cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рейн
Рейн çыранĕнчи хуласем
Юханшыв авалтанпа питĕ пĕлтерĕшлĕ суту-илӳ çулĕ пулнă. Çавăнпа ун хĕрринче нумай пысăк хуласем никĕсленнĕ. Хальхи вăхăтра чи пысăккисем:
Каçăсем
Категори:Европа юханшывĕсем Категори:Швейцари юханшывĕсем Категори:Лихтенштейн юханшывĕсем Категори:Австри юханшывĕсем Категори:Германи юханшывĕсем Категори:Франци юханшывĕсем Категори:Нидерланд юханшывĕсем
Цоликоури
Циклоури е Цоликоури - шурă иçĕм сорчĕ. Тăван енĕ - Грузи.
Ампелографи
Циклоури паха шурă пылаксăр тата чашкăракан эрехсем парать.
Сарăлни
Тăван енре Циклоури анлăн сарăлнă сорчĕ. Имерети, Мингрели, Гури, Рача-Лечхуми эрехтăвакан тăрăхсенче Циклоури - тĕп шурă сорт. Абхазире тата Раççейре ( Краснодар Ен) Циклоури пысăк лаптăкĕсенче сарăлнă.
Каçăсем
Категори:Грузи эрехĕсем Категори:Иçĕм сорчĕсем
149 (хисеп)
149 (çĕр хĕрĕх тăххăр) — 148-па 150 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Эшольцмат
Энтлебух (Escholzmatt) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
3162 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1003.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Энтлебух (Люцерн)
Ильчимбет
Ильчимбет — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1036 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452776, ОКАТО кочĕ — 80251820001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Java (компьютер чĕлхи)
Java — компьютер чĕлхи. 1995 çулта Sun Microsystems компани хатĕрленĕ. Туса хатӗрлес Ӗҫе Java Community Process; унӑн технологийӗсемпе тӗп технологийӗсем GPL лицензи тӑрӑх сарӑлаҫҫӗ. Суту-илӳ марки прави Oracle корпорацийӗ.
Java приложенийӗсене Ялан тенӗ пекех ятарлӑ байт-кода куҫараҫҫӗ, ҫавӑнпа та вӗсем компьютер архитектуринче ӗҫлеме пултараҫҫӗ, ҫав архитектурӑра Виртура Java-машинӑна пурнӑҫлани пур. Официаллӑ кӑларӑмӑн кунӗ — ҫу уйӑхӗн 23-мӗшӗ, 1995 ҫул. Программӑсен халӑх йышлӑ ҫӳрекен чӗлхисен рейтингӗсенче (2-мӗш вырӑн IEE Spectrum (2020) тата TIOBE (2021) пысӑк вырӑн йышӑнать.
Программăн тĕслĕх
Çыракан "Hello World!" программа:
Хыпарсен тĕсĕсем
Java чĕлхиран 8 скалярсĕр хыпарсен тĕсĕсем: boolean, byte, char, short, int, long, float, double
Классен библиотекисем
ghiguyyuyghftyf
Асăрхавсем
Категори:Компьютер чĕлхисем
Уйăх (вăхăт)
Чăваш уйăхĕсен ячĕсем
Уйăх ячĕсем ытларах çутçанталăк енĕсемпе, е çĕр ĕçтĕшсен йăли-йĕркипе çыхăннă.
Каçăсем
Категори:Вăхăт виçисем Категори:Уйăх (спутник) *
В. И. Чапаев ячĕллĕ сквер
'''В. И. Чапаев ячĕллĕ сквер''' Шупашкар хулин ватă пайĕн территоринче ĕлĕк В. И. Чапаев çуралнă ялĕ — Будайка — пулнă вырăнĕ. Сквер лаптăкĕ — 6 га. thumb|250px|Чапаев ячĕллĕ сквер
Кун-çулĕ
thumb|left|250px|Комдив В.И.Чапаев палăкĕ Сквер майлаштариччен кунта колхоз уйĕсем сарăлса выртнă, Канаш- Шупашкар автомобиль тракчĕ иртнĕ.
Сквера малтан пахалатса 1960 çулхи çĕртме, 23 Чапаев палăкне (скульптор П. Баландин, архитектор В. Морозов ăсталанă) уçнă.
1974 çулхи çăвăн 9-мĕшĕнче сквер территоринче В. И. Чапаев астăвăм музейĕ уçаççĕ. 1986 çулта музей çурчĕпе юнашар Чапаевсен ялти пӳртне лартнă. И. С. Чапаев пӳртне 1912 çулта Шупашкар районĕнчи Тохмей ялне сутса янă пулнă.
Каçăсем
Категори:Шупашкар Категори:Василий Чапаев
Кели Григорий Иванович
Кели Григорий Иванович (чăн хушамачĕ Кузнецов, 1.1.1901, Çĕн Тĕмер ялĕ, Чĕмпĕр кĕперни (халĕ Елчĕк районĕ, Чăваш Республики) — 23.1.1931, çавăнтах) — чăваш сăвăçĕ, критикĕ.
Пурнăçĕ
1901 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче халĕ Чăваш Енĕн Елчĕк районне кĕрекен Çĕнĕ Тĕмер ялĕнче çуралнă.
Хăпас ялĕнчи иккĕмеш ступеньлĕ шкулта, Етĕрне районĕнчи Чурашра вĕрентекенсене хатĕрлекен семинарире, Шупашкарти рабфакра, Ленинградри патшалăх университетĕнче вĕреннĕ.
Çарта пулнă, Шупашкарти облчекари ĕçленĕ.
1931 çулхи кăрлачăн 23-мĕшĕнче ӳпке чирĕпе чирлесе çамрăклах çĕре кĕнĕ.
Ӗçĕсем
Григорий Келин «Октябрь кĕввисем» ятлă кĕнеке тухнă.
Вăл çавăн пекех Марфа Трубина, Петĕр Хусанкай, Митта Василий Егорович çинчен статьясем çырнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:1901 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1931 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 23-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Пайăр çынсем:Елчĕк районĕ
Карапай Шăмăршă
Карапай-Шăмăршă- Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕн ялĕ. Хырла юханшывĕ хĕрринче, вăрман варринче вырнаçнă. Ялта шкул, фельдшер пункчĕ, ял вулавăшĕ, клуб, ача сачĕ, çыхăну уйрамĕ, Киров ячĕллĕ СХПК пур. Ялпа юнашар "Ёлочка" санаторий вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 1090 çын, çав шутра 539 арçын, 551 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Иг-Шор
Иг-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кожим юханшывăн сулахай çыранĕпе, 185 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Шланлă
Шланлă — (Шланлы) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. Ялта вăтам шкул =Кун-çулĕ== Яла 1795-1811 çулсем хушшинче никĕсленĕ. VI ревизипе 100 чăваш пулнине палăртнă (д. 105). Ялта прихут шкулĕ пулнă.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 96%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 28 çм , Çтерлĕ станцине 38 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Tomatin (виски)
thumb|right|220px|Томатин Томатин ( Tomatin whisky ) - Спейсайд тăрăхра (Шотланди) вырнаçнă пĕр салатлă виски тăвакан компани. Хуçи : Takara Co. (Япони).
Октябрьск (Мечетлĕ районĕ)
Октябрьск  — Пушкăрт Республикин Мечетлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 528 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452552, ОКАТО кочĕ — 80242805008.
Наяза
Наяза — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Банскобистрица енĕ
Банскобистрица енĕ (Banskobystrický kraj) — Словакин сакăр енĕнчен пĕри, административлă тĕпĕ — Банска Бистрица хули. Лаптăкĕ — 9,454 çм², халăх йышĕ — 661,343 (2001). Словакин варринче вырнаçнă, 13 районтан тытăнса тăрать:
Юнашар Венгри вырнаçнă.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Халăх йышĕ
Эмеральд Рислинг
Эмеральд Рислинг - шурă иçĕм сорчĕ. Эмеральд Рислинг - гибрид сорчĕ. Ăна Рислинг Мюскадельпа хутăшса Калифорни штатĕнче тунă.
Банскобистрица енĕ
Статистика хыпарĕсем (2001)
Конфесси йышĕ
Эмеральд Рислинг
Ампелографи
Шăрăх çанталăкра паха, йӳçĕ эрехсем парать.
Банскобистрица енĕ
Каçăсем
Категори:Банскобистрица енĕ
Эмеральд Рислинг
Сарăлни
Эмеральд Рислинг Европара тата Калифорнире ( АПШ ) сарăлнă сорчĕ.Американ эрехтăвакансем Эмеральд Рислинг сортран тунă эрех кĕленчесемче часах "Шардоне" е "Фуме блан" çыраççĕ.
Кельт чĕлхисем
Кельт чĕлхисем — инди-европа чĕлхисен шутне кĕрекен чĕлхесем.
Эмеральд Рислинг
Каçăсем
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Кельт чĕлхисем
Истори
Кельт чĕлхисем инди-европа чĕлхисен анăç ушкăнне кĕреççĕ, вĕсем италипе герман чĕлхисене çывăх.
Ăсчахсем шутланă тăрăх кельт чĕлхисем малтан гальштат (пирĕн эрăчченхи VI-V ĕмĕрсем), каярах латен археологи культури (пирĕн эрăчченхи I пинçуллăхăн иккĕмĕш çурри) вăхăтĕнче сарăлма пуçланă. Кельт халăхĕсен тĕп вырăнĕ Европăн варринче, Рейнпа Дунай хушшинче вырнаçнă пулас.
Контитентри кельт чĕлхисем
Ку чĕлхесем пурте çухалнă, çыру палăкĕсем сахал сыхланса юлнă.
Экваториаллă Гвиней
330px|мини|Экваториаллă Гвиней çĕр пичĕ. Экваториаллă Гвиней - Африкăн варринчи патшалăх. Юнашар çĕршывсем: Камерунпа Габоном, Гвиней кӳлмекĕн хумĕсмпе çăвăнать.
Халăхĕ
Категори:Африка Пĕрлĕхĕ Категори:Африка патшалăхĕсем Категори:Экваториаллă Гвиней
Кăрлач уйăхĕ
Кăрлач, — чăваш календарĕн пĕрремĕш уйăхĕн ячĕ. Вырăс «январь» уйăхĕпе пĕр пек шутланать. Уйăх ячĕ «кăрла» (вырăс шуметь) сăмахĕнчен пулнă.
Каçăсем
Категори:Григориан календарĕ
Комарово (Чернушка районĕ)
Комарово — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Бадряш ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 37 çын, çав шутра 16 арçын тата 21 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 43 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Тăхăн
Тăхăн (toga, tego) — Авалхи Римре арçынсен çӳлти тум-тирĕ — кĕлетке тавра эллипс евĕр елкĕллĕ шурă çăм тĕртсе тунă татăк. Граждан мар çынсем тăхăнпа çӳреме юраман.
Паттăр-Мумин
Паттăр-Мумин — Атăлçи Пăлхарăн патши.
Кĕçĕн Бердяуш
Кĕçĕн Бердяуш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Бердяуш юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Паттăр-Мумин
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Шилккă вилнĕ хыççăн 882 çулта унăн аслă ывăлĕ Паттăр-Мумин (Бат Угор-Мумин) Атăлçи Пăлхарăн патши пулса тăнă. Авалхи чăнлавсем каланă тăрăх, Мумин-Паттăр 895 çулта вилнĕ. Вăл çĕре кĕнĕ хыççăн унăн шăллĕ Алмас (Алмуш) патша пулса тăрать. Паттăр-Мумин вăхăтĕнче Атăлçи Пăлхар васкамасăр, йĕркеллĕн аталанса вăйланса пырать. Пăлхар-чăвашсем ун чухне юнашар йăхсемпе, ăрусемпе вăрçман, килĕшӳллĕ пурăннă, вĕсем пулăшнипе çĕнĕ хуласем лартнă, хӳмисене çирĕплетнĕ. Тата чаплă керменсем лартнă. Керменĕсене вĕри шыва тăмран тунă пăрăхсем тăрăх ярса ăшăтнă. Çӳллĕ тусем çинчен керменсене, ытти çуртсене тăмран тунă пăрăхсем тăрăхах таса шыв юхтарнă. Мунчасем, вĕренӳ çурчĕсем уçнă. Сутă-илӳ, алăсти ĕçĕсене аталантарнă, çĕр ĕçлеме вĕреннĕ. Сунара çӳренĕ, пулă тытнă.
Тăхăн
Каçăсем
Категори:Тум-тир Категори:Çĕлемен тум-тир Категори:Тум-тир кун-çулĕ
Кĕçĕн Бердяуш
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Бердяуш юпписем
Грозный
thumb|250px Грозный (чечен Соьлж-ГIала — Сунжа çинчи хула) — Çурçĕр Кавказри хула, Чечен Республикин тĕп хули.
Халăх йышĕ
2006 çулти шутлавпа 218,2 пин çын пурăннă.
Истори
Хула урлă Сунжа шыв юхать. 1818 çулта Уйрăмлă кавказ корпусĕн çарпуçĕ инфантери генералĕ Алексей Ермолов хушнипе Грозная карманне никĕсленĕ. Çак карман ту çинчи чеченсене Ханкала ту хушăкĕпе айлăма тухмалли çула хупăрласа тăнă. Карман Сунжăн çирĕплетнĕ хӳтлĕхĕн тăрăхне кĕнĕ. Кунта хĕсметре Михаил Лермонтов тата Лев Толстой пулнă. 1870 çулта хăйĕн стратеги сĕмне çухатнă май Тер облаçĕн хули шутне кĕртнĕ. 1893 çулта кунта нефть уçлама тытăннă, вара Грозный хули Кавказăн пысăк промыçлă тĕпĕ пулса тăрать. 1922 çулхи юпа, 30 хула Чечен автономлă облаçĕн тĕп хули пулать (Горская АССР-тан уйăрса кăларсан), 1934 çулхи кăрлач, 15— Чечен-Ингуш автономлă облаçĕ, 1936 çулхи раштав, 5 — Чечен-Ингуш АССР. 1944 çулхи пуш, 7 чеченсене, ингушсене депортациленĕ май хулана Ставрополь Енĕн Грозный округĕн тĕпĕ туса хунă, 1944 çулхи пуш, 22 каллех уйрăм регионăн — Грозный облаçĕн тĕпĕ, 1957 çулхи кăрлач, 9 чеченсемпе ингушсене реабилитациленĕ хыççăн, — çĕнĕрен йĕркеленĕ Чечен-Ингуш АССР-ĕн тĕп хули. 1958 çулхи çурла вĕçĕнче нацисен хутшăнăвĕнче пăтăрмах сиксе тухнă: çирĕм çулхи вырăс каччине чиксе вĕлернĕ пирки вырăнти влаçа хирĕç пăлхав пуçланнă. Влаçа айăпласа, ирĕклесе пухман митинг хутшăнакансем республикăн КПСС обкомĕн, КГБ тата МВД çурчĕсене вăйпа кĕрсе кайнă. Митингра çакăн пек йышăннă: Тата КПСС ЦК пĕрремĕш секретарьне Никита Сергеевич Хрущёва кунта килме чĕннĕ; митинг ертсе пыракансем хулари телефонистсене ирĕксĕррĕнех хăйсене Хрущевăн йышăну пӳлĕмĕпе çыхăнтарма хушнă. Çурла, 28 каçхине митинга çар ушкăнĕсен вăйĕпе салатса аркатнă, унта хутшăннă çынсене аресленĕ, кайран вĕсене тĕрмене хупнă.
1991 çулхи чӳк, 1 Чечен халăхĕн Пĕтĕмнаци конгресĕ Джохар Дудаев ертсе пынипе Чечен-Ингушети Республикинчен икĕ республика: суверенлă Чечен Республики (тĕп хули — Грозный) тата РСФСР шутĕнчи Ингуш Республики пулса тăнине пĕлтернĕ.
Урăх çĕртре кăтартни
Категори:Чечен Республикин хулисем
Хĕрлĕçыр (Етĕрне районĕ)
Хĕрлĕ Çыр, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 178 çын, çав шутра 94 арçын, 84 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Юпа, 16
Пулăмсем
right|70px|Капитан, Кёпеникран
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Сосновка (Мечет районĕ)
Сосновка  — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 31 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452558, ОКАТО кочĕ — 80242805009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Бюрон
Бюрон (Büron) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
1951 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1082]'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
150 (хисеп)
150 (çĕр аллă) — 149-па 151 хушшинчи натураллă хисеп.
Геометрире
thumb|200px|right|150 градуслă кĕтес
Техника моделĕсем
Категори:Тулли хисепсем
Дейма (юханшыв)
Дейма (ним.: Deime), Раççей Патшалăхĕн Калининград облаçĕнче вырнаçнă юханшыв.
Гвардейск хули патĕнче Преголя икĕ юханшыв çине пайланать. Пĕри Калининград урлă Калининград заливне юхса кĕрет. Тĕпри (Дейма) - Курш заливне. Деймăн икĕ çул (направление - чăвашла?) пур: Преголя юханшывĕн шывĕ Курш заливĕн шывĕнчен çӳлле тăрсан, Дейма Курш заливне юхать. Курш залив шывĕ Преголя шывĕнчен çӳлле пулсан, Дейма шыв юппи пекех Прегольăна юхса кĕрет.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Балти бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Неман.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕн юханшывĕсем
Ночаелга
Ночаелга — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Ашкатар юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Чăваш патшалăх филармонийĕ
210px|thumb|right|Чăваш патшалăх филармонин «Çавал» ансамблĕ [[Алшик паççулкинче 80 çул уявĕнче (çурла, 15 - 2009)]]Чăваш патшалăх филармонийĕ — Чăваш Енĕн культура йĕркелĕвĕ. Шупашкарта вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Филармоние 1936 çулта йĕркеленĕ. Пĕрремĕш директорĕ — паллă пианист тата композитор Иосиф Вениаминович Люблин. Филармони йышĕнче Чăваш патшалăх хорĕ, Чăваш патшалăх симфони оркестрĕ, солистсем тата кĕслеçĕсен ансамблĕ.
Каçăсем
Категори:Театрсем Категори:Театр Категори:Ӳнер Категори:Чăваш Республикин театрĕсем Категори:Чăваш Енĕн театрĕсем Категори:Чăваш мусăкĕ Категори:Шупашкарти паллă вырăнсем Категори:Шупашкар культури Категори:Раççей филармонисем
Хĕлĕх хӳре
Хĕлĕх хÿре (лат. Anas acuta) — кӑвакал йышшисен тӗнчере анлӑ сарӑлнӑ йышлӑ пайташӗ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Вĕçен кайăксем Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Çурçĕр Америкăри вĕçен кайăксем Категори:Африкăри вĕçен кайăксем Категори:Кăвакал йышшисем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем
Байракатуба
Байракатуба — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 80 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452776, ОКАТО кочĕ — 80251820002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Изъяшор
Изъяшор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 171 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Нарăс уйăхĕ
Каçăсем
Категори:Григориан календарĕ
Анат Куба
Анат Куба — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Бадряш ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 2 çын, çав шутра 0 арçын тата 2 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 23 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Кĕçĕн Таяпа ял тăрăхĕ
Кĕçĕн Таяпа ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял тăрăхĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне ?? ял кĕрет.
Ялсенче пĕтĕмпе ???? çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ял тăрăхĕсем
Камерун
thumb|250px|Камерун картти. Камерун (Kamerun, Саmeroons, от Rio dos Camarões, «краб юханшывĕ») — Африкăри патшалăх.
Тавралăхĕ
300px|thumb|Камерун çĕр пичĕ.
Каçăсем
Категори:Африка Пĕрлĕхĕ Категори:Африка патшалăхĕсем Категори:Камерун Категори:Франци чĕлхиллĕ çĕршывсем
Абдуллино (Авăркас районĕ)
Абдуллино — (Абдуллино) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. =Кун-çулĕ== Яла 1795-1811 çулсем хушшинче никĕсленĕ. VI ревизипе 100 чăваш пулнине палăртнă (д. 105). Ялта прихут шкулĕ пулнă.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 90%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 28 çм , Шланлă ялне - 1 çх, Çтерлĕ станцине 39 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
151 (хисеп)
151 (çĕр аллă пĕрре) — 150-па 152 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Беляев Александр Филиппович
Беляев Александр Филиппович - Совет Союзĕн Паттăрĕ, штаб начальникĕ, 41-мĕш гварди стрелоксен дивизин (Çеçенхир фрончĕ, 57-мĕш çар, 68-мĕш стрелксен корпусĕ) командирĕн тивĕçне пурнăçлакан, гварди подполковникĕ.
Кун-çулĕ
Хальхи Елчĕк районĕнчи Елчĕк салинче 1908-мĕш çулхи çурла уйăхĕн 15-мĕшĕнче хреçчен кил-йышĕнче çуралнă. Чăваш. 1924-мĕш çулта шкул пĕтерсен Чĕмпĕрти педагогика техникумне вĕренме кĕнĕ. 1928- мĕш çулта техникум пĕтерсен Çĕпĕре ĕçлеме кайнă. Кемер облаçĕн хальхи Белово районĕнчи Оселки чăваш ялĕнче пуçламăш классен вĕрентекенĕ пулнă.
1929- мĕш çулта Хĕрлĕ Çара чĕнеççĕ. Хабаровск хулинче хĕсметре тăнă. "Отличный стрелок" паллăпа чысланă. 1931-мĕш çулта хĕсметрен таврăнсан Кузнецкри металлурги комбиначĕн котельый цехĕн нормировщикĕ, каярах Белово хулинче вĕрентекен пулса ĕçлет.
1932-мĕш çулта ăна каллех хĕсмете чĕнеççĕ. Канск, Ленинск-Кузнецком, Кемĕр хулисенче хĕсметре тарать.
Вăрçа 1942-мĕш çулхи çу уйăхĕнче лекет. Вăрçă çулĕ 10-мĕш сывлăш десант корпусĕнче, унтан 1942-мĕш çулхи çурла уйăхĕнче 41 гварди стрелоксен дивизине калаплаççĕ, иртет.
1943-мĕш çулхи çулла тĕлне Беляев майор дивизин штаб пуçлăхĕ пулнă, авăн уйăхĕн 10-мĕшĕнче ăна дивизи командирĕн тивĕçне пурнăçлама хушаççĕ. Сулахай Çыранри Украинăна ирĕке кăларнă чухне тата Днепр урлă каçнă чухне уйрăмах палăрнă.
1943-мĕш çулхи авăн уйăхĕн 10-25-мĕсенче пынă тапăнакан çапăçусенче Подполковник беляев ертсе пыракан дивизи 28пурăнан вырăна ирĕке кăларса Днепр çыранне тухнă. Авăнăн 26-мĕшĕн каçĕнче дивизи пайĕсем Днепра урлă каçса плацдарм тытса илнĕ. Питĕ хăрушă çапăçусем пуçланнă. Авăнăн 28-мĕшĕнче çеç дивизи тăшманăн 8 контратакине сирсе янă. Çар тивĕçне пурнăланă май Беляев подполклвник хăюлăхпа харсăрлăх тĕслĕхĕ пулса тăнă.
Чӳкăн 3-мĕшĕнче ăна Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илме тăратнă.
Анчах вăл Ылтăн Çăлтăра илсе ĕлкĕреймен. 1943-мĕш çулхи раштавăн 11-мĕшĕнче Кировоград облаçĕнчи Верблюжка (Погребняково) ялĕ патĕнче çапăçура вилет. Çав ялтах пытарнă.
Каçăсем
Культурное наследие Чувашии Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Чăваш Енри Совет Союзĕн Паттăрĕсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Ака, 18
Уявсем
Палăксемпе историлле вырăнсен тĕнчери кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Пуш уйăхĕ
Пуш, — чăваш календарĕн виççĕмеш уйăх ячĕ. Вырăс март уйăхпа пĕр пек шутланать. Уйăх ячĕ ку уйăхра нимĕн те çуккипе çыхăннă. Тепĕр тесессӗн пуш уйăх.
Каçăсем
Категори:Григориан календарĕ
Çуткасси (пĕлтерĕшсем)
Çуткасси— Чăваш Енри темиçе ял ячĕ.
Категори:Чăваш Енĕн ялĕсем
Окта Каран
Окта Каран — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Дёма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Габон
Габон (Gabon), Габон Республики (République Gabonaise) — Африкăн варринчи патшалăх. Тĕп хули — Либревиль. В административном отношении разделён на 9 районов, которые делятся на округа и коммуны.
Каçăсем
Категори:Африка Пĕрлешĕвĕ Категори:Африкăри патшалăхсем Категори:Габон Категори:Франс чĕлхиллĕ патшалăхсем Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Хасар чĕлхи
Хасар чĕлхи, — хасар халăхĕн чĕлхи. Тĕрĕк чĕлхисен хунн-пăлхар ушкăнне кĕрет. Ку чĕлхе материалĕ сахал сыхланса юлнă.
Ют чĕлхери çыру çăлкуçĕсенче (чи малтанах арап тата висанти) 60 яхăн хасар пайăр ят тата темиçе тавра ят тупса палăртнă. Вĕсем хушшинче уйрăм япала ячĕсем, тĕслĕхрен, bulan — «пăлан», čiček — «чечек», паллă ячĕсем: alp — «улăп», тĕссене палăртни: sār — «шурă», sārïg — «сарă» тата урăх. Иудей мар ячĕ-титулĕ — тĕрĕк.
Хасар чĕлхин сĕмĕ тĕрĕк чĕлхисенче (караим, крымчак , карачай-балкар тата кумык , çаплах азербайджан чĕлхин çурçĕр диалекчĕсенче ) сисĕнет.
Шенкон
Шенкон (Schenkon) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
2488 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1099]'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Кĕçĕн Майгаш
Кĕçĕн Майгаш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Вас-Елга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Либревиль
Либреви́ль (Libreville) — Габон тĕп хули.
Кĕçĕн Майгаш
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вас-Елга юпписем
Либревиль
Категори:Габон
Ада
Ада — компьютер чĕлхи.
Каçăсем
Категори:Компьютер чĕлхисем
152 (хисеп)
152 (çĕр аллă иккĕ) — 151-пе 153 хушшинчи натураллă хисеп.
Кашкăр Микули
Кашкăр Микули (паспортпа: Волков Николай Григорьевич), — сăвăç, юрăç. 1881 çулхи çу уйăхĕн 15-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи Аслă Çĕрпӳел ялĕнче çуралнă. 1946 çулта çĕре кĕнĕ.
Пурнăçĕ
Тĕрлĕ сăлтава пула пулас сăвăçăн шкула çӳреме май килмен, вулама-çырма хăй тĕллен вĕренме тивнĕ. Акă, мĕнлерех çырать вăл ун пирки:«''Эпĕ 1881 çулта çу уйăхин 3 числинче çуралнă. Эпĕ 11 çула çитсен, 1892 çулта манăн тăван атте Григорий Герасимов вилсе мана тăлăха хăварчĕ. Вăл мана хăй вилес умĕн каларĕ: «Ну, ывăлăм, эпĕ вилетĕп. Чупту ман кăкăра, итле ман сăмахсене: эпĕ сана пехиллĕх паратăп! Эпĕ хута вĕренмесĕрех вилетĕп. Эсĕ хута вĕренме тăрăш, ăслă çынсемпе паллашма тăрăш. Çын япалине ан вăрла, çын япалине çĕртен тупсан та, кам япали иккенне пĕлсен, хăйнех пар; эсĕ унпа пуяймăн», – терĕ» (ЧПГĂИĕн ĂА, 1 пай, 138 том, 4406 инв. №, 290 с.'').
Ашшĕ пехилне Николай Григорьевич мĕн виличчен ăшра тытнă: тăван ялĕнче шкул пулманнипе 2 эрне хушши Тăрăна, 15 пус укçа тӳлесе, Димитрий Иванович дьякон хăй укçипе уçнă шкула çӳрет, анчах тăлăх пирки вĕренме пăрахать. Çапах та пĕлӳ илес туртăмлă Микулай хăйне хăй вĕренсе икĕ çул хушшинче çырма, вулама хăнăхать.
Каярахри пурнăçĕ тĕрлĕ ĕçсемпе çыхăннă унăн: чиркӳ хуралçире, шахтăра, патша çарĕнче, пĕрремĕш тĕнче вăрçинче пулнă. 1918 çулта тăван ялне таврăнать те сельсовет секретарĕнче ĕçлеме пуçлать, выçлăх çулĕсенче Чернигов хулинче ача çуртĕнче, стройкăра, шкулта вăй хурать. 1934 çулта Кашкăр Микулин хăлхи сусăрланать, илтми пулать. Çакăн хыççăн вăл халăх сăмахлăхне пухма пикенет, хăй те юмахсем, сăвăсем çырать, пичетлесе кăларать. Çак пархатарлă ĕçре Н.Г.Волкова чăваш çыравçисемпе тĕпчевçисем, фольклорисчĕсем хавхалантарса пыни паллă.
Пултарулăхĕ
Кашкăр Микули – çав ăстасенчен чи курăмли. Вăл – тăван халăхăмăрăн паллă юмахçи, юрăçи, çыравçи тата сăмахлăх пухаканĕ. Сăмахран, Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕн ăслăлăх архивĕнче ăстаçă 1938 çулта хăй аллипе çырнă хут упранать. Ку – халăх юрăçисемпе юмахçисене шута илмелли анкета. Автор, мĕнле жанрсемпе ĕçленине кăтартакан ыйту çине, тӳрех хăйне «юмахçă» тата «юрăçă» тесе палăртнă.
Чăннипе каласан, Н. Г. Волков пултарулăхĕ — нумай енлĕ те хăйне евĕрлĕ. Çак уйрăмлăха палăртса, Илле Тукташ ун пирки çапларах каланă:«Чăвашсен паллă юмахçисемпе юрăçисем хушшинче Кашкăр Микули – чи сумлă вырăнта. Чылай ăстаçă, хăйсен репертуарĕнчи çирĕпленсе çитнĕ традицилле юмах-халапа ламран-лама ним улăштармасăр каласа хăварать пулсан, Кашкăр Микули вара, вĕсемпе танлаштарсан, авалхи халăх пултарулăхĕн еткерне çĕнĕ витĕм кӳрекен тата паянхи куна тивĕçтерекен е сăнарлакан хăйне евĕрлĕ илемлĕх мелĕсене анлă аталантарма пултаракан ăста юмахçă тата маçтăр-импровизатор шутланать».
Кашкăр Микули уйрăмах Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин çулĕсенче тухăçлă ĕçленине палăртмалла. 1941–1945 çулсенче çырăннă паллăрах хайлавĕсен шутне «Фюрерăн хӳри татăлнă», «Суккăр пăван», «Хĕвел ывăлĕ», «Ваньккан пултарулăхĕ», «Тăлăх Тимахви» юмахсем, «Çĕр ĕçлекен Ехрем», «Армянпа вырăс», «Ӳсĕр çын», «Наянпа кахал» месексем (анекдотсем), «Тĕп пултăр фашист!», «Çĕнĕ гимн», «Атăл», «Çĕнтерӳ юррисем», «Пирĕн çĕнтерӳ» сăвăсемпе юрăсем, вуншар-çĕршер вак жанрсен тĕслĕхĕсем кĕреççĕ.
Асăннă хайлавсенче юмахçă фольклорти сăнарсене, сюжетсене тата мотивсене пĕлсе усă курнă. Сăмахран, «Фюрерăн хӳри татăлнă» хайлавра вырăс халăхĕн «Вакă умĕнчи кашкăр» юмах сюжечĕ тĕп вырăнта. Кашкăр Микулин юмахĕнчи «тискер те сĕлекеллĕ чĕр чунĕ» – Гитлера, фюрер пăрлă шывра хӳре татни – нимĕçсен çарне Сталинград патĕнче çĕнтернине сăнарлаççĕ. «Ваньккан пултарулăхĕ» юмахра, ав, кăтартмăшри тĕрлĕ сюжет ӳкерĕннĕ: чее ăслăлăх, чĕр чунсен чĕлхи, Вилĕмсĕр Кащей, паллаштарман тĕлĕк. Вĕсен çумне автор хăй шутласа кăларнă мотивсене хушать: сăмах-юмах совет тапхăрĕнче çуралса çирĕпленнĕ ĕç-пулăмсене сăнарлать; тĕп герой университетра пĕлӳ илет; революци пулса иртет; Ванькка тĕрлĕ техникăпа ĕçлеме вĕренет; тăван çĕрне пур тăшманран маттуррăн сыхлать. Ахальтен мар, юмахçă хайлавне «Хĕрлĕ Çара каймалла пулсан, манăн та Ванькка пек паттăр пуласчĕ», – тесе вĕçлет.
Кăтарткăчра çырăнман сюжетсене те шутласа кăларать юмахçă. Тĕслĕхрен, «Хĕвел ывăлĕ» юмах.Кунти тĕп герой – Алмаз паттăр. Вăл – Хĕвел амăшĕн иккĕмĕш ывăлĕ; ăна Çĕр çинчи Хĕвел пулмашкăн çуратнă, анчах тĕрлĕ çĕлен-калтасем Хĕвел амăшне чирлеттерсе ачине вăхăтсăрах çураттараççĕ; çавна пула пулас иккĕмĕш Хĕвел çуралсанах çĕре ӳкет, çын сăнарне илет: хăвăрт ӳсет, паттăрла ĕçсем тăвать, нумай пуçлă çĕленсемпе çапăçать, халăха тăшмансенчен сыхлать; ăна çĕнĕ патшалăхăн ертӳçине суйлаççĕ; çапла майпа, Хĕвел сăнарлă пулса, пур халăха та ăшăтса, çутатса тăма пуçлать.
Н.Г.Волков хайланă сăвăсем те ăнăçлă пулса тухнă теме юрать. Тĕслĕх вырăнне илер-ха «Тĕп пултăр фашист» хайлавне. Унăн тĕп шухăшĕ – çĕр çийĕнчен фашистсене тĕпĕ-йĕрĕпех тасатмалла. Автор халăх сăввин ĕлкипе, илемлĕх мелĕсемпе вырăнлă усă курни хевтеллĕ ĕçе витĕмлĕрех те сумлăрах тăвать, пахалăхне хăпартать. Автор шухăшлавĕ градаци (ӳссе пыни) меслечĕпе тĕвĕленнĕ: вăл фашистсене чи малтан «ураран», «алран», «сăмсаран», «пуçран» çапма, кайран «хырăмран», «чĕререн» чикме, юлашкинчен «вутпа çунтарма», «кĕлне çилпе вĕçтерме» хушать. Çапла тусан çеç фашист çĕр çинчен çухалма пултарать. Куратпăр: ку кĕвĕ чăваш халăх юмахĕсенче, тĕрлĕрен асамлă сăмахлăхра анлă сарăлнă. «Сĕлекеллĕ çĕлен», «Пухрĕ Геббельс громофон», «Комсомол», «Юлташ Сталин», «1 Май» тата ытти сăввисем те халăх юррисене çывăх.
Кашкăр Микули пултарулăхĕпе паллашсан, çапларах пĕтĕмлетӳсем тума пулать.
Тĕпеклĕ улача
Тĕпеклĕ улача (лат. Aythya fuligula) — кӑвакал йышшисен Евразире сарӑлнӑ пайташӗ.
Кашкăр Микули
Пултарулăхĕ
Пĕрремĕшĕ. Вăл – халăх сăмахлăхĕн тĕрлĕ жанрĕсене пухаканĕ, упраканĕ, вĕсене çитес ăрусем валли сыхласа хăвараканĕ.
Тĕпеклĕ улача
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Вĕçен кайăксем Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Кăвакал йышшисем
Кашкăр Микули
Пултарулăхĕ
Иккĕмĕшĕ. Кашкăр Микули – çĕнĕ сăвă-юрă, юмах-халап хываканĕ, халăх хушшинче сараканĕ, чăваш халăхĕн паллă юмахçипе юрăçи. Фольклорăн тĕрлĕ мелĕсемпе тата меслечĕсемпе, традицилле жанр тĕслĕхĕсемпе пĕлсе те анлă усă курать вăл, çав вăхăтрах хăй çырнă хайлавсене çĕнĕ шухăшпа, кĕвĕпе, сюжетсемпе пуянлатать, киввине, хăй ăнлавĕпе тата тавракурăмĕпе килĕшӳллĕн, çĕннипе улăштарать е хушать, е çĕнĕлле йĕркелет.
Асăннă хайлавсенче халăх идеалĕ авторăннипе тӳр килет: фольклорти шухăшлав та, автор ăнĕ те пĕр шайрах тăнине асăрхатпăр эпир; вĕсем пĕр-пĕрне хирĕçлемесĕр автор калас тенине (авторлăха) палăртаççĕ.
Ӗçĕсем
1934 çулта ăна шалкăм çапнă. Çакăн хыççан сăвăсем, калавсем, юмахсем хайлама пуçланă. Вĕсем Шупашкарти хаçат-журналта пичетленнĕ. 1940 çулта унăн сăввисене Чăваш поэзиĕн антологине кĕртнĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи вăхăтенче ватă сăвăç сасси уйрăмах янраса кайнă. «Тĕп пултăр фашист!» пек сăвăсем чылай. 1947 çулта унăн «Сăвăсемпе юмахсем» кĕнеке тухнă.
Паянхи кун Кашкăр Микулин чылай юрри-сăвви, юмах-халапĕ кун çути курчĕ те ĕнтĕ. Пур пĕрех ЧПГĂИĕн архивĕнче пичетленмен 40 яхăн юмахĕ, 500 яхăн юррипе такмакĕ, 326 тупмалли юмахĕ тата çырусăр сăмахлăхăн шута илмен нумай-нумай тĕсĕсем упранаççĕ.
Чăваш фольклорĕн тĕрлĕ жанрĕсене пухнисĕр пуçне Кашкăр Микули хăй те çине-çинех хайлавсем калăпланă, чăннипех тăван халăхăмăрăн асĕнче сăмах ăсти пулса юлнă. Унăн çырас туртăмĕ 1930-мĕш çулсенче палăрнă: чи малтанах виçĕ сăвви 1936 çулта «Сунталта», вăрçă çулĕсенче «Илемлĕ литература» журналта пичетленнĕ. Унсăр пуçне вăл хайланă произведенисем «Фашизма хирĕç фольклор» (1941) пуххинче, тĕрлĕрен хрестоматисенче, фольклор пуххисенче тата вĕренӳ пособийĕсенче кун çути курнă.
Изъяю (Косью юппи)
Изъяю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сулахай çыранĕпе, 133 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 63 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Урташ
Урташ, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 144 çын, çав шутра 76 арçын, 68 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Сомма (департамент)
Сомма (франц. Somme) — Францин çурçĕр енче вырнаçнă, Пикарди регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 80. Администрациĕ Амьен хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 555,55 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 6 170 км² танлашать. Департамент тăрăх Сомма юхать. Юханшыв ятĕнчен департамент ячĕ пулса кайнă.
Департамент шутне 4 округ, 46 кантон тата 783 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Сомма — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Пикарди провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ.
Кăрлач, 2
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Сомма (департамент)
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Алексеевка (Авăркас районĕ, Семенкино ял канашĕ)
Демографи
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 100%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 27 çм , Шланлă ялне - 1 çх, Çтерлĕ станцине 44 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Средняя Куба
Средняя Куба — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Бадряш ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 11 çын, çав шутра 5 арçын тата 6 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 16 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Мăн Ока
Мăн Ока — Пушкăрт Республикин Мечет районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1239 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452554, ОКАТО кочĕ — 80242810001.
153 (хисеп)
153 (çĕр аллă виççĕ) — 152-пе 154 хушшинчи натураллă хисеп.
Мăн Ока
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
153 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Мăн Ока
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечет районĕ
Максют (Туймаçи районĕ)
Максют — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 46 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452776, ОКАТО кочĕ — 80251820004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Ака уйăхĕ
Ака сăмахăн урăх пĕлтерĕшсем те пур: Ака (пĕлтерĕшсем)
Ака, — чăваш календарĕн тăваттăмĕш уйăх ячĕ. Вырăс «апрель» уйăхпа пĕр пек шутланать. Уйăх ячĕ ку вăхăтра тыр-пул акнă енĕпе çыхăннă.
Каçăсем
Категори:Григориан календарĕ
Трнава енĕ
Трнава енĕ (Trnavský kraj) — Словакин сакăр енĕсенчен пĕри, административлă тĕпĕ — Трнава хула. Словакин анăçĕнче вырнаçнă, 7 районран тытăнса тăрать:
Австри, Чехи тата Венгри çĕрĕсемпе юнашар.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Халăх йышĕ
Конфесси йышĕ
Каçăсем
Категори:Трнава енĕ
Варгас Льоса Марио
Хо́рхе Ма́рио Пе́дро Ва́ргас Льо́са (Jorge Mario Pedro Vargas Llosa, 1936 çулхи пуш, 28, Арекипа, Перу çур.) — перу прозаикĕ тата драматургĕ, публицист, политика ĕçченĕ, Нобель литература парнин 2010 çулхи лауреачĕ.
Каçăсем
Категори:Латин Америкăн çыравçисем Категори:Перу çыравçисем Категори:Перу драматургĕсем Категори:Испан çыравçисем Категори:Перу президент кандидачĕсем Категори:Чыслă легион орден кавалерĕсем Категори:Комплутенсе вĕренсе тухнисем
Çурла, 24
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Брод (Чернушка районĕ)
Брод — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи чиркӳ ялĕ. Брод ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 698 çын, çав шутра 359 арçын тата 339 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 877 çын шутланнă.
SPARC
thumb|[[UltraSPARC II]]
Брод (Чернушка районĕ)
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
SPARC
SPARC (Scalable Processor ARChitecture) - Sun Microsystems 1986 çулта хатĕрленĕ RISC команда пуххин архитектури.
Каçăсем
Категори:Процессор архитектурисем Категори:SPARC
Изья-Ель Верхний
Изья-Ёль Верхний — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Косью юханшывăн сулахай çыранĕпе, 200 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Кĕреçе сăмса
Кĕреçе сăмса (лат. Spatula clypeata) — кӑвакал йышшисен питӗ вӑрӑм та сарлака сӑмсаллӑ шывра ишекен анлӑ сарӑлнӑ кайӑксен тӗсӗ.
Агаков Леонид Яковлевич
Леонид Яковлевич Агаков (1910 çулхи ака уйăхĕн 18-мĕшĕ, Етĕрне уесĕ, (халĕ Чăваш Енĕн Етĕрне районĕ) Çуткасси ялĕ — 1977 çулхи юпа уйăхĕн 16-мĕшĕ, Шупашкар), — чăваш прозăçи, драматургĕ, сатирикĕ, театр критикĕ.
ССРП ÇП пайташĕ (1939 ç.), Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ Чăваш Енĕн Комсомол парнин лауреачĕ (1967 ç.), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ ( 1968 ç.), Чăваш халăх çыравçи (1974 ç.).
Потеха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Агаков Леонид Яковлевич
О.Я. Агакова актрисăн пиччĕшĕ.
Потеха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Агаков Леонид Яковлевич
Пурнăçĕ
Леонид Агаков (1910 çулхи ака уйăхĕн 18-мĕшĕнче Хусан кĕпĕрнин Етĕрне уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Етĕрне районĕ) Çуткасси ялĕнче çуралнă.
Етĕрнери икĕ класлă шкулта, Етĕрнери педагогика училищинче, Мускаври А.В. Луначарский ячĕпе хисепленекен театр ӳнерĕн институтĕнче драма факультечĕнче вĕреннĕ.
Потеха
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Агаков Леонид Яковлевич
Пурнăçĕ
«Хатĕр пул» журналăн тата Канаш хаçатăн редакцисенче ĕçленĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине тата Совет-финн вăрçине хутшăннă.
Зурзе
Зурзе (Sursee) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
Агаков Леонид Яковлевич
Литература пултарулăхĕ
Литература ĕçлевне Леонид Агаков 1928 çулта «Тумхахлă çул» калавпа кĕнĕ. Ун хыççăн çăмрăк çыравçă «Вĕтлĕхри отряд» (1931), «Юлашки юмах» (1931) новеллăсем тата «Хăват» (1932), «Ултав» (1934) пьесăсем хайланă.
Зурзе
8531 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1103]'.
Агаков Леонид Яковлевич
Литература пултарулăхĕ
1940 çулта çырнă «Пĕрре, çуркунне...» повĕçре ял çĕр ĕçтешĕсен психологине, халăх йăлине, выçă çулсенчи йывăрлăхсене кăтартать. Кулаксен сăнарĕсене гротеск, сатира енĕпе ӳнерленĕ. «Фронтри ачасем» (1943), «Тăван юншăн» (1943), «Çапăçу хирĕнче» (1944) новеллăсен пухăмĕнче çыравçă фашистсемпе çапăçакан маттур çынсене кăтартнă.
Википедин чĕлхе уйрăмĕсем
Чăваш
Чăваш Википедийĕ (Чувашская Википедия) — Википедин чăваш чĕлхи ллĕ уйрăмĕ. 2004 чӳкĕн 22-мĕшĕнче уçăлнă. 2011 çулхи çурла уйăхĕ телне 12 900 ытла статья кертнĕ.
Агаков Леонид Яковлевич
Пултарулăхĕ
Вăрçă вĕçленсен Агаков паттăрлă тата авантюра повеçĕсене хайланă: «Партизан Мурат» (1947, 1965), «Ылтăн вăчăра» (1948), «Пĕр хулара» (1952), «Салтак ачисем» (1965), «Юманлăхра çапла пулнă» (1964).
Википедин чĕлхе уйрăмĕсем
Чăваш
Паянкуна NaN статьяs.
Агаков Леонид Яковлевич
Пултарулăхĕ
Автор романтика мелĕпе чылай ĕçленĕ, унăн паттăрĕсем харсăр. 1971 çулта пичетрен «Шанчăк» романĕ тухать. 1974 çулта Агаков «Чи хакли» романа çутта кăларать.
Çыравçă камит жанрĕнче те тăрăшса ĕçленĕ (10 ытла пĕр актлă камит), чылай сатира калавĕ «Кулас килет» (1955), «Качака такисем» (1958), «Лайăх эмел» (1969), «Вăрттăн упăшка» (1977).
Википедин чĕлхе уйрăмĕсем
Раççей чĕлхисен уйрăмĕсем
Раççей чĕлхисен темиçе уйрăмĕ ĕçлет. Мăн уйрăмри хутшăнакансем «кĕçĕн» урăмрисене пулăшаççĕ (Википеди:Проект:Раççей чĕлхисен кĕçĕн уйрăмĕсем).
Агаков Леонид Яковлевич
Пултарулăхĕ
Пурĕпе пичетленнĕ 55 кĕнеке йышĕнчен 10 вырăс, украин тата беларус чĕлхисемпе пичетленсе тухнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Раççей çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш халăх çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш прозăçисем Категори:Чăваш АССР Аслă Канашĕн депутачĕсем Категори:1910 çулта çуралнисем Категори:Акан 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1977 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 16-мĕшĕнче вилнисем
154 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Тарн (департамент)
Тарн (франц. Tarn) — Францин кăнтăр енче вырнаçнă, Кăнтăр — Пиреней регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 81. Администрациĕ Альби хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 343,4 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 5 758 км² танлашать. Департамент тăрăх Тарн юхать. Юханшыв ятĕнчен департамент ячĕ пулса кайнă.
Департамент шутне 2 округ, 46 кантон тата 324 коммуна кĕреççĕ.
Кун-çулĕ
Тарн — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Лангедок провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Березовка (Авăркас районĕ)
Березовка — (Березовка) Пушкăрт Республикин Авăркас районĕнчи чăваш ялĕ.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ 85%.
Тавралăхĕ
Район центрне — Тулпасăна çитме: 30 çм , Шланлă ялне - 3 çх, Çтерлĕ станцине 41 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Авăркас районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Çу (уйăх)
thumb|255px|Çу
Çу, — Кĕркури календарĕн 5-мĕш уйăхĕ, римлянсен тата чăвашсен ĕлĕххи çулталăк çаврăмĕнчи 3-мĕш уйăх. Ĕлĕк ку уйăхра чăвашсен 28 кун пулнă, паянхи календарьпе – 31 кун. Вырăс «Май» уйăхпа пĕр пек шутланать. Уйăх ячĕ çу вăхăчĕ (ашă кунсем) çинтине палăртать.
Каçăсем
Категори:Григориан календарĕ
Кушлавăш (Арча районĕ)
Кушлавăш, Kuşlavăş — Тутарстанăн Арча районĕнчи ял.
Истори
Яла Хусан ханлăхĕ тапхăрĕнче никĕсленĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 151 çын (2010) пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш ялĕсем Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
Степной (Мечетлĕ районĕ)
Степной  — Пушкăрт Республикин Мечетлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 227 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452554, ОКАТО кочĕ — 80242810003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мечетлĕ районĕ
Асламăшĕ
Асламăшĕ, — ашшĕн амăшĕ.
155 (хисеп)
155 (çĕр аллă пиллĕк) — 154-па 156 хушшинчи натураллă хисеп.
Асламăшĕ
Манса каймалла мар:
155 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Асламăшĕ
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Кил-йыш
Släktskapsrelationer
Братислава енĕ
Австри тата Венгри çĕрĕсемпе юнашар.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Халăх йышĕ
Конфесси йышĕ
Сенец районĕ
Сенец районĕ — Словакин районĕ. Братислава енĕн шутĕнче.
Статистика хыпарĕсем (2001)
Наци йышĕ:
Конфесси йышĕ:
Категори:Братислава енĕ
Бавари
мини|Бавари Бавари (Bayern, Baian) — Федеративлă Германи Республикин кăнтăрпа кăнтăр-анăçĕнчи федераллă çĕрĕ, лаптăкĕпе ФГР-н чи пысăк çĕрĕ. Тĕп хули — Мюнхен.
Халăхĕ
Виçĕ этнос пĕрле пурăнаççĕ — баварсем, франксем тата швабсем.
Япрык
Япрык — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 640 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452776, ОКАТО кочĕ — 80251820005.
Аслашшĕ
Аслашшĕ, — ашшĕн ашшĕ.
Япрык
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Аслашшĕ
Манса каймалла мар:
Япрык
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Аслашшĕ
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Кил-йыш
Анат Бавари
Анат Бавари (Niederbayern) — Баварин çичĕ административлă регионĕсенчен пĕри, патшалăхăн тухăç енче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Бавари
Рагкле-елга
Рагкле-юханшыв — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Сюнь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Уйкас (Етĕрне районĕ)
Ойкасси, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял. Кăкшăм ял тăрăхне кĕрет.
Тавралăхĕ
Мочаушка юханшывăн сулахай çыранĕнче вырнаçнă. Шупашкара çитме 75 км, Етĕрнене — 27 км, чукун çул чарăнăвне — 60 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 144 çын, çав шутра 72 арçын, 72 хĕрарăм пурăннă.
Клуб, библиотека, акушер-фельдшер пункчĕ, лавка пур.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Казарма 1292 км (Чернушка районĕ)
Казарма 1292 км — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи пурăнан вырăнĕ. Брод ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 0 çын, çав шутра 0 арçын тата 0 хĕрарăм пулнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Лю Сяобо
Лю Сяобо (, раштав, 28 - 1955}}, Чанчунь) — китай правохӳтĕлевçи. Нобель лăпкăлăх парнин 2010 çулхи лауреачĕ.
Литературăпа вĕрентӳпе хăтланнă. Тяньаньмэнь лапамĕнчи ĕç-пуçа хутшăннă. 2003 çултанпа китай ПЕН-центрне ертсе пынă.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Демократи реформи тума ыйтнă Харти-08 çине алпуснă. 2008 çулхи раштавăн 8-мĕшĕнче ăна хартине пичетлес умĕн 2 кун маларах, аресленĕ. 2009 çулхи раштав уйăхĕнче ăна 11 çуллăха «патшалăх стройне кисрентернĕшĕн » тĕрмене хупнă.
Çак йышăнăва Европĕрлешӳ, АПШ тата ПНЙ Çын правин аслă комиссарĕ сивленĕ, 2010 çулăн пуçламăшĕнче ăна Вацлав Гавел, Далай-лама XIV тата урăх çынсем Нобель парнине тивĕçтерме сĕннĕ. Парнепе чысланăшăн Китай ЮÇĔМ элчи çак парнене «пач тĕрĕс мар» панă тенĕ.
Изья-Шор (Мăн Роговая юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :