cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çĕмĕрле (хула)
Халăх йышĕ, хула тытăмĕ
1999 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче 1 41 пин çын пурăннă (1959 çулта — 30,2 пин, 1979 çулта — 37,3 пин, 1989 çулта — 41,9 пин çын). Тĕрлĕ халăхсем пурăнаççĕ:вырăссем- 68%, чăвашсем- 24%. Çавăн пекех мордвасем, тутарсем, украинсем тата ытти халăх çыннисем пурăнаççĕ.
Çĕмĕрлере 8 вăтам шкул, мусăк шкулĕ тата ӳнер шкулĕ пур. Çавăн пекех иккĕ культура керменĕ, кинотеатр «Дружба», 7 вулавăш, тăван ен тĕпчев музейĕ пур.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен Категори:Раççей хулисем Категори:Чăваш Енĕн хулисем
Баженов Анатолий Васильевич
Баженов Анатолий Васильевич — ( -), Çеçĕнхир фрончĕн 37-мĕш çарĕн 89-мĕш гварди перевçĕсен дивизин помощник 270-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн çуран разведка взвочĕн командирне пулăшаканĕ, гварди сержанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 20.
648
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сывлăм пăнчи
right|
Вуламалли
Категори:Термодинамика Категори:Антикоррозие хирĕç сыхлав
Luftfuktighet
Енактай
Енактаево — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 132 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452926, ОКАТО кочĕ — 80237810002.
Ахтиял
Ахтиял — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 366 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452806, ОКАТО кочĕ — 80259835002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Дагестанăн Буйнакск районĕ
Буйнакск районĕ - Дагестан районĕсенчен пĕри. Район 1929 çулта никĕсленĕ. Лаптăкĕ 1 842 çм. Тĕп хули — Буйнакск.
Çăлпуç (Тăвай районĕ)
Çăлпуç, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Дагестанăн Буйнакск районĕ
Халăх йышĕ
Районта яхăн 72.8 пин (2010) пурăнать :
Паллă çынсем
Категори:Дагестан районĕсем
Çăлпуç (Тăвай районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 343 çын, çав шутра 172 арçын, 171 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Горшков Анатолий Ермолаевич
right|Горшков Анатолий ЕрмолаевичГоршков Анатолий Ермолаевич, — чăваш чĕлхин тĕпчевçи, филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ, доцент. 1931 çулхи кăрлачăн 5 Муркаш районĕнчи Вускасси ялĕнче çуралнă.
Чăваш АССР культурăн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ (1985).
Пурнăçĕ
Анатолий Ермолаевич хресчен çемьинче кун çути курнă. 1938 çулта пулас тĕпчевçĕ Сăпайкассинчи пуçламăш шкулта вĕренме пуçланă. Унтан Калайкассинчи çичĕ çул вĕренмелли, Ишлейри вăтам шкулсенче ăс пухнă. 1947 çулта шкултан вĕренсе тухса Чăваш патшалăх педагогика институтне вĕренме кĕнĕ. Ăна 1953 çулта вĕренсе пĕтернĕ.
Институтра вĕреннĕ чухнех Анатолий Горшков хаçат-журнала статьясемпе тĕрленчĕксем çырма пуçланă.
Чăваш патшалăх кĕнеке издательстви редакторĕ (1953-1954; 1961-1964), Чăваш республикин пичет управленийĕн пуçлăхĕ (1964—1968), Чăваш ăслăлăх тĕпчев институчĕн директор çумĕ (1968—1989), Чăваш патшалăх педагогика институчĕн доценчĕ (1990 çултанпа) пулнă.
Ӗçĕсем
Анатолий Горшков 1963 çулта Мускаври Чĕлхе пĕлĕвĕн институчĕнче «Роль русского языка в развитии и обогащении чувашской лексики» темăпа кандидат диссертацине хӳтĕленĕ. Унăн тĕпчевĕсем чăваш чĕлхин лексика, орфоэпи, фразеологи, стилистика, терминологи ыйтăвĕсемпе, пуплев культурипе çыхăннă. Асăннă ыйтусене тĕпчесе вăл çĕре яхăн уйрăм кĕнекепе статьясем пичетлесе кăларнă.
Анатолий Горшков вырăсла-чăвашла, чăвашла-вырăсла, фразеологи, орфоэпи словарĕсене, чĕлхе ыйтăвĕсемпе çыхăннă сборниксене хатĕрлес тата редакцилес енĕпе те ĕçлет.
Литература
Категори:Чăваш чĕлхи тĕпчевçисем
Уйпуç Пушарпуç
Уйпуç Пушарпуç, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял. Вăрманкас Чурачăк ял тăрăхĕнче шутланать.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Ҫӗпӗр чăрăш кайăкĕ
Ҫӗпӗр чăрăш кайăкĕ (лат. Prunella montanella) — чăрăш кайăкĕсен юрлакан пӗчӗк вӗҫен кайӑк.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чăрăш кайăк йышшисем Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:1776 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем
649
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тумă
Тумă (Дума) – Пенза облаçĕн Неверкино районĕнчи ял.
Сипса
Сипса — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Ошма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
Тăрна йышшисем
Тăрна (Gruidae) — вĕçен кайăксен çемйин тăрна евĕрлисен (Gruiformes) ушкăнĕнчи вĕçен кайăк.
Çак авалхи çемйе динозаврсен тапхăрĕ вĕçĕнче — эоценра — 40-60 млн çул каялла çут тĕнчене палăрса тухнă. Çывăх тăванĕ пастушковые журавли (Aramidae) тата трубачи (Psophiidae), тĕп тăван çĕрĕ-шывĕ америка континенчĕ, унтан ĕнтĕ тăрна йăхĕ малтан Азие, унтан Африкăпа Австралие куçса çитеççĕ. Тăрнасем тĕнчипе анлă саралнă, вĕсене Антарктидăпа Кăнтăр Америкăра çеç курма тӳр килмест.
Çак илемлĕ те тĕлĕнтермĕшлĕ вĕçен кайăксемпе çын авалах паллă пулнă, ун пирки Африкăра, Австралире, Европăра ирттернĕ археологи тĕпчевĕсем пĕлтереççĕ.
Çемйере 4 ăрат, 15 тĕс шутланать, çавсенчен Раççейре 2 ăрата кĕрекен 7 тĕсĕ йăва çавăраççĕ.
Ӗрчени
thumb|250px|Стерх мăшăрĕ
Çутçанталăкри тăшманĕсем
Тăрна тĕрлĕ климата хапăллать, çапла вара тăшманĕсем те унăн тĕрлĕрен. Вăтам ярăмра тăрнан çăмартисене упа, тилĕ, енот сăтăрать. Тĕк хытса çитеймен чĕпписене кашкăр йĕрлесе çӳрет. Çитĕннĕ тăрнан тăшманĕсем — тискер вĕçен кайăксем, тĕслĕхрен, пĕркĕт.
Каçăсем
Категори:Тăрна йышшисем Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем Категори:Тăрна евĕрлисем
Микрюковка
Микрюковка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453152, ОКАТО кочĕ — 80249868003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Лозунга
Лозунга — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Шетмĕ
Кĕçĕн Шетмĕ, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял. 1927 çулчен Ӳсĕк ятлă пулнă.
Тавралăхĕ
Кĕçĕн Шетмĕ юханшывĕ хĕррринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
1922 çулхи утă уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи улăсне кĕнĕ. Ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесĕн Упи улăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне кĕнĕ. 1940 çулхи çулра уйăхĕн 16 ял Красноармейски районне кĕнĕ. 1962 çулхи раштавăн 20 яла Çĕрпӳ районне кĕртнĕ, 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Ефремов (хула)
Ефремов, — Раççейри Тула облаçĕнчи хула. Хулара Тула облаçĕн Ефремов районĕн администрациĕ вырнаçнă. Хула Тулăран 149 çухрăмра ларать.
Каçăсем
Категори:Тулă облаçĕн хулисем
Зимбабве
Зимбабве (малтан Родези республики ятлă пулнă), — Кăнтăр Африкăри патшалăх. Çĕрĕсем тинĕс хĕррине тухмаççĕ. Замбезипе Лимпопо юханшывсем хушшинче ларать. Кăнтăр Африка Республики, Ботсвана, Замби, Мозамбик патшалăхĕсемпе юнашар вырнаçнă. Ячĕ шона чĕлхи çинчи "dzimba dzemabwe" сăмах çавранăшĕнчен. Куçарсан вăл "чул çурчĕсем" пулать.
Политика
Зимбабве президентлă республика. Саккун кăларакан орган — икĕ палатăллă парламент.
Хут пĕлни
2002 çулта Зимбабвере пурăнакансенчен 95,2% вулама-çырма пĕлнĕ. Ку вăл пĕтĕм Африкăри патшалăхсемпе танлаштарсан чи пысăк кăтарту.
Уйкасси
Уйкасси, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Зимбабве
Пайланăвĕ
Зимбабве 8 провинципе 2 провинци шайĕнчи хуларан тăрать. ПРовинцисем 59 район çине пайланаççĕ, районĕсем — 1200 муниципалитет çине.
ПРовинцийĕсем:
Категори:Зимбабве Категори:Африка патшалăхĕсем
Япони чăрăш кайăкĕ
Япони чăрăш кайăкĕ (лат. Prunella rubida) — чăрăш кайăкĕсен юрлакан пӗчӗк вӗҫен кайӑк.
650
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Япони чăрăш кайăкĕ
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чăрăш кайăк йышшисем Категори:Азири вĕçен кайăксем Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем
Баженов Глеб Фёдорович
Баженов Глеб Фёдорович — ( -), аякри тăвăм авиацин 2-мĕш гварди авиаци корпусĕн 8-мĕш гварди авиаци дивизин 19-мĕш гварди авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, гварди капитанĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19.
Алюминий
Алюмини (Аluminium), атăм йывăрăшĕ 26,9815386(8) г/моль (углерод шайĕпе), çемçе, çăмăл, шурă кĕмĕл металл, хавăрт йӳçекен, тачăлăхĕ 2,7 г/ см³, ирĕлнĕ температури 660 °C. Çĕр витĕмĕнче саралнипе алюмини 3-мĕш вырăнта, йӳçлĕкпе кремни хыççăн атăмсем хушшинче, 1-мĕш вырăнта — металлсем хушшинче.
Алюминий — Менделеевăн периодикăллă системин III ушкăнĕн  Alсимволĕллĕ хими элеменчĕ. Атăмлă нумĕрĕ — 13.
Истори
Пĕрремĕш хут таса тĕсĕнче 1825 çулта шăратса кăларнă.
Физика уйрăмлăхĕсем
Кĕмĕл-шурă металл, тачăлăхĕ 2,7 г/см3, тăсăлăвлă, ăшша- тата электро хăвăрт куçарăвлă. Шăрану температури 660 °C.
Хими уйрăмлăхĕсем
Тивĕçлĕ вăхăтсенче алюмини çийĕт çинçе те çирĕп оксидăн сийĕпе витĕннĕ, çавăнпа та ахаль япаласемпе хутшăнмасть:
H2O (t°); O2, HNO3 (вĕрелентермесĕрех)).
Al – хастар çĕнетекен металл.
Ахаль япаласемпе çамăллăн хутшанать:
Шарденьга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Алюминий
Хими уйрăмлăхĕсем
1) йӳçлĕкпе:
Шарденьга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Алюминий
Хими уйрăмлăхĕсем
2) галогенсемпе:
Шарденьга
Каçăсем
Категори:Юг юпписем
Алюминий
Хими уйрăмлăхĕсем
2Al + 3Br2 = 2AlBr3
3) ытти металмарсемпе вĕрилентерсен хутшăнать:
с серăпахутшăнса, алюмини сульфиче пулать:
2Al + 3S =  Al2S3
азотпа хутшăнса, алюмини нитричĕ пулать:
2Al + N2 = 2AlN
углеродпа хутшăнса, алюмини карбичĕ пулать:
4Al + 3С = Al4С3
Алюминийĕн сульфичĕпе карбичĕ пĕтĕмпех гидролизпа тухаççĕ :
Al2S3 + 6H2O = 2Al(OH)3 + 3H2S­
Al4C3 + 12H2O = 4Al(OH)3+ 3CH4­
Кăткăс хими япалисемпе:
4) шывпа (хӳтĕлекен оксидлă сийне шуратса илсен, тĕслĕх, амальгамăласан):
5) сĕлтĕсемпе (тетрагидроксоалюминатсем тата урăх алюминатсем пулса тухаççĕ):
2Al + 2NaOH + 6H2O = 2Na[Al(OH)4] + 3H2­
6) Тăварлă тата шывпа хутăштарнă серăллă киcлотасенче ирĕлет:
2Al + 6HCl = 2AlCl3 + 3H2­
2Al + 3H2SO4(разб) = Al2(SO4)3 + 3H2
Ăшăтсан кислотасенче ирĕлет – йӳçетекенсенче:
2Al + 6H2SO4(тачă) = Al2(SO4)3 + 3SO2 + 6H2O
Al + 6HNO3(конц) = Al(NO3)3 + 3NO2­ + 3H2O
7) металлсене çĕнетет (алюминотерми):
8Al + 3Fe3O4 = 4Al2O3 + 9Fe
2Al + Cr2O3 = Al2O3 + 2Cr
4Al + 3O2 = 2Al2O3
серăпахутшăнса, алюмини сульфиче пулать:
2Al + 6H2O = 2Al(OH)3 + 3H2­
Кутлинка
Кутлинка — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 283 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452926, ОКАТО кочĕ — 80237810003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Банибаш
Банибаш — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 181 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452806, ОКАТО кочĕ — 80259835003.
Алюминий
Çутçанталăкра тĕл пулни
Çутçанталăкра алюминий минералсенче тупăнать. Вĕсен хăшĕсем: Боксит Al2O3 • H2O (SiO2, Fe2O3, CaCO3 хутăшĕсемпе) Нефелин - (Na, K)2O × Al2O3 × 2SiO2 Корунд - Al2O3 Ronald ist ein rotschopf Полевой шпат(ортоклаз) - K2O × Al2O3 × 6SiO2 Каолинит – Al2O3 × 2SiO2 × 2 H2O Алунит – ( Na, K )2 SO4 ×  Al2( SO4 )3  × 4Al( OH )3
Банибаш
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Алюминий
Усă курни
thumb|left|Алюминий таткипе американ вак укçи. Конструкци материалĕ вырăнĕнче анлă ĕçе кĕртеççĕ. Алюминин тĕп хаклăхĕсем — çăмăллăх, податливость штамповке, коррозине хирĕç тăрасси (сывлăшра алюмини тӳрех Al2O3 тачă çипе витĕнет, вăлах ăна малалла йӳçĕкленесрен упрать), хăвăрт ăшă куçарулăх, наркăмăшсăрлăхĕ. Тĕслĕхрен, çак пахалăхсене пула алюминие тĕпел савăт-сапи тăвассинче усă кураççĕ.
Алюминийе тата унпа хутăшĕсене ракетă техникинче усă курни
Алюминий гидричĕпе тĕрлĕ йӳçлекенсемпе çунакан шĕвексен хаклавĕсем.
Ювелир япалисем
Алюмини малтан çӳллĕ хаклă шутланнă, унтан ĕнтĕ тĕрлĕ ювелирла япаласем ăсталанă. Каярах алюминии тупăçламалли çĕнĕ технологисем ĕçе кĕрсен, во много раз снизившие себестоимость. Халĕ алюминие хăш чух бижутери тунă ĕçре ус кураççĕ.
Кĕленче туни
Кĕленче (кантăк) хатĕрленĕ чух алюминий фторидне, фосфатне тата йӳçĕкĕпе усă кураççĕ.
Алюмини тата унăн çыхăнăвĕсем ракета техникинче
Алюминипе унăн çыхăнăвĕсемпе çивĕч хăват икĕ компонентлă ракета çунăк япалалăхĕ вырăнĕнче тата хытă çунăк япалалăхра тĕп çунăклăхĕ тăваççĕ. Тĕслĕхрен:
Алюмини урăх хутăшсенчи хушăмĕ
Алюмини нумай шăранчăксен паллă компоненчĕ пулать. Тĕслĕхрен, алюминиллĕ бронзăра тĕп компоненчĕсем — пăхăрпа алюмини. Магниллĕ шăранчăксенче хушма вырăнне алюминие усă кураççĕ. Электровĕретес приборсенчи спиральсене тунă чух (урăх шăранчăксемпе пĕрле) фехрале (Fe, Cr, Al) усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Çăмăл металсем Категори:Техĕмлĕхсем Категори:Çĕнетекенсем
Раматан
thumb|right| [[Ханус, Раматан символĕ ]] Раматан е Рамасан (رمضان, Рамазан) — Ислам календарĕн тăххăрмĕш уйăхĕ. Ку уйăхра мăсăльмансем ураса (типĕ) тытаççĕ. Уйӑх хушшинче рамадан тӗрӗслев мусульманӗсем кӑнтӑрлахи вӑхӑтра апат - ҫимӗҫ, ӗҫес, туртас тата ар ҫыхӑнӑвне кӗресрен пӑрӑнаҫҫӗ. Уйӑх тӑршшӗ 30 кун шутланать тата уйӑх календарӗнчен (с.ислам календарӗ) килет. Пост тул ҫутӑлсан (ирхи азан хыҫҫӑн) пуҫланать те хӗвел ансан (каҫхи азан хыҫҫӑн) вӗҫленет.
Кашни кун пост пуҫланас умӗн мусульмансем ӑна тытса пыма шухӑшлаҫҫӗ. Мусульмансен калаҫӑва (ифтар) калаҫу пуҫлансанах пуҫлас килет. Калаҫӑва шывпа, сӗтпе, финиксемпе Тата т.ыт. те каҫхи кӗлӗ хыҫҫӑн (апш) мусульмансем 8 е 20 ракатран тӑракан куравсен ирӗклӗ кӗллине кашни Кунах уйрӑм пая Куҫма сӗнеҫҫӗ. Уйӑхӑн юлашки вунӑ кунӗсенче аль-Кадр (хӑвачӗн каҫӗ, малтанах палӑртса хунӑ каҫӗ) каҫ пулать. Шавваль уйӑхӗн пӗрремӗш кунӗнче, Рамадан вӗҫленнӗ ятпа калаҫу уявӗ иртет. Ҫав кун мусульмансем уяв кӗлли тӑваҫҫӗ те мӗскӗнсене тӳлеҫҫӗ.
Пост тӗллевӗ
Ахаль ҫынсен нушисем чи шӑрӑх та халран яракан кунсенче те мусульмансене хӑйсен ӗненӗвӗн вӑйне кӑтартма май парать. Пост вӑхӑтӗнче мусульмансем хӑйсен инстинкчӗсемпе хӗрӳлӗхне (нафс) тытса чарма тӑрӑшаҫҫӗ. Тулашри тасалӑхсӑр пуҫне ҫак уйӑхра типӗ тытакан шалти тасалӑха ҫирӗп тытса тӑма тӑрӑшать — ҫынна ирсӗрлетекен мӗнпур шухӑшран тата ӗҫӗсенчен ирӗке кӑларасси. Мусульман типӗ тытни, унӑн ӗҫӗсемпе шухӑшӗсем таса мар тата турра юрӑхсӑр ҫынсем типӗ тытни, япӑх шутланать: "Аллаха ҫиесрен, суя сӑмах хӑварман ҫынна ӗҫесрен чарни кирлӗ мар".
Ҫак уйӑхра мусульмансем кӗлӗ сӑмахӗсене кулленхи уйӑхсенчен ытларах яваплӑн пурнӑҫлама пуҫлаҫҫӗ, Коран вулаҫҫӗ, ырӑ ӗҫсем тӑваҫҫӗ, хӑйсен ирӗкӗпе (садак) тата ыйткалакансене (тупаланине) валеҫеҫҫӗ. Хӑш-пӗр сӑлтавсене пула чарӑнма пӑрахакан мусульмансем нумайӑшӗ ҫак уйӑхра ислам юпа тытса тӑма таврӑнаҫҫӗ. Мусульмансем нумайӑшӗ рамадан уйӑхне хисеплесе кӗтеҫҫӗ.
Каçăсем
Категори:Ислам календарĕ
Зарайск районĕ
Зарай районĕ - Мускав облаçĕн енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Зарайск.Лаптăкĕ 968 çм2.
Халăх йышĕ
Районта 41.3 пин çын ( 2008 ) пуранать.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Кукăркӳл
Кукăркӳл, — Тутарстанăн Аксу районĕнчи вырăс ялĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Тĕвер облаçĕ
Географи
Облаҫ лаптăкĕ — 84,1 км2.
Ытларах енĕпе тӳремлĕ вырăн йышăнать. Анăç енче Валдай сăртлăхĕ вырнаçнă. Тĕп юханшыв — Атăл. Облаçре 500 ытла кӳлĕ пур, вĕсен шутне Селигер кӳлли те кĕрет.
Истори
Ку облаçе 1935 çулхи кăрлачăн 29-мĕшĕнче йĕркеленĕ. 1990 çулччен Калинин облаçĕ ятпа паллă пулнă.
Пайланăвĕ
Область 12 облаçе пăхăнакан хуларан тата 36 районтан тăрать.
Облаçе пăхăнакан хуласем:
Районсем:
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕ
651
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хура пырлӑ чăрăш кайăкĕ
Хура пырлӑ чăрăш кайăкĕ (лат. Prunella atrogularis) — ҫерҫи евӗрлисен чăрăш кайăкĕсен (Prunellidae) юрлакан пӗчӗк вӗҫен кайӑк.
Азире, Ҫурҫӗр тата Вӑтам Урал ҫинче пурӑнать. Уралтан хӗвеланӑҫалла Печора тӑрӑхӗнче тӗл пулать. Моногамлӑ тӗс.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чăрăш кайăк йышшисем Категори:Евразири вĕçен кайăксем
Калаçу чĕлхи
Калаçун функциллĕ стилĕ (тĕсĕ) — калаçун литература чĕлхин тĕрлĕ тĕсĕ.
5 функци стилĕ:
Гомзин Виктор Владимирович
Гомзин Виктор Владимирович — (24.12.1918-20.03.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 48-мĕш çарĕн 73-мĕш перевçĕсен дивизин 148-мĕш уйрăм танксене пĕтерекен дивизионăн танка хирĕç пăшалсен ротин отделени командирĕн çумĕ, старшина.
Фтор
--> Фтор (F) — Менделеев системин VII ушкăнĕн химии элеменчĕ, галогенсем шутне кĕрет, атăмлă нумерĕ — 9, пĕрпек чухне — шупкам-сарă тĕслĕ, вичкĕн шăршăллă газ, озона е хлора асилтерет.
Истори
1771 çулта Карл Шееле плавик йӳçлĕкне туса хатĕрленĕ. Ирĕк фтора Анри Муассан 1886 çулта электролиз меслечĕпе йӳçĕк фторидлă калийĕпе (KHF2) хутăшлă шывсăр фторăллă йӳçлĕк шĕвекрен тупса кăларнă.
Физикăллă пахалăхĕсем
Сӳрĕк çутă-симĕс газ, сахал концентрацийĕпе хлор шăршиллĕ, питĕ çыртуллă тата наркăмăшлă.
Каçăсем
Категори:Галогенсем Категори:Металмаррисем Категори:Газсем Категори:Хытă хăрушăллă япаласем
Пăхăр
Пăхăр — элементсен периодикăллă системинчи хими элеменчĕ, атом номерĕ — 29, Cu (Cuprum) палăртăвĕпе кăтартаççĕ, хĕрлĕ-ылтăн тĕсĕллĕ (кĕлчечек тĕслĕ — йӳçĕк хуплисĕр чухне). Çемçе, куçăмлă металл, ĕлĕк-авалтанпах çын унпа усă курать.
Физика пахалăхĕсем
Пăхăрăн çак хутăшĕсем пур: йĕс — пăхăрпа цинк хутăшĕ, бронза — пăхăрпа тăхлан хутăшĕ тата хăшпĕр ыттисем те.
Хутăшĕсем
thumb|200px|Пăхăр купоросĕ
Биологири ролĕ
Пӑхӑр çӳлти ӳсентӑрансемпе чӗрчунсемшӗн чи кирлӗ элемент шутланать. Йӗтен ҫинче пӑхӑр, тӗпрен илсен, церулоплазминпа йӑсӑрланать. Пӑхӑр пыршӑлӑхра тирпейленнĕ хыҫҫӑн альбумин пулӑшнипе пӗвер патне ҫитет.
Пӑхӑр питӗ нумай ферментре тӗл пулать, сӑмахран, цитохром-с-оксидазĕнче, пӑхӑрпа цинклă ферменлĕ суперйӳçĕк дисмутазĕнче тата молекулярлӑ йӳçамăша чĕрене çитерекен гемоцианин шурринче. Мĕнпур пуҫ-ураллисен, хырăм-ураллă моллюскăсен тата член-ураллă ытларахăш йышĕнче пӑхӑр юнра гемоцианина пăхăр ионĕн имидазоллă комплексĕ евĕр кĕрет. Çак роль ĕнтĕ порфирин комплексӗн аналогика комплексӗн (ҫурӑм шӑммиллӗ чӗрчунсен юнӗнче гемоглобин белок белок белокӗн) рольне кӗрет.
Пӑхӑрпа цинк этемĕн апат-ҫимӗҫ ирĕлтерес ӗҫре конкуренциллĕ шутланаҫҫӗ, ҫавӑнпа та çимĕçре ҫак элементсенчен пӗри ытлашши пулни тепӗр элеменчĕ ҫитменнине пĕлтерет. Мăн çынна кунне 0,9 миллиграм пӑхӑр кирлĕ.
Хондро- тата остебастсенче пӑхӑр шучĕ чаксан, фермент системисен хастарлӑхӗ ӳкет, шурри ылмашӑвӗ вӑрахланать, ҫавна пула шӑмӑ тӗртӗмӗ ӳснĕ чухне пăсăк пулать.
Токсикăлăх
Пӑхӑрӑн хӑш-пӗр пĕрлешнисем апат-ҫимӗҫпе шывра ытларах пулсан, токсикоз сиксе тухать. Ӗҫме шывра пӑхӑр шучĕ 1 мг/л (СанПиН 2.14.1074-01) ытла пулмалла мар, çаплах та ӗҫмелли шывра пӑхӑр ҫитменни те япăх. Тӗнчери сывлӑха сыхлакан организаци (ТСО) 1998 ҫулта ҫак йĕркелӳше ҫапла палăртнă: "Этем сывлӑхӗшĕн организмра пӑхӑр ҫитменни ытлашшинчен темиçе хутчен хăрушлăрах".
2003 ҫулта питĕ çивĕч тĕпченĕ хыççăн, ТСО малтанхи хаклавне ҫӗнӗрен пӑхса тухнӑ. Апата ирĕлтерекен тракта пӑхăр пăсма пултараймасть, тенĕ.
Гепатоцеребраллӑ дистрофипе (Вильсон — Коновалов чирӗ) чирлесен организмра пӑхӑр пухăнса пырать тесе хӑранӑ — пӗвер ăна уйăрса вата куçармасть. Ҫак чир пуҫ мимине, пӗвере çĕмĕрет. Анчах та чирсем сиксе тухни пӑхӑра шала йышӑннипе ҫыхӑннă тесе çирĕплетсе калайман-ха. Çак чир апат-ҫимӗҫре тата шывра пӑхӑр шучĕ ӳснипе хăшпĕр çынсене ытлашши сисĕмлĕ пулнине палӑрнӑ.
Соз
Соз — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 61 км.
Пăхăр
Орган-лептика пахалăхĕсем
Пăхăр ионĕсем шыва вичкĕн "металл тутине" параççĕ. Тĕрлĕ çынсен шыври пăхăра туясси 1-10 мг/л майлă шутланать. Этем ытлашши пăхăра çакнашкал палăртма пултарни пăхăра нумай çăтасран хăтарать.
Соз
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Пăхăр
Тупăшлани, промăçлавĕ тата управĕсем
Пăхăра тупăшлакан компанисем:
Соз
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пăхăр
Хаклӑх
2008 ҫулхи кăрлачра, историре пӗрремӗш хут, Лондонри металсен биржинче тоннăшӑн 8000 доллар ытла пулнă. Утӑ уйӑхӗн пуҫламӑшӗнче тонна хакӗ 8940 доллар таран ӳснӗ, ҫакӑ вара 1979 ҫултанпа пӗтӗмĕшле рекорд пулса тӑнӗ — ЛМБ лапамĕнче суту-илӳ тума тытӑннӑранпа. 2011 ҫулхи нарăсра 10,2 пин доллара ҫитнӗ.
2011 ҫулта 1 тонна пӑхӑр хакӗ 8900 доллар пулнӑ. Тӗнчери экономика кризисне пула чӗртаварӗн тӗрлӗ тӗсӗсен хакӗ чакнӑ, вара 1 тонна пӑхӑр 1016 çулхи авăнра 4700 доллартан кая пулман.
Каçăсем
Категори:Металлсем
Шахтёр Донецк ФК
«Шахтaр» Донецк (ФК «Шахтар» Донецьк) — Донецкри украин футбол клубĕ. 1936 çулта йĕркеленĕ. 1946 çулччен «Стахановец» ятла пулнă.
Истра районĕ
thumb|right|200px Истра районĕ - Мускав облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Истра. Район 14 кăрлач 1929 çулта никĕсленĕ.Лаптăкĕ 1 281 çм.
Халăх йышĕ
Районта 114.6 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Шахтёр Донецк ФК
Гимн
Тексчĕ: К. Арсеневăн
Истра районĕ
Халăх йышĕ
Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Шахтёр Донецк ФК
Гимн
Мусăкĕ: И. Крутойăн Славься, родной «Шахтер»!
Никогда не изменит тебе
Небо футбольных звезд,
Где горит, как Млечный путь,
Свет твоих надежд.
Припев (2 раза):
Для тебя, «Шахтер», зеленые поля,
Для тебя, «Шахтер», навсегда судьба моя,
Для тебя, «Шахтер», любви моей медаль.
И хранит от поражений навсегда
Яркая футбольная звезда!
Контактсем
Тĕп офис
ХАП «ФК „Шахтер“ (Донецк)»,
Артем ур., 86-А,
Кĕрĕм: +380 62 334 9906,+380 62 334 9905.
e-mail: feedback@shakhtar.com
Пресс-служба
Донецк, Украина, 83055.
Телефон/факс: +380 62 334 9919
e-mail: postmaster@shakhtar.com
Каçăсем
Категори:Украина футбол клубĕсем Категори:СССР футбол клубĕсем Категори:Шахтёр Донецк ФК
Лозыльга
Лозыльга — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тушал
Тушал — Мари Элĕн Туçи Мари районĕн ялĕ.
Ункăçум
Уйкăçум, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
Кашира районĕ (Мускав облаçĕ)
Кашира районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă район.Район 1929 çулта никĕсленĕ.Лаптăкĕ 649 çм.
Халăх йышĕ
Районта 68.2 пин çын пурăнать.
Хуçалăх
Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Çуткасси (Етĕрне районĕ)
Çуткасси, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Мачкавăш юханшывĕн сулахай çвраненче вырнаçнă. Шупашкартан 78 км, Етĕрнерен - 19км, чукун çул станцинчен 58 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 111 çын, çав шутра 46 арçын, 65 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1927 çулччен Етĕрне уесĕн Палтай вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпан 1-мĕшĕнче Етĕрне районне кĕрнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Мăн Сĕнтĕр ял тăрăхĕ
Мăн Сĕнтĕр ял тăрăхĕ — Муркаш районĕнчи ял тăрăхĕ.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ - Лаптев Анатолий Владимирович.
Адресĕ: 	429544, Мăн Сĕнтĕр сали, Совет урамĕ, 16.
Телефон:	+7-83541 69-1-13
Ял тăрахĕн тытăмĕ, халăх йышĕ
Унăн шутне Мăн Сĕнтĕр, Атикасси, Ишмула, Кĕçĕн Сĕнтĕр, Мăн Тутаркас, Мăн Хураçка, Кĕçĕн Тутаркас, Туçи Олхаш, Вомпăкасси, Кармăш, Мишер, Кăмăркасси, Лап Олхаш, Оркум, Çĕнĕ Шоккăн, Токшик, Турикасси, Уйкас, Шупуç, Ямолка кĕрет.
Организацисем
Ял тăрăхĕнче 22 организаци
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Муркаш районĕн муниципаллă йĕркеленĕвĕсем
652
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:652 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:652 çулта вилнисем
Категори:Çулсем
Хумма Çеменĕ
Хумма Çеменĕ (паспортпа Фомин Семен Фомич), — 1903 çулхи авăнăн 10-мĕшĕ, Енĕш Нăрваш ялĕ, Тăвай районĕ, Чăваш Ен — 1936 çулхи авăнăн 25-мĕшĕ,) — чăваш çыравçи, сăвăçи, драматургĕ, тăлмачĕ.
1934 çултанпа СССР ÇП пайташĕ.
Пурнăçĕ
1903 çулхи авăн уйăхĕн 10-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи Енĕш Нăрваш ялĕнче çуралнă.
Ялти пуçламăш, Шăхасанта икĕ класлă, ун хыççăн ялти икĕ сыпăклă шкулсенче вĕреннĕ. 1920 çулта Хусанта тухса тăракан «Канаш» хаçат редакцине тăлмач ĕçне вырнаçнă. Çав вăхăтрах çĕр йĕркеленĕвĕн техникумĕн каçхи уйрăмĕнче вĕреннĕ.
Чăваш автономине туса хунă хыççăн редакципе пĕрле Шупашкара куçнă. Хаçатăн литература ĕçченĕ, пай ертӳçи, явăплă секретарĕ тата редактор çумĕ пулса ĕçленĕ. 1926 çулта Вăтам Азипе Кавказ çĕрĕсене çитсе курнă.
Кĕнекисем
Хумма Çеменĕ калавсемпе сăвăсем, повеçсем, роман («Йӳçлĕ-тутлă» ятлăскер), очерксемпе статьясем çырнă, вырăсларан чăвашла Н. Некрасов, А. Кольцов, А. Фет, Ян Райнис, Г. Тукай, У. Уитмен, В. Гюго, Д. Рид, В. Короленко тата ытти çыравçăсен ĕçĕсене куçарнă.
«Выçлăх çул» ятлă пĕрремĕш калавĕ 1923 çулта пичетленсе тухнă. Пурĕ 10 кĕнеке кăларнă. Унăн ĕçĕсем шкул вĕренӳ кĕнекисене кĕртнĕ.
Кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:СССР сăвăçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР тăлмачĕсем Категори:СССР драматургĕсем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1903 çулта çуралнисем Категори:1903 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 10-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1903 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 26-мĕшĕнче вилнисем Категори:1936 çулта вилнисем
Электрон вĕренӳ кĕнеки
Электрон вĕренӳ кĕнеки – электрон мелĕсемпе усă курса хатĕрленĕ вĕренӳ хатĕрĕ.
Электрон вĕренӳ кĕнекине ахаль текстсăр пуçне тĕрлĕрен ӳкерчĕксем, хăнăхтарусем, тĕслĕхсем, тĕрлĕ электрон тĕрĕслевĕсем, пулăшу материалĕсем кĕреççĕ. Вĕсене сăлтавне кура тĕрлĕ ӳсĕмри çынсем валли тĕрлĕ тĕллевпе хатĕрлеççĕ.
Ушкăнĕсем
1. Шкул çулне çитмен ачасем валли – шутлама, сас паллисемпе паллашма, шухăшлама тата ӳкерме вĕрентекен кĕнекесем.
2. Шкул ачисем валли – шкулти вĕренӳ планне кĕрекен предметсен программи тăрăх хатĕрленĕ кĕнекесем.
3. Професси пĕлĕвне илме пулăшаканнисем
4. Аслă пĕлӳ илме пулăшаканнисем
Кĕнеке формачĕсем
• Ахаль текст
• HTML формачĕ
• HTMLHelp (.chm)
• Electronic Publication (.epub)
• FictionBook (.fb2)
Ытти форматри кĕнекесем те анлăн сарăлнă. Çавăн пекех хăш-пĕр фирмăсем хăйсен ятарлă формачĕпе те электрон вĕренӳ кĕнекисем кăлараççĕ.
Чăвашри электрон вĕренӳ кĕнекисем
Чăваш Республикинче вĕренӳре усă курмалли пĕрремĕш чăвашла вĕренӳ пособине 2005 çулта кăларнă. Авторĕ – Андреев Владимир Юрьевич, Çĕрпӳ районĕнчи Михайловкăри тĕп шкул вĕрентеçи, Çĕмĕрле районне кĕрекен Пилешкасси ялĕнче 1963 çулта çуралнă.
Электрон кĕнекесен хăйнеевĕрлĕхĕ
Электрон кĕнексем ахаль кĕнекесемпе танлаштарсан лайăх енĕсем пур:
1. Нумай вырăн йышăнмаççĕ
2. Массăллă майпа кăларма тата сарма йӳнĕ
Клин районĕ
right|thumb|200px Клин районĕ - Мускав облаçĕн çурçĕр-хĕвеланăç енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Клин (хула).Лаптăкĕ 2 001 çм2 ( облаçра 4-мĕш вырăн ).Яхăн 50 % вăрмансем.
Электрон вĕренӳ кĕнеки
Электрон кĕнекесен хăйнеевĕрлĕхĕ
3. Ачасене инçет майпа вĕрентме пулать
4. Программа çын вĕреннине тĕрĕслеме, май килнĕ таран пулăшма пултарать
Клин районĕ
Халăх йышĕ
Районта 126.5 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Электрон вĕренӳ кĕнеки
Электрон кĕнекесен хăйнеевĕрлĕхĕ
5. Мĕн çырнине вулама кăна анчах мар, итлеме те пулать
Клин районĕ
Халăх йышĕ
Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Электрон вĕренӳ кĕнеки
Электрон кĕнекесен хăйнеевĕрлĕхĕ
1. Ятарлă техника (компьютер), хатĕрсем, программăсем кирлĕ
2. Экран çинчен вуланă чухне куç час авăнать
3. Хут çинчипе танлаштарсан вулама йывăртарах
Шарженьга (Кичменьга юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
653
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шăнар
Шăнар, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Новый Куюк
Новый Куюк — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 7 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452806, ОКАТО кочĕ — 80259835007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Çатан карта çинчи хура хăмла çырли (драма)
«Çатан карта çинчи хура хăмла çырли» — Борис Чиндыков çырнă драма. Ун тăрăх Чăваш академи драма театрĕ спектакль лартнă. Музыкине кĕвĕлекенĕ Николай Казаков. Тĕп рольте Нина Григорьева.
Каçăсем
Категори:Драмăсем Категори:Чăваш литератури Категори:Паллă чăваш пьесисем
Колориметри (тĕс пĕлĕвĕн пайĕ)
Колориметри — колористика текен ăславăн тĕссене виçев меслечĕсемпе, урăхла каласан, шутлавлăха тĕпе хурса, тишкерекен пайĕ.
Каçăсем
Категори:Тĕс Категори:Виçни
Сордук
Сордук — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Фёдоровка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 42 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кузьма Антонович Великов
Кузьма Антонович Великов – врач-невропатолог, медицина ăслăлăхĕсен тухтăрĕ.
Кивĕ Мăкшел
Кивĕ Мăкшел, — Тутарстанăн Аксу районĕнчи чăваш ялĕ.
Файл
Файл (акăлч. file - ĕç, пухса хуни), — логикăллă информаци блокĕ, çырса хунă информацине упрать. Файлăн ячĕ пур тата вăл темĕн пысăкăш те пулать — ку файл ситеминчен килет. Файлăн çавăн пекех атрибутсем пур. Хăш-пĕрисемпе (сăмахран, «Çырса хунă вăхăт») яланах, теприсемпе (сăмахран, «Пытарнă», «Тума пултармалли») сайра хутра усă кураççĕ.
Кузьма Антонович Великов
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1909 çулхи юпа уйăхĕн 29-мĕшĕнче Чĕмпĕр кĕпернинчи Кăрмăш уесне кĕрекен Пилешкасси ялĕнче (халĕ Чăваш Республикинчи Çĕмĕрле районĕ) çуралнă. Хусан университечĕн медицина факультетĕнче вĕреннĕ (1931 ç.). 1937 çулччен Çĕрпӳ район больницин тĕп тухтăрĕ тата Çĕрпӳри фельдшер шкулĕн директорĕ пулса ĕçленĕ.
Кивĕ Мăкшел
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Кузьма Антонович Великов
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1937-40 çулсенче Мускаври 2-мĕш мединститучĕн нерв чирĕсен клиникинче ординатурине пĕтернĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи хыççăн çак клиникăрах ĕçленĕ.
Файл
Web
Категори:Файл системисем
Кузьма Антонович Великов
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1955 çултан пуçласа 1970 çулччен Калининти медицина институчĕн нерв чирĕсен кафедрине ертсе пынă. 1970 çулта тухтăр диссертацине хӳтĕленĕ. 70 ытла ăслăлăх ĕçĕ çырнă.
Треббьяно
thumb|220px|Треббьяно Треббьяно - шурă та шупкă хĕрлĕ (сайра) иçĕм сорчĕ. Тăван çĕрĕ: Итали.
Урăх ячĕсем : Lugana, Turibano, Rossola, Rossetto, Trebbianello, Perugino, Buzzetto, Spoletino, Albano, Procanico, Santoro, Bobbiano, Ugni blanc, Clairette ronde, Clairette rose, Clairette de Vence, Gredelin, Muscadet Aigre, White Shiraz, White Hermitage.
Ампелографи
Треббьяно - пысăк тухăçлă авалхи сорт: 1302-мĕш çултанпа паллă шутланать. Францире Бордо енре Треббьяно (Юни блан) иçĕм сорчĕпа Осель ялхуçалăх лабораторинче (Lycee agricole de l'Oisellerie) тĕпчев тăваççĕ. Треббьяно пысăк тухăçлă сорчĕ - пĕр гектартан 100-200 гл иçĕм çырлин сĕтĕкĕ пулать.
Сарăлни
Треббьяно анлăн сарăлнă сорт:
Каçăсем
Категори:Иçĕм сорчĕсем
2009 çул метрополитен историнче
Каçăсем
Категори:2009
Коломна районĕ
Коломна районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Коломна.
Лаптăкĕ
Пĕтĕм лаптакĕ 1 091 çм2 танлашать.
Халăх йышĕ
Районта яхăн 40.8 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Бажин Пётр Яковлевич
Бажин Пётр Яковлевич — (-), Воронеж фрончĕн 40-мĕш çарĕн 42-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 136-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн перевçĕсен батальонĕн командирĕ, гварди капитанĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
654
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Юрьев Михаил Иванович
Юрьев Михаил Иванович (псевдонимĕ — Нямань), — сăвăçă, литература критикĕ, журналист, куçаруçă
Биографи
1910 çулхи юпа уйăхĕн 10 Етĕрне уесĕн Çирĕклĕ Шетмĕ (халĕ Красноармейски районĕнчи Çирĕклĕ ялĕ) ялĕнче çуралнă. 1980 çулта çу уйăхĕн 7-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
1941-1945 çулсенче Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. Шупашкарти тĕп педагогика техникумĕнче вĕренсе тухнă. 1930 çулсен пуçламăшĕсенче журналист ĕçĕнче тăрăшать: «Пионер сасси» хаçатăн литература ĕçтешĕ, «Çамрăк большевик» хаçатăн редакторĕ, «Чăваш коммуни» хаçатра редактор çумĕ, «Коммунизм ялавĕ» хаçатăн яваплă секретарĕ.
Ĕçĕсем
Михаил Юрьевăн темиçе брошюра, чăваш литератури пирки литература критикипе çырнă статьясем тухнă. Чăваш çыравçисем çинчен хыпар кĕнекине хатĕрленĕ. Ăна 1964, 1968, 1975, 1988 çулсенче пичетленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1910 çулта çуралнисем Категори:Юпан 10-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1980 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 7-мĕшĕнче вилнисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем
Лонтын-Ях
Лонтын-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 135 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Сидр
thumb|200px|Сидр кĕленчи Сидр ( Cidre )- хаяр мар алкогольлĕ панулми ĕçми. Сидр кăларакан чи пысăк çĕршывсем : Франци ( Норманди, Бретань ) тата Испани ( Астури ).
Каçăсем
Категори:Панулми ĕçмисем Категори:Чашкăракан эрехĕсем
Çĕнĕ Чуганак
Çĕнĕ Чуганак — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 91 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452926, ОКАТО кочĕ — 80237810004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Красногорск районĕ (Мускав облаçĕ)
right|thumb|200px Красногорск районĕ - Мускав облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă район.Тĕп хули - Красногорск.
Кун-çулĕ
Район авăн 1932 çулта никĕсленĕ.
655
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Красногорск районĕ (Мускав облаçĕ)
Лаптăкĕ
Пĕтĕм лаптăкĕ 219 çм2 танлашать.
Халăх йышĕ
Районта 153.2 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Перепелкин Илларион Евдокимович
Кун-çулĕ
1931 колхоза малтисен хушшинче кĕнĕ. 1933-1949 çулсенче бригадир пулcа ĕçленĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
1947 çулта бригада кашни гектартан 31.9 центнер тулă пухнă.
Тăрваш
Тăрваш, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕнчи пурăнан вырăнсем
Сабанчи (Истякский сельсовет)
Сабанчи — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 10 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452806, ОКАТО кочĕ — 80259835008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Йӳçамăш
Палăрту ячĕ пулса тухни
Oxygenium («йӳçамăш») грек чĕлхинчен килет, вăл «йӳçе çуратакан» тени пулать; ку вара çак «йӳçек» терминăн малтанхи палăртăвĕпе — оксидпа — çыхăннă.
Тĕпчесе уçнин кун-çулĕ
Официаллă версипе, йӳçамăшне акăлчан химикĕ Джозеф Пристли 1774 çулхи çурлан 1-мĕшĕнче ртутĕн йӳçĕклине герметиклă хупнă савăтра (Пристли çак хăватлă линзă витĕр хĕвел пайăркисене кĕртсе янă пулнă). <DIV style="margin-left:3em;">2HgO (t)→ 2Hg + O2↑</DIV>
Çапах Пристли малтан хăй çĕнĕ ахаль япалалăха уçнине тавçăрса илеймен, хăй шутланă май сывлăш тытăмĕн пĕр пайне тупрăм тенĕ (ăна вăл «дефлогистиленĕ сывлăш» тенĕ). Хăй уçнă пулăма Пристли паллă франс химикне Антуан Лавуазьене пĕлтернĕ.
Çутçанталăкра тĕл пулни
Йӳçамăш — Çĕр çинче пур çĕртре те сарăлнă элемент, çĕр хуппинчи унăн тĕрлĕ хими сыпăнăвĕнчи (тĕпрен илсен силикатсем) шайĕ 47,4 % таран. Тинĕсĕн тата тăварсăр шывĕнче çыхăннă йӳçамăш шучĕ — 88,8 % (йывăрăшĕпе), атмосферăра ирĕклĕ йӳçамăш шучĕ 20,95 % (калăпăшĕпе) çитет. Йӳçамăш элемент çĕр витĕмĕн 1500 ытла сыпăнăвĕн шутне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Металмаррисем Категори:Газсем
Гомоненко Никита Васильевич
|Гомоненко Никита Васильевич Гомоненко Микита Васильович — (16.04.1914(3)-28.08.1941), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 20. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Аякри тăвăм авиацин 50-мĕш бомблакан авиаци дивизин 81-мĕш бомблакан авиаци полкĕн кĕçĕн лётчик-сăнавçă, бомбардировщик штурманĕ, лейтенант.
Ефремов Георгий Осипович
Ефремов Георгий Осипович, — прозаик. 1912 çулхи çу уйăхĕн 12 халĕ Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районне кĕрекен Шанарпуç ялĕнче çуралнă. 1991 çулхи çу уйăхĕн 5 Шупашкарта вилнĕ.
1985 çултанпа СССР ÇП членĕ. 1954 çулта педагогика ăçлăлăхĕсен кандидачĕ пулса тăнă. 1971 çулта Чăваш АССРĕн тава тивĕçлĕ шкул вĕрентекенĕ ятне тивĕçнĕ.
Тăван Çĕршывăн вăрçин 1-мĕш тата 2-мĕш степеньлĕ, икĕ хут Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕсене, медальсене тивĕçлĕ пулнă.
Ӗçĕсем
Фантастика повеçĕсем çырнă. Çавна май вăл тата 20 ытла ăçлăлăх ĕçĕсене çырнă.
Вал çырнă фантастика повĕçĕсем:
Математикăна тата ытти предметсене шкулта вĕрентес ыйтупа çырнă ĕçĕсем
Г.О.Ефремов чăн малтанах çыравçă пек паллă. Çырав ĕçĕсем — фантастика тата ăслав-фантастика жанрĕпе çырнăскерсем. Çапла вара вĕсем хайсемех, çав хайлавсем, çынсен математика тата ытти ăçлав пĕлÿлĕхне ÿстерме пулăшнă. Анчах та Г.О.Ефремовăн ăславпа тÿреммĕн çыхăннă ĕçĕсем те пур.
Г.О.Ефремов ку тĕлĕшпе мĕн туни пирки ак çак публикацисенче те вуласа пĕлме пулать:
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăвашран тухнă математиксем
Ленин районĕ (Мускав облаçĕ)
thumb|right|200px Ленин районĕ - Мускав облаçĕн кăнтăр енче район.Тĕп хули - Видное.Лаптăкĕ 456 çм.
Халăх йышĕ
Районта 151.6 пин çын ( 2008 ) пурăнать.
Хуçалăх
Ленинский район (Московская область) Категори:Мускав облаçĕн районĕсем
Тушнал
Тушнал — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Мари Элĕн ялĕсем
Андреаполь районĕ
Андреаполь районĕ, — Тверь облаçĕн анăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Андреополь хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 3 051 çх2. Тĕп юханшывсем: Анăç Двина тата Волкота
Халăх йышĕ
Районта 15 пин çын пурăнать. Хала халăхĕ — 9 пин çын шутланать.
Районта пурĕ 249 ял-хула вырнаçнă.
Çул-йĕр
Район тăрăх Мускав-Санкт - Петербург тата Мускав-Рига автомобиль çулĕсем иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Шарлюг
Шарлюг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 537 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Верментино
Верментино - ( Vermentino ) - шурă иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Вăтаçĕр тинĕсĕн хĕвеланăç çырмисем.
Ампелографи
Ампелографи шукăшпа Верментино Мальвазия иçĕм сортран пулнă.Верментино çырлисем каярах пиçеççĕ.Верментино сортран тунă эрехсем ананас, пăрăç тата пиçнĕ груша шăршисемпе техĕмлĕ.
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
656
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Виловат (Мари Эл)
right|200px|Виловат ялĕ. Виловат (Виловат) — Мари Элĕн Туçи Мари районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Чирк ӳллĕ ял Чикмĕ — Шупашкар трасси çинче, район центрĕнчен 25 çм ларать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2001 çулхи кăрлач, 1 тĕлне ялта 470 хуçалăх пулнă, 1288 çын пурăннă (605 арçын тата 683 хĕрарăм).
Кун-çулĕ
Яла хут çинче пĕрремĕш 1717 çулта асăннă. Вăл Çĕпĕре каякан екатерина тракчĕ çинче вырнаçнă пулнă. Хăй тракчĕ çинче ăсату этапĕ тăнă — яма станцинче темиçе кил, çӳрекенсем тата конвой тата хупнă çын валли темиçе пӳлĕм вырнаçтарнă. Ялта почтă станцийĕ те пулнă. Çак ялт темиçе хут та Павăл I император хăйĕн Александрпа Константин ывăлĕсемпе, çаплах А. С. Пушкин та чарăннă. 1841 çулта кунта çĕр ĕçлекен ачисем валли прихут училищине уçаççĕ. Свет влаçĕ тапхăрĕнче ял Чикмĕ кантонĕ, кайран Елас район шутне кĕнĕ.
Русе
Русе (Русе) е Руçук (кивĕ ячĕ) (Rusçuk) — Болгари хулb, халăх йышĕпе пиллĕкмĕш вырăн йышăнать. Танай хĕрринче вырнаçнă, юханшыв çинче вырнаçнă Болгарин чи пысăк порчĕ шутланать.
Халăх йышĕ 178 пинпе танлашать.
Истори
thumb|right|300px|Сексагинта Приста Хальхи Руçук вырăнĕнче чи авалхи пурăну вырăнне 5 пин çул каялла никĕсленĕ. Пирĕн эрăн I ĕмĕрĕнче Веспасиан император кунта хӳтлĕх никĕсленĕ, 60 карап вырнаçма пултаракан Сексагинта Приста ятлă порт йĕркеленĕ. Ку хӳтлĕх Белградран (Сингидиумран) Танай дельтипе Хура тинĕс хĕррине тухакан çул çинче вырнаçнă пулнă.
250 çулта кунта готсем килсе тухнă, хӳтлĕхе аркатнă. III ĕмĕр вĕçĕ тĕлне римлянсем ăна юсаса лартнă, анчах та IV ĕмĕрте çӳрçĕртен килсе тухнă халăхсем ăна каллех аркатнă. IX-X ĕмĕрсенче кунта килсе тухнă болгарсем хӳтлĕхе çĕнĕрен хăпартса ăна çăмрăк кăралçăсене хӳтĕлекен Руçук ятне панă.
XV ĕмĕрĕн вĕçĕнче Испанирен хăваласа янă еврейсем кунта хăйсене валли вырăн тупнă.
XIX-XX ĕмĕрсенче Европăри халăхсем ун архитектури Анăç Европăри тĕп хуласенни пек пулнăран Руçука "Танай шăнăрĕ" ят панă.
Географипе архитектура
450px|right|thumb|Тупăш çурчĕ Географи тĕлĕшĕнче Русе питĕ ăнăçлă вырнаçнă. Вырăн меллĕ пулнăран авалхи вăхăтра та, паян та вăл, уйрăмах Танай юханшыв çинче, питĕ пĕлтерĕшлĕ.
Турккăсенчен çăлăнсен Руçук патшалăхăн çурçĕрти чикĕ хули пулса тăнă. Танай çумĕнчи çĕрсем çине таварсем ун урлă иртнĕ пулнă. Хальхи вăхăтчен упранса юлнă халан чылай хитре çурчĕсене шăп та лăп çав вăхăтра туса лартнă пулнă.
Паянхи кун хула Болгарин чи пысăк порчĕ шутланать. Танай урлă хывнă тем пысăкăш кĕпер Болгарине Румынипе çыхăнтарать. Кĕпер тăрăх икĕ патшалăх хушшинчи чикĕ иртет.
Историпе административлă тĕлĕшĕнчен, çавăн пекех архитертура тĕлĕшĕнчен хулан центрĕ унăн тĕп лапамĕнче вырнаçнă. Хулан тĕп вырăнĕ яланах шавлă, кунта хальхи çуртсем хитрен курăнаççĕ. Кунтах историллĕ палăксем лараççĕ.
thumb|right|210px|Ирĕклĕх палăкĕ