cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кĕçĕн Просница
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Хĕрлĕхен курăкĕ
Хĕрлĕхен курăкĕ (Epilobium), — çемьинчи курăк е çурма тĕмĕсен ăрачĕ.
Каçăсем
Категори:Хĕрлĕхен курăкĕ йышшисем Категори:Еврази флори Категори:Çурçĕр Америка флори Категори:Пыл паракансем
Армавир (Раççей)
Армавир (Армавир) — Краснодар Енри хула.
Халăх йышĕ
Хулара яхăн 194 пин çын (2002) пурăнать, чылайăш вырăссем - 86 %, эрменсем - 8,6 % тата украинсем - 2 %.
Категори:Краснодар Енĕн хулисем
Теперишево
Теперишево — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 461 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452166, ОКАТО кочĕ — 80257870003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Тури Савкинская юханшыв
Тури Савкинская Речка — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Чăваш Республики Президенчĕн штандарчĕ
Çырса кăтартни
Тăватă енчен пурпур хĕрриллĕ сарă тĕслĕ пурçăн пусма. Пусма варринче пурпурпа тĕрленĕ республикăн патшалăх символĕсен тĕп эмблеми ӳкерчĕкĕсем - герб тата ялав.
Ӗçлекен президентăн ĕç тапхăрĕ вĕçленсен штандарта унăн хыççăнхине куçарса параççĕ.
Чăваш Республикин Президенчĕн штандарчĕ:
Чăваш Республикин президент влаçĕн палли (символĕ); историлле — чăваш халăхĕн чун-чĕмлĕх пуянлăхĕ, унăн хаклă реликвийĕ шутланать, вăл управа тивĕç пулать;
Чăваш Республики Президенчĕн хăйне суйласа лартнă халăха тăнăç та лăпкă пурнăçĕшĕн, унăн ырлăх-сывлăхĕшĕн пайăр яваплăх символĕ пулса тăрать.
Чăваш Республикин Президенчĕн хушăвĕпе йышăннă.
Бенедикта Бокколи
Кун-çулĕ
Бенедикта 1966 çулхи раштавăн 11-мĕшĕнче Милан хулинче çуралнă. Ача чухнех унăн çемьи Рима пурăнма куçать. Бригитта йăмăкĕ шоу-катартăвĕсенче тăрăшать.
Каçăсем
Категори:1966 çулта çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Пайăр çынсем:Рим Категори:Пайăр çынсем:Милан Категори:Итали актёрĕсем Категори:Итали киноактёрĕсем
Аэропосталь
Истори
Почтă авиацийĕ Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи хыççăн пурнăçа кĕрет, унăн хăвăрт аталанăвĕ вара нумай енчен пилотсен хăюллăхĕнчен килнĕ. Вĕçевçĕсем хăйсен ĕçне питĕ паттăррăн парăнса тăрăшнă. 1920-мĕш çулсенче кашни вĕçев, кашни почтăна çитересси — пысăк хăрушăллă ĕç, хăшпĕр чухне вилĕмлĕ хăрушăллă пулнă. Апосталь вĕçевçĕсен кашникунхи паттăрлăхне, пурнăçне Антуан де Сент-Экзюпери кĕнекисенче çав тери уçăмлă кăтартать, мĕншĕн тесен хăй çак компани пилочĕ пулнă. Кăнтăр Америкăна вĕçекенсене пехиллесе вăл «Каçхи вĕçев» роман çырнă. 1918 çулта Латекоэр Франципе Сенегал хушшинче Испанипе Марокко урлă транзитпа почтă çыхăнăвĕ тăвас ĕмĕчĕ пурнăçа кĕрет — вăл «Латекоэрăн авиа çыхăнăвĕсем» (Lignes Aériennes Latécoère) компанийе уçать, Тулузăпа Касабланка, Касабланкăпа Дакар, Дакарпа Рио-Ресифе (Бразили) хулисене пĕрремĕш çыхăнтарать. Çак хуласем хушшинче ĕнтĕ Сент-Экзюпери, Жан Мермоз, Анри Гийоме пĕрремĕш вĕçев маршручĕсене хураççĕ. 1927 çулта Латекоэр Кăнтăр Америкăна почта турттарассине Марсель Буйу-Лафона уйăрса парать, çапла вара Марсель Буйу-Лафон «Аэропосталь Тĕп компанийĕ» туса хурать, кĕскерех ăна «Аэропосталь» теççĕ. 1933 çулта «Аэропосталь» «Эр Франспа» пĕрлешĕнет.
270
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Заводская (Сарпай юппи)
Заводская — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕ территорипе юхать. Сарпай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Антуан де Сент-Экзюпери
Биографи
1921 çулта Антуана çар хĕсметĕнче вĕçевçĕсен курсĕнче вĕренме тӳр килет. Тепĕр çултан Экзюпери пилот пулса тăрать те Парижа куçса килет, çыравçă ĕçĕпе пурăнма тытăнать. Анчах та çак малтан ăнăçу кӳмест, çавăнпа вăл темтепĕр ĕçпе хăтланать: автомобильсене сутать, кĕнеке лавккинче тăрăшать.
1925 çулта çеç Экзюпери хăйĕн ĕмĕтне тинех шыраса тупать —«Аэропосталь» компанин вĕçевçи (пилочĕ) пулса тăрать, Африкăн çурçĕр çĕрĕсене почтă турттарать. Тепĕр икĕ çултан ăна Сахарăн таçти аяккинчи Кап-Джуби аэропорчĕн пуçлăхĕ тăваççĕ. Сахарăра Антуан чунĕ шалти лăпкăллă кăмăл тупать, унăн кайранхи кĕнекесенче çак туйăм вара питĕ сисĕнет.
1929 çулта Экзюпери хăйĕн авиакомпанин Буэнос-Айресри уйрăмне ертсе пырать. 1931 çулта Европăна таврăнать, каллех почтă линийĕсене ĕçе куçать; лётчик-тĕпчевçĕ, 1930-мĕш çулсем варринчен журналист пулса ĕçлет, 1935 çулта корреспондент ĕçепе Мускава килет (çак визит çинчен пилĕк очерк çуралать). Корреспондент пулса Испани граждан вăрçине кайнă.
Нацистсемпе Сент-Экзюпери Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин пĕрремĕш кунĕсенченех вăрçăна хутшăнать, 1944 çулхи утă, 31 Сардини утравĕнчи аэродромран тĕпчев вĕçевне каять те — таврăнаймасть, пĕр хыпарсăр çухалать.
Чылай вăхăт хушши Экзюпери мĕнле вилни пирки ним те паллă пулман. 1998 çулта çеç пулăç Марсель çумĕнчи тинĕсре браслет тупнă. Браслет çинче «Antoine», «Consuelo» (Экзюпери арăмĕн ячĕ) тата «c/o Reynal & Hitchcock, 386, 4th Ave. NYC USA» çырнисем (Кĕнеке кăларăвĕн адресĕ, унта Сент-Экзюпери кĕнекисем пичетленнĕ) пулнă. 2000 çулхи çу уйăхĕнче Люк Ванрель шывчăмаканĕ 70-метр тарăнăшăвĕнче самолёт ишĕлчĕкĕсене курнă. Самолёт юлашкийĕсем 400 метр анлăшĕнче, 1 çухрăм таврашĕнче саланса выртнă. Франци ертĕвĕ çвк районта шыравсем ирттерме чарнă, 2003 çулхи кĕркунне çеç ирĕк панă. Самолёт ванчăкĕсене çӳле хăпартса тĕпченĕ. Пĕр пайĕ — пилот кабини, унăн сери номерĕ саыхланса юлнă: 2734-L. Америка çар архивĕсенче тĕпчевçĕсем вăрçă вăхăтĕнче çак тапхăрта çухалнă самолетсен номерĕсене танлашатарса пăхнă. Çак номер АПШ-ăн 42-68223 номерлĕ Lockheed Lightning P-38 çар самолётне пĕлтернĕ. Çак машинăпа Экзюпери вĕçевçĕ çӳренĕ. Германи çарĕсен архивĕсенче çак вырăнта 1944 çулхи утă, 31 кунĕнче персе антарнă самолетсен шутĕнче çак самолет çук, машина ванчăкĕсем çинче персе çунтарнă йĕрсем те палăрмаççĕ. Çапла вара тĕрлĕ версисем çуралаççĕ, вĕсем хушшинче техника пăтăрмахĕсем е вĕçевçĕн суицичĕ (хăй çине хăй алă хуни).
Литература палăртăвĕсем
Вăрçă хисепĕсем
Экзюпери ятне тивĕçтернĕ
Тĕрлĕрен
(çырусем, телеграммăсем, çырса хунисем…)
Каçăсем
Сент-Экзюпери, Антуан де
271
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кагор
thumb|180px|Каор кĕленчи Кагор - ( Cahors ) - хĕрлĕ эрех. Тĕнчере Кагор е Каор ятпа иккĕ тĕрлĕ эрех паллă: пылаксăр франци хĕрлĕ эрехĕ - каор, тата "раççей" хаярлатнă пылак эрех - кагор.
Франци каор эрехĕ
Каор - Францин эрехтăвакан тăрăхĕ. Каор хули Кăнтăр-Хĕвел анăç эрехтăвакан енре вырнаçнă. Каор эрехе Мальбек иçĕм сортĕнчен (вырăнти ячĕ - Ăксеруа) тăваççĕ. Çаплах 15 % Мерло е Таннат хушма пулать. Пулнă пылаксăр, кăвсак тата тăкăс эрех тĕнчере сахал сарăлнă: каор эрехĕн 80 % пайне Францире сутаççĕ. 1880 çулта Каор тăрăхне инкек килчĕ - иçĕм çырлине пыйтă тапăнчĕ — филлоксера. Иккĕмĕш типшар 1956 çулта килчĕ: ирхи тăм иçĕм лаптăксене ӳкнĕ. Иçĕме чĕрĕлме питĕ нумай вăхăт кирлĕ пулчĕ. 1971 çулта Каор тăрăхĕ чи пысăк эрехтăвакан палли - АОС илчĕ: Cahors AOC e Appellation Cahors Controlee.
"Раççей" кагор эрехĕ
Ĕлĕк францин Каор хули "хура эрехе" сутнă. Бордо хулара усламçăсем Каор эрехне спиртпа хăватлатнă тата кăштах вĕретнĕ. Çапла "хура эрехе" тунă. Ку эрех Раççейре Пĕрремĕш Петĕр саманинче "кагор" ятпа паллă пулать. Кагор чиркӳ эрехĕ шутланать. Паян та Раççей, Украина, Молдови, Болгари, Румыни, Греци тата Абхази çĕр-шывĕсенче ку мĕслетпе "Кагора" тăваççĕ. Тĕрлĕ хĕрлĕ иçĕм сортĕнчен (чылайăшĕ Каберне совиньон тата Саперави) тунă эрехе вĕретеççĕ ( 60-85 градуса çити), кайран спиртпа хутăштараççĕ. Вĕренĕ десертлă эрехне пĕр литр шутне 160 г. пылак, 16 % спирт яраççĕ. Кагор рубин тĕслĕ эрех.
Каçăсем
Категори:Алкоголь ĕçмисем Категори:Эрех
Чарлан йышшисем
Чарлан йышшисем (лат. Ardeidae) — Пырхуран евӗрлисен вӗҫен кайӑксен ушкӑнӗн йышӗ.
Вуламалли
Категори:Вĕçен кайăксен йышĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Чарлан йышшисем
Юхтен-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Анат Макарин
Анат Макарин, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Юхтен-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Комсомол (Салават районĕ)
Комсомол  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 199 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452492, ОКАТО кочĕ — 80247875003.
Юхтен-Еган
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Комсомол (Салават районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Анат Макарин
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 29 çын, çав шутра 15 арçын, 14 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Романтизм
мини|справа|[[Эжен Делакруа Мавритан юланучĕсем, 1843-1844 çç., Уолтерс ÿнер музейĕ]] Романтизм (romantisme) — XVIII-ĕмĕрĕн вĕçĕпе XIX-ĕмĕрĕн варрин этеплĕхри шухăшлавпа илемлĕх юхăмĕ — çынăн харпăр пурнăçĕн чун-хавал хевтин хаклăлăхне, хăватлă е пăлхавлă чун хаваллă сăнарсене, çутçанталăкăн чĕрĕлÿллĕ те сиплĕ вăйне хытарса кăтартни. Этем ĕç-пуçĕн тĕрлĕ енĕсенче сарăлнă. XVIII-ĕмĕрте пурнăçри çук, анчах ÿнер тата кĕнекери пур тĕлĕнтермĕш япалана романтикаллă тенĕ. XIX-ĕмĕр пуçламăшĕнче классицизмпа çут ĕçĕ тапхăрĕн юхăмĕ пек мар çĕнĕ юхăма романтизм тесе палăртнă.
Франципе Англире пулса тухнă. Романтизмăн ирхи пулăмĕ — «Тăвăл тата хĕсни» тата çыравлăхри сентиментализм юхăмĕ.
Пĕтĕмлĕ ăнлантару
мини|справа|Джордж Гордон Ноэл Байрон, Томас Филлипс ĕçĕ, 1813 Романтизм Çут ĕçĕ тапхăрĕ хыççăн пырса промыçлăх революци вăхăтне лекет, пăс машини, пăравус, пăрахут, фотографи тата хапрăк-савутсемпе палăртуллă. Енчен те Çут ĕçĕ тапхăрĕ ăс-тăнпа цивилизаци пуçламăшĕн культĕнче никĕсленсе тăнă пулсан, романтизм вара çутçанталăкпа çын чун-кăмăлĕн культне çирĕплетет. Шăпах романтизм тапхăрĕнче этемпе çутçанталăк пĕрлĕхне ÿстерме туризм, альпинизм тата пикник тĕсĕсем аталанаççĕ. Ытларах «халăх ăслăлăхĕпе» пуян тата цивилизаци сĕмĕпе пăсăлман çын сăнарĕпе усă кураççĕ.
Романтизм шухăшлавĕ
Романтизм юхăмĕн тĕп вырăнĕнчи çÿллĕлĕх категорине Иммануил Кант хăйĕн «Шухăшлав хевтелĕхне тишкерни» ĕçĕнче калăпланă. Кант шухăшĕпе, лăпкăн тимлесе сăнанинче майлă илемпе киленĕç курни пур, тата çÿллĕлĕхпе хирĕç, калăпăшсăр, вĕçĕ-хĕррисĕр, хавас кăмăлĕ вырăнне тĕлĕннипе ăнлану туйăмĕсене вăратакан киленĕç пур. Çÿллĕлĕхе мухтани романтизм усалпа, ăна пахалани тата ырăпа усал диалектикипе («Эпĕ — ялан усал тăвасшăн, анчах ялан ырă тăвакан вăйĕн пайĕ») кăсăкланнипе çыхăннă.
Çут ĕçĕн аталану тата мĕн пур «кивелсе юрăхран тухнине» пăрахас шухăшсенчен романтизм фольклорпа, мифпа, юмахпа, ахаль çынпа, тăван çăл-куçсемпе çутçанталăка таврăнассипе кăсăкланнипе уйрăлса тăрать.
Турра ĕненменнине хирĕç романтизм тĕн çине урăхла пăхнине тăратать. «Чăн тĕн вăл — туйăмпа вĕçсĕрлĕхе ăнтăлни» (Шлейермахер). Турăн иккĕллĕ концепцине Чи Çÿллĕ Ас-тăн пĕк пулнине хирĕç пантеизмпа тĕне туйăмлăх калăпăшĕпе пĕр шая лартса, Чĕрĕ Турă шухăшлавне тăратать.
Бенедетто Кроче сăмахĕсем тăрăх: «Философлă романтизм сивĕ тăнпа абстрактлă интеллекта хирĕç хăшпĕр чух тĕрĕсех мар интуиципе фантази тенĕ ялавне çĕкленĕ». Проф. Жак Барзен палăртнă тăрăх, романтизма тăна хирĕç пăлханни темелле мар: ку рационаллă абстракцисене хирĕç пыракан пăлхану. Проф. Г. Сколимовский çырнă тăрăх: "Чĕре логикине йышăнсан (Паскаль ун çинчен питĕ витĕмлĕ калать), интуици тата пурнăçăн пĕлтерĕшне тарăнрах йышăнни çын çĕнĕрен çуралса вĕçме пĕлнипе пĕр шайра. Шăпах çав хаклăлăхсене майлă, материализм сĕмсĕрлĕххине, хĕсĕк прагматизмпа механикаллă эмпиризма хирĕç романтизм ÿссе çĕкленнĕ".
Философлă романтизма никĕслекенĕсем: пиччĕшĕпе шăллĕ Шлегельсем (Август Вильгельм тата Фридрих), Новалис, Гёльдерлин, Шлейермахер.
Романтизм сăнарлă ÿнерте
мини|слева|[[Уильям Тёрнер, Кале пирсĕ, 1803]] Пайташĕсем: Франсиско Гойя, Антуан-Жан Гро, Теодор Жерико, Эжен Делакруа, Карл Брюллов, Уильям Тёрнер, Каспар Давид Фридрих, Карл Фридрих Лессинг, Карл Шпицвег, Карл Блехен, Альберт Бирштадт, Фредерик Эдвин Чёрч, Люси Мэдокс Браун, Жилло Сент-Эвр.
Романтизм ÿнерте классицизм юхăмне хÿтĕлекенсемпе тавлашнинче аталаннă. Романтиксем классиксене «сивĕ ăс-тăнлăхшăн» тата «пурнăç таппи» курăнманшăн ÿпкеленĕ. 20-30-мĕш çулсенче чылай ÿнерçĕсен ĕçĕсем патетика, чун хумханăвĕ курăннипе уйрăлса тăнă; вĕсенче «кашни кунăн тĕксĕмлĕхĕнчен» илĕртсе кайма пултаракан экзотикаллă мотивсемпе пуçра шутласа кăларнă вăйăсем патне туртăнни палăрнă. Хытса ларнă классицизм нормисене хирĕç кĕрешÿ нумая тăсăлнă, çур ĕмĕр патне. Çĕнĕ юхăма çирĕплетекенсенчен пĕрремĕшĕ тата романтизма «тĕрĕссе кăларма» пултараканĕ Теодор Жерико пулнă.
Сăрă ÿнерти бидермейер мелĕ романтизăн пĕр юппи пулса тăрать.
Çыравлăхри романтизм
Акăлчан романтизмĕн чаплă пайташĕ Байрон, Пушкин калашле, «савăнăçсăр романтизма шанăçсăр эгоизма кĕртнĕ». Унăн пултарулăхĕ кĕрешÿпе хальхи тĕнчене хирĕçлекен, ирĕклĕхпе харпăрлăха мухтакан пафоспа туллă.
Шелли, Джон Китс, Уильям Блейк пултарулăхĕ те акăлчан романтизмне кĕреççĕ.
Романтизм юхăмĕ ытти европа çĕршывĕсенче те сарăлнă, тĕслĕхрен, Францире (Шатобриан, Ж.Сталь, Ламартин, Виктор Гюго, Альфред де Виньи, Проспер Мериме, Жорж Санд), Италире (Н. У. Фосколо, А. Мандзони, Леопарди), Польшăра (Адам Мицкевич, Юлиуш Словацкий, Зыгмунт Красинский, Циприан Норвид) тата АПШра (Вашингтон Ирвинг, Фенимор Купер, У. К. Брайант, Эдгар По, Натаниэль Готорн, Генри Лонгфелло, Герман Мелвилл).
Стендаль та хăйне франц романтикĕсем çумне хушнă, анчах вăл романтизма хăйне май ăнланнă. «Хĕрлĕ тата хура» романĕнче хăй умне пурнăçри çынсен характерĕсемпе ĕçĕсене тĕпчесе тишкерме палăртнă тĕле пĕлтарме, эпиграфĕ валли вăл «Чăнлăх, йÿçĕ чăнлăх» сăмахсем илнĕ. Çыравçă хĕрÿллĕ чĕреллĕ романтикаллă сăнарсене çывăх пулнă, вĕсен«телей тытма» кайма ирĕк пур тенĕ. Вăл чăннипех шутланă тăрăх, çынăн яланхи çутçанталăк панă телейĕпе ырлăха туртăнни пĕрлĕхĕн никĕслевĕнчен кăна килет.
Сăвăç-романтиксем хайлавĕсенче пирĕштисен, уйрăмах ÿкнисен, сăнарĕсемпе усă курма тытăннă.
Романтизм вырăс çыравлăхĕнче
1790-1800-çç.-чи сентиментализм юхăмĕнчен тухса аталаннă хăшпĕр вырăс сăвă хайлавĕсене ирхи романтизма кĕртме пулать пулин те, Раççейри романтизм В. А. Жуковскин сăвă пултарулăхĕнче пуçланнă шутланать. Вырăс романтизмăнче классикаллă мелсенчен пăхăнман балладасем, романтикаллă драмасем пурнăçа тухаççĕ. Вырăс çыравлăхĕн романтизмĕнчетĕп паттăрăн чун-чĕре асапĕпе пĕчченлĕхне курма пулать.
Романтизм кĕвĕ пултарулăхĕнче
Кĕвĕ пултарулăхĕнче романтизм 1820-мĕш çулсенче никĕсленнĕ, вара вăл XIX ĕмĕр тăршшипех аталаннă. Кĕвĕ çыракан романтиксем кĕвĕ чĕлхипе çынăн чун хавалĕн тарăнăшĕпе пуянлăхне сăнарласа кăтартма тăрăшнă. Музыка пайăртăрах, харпăртăрлăрах пулса пырать. Юрă тата баллада жанрĕсем аталанаççĕ.
Романтизмри кĕвĕ ÿнерĕн пĕлтерĕшлĕ пайташĕсем: Франц Шуберт, Людвиг ван Бетховен, Ференц Лист, Никколо Паганини, Иоганнес Брамс, Фредерик Шопен, Феликс Мендельсон, Роберт Шуман, Луи Шпор, Э. Т. А. Гофман, Дж. Россини, Джузеппе Верди, Гектор Берлиоз, А. А. Алябьев, М. И. Глинка, Даргомыжский, Балакирев, Н. А. Римский-Корсаков, Мусоргский, Бородин, Кюи, П. И. Чайковский.
Романтикаллă тавракурăм чăн пурнăçпа ĕмĕт хушшинчи тавлашупа палăрса тăрать. Пур пурнăç сĕмсĕр те чухăн чунлă, кунта мещанлăхпа, филистерлăх хуçаланать, ку сивлемелли пурнăç çех. Ĕмĕт вара — ку тем пек илемлĕ, ырă та лайăх, анчах ăс-тăнпа çитми çук япала.
Пурнăç прозине хирĕç романтизм илемлĕ чун-хавалĕн çĕршывне, «чĕре пурнăçне» сăнарлать. Романтиксем ĕненнĕ тăрăх, туйăмсем чунра ăс-тăнран тарăнрах пулнă. Вагнер :«ÿнерçĕ ăс-тăн енне мар, чун-кăмăл патне çаврăнать» — тенĕ. Шуман вара: «тăн йăнăшать, туйăмсем — нихçанта» — тенĕ. Ăнсăртран мар чи тĕрĕс те лайăх ÿнер тĕсĕ ятне кĕвĕ ÿнерĕ илнĕ, вăл хăйĕн уйрăм спецификине пула чун туйăмĕсене тарăннăн сăнарлама пултарать. Çавăнпа та романтизм тапхăрĕнчи ÿнер системинче шăпах та кĕвĕ ертсе пыракан вырăн йышăннă.
Çыравлăхпа ÿнер ĕçĕсенче романтикăллă юхăмăн аталанувĕ XIX ĕмĕр варри тĕлне чакса пынă пулсан, кĕвĕри романтизм Европари чылай малалла каять. Кĕвĕ романтизмĕ XIX ĕмĕр пуçламăшĕнче çуралса çыравлăхри, ÿнерти тата театрти тĕрлĕрен юхăмĕсемпе тачă çыхăнса аталаннă. Романтизмăн кайри тапхăрĕ XIX ĕмĕр вĕçĕччен пырать.
Романтиксем сайра мар харпăр хăй драмине уçса панă, кĕвĕ ÿнерне уйрăмах чун-чĕреллĕ çутă панă. Çапла, тĕслĕхрен, Шуманăн чылай фортепиано хайлавĕсем хăйĕнпе Клара Вик хушшинчи юратупа çыхăннă. Вагнер та хăйĕн оперисем автобиографиллĕ пулнине яланах палăртнă.
Туйăмсене тимлени жанрсен улшăнăвĕ патне илсе çитерет — тĕп вырăнта юратуллă лирика çирĕпленет.
Кĕвĕ романтизмăн эстетикин тĕп вырăнĕ — ÿнер тĕсĕсен пĕрлĕхлĕ шухăши, ку Вагнерăн оперисенче тата Берлиозăн, Шуманăн, Листăн кĕвĕ пултарулăхĕн тĕп вырăнне йышăннă.
Кузюг (Ентала юппи)
Кузюг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Ентала юханшывăн сулахай çыранĕпе, 56 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 67 км.
Романтизм
Каçăсем
Категори:Ӳнер Категори:Ӳнер юхăмĕсем Категори:Шухăш юхăмĕсем Категори:Романтизм
Кузюг (Ентала юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кĕçĕн Светлица
Кĕçĕн Светлица — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Мăн Светлица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ăншăрт курăкĕ
thumb|250px|Ăншăрт курăкĕ Ăншăрт курăкĕ (Adonis vernalis) — нумай çуллă курăк ӳсентăранĕ, Адонис семейства çемьин ăншăрт курăкĕ ăратĕнчи тĕс.
Каçăсем
Категори:Европа флори Категори:Наркăмăшлă ӳсентăрансем Категори:Декоративлă ӳсентăрансем Категори:Сиплев курăкĕсем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
272
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Олимп паллисем
Олимп вăййисен официаллă паллисем.
Йыхрав
Олимп вăййисен официаллă йыхравĕ:"Хăвăртрах,çӳллĕрех,вăйлăрах" .Тĕрĕслепе каласан,Fortius сăмахĕ латин чĕлхерен "вăйлăрах" мар,"хăюллă" куçармалла.Ку йыхравĕ француз пуп Анри Мартин Дидон (Henri Martin Dideon) шутласа çырнă.Пьер де Кубертен Анри Мартинран ирĕк ыйтса Олимп вăййисемĕн Йыхравĕ тунă. Пĕрремĕш хут Олимп йыхравĕ Çуллахи Олимп вăййисемче 1924 çулта (Париж хулара пулнă) усă курнă.
Символ
thumb|right|120px|Олимп ункăсем Олимп вăййисем символĕ-пиллĕк тĕрлĕ тĕслĕ ункăсем.Кашни ункă пĕр континент паллăртать:Европа (сенкер тĕсĕ);Ази (сарă тĕслĕ ункă);Африка (хура тĕсĕ);Çурçĕр Америка тата Кăнтăр Америка (хĕрлĕ тĕсĕ),Австрали (ешĕл тĕсĕ).
Ялав
thumb|left|120px|Олимп вăййисен ялавĕ Официаллă Олимп вăййисен ялавĕ шурă тĕслĕ (туслăх палли).Ялав варринче пиллĕк Олимп ункăсем вырнаçтарнă.
Медаль
thumb|right|150px|Олимп медалĕ
Церце
Церце, — Косовăри ял.
Паллă çыннисем
Категори:Косово ялĕсем
Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕ
Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕ — Чăваш Республикин яланах чи аслӑ тата пӗртен-пӗр саккунлӑ (представительлӗ) чӑваш Республикин патшалӑх влаҫӗн органӗ. Пилӗк ҫуллӑх срок суйлать, право шутланать, енчен те унӑн йышне чӑваш Республикин Конституцийӗ палӑртнӑ депутатсен шучӗ икӗ пайран кая мар суйланӑ пулсан. Чӑваш Республикин Патшалӑх Канашӗн депутачӗ 21 ҫула ҫитнӗ раҫҫей Федерацийӗн гражданинӗ пулма пултарать. Чӑваш Республикин Патшалӑх Канашӗн Председателӗ Ертсе Пырать.
Чӑваш Республикин республика бюджетне пурнӑҫланине тӗрӗслесе тӑма чӑваш Республикин Патшалӑх Канашӗ Чӑваш Республикин Тӗрӗслевпе шутлав палатине, чӑваш Республикин саккунӗпе палӑртакан ӗҫ-хӗлӗн составне тата йӗркине туса хатӗрлет.
Пуҫлăхсем
V созыв
Председатель - Юрий Попов ("Пӗрлӗхлӗ Раççей")
Çумӗ - Анатолий Князев ("Пӗрлӗхлӗ Раççей") 2014 ҫулхи декабрь уйӑхӗнче полномочисене Пурнӑҫланӑ
Çумӗ - Олег Мешков ("Пӗрлӗхлӗ Раççей")
VI созыв
Альбина Егорова - Председатель (12.02.2019-па)
Кислов Юрий Михайлович - Председатель çумӗ (12.02.2019-па)
Федотов Александр Иванович - Председатель çумĕ (22.08-2017-па)
ЕДИНАЯ РОССИЯ:
—Михеев Сергей Петрович (с 22.09.2016) Пуҫлăх
—Арсютов Дмитрий Геннадьевич (с 22.09.2016)
—Бадаева Елена Игнатьевна (с 22.09.2016)
—Васильева Елена Викторовна (с 07.10.2019)
—Дельман Олег Александрович (с 22.09.2016)
—Егорова Альбина Егоровна (с 22.09.2016)
—Ермолаев Кирилл Владимирович (с 22.09.2016)
—Ефремов Николай Николаевич (с 22.09.2016)
—Зорин Юрий Александрович (с 22.09.2016)
—Иванов Валерий Николаевич (с 22.09.2016)
—Иванов Виталий Валерьевич (с 22.09.2016)
—Иванов Владимир Николаевич (с 14.06.2018)
—Исаева Инна Владиславовна (с 22.09.2016)
—Каляев Роман Евгеньевич (с 22.09.2016)
—Кислов Юрий Михайлович (с 22.09.2016)
—Краснов Петр Степанович (с 22.09.2016)
—Курчаткин Николай Григорьевич (с 22.09.2016)
—Мельников Сергей Владимирович (с 22.09.2016)
—Мешков Олег Вадимович (с 22.09.2016)
—Мифтахутдинов Кияметдин Садыртдинович (с 22.09.2016)
—Михайлов Владимир Юрьевич (с 22.09.2016)
—Мурыгин Алексей Валентинович (с 26.09.2017)
—Николаев Николай Станиславович (с 22.09.2016)
—Николаева Елена Николаевна (с 22.09.2016)
—Павлов Валерий Михайлович (с 22.09.2016)
—Павлов Сергей Владимирович (с 22.09.2016)
—Попов Юрий Алексеевич (с 22.09.2016)
—Рафинов Вячеслав Викторович (с 22.09.2016)
—Таланов Олег Борисович (с 22.09.2016)
—Тимофеев Владимир Георгиевич (с 22.09.2016)
—Угаслов Николай Федорович (с 20.10.2016)
—Углов Андрей Александрович (с 22.09.2016)
—Федотов Александр Иванович (с 22.09.2016)
—Яковлев Владимир Анатольевич (с 22.09.2016)
КПРФ:
—Шлепнев Юрий Чонгарович (с 29.09.2016) Пуҫлăх
—Андреев Александр Михайлович (с 29.09.2016)
—Данилов Григорий Владиславович (с 29.09.2016)
ЛДПР:
—Степанов Константин Олегович (с 28.03.2017) Пуҫлăх
—Белобаев Сергей Александрович (с 29.09.2016)
—Соловьев Вячеслав Сергеевич (с 29.09.2016)
СПРАВЕДЛИВАЯ РОССИЯ:
—Семенов Сергей Павлович (с 29.09.2016) Пуҫлăх
—Офаринов Владимир Леонидович (с 11.03.2020)
Комитетсемпе комисси
V созыв:
VI созыв:
Ссылкисем
Категори:Политика Категори:Парламент Категори:Раççей регионĕсен саккун тăвакан влаç органĕсем Категори:Пĕрлĕх
Туритимкино
Туритимкино — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 164 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453029, ОКАТО кочĕ — 80235823008.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Старомусино (Чувалкиповский сельсовет)
Старомусино  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 573 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452165, ОКАТО кочĕ — 80257870006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Митта Пётр Егорович
Митта Петĕрĕ (Митта Пётр Егорович, 12.1.1910, Аслă Арапуç ялĕ, Чĕмпĕр кĕпĕрни Раççей империйĕ — 1944, тĕрме) — чăваш çыравçи, драматургĕ. ССРП ÇП пайташĕ (1939).
Биографи
1910 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕнче нчи Аслă Арапуç ялĕнче çуралнă. 1926 çулта ялти шкула пĕтернĕ хыççăн Патăрьелĕнчи педагогика техникумне вĕренме кĕнĕ. Анчах унта вĕренсе пĕтереймен — ял çыннисем ăна колхоза ертсе пыма суйланă. 1931-1932 çулсенче Патăръел район хаçачĕн яваплă секретарĕ пулса ĕçленĕ. 1932-1934 çулсенче чикĕ хуралĕнче тăнă. Çартан таврăнсан «Канаш» хаçат редакцинче тăрăшнă, каярахпа Сĕнтĕрвăрринчи вăрман техникумĕнче чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ.
Унăн пурнăçĕ 1944 çулта тĕрмере татăлнă. 1955 çулта таса ятне тавăрнă.
Пултарулăхĕ
Кулăш калавĕсемпе фельетонсене хайланă, поэзири ĕçсене куçарнă. Кĕске пурнăçĕнче республикăри пичет кăларăмĕсенче пичетленнĕ, сăмахран, «Капкăн» журналра 100 ытла юмор хайлавĕсене публикациленĕ. Çыравçăн литературăри еткерлĕхĕнче граждан вăрçи тема чылай вырăн йышăнать. Митта Петĕрĕ тăван çĕрĕнче пулнисене тĕпе хурса «Крепков» повеçе çырнă. «Çĕнĕ çĕр» романа вĕçлеймен, унти хăшпĕр пайĕсене 1959 ç. «Суйласа илнисем» кĕнекере пичетленĕ.
Ӗçĕсем
Унăн кĕнекисем: «Ял калаçать» (1933, 1981), «Асран кайми кунсем» (1936), «Вĕçевçĕ Уçăп» (1940), «Суйласа илнисем» (1959).
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:1910 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 12-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1944 çулта вилнисем Категори:Репрессиленисем Категори:ГУЛАГра вилнисем
Збанацкий Юрий Олиферович
Збанацкий Юрий Олиферович, — украин çыравçи. 1913 çулхи раштавăн 19-мĕшĕнче Чернигово облаçĕн Остёр районĕнчи (халĕ Козелец районĕ) Березки (халĕ Борсуков) ялĕнче çуралнă. 1995 çулта çĕре кĕнĕ.
Тава тивĕçлĕ Чăваш АССР культура ĕçченĕ ятне тивĕçнĕ.
Кун-çулĕ
Педагогика техникумне вĕренсе пĕтернĕ хыççăн Нежин педагогика институтне пĕлӳ пухма кĕнĕ. Ăна пĕтернĕ хыççăн шкулта ачасене вĕрентнĕ, вăтам шкул директорĕн вырăнĕнче ĕçленĕ. 1940 çулхи утă уйăхĕнчен пуçласа район хаçачĕн редакторĕ.
Чăваш çыравçисемпе тачă çыхăну тытса тăнă. Вăл тăрăшнипех чăвшсемпе украинсем хушшинче çирĕп литература çыхăнăвĕсем аталаннă.
Ӗçĕсем
Юрий Збанацкий «Сеспель» (Çеçпĕл) ятлă роман çырнă. Каярах вăл кĕнеке тăрăх «Сеспель» (Çеçпĕл) ятлă кино ӳкернĕ.
Венгри патшалăхĕн гимнĕ
Венгри патшалăхĕн гимне 1844 çулта йышăннă. «Himnusz» ятлă композици шутланать. Сăмаххисене Ференц Кёлчей, кĕввине Ференц Эркель çырнă.
Глазов Иван Матвеевич
Глазов Иван Матвеевич — (01.08.1919-30.04.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Аякри тăвăм авиацин 1-мĕш гварди авиаци корпусĕн 6-мĕш гварди авиаци дивизин 17-мĕш гварди авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, гварди лейтенанчĕ.
Венгри патшалăхĕн гимнĕ
Сăмаххисем
Isten, áldd meg a magyart
Збанацкий Юрий Олиферович
Ӗçĕсем
Категори:Украин çыравçисем
Венгри патшалăхĕн гимнĕ
Сăмаххисем
Jó kedvvel, bőséggel,
Nyújts feléje védő kart,
Ha küzd ellenséggel;
Bal sors akit régen tép,
Hozz rá víg esztendőt,
A múltat s jövendőt!
Őseinket felhozád
Kárpát szent bércére,
Általad nyert szép hazát
Bendegúznak vére.
Tiszának, Dunának,
Árpád hős magzatjai
Felvirágozának.
Шардоне
250px|thumb|right|Шардоне Шардоне - ( фр.-Chardonnay ) - паллă шурă иçĕм сорчĕ.Тăван çĕр : Бургунди енĕ ( Франци ). Урăх ячĕсем : Arnaison, Auvernat, Beaunois, Chardennet, Chardenay, Epinette, Gamay blanc, Maconnais,Melon dArbois,Noirien blanc, Petit Chatey, Pino Chardonnay, Plant de Tonnerre, Morillon ( Австри ), Gelber Weissburgunder ( Германи ).
Венгри патшалăхĕн гимнĕ
Сăмаххисем
Értünk Kunság mezein
Шардоне
Ампелографи
Вăтам тухăçлă сорчĕ.Шардоне - сиввĕ тӳсекен сорчĕ, анчах çуркунне ирхи тăм çамрăк калчисене шăтни пысăк юнавĕ пур.Питĕ аван тăмлă-шăнкаллă, чуллă тăпрасенче ӳсет.Эрех симĕс панулми, лимон тата пыл тĕхĕмпе шăршлă.
Венгри патшалăхĕн гимнĕ
Сăмаххисем
Ért kalászt lengettél,
Tokaj szőlővesszein
Шардоне
Сарăлни
Тĕнчере Шардоне анлă сарăлнă сорчĕ : 175 пин гектарсемче ӳсет ( VII вырăн ).Чи пысăк лаптăксем Франци ( 44 600 га ), АПШ, Австрали тата Итали çĕршывсемче вырнаçнă.
Венгри патшалăхĕн гимнĕ
Сăмаххисем
Nektárt csepegtettél.
Zászlónk gyakran plántálád
Шардоне
Чаплă эрехсем
"Шардоне сортран начар эрехĕ тума питĕ йывăр" - шӳтлеççĕ эрехтăвакансем.Анчах чыслă эрехĕ тума та ку сортран кăткăс.Шардоне иçĕм сортран туни чи паллă эрехсем :
Каçăсем
Категори: Иçĕм сорчĕсем Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бургунди ( эрехтăвакан енĕ )
Венгри патшалăхĕн гимнĕ
Сăмаххисем
Vad török sáncára,
S nyögte Mátyás bús hadát
Bécsnek büszke vára.
Hajh, de bűneink miatt
Gyúlt harag kebledben,
S elsújtád villámidat
Dörgő fellegedben,
Most rabló mongol nyilát
Majd töröktől rabigát
Vállainkra vettünk.
Hányszor zengett ajkain
Ozman vad népének
Vert hadunk csonthalmain
Győzedelmi ének!
Hányszor támadt tenfiad
Szép hazám, kebledre,
S lettél magzatod miatt
Magzatod hamvvedre!
Bújt az üldözött, s felé
Kard nyúlt barlangjában,
Szerte nézett s nem lelé
Honját e hazában,
Bércre hág és völgybe száll,
Bú s kétség mellette,
Vérözön lábainál,
S lángtenger fölette.
Vár állott, most kőhalom,
Kedv s öröm röpkedtek,
Halálhörgés, siralom
Zajlik már helyettek.
S ah, szabadság nem virul
A holtnak véréből,
Kínzó rabság könnye hull
Árvák hő szeméből!
Szánd meg Isten a magyart
Nyújts feléje védő kart
Мусатово
Мусатово — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 108 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452492, ОКАТО кочĕ — 80247875004.
Венгри патшалăхĕн гимнĕ
Сăмаххисем
Tengerén kínjának.
Мусатово
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Венгри патшалăхĕн гимнĕ
Сăмаххисем
Megbűnhődte már e nép
Категори:Патшалăх гимнĕсем Категори:Венгри
Шӑхӑракан чарлан
Каҫӑсем
Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Кăнтăр Америкăри вĕçен кайăксем Категори:Чарлан йышшисем
Ягмыг-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
273
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Альших (Пăва районĕ)
Альших, Al'ših — Тутарстанри Пăва районне кĕрекен чăваш ялĕ.
274
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Альших (Пăва районĕ)
Кун-çулĕ
Чăваш республикинчи Йĕпреç районĕнче Алшик пурри паллă. Анчах та Альшихе çавăнтан куçса килнисем пуçарса янă теме васкамалла мар. Мĕншĕн тесен Алшикĕ хăй те çамрăкскер, XX ĕмĕрте çеç никĕсленĕскер. Алшик тесе йĕпреçсем вăрманти уçланкăна каланă. Тĕпри чăн пĕлтерĕшĕ — çын ячĕ (антропоним). Эппин Альших тени те çавнах (çын ятне) пĕлтерме пултарать.
Ибрагим Ругова
thumb|Ибрагим РуговаИбрагим Ругова, — 2002-2006 çулсенче Косово президенчĕн вырăнне йышăннă политик. 1944 çулхи раштавăн 2 Косовăри Исток обшчинăри Церце ялĕнче çуралнă. 2006 çулхи кăрлачăн 21 ӳпке ракĕпе чирлесе вилнĕ.
Франци чĕлхине пĕлнĕ. Авланнă, икĕ ывăл тата хĕр пăхса çитĕнтернĕ.
Пурнăçĕ
Приштина университечĕн албани литературин факультечĕнче вĕреннĕ. Кунтах кандидан ĕçне хӳтĕленĕ.
1989 çулăн пуçламăшĕнче Косовори демократсен пĕрлешĕвĕ ятлă Косовăн пĕрремеш партине йеркеленĕ. Вилес кунĕччен хăйех çав партине ертсе пынă. 2002 çулхи пуш уйăхĕн 4 ăна Косовăн президенчĕ вырăнне суйласа илнĕ.
Президентăн сывлăхĕ япахланни çинчен 2005 çулхи раштавăн 28 паллă пулнă. 2006 çулхи кăрлачăн 21 хăйĕн резиденцинче вилнĕ.
Каçăсем
Категори:Косовăн паллă çыннисем
Кузюг Гаревой
Кузюг Гаревой — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Çурçĕр Кузюг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 1 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Днепропетровск облаçĕ
Днепропетро́вск о́блаçĕ (Дніпропетро́вська о́бласть) — Украинăн тĕп пайĕнчи çĕрĕ.
Каçăсем
*
275
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пĕнер
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 80 çын, çав шутра 36 арçын, 44 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Хӑйӑрҫӑсем
Хӑйӑрҫӑсем (лат. Calidris) — шур таки йышшисен вӗҫен кайӑксен йӑхӗ. Йӑла тӑрӑх 18 тӗсе пӗрлештереҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Вĕçен кайăксен йăхĕсем Категори:Вĕçен кайăксен йăхĕсем Категори:Шур таки йышшисем
Эрвин Роммель
right|Эрвин Роммель, фельдмаршал Эрвин Ойген Йоханнес Роммель (ним. Erwin Eugen Johannes Rommel), 1891—1944) — нимĕç генерал-фельдмаршалĕ (1942), Çурçĕр Африкăри нимĕç çарĕсен çарпуçĕ. 1891 çулхи чӳк, 15 кунĕнче Баден-Вюртемберг çĕрĕнчи Ульм çумĕнчи Хайденхайм пĕчĕк хулара çуралнă.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнче Францире хĕсметре пулнă, çаплах та румын тата итали фрончĕсенче вăрçнă. Аманнă пулнă, пĕрремĕш тата иккĕмĕш класс Тимĕр Хĕресе тивĕçĕннĕ. Вăрçă хыççăн батальон командирĕ пулнă, Дрезденри пехота шкулĕнче инструкторта ĕçленĕ, кайран Потсдамри çар академийĕнче курсансене вĕрентнĕ. 1937 çулта хăйĕн вăрçăри кунçырăвĕсене дневникĕсене «Пехота тапăнать», («Infanterie greift an» («Пехота атакует») кĕнеке çине пичетлесе кăларнă.
1941 нарăс, 6 — Роммель Африка корпусĕн командирĕ.
Кинофильмсем
Категори:Наци Германи фельдмаршалĕсем Категори:Германи генерал-фельдмаршалĕсем Категори:Тимĕр Хĕрес орден кавалерĕсем
Днипро
Днипро (Дніпро; малтанхи ячĕ Екатеринослав, Павăл I чухне — Новороссийск — Украина хули, Днепропетровск облаçĕн администраци центрĕ.
Хулана никĕс хуни
thumb|left|140px|Хулан пĕчĕк гербĕ
Днепропетровск — XX ĕмĕр
thumb|right|105px|Совет тапхăрĕнчи Днепропетровск гербĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи
Хулана 1941 çулхи çурлан 25-мĕшĕнче нимĕç çарĕсем оккупациленĕ.
Халăх йышĕ
2008 çулхи пуш, 1 тĕлне хулара 1039 пин çын пурăнать. .
Этнос йышĕсем (облаç, 2001):
Наци йышĕ
Хулара пурăнакансем наци йышĕпе, 1925 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче çапла пулнă: 42 % - вырăссем, 34 % — еврейсем, 19 % — украинсем, 2 % — поляксем, пĕрер процентпа — беларуссем тата нимĕçсем.
Наци йышĕ (1897 — чĕлхе енĕпе) 2001 çулхи халăх çыравĕпе Днепропетровскра тата хула канашĕн пурăнан вырăнсенче
Каçăсем
*
Загрудка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Урдалы
Урдалы — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 33 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452492, ОКАТО кочĕ — 80247875005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Абрай
Абрай — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 331 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452165, ОКАТО кочĕ — 80257870007.
Кĕçĕн Ситьма
Кĕçĕн Ситьма — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Мăн Ситьма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Абрай
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Кĕçĕн Ситьма
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Кузюг Полдневой
Кузюг Полдневой — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кузюг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 67 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Ай-Саз (Ай-Саз юппи)
Ай-Саз — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ай-Саз юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Кузюг Полдневой
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Ай-Саз (Ай-Саз юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кузюг Полдневой
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ай-Саз (Ай-Саз юппи)
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Иванова Лидия Михайловна
Лидия Сарине (Иванова Лидия Михайловна, (Аслăял ялĕ, Канаш районĕ, Чăваш АССР, 1950, чӳк, 14 çур.) — чăваш çыравçи.
Раççей ÇП пайташĕ (1994).
Пурнăçĕ
Иванова Лидия Канаш районне кĕрекен Аслăял ятлă ялта 1950 çулхи чӳк уйăхĕн 14-мĕшĕнче çуралнă.
Çĕрпӳри культура училищинчен вĕренсе тухнă. 1990 çулта унăн "Кукамайăн сар чăххи" ятлă пĕрремĕш кĕнеки пичетленсе тухнă.
Ĕçĕсем
Кĕнекесем: "Таврăн, савниçĕм" (1992), "Шурă пăрахут" (1994), "Чĕрĕп инке" (2002); калавĕсем: "Тарăн çырмари тайлăк пӳрт", "Кăмакари кăвар","Çĕнĕ анне", "Тавах сана, Оля", "Турă парни", "Ача çуралсан", "Пробиркăри ача".
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Чӳкĕн 14-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1950 çулта çуралнисем
276
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Яскӳл
Яскӳл, — Тутарстанри Пăва районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Чаппан вăрçи
Чаппан вăрçи — Хусан кĕпĕрнине кĕнĕ Етĕрне уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Элĕк районĕн территорийĕ) Чăваш Сурăм таврашĕнчи çĕр ĕçтешĕсен вăрçи.
Кун-çулĕ
1920-мĕш çулсен пуçламăшĕнче граждан вăрçипе интервенци вăхăтĕнче юхăнса юлнă хуçалăхсем ура çине тăма пуçланнă. Ку вăхăтра, 1913 çулпа танлаштарсан, Чăваш Енре туса кăларакан промыçла япалисем 20 хут, çăкăр туса илесси 2 хут пĕчĕкленнĕ. Лашасен йышĕ — 16, шултра мăйракаллă выльăх 17 хут, сурăх-сысна йышĕ 70 процент ытла чакнă. Имперализм, каярах граждан вăрçи хулари тата ялти миллионшар ĕслекенсене вилĕм умне тăратнă.
1920 çулхи кĕр типĕ килнĕ май акнă кĕрхи тырă 30 процент çеç шăтса юлнă. Çапла вара çитес çулхи çăкăршăн хăрушлăх тухса тăнă. Çак шутпа çуракине хатĕрленсе пĕрлĕхлĕ ампарсене (халăхра вĕсене "мăкача ампарĕсем" тенĕ) халăхран вăрлах пуçтарасси пулнă. Çак ĕçсене тума ака комитечĕсем йĕркеленĕ. Сурăм вулăсĕнче (унта 72 ял кĕнĕ) çак ĕçсене тытса пыма Члхуларан килнĕ Александр Иванович Кочетков рабочи-коммунист хушнă. Ăна ĕçре вырăнти хастаррисем (активистсем) пулăшнă.
Чăваш Сурăм вулăсĕнчи пăлхава ертсе пыраканĕсем — Çатра Хуракасси, Шупуç тата ытти ялсенчи кулакла элементсем вулăсри чылай ялсенчи çынсене хăратса, улталаса кăрлачăн 24-мĕшĕнче вулăс тĕпне — Чăваш Сурăм вулĕçтăвкомне аркатма, коммунистсене, совет ĕçченĕсене вĕлерме ертсе пынă. Пăшалпа, сенкĕпе, çавапа, пуртăпа, чукмарпа хĕçпăшалланнă çĕр ĕçченĕсен шучĕ 6-7 пине çитнĕ. Вĕсем вулĕçтăвком çуртне аркатнă, шалти йывăç хатĕр япалисене ватса пĕтернĕ, архив ĕçĕсене, ĕç хучĕсене тула илсе тухса çунтарнă. Сейфне те тула сĕтĕрсе тухнă, анчах уçма пултарайман.
Тивĕшре тырă ампарĕсене хуралланă Семен Орловпа Ыхракассинчи Семен Иванов коммуниста та тискеррĕн çапса пăрахнă. Вырăнти милици тĕкĕрчи пĕчĕк пулнипе тата хĕç-пăшал енчен хĕсĕк пулнипе пăлхава çийĕнчех лăплантарса лартма май килмен. Сăмах май, ку вăхăтра кашни милиционер пуçне 18-20 пин çынран таракан 50-65 ял халăхĕ тивнĕ.
"«24 января 1921 года, из-за подстрекательства и агитации враждебных лиц против ссыпки семян в общественные амбары, среди темных масс населения волости началось восстание. Повстанцы разбили Чувашско-Сорминский волисполком и разграбили имущество. Убито 5 человек партийных работников. 26 ноября повсанцы Чувашско-Сорминской волости сделали наступление в с. Большая Шатьма с целью разбить канцелярию начальника милиции 3 района Ядринского уезда и сжечь его дела, где отряд во главе с начальником тов. Волковым за недостатком боевых припасов пришлось отступить и отправиться в с. Норусово того же числа. Количество повстанцев — 6 — 7 тыс. человек. 27 января прибыл карательный отряд и банда разбежалась. В настоящее время в восставшую волость прибыл отряд красногвардейцев, где производят розыски главарей восстания и таковых расстреливают на месте.»." Çавăн пекех Ассакасси вулăсне кĕнĕ Çĕнкас Юнтапа, Кивкас ялĕсенчи çĕр ĕçченсене Кушарти кулак-куштансем хĕтĕртсе Ассакасси вулăс кантурине аркатма чĕнсе çӳренĕ. Асăннă ялсенчи çынсем кушарсем хыççăн кайман, нумайăшĕ тарса пытанма ĕлкĕрнĕ.
Чăваш Сурăм вулăсĕнчи пăлхава йĕркеленĕ пуçлăхсене кĕçех ареслеме тытăннă. 9 çынна (А. тата П. Федоровсене, Р. Филиппова, Ф. Кононова, С. Карасева, К. Гордеева, Ф. Фомина) персе пăрахнă.
Тепĕртакран пăлхава хутшăннă çынсем кулак элеменчĕсем хыççăн кайса тунă хăйсен пысăк йăнăшне ăнланса илнĕ. Халăх ампарне тырă хывас ĕç малалла пынă. Вулăсра Совет тытăмлăхĕ вăй илсе, çирĕпленсе пынă.