cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аффиксоид
Улмуççи сăмахра та, ытти сăмахсенчи пекех, -уçç нимĕнле те тымар морфема шутланма пултараймасть. Кăна аффиксоид тени тĕрĕсрех пулать, мĕншĕн тесен вăл тымар морфема пулма пăрахнă (тымар морфема пулнине ăсра кăна сăлтавлатпăр), аффикса тухса каяйман, анчах та ăна аффиксоид «аффикс евĕрлĕ элемент» теме пулать. Çапла вара, аффиксоид тени тымар морфема вырăнĕнче те, аффикс морфема вырăнĕнче те çӳрекен элемент, анчах та ăна тымар морфема теме çук.
Литература
Категори:Морфологи
Хохдорф (тытăмлани)
Хохдорф (Hochdorf (Amt)) — Швейцарири тăрăх. Тăрăх центрĕ — Хохдорф хула.
Тăрăх Люцерн кантонне кĕрет. 302,04 км² лаптăка йышăнать. 65 362 çын пурăнать. Официаллă код — 0304.
Каçăсем
Категори:Люцерн (кантон)
Кось-Рузь-Шор
Кось-Рузь-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 19 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Удмурт Республики
Удмурти Республики (Удмурт Элькун), — Атăлçи Федераллă округа кĕрекен республика. Тĕп хули Ижевск. Хĕвеланăçпа çурçĕр енче Киров облаçĕпе, хĕвелтухăç енче Пермь облаçĕпе, кăнтăр енче Пушкăрт Республикипе Тутарстанпа юнашар вырнаçнă.
Каçăсем
Удмурти Республикин официаллă сайчĕ (вырăсла)
Категори:Удмурти Республики
Йăлкăшри вăтам шкул
Йăлкăшри вăтам шкул — Чăваш Енри Элĕк районĕн Йăлкăш ялĕнче вырнаçнă пĕтĕмĕшле вăтам пĕлу паракан шкул.
Кун-çулĕ
Йăлкăшри вăтам шкула çулта уçнă. 2016 çулта шкула хупма йышăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Элĕк районĕн шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Крусита
Крусита (исп. Crucita) — Лӑпкӑ океан ҫыранӗнчи Эквадор хули. Манта хулинчен 20 километр ҫурҫӗр-вхӗвелтухӑҫнелле вырнаҫнӑ. Хальхи вӑхӑтра Кӑнтӑр Америка пляж парапланеризмӗн тӗп вырӑнӗсенчен пӗҏи.
Халӑхӗ — 14 050 ҫын (2010).
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Эквадор хулисем Категори:Манаби
Жан Кокто
thumb|Жан Кокто, [[Амедео Модильяни алли ӳкернĕ портречĕ.]]
Жан Кокто (Jean Cocteau– ) — Франци çыравçи тата ӳнерçи. 1889 çулхи утăн 5-мĕшĕнче çуралнă, 1963 çулхи юпан 11-мĕшĕнче çут тĕнчерен уйрăлнă.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Унăн ашшĕ адвокат пулса ĕçленĕ тата ӳнер хевтине кăмăлланă. Жан 9 çулта чух хăй çине ал хурать. Пĕлӳсене йĕркипех получил систематического образования. 1910-мĕш çулсем варринчен Парисăн хевтелĕх ушкăнĕсене хутшăнать, М. Прустпа, А. Жидпа, С. Дягилевпа, П. Пикассопа, Э. Сатипе тата урăх пултаруллă çынсемпе паллашать, сюрреалистсемпе хăйĕн шухăш-ĕмĕчĕсемпе пуянлатать (тепĕртакран А. Бретонпа хирĕçсе каять), каярах Жан Марепе тата Эдит Пиафпа туслашать.
Унсăр пуçне, Кокто Жан Деланнуа фильмĕсен («Пĕрмайхи таврăну», 1943; «Клев еликĕ», 1960), Робера Брессона («Булон вăрманĕн хĕрарăмĕсем», 1949 тата урăх.) сценарисчĕ пулса ĕçлет.
Каçăсем
Категори:1889 çулта çуралнисем Категори:Утăн 5-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1963 çулта вилнисем Категори:Юпан 11-мĕшĕнче вилнисем Категори:Франци çыравçисем Категори:Франци сăвăçисем Категори:Франци драматургĕсем Категори:Франци ӳкерçисем Категори:Франци кинорежиссёрĕсем Категори:Франци академин пайташĕсем
Сухайля
Сухайля — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 96 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ
Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ (кĕскен: ССРП, Союз Советских Социалистических Республик, СССР) — 1922-1991 çулсенче пулнă нумай халăхлă социализм патшалăхĕ.
Сухайля
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ
Пĕрлешӳ
мини|CCCР тытăмĕПĕрлешĕве 15 Совет Социализм Республики кĕнĕ:
Сухайля
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ
ССРП территори пайланăвĕ
Совет Пĕрлешĕвĕн мĕнпур территорин лаптăкĕ 1991 çулхи çурла тĕлне 22,4 млн км² пулнă. мини|400px|Республикăсен лаптăкĕ Чи малтанах, ССРП йĕркелес Килĕшӳпе татăçуллă (1922 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче), ССРП йышне кĕнĕ:
1940 çулта СССР йышне Карел-Финн, Молдави, Литва, Латви тата Эстон ССР кĕнĕ.
1956 çулта Карел-Финн республикине РСФСР шутĕнчи Карели АССР çине улăштарнă.
1991 çулхи авăнăн 6-мĕшĕнче СССР Патшалăх Канашĕ СССР йышĕнчен Литва, Латви тата Эстони тухнине йышăнать.
Нева (юханшыв)
Пысăк утравĕсем
Васильев утравĕ (1050 га); Петроград утравĕ (570 га); Крестов утравĕ (420 га); Декабристсен утравĕ (410 га). Татах Мулкач, Елагин тата Чуллă утравсем пур.
Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ
ССРП территори пайланăвĕ
1991 çулхи раштавăн 25-мĕшĕнче СССР президенчĕ М. С. Горбачёв ĕçрен тухса каять. СССР патшалăх тытăмĕ хăй тĕллĕн арканать.
Нева (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Раççей юханшывĕсем Категори:Европа юханшывĕсем
Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ
Халăх
мини|400px|справа|ССРП нацийĕсем ССРП республикисенчи халăх йышĕн улшăнăвĕ:
Кун-çулĕ
СССР арканса кайни çинчен 1991 çулхи раштавăн 8-мĕшĕнче пĕлтернĕ. Вăл кунах Пăхăнман Патшалăхсен Пĕрлешĕвне (ППП) йĕркеленĕ. 1991 çулхи раштавăн 25-26-мĕшĕсенче вара СССРа тĕнче правиллĕ субьект шайĕнчен кăларнă. Унăн прависем Раççей патшалăхне куçнă.
Вăрçă умĕнхи тапхăр (1923—1941)
мини|100px|[[1924 çулхи 50 пус тата кĕмĕл тенкĕ]]
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи (1941—1945)
|мини|справа|210px|[[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи вăхăтĕнчи Совет «Ни шагу назад!» маркки]] vera kobalniak and 32000 riga request documentation of citizenship
Каçăсем
Unione Sovietica.
* Категори:1991 çулта çухалнисем Категори:Социализм патшалăхĕсем Категори:Европăри тахçанхи патшалăхсем Категори:Азири тахçанхи патшалăхсем Категори:Çĕнĕ Саманари тахçанхи патшалăхсем Категори:Çухалнă патшалăхсем
Анат Козмаш
Анат Козмаш — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи чиркӳ ялĕ. Павловка ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 192 çын, çав шутра 89 арçын тата 103 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 212 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Чӳлмек
Чÿлмек (çавăн пекех ăна куршак теме те пултараççĕ) — шĕвеке тытмалли савăт. Чӳлмеке тăмран, кантăкран е пластикран тăваççĕ.
Чÿлмек кăкшăмран лутрарах пулать.
Литература
Категори:Савăт-сапа Категори:Кулленхи япаласем Категори:Кăкшăм
Dzban (naczynie) Krčag
Пурăннă виç каччă (фильм)
«Пурăннă виç каччă» (Жили три холостяка) — иккĕ сериллĕ 1973 çулăн совет кинокамичĕ. В. А. Дыховичнăн «Туй хыççăнхи чун çӳревĕ» водевилĕпе хайланă.
Каçăсем
Категори:СССР кинокамичĕсем Категори:1973 çулăн кинокамичĕсем Категори:Мосфильм
Карта
Карта, — вырăна уйăрса, карса, хӳтĕлесе тăракан хушă. Ял çумĕнчи вырăнсене пула ял картине тата йăлăм пусă, уй, укăлча, улăх, униче карти тесе калаççĕ. Ял карти яла хӳтĕленĕ. Ял карти хапхаллă. Ял карти ăшĕнче, урамра, çуллахи каçсенче, вылăха кĕртсе тăнă. Ку йăла 1950 çулсем тĕлĕнче çухалнă.
Картана ял-хуласенче темĕнле япаларан та тытаççĕ: вĕрлĕкрен, кирпĕчрен, пăралукран, йĕплĕ пăралукран, решеткерен, сайхахран, çатан хăвинчен, тăпра чавса — тăпраран, тимĕртен, тимĕр-бетонран, хăмаран, хӳме пураран, чикмерен, чулран, шалчаран, шăтăрнăкран.
Паллах, çирĕп хула картишне тытнă çĕрте хаклă материалсемпе усă кураççĕ. Хальхи вăхăтра ял картине пур ялта та тытмаççĕ.
Каçăсем
Категори:Ял Категори:Инженери картланисем Категори:Фортификаци çурт-йĕрĕсем
Кивĕ Вăрмар ял тăрăхĕ
Кивĕ Вăрмар ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутĕнче пĕр ял — Кивĕ Вăрмар.
Ялта 1064 çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Староурмарское сельское поселение
Хĕрлĕ Çăлтăр (ял)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 8 çын, çав шутра 5 арçын, 3 хĕрарăм пурăннă. .
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Йăлпăлак
Йăлпăлак (Елбулак-Матвеевка) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла 1794-мĕш çулта (теприсем 1733-мĕш çула асăнаççĕ) чăвашсем никĕсленĕ,
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (45%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлека çитме: 7 çм, Приютово станцине 47 çх.
Каçăсем
Категори:Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Кызыл Камень-Ель
Кызыл Камень-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сынь юханшывăн сылтăм çыранĕпе 152 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Леонидовка (Туймазă районĕ)
Леонидовка — Пушкăрт Республикин Туймазă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 42 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452779, ОКАТО кочĕ — 80251835003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Туймазă районĕ
Раштав, 25
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Сар пуç
Сар пуç, е Примула (Prímula) — сар пуçсем çемйин ӳсентăран ăрачĕ. Ячĕ латтин чĕлхинче Prímus — пĕрремĕш пулать.
right|thumb|A modern garden primula [[cultivar]] right|thumb|Primula farinosa flowers right|thumb|Primula hortensis right|thumb|Primula prolifera right|thumb|Primula sieboldii right|thumb|Primula veris
Каçăсем
Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем Категори:Сар пуçсем Категори:Курăксем
Килтĕш
Килтĕш, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 426 çын, çав шутра 203 арçын, 223 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Анкара
Анкара (Ankara) — Турци Республикин тĕп хули, Анкара илĕн вăтаçĕрĕнче вырнаçнă. Турцире Анкара халăх йышĕпе Стамбул хыççăн иккĕмĕш вырăнта шутланать.
Каҫӑсем
Категори:Турци хулисем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула
Шакарла (Вас-Елга юппи)
Шакарла (Вас-Елга юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Вас-Елга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вас-Елга юпписем
Беспалова Наталья Евгеньевна
Наталья Евгеньевна Беспалова (Рачевская; утă, 25 1950 ç.) — совет раççей театрпа кино актриси, педагог, Тутар АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ, РФ тава тивĕçлĕ артисчĕ (1997).
Пирĕн эрăччен 600
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Суханыш
Суханыш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Нугуш юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Чăваш Сурăмри вăтам шкул
Чăваш Сурăмри вăтам шкул — Чăваш Енри Элĕк районĕн Чăваш Сурăм ялĕнче вырнаçнă пĕтĕмĕшле вăтам пĕлу паракан шкул.
Кун-çулĕ
Чăваш Сурăмри вăтам шкула çулта уçнă.
Кĕтеснер ял тăрăхĕ
Кĕтеснер ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне Кĕтеснер, Кивĕ Шулхан, Çĕнĕ Шулхан, Эçпепе ялсем кĕреççĕ.
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Юнус (Мечет районĕ)
Юнус — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 420 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452563, ОКАТО кочĕ — 80242850001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Пирĕн эрăччен 490
Пирĕн эрăччен 490 çулта Грек-перси вăрçи вăхăтĕнче Афинран 40 çухрăмра паллă Марафон çапăçăвĕ пулса иртнĕ, çавăнта афинсем тата платейсем Мильтиад çарпуçĕ ертсе пынипе перси çарĕсене çĕмĕрсе тăкнă.
Мăнçырма ял тăрăхĕ
Мăнçырма ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутĕнче Мăнçырма ялĕ.
Ялта пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Пӳкри
Пӳкри, — Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Чăваш Республикин гимнĕ
Чăваш Республикин гимнĕ (Чăваш Енĕн гимнĕ) — Чăваш Республикин патшалăх символĕсенчен пĕрри. Кĕввине Г.Лебедев, сăввине И.Тукташ çырнă.
Пӳкри
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 33 çын, çав шутра 16 арçын, 17 хĕрарăм пурăннă.
Чăваш Республикин гимнĕ
Кунçулĕ
Гимн никĕсне XX ĕмĕрĕн варринче Чăваш халăх сăвăçи Илле Тукташ хайланă «Тăван Çĕршыв» сăвăна РСФСР тата Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ Герман Лебедев композитор кĕвĕленĕ юрăна хывнă.
Пӳкри
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Чăваш Республикин гимнĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн символĕсем Категори:Юрăсем, алфавитпа Категори:Раççей юррисем Категори:Чăвашла юрăсем Категори:Чăваш Ен]
Тĕнчери халăхсен ят-йышĕ
Роман йышне кĕрекен халăхсем
Категори:Халăхсем
Волков Александр Александрович (президент)
Волков Александр Александрович, — Удмурти Республикин пĕрремĕш президенчĕ. 1951 çулхи раштавăн 25 Брянск хулинче çуралнă. Авланнă, икĕ ачаллă.
Экономика ăслăлăхĕсен кандидачĕ, Раççейĕн тава тивĕçлĕ строителĕ. Патшалăх тата чиркӳ паллисене тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ
Брянскри строитель техникумне тата Пермьри политехника институтне веренсе тухнă.
1986 çулта Глазов хула исполкомĕн ертӳçи вырăнне йышăннă. 1989 çултанпа Ижевскра ĕçлеме тытăннă. Малтан унта Удмурти Республикин патшалах планĕн председателĕн пĕрремĕш çумĕ пулнă, кайран архитектурăпа çурт хывас патшалăх комитечĕн председателĕ пулнă. Çав вăхатрах вăл Удмурти Республикин Министрсен Совечĕн председателĕн çумĕ пулнă.
1993 çултанпа Удмурти Республикин Министрсен Совечĕн председателĕ, Раççейĕн Федераци Пухăвĕн Федераци Совечĕн депутачĕ пулнă. 1995 çулта Удмурти Республикин Патшалăх Совечĕн председателĕ вырăнне йышăннă, 2000 çулта вара Удмурти Республикин президентне суйласа илнĕ. 2004 çулта та ăнах президент вырăнне суйланă.
2017 çулхи çу уйăхен 20-мĕшĕнче Германире вилнĕ.
Асăрхавсем
Категори:Удмурти Республики Категори:Удмурти Республикин паллă çыннисем
Пирĕн эрăччен 431
Пирĕн эрăччен 431 çулта Афин Спартăпа вăрçă пуçланă. Хулара амак (чума) тухнă пирки, афинсем çапăçура çĕнтереймен, вара карманăн хӳтлĕх хӳмисене çĕрпе танлаштарнă (ишĕлчĕкĕсене паян кун та Пирей çыранĕнче тупаççĕ).
Уязытамак
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Кузь-Ди-Шор
Кузь-Ди-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 372 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Биккол
Биккол — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Рябки ял тăрăхне кĕрет.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 42 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Пирĕн эрăччен 86
Пирĕн эрăччен 86 çулта Сулла çарĕсем, темиçе уйăх вăрçнă хыççăн Афин хулине хăйсен аллине илнĕ. Хулана виçĕ кунлăха çаратма салтаксене ирĕк панă. Сулла хулана пĕтĕмпех пĕтересшĕн пулнă, ун патне афин çынннисем пырса, Афин ĕлĕк-авал чаплăлăхне упраса хăварма ыйтнă, вара вăл: «Чĕррисене пурнăç парнелеп вилнисен ячĕпе» тесе килĕшнĕ.
Сухоляд
Сухоляд — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Узян юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Хĕрлĕçыр ял тăрăхĕ
Хĕрлĕçыр ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ. Пуçлăхĕ - Черкасов Валерий Алексеевич.
Сухоляд
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Хĕрлĕçыр ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне Вĕренер, Тикеш, Хĕрлĕçыр ялсем кĕреççĕ.
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Марсель
Марсель (фр. Marseille) — Францин пысăк хули, порчĕ, Буш-дю-Рон департаменчĕн администраци тĕпĕ.
Географи
Хула Рона шывĕ Вăтамçĕр тинĕсе юхса кĕнĕ çĕрте вырнаçнă. 1990 çулта хулара тата тулашĕсенче 1,3 млн. çын пурăннă. Хулара Тĕнче аэропорчĕ, метрополитен, Университет пур. Порт витĕр 90 млн. тонна ытла япала куçараççĕ. Хулара нефть тата нефтехими завочĕсем ĕçлеççĕ, пăрахут-карапсем тата самолетсем тăваççĕ. Кунта Страсбург тата Карлсруэ (Германи) енелле куçармалли Европăн нефть пăрăхĕ пуçланать. Археологи, ӳнер ăсталăх ĕçĕсен, Гробе-Лабадье, Кантини, авалхи Марсель, Антик сутă-илӳ музейĕсем ĕçлеççĕ.
Истори
Марселе пирĕн эрăччен 600 çулта никĕсленĕ. Ун чухне вăл Массили ятлă пулнă.
Каçăсем
Категори:Франци хулисем
Люцерн (тытăмлани)
Люцерн (Luzern (Amt)) — Швейцарири тăрăх. Тăрăх центре — Люцерн хула.
Тăрăх Люцерн кантонне кĕрет. 259,92 км² лаптăка йышăнать. 163 127 çын пурăнать. Официаллă код  — 0303.
Каçăсем
Категори:Люцерн (кантон)
Афоризм
Афоризм, (гр. αφορισμός, «кĕскен калани») — пĕр-пĕр вĕçленнĕ анлă шухăша кĕскен те сăнарлăн пĕтĕмлетсе калани. Афоризм ăнлава тĕпчевçĕсем тĕрлĕрен ăнлантарса параççĕ: хăшĕ-пĕрисем афоризм шутне уйрăм авторсен çунатлă сăмахĕсене çеç кĕртеççĕ, теприсем кĕскен те сăнарлăн каланă пур сăмах майлашăвне те, çав шутрах ваттисен сăмахĕсемпе каларăшĕсене те, афоризм тесе шутлаççĕ.
Афоризм ытларах çыравçăсемпе сăвăçсем, публицистсемпе политика деятелĕсем тăваççĕ. Тĕслĕхрен: «Çакă çутă тĕнчере вăйли çук та этемрен»; «Укçапала эрехех çынна ăсран кăларать» (К.Иванов); «Хастарлă, хыт утăмлă пулăр, çĕршывăн хастар ачисем»; «Шанчăк пуррисем телейлĕ» (Çеçпĕл Мишши). Юлашки вăхăтра чылай произведени ячĕсем халăх хушшине афоризм пулса сарăлчĕç. Тĕслĕхрен: «Хумсем çырана çапаççĕ» (Н.Терентьев); «Манăн çăлтăр тӳпере»; «Аптраман тавраш» (П.Хусанкай).
Категори:Литература жанрĕсем
Вăхăт тĕнĕлĕ
Вăхăт тĕнĕлĕ — вăхăтăн енне тата вăл таврăнуллă маррине кĕскен палăртмашкăн усă куракан философи терминĕ. Курăнмалла майпа та вăхăт тĕнĕлĕ пекех (термодинамика контекстĕнче çавăн пекех вăхăт ăнкайĕ теççĕ) ÿкерĕнет  — ку вăл вăхăта иртнĕлехрен пуласлăха туртнă тӳрĕ йĕр пек сăнарлакан концепци (математика чĕлхипе:пĕр виçеллĕ уçлăх). Вăхăт тĕнĕлĕ çинче тĕрлĕрен икĕ пăнчăран пĕри яланах теприн тĕлĕшпе пуласлăх пулса тăрать. Виçĕ тĕрлĕ вăхăт ăнкайне палăртса уйăраççĕ: термодинамикăллине, космологиллине тата хумлине.
Асăрхавсем
Категори:Физикăри вăхăт Категори:Термодинамика Категори:Хальхи физикăри шутламан ыйтусем Категори:Координат тĕнĕлĕсем Категори:Физика
Сĕтев — Взятка (хаçат)
Сĕтев (Взятка) — Чăваш Республикинчи оппозициллĕ обществăпа политика хаçачĕ.
Вырăсла тухса тăнă темелле, анчах хашпĕр номĕрĕсем, «Сĕтев» ятпа, чăвашла та тухнă темелле[çăлкуç?]. Çавăн пекех хăшпĕр вырăсла номĕрсенче те чăвашла материалсем пулнă[çăлкуç?].
Алапӳ историйĕ
Алапӳ — пăлхар-чăвашсен паянкуна упранса юлнă авалхи хуласенчен пĕри. Халĕ ăна вырăсла Елабуга, тутарла — Алабуга теççĕ.
Хулан авалхи пурнăçĕ
Алапӳ хулине X ĕмĕрте Алмас патша никĕсленĕ пулас. Унăн ислам тĕнĕпе пурăнакан Ибрагим патша мăнукĕ вара 985 çулта чуллă çыранра çирĕп кермен тума тытăннă. Ăна "Аламир-султтан" тенĕ. Аламир-султтан — Ибрагимăн юратнă мăнукĕ. Маларах кунта авалхи тĕнпе пурăнакан пăлхар-чăвашсен кĕлĕ вырăнĕ пулнă теççĕ. Кун пирки Альфред Халиков хăйĕн "Новое открытие Елабуги" статьинче çырать. Ку статья "Известия Татарстана" хаçатра, 180 (451) номерĕнче пичетленнĕ. XIV ĕмĕрти паллă мар çыравçă çапла çырнă: "Бес невкоем улусе казанском мал градец пуст, да брезе высоци Камы реки стоя, его же Русь именует бесовские градище... И то бе еще старых болгар мольбище жертвенное..." 1181 çулта Новгород хулин ушкуй текен пысăк киммисемпе килсе тухнă хурахĕсем Алапӳ хулине çунтарса яраççĕ. Аламир-султтан та вутра пĕтет. Унăн никам илейми çирĕп турулĕ çеç упранса юлать, унпа пăлхарсем хăйсен тăшманĕсене хупса лартмалли тĕрме пек усă курма тытăнаççĕ. 1193 çулта пăлхар-чăвашсен аслă сăвăçĕ Кул Али ертсе пынипе пирĕн асаттесем Пăлхар хулинче ларакан Абдулла патшана хирĕç пăлхав çĕклеççĕ. Анчах Абдулла патша ăна юнпа пусарать. Ун хыççăн Пӳлер хули патĕнче пăлхавçă пăлхар-чăвашсен куç умĕнче, юри вĕсене хăратас тесе, Абдулла патша çыннисем тыткăна лекнĕ Чулхула 500 хурах-ушкуйникне питĕ тискеррĕн вĕлереççĕ. Çакăн чухне Кул Алин хуп-хура çӳçĕ кăн-кăвак кăвакарать. Хыççăн ăна Алапӳ хулинчи турул-кермене сăнчăрласа лартаççĕ. 1203 çулта ислам тĕнне йышăнман пăлхарсем патшана хирĕç вăрçа çĕкленеççĕ. Вĕсем хăйсен авалхи тĕнĕпех пурăнасшăн, Аллаха мар, Танкăра пуççапасшăн. Кул Алине тĕрмерен хăтараççĕ, çарпуçĕ пулма ыйтаççĕ, анчах та Кул Али килĕшмест. Ăна вара ирĕке яраççĕ, Алапӳе вут чĕртсе çунтараççĕ. 1236 çулта Батый Атăлçи Пăлхарстана çĕмĕрсе тăкать. Кул Али ăна хирĕç паттăррăн çапăçать. Тыткăна илсе ăна каллех çак Алапӳ турулне хупаççĕ. 1242 çулта вара çавăнтах чаплă сăвăçăн вут чĕри тапма чарăнать. Монгол-тутарсем хыççăн хула Хусан патшалăхне кĕнĕ. 1552 çулта вырăссем Хусана çĕнтерсе илсен Алапӳ карманĕ вырăнĕнче Трехсвятская ятлă вырăс ялĕ ӳссе ларать, каярахпа ăна вырăсла Елабуга теме тытăнаççĕ.
Кивĕ Тинкеш
Кивĕ Тинькеш (Старые Тиньгеши), — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 79 км, Етĕрнерен - 27 км, чукун çул станцинчен 79 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 133 çын, çав шутра 69 арçын, 64 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Туяллă утă
Туяллă утă — ӳт-пӳ хăнахтарăвĕсен тĕсĕ, уçă сывлăшра модификациленĕ йĕлтĕр туйисемпе çӳрени.
Каçăсем
Категори:Спорт
Оскар Нимейер
О́скар Рибе́йру де Алме́йда де Ниме́йер Соа́рис Фи́лью (Oscar Ribeiro de Almeida de Niemeyer Soares Filho; раштав, 15 1907, Рио-де-Жанейро - раштавăн 5-мĕшĕ, 2012) — латтин американ XX ĕмĕрти паллă архитекторĕсенчен пĕри. Бразили архитектурин хальхи шкулне никĕслекенсенчен пĕри, тимĕрбетон архитектури облаçĕн пионерĕ экспериментатăрĕ. Шанса ĕненекен коммунист, Бразили коммунисчĕсен партийĕн пайташĕ. Пĕтĕм Тĕнчери Лăпкăлăх Канашĕн Президиумĕн пайташĕ, Тĕнчери Ленин парнин «Халăхсем хушшинчи килĕшĕве çирĕплетнĕшĕн» парнин лауреачĕ (1963).
Паллă ĕçĕсем
thumb|Собор, Бразилиа хулинче. thumb|Театр в [[Дуки-ди-Кашиас, Рио-де-Жанейро штачĕ.]]
Нимейер çинчен
Категори:Бразили архитекторĕсем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Раштавăн 15-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1907 çулта çуралнисем Категори:Бразили коммунисчĕсем Категори:Притцкер парнин лауреачĕсем Категори:Марксистсем Категори:Бразили революционерĕсем Категори:Архитектор-модернистсем Категори:Çĕр çул пурăннă пайăр çынсем Категори:Япони Император парнин лауреачĕсем
Çăва
Çăва е масар — вилнĕ çынсене пытармалли ятарлă вырăн. Анатри чăвашсем вăл вырăна масар теççĕ[çăлкуçра çук].
Масар, çăва ялăн çурçĕр е çурçĕр-хĕвел анăç енче ял çырмин, ялти çулăн тепĕр енче ларать. Масар, çăва леш тĕнче шутĕнче, çавăнпа масара çĕр карти чавса ытти лаптăкран уйăраççĕ.
Масар сăмах чăваш чĕлхине X ĕмĕр тĕлĕнче кĕнĕ.
Пытарас ритуалсем
Христиансен йӑли-йӗркине тупӑка масар ҫине вырттарса вырттармалла, вилнин пуҫӗ анӑҫалла, урисем хӗвелтухӑҫнелле выртмалла. Вилтӑпри тӗмески ҫине хӗрес вырнаҫтарса лартаҫҫӗ, вӑл вилнӗ ҫыннӑн ури ҫинче пулмалла. Католиксемпе протестантсен вилнисен пуҫӗ ҫине хӗрес хурать, вилӗмрен чӗрӗлсе тӑрсан вӑл хӗресне чуптутӑр, тет.
Православи йӑлипе, виле масар ҫине пытарма юрамасть, ҫавӑнпа вӗсене карта хыҫне пытарчӗҫ. Анчах та[ҫӑлкуҫа 2351 кун кӑтартман] саккун тӑрӑх раҫҫейре масар территорийӗнче пытармалла мар.
Мăсăльманӑн виллине саванпа чӗркесе хунӑ, тупӑксӑр пытараҫҫӗ, вилнӗ ҫыннӑн питне Меккӑри ислам сӑваплӑ вырӑнӗн енне ҫавӑрмалла.
Минерализацилени
Вилле уйрӑм хими элеменчӗсемпе хими ҫыхӑнӑвӗсем ҫине минерализаци — процесӗ. Классикӑллă типсене (йывӑҫ тупӑкра, тăпраллă масарта) минерализаци тапхӑрӗ, регион тӑпрапа климат тивĕçтерĕвĕсене кура, 10 ҫултан пуҫласа 30 ҫул таран. Крематорире виле ҫунтарнӑ чухне (+1100 + кремаци температури..1200 °С) минерализаци тапхӑрӗ 2 сехете яхӑн шутланать.
Минерализаци процесӗ вӗҫленнӗ хыҫҫӑн виле шӑмми-шакки ҫеҫ тӑрса юлать, вӑл уйрӑм шӑмӑсене пайланса каять, ҫапла вара ҫӗр-ҫӗр тата пин ҫул хушшинче тăпрара пурӑнма пултарать.
Масар ҫинчи (вилесене минерализациленӗ вăхăт) вилесене пытармалли масара хупнӑранпа 20 ҫултан кая мар палӑртаҫҫӗ.
Асăрхавсем
Категори:Ял тытăмĕнчи çуртсем Категори:Çăвасем Категори:Виле пытарни йăласем
Семантика (программăлани)
Семантика — программăлакан алгоритм чĕлхисен командисене вырнаçтармалли йĕркесене тата элеменчĕсене тумалли/ăнлантармалли ĕç.
Каçăсем
Категори:Ĕлкĕллĕ меслетсем Категори:Прогаммăлакан чĕлхесен семантики
Талпиçен
Тал пиçен (Onopordum) - ÿсентăран тĕсĕсен речĕ.
Тĕссем
Включает более 40 видов, некоторые из них :
Каçăсем
Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа Категори:Куршанак йышшисем Категори:Евразири флора Категори:Çурçĕр Африкăри флора Категори:Пыл паракансем
Якшай
Якшай — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 93 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452779, ОКАТО кочĕ — 80251835005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Шидаля
Шидаля — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Алла-Елга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Энтриэль ял тăрăхĕ
Энтриэль ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне Пăртас, Атайкасси, Шăплат, Шутнерпуç ялсем кĕреççĕ.
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Аюп
Аюп — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 330 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452563, ОКАТО кочĕ — 80242850002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Мелекес районĕ
Мелекес районĕ — Чĕмпĕр облаçĕн пысăк пайĕ. Района 1928 çулта йĕркелесе тунă, çĕр лаптăкĕ — 3472,3 çм². Районăн тĕпĕ — Димитровград хула.
«Мелекес» сăмаха еплерех тĕрĕс калассине тата çырассине Н. И. Ашмарин словарьне пăхса пĕлме пулать :
Тавралăх
Район Атăлăн сулахай енче вырнаçнă. Унăн шутĕнче 50 ялпа виççĕ паçулкă. Халăх йышĕ — 42,1 пин çын.
Мулловка патĕнче авалхи палăкĕ — Чулман Атăл леш енчи засечная черта — сыхланса юлнă.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Вырăссем — 24 421 (66,9 %), тутарсем — 5 295(14,5 %), чăвашсем — 4 463 (12,2 %), ирçĕсем — 837 (2,3 %), урăххисем — 4,1 %.
Асăрхавсем
М
Энĕшпуç ял тăрăхĕ
Энешпуç ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне Ичеснер Атайкасси, Хуруй, Энĕшпуç ялсем, Энешпуç разъезчĕ кĕрет.
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Кузьма-Ель
Кузьма-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Вангыр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 9 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Тинĕскӳл
Тинĕскӳл (Ефремкино) — Пушкăрт Республикинчи Кармаскалă районĕ кĕрекен чăваш ялĕ.
Кунçул
Дуван-Табын вулăсĕнчи пушкăртсен çĕрĕнче 1792–94 çулсенче Етĕрне уесĕнчи Карай, Ĕпхӳ кĕпернинчи Таступа ялĕнчен куçса килекенсем никĕсленĕ. "Пĕррехинче сунара кайнă чăвашсем пысăк кӳлĕ патне пырса тухнă. Кӳллĕн пĕр енĕпе – çеремлĕ ĕшне. Ку вырăн хĕвел питĕнче‚ çил те лекет. Çак уçланкă тавра çĕре те анлăлатма пулать‚ пӳрт-çурт лартма та майлă. Хумханса выртакан тăрна куçĕ пек тăрă кӳлĕ варринче хурăн йывăççисем ӳсекен самаях пысăк утрав “ишсе” çӳренĕ. Йĕри-тавра яштака та çӳллĕ йывăçсем кашласа ларнă. Çĕр çулхи патвар та çирĕп юмансем мăнаçлăн тӳпенелле кармашнă. Ĕшне тавра палан‚ шĕшкĕ йывăççисем тăрăх хăмла явăнса ӳснĕ. Чăвашсен пĕчĕк йышĕ çак çĕнĕ вырăна куçса килнĕ. Вĕсем туслă пурăннă. Вăрман касса тункатасене кăкланă. Анкарти валли вырăнсем хатĕрленĕ‚ тырă акмалли çĕрсене анлăлатнă. Вĕсен йышĕ çулсерен ӳссе пынă. Çĕр ĕçĕпе пурăннă‚ выльăх-чĕрлĕх ĕрчетнĕ.."
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем 88%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Кармаскалăна çитме: 15 çм , Тазларово чарăнăвне çитме 9 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Анттуньял
Анттуньял (Антоновка) — Пушкăрт Республикинчи Гафури районĕ кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1748 çулсенче Етĕрне тата Шупашкар уесĕсенчен куçса килекенсем никĕсленĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем 83%.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Гафури районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Сухояз
Сухояз — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Бирь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Иерихон (ракета)
Иерихон — израиль ракети, вăта хушăна вĕçекен ракета. «Иерихон-1» ракетăна 500 çм тата «Иерихон-2В» 2000 çм пеме тунă. Израилĕн çак ракетисем йĕтреллĕ хĕçпăшал авăрĕсене çитерме пултараççĕ. Программăпа ĕçлеме XX ĕмĕрĕн 70-мĕш çулĕсенче пуçланă. 4800 çү вĕçсе çитекен БРСД «Иерихон-3» хатĕрленĕ. Израиль пресси пĕлтернипе, вĕсене 2005 çулта туса пĕтернĕ.
Иерихон-2
XX ĕмĕрĕн 80-мĕш çулсен варринче, Иерихон-1  пахалăхне аталантарса, тунă. Стартри йывăрăшĕ 26 тоннă, икĕ сыпăклă. 1500 çм - 3500 çм вĕссе çитме пултарать. Габаритсем: 14.0 м вăрăммăш, 1.56 м диаметртпа, туртма пултаракан усăллă йывăрăш, аçтаçăсен хаклавĕпе, 450 кг яхăн. Сери тĕпчевĕсене 1987 — 1992 çулсенче ирттернĕ. Пичетри пĕлтерӳсемпе, ракетăн çунакан япали хытă. Вăта хушăна вĕçекен ракета.
Иерихон-3
Израиль пресси пĕлтерĕвĕпе, ĕçсене 2005 çулта вĕçленĕ, «Иерихон-2» ракетăн нĕселĕ шутланать. «Иерихон-3» виçĕ сыпăклă баллистика ракети, пуçĕн йывăрăшĕ 1 т, йĕтреллĕ пуçне 4800 çм илсе çитерме пултарать.
Каçăсем
Категори:Израилĕн ракета-йĕтре хĕçпăшалĕ Категори:Баллистика ракетисем Категори:«Çĕр-çĕр» ракетисем Категори:Израиль тунă хĕçпăшал Категори:Çĕр çинчи ракетăсем
Анат Троица
Анат Троица — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3817 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452784, ОКАТО кочĕ — 80251839000.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Хура курак
мини|Хура курак Хура курак — курак пысӑкӑшлӑ кайӑк, курак йышне кӗрет. Ула куракпа хура курак пӗр кайӑк пулнине хӑшпӗррисем тӗҫҫӗ.
Каçăсем
Категори:Кураксем Категори:Синантроплă тĕссем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Шăхаль ял тăрăхĕ
Шăхаль ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнчи ял тăрăхĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне Кĕçĕн Шăхаль, Шăхаль ялсем кĕреççĕ.
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Пасар
300px|мини|Wet market in Singapore Пасар, — суту-илӳ тумалли вырăн. Тахçан авал пасар лаптăкĕ аслă çулсем пырса юпленекен тăваткăлсенче, лаптăксенче ларнă. Каярахпа çавăн пек вырăнсенче пасар ялĕсем, хулисем пулса кайнă. Авалхи Атăлçи Пăлхар патшалăхĕн Атăл çыранĕнчи Ака пасарĕ ятлă вырăн пулнă. Пасар лаптăкăнче суту-илӳ тумалли лаптăксем, лавккасем лараççĕ. Выльăх сутакан, катка-пичке, урапа-çуна, кĕрепле-çава, апат-çимĕç, тыр-пул, пыл-çу, эрех-сăра т. ыт. япаласен вырăнăсем пур. Темиçе ялăн пĕр пасар. Пур пасарăн та хăйĕн кунĕ пулнă. Хальхи ялти пасарсем шăматкун е вырсарникун ĕçлеççĕ, хулари пасарсем эрнипех уçă.
Рыноксенче тӗрлӗ формӑсем йышӑнма пултараҫҫӗ. Рынокри тӗп виҫесенчен пӗри-конкуренци пуррине тивӗҫтерекен хутшӑнакансен ӗҫ-хӗлӗн ирӗклӗхӗ. Никама пӑхӑнман ҫынсен шучӗ мӗн чухлӗ ытларах, рынок конкурентлӑхӗ ҫавӑн чухлӗ ҫӳлерех. Конкурентлӑх шайӗ самаях улшӑнма пултарать. Пӗр тӗп сутуҫӑпа тата нумай туянаканпа ҫыхӑннӑ лару — тӑрӑва монополи теҫҫӗ, пӗр пысӑк сутӑн илекенпе тата нумай сутуҫӑпа-монопонийпе ҫыхӑннӑ лару-тӑрӑва. Ку пирӗн япӑх конкуренци, вӗсем хаклӑ пулмалли механизма палӑрмаллах улӑштараҫҫӗ.
Экономика теорийĕ
Экономика енчен пасар — абстрактлă вырăн, сутакансемпе илекенсем тĕл пулакан май.
Каçăсем
Категори:Пасарсем Категори:Ял тытăмĕнчи çуртсем
Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем — Пушкăрт республикин (Пушкăртстанăн) территорийĕнче вырнаçнă чăваш ялĕсем. Мĕнпурĕ миçĕ иккенне чат тĕрĕс палăртма май çук. Мĕншĕн тесен чылайăшĕнче нацилĕх тĕлĕшпе хутăш халăх пурăнать, вĕсенчи тăрăм кулленех улшăнса тăрать. Ку статьяра Пушкăртстанри чăваш ялĕсене районсерен палăртса тухма тăрăшнă. Хăшпĕр хуласенчи уйрăм микрорайонсене те асăннă. Чăннипе вара вĕсене урăхларах та ушкăнласа тухма пулать. Сăмахран, ак çапла: 1) Ăх тăрăхĕнчи чăваш ялĕсем, 2) Шурă Атăл тăрăхĕнчи чăваш ялĕсем.
Пĕтĕмĕшле йыш 117,3 пин çын (2002). Чăваш ялĕсем республикăри 54 районтан 22 районĕнче пур темелле, Пушкăртстанăн хĕвеланăç, кăнтăр-хĕвеланăç тата центрти пайĕсече компактлăн пурăнаççĕ чăвашсем.
Пушкăрт Республикинчи ??? чăваш ялĕ .. Республикăри ялсенче, паççулкăсенче, хуласенче ??? чăваш пурăнать
Ĕпхӳ хули
Хăмăшлă-Мелькомбинат (пурăнакан вырăн)
Кумертау хули
Кивĕ Урал
Архангельски районĕ
Казанка * Троицки * Успенка * Устье-Бассы
Авăркас районĕ
Абдуллино * Алексеевка (Семенкино ял канашĕ) * Пайашкал * Асавпуç * Березовка * Веселовка * Вязовка * Дадановка * Дарьино (Авăркас районĕ) * Дубровка * Ермолаевка * Журавлевка * Ивановка * Каменка * Кăтаймас * Кепеç * Кивĕ Хурамал * Князевка *Красный-Восток * Культура * Маньел * Меселпуç * Наумьел * Мăйлăпукан * Николаевка * Никольски * Новогуровка * Новочелатканово * Новотроицки * Нукасак * Пелакор * Пишкайăн * Пелакор Хуттăрĕ * Путаш * Пушкинский Хуттăрĕ * Çĕньял * Тальник *Ташлăкӳл * Таштамак  * Толмачевка * Треппел * Трудовка * Утаркуль * Чакăллă * Шĕвĕрлĕ  * Шланлă *  Чăваш Хурамалĕ * Эмçе  * Юламан  * Барак-84  * Кальчирбуран  * Кузьминовка (Авăркас районĕ)  * Сосновка (Авăркас районĕ)  * Михайловка (Авăркас районĕ)  * Чишма  * Чулпан  * Куганак (ял)  * Байкал (Авăркас районĕ)  * Абдуллино (Авăркас районĕ)  * Барак-89
Баккали районĕ
Ахман | Бугабашево | Юлтимĕр | Матă
Гафури районĕ
Анттуньял | Ахметка | Белое-Озеро-Станци  | Героевка  | Дмитриевка     | Карлы  | Мăрак| Новозириково | Пчелосовхоз (пурăнакан вырăн) | Уваровка | Курорт Поççолăкĕ | Ташла | Суходол | Новосемёновка | Дарьино (Гафури районĕ)
Давлеккан районĕ
Канчăлав | Кузьминовка | Чуйăнчă-Николаевка
Ĕпхӳ районĕ
Хăмăшлă | Торфяной
Зианчурин районĕ
Лукьяновски | Серегулово |  Сулейманово |  Глинка Хуттăрĕ |  Верхняя-Акберда
Кугарчин районĕ
Гавриловка | Давлеткулово Хуттăрĕ | Хĕрлĕ Çыр | Кивĕ Альмясово |  Тури Сазово
Иглино районĕ
Авангард | Будка-1688 (пурăнакан вырăн) | Ивански | Куршак | Песчано-Лобово | Постуалово |  Преображенски  |  Родники | Слутка | Тауш | Урожай | Чăваш Кăпав |  Чуваши Уйăрăш |  Преображенка
Ишимпай районĕ
Йĕкенпуç | Авангард
Кармаскала районĕ
Анттуньял | Грачевка | Дмитриевка | Калгановка | Каракуль | Матросовка | Йăмран | Пекенеш | Сихун | Суук-Чишма | Тинĕскӳл |  Казарма-34
Зилаир районĕ
Пертеш | Надеждински Хуттăр | Кувалат
Куюргаза районĕ
Анновка | Красный-Восток | Кривле-Илюшке | Марьевка | Çĕнĕ Михайловка | Ольховка Хуттăрĕ | Эмеккеç | Сураккай | Çĕнĕ Урал | Çĕнĕ Отрада  | Михайловка (Куюргаза районĕ) | Красный-Урал thumb|300 px|left|Пушкăртстанри [[Слакпуçĕнчи К.В. Иванов çурт-музейĕ]]
Миякки районĕ
Алексеевка | Верхоценко | Дубровка | Еспуç | Кекен | Кошкарово | Смородиновка | Суккул-Михайловка | Çĕнĕ Хурамал | Çирĕклĕ | Тимеш | Туяш | Чайка |  | Канаш
Пишпӳлек районĕ
Александровка | |Алексеевка (Пишпӳлек ял тăрăхĕ) | Ăхпуç | Вишневка | Дубровка | Егоровка | Зириклытамак | Йăкăнашки | Йăлпăлак | Калиновка | Канарейка | Кандры-Куль | Кистенлĕ | Кистенлĕпуç | Лассирма | Мелеспуç | Пăслăк | Петровка (Хушăлка ял тăрăхĕ) | Петровка (Калинино ял тăрăхĕ) | Кистенлĕпуç   | Пишпӳлек | Пчельник | Пурлыга | Сармандеевка | Светловка   | Ситек | Ситекпуç | Сосновка   | Степановка | Степановка  | Çĕнĕ Михайловка | Çĕнĕ Пурнăç | Çирĕклĕ | Хушăлка | Шкапово | Ярмулкки | Такмак | Санталак | Ибрайкино|
Пелепей районĕ
Алексеевка | Арпÿлек | Гусаркино | Дурасово | Илккел | Канаш | Кивĕ Сименкке | Ключевка | Куршанак паççулкки | Моховое Болото | Свобода  | Слакпуç   |  Çĕнĕ Сименкке | Çирĕклĕ | Фёдоровка | Хĕрлĕ Çыр  | Чубукаран | Чубукаран  | Шаровка | Шелканово |  Этĕльел | Ярмулай |  Москоммуна | Кĕçĕн Пелепей thumb|300px|right|Слакпуçри (Пушкăртстан, [[Пелепей районĕ) Яков Ухсай музейĕн çурчĕ]].
Мелевĕс районĕ
Рассвет
Çтерлĕ районĕ
Айгулево | Березовка | Большое Аксаково | Восточный | Дергачевка | Квакав | Красноармейски Уйрамĕ | Любовка | Марковский | Новоалешкино  | Подлесное | Покровка | Çурçĕр Уйрăмĕ | Соколовка | Танеевка | Усăллă  | Чăваш Куканак | Черкасы  | Усть-Зиган станцийĕ  | Ямансас | Натальевка | Матвеевка
Çтерлĕпуç районĕ
Тетĕрпуç
Туймаза районĕ
Çĕнĕ Нарыш | Дарвино | Раевка | Чăваш Улханĕ | Сайран | Пушарнăйсен Деповĕ (пурăнакан вырăн) |
Федоровка районĕ
Ашкатар | Верхняя-Митюковка | Казанка | Кинчеккей | Маганевка | Теней | Улядаровка | Ураллă | Орловка (Федоровка районĕ)  | Тим Хуттăрĕ  | Митрофановка Хуттăрĕ
Хайпăла районĕ
Пугачев | Яковлевка (Хайпăла районĕ)
Чекмагуш районĕ
Макаровка | Тапканчă | Пайкилт
Шаран районĕ
Борисовка | Васильевка | Виçĕ Çăл | Владимировка | Имчаг | Каракулька | Михайловка | Новоалександровка  | Тапканчăпуç | Новотроицки | Паскай |  Покровка | Ĕрĕкмен | Новая-Сбродовка | Тӳртӳллĕ | Укьяс | Хурамал | Юность | Кĕчĕк  | Елань-Елга  | Анисимова-Поляна
Элшей районĕ
Александровка | Андриановка | Кайраклă | Ярапайкӳл
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем Категори:Пушкăрт Республики Категори:Чăвашсем Категори:Чăваш тĕнчи
Кузь-Пуа-Ю
Кузь-Пуа-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кожим юханшывăн сулахай çыранĕпе, 168 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Полока Геннадий Иванович
Генна́дий Ива́нович Поло́ка (1930 çулхи утă, 15 Самарта çуралнă - 2014) — совет тата раççей кинорежиссёрĕ, сценарисчĕ, актёрĕ, продюсерĕ.
Тĕнчери çутçанталăка сыхлав пĕрлешĕвĕ
Тĕнчери çутçанталăка сыхлав пĕрлешĕвĕ (Union internationale pour la conservation de la nature, IUCN) — планета биотерлĕлĕхне сыхлав ĕç-пуçĕн йывăр ыйтăвĕсене, çĕнĕ хыпарсене пĕлтерекен, тĕрлĕ çĕр-шывсенче иртекен конгрессем, планетăн тĕрлĕ регионĕнчи питĕ сыхламалла тĕссем пирки каласа паракан тĕнчери коммерцилле мар йĕркеленӳ. Йĕркеленӳн ПНЙ Тĕп Ассамблейин сăнавçи статусĕ пур.
Каçăсем
Категори:Тĕнчери йĕркеленӳсем Категори:Экологи йĕркелĕнӳсем Категори:Тăнăç аталану
Çуллахи вăхăт
Çуллахи вăхăт, — ку вăхăт тăрăхĕнче йышăннă вăхăта пĕр сехет маларах куçарнă вăхăт. Хăш-пĕр чухне ахаль вăхăта «хĕллехи вăхăт» тесе калаççĕ, анчах та ку термин тĕрĕс мар.
Кун-çулĕ
Çуллахи вăхăта çутатма усă куракан электроэнергине перекетлемешкĕн усă кураççĕ. Пĕрремĕш хут ку вăхăта Аслă Британире 1908 çулта хута кĕртнĕ. Раççейре пĕрремĕш хут ку вăхăт çине 1917 çулхи утă уйăхĕнче куçнă. Çапла вара ку вăхăта 1930 çулчен усă курнă. Халком канашĕн Декречĕпе йышăннине пула ăна «Декрет вăхăчĕ» тенĕ.
1981 çултанпа пуçласа вара СССРта татăшах çуллахи вăхăт çине куçарма пуçланă.
Хальхи вăхăтра çуллахи вăхăтпа АПШра, Канадăра, Европăри патшалăхсенче, Раççейре, Австралире, Çĕнĕ Зелендире, Парагвайра, Бразилире, Чилире усă кураççĕ. Экватора çывăх вырнаçнă патшалăхсенче ку вăхăтпа усă курмаççĕ.
Раççейре тата Европăри патшалахсенче çуллахи вăхăт çине пуш уйăхри юлашки вырсарникун 2 сехетре куçаççĕ, сехет сăннине 1 сехет малалла куçараççĕ. Ахаль вăхăта вара юпа уйăхри юлашки вырсарникун 3 сехетре куçаççĕ. Ун чухне сехет йĕппине пĕр сехет каялла куçараççĕ.
Каçăсем
Категори:Вăхăт тăрăхĕсем Категори:Çуллахи вăхăт
Винокурово (Перĕм Ен)
Винокурово — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Рябки ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 2 çын, çав шутра 1 арçын тата 1 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 1 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Калифорни
Калифорни, — сулахай енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Сакраменто хулинче вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Калифорни Категори:АПШ штачĕсем
Альтвис
Альтвис (Altwis) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
353 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1022’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Кăрлач, 22
Пулăмсем
right|120px|Ангкор-Ват
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Чулкаç ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне Анаткас, Кивĕ Мăнтăр, Ямпай, Чулкаç ялсем кĕреççĕ.
Ялсенче пĕтĕмпе çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Вăрмар районĕн ял тăрăхĕсем
Почтă уйрăмĕ
Почтă уйрăмĕ е çыхăну уйрăмĕ, — çыхăну тытăмне йĕркелесе тăракан станци, çыру, хаçат-журнал, посылка ярса илмелли вырăн. .
Каçăсем
Категори:Почтă Категори:Ял тытăмĕнчи çурт-йĕр
Нюрнберг (фильм)
«Нюрнберг» (Nuremberg) — Нюрнбергри процесс темипе 2000 çулта ӳнерленĕ телефильм.
Каçăсем
Категори:АПШ драма фильмĕсем Категори:Канада драма фильмĕсем Категори:Канада истори фильмĕсем Категори:АПШ истори фильмĕсем Категори:2000 çулăн Канада фильмĕсем Категори:2000 çулăн АПШ фильмĕсем Категори:Саккун пирки фильмсем Категори:2000 çулăн телефильмĕсем Категори:Докудрамăсем Категори:Нюрнбергри процессем Категори:Юристсем пирки фильмсем Категори:Нацистсем пирки фильмсем Категори:Ив Симоно фильмĕсем Категори:АПШ телефильмĕсем Категори:Телефильмсем, алфавитпа Категори:Канада телефильмĕсем
1970
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Glenfiddich (виски)
Glenfiddich ( Гленфиддик ) - пĕрсалатлă шотланд виски.
Категори:Виски
Сухоязы
Сухоязы — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Кынгыр юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Абдрахим
Абдрахим — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 321 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452563, ОКАТО кочĕ — 80242850003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Кĕçĕн Хăмаркка
Кĕçĕн Хăмăркка, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 119 çын, çав шутра 58 арçын, 61 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Шумга 1-мĕш
Шумга 1-мĕш — Раççей территоринчи юханшыв. Челепи облаçĕ территорипе юхать. Куса юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.