĕмпе 1418 кун пынă. Капитуляцине йышăнсан та çапах Совет Союзĕ Германипе килĕшӳ туман, урăх сăмахсемпе, Германипе вăрçă тăрăмĕнчен тухман. СССР Германие хирĕç вăрçăна 1955 çулхи кăрлачăн 25-мĕшĕнче СССР Аслă Канашĕн Президиумĕн «Совет Союзĕпе Германи хушинчи вăрçă тăрăмĕнчен тухни» хушăвĕпе тин чарнă.
Çĕртмен 25-мĕшĕнче Мускавра Çĕнтерӳ парачĕ иртнĕ. 1945 çулхи утă-çурла уйăхĕсенче Потсдам конференцинче СССР, Аслă Британи тата АПШ ертӳçисем Европăн вăрçă хыççăнхи тытăмлăхне епле йĕркелес пирки калаçса татăлнă.
Каçăсем
* Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи 1941 22 1945 09 Категори:Германи вăрçисем Категори:СССР вăрçисем Категори:Википеди:Суйласа илнĕ статьясем Категори:Истори Категори:Вăрçăсем
882
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ишетер Федосия Дмитриевна
Ишетер Федосия Дмитриевна (чăн хушамачĕ Дмитриева), — тăлмач. 1899 çулхи пуш уйăхĕн 31 халĕ Чăваш Енĕн Етĕрне районне кĕрекен Урпаш ялĕнче çуралнă. 1990 çулхи пуш уйăхĕн 1 Шупашкарта вилнĕ.
1956 çултанпа СССР ÇП членĕ.
Пурнăçĕ
Чĕмпĕр чăваш шкулĕнче вĕреннĕ. Ачасене вĕрентнĕ, «Канаш» хаçатăн куçаруçи, Чăваш АССРĕн кĕнеке палатин библиографĕ пулса ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
1921 çултанпа вырăсларан чăвашла куçарма тытăннă. Вырăс классикĕсенчен Л. Толстой, М. Горький, Гаршин, тĕнче корифейĕсенчен В. Гюго, М. Твен, Д. Дефо, хамăр вăхăтри çыравçăсенчен В. Каверин, М. Бубенов, С. Баруздин çырнисене куçарнă.
Категори:Чăваш тăлмачĕсем
Орок чĕлхи
О́рок чĕлхи (ульта, уйльта) — амурçумĕнчи (нани) алтай çемьин тунгус турачĕн тунгус-маньчжур чĕлхисен кĕçĕн ушкăнне ороксен чĕлхи. Раççей Федерацин Сахалин облаçĕн Поронай тата Ноглик районĕсенче сарăлнă.
2002 çулта ирттернĕ халăх çыравĕпе Раççейре 346 орок пурăннă, вĕсенчен 64-шĕ тăван чĕлхене пĕлнĕ. Ороксем çавăн пекех Японири Хоккайдо утравĕнче пурăнаççĕ, вĕсен унти йышĕ паллă мар.
Орок чĕлхин икĕ диалект пур — çурçĕрти (тухăç сахалин) тата кăнтăрти (поронай). Хоккайдори ороксем кăнтăрти диалектпа калаçаççĕ.
Кириллицăпа йĕркеленĕ çырулăха 2008 çулта кĕртнĕ. Букваре пичетленĕ. Сахалинри пĕр шкулта орок чĕлхипе вĕрентеççĕ. thumb|Орок чĕлхин алфавичĕ|400px2008 çулта орок чĕлхи çыруллă пулса тăнă, ун çырулăхне кириллица сасă паллисемпе йĕркеленĕ. Сахалинти пĕр шкулта çак чĕлхене вĕрентеççĕ.
Каçăсем
Категори:Тунгус-маньчжур чĕлхисем Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Çухалакан чĕлхесем
Иллирисем
Иллирисем, — Балкан çурутравĕн çурçĕр-анăç енĕнчи Дунайăн вăтам юхăмĕнчен пуçласа Адриатика тинĕсĕн хĕрри хушшинче пурăннă инди-европа йăхĕсенчен тăракан ушкăн. Ку ушкăна далматсен, либурăнсен, истăрсен, яподсен, паннонсен, дезитиадсен, пирустсен, диционсен, дардансен, ардиейсен, таулантсен, плерейсен йăхĕсем кĕнĕ. Çавăн пекех Аппенин çурутравĕн кăнтăр-тухăç енче пурăнакан япигсемпе мессапсем тата ыттисем ку ушкăна кĕнĕ.
Халăхăн кун-çулĕ
Иллирисем çинчен чи малтан Гекатей Милетский (пирĕн эрăччен VI ĕмĕрте пурăннă), Геродот (пирĕн эрăччен V ĕмĕрте пурăннă) çырса хăварнă. Пирĕн эрăчченхи VII-III ĕмĕрсенче вĕсем пурăнакан вырăнта грексем хăйсен колонийĕсене никĕсленĕ. Малтан иллирисем хăйсен çурчĕсене якатман чулсенчен тунă пулсан каярах вара грексенчен тĕслĕх илсе якатса купалама пуçланă. Пирĕн эрăчченхи III ĕмĕрте ку вырăна кельтсем пырса кĕнĕ. Иллирисен вара кăштах хĕсенме тивнĕ, тепĕр пайĕ кельтланса (иллири-кельт йăхĕсен ушкăнĕ йĕркеленнĕ) кайнă.
Пирĕн эрăчченхи III ĕмĕрте римлянсем пырса кĕнĕ вăхăта вĕсен пурнăçĕ тĕрлĕ класран тăма пуçланă та пулнă ĕнтĕ. Классем çине пайланасси энхелейсен пирĕн эрăчченхи IV ĕмĕрте, таулантсен — пирĕн эрăчченхи IV ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче, ардиейсен — пирĕн эрăчченхи III ĕмĕрĕн çурринче пуçланнă. Ку вăхăталлах вĕсем юнашарти йăхсене хăйсене пăхăнтарса пысăк патшалăх туса хунă. Тĕп хули Шкодерта вырнаçнă пулнă.
Пирĕн эрăчченхи 229-228, 219, 168-167 çулсенче Иллири вăрçисем иртнĕ. Иллирисемпе римлянсем хушшинчи вăрçăра римлянсем çĕнтернĕ. Пирĕн эрăчченхи 167 çулта иллирисен çĕрĕ римлянсем империне кĕме пуçланă. Пирĕн эрăчченхи 148 çултанпа Македони провинчине кĕме пуçланă. Либурăнсем, далматсем тата и яподсем пурăннă çурçĕр çĕрĕсене римлянсем пирĕн эрăчченхи II-I ĕмĕрсенче çĕнтерсе илнĕ.
Пирĕн эрăчченхи 35-33 çулсенчи Иллири вăрçинче вара вĕсене римлянсем тĕппипех çĕнтерсе илнĕ. Пирĕн эрăри 6-9 çулсенче паннонсемпе далматсен пăлханăвĕ иртнĕ. Вăл пăлхава пусарнă хыççăн римлянсем хăйсене шалти Далматире пурăнакан дезитиатсемпе пирустсене те пăхăнтарнă.
Пăхăнтарнă халахсем питĕ хăвăрт романланма пуçланă. Ку уйрăмах çыран хĕрринче тата хулара пурăнакансем хушшинче вăйлă сисĕннĕ. Халăхсем пĕр вырăнтан тепĕр вырăна куçа пуçланă тапхăр çитсен вара ку халăх пушшех те çухалнă. Чĕлхи упранса те юлман.
Ăсчахсем вĕсен еткерĕсем шутне албансене кĕртеççĕ. Иллирисен культурин палăкĕсем çавăн пекех Австри, Итали, Албани, Македони патшалăхĕсен çĕрĕсенче вырнаçнă.
Вуламалли
Категори:Çухалнă халăхсем Категори:Индоевропа халăхĕсем
883
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Янгон
Янгон — Мьянмăри чи пысăк хула. 2005 çулхи чӳкĕн 6-мĕшĕччен вăл тĕп хула вырăнĕнче шутланнă, кайран ун вырăнне Нейпьидо йышăннă.
Истори
Акăлчансен аллине хула 1852 çулта лекнĕ.
1930 çулта хула çывăхенче çĕр чĕтренсе илнĕ, тинĕсрен цунами пырса çапнă.
Каçăсем
Категори:Мьянма хулисем
Фокстрот
Фокстрот (foxtrot или fox trot) — развившийся в 1912 çулта АПШ-ра çуралнă ванстепăн çав териех темпераментлă мар, малтанлăха вăрах 4/4-тактлă темплă, ушкăнла çĕнĕ ташă. Ташă ячĕ foxtrot («тилĕ юртни») акăлчан сăмахĕнчен пулса тухнă. Тепĕр версипе, фокстрота Гарри Фокс Çĕнĕ Йоркри шоура хутшăнма шутласа кăларнă. Çапла пулин те, çак иккĕ верси те иккĕленӳллĕ, сăмахăн этимологине уçса памаççĕ. Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи хыççăн ташă Европăна çитет.
Эволюци
Вăраххăн, «тĕлĕрсе» ташламалли «слоуфокс» (slowfox) Çурçĕр Америкăра 1930-мĕш çулсен пуçламăшĕнче малта тăнă, каярахпа вăл 1936 çулта джиттербага (jitterbug) çул парать, тепĕртакран ĕнтĕ свингăн мусăк эри тапранать.
Каçăсем
Категори:Бал ташшисем Категори:Джаз
Котовица
Котовица — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Вандыш юханшывăн сулахай çыранĕпе, 47 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Еспуç
Еспуç Уязыбашево — Пушкăрт Республикинчи Мияки районĕнчи чăваш ялĕ. Ес юханшывĕ хĕрринче, Ĕпхӳ хулинчен 200 çх вырнаçнă. Ялта сĕт завочĕ, "Восток" СХП, МТФ, СТФ, МТМ, медицина пункчĕ, ача сачĕ, шкул тата клуб пур.
Кун-çулĕ
Ялта шкула 1887-мĕш çулта уçăлнă, унта виçĕ классра 60 арçын ача вĕреннĕ. 1932-мĕщ çулччен шкула тĕрлĕ сăлтавпа темиçе хут уçса хупнă. 1985-мĕш çулта типла шкул çутне туса лартнă. Халь шкулта 100 яхăн ача вĕренет. Шкула Смородиновка, Дубровка, Верхоценовка, Байтимирово, Гулюмово ялсенчи ачасем те вĕренеççĕ, вĕсем шкул çумĕнчи интернатра пурăнаççĕ.
Демографи
Халăх йышĕ:
Тавралăхĕ
Район центрне — Миякине çитме: 20 çм ,
Медведев Дмитрий Анатольевич
thumb|Дмитрий Медведев (2022)
Дмитрий Анатольевич Медведев — Раççейĕн виççĕмĕш президенчĕ. 1965 çулхи авăнăн 14-мĕшĕнче Ленинградра çуралнă.
Президента 2008 çулхи пуш уйăхĕн 2-мĕшĕнче иртнĕ суйлавра суйланă.
Кун-çулĕ
Ашшĕ — Анатолий Афанасьевич Медведев, Ленсовет ячĕллĕ Ленинградри технологи институчĕн профессорĕ, ăратнисем Курск кĕпернийĕнчен тухнă.
Дмитрий Анатольевич çемьере пĕртен-пĕр ача пулнă.
1987 çулта Ленинградри патшалăх университечĕн юридици факультетне вĕренсе пĕтернĕ. 1990 çулта унтах аспирантурăна пĕтернĕ. Юридици наукисен кандитачĕ, доцент. Çамрăк вăхăтра хард-рок юррисене кăмăлланă. Студент чухне фотографипе кăсăкланнă, йывăр атлетика спортне кăмăлланă.
Горин Анатолий Сергеевич
Горин Анатолий Сергеевич — (01.03.1922-14.11.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 5-мĕш сывлăш çарĕн 5-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 264-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 451-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн, эскадрилья командирĕн çумĕ тата штурманĕ, лейтенант.
Медведев Дмитрий Анатольевич
Кун-çулĕ
1989 çулта шкулта пĕрле вĕреннĕ Светлана Линник хĕре качча илнĕ. 1996 çулта ывăл çуралнă.
Хулаçырми (Çĕпрел районĕ)
Хулаçырми е Хула Çырми (Городище)— Тутарстанăн Çĕпрел районĕнчи чăваш ялĕ. Хула Çырми икĕ пайран тăрать:Аслă Ял тата Чăвашкасси. Ялта "Путь Ленина" АКХ правленийĕ, вăтам шкул, фельдшер пункчĕ, клуб, ял вулавăшĕ, почта, ача сачĕ, музей 1995-мĕш çултан. Хула Çырми Кивĕ Çĕпрелтен 22 çухрăмра, вырнаçнă. Яла газпа водопровод кĕртнĕ.
Медведев Дмитрий Анатольевич
Кун-çулĕ
1990-1999 çулсенче С-Петербург патшалăх унивеситетĕнче преподаватель пулса ĕçленĕ. Студентсене вăрентнĕ вăхăтрах, 1990-1995 çулсенче, Ленинград хула канашĕнче председатель сĕневçи, Санкт-Петербург Мэрийĕн тулаш çыхăну комитечĕн эксперчĕ пулнă.
Хулаçырми (Çĕпрел районĕ)
Истори
Ялăн çурçĕр хĕрринче авалхи хӳтĕленнĕ вырăн пулнă (XII ĕмĕрти Пăлхар Патшалăхе вăхăтĕнче). 1967-мĕш çулта кунта СССР Ăслăлăхсен академин Хуснти филиалĕн экспедийийĕ ĕçленĕ. XIX-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче ялтан хресченсен ушкăнĕсем Ӗпхӳ кĕпернипе Çĕпĕре куçса кайнă. XX-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче ялта вулăс кантурĕ, чиркӳ, шкул (1840-мĕш çултан), лавкка, почта, çил арманĕсем, кĕрпе арманĕ пулнă.
Медведев Дмитрий Анатольевич
Кун-çулĕ
1990 çулта Раççей Федерацийĕн Правительство Аппарачĕн Ертӳçи çумĕ пулнă. 1999-2000 çулсенче — Раççей Федерацийĕн Президент Администацийĕн Ертӳçи çумĕ.
Хулаçырми (Çĕпрел районĕ)
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Çĕпрел районĕн ялĕсем
Медведев Дмитрий Анатольевич
Кун-çулĕ
2000 çулхи çĕртмерен пуçласа «Газпром» УАОн директорсен канашĕн председателĕ. 2001 çулта «Газпром» УАОн директорĕсен канашĕн председатель çумĕ вырăнне йышăннă, 2002 çулхи çĕртме уйăхĕнчен пуçласа «Газпром» УАОн директорсен канашĕн председатель ĕçне пурнăçланă.
2000 çултан пуçласа Раççей Федерацийĕн президент Администрацийĕн Ертӳçин пĕрремĕш çумĕ вырăнне йышăннă. 2003 çулхи юпа уйăхĕнчен пуçласа Раççей Федерацийĕн Президент Администацийĕн ертӳçи пулса ĕçленĕ.
2005 çулхи чӳкĕн 14-мĕшĕнчен пуçласа Раççей Федерацийĕн Правительство Председателĕн çумĕ, наци проекчĕсене ертсе пыракан.
2008 çулхи пуш уйăхĕн 2-мĕшĕнче иртнĕ суйлавра Дмитрий Медведева Раççей Федерацийĕн президентне суйланă. 2012 çулта çĕнĕ Раççей Президенчĕ Путин.В Медведева Правительстви Ертӳçи вырăне лартнă.
Каçăсем
Категори:Раççей президенчĕсем
Тыхта (Иня юппи)
Тыхта — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Гагаузсем
thumb|250px|Гагаузсен официаллă мар ялавĕ Гагаузсем, — тĕрĕк халăхĕ.
Халăх йышĕ
Тĕнчере пурĕ 250 пин патнелле гагауз шутланать. Ытларах пайĕпе вĕсем Молдавинчи Гагаузире пурăнаççĕ. Унта вĕсен шучĕ 135 пине çитет. Çавăн пекех питĕ нумай çак патшалăхсенче пурăнаççĕ: Украинăра — 31 пин çын патнелле, Раççейре — 12,2 пин патнелле, Казахстанра — пин патнелле. Узбекистан, Туркмени, Белоруси, Латви, Эстони тата Грузи патшалăхĕсенче те гагаузсен йышĕ пысăк.
Тĕнĕ
Гагаузсем ытларах пайĕпе христианлăх тĕнне ĕненеççĕ.
Халăх кун-çулĕ
Гагаузсен тăн аслашшĕсем пирки нумай верси пур. Ытларах пайĕпе тĕпчевçĕсем гагаузсем огузсенчен, печенегсенчен тата кăпчаксенчен пулса кайнă тесе шутлаççĕ.
Категори:Тĕрĕк халăхĕсем
Вырăс Википедийĕ
Вырăс Википе́дийĕ. Официаллă ячĕ пирки консенсус çук, çавăнпа та тĕрлĕ вариантсемпе усă кураççĕ. Вулăр: Википеди:Ыйтнисем/Вырăс уйрăмĕн ячĕ. Çак вариантсем: вырăс «Википедийĕ», «Вырăс Википедийĕ», Вырăс чĕлхиллĕ Википеди, Википедин вырăс чĕлхиллĕ уйрăмĕ, РуВика, РуВики, ru-wiki. — Википедин —ирĕклĕ0 энциклопедин— вырăс уйрăмĕ. Халĕ унта статья йышĕ. Уйрăм статья шучĕпе вуннăмĕш вырăн йышăнать. «Вырăс» ят (çакăн пекех урăх чĕлхе ячĕсем те — Акăлчан Википедийĕ, Франци Википедийĕ т.ур.) этноса е патшалăха мар,статьяна çырнă чĕлхене кăтартать.
2009 çулхи юпа уйăхĕнче Википедин Яндекс.Каталогра ЦТИ 31 000 танлашнă, вăл вара Рунет сайчĕсем хушшинче 9-мĕш вырăна тухать. alexa.com статистикипе Википедин вырăс уйрăмĕ пиллĕкĕмĕш-улттăмĕш вырăнта пулать (франци википедипе пĕрле; акăлчан, япун, нимĕç тата испан хыççăн), Википедине кĕрекенсен 3,5 % йышĕ вырăс викине керсе тухать.
Кун-çулĕ
thumb|Вырăс Википедийĕ пĕрремĕш вуннăра
Тытăм
Аппарат хатĕрлĕхĕ. Вырăс уйрăмĕ Википедин ытти пайĕсемпе пĕрле темиçе çĕртен тытăнса тăракан сервер кластерĕнче ĕçлет. Тĕплĕнрех Hardware вулăр.
Программа хатĕрлĕхĕ. MediaWiki движокпа усă кураççĕ. Усă курнакан MediaWiki вермипе унăн саралăвĕсем пирки çакăнта пĕлме юрать.
Хутшăнакансен географийĕ
2007 çулхи юпа уйăхĕн хыпарĕпе вырăс Википедине хутшăнакансем (хăйсем кăтартнă информаципе) 30 ытла патшалăхра пурăнаççĕ.
Паллах, чылайăшĕ Раççейрен. Шĕкĕр хуласенче йышĕ темиçе çĕр: 800 хутшăнакан хăйне Мускавран хутшăнакансем, 400 ытла — Санкт-Петербургран хутшăнакансем. Украина, Германи, Израиль тата АПШ патшалăхĕсенче кашнинче, 50—150 вырăс Википедине хутшанакан пулать.
Викитĕлпулусем
Википедин хăш хутшăнакĕнĕсем викитĕлпулусенче куçа-куçăн курса та калаçаççĕ. Пĕрремĕш хут Вырăс Википедине хутшăнакансем 2005 çулхи çăвăн 1-мĕшĕнче Санкт-Петербургра тĕл пулса тĕрле ыйтăва сӳтсе явнă.
Рунет парни
thumb|120px|right|Вырăс Википедин логотипĕ Рунет парнине тивĕçнĕ хыççăн
РОТОР тата РОТОР++
РОТОР эреш конкурсĕ, унăн уйрăмлăхĕ — проекта номинацие кĕртме тата уншăн сасăлама Рунетăн (ЕЖЕ пĕрлĕхĕн пайташĕсем) паллă ĕçченĕсем çеç хутшăнма пултараççĕ.
Ылтăн сайт
Ылтăн сайт — пĕтĕм раççей уçă интернет-конкурс; 1998 çулта IBS, APC, Intel тата Microsoft IT-корпорацисем никĕс хунă.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Вырăс энциклопедисем Категори:Рунет Категори:2001 çулта пулса тухнисем
Коряк чĕлхи
Коряк чĕлхи — палеоази чĕлхисен шутне кĕрекен Коряксен чĕлхи.
Багана
Багана  — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан территорипе юхать. Кĕçĕн Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Коряк чĕлхи
1989 çулхи перепись тăрăх пурĕ 9 200 коряк шутланнă. Вĕсенчен 53% хăйсен тăван чĕлхи вырăнне коряк чĕлхине шутлать. 1959 çулхи перепись тăрăх тăван чĕлхе тесе коряксен 99,6% каланă.
Багана
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Коряк чĕлхи
Диалекчĕсем
Литературăра пурĕ 11 диалект шутланать: чавчув, караг, апук, алютор, палан, кахтан, рекинник, камен, иткан, парень, гижигин. Стебницкий Сергей Николаевич тĕпчевçĕ çавăн пекех керек чĕлхине те коряк чĕлхисен диалекчĕ тесе шутланă.
Багана
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Коряк чĕлхи
Çыруллахĕ
Ку чĕлхе сахал çыруллăхла чĕлхесем шутне кĕрет. Пĕрремĕш алфавита латиница çинче йĕркеленĕ. Унта 29 саспалли пулнă. 1937 çулта кириллица çине куçнă. Хальхи алфавита 1960 çулта йышăннă. Çыруллăха чувчав диалектне тĕпе хурса никĕсленĕ.
Багана
Каçăсем
Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан бассейнĕ
Коряк чĕлхи
Алфавичĕ
1931:
1933:
1937–1960:
Каçăсем
Категори:Чукча-камчат чĕлхисем
Нейпьидо
Нейпьидо — Мьянмăн çĕнĕ тĕп хули. Тĕп хула унта 2005 çулхи чӳкĕн 6-мĕшĕнче куçнă. Тĕп хула ятне 2006 çулхи пуш уйăхĕнче кăна пĕлтернĕ.
Янгонран 320 çухрăм çурçĕрелле вырнаçнă, пуйăс кунта 9 сехет хушшинче çитет.
Хулана Чепьи ятлă ял вырăнĕнче никĕсленĕ. Ялĕ Пьинмана хуларан виçĕ çухрăмра ларать. thumb|Хула вырнаçăвĕ
Категори:Мьянма хулисем Категори:Мьянма
Давлеткулово Хуттăрĕ
Давлеткулово  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 70 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453345, ОКАТО кочĕ — 80238840006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Керек чĕлхи
Керек чĕлхи, — Чукоткăра пурăнакан керексен çухалнă чĕлхи. Малтан Чукоткăри Беринг тинĕсĕ хĕррипе Анадырь лиманĕнче пуçласа Камчаткăн Олютор сăмсахĕ таран сарăлнă пулнă. Каярах вара Опуки юханшывĕн вĕçĕнче кăна тăрса юлнă.
Чукчăсемпе юнашар пурăннине пула чукча чĕлхи керек чĕлхине самай витĕр кӳнĕ. В. В. Леонтьев шутласа илнĕ тарăх керек чĕлхинче хăйсен сăмахĕсен йышĕ питĕ сахал, 25% кăна. Вырăс сăмахĕсем те сахал кĕнĕ.
Çыруллăхĕ пулман.
Литература
Категори:Чукот-камчат чĕлхисем Категори:Çухалнă чĕлхесем
Тыркас
thumb|250px|left|тыркас
Тыркас (Spermophilus е Citellus) — пакша евĕрлĕ шултра мар кышлакан чĕрчунсен йăхĕ. Шултăра йышши тыркассен тирне усă кураççĕ. Тыркассем тырпуӳла сиен кӳреççĕ тата хăшпĕр чирсене сарма пултараççĕ (туляреми, чума, бруцеллез). Тыркассен шăммисене çĕр айĕнче миоцен таран тупаççĕ.
Классификаци
Тыркас йăхĕнче 38 тĕс, вĕсенчен 9 тĕс Раççейре пурăнать. Чи сарăлнисем:краплă тыркас,пĕчĕк тыркас сарă тыркас и вăрăм хӳреллĕ тыркас.
Категори:Чĕрчунсем Категори:Пакша евĕрлисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Категори:Пакша йышшисем
884
Вилнĕ
Категори:Çулсем
2008
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чăваш тĕнчи
Чăваш тĕнчи (чăваш цивилизацийĕ) — Çĕр çинчи этемлĕхĕн историри паллă пайĕ.
Истори
Академик Б. А. Серебренников çапла çырнă:"«Вряд ли на территории Советского Союза существует какой-либо народ, вопрос о происхождении которого привлекал внимание исследователей… Чувашский язык настолько своеобразен, что при изучении его невольно возникает вопрос, почему могло возникнуть такое своеобразие, не связано ли оно с загадочной историей происхождения чувашского народа»."
Тури Чакă (Патăрьел районĕ)
Тури Чакă (Бакашево), — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял.
Истори
1607-мĕш çулхи пуш уйăхĕнче Сĕве уесĕнчи вырăсла "Бакашево" тесе палăртнă ялти Ч.Карачанов, Х.Чюнеев, А.Коблев, З.Ягозин, Ч.Янбахтин, Т.Степанов Годунов Я.М. тата Сукин В.Б. вăйпутсем патне Хирçырми юханшывĕ хĕрринчи çĕрсене ыйтса хут çырнă. Çавăнтан Тури Чакă ялĕ пуçланса кайнă.
Чăваш тĕнчи
Истори
Хальхи кунсенче чăваш халăхĕн сĕм ĕлĕк кун-çулĕсене Çурçĕр Китай аваллăхĕпе çеç асăнаççĕ. Анчах та авалхи паллă мăн патшалăхĕсене — Вавилони, Икĕпат, Турхал, Митанни, Этрури, Йемен, Кадес (Хаджес), Эфиопи, Нуби, Парфи тата ыттисене никĕсне хуракан халăх — чăваш халăхĕ пулнине! — шута илмеççĕ. Çавăнпа та тĕнче тăрăх саланса кайнă истори такăр çулĕн айăккинче пулса юлчĕ. Çакна пула этемлĕх историнчи чылай чăнлавĕсене тĕрĕс уçăмлă кăтартассине пăсса пынă.
Тури Чакă (Патăрьел районĕ)
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн ПЕрвомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Чăваш тĕнчи
Истори
Чăваш пĕтсен — тĕнче пĕтет тесе ахальтен каламан ĕнтĕ чăвашсем.
Вуламалли
чувашского мира]
Категори:Чăваш Ен Категори:Чăваш тĕнчи
Николай Давыденко
Николай Владимирович Давыденко (1981 çĕртме, 2 Северодонецкра, Украина ССР-ĕ) — раççей теннисисчĕ. Халĕ Монте-Карлора пурăнать. Раççей тава тивĕçлĕ спорт ăсти.
Спорт хатĕрĕ
Тум-тирĕ - Airness. Пушмакĕ - Asics. Ракетка - Prince O3 Tour.
Каçăсем
Категори:Раçсей теннисисчĕсем Категори:Раççей тава тивĕçлĕ спорт ăстисем Категори:Обладатели Кубка Дэвиса Категори:Çĕртме, 2 çуралнисем Категори:1981 çулта çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем
885
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ачаирка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
Кочма
Кочма — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Токш кӳлĕ-күл-Токша юханшывăн сылтăм çыранĕпе 14 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Смородиновка
Смородиновка — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 57 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452074, ОКАТО кочĕ — 80244815007.
Кочма
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Смородиновка
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Пурăнакан вырăнăн чăн-чăвашла вырăнти ячĕ пулма пултарать. Анчах та ăна тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалла пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Урпаш (Етĕрне районĕ)
Урпаш — Чăваш Енри Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Ял витĕр Урпаш (юханшыв) юхать. Шупашкартан 57 км, Етĕрнерен - 32 км, чукун çул станцинчен 57 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 584 çын, çав шутра 287 арçын, 297 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1963 çулхи юпа уйăхĕн 31 пилĕк ялтан туса хунă. Ял шутне уйрăммăн шутланнă Качăпа, Мăной, Çӳлтикасси, Этĕке, Эмелкасси кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Горин Василий Алексеевич
Горин Василий Алексеевич — (23.12.1920-06.05.1990), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Балти флочĕн сывлăш-çар вăйĕсен 15-мĕш уйрăм разведка авиаци полкĕн 43-мĕш авиаци эскадрильин штурманĕ, лейтенант.
Чăваш Википедийĕ
Чăваш Википедийĕ — Википедин чăваш чĕлхиллĕ уйрăмĕ. 2004 çулхи чӳкĕн 22-мĕшĕнче уçăлнă. 2022 çулхи ҫурлан 2-мĕшĕ тĕлне 49 595 статьяна кĕртнĕ.
Чăваш уйрăмне Вырăс уйрăмĕнчен чылай статьяна, аврине (шаблона) куçараççĕ.
Кун-çулĕ
2004 çулта Kostik Vento хутшăнакан Викимедиа Фондне чăваш уйрăмне уçас тесе ыйтса çыру ярать.
2004 çулхи чӳкĕн 22-мĕшĕнче Untifler (Илья Евлампиев) хутшăнакан (вăлах тутарпа пушкăрт уйрăмсене никĕсленĕ) Чăваш чĕлхи статьяна Википедине çырса кĕртнĕ.
2006 çулхи пуш уйăхĕн 9-мĕшĕнче пирĕн уйрăм 2000-мĕш статьяпа — Тутарстанăн Çĕпрел районĕ — тулать! Çав çулхи çурлан 22-мĕшĕнче Чăваш Википединче 4000 ытла статья.
2008 çулхи кăрлачăн 14-мĕшĕнче уйрăм 7000 статьяпа пуянланать!
2009 çулхи акан 6-мĕшĕнче ирĕклĕ чăваш энциклопединче 10 000 статьяна çитеть.
Википеди никĕслевçи Джимми Уэйлс пĕтĕм тĕнчери Фонд Викимедиа конференцинче (Викимани 2009) Чăваш Википедийĕ тĕслĕхĕпе Википеди проекчĕ çухалма тыттăннă чĕлхесене пулăшу кӳни пирки хыпарлать.
Банкузов Анатолий Иванович
Банкузов Анатолий Иванович — (-), 3-мĕш Беларуç фрончĕн 11-мĕш гварди çарĕн 5-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 17-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн командирĕ, гварди подполковникĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Малайзи
Малайзи (Malaysia) — Азин кăнтăр-хĕвелтухăçĕнче вырнаçнă патшалăх.
Кăнтăр китай тинĕсĕ ăна икĕ пая пайлать:
Раççей халăхĕсен чĕлхисем
Раççей Федерацийĕ — нумай нациллĕ çĕршыв. Тĕпчевçĕсем каланă тăрăх, Раççейри халăхсем 176 чĕлхепе калаçаççĕ. Вĕсен кашнин хăйсен историйĕ, шăпи, аталану çул-йĕрĕ, пуласлăхĕ.
Генеалоги енчен (пулса кайни, хурăнташлăх енчен) илсессĕн Раççей халăхĕсен чĕлхисем тĕрлĕ чĕлхе çемйине кĕреççĕ: индо-европа, алтай, ибери-кавказ, урал, палеоази. Кашни чĕлхе çемйи каллех уйрăм ушкăнсене пайланать.
Индоевропа çемйине хĕвелтухăç славян, иран чĕлхисен ушкăнĕсем, чикан тата идиш чĕлхисем кĕреççĕ.
Хĕвелтухăç славян чĕлхисем: вырăс, украин, белорус. 1989 çулхи перепись тăрăх, Раççейре 119 865 946 вырăс, украинсем — 4 362 872, белоруссем — 1 206 222 шутланнă. Вырăс чĕлхи — çĕршыври ытти наци республикисенче те анлă усă куракан чĕлхе. Чăваш Енре вырăс чĕлхине, чăваш чĕлхи пекех, патшалăх чĕлхи тесе йышăннă.
Иран чĕлхисен ушкăнне Раççей федерацийĕнче Çурçĕр Кавказра пурăнакан осетин (402275) тата Дагестан Республикинче пурăнакан тат халăхĕсен (19420) чĕлхисем кĕреççĕ. Ку халăхсен сахалтарах пайĕ Грузире тата Азербайджанра пурăнать.
Идиш — еврей чĕлхин пĕр тĕсĕ. Раççей Федерацийĕнче, 1989 çулхи перепись тăрăх, 536 843 еврей шутланнă. Пурăнасса вĕсем сапаланса — çĕршыври кашни республикăпа облаçра, кашни хулара пурăнаççĕ. Сăмахран, Чăваш Енре, 1989 çулхи перепись материалĕсем тăрăх, 690 еврей шутланнă.
Чикан чĕлхи те, еврей чĕлхи пекех, индоевропа чĕлхисем çемиинче хăйне майлă вырăн йышăнать: унпа калаçакансен йышĕ те сапаланса пурăнать. 1989 çулта Раççейре 152 939 цыган шутланнă. Чĕлхе тĕпчевçисем чикан чĕлхине çĕнĕ инди чĕлхисен ушкăнне кĕртеççĕ.
Алтай чĕлхисен çемйи пысăк, вăл тĕрĕк, монгол, тунгус-маньчжур чĕлхисен ушкăнĕсене пĕрлештерет.
Тĕрĕк чĕлхисенчен нумайăшĕ пĕр-пĕрне çывăх. Тĕрĕкле калаçакансен йышĕ, 1989 çулхи перепись тăрăх, çакăн пек: тутар — 5 522 096, чăваш — 1 773 645, пушкăрт — 1 345 273, якут — 380 242, карачай-балкар — 228 673, кумык — 277 163, тува — 206 160, хакас — 78 500, нухай — 73703, алтай — 69 409 т.ыт.те. Асăннă халăхсен кашнинех çырулăхĕ пур, вĕсене пурне те вырăс графики çинче никĕсленĕ.
Монгол чĕлхисем Раççейре иккĕ: бурят (417 425) тата калмăк (165 821) чĕлхисем.
Тунгус-маньчжур чĕлхисен йышне нанай (11 883), эвенк (29 901), эвен (17 055), негидаль (587), ульч (3 173), удэгэ (1 902), ороч (883), орок (179) чĕлхисем кĕреççĕ. Асăннă халăхсем Инçет Хĕвелтухăçĕнче тата Хĕвелтухăç Çĕпĕрте пурăнаççĕ. Негидаль, ульч, орок, удэгэ, ороч халăхĕcен çырулăхĕ çук. Тунгус-маньчжур чĕлхисене хăш-пĕр тĕпчевçĕсем тĕрĕк тата монгол чĕлхисемпе пĕрле алтай чĕлхисен йышне кĕртеççĕ.
Раççейри ибери-кавказ чĕлхисен çемйи йышлă. Ку ушкăна чечен (898 999), абазин (32 983), адыг (122 908), кабардин (386 055), авар (544 016), лезгин (257 270), даргин (353 348), черкес (50 764), лак (106 245), табасаран (93 583), ингуш (215 068) чĕлхисем кĕреççĕ. Пурте вĕсем çыруллă литература чĕлхисем шутланаççĕ. Ибери-кавказ чĕлхисенчен чылайăшĕ — Дагестан Республикинче (30 чĕлхе таран): агуль (17728), рутуль (19503), арчи, анди, ботлик т.ыт. Ку чĕлхесемпе усă куракансенчен чылайăшĕ темиçе çĕр çын кăна шутланать.
Финн-угр чĕлхисем: мордва (1 072 939), çармăс (643 698), коми (336 309), коми-пермяк (147 269), удмурт (714 833), манси (8 279), карел (124 921), хант (22 283). Вĕсем пурте çыруллă чĕлхесем. Финн-угр чĕлхисен ушкăнне кĕрекен вепс (12 142), ижор (449), лив (64) чĕлхисен çырулăх çук.
Тутар Википедийĕ
Тутар Википедийĕ (Татар Википедиясе) — Википедин тутар чĕлхиллĕ уйрăмĕ. 2003 çулхи авăн, 15 уçăлнă, малтан латиницăпа çырнă. 2022 çулхи юпан 17-мĕшĕ тĕлне уйрăмра 417 890 статья. Мĕнпур тӳрлетӳ шучĕ — 3 550 277. Мĕнпур википеди хушшинче статья йышĕпе 33-мĕш вырăн йышăнать.
Раççей халăхĕсен чĕлхисем
Палеоази (авалхи Ази) чĕлхисем Çĕпĕрте тата Инçет Хĕвелтухăçĕнче сарăлнă. Ку ушкăна чукча (15 107), коряк (8 942), ительмен (2 429), эскимос (1 704), нивх (4 631), кет (1 084), юкагир (1 112), алеут (644) чĕлхисем тăваççĕ. Тĕпчевçĕсем асăннă чĕлхесене пулăвĕпе тытăмне шута илсе виçĕ пĕчĕк ушкăна уйăраççĕ.
Тутар Википедийĕ
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Тутарстан Категори:Тутар чĕлхи Категори:2004 çулта килнисем
Раççей халăхĕсен чĕлхисем
Раççейри чĕлхесен йышĕ маларах асăнса тухнинчен чылай пысăк. Ăна 1989 çулхи перепись материалĕсем лайăх çиреплетсе параççĕ: эрменсем (532 390), азербайджансем (335 889), казахсем (635 865), литва (70 427), молдавансем (172 671), нимĕçсем (842 295), поляксем (24 594) т.ыт. йышлă пурăнаççĕ.
Антонов Иван Захарович
Антонов Иван Захарович, — çыравçă. 1919 çулхи кăрлачăн 18 нчи (халĕ ) Шăхач ялĕнче çуралнă. 1960 çулхи чӳк уйăхĕн 1 вилнĕ. Тăваш çĕршывăн Аслă Вăрçинче (1941-45) пулнă. CCCРăн çыравçисен пĕрлешĕвĕнче тăрать.
Раççей халăхĕсен чĕлхисем
Каçăсем
Категори:Раççей Категори:Чĕлхесем
Антонов Иван Захарович
1950 çултан пуçласа СССР ÇП членĕ.
887
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Антонов Иван Захарович
Пурнăçĕ
Улатăрти вăрман техники ĕç факультетне вĕренсе пĕтернĕ. Çавăн пекех Улатăрти педагогика техникумĕнче, Саранскри педагогика институтĕнче пĕлӳ пухнă. Улатăрти «Ленинский путь» (Ленин çулĕ) хаçатра литература сотрудникĕ пулса ĕçленĕ. 1938 çултанпа Мордови АССРăн Ардатов хулинче вырнаçнă район хаçачĕнче яваплă секретарь вырăнĕнче ĕçленĕ. Вăрçăран таврăнсан «Советская Мордовия» хаçатăн корреспонденчĕ, СССРăн çыравçисен пĕрлешĕвĕн мордови уйрăмĕнче секретарь вырăнĕсенче ĕçленĕ.
Ĕçĕсем
Çырма Иван Антонов вырăс тата мордва чĕлхисем çинче çырнă. Унăн хайлавĕсем:
Конституци
Конституци (constitutio — «тытăмлăх») — патшалăхăн тĕп саккунĕ.
Каçăсем
Категори:Конституци Категори:Конституци тивĕç-ирĕкĕ
Етебулак
Етебулак — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 130 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453345, ОКАТО кочĕ — 80238840005.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Уроп (Иня юппи)
Уроп — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 45 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Кăркăс чĕлхи
thumb|290 px|[[Кăркăс алфавичĕ]]
Кăркăс чĕлхи (кыргыз тили, قىرعىز تئلى) — Киргизин патшалăх чĕлхи, тĕрĕк чĕлхисен (кăпчак чĕлхисен ушкăнĕ) йышне кĕрет. Кăркăсла 4,5 млн яхăн çын калаçать, чылайрахăшĕ Киргизире пурăнать.
Çырулăхĕ
1928 çулччен арап çырулăхне усă курнă. Кайран латтин сас паллисем çине куçнă, вăл алфавита 1940 çулччен усă курнă.
Халĕ кириллица сас паллисемпе усă курса çыраççĕ.
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем Категори:Киргизи
Тутар Автономи Социализм Совет Республики
Тутар Автономиллĕ Социаллă Совет Республики (ТАССР) (Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы (ТАССР, Тутарстан)) — Раççей Социаллă Федераци Совет Республики йышĕнчи автономи республики.
Кун-çулĕ
Ăна ПРĔК тата РСФСР халком канашĕн 1920 çулхи çăвăн 27-мĕшĕнчи йышăнăвĕпе çирĕплетнĕ те çав çулăн çĕртмен 25-мĕшĕнче Автономлă Тутар Социаллă Совет республики ( А.Т.С.С.Р. , Татреспублика) (Avtonomia Tatarstan Soviet Socialistiq Respublikasy (A.T.S.S.R., Tatarstan) ятпа палăртнă ).
Тутар автономин 1937 çулхи çĕртмен 25-мĕшĕнчи ятарлă XI-мĕш съезчĕ республикăн конституцине йышăннă, унта вара вырăс чĕлхинчи ятĕнчи сăмах йĕркине «Татарская Автономная Совет Социалистическая Республика» çине куçарнă.
Малай çурутравĕ
thumb|right|250px|Малай çурутравĕ
Малай çурутравĕ (мал. Semenanjung Tanah Melayu) — Кăнтăр-Хĕвелтухăç Азинче вырнаçнă пысăк çурутрав. Çурутрав çĕрне виçĕ патшалăх пайлать: Мьянма, Таиланд тата Малайзи.
Категори:Çурутравсем Категори:Малайзи географийĕ Категори:Таиланд географийĕ Категори:Мьянма географийĕ
889
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Дубровка (Мияки районĕ)
Дубровка  — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 90 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452051, ОКАТО кочĕ — 80212828003.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Крутобережная (Вихтомица юппи)
Крутобережная — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Вохтомица юханшывăн сулахай çыранĕпе, 84 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Дубровка (Мияки районĕ)
Пурăнакан вырăнăн чăн-чăвашла вырăнти ячĕ пулма пултарать. Анчах та ăна тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалла пырать.
Крутобережная (Вихтомица юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Дубровка (Мияки районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Крутобережная (Вихтомица юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Дубровка (Мияки районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Крутобережная (Вихтомица юппи)
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
890
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пушкăрт Википедийĕ
Пушкăрт Википе́дийĕ (Башҡорт Википедияһы) — Википедин пушкăртла уйрăмĕ.
2013 çулхи нарăс уйăхĕнче 30 000 статьяран ытла.
Каçăсем
{{Википедисем 1000-10000}} {{Тĕрĕк Википедисем}} {{Раççей википеди уйрăмĕсем}}
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:2002 çулта уçăлнисем Категори:Пушкăрт чĕлхи Категори:Тĕрĕк Википедисем
Баранка (Кĕçĕн Çарăмсан юппи)
Баранка — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан территорипе юхать. Кĕçĕн Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори: Аслă Çарăмсан бассейнĕ
Шабаниха (Иня юппи)
Шабаниха — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Семиречье (Кукарча районĕ)
Семиречье  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 108 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453345, ОКАТО кочĕ — 80238840006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Берчинка
Берчинка — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем
891
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çар
Çар (armée /армэ́/ - этимон: armer, s'armer — хĕçпăшаллан).
Терминăн темиçĕ ăнланăвĕ пур:
Тип çĕр вăйĕсем
Уйрăм чух çар тесе типçĕр çинче çапăçма пуçтарса хатĕрленĕ хĕçпăшаллă çарсене асăнаççĕ. Кун чух Çар йĕрке тытăмĕпе флотран (тинĕс-çар вăйĕсем, ТÇВ е ТÇФ) авиацирен (сывлăш-çăр вăйĕсем, СÇВ) уйрăм шутланать. Тĕслĕхрен, АПШ çарĕ АПШ хĕçпăшаллă вăйĕсен шутĕнчи типçĕр çарĕ пулса тăрать.
Хĕçпăшаллă вăйсем
Пĕтĕмĕшле  хĕçпăшаллă вăйсем тесе патшалăхăн çапăçусенче кĕрешекен тата вăрçă тапхăрĕнчи урăх ĕçсене тăвакан е никама пăхăнманлаха тулашри хăрушлăхран хӳтĕлекен пур хĕçпăшалланнă вăйĕсене палăртаççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Хĕçпăшаллă вăйсем Категори:Çарсен тĕсĕсемпе ăрачĕсем Категори:Çар чăмăртăвĕсем
Роджер Федерер
thumb|Roger Federer Ро́джер Фе́дерер (Roger Federer; 1981 çурла, 8 Базельре, Швейцари çуралнă) — швейцари профессиллĕ теннисисчĕ, тĕнчен пĕрремĕш ракетки (2004 нарăс, 2 — 2008 çурла, 18 хушшинче]], «Мăн çĕлем» турнирĕсен пĕччен вылявăсенче 13 хут çĕнтернĕ.
Спорт хатĕрĕ
Тум-тирĕпе пушмакĕ — Nike. Ракетки — Wilson [K] Six-One Tour.
Каçăсем
Категори:1981 çулта çуралнисем Категори:Çурла, 8 çуралнисем Категори:Базелре çуралнисем Категори:Швейцари теннисисчĕсем Категори:Австрали теннис Уçă чемпионачĕн çĕнтерӳçисем Категори:АПШ теннис Уçă чемпионачĕн çĕнтерӳçисем Категори:Уимблдон турнир çĕнтерӳçисем Категори:Олимп вăййисен чемпионĕсем (теннис) Категори:Швейцари Олимп чемпионĕсем Категори:Çуллахи 2008 Олимп вăййисен чемпионĕсем Категори:Олимп вăййисен ялавçисем
Ӳспекстан патшалăхĕн гимнĕ
Ӳспекстан Республикин патшалăх гимнĕ
Категори:Патшалăх гимнĕсем Категори:Узбекистан
Танай (юханшыв)
𐌳𐍉𐌽𐌰𐍅𐌹/Donawi hif:Danube Donau Дунай (цæугæдон) Tuna Nehri
Кукловка
Кукловка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Вандыш юханшывăн сылтăм çыранĕпе 55 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
892
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кастро Фидель
thumb|right|300px|Фидель Кастро thumb|right|Фидель Кастро Фиде́ль Алеха́ндро Ка́стро Рус (Fidel Alejandro Castro Ruz ( audio), çурла, 13 1926 — чӳк, 25 2016 ) — куба революци тата политика ĕçтешĕ, команданте, 1959 - 2008 çулсенче Куба ертӳçи.
Видеоматериалсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1926 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 13-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2016 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 25-мĕшĕнче вилнисем Категори:Куба политикĕсем Категори:Политик-эмигрантсем Категори:Куба революционерĕсем Категори:Марксистсем Категори:Куба коммунисчĕсем Категори:Чиркӳрен хăтарнисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем * Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Рекордсмены Книги рекордов Гиннесса * Категори:РПЧ «Славы и Чести» орден кавалерĕсем Категори:«За укрепление мира между народами» тĕнчери Ленин парни лауреачĕсем
Банников Борис Фёдорович
Банников Борис Фёдорович — ( 12-15), Вата фронтăн 65-мĕш çарĕн 27-мĕш перевçĕсен корпусĕн 106-мĕш Байкалхыç перевçĕсен дивизин 42-мĕш перевçĕсен полкĕн пулемётчикĕ, красноармеец, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 30.
Журавлиха (Камышная юппи)
Журавлиха — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Камышная юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Лесото
Лесото, — кăнтăр Африкăри патшалăх. Пĕтемпех Кăнтăр Африка Республики ăшĕнче вырнаçнă. СПИДпа чирленисен йышĕ халăхăн 29 процент. Ку тĕнчери кăтартусен чи пысăкки.
Дивизи
Дивизи ( — пайлани) — тĕп оперативлă-тактика чăмăртăвĕ (çар пĕрлешĕвĕ).
Тĕп полксемсĕр пуçне, дивизире 1-2 артиллери полкĕ, 1 зенит-ракета полкĕ, реактивла дивизион, ракета дивизионĕ, инженерлă-сапёр батальонĕ, çыхăну батальонĕ, автомобиль батальонĕ, (разведка) батальонĕ, радиоэлектрон-кĕрешӳ батальонĕ, хатĕр-хĕтĕр батальонĕ, ремонт-юсав батальонĕ, медици-санитари батальонĕ, хими сыхлавроти тата темиçе тĕрлĕ пулăшу ротипе взвод.
Çара дивизие пайлама Францире XVII ĕмĕрте пуçланă, Раççейре — XVIII ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче.
Вуламалли
Категори:Çар чăмăртăвĕсем
Горишний Василий Акимович
Горишний Василий Акимович Горішній Василь Якимович — (29.01.1903(16)-15.02.1962), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 60-мĕш çарĕн 75-мĕш гварди перевçĕсен дивизин командирĕ, гварди генерал-майор.
Узбекистан
Узбек Республики (Узбекистан) (Oʻzbekiston / Ўзбекистон) — Вăтам Азире вырнаçнă патшалăх. Халăх йышĕ 25,5 млн. (2003 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ валли) çынпа танлашать, вĕсенчен 37% — хула çыннисем, 63% — ял çыннисем. Патшалăх чĕлхи шучĕнче ӳспек чĕлхи шутланать.
Пайлану
Узбекистан 12 вилоят, 1 автономлă республика* тата 1 хула** çине пайланать.
Халăх йышĕ
1 кăрлач 2011 çулта Узбекистан халах йышĕ 29 млн çын çитрĕ. Иртнĕ 20 çулта Ӳспекстанра халăх йышĕ васкавлă ӳсеть. Халăх шутĕнче çамрăк ачисемĕн пысăк пайĕ. Патшалăхра вăтам халăх ватăлăхĕ — 22 çул (Германире 40 çул, Раççейра 37 çул).
Бьорн Борг
thumb|Бьорн Борг Бьорн Борг — (Björn Rune Borg; 1956 çĕртме, 6, Сёдертелье) — швеци профессиллĕ теннисисчĕ, тĕнчен пĕрремеш ракетки (109 эрне хушши, 1977 çурла, 23 вăхăтĕнчен, тăхтавсемпе) пулнă.
1973 çултанпа профессионал. 77 турнирта (вĕсенчен 61-шĕ ATP турнирĕ) пĕччен вылявра тата 4 йĕкĕр турнирта çĕнтернĕ.
Çитĕнĕвĕсем
«Мăн çĕлем» турнирĕсенчи чи лайăх вылявĕсем:
Каçăсем
Категори:1956 çулта çуралнисем Категори:Родившиеся 6 июня Категори:Швеци теннисисчĕсем Категори:Уимблдон турнир чемпионĕсем Категори:Франци теннис Уçă чемпионачĕсем Категори:Дэвис Черкки çĕнтерӳçисем
Учкудук
Учкудук, — Узбекистанри Навоий вилоячĕнче вырнаçнă хула. Учкудук хула ячĕ «Ялла» ВИА юрланă юрă хыççăн палăртăннă. Хула Кызылкум пушхирĕнче «Учкудук» чугун çул станциĕнчен 12 çухрăмра вырнаçнă.
Истори
Совет вăхăтĕнче ку хула хупă йышши пулнă. Унта уран шахтисем пулнă.
Категори:Узбекистан хулисем
Юнкă
Юнкă — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял. Етĕрне районĕн чиккине çывăх вырнаçнă. Ялта 826 çын пурăнать (386 арçын, 426 хĕрарăм)
Окато кочĕ: 97232880001. Телефон кочĕ: 241. Индекс: 429551. Ялта 15 урам.
Каçăсем
Ю
Чăваш Республикин конституцийĕ
Чăваш Республикин конституцийĕ - Чăваш Республикин тĕп саккунĕ. 2000 çулхи чӳк уйăхĕн 30-мĕшĕнче йышăннă. 2003 çулхи пуш уйăхĕн 27-мĕшĕнче, 2004 утă 19-мĕшĕнче, 2005 ака уйăхĕн 18-мĕшĕнче, 2006 упа уйăхĕн 5-мĕшĕнче улăштарусем çырнă.
Чăваш Республикин Патшалăх Канашăвĕ, чăваш халăхĕн авалхи аталану вăхăтне хисеплесе кăтартса, халăхсен хăйне евĕрлĕхне упраса, Чăваш республикин территорийĕнче пурăнакансене, Чăваш Республикине Раççей Федерацийĕн субъектне йышăнса, Раççей Федерацийĕн халăхсен истори пĕрлĕхне ăнланса, ăнăçлă пулăшăва ыткăнса тата тăван çĕршыва чечеклентерсе, правасене çирĕплетсе тата çынăн ирĕклĕхне, граждан килĕшӳ, пурте йышăннă пĕртан принципсенчен тата халăх хăйĕн кун-çулне хăй татса панине илсе, халăх умĕнче пысăк яваплăха шута илсе, Чăваш Республикин Конституцине йышăнать.
Преамбулăпа 10 пайран тăрать. 10 пай 105 статья çине пайланаççĕ.
Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕ, чăваш халăхĕн авалхи аталану вăхăтне хисеплесе кăтартса, халăхсен хăйне евĕрлĕхне упраса, Чăваш республикин территоринче пурăнакансене, Чăваш Республикине Раççей Федерацийĕн субъектне йышăнса, Раççей Федерацийĕн халăхсен истори пĕрлĕхне ăнланса, ăнăçлă пулăшăва ыткăнса тата тăван çĕршыва чечеклентерсе, правасене çирĕплетсе тата çынăн ирĕклĕхне, граждан килĕшӳ, пурте йышăннă пĕртан принципсенчен тата халăх хăйĕн кун-çулне хăй татса панине илсе, халăх умĕнче пысăк яваплăха шута илсе, Чăваш Республикин Конституцине йышăнать.
Кун-çулĕ
Паянхи Конституцине Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕ 2000 çулхи чӳк уйăхĕн 30-мĕшĕнче йышăннă.
Тытăм
Чăваш Республикин Конституцийĕ 9 сыпăкран, 105 статьяран тăрать.
Конституци тытăмĕ:
Улшăнусем
Чăваш Республикин 2003 çулхи пуш уйăхĕн 27-мĕшĕнчи 5 №-лĕ, 2004 çулхи утă уйăхĕн 19-мĕшĕнчи 16 №-лĕ, 2005 çулхи ака уйăхĕн 18-мĕшĕнчи 19 №-лĕ, 2006 çулхи юпа уйăхĕн 5-мĕшĕнчи 47 №-лĕ саккунĕсемпе улшăнусем кĕртнĕ.
Зункуй
Зункуй — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Омск облаçĕ территорипе юхать. Тартас юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Омь. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :