cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Решетке (алгебра)
Решетке (унччен тытăм текен терминпа усă курнă) — çавнашкал кăштах майлашăннă йыш, хăшĕнче кашни икĕ элементлă (икĕ пайташлă) аййышăн тĕллĕхлĕ çÿлти (sup) тата тĕллĕхлĕ аялти (inf) чиккисем пур. Çапла каланинчен хуть те мĕнле пушă мар тата вĕçлĕ аййышсен те унашкал чикĕсем пурри тухса тăрать.
Каçăсем
Монографисем:
Математикăна чухласах та кайманннисене те ăнланмалла элементарлă текстсем:
Кӳртĕмсем:
Çÿлерех шайри монографисем:
Шаушак
Шаушак — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452365, ОКАТО кочĕ — 80234884011.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Çам (вăрман)
Çам е Çамлăх — çулçăллă вăрман.
Çам, çамлăх — çулçăллă вăрман (хырлăх мар, чăрăшлăх мар).
Пурăнан вырăн
Пурăнан вырăн — çурт-йĕр туса хунă çĕр лаптăкĕнче вырнаçнă çынсем пурăнакан вырăн. Пурăнан выранăн яланхиллĕ палли — пĕрмай тата нумай вăхăт çултан-çул (сезонра пĕрре пулин те) çын пурăнни.
Каçăсем
Категори:Пурăнан вырăнсем
Иванцовка
Иванцовка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 48 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Математикăлла тытăм
Математикăлла тытăм — хăшпĕр йышсем тĕлĕшпе усă куракан ăнлав.
Каçăсем
Категори:Математикăри концепцисем  Категори:Йышсен теорийĕ
Шывпуç
Шывпуç, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял. 1923 çулчен Шывпуç Чуракасси ятлă пулнă.
Истори
1927 çулчен Çĕрпӳ уесĕн Энтрияль вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Канаш районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Шăхасан районне, 1944 çулхи пуш уйăхĕн 25 хыççăн Чурачăк районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăтччен Красноармейски районне кĕрет.
Асăрхавсем
.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Зубово (Чышма районĕ)
Зубово  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 0 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452152, ОКАТО кочĕ — 80257835003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ
««Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ»» чыслав хисепĕ пирки
«Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ» чыслав хисепĕ Раççей Федерацин патшалăх парнисен системине кĕрет.
Чыслав сăлтавĕсем
«Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕ» хисепе ăста профессиллĕ артистсене, балетмейстерсене, дирижёрсене, композиторсене, режиссёрсене, хормейстерсене тата мусăк вылякансене пайăр ĕçесемшĕн параççĕ:
Лаклы
Лаклы — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1075 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452498, ОКАТО кочĕ — 80247830001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
1912
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Загарец
Загарец — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Мăн Нюла юханшывăн сулахай çыранĕпе, 20 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Лаос
Лаос (тулли ячĕ: Лаос Халăх Демократиллĕ Республики, кĕскен ЛХДР), — Азин кăнтăр-тухăç енче вырнаçнă патшалăх. Тĕп хули — Вьентьян.
Загарец
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Лаос
Географи
Унăн çĕрĕсем тинĕс-океанĕн шывĕсем патне тухмаççĕ. Кайьенче — Таиланд, мальенче — Вьетнам, кăнтăрта — Камбоджа, çурçĕрте — Китайăн Юньнань провинцийĕ, çурçĕр-кайьенче — Бирма (Мьянма) патшалăхĕсем вырнаçнă.
Унăн территорийĕ тачă вăрманлă, ландшафчĕ пысках маар ту-сăртлă, чи çӳллĕ тӳпи Пху Бья 2817 м хăпарать. Меконг шывĕ Лаосăн Тайландпа Бирмă чиккисем йеррипе юхать, Вьетнампа Аннамит ту хырçи уйăрать. Тропик климачĕ кунта икĕ сезона пайланать – çулла çăмăрлă мусонсен тапхăрĕ çу уйăхĕнчен пуçласа чӳк уйăхĕччен пырать, хĕллехи типĕ тапхăр раштавран пуш уйăхĕччен шутланать.
Административлă пайĕсем
Лаос 16 провинцисене (кхвэнг), префектурăна (kampheng nakhon) тата уйрăм зонăна (khetphiset) пайланать. Провинци 140 районтан пуçтарăнать, райăнĕ 11 000 коммунăран тăрать. Аттапы Бокео Борикхамсай Чампасак Хуапхан Кхаммуан Луанг-Намтха Луанг.Прабанг Удомсай Пхонгсали Салаван Саваннакхет Вьентьян Вьентьян Сайнябули Сайсомбун Седон Сиангкхуанг
Этнос ушкăнĕсем
Халăх шучĕ чылаях мар пулсан та, Лаосра темĕн чухлĕ тĕрлĕчĕлхеллĕ йăхсем-халăхсем пурăнаççĕ. Вĕсем шутне, тĕслĕхрен, народы мяо(хмонг), яо(мьен), лаху, лису, а-кха. Лаосра китайсем, вьетнамсем, индисем, бирмансем тата ыттисем те пурăнаççĕ. Лингвистика енчен Лао-Тай, Мон-Кхмер, Тибет-Бирман тата Мяо-Яо. Çĕршывра 47 этнос ушкăнĕсем тата 149 ушкăн пайĕсем.
Истори
Лаосăн авалхи истори çинчен пĕлес тесен, Наньчжао патшалăхĕ пирки кăсăкланмалла.
Лаос тĕнчери патшалăхсен шутне XIV ĕмĕрте кĕнĕ, ун чухне вăл Лан Санг (миллион слонсен тата шурă зонт çĕршывĕ) ятпа палăрнă. Лаос çĕрĕсенче мон тата кхмер йăхĕсем пурăннă, вĕсен хăйсен патшалăх йĕркелĕвĕсем те пулнă. Кайран вара çурçĕртен таи йăхĕсем тапăнса килнĕ. Таисене Кăнтăр Китайран монголсем хăваласа янă пулнă. XII ĕмĕрте Лаосра тай патшалăхĕсем (мыангсем) тĕрекленеççĕ, вĕсене тай тата лао йăхĕсем кĕреççĕ. XIV ĕмĕртен Лаосра Лон Санг патшалăхне никĕсленĕ, çак тапхăртан Лаос историне шутлама юрать. Лаопа таи йăхĕсем уйрăмлă пурăнма тытăнаççĕ. Лан Санг пăчланса ларсан, Лаос XVIII ĕмĕрте Сиам айне пулать, 1893 çулта, Франципе Сиам килĕшӳ тунă хыççăн, Франци пăхăнăвне ӳкет, Франци Индокитай колони территорине кĕрет. Тĕнчен Иккĕмĕш Вăрçи вăхăтĕнче Лаоса япунсем хупăрласа тăраççĕ. 1949 çулта тинех Сисават Вонг патшапа пĕрле çĕнтерсе Лаос ирĕке тухать. 1950-мĕш çулхи çĕршыври шалти хирĕçӳсем граждан вăрçине пуçласа яраççĕ, çав вăрçа Çурçĕр Вьетнампа АПШ хутшăнаççĕ. Çак тапхăрта Лаосăн Халăх-Ирĕклĕх çарĕ (Патет Лао) Çурçĕр Вьетнам пулăшăвĕпе çĕршывăн тухăç çĕрĕсене хăйĕн аллинче тытса тăрать. Лаосри çапăçусем Вьетнамри вăрçăпа питĕ тачă çыхăнса пынă, мĕншĕн тесен çĕршыв урлă «Хо Ши Мин сукмакĕ»н чылай пайĕ пынă. Çак вăрттăн çулпа Çурçĕр Вьетнам хăйĕн çарĕсене кăнтăралла куçарса тăнă. Вăрçă саманинче Лаос çине питĕ нумай авиабомбăсем ӳкернĕ, вĕсем лăпкăллă халăха, çутçанталăка тата халăх хуçалăхне çав тери сиен кӳнĕ. Вьетнамра вăрçа вĕçленнĕ хыççăн АПШ Индокитайра хăйсен вăрçă ĕçĕсене хупласа хунă. Лаосри граждан вăрçи 1973, нарăсра, Вьентьян килĕшӳ хучĕсене ал пуснă хыççăн сӳнсе ларнă. Анчах та, килĕшĕве пăсса, Патет Лао çарĕсем 1975, раштавра влаçа хăйсен алне çавăрса илнĕ. 1975 раштав, 2 кунĕнче Саванг Ваттхана патшан астулран пăрăнма тивет. СССРпа Вьетнама пулăшăвĕпе Лаос Халăх-Демократиллĕ Республикине йĕркелесе янă, вăл социализм лагерьне çыпăçнă. 1980-çулсенче Лаос политика режимĕ çемçеле пуçланă, вара Таиландпа туслă хутшăнусем йĕркеленсе кайнă, 1997 çулта Лаос АСЕАН ушкăнне çырăннă.
Экономика
Лаос хуçалăхĕ начар аталаннă. Пурăнакансенчен 70 % тухăçĕ кунне икĕ америка доллар пулать, 80 % халăхĕ ял-хуçалăх ĕçĕсемпе хăтланать, 45 % ВВП ялхуçалăхĕ на сельское хозяйство. Тĕп агрокультури — хир тулли (рис). Юлашки çулсенче ĕнтĕ промыçлăлăх хăвăрт утăмсемпе аталанса ӳсет. ВВП ӳсĕмĕ 2005 ç. 7,2 %, патшалăх хыснин çитменлĕхĕ (бюджечĕн дефицичĕ) ВВП 9,9 % таран хăпарнă. Ту çинчи районсенче авалтанах опиум мăкăнне çитĕнтернĕ, героин туса хатĕрленĕ (Лаос Ылтăн Виçкĕтеслĕхе кĕрет), çавăн пирки пĕрмаях хирĕçӳсем сиксе тухкаланă.
Çав. пекех
* Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Бургундсем
Бургунды (лат. Burgundii), — хĕвелтухăç герман йăхĕ. Бургундсен кăк вырăнĕ Одра юханшыв кăкĕ тĕлĕнче вырнаçнă тесе шутлаççĕ. Пирĕн эра тĕлне Европăн çурçĕр енче пурăннă, кайран вара анăçалла тата кăнтăралла куçма пуçланă.
406 çулта бургундсем Рейн хĕрринче патшалăх йĕркеленĕ. Теп хули Вормсра вырнаçнă пулнă. 30 çул кăна вăл ларнă — хунсем килсе ăна аркатнă. 443 çулта бургундсем Савойя çĕрĕсем çинче вырнаçма тытăннă, Рим федерачĕсен прависене илнĕ. Каярах, Рим империйĕ вăйсăрланнине кура, анăçалла куçса 457 çулта Рона таврашне йышăнаççĕ. Ку вырăнта вĕсем çĕнĕ патшалăх йеркелеççĕ. Тĕп хули — Лионра вырнаçнă пулнă.
VI ĕмĕр пуçламăшĕнче католиксен тĕнне йышăннă. Ку вăхăталла вăйлăланса пыракан франксемпе хирĕçӳсем нумайланаççĕ. 534 çулта франксем бургундсене пăхăнтараççĕ.
Категори:Франци йăхĕсем
194
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:194 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:194 çулта вилнисем
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Апельсин каччисем
Апельсин каччисем, — çамрăк чăваш юрă ушкăнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш юрă ушкăнĕсем
Дифракци
Дифракци — хуть те мĕнле хумсемпе те пулакан универсаллă пулăм.
Каçăсем
Категори:Хумлă оптика
Герман Александр Викторович
Герман Александр Викторович — (24.05.1915(11)-06.09.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 02. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Ленинград партизан бригадин командирĕ, майор.
Вьентьян
Вьентьян (лао: Wieng Jan ວຽງຈັນ) — Лаосăн тĕп хули. Хулара 200 пине яхăн (2005) çын пурăнать.
Истори
Сеттхатхиратх патша Вьентьяна 1560 çулта Лан Санг патшалăхĕн шĕкĕр хули туса хунă. Лан Санг 1707 çулта арканса салансан Вьентьян ирĕклĕ патшалăх пулса тăрать. 1779 çулта Вьентьяна сиам генералĕ Пхрая Чакри ярса илнĕ, вара Вьентьян Сиам вассалĕ пулса тăрать. Анувонг патша пăлхав çĕклет, анчах унăн ăнăçу пулмасть, сиамсен çарĕ пăлхава пусарать те хулана ишсе пĕтерет. 1893 çулта хула Франци çĕрĕсен шутне куçать, 1899 çулта — Лаос протекторачĕн тĕп хули.
Хула транспорчĕ
Таи-Лао туслăх кĕперĕ, 1990 хыççăн Меконг юханшыв урлă тунăскер, Вьентьяна Нонг Кхай тай хулипе çыхăнтарать. Çавăн пекех çак кĕпер урлă чукун çула тăсса Таиланда çитересшĕн. Вьентьянра Ват Тай тĕнче аэропорчĕ ĕçлет, унтан самолётсем Вьетнама, Камбоджăна, Таиланда тата Китайа вĕçеççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Вьентьянра мечет, темиçе чиркӳ пур, тата çулçӳревçĕсем валли хăна çурчĕсем (отельсем), клубсем, дискотекăсем ĕçлеççĕ.
Категори:Лаос Категори:Лаос хулисем
Космос карапĕ
Космос аппарачĕ (КА) — космослăх уçлăхĕнчи техника хатĕрĕ.
Каçăсем
Категори:Космонавтика *
Ивкина
Ивкина — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Быстрица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 104 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Хĕрлĕ Урюш
Хĕрлĕ Урюш — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 568 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452365, ОКАТО кочĕ — 80234884012.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Рефракци
Рефракци (хуçăлу) — хум енĕ талккăшсен чиккинче улшăнни. Енчен те пĕр талккăшран тепĕр талккăша куçасси татти-сыпписĕр пулсан, хум саланăвĕн енĕ те татти-сыпписĕр улшăнса пырать.
Каçăсем
Категори:Оптикăлла пулăмсем Категори:Оптика
Урманчино
Урманчино — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 499 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452498, ОКАТО кочĕ — 80247830002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Колыма (юханшыв)
Колыма́ (Халыма) — Якутипе, Магадан облаçĕнчи юханшыв, Аян-Юрях тата Кулу юханшывсен пĕрлешнинчен пуçланать. Тинĕсе виçĕ тĕп юппипе кĕрет: Колымская (Каменная), сылтăмми, карапсем ишекенн, Походская тата Чукочья. Дельта тăршшĕ 110 çх, лаптăкĕ 3000 çх².
Юпписем
Чи пысăк юпписем: Таскан, Сеймчан, Поповка, Ясачная, Зырянка, Ожогина, Седедема — сулахайра; Бахапча, Буюнда, Балыгычан, Сугой, Коркодон, Каменка, Берёзовка, Омолон, Анюй — сылтăмра.
Истори
Вырăссем Колыма юханшывне 1638—39 çулсенче казаксем Индигирка тата Алазея уçнă хыççăн çитнĕ. 1644 çултах Михаил Стадухин колыма Анат Колыма хĕллĕхи çуртне никĕслесе хастар çапăçакан чукчăсем çинчен пĕлтернĕ. Каярах çак вырăнтан хĕвелтухăç еннелле талпăннă. Семён Дежнёв ытти казаксемпе пĕрле Анадырь вăррине тупма тинĕспе çулçӳреве тухнă. КУнтан тинĕс çыранĕсене тата çывăхри утравсене тĕпчеме нумай экспедици хускалнă. Дмитрий Лаптев 1741-мĕш çулта Чул Колыма вăрринче маяк лартнă. Врангель, Биллингс тата ытти экспедицисем те çакăнтан пуçланнă.
Колыма юханшывĕ тăрăхĕнче ССРС вăхăтĕнче ГУЛАГăн Береглагĕ вырнаçнă.
Портсем
Колыма тăрăх Бахапча вăрри таран карапсем çӳреççĕ; навигаци 3—3,5 уйăх. Тĕп портсем: Усть-Среднекан, Зырянка, Черский, Зелёный Мыс, Край Лесов.
Гидроэнергетика
Юханшыв çинче Магадан облаçĕн пысăк пайĕпе Магадан хулине электричествăпа тивĕçтерекен Колыма ГЭСĕ вырнаçнă. Халĕ Усть-Среднекан ГЭСĕ тăваççĕ. Колыма бассейнĕнче ылтăн çĕруправĕсем пур. Юханшывăн анат юхăмĕнче ряпушка, муксун, сиг, нельма, омуль пуллисене тытаççĕ.
Каçăсем
Категори:Якути юханшывĕсем Категори:Магадан облаçĕн юханшывĕсем Категори:Хĕвелтухăç Çĕпĕр тинĕсне кĕрекен юханшывсем
1913
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Грамм
Грамм (gramme; паллисем: г, g) – йывăрăша виçмелли единица, СГС системин тĕп единицисенчен пĕри. 1000 грамм (килограмм) хими тĕлĕшĕнчен тап-таса шыв 1 дм³ виçепе танлашать (шыв температури – 4 градус ăшă). Ку виçе СИ системинче йывăрăшăн тĕп единици шутланать. Йывăрăшăн чи тăтăш усă куракан единицисем:
Босфор
thumbnail|240px|right|Спутникран тунă Босфор сăнĕ Босфор (İstanbul Boğazı «Стамбул проливĕ», Βόσπορος «Ӗне каççи»), Фраки Боспорĕ — Европăпа Пĕчĕк Ази хушшинче вырнаçнă пролив, Мраморпа Хура тинĕсе çыхăнтарать. Дарданеллăпа пĕрле — Хура тинĕсе Вăтаçĕр тинĕсĕпе пĕрлештерет. Пролив хĕрринче вырнаçнă Стамбул (ĕлĕкрех Константинополь)ăн икĕ çыранне те йышăнать. Пролив тăршшĕ 30 çухрăм, чи сарлака вырăн — 3 700 метр, чи ансăр вырăн — 700 метр. Форватер тарăнăшĕ — 36-124 метр.
Кун-çулĕ
Пролив 7500-5000 пин çул каялла йĕркеленнĕ. Ăсчахсем шутланă тăрăх юлашки пăр тапхăрĕн вĕçнелле Вăтаçĕрпе Хура тинĕсри шыв калăпăшĕ самай нумайланса кайнă пулнă. Çав шыв вара çул шыраса пĕр-ик хушшинчех çак пролива туса хунă пулать.
Çул-йĕр
Пролив çыранĕсене икĕ кĕпер çыхăнтарать: Босфор кĕперĕ (1973 çулта тунă) тата Мехмет Фатих Султанăн кĕперĕ (1988 çулта тунă). Виççĕмĕш кĕпер тăвас шухăш пур, анчах та ăна ăçтарах вырнаçтарасси хальлĕхе паллă мар — Турци правительстви кĕпер тума шутланă вырăнти çĕр хакланса кайма пултарассинчен шикленсе пулас кĕпер вырăнне пĕлтересшĕн мар.
Çавăн пекех «Marmaray» чукун çул тоннелне ăсталаççĕ — ăна 2012 çул тĕлне туса пĕтерме палăртнă.
Категори:Европа проливĕсем Категори:Ази проливĕсем Категори:Атлантика океанĕн проливĕсем Категори:Турци проливĕсем Категори:Стамбул
195 çул
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:195 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:195 çулта вилнисем
Çав. пекех
Категори:Çулсем
Сугмутун
Сугмутун — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 62 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Янкурас
thumb|Элĕк районĕнчи Янкурас ялĕ.‎ Янкурас, (авал — Юманай) — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Элĕк çумĕнчех вырнаçнă.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялта 312 çын (2006) пурăнать. Виçĕ урам — Çамрăксен, Вăрман, Туçи. 1859 çулта ялта 17 хуçалăх, 40 арçынпа 54 хĕрарăм пурăннă. 1907 çулта 252 çын, 1926 çулта — 56 кил, 310 çын пурăнни паллă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă.1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Этимологи
Ял ячĕ тахçан тутартан йышăннă çын ятĕнчен пулса кайма пултарнă. Тутарла — ян "çĕнĕ" + корташ "пĕр ӳсĕмри çын", пĕлтерĕшĕвĕ çухалнă пирки "курташ" чăвашла курас пулса тăнă.
Алемансем
300px|thumb|Алемансем куçса çӳрени Алемансем е аламансем, — герман йăхĕ. Хальхи швабсен мăн аслашшĕсем пулаççĕ.
Халăх çинчен
Ку халăха пĕрремеш хут Аламаникус ятпа асăннă. Çапла вĕсене Рим императорĕ Каракал (вăл вĕсене пăхăнтарнă) çырса хăварнă. Хăш-пĕр роман чĕлхисенче (сăмахран, франци, итал, португал тата испан чĕлхисенче) «алеман» ятпа пĕтĕмĕшле нимĕçсене палăртаççĕ.
Çтерлĕ патшалăх педагогика академийĕ
Зайнаб Бишиева ячĕллĕ Çтерлĕ патшалăх педагогика академийĕ, — Çтерлĕри чи пысăк çутĕç заведени.
Алемансем
Пулса кайни
Малтан вĕсем Майн юханшывăн (Рейнăн пысăк юпписенчен пĕри) тури юхăмĕнче пурăннă. Пирĕн эрăн пĕрремĕш пинçуллăх пуçламăшĕнче Эльба шывĕн кăнтăр енче пурăннă. III ĕмĕрте алемансем Рим империйĕн чикки урла каçса Галлипе Италине кĕме пуçланă. V ĕмĕр вĕçĕнче франксем вĕсене хальхи Германин кăнтарпа Австрин анăç çĕрĕсем çине хĕссе кăларнă.
Галли
Галли, — Европăри историллĕ тăрăх. Ку тăрăха хальхи Çурçер Итали, Франци, Люксембург, Бельги, Нидерландпа Швейцари пайĕсен çĕрĕсем кĕреççĕ.
Çтерлĕ патшалăх педагогика академийĕ
Тутар тата чăваш кафедри
1997 çулхи пуш уйăхĕн 1 филологи факультет никĕсĕ çинче тутар тата чăваш филологийĕн кафедрине уçнă. Кафедрин пуçлăхĕ И.С. Насипов.
Галли
Кельтсем
Пирĕн эрăчченхи VI ĕмĕртен пуçласа ку çĕрсем çинче кельтсем пурăннă. Римлянсем вĕсене галл тенĕ, çапла амй вара çĕрĕ те Галли ят илнĕ.
Алемансем
Пулса кайни
Категори:Герман йăхĕсем Категори:Çухалнă халăхсем
Çтерлĕ патшалăх педагогика академийĕ
Хаçачĕ
Академийĕнче хайĕн "Призвание" ятлă хаçат тухать. Хаçатăн чăвашпа пушкăрт тата тутар чĕлхиллĕ хушма кăларăмĕсем пур. Чăвашлине "Хавхалану" теççĕ.
Галли
Каçăсем
Категори:Авалхи Рим Категори:Франци историйĕ
Герман Александр Миронович
Герман Александр Миронович — (29.06.1908-02.01.1959), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 3-мĕш гварди кавалери корпусĕн 32-мĕш кавалери дивизин 121-мĕш кавалери полкĕн автоматчиксен взвочĕн командирĕ, лейтенант.
Çтерлĕ патшалăх педагогика академийĕ
Çыхăну
Адресĕ Пушкăртстан, Çтерлĕ, Ленин пр. 49
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин ăслăлăх тĕпĕсем
Каветка
Каветка — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 23 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452170, ОКАТО кочĕ — 80257835004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Хумсен интерференцийĕ
Интерференци (, inter — хушă, хушши + -ferens — йăтса пыракан, куçаракан) — физикăра:  икĕ е темиçе когерентлă хумсен  результатла амплитуди, вĕсене пĕрле хушсан,  пысăкланни е пĕчĕкленни. Максимумсен тата минимумсен  черетленĕвĕпе палăрса тăрать. Результат (интерференци карччынĕ) хушăнакан хумсен фазисен расналăхĕнчен килет.
Каçăсем
Категори:Интерференци Категори:Хумсем Категори:Хум
Идоморка
Идоморка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Пижма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Залесская Лала
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Мрясимово
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Сугултью-Еган
Сугултью-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Охогр-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
1914
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Куракăш
Куракăш, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Ехремкасси ял çумĕнче ларать. Ялта икĕ урам — Гагарин тата Колхоз урамĕсем. 285 çын (2006) пурăнать.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Асаккасси вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Воннегут Курт
Курт Во́ннегут кĕçĕнни (Kurt Vonnegut; чӳк, 11 1922, Индианаполис — ака, 11 2007, Çĕнĕ Йорк) — американ çыравçи, сатирик; юлашки вăхăтра — ӳнерçĕ, 2001—2003 çулсенче «Çĕнĕ Йорк штачĕн çыравçи» ята тивĕçнĕ.
Çамрăклăх, яшлăх
Курт Воннегут Индианаполисра çуралнă, романĕсенчи ĕçĕсем çакăнти вырăнсемпе çыхăннă. 1941 — 1943 çулсенче Воннегут Çĕнĕ Йорк штатĕнчи  Корнелл университетĕнче (Cornell University) вĕреннĕ, унта вăл студентсен Cornell Daily Sun хаçатĕнче колонкăна ертсе пынă, хими ăслăлăх пĕлӳне илнĕ. Перл Харбор портне япунсем атакăланă хыççăн, ирĕк кăмăлпах АПШ хĕçпăшаллă вайĕсене кĕнĕ те Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннă.
Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи: тыткăн татаДрездена бомбăлани
1944 çулта Воннегут нимĕç çарĕсен Арденнри хирĕçле тапăну операцинче тыткăна лекет, 1945 çулхи нарăсăн 13—14-мĕшĕсенче, тыткăнри тапхăрта тăмăрсен авиацийĕ Дрездена бомбăланине курать. Çиччĕ американ вăрçă тыткăнĕ, весем хушшинче Курт Воннегут, Дрезденри çак тамăк вут-кăварĕнче чĕррĕн юлаççĕ. Унăн чун-чĕринчи пăшăрханăвĕсем чылай пултару ĕçĕсенче, автор ятне чаплăха хăпартнă «Пиллĕккĕмĕш бойня, е Ачасене хирĕç хĕрес харçи» романĕнче, хунав яраççĕ. Воннегута Хĕрлĕ Çар 1945 çулхи çу уйăхĕнче ирĕке кăларать.
Каçăсем
* Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:АПШ фантаст-çыравçисем Категори:Чӳкĕн 11-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1922 çулта çуралнисем Категори:Социалистсем Категори:2007 çулта вилнисем Категори:Акан 11-мĕшĕнче вилнисем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçине хутшăннисем Категори:АПШ ӳкерçисем Категори:Пайăр çынсем:АПШ Категори:Америка çыравçисем
Пугачёв майорăн юлашки çапăçăвĕ
«Пугачёв майорăн юлашки çапăçăвĕ» (Последний бой майора Пугачёва) — Варлам Шаламовăн ĕçĕсем тăрăх Эдуард Володарский хайланă сценарипе Владимир Фатьянов режиссёр ӳкернĕ илемлĕ фильм.
Сюжет
Иван Васильевич Пугачёв майор фронтра çапăçать, йывăр аманса тыткăна лекет. Совет çарĕсем тапăнса пынă май нимĕçсем вăрçă тыткăнĕсене вĕлерме шухăшлаççĕ. Персе пăрахиччен кăшт маларах лагере Власов генрал пырса вĕсене ВИÇе кĕме ӳкĕтлет. Пугачёв юлташĕсемпе пĕрле тарма шутлать. Вĕсем хамăррисем патне çитеççĕ, вĕсене вара власовсем вырăнне хурса 10 çуллăха Колымана ăсатаççĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей драма фильмĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пирки фильмсем Категори:Варлам Шаламовăн ĕçĕсене экранлани Категори:ГУЛАГ пирки фильмсем
Франксем
Франксем (franci), — анăçри герман йăхĕсен пĕрлешĕвĕ. Пĕрремĕш хут вĕсене 242 çулта асăнаççĕ. Çыраканĕ Анат Рейн çывăхĕнче пĕр ушкăн Галлине пырса кĕни пирки çырать, вăл ушкăна VI легион трибунĕ Аврелиан çапса аркатни пирки пĕлтернĕ. Сăмах май, кайран вăл трибун император пулса тăнă.
«Франк» термин мене пĕлтерни пирки историксемпе филологсем халичен те тавлашаççĕ. Пĕрисем франк сăмах тымарĕ «çапкаланса çӳрекен», «çухалса çӳрекен» тан тесе шутлаççĕ, теприсем вĕсемпе килĕшмеççĕ, «хастар», «маттур», «хăраман» сăмахсемпе çыхăнтараççĕ. Виççĕмĕшĕсем вара «мăнаçлă», «чаплă» пĕлтерĕшлĕ пулнă теççĕ, тăваттăмăшĕсем — «тискер», «хаяр» сăмахсемпе танлаштараççĕ.
Икĕ ушкăна уйăраççĕ: салис франкĕсене, тата çыран франкĕсене (рипуар франкĕсем).
III ĕмĕрпе IV ĕмĕр пуçламăшĕ хушшинче ку терминпа герман йăхĕсене палăртнă: хаттсене, хамавсене, тенктерсене, бруктерсене, марссене, сугамбăрсене, т. ыт.
481 çулта Франксен патшалăхĕ йĕркеленет. Вăл çул астул çине Хлодвиг ларнă.
Вуламалли
Категори:Франксем
Ухинккел (Самар облаçĕ)
Ухинкел — Самар облаçĕнчи Шăнтал районĕнчи ял.
Кунçулĕ
Çак çапăçусем иртсе кайнă хыççăн Ухинкел ялĕн хресченĕсем те хăйсен ĕлĕххи çĕрĕсен калле илме май пулнă.
1898-мĕш çулта пысăках мар шкул уçăлнă.
Скьоппеттино
Скьоппеттино - итал хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Çурçĕр Итали. Скьоппеттино авалхи сорчĕ ( 1282 çултан паллă ).
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Зап. Альмеж
'''Зап. Альмеж''' — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Альмеж юханшывăн сулахай çыранĕпе, 14 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Калмашево
Калмашево — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 736 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452152, ОКАТО кочĕ — 80257835005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Тилхепе
мини|Тилхепе Тилхепе - лаша кӳлмелли хатĕр.
Каҫӑсем
Категори:Лаша кӳлни
1915
Вилнĕ
Категори:Çулсем
196 çул
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:196 çулта вилнисем
Çав. пекех
Категори:Çулсем
Польчăмăр
Кун-çулĕ
2009 çулхи çурла уйăхĕнче поляк хутшăнавçисемпе ытти тĕнчери хутшăнавçăсем хушшинче drawball.com сайче çинче пулса иртнĕ кибервăрçă хыççăн Polandball’ ят çуралнă. Çак сервис чăмăр ĕлкиллĕ виртуаллă пусма çине сăрлама — урăххисем ӳкернисем çине те — май парать. Поляк тетел-хутлавĕнче чăмăр çине Польша ялавне ӳкерес ĕмĕт çуралнă, çакна ĕнтĕ пин-пин поляк тăрмашăвĕпе туса хунă. Вĕсем пĕтĕм пусмана ярса илме пултарнă, шурăпа тата хĕрлĕпе сăрланă та варринче «POLSKA» сăмах çырнă. Анчах та, кунта 4chan имиджборда хутшăнакансем кĕнĕ те поляксен ӳкерни çийĕн питĕ пысăк свастика хунă. thumb|left|Куç ĕлки – патшалăх-чăмăрсен кăмăл-туйăмне кăтартас мел. Чăмăрсен, тĕрĕссипе, куç шăрçипе куç харши, алă-ура е тута çук.
Тутар Малояз
Татарский Малояз  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 642 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452490, ОКАТО кочĕ — 80247835001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Инд (юханшыв)
Китайти Гималайăн Тибет сăртлăхĕ çинче пуçланать те Çурçĕр-хĕвел анăç Индипе Пакистан çĕрĕ çинче юхса иртсе Карачи хула çывăхĕнче Арави тинĕсне кĕрет. мини|Инд юханшывĕ юпписем пелен Инд тăршшĕ - 3180 км, бассейн лаптăкĕ- 960 800 км².
Юпписем: Гарток, Занскар, Драс, Шайск, Шигар, Гильгит, Кабул, Панджнад (Сатледж).
Юханшыв айлăмĕн пысăк пайĕ Инди субконтиненчĕн чи типĕ вырăненче вырнаçнă. Инд Гималай пăрлăхĕсенчен тухакан шывпа тата муссон çумăрĕсенпе тулать.
Пирĕн эрăчченхи 3-мĕш пинçуллăх варринче Инд хĕрринче чи авалхи цивилизацисенчен пĕри—Инд( Харрапа) цивилизацийĕ пулса кайнă.
Александр Македонский çÿревĕсем вăхăтĕнче çырса хăварнисемпе килĕшÿллĕн, Инд хĕрринче унччен витĕр тухма май çук сĕм-вăрмансем пулнă, носорогсене тĕл пулкаланă. Халĕ çынсем вăрмансене касса пĕтернипе тата экологи хистевĕсене пăхăнманни Инд çыранĕсем тĕрлĕрен ÿсĕн-тăран енчен самай чухăнтарах. Индра çеç пурăнакан Инди юханшыв дельфинĕ те, кун пек малалла та тăсăлсан, Çĕр çинче пач çухалмалла. Халĕ, ăсчахсем пĕлтернĕ тăрăх, вĕсен шучĕ пине яхăн кăна тăрса юлнă.
Араб çĕршывĕ çывăхри патшалăхсене çĕнтернĕ чухне арабсем Инд хĕрринчи анатри çĕрсене хăйсен тунă.
Сăн ÿкерчĕксем
слева|мини|Инд шывĕн вăрри
слева|мини|253x253пкс|Инд шывĕ анлăрах карта çинче
слева|мини|Инд юханшывĕнчи пулăçăсем.Сăн ÿкерчĕк. 1905 çул
Пăхмалли
Категори:Инди
Çĕнĕ Кăнтăр посёлокĕ
Çĕнĕ Кăнтăр посёлокĕ — Шупашкар хули картине кĕнĕ пурăну вырăнĕ.
Каçăсем
Категори:Шупашкар
Герман Григорий Иванович
Герман Григорий Иванович Герман Григорій Іванович — (26.02.1917(13)-06.06.2006), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 28. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Калинин фрончĕн 3-мĕш сывлăш çарĕн 240-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 42-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, лейтенант.
Сулахай Вах
Сулахай Вах — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Харитонов Василий Дмитриевич
Кун-çулĕ
Халхин-Голти çапăçусене хутшăннă. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче тупă командирĕ, Орелти танк училищине пĕтерсен танк командирĕ, каярах взвод командирĕ пулнă. Белорусине ирĕке кăларнă вăхăтра уйрăмах палăрнă. 1944-мĕш çулхи çĕртмен 23-мĕшĕнче Орша еннеле тапăннă вăхăтра тральщик-танксен взводе ертсе пынă. Ун умне лартнă тĕллев: чи пысăк хăвăртлăхпа мина хирĕсем урлă каçмалла, унта атаклакан çар валли çул уçмалла. Танксем малалла ыткăнаççĕ. Танк умĕнче вырнаçтарнă йывăр дисксем çĕре кăпкалатса минăсене сирпĕтсе пыраççĕ. Сирпĕннипе çĕр чĕтренсе тăрать. Трал айĕнче 22 мина сирпĕнет.
Харитонов взвочĕ тăшмансен позицине савăл пек кĕрет. Раципе полк командирĕ пĕр йĕрпе атакăна кĕме хушать. Минăсем сирпĕнеççĕ. Броня çунать. Взводра Харитонов танкĕ çеç арканман. Танк умĕнче ташман пытаннă тарăн канав. Харитонов артиллерине канава пеме ыйтать. Радиоçыхăну çухалать. Хартионов танкĕ 14 сехет хушши нимĕçсен позицинче запăçать. Çав вăхăтра нимĕçсен штабне аркатса пысăк пĕлтерĕшлĕ документсене ярса илет. 4 дзотпа 43 салтакпа офицера пĕтерет. Малашнехи çапăçусенче зенитка батареине, САУ, 2 миномет батареине тата 80 салтакпа офицера пĕтерет.
Неман урлă чи малтан каçать. Йывăр аманнă пулсан та танка темиçе сехет хушши ертсе пырать.
Каçăсем
. Категори:1917 çулта çуралнисем Категори:1968 çулта вилнисем
Тутар Урюш
Тутар Урюш — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 270 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452365, ОКАТО кочĕ — 80234884014.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Идык
Идык — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Вала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
1916
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Идык
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Уйăх (пĕлтерĕшсем)
Уйăх:
Зеленка (Мала юппи)
Зелёнка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Мала юханшывăн сулахай çыранĕпе, 52 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Германий
Германи (Germanium) — Элементсен периодикăллă системин 32-мĕш хими элеменчĕ. Ge символпа палăртаççĕ.
Истори
Д. И. Менделеев элементсен периодикăллă системипе килĕшӳллĕн Германи пулассине, ун химипе физика пахалăхĕсене, каласа хунă (эка-кремний). 1885-мĕш çулта нимĕç химикĕ Клеменс Винклер аргиродит Ag8GeS6 минерала тĕпченĕ чухне уçнă.
Ячĕ пулни
Винклер хăйĕн тăван çĕршывне Германие, асăнса ят панă.
Физика пахалăхĕсем
thumb|150px|Германин чĕнтĕр тытăмĕ Германин чĕнтĕр тытăмĕ кĕвер чул евĕр, кубла.
Изотопĕсем
Çутçанталăкра германин пилĕк изотоп тĕл пулать: 70Ge (20,55 % масс.), 72Ge (27,37 %), 73Ge (7,67 %), 74Ge (36,74 %), 76Ge (7,67 %). Малтанхи тăваттăшĕ стабиллă, юлашки йĕкĕр бета-арканупа пайланать. Çурма аркану тапхăрĕ 1,58 çул. Унсăр пуçне тата икĕ "нумай пурăнакан" искуствелла изотоп пур: 68Ge (Т1/2 270,8 кун) тата 71Ge (Т1/2 11,26 кун).
Хакĕ
2007-мĕш çулхи вăтам хаксем /
Биологи ролĕ
Германие ӳсентăрансемпе чĕрчунсен организăмĕсенче тупнă. Пĕчек шайра физиологи рольне палăртман, пысăк дозăра наркăмăшлă. Икĕ валентлă германин çыхăнăвĕсем самай наркăмăшлăрах.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Полупроводником Категори:Дмитрий Менделеев пулассине каланă элементсем
197 çул
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:197 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:197 çулта вилнисем
Çав. пекех
Категори:Çулсем
Ваçанкка Никифор Тарасович
Никифор Тарасович Ваçанкка (1903, нарăс, 17, Ураскилт ялĕ, Элĕк районĕ, Чăваш Ен — 1976, утă, 29, Шупашкар, Чăваш АССР) — чăваш сăвăçи, тăлмач.
СССР çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ, (1934).
Пурнăçĕ
1903 çулхи нарăс уйăхĕн 17 Чăваш Енри Элĕк районĕн Ураскилт ялĕнче, хресчен кил-йышӗнче çуралнă.
Никифор Ваçанкка Элĕкри пуçламăш тата икӗ сыпӑклӑ шкулта вĕреннĕ. Кайран Вăрнарти педагогика техникумĕнче, Мускаври журналистикăн институчĕнче вӗреннӗ. 1923 ҫулта Шупашкарта «Канаш» хаçат редакцинче, 1933-1934 ҫулсенче «Трактор» журналăн редакторĕ пулса, 1934 ҫултанпа Чăваш кĕнеке издательствинче редактор вырăнĕнче ĕçленĕ.
1976 çулхи утă уйăхĕн 29-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Никифор Ваçанккан 10 кĕнеке ытла тухнă. Унăн «Кай, кай Ивана», «Кĕсле», «Анатран хăпарать шурă пăрахут», тата ытти сăввисем çине кĕвĕ хурса юрă тунă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:СССР сăвăçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:СССР тăлмачĕсем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:1903 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 17-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1976 çулта вилнисем Категори:Утăн 29-мĕшĕнче вилнисем
Бычковка
Бычковка — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 51 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452490, ОКАТО кочĕ — 80247835002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Уçлам çу
Уçлам çу, — сĕтрен тăвакан çимĕç. Апат пĕçернĕ чух усă кураççĕ. Капла та çиеççĕ (сăмахран, çăкăр çине сĕрсе).
Каçăсем
Категори:Сĕт продукчĕсем Категори:Чĕрчун çăвĕсем Категори:Апат-çимĕçлĕх çусем Категори:Çусем Категори:Çу Категори:Услам çу
Тӳпе
Тӳпе — Çĕр çийĕнчи е урăх çавнашкал астрономи объекчĕ çийĕнчи уçлăх. Çавсем (Çĕр тата планетăсем) çинчен çÿлелле пăхсан куç умне тухса тăракан панорама.
Чăваш чĕлхинче ку ăнлава çавăн пекех пĕлĕт сăмахпа та палăртма пулать (çав вăхăтрах вырăс чĕлхинчи «облако» тенипе тĕл килекен пĕлĕт вырăнне тÿпе теме çук).
Каçăсем
Категори:Атмосфера Категори:Çĕр
Район
Район (от rayon) — территориллĕ пайăр.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Районсем
Сулахай Канехлог-Игол
Сулахай Канехлог-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Канехлог-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Явгильдино
Явгильдино — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 425 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452363, ОКАТО кочĕ — 80234888001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
198 çул
Çав. пекех
Категори:Çулсем
Яковлев Евстафий Григорьевич
Яковлев Евстафий Григорьевич (1914-1945)—аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Вăл Тутарстанăн Сходнево-Чертанла  ялĕнче  çуралнă. Чăваш.
Кун-çулĕ
Çак çапăçура Яковлев лейтенанта вилмеллех амантаççĕ. 1945 çулхи акăн 16-мĕшĕнче Германи Нойлангзов хулинче вилнĕ.
Танксем малалла каяççĕ, вĕсем хыççăн пехота. 301-мĕш стрелоксен дивизин 2-мĕш эшелонĕ çапăçăва кĕрет.
Çапăçусенче харсăр çапăçнăшăн ăна 31.05.1945 Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне тивĕçтернĕ.
Вуламалли
•Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь. Т.2. М., 1988 •Антонов В.С. Путь к Берлину. М,: Наука, 1975
Каçăсем
. Категори:1914 çулта çуралнисем Категори:1945 çулта вилнисем
Луанг-Прабанг
Истори
Хулан авалхи ячĕ - Муанг Суа, ăна Кхун Ло тай тикки 698 çулта çĕнтерсе илнĕ пулнă. Хула ун чухне Наньчжао патшалăхĕн аяккинче шутланнă. Лаос чăнлавĕпе хулана Кхун Ло тиккине ашшĕ Кхун Бором парнеленĕ. Кхун Ло хыççăн унăн ăрăвĕнчен (династирен) 15 патшасем тухнă.
1917
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Герман Иван Моисеевич
Герман Иван Моисеевич Герман Іван Мойсейович — (23.09.1915(10)-04.07.2000), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр-Анăç фронтăн 6-мĕш сывлăш çарĕн 3-мĕш гварди штурмлакан авиаци дивизин 70-мĕш гварди штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, гварди капитанĕ.
Луанг-Прабанг
Истори
Кайрантарах кхмерсем Вьентьян çумĕнчи Сай Фонг патне çитнĕ. Тямпа саралса, 1070 çулта кăнтăр Лаоса ярса илсе, Меконг таранах тăсăлать. Сай Фонга Тянтхапханит хуçа çурçĕрелле, Мыанг Сва патнелле кайнă, вырăнти халăх ăна питĕ савăнса кĕтсе илнĕ, Наньчжао тытса тăракансем хуларан тухса тарнă пулнă. Хăйĕн ывăлĕпе пĕрле вăл хулара чылай хушă хуçа пулса пурăннă, ун чухне хулана тай ячĕпе Сенг-Донг Сенг-Тонг тенĕ.
Кхмерсен патши Джаяварман VII астулра пулнă чух Сенг-Донг Сенг-Тонг 1185-1191 çулсенче унăн сĕмне кĕрсе ӳкет. 1180 çулта Сипсонг Панна каллех ирĕклĕхе çĕнтерсе илсен те нумаях пулмасть, 1238 çулта каллех кхмерсен пăхăнăвне лекет.
1353 çулта хула Лан Санг патшалăхĕн шĕкĕрĕ пулса тăрать.
1707 çулта Лан Санг пĕтсе ларсан, Луанг Прабанг ирĕклĕхлĕ çĕршыв пулса тăрать. Французсем Лаос çĕнтерсе илсен, хулана патша резиденцийĕ шутне куçарнă. Лаос ирĕклĕхе тухсан, Луанг Прабанга патши Сисаванг Вонг пĕтĕм çĕнĕ Лаос патшалăхне ертсе пырать.
Лаос Халăх Демократиллĕ Республикине 1975 çулта туса хуриччен Луанг-Прабанг «патшан шĕкĕр хули» шутланнă, кунта Лаос патшин кил-çурчĕ пулнă.
Халăх
Лаосра пурăнакан халăх пĕр тан йышлă пурăнмасть. Чылайăшĕ Меконг шыв тăрăхĕнче тăрмашать. Тухăçри ту районĕсене сахал çын хута илнĕ.
Хуласенче виççĕмĕш пайĕ майлă халăх пурăнать. Вьентьянра тата хутлăхĕнче 600 000 яхăн çын пурăнать.
Хула транспорчĕ
Хулара аэропорт пур, вăл Луанг-Прабанга Вьентьянпа тата Таиланд хулисемпе çыхăнтарать. Меконг шывĕ тăрăх хăвăрт катерсем çӳреççĕ. Автобанпа автобуссем Вьентьяна çити чупаççĕ.
Культура
Луанг-Прабанг хулана Юнеско хӳтĕлет, вăл пĕтĕмтĕнчери кăнарлăх шутĕнче.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Лаос хулисем
Изерь
Изерь — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Лобань юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Нижние Термы
Нижние Термы — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 376 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452170, ОКАТО кочĕ — 80257835006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Милан
Чылай ĕмĕр тăршшĕпе хула Майлянд (Mailand) ятпа паллă пулнă, çак ят халĕ те нимĕçле палăртăвĕ шутланать.
Паллӑ вырӑнсем
Миланӑн хула строительствин пусма-таварӗнче архитектура стилӗсем нумай, вӗсенчен чи кирли-хӗрлӗ кирпӗчлӗ ломбард романики, Филетӑпа Брамантӑн ренессанслӑ шедеврӗсем, Италишӗн классицизм стилӗпе килӗшӳллӗ мар керменсем.
Хулан икӗ символӗ: хулан тӗп площадӗнче король керменӗпе юнашар вырнаҫнӑ шурӑ мрамор Дуомо тата СФОРЦӐН замокӗ, ТЕН, МУСКАВ Кремлӗн XV ӗмӗр вӗҫӗнче купалакан ЛОМБАРДРИ зодчисемшӗн тӗслӗх пулса тӑнӑ пулӗ. Миланӑн вӑтам ӗмӗрсенчи тата ренессанс пуҫлӑхӗсен масарӗ хула тулашӗнче вырнаҫнӑ картезиансен пурӑнӑҫӗ пулнӑ.
Амфитеатр фрагменчӗсемпе Вӑтам ӗмӗрсенче ҫӗнетнӗ аслӑ базиликӑсем: Амвросиански (стилихон саркофагӗпе) Тата Лаврентиански базиликсем антика вӑхӑтӗнчен сыхланса юлнӑ. Сант-Мария-делле-Грацие ПӖТӖМ тӗнчери еткерлӗхӗн палӑкӗ тесе пӗлтернӗ. Унта вырнаҫнӑ Леонардо Да Винчин "Вӑрттӑн вечер" фески туристсене пӗтӗм тӗнчипе илӗртет.
Наполеон Бонапарт хулине кӑмӑллани ҫинчен король виллине аса илтереҫҫӗ,Унта вӑл хӑйӗн арӑмӗпе Жозефинӑпа пурӑннӑ, вӑл шутласа хунӑ мир Аркине (Семпион паркӗ патӗнче, 1838 ҫулта, австриецсем тунӑ).
Миланин Опера театрӗ Ла Скала, вӑл Тӗнчери чи малта пыракансенчен пӗри. Ӑна юсаса ҫӗнетнӗ тапхӑрта оперӑпа балет постановкисем Арчимбольдин ҫӗнӗ театрне куҫрӗҫ. Драмӑллӑ театрсенчен Джордж Стрелер никӗсленӗ Пикколо чи паллӑ.
Кун-çулĕ
thumb|right|300px|Итали картти, Милан çӳлти сулахайри кĕтесре.
Каçăсем
Категори:Итали регионĕнсен тĕп хулисем Категори:Милан провинцин колонисем *
Калинин районĕ (Шупашкар)
Калинин районĕ — Шупашкар хулин районĕ.
Территорин лаптăкĕ - 4083 га, халăх йышĕ - 147800 çын.
Тытăмлăхĕ
Район ултă пурăнан пайран тытăнса тăрать. Микрорайонĕсем: Элкеш, Кăнтăр, Тухăç тата урăххисем те.
Тĕп магистральсем - Ашмарин, Калинин, Гагарин, Николаев, Ленин комсомолĕн урамĕсем, Мир проспекчĕ, Трактăр тăвакансен проспекчĕ, Эгер бульварĕ.
123 апат-çимĕç лавкки, 54 промăçлăх, 20 хутăшла, 75 пĕрлĕ апатлану вырăнĕсем, 100 хăвăрт ĕçлев предприятийĕ 5 пасар, çав шутра автомобиль пасарĕ «Атăлçи», ХАО «Эверест».
Кун-çулĕ
Калинин районне 1973 çулхи çĕртмен 22-мĕшĕнче йĕркеленĕ. 1973 çулхи акан 4-мĕшĕнче ЧАССР Аслă Канашĕн Президиумĕн йышăнăвĕпе Шупашкара виçĕ администрациллĕ района: Мускав, Ленин тата Калинин районĕсене пайласа хураççĕ.
Каçăсем
Категори:Шупашкар
Гусевка (Салават районĕ)
Гусевка  — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 249 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452490, ОКАТО кочĕ — 80247835003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Илгань
Илгань — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Снигиревка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Гусевка (Салават районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Салават районĕ
Илгань
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Зеленка (Надеева юппи)
Зелёнка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Надеева юханшывăн сулахай çыранĕпе, 16 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çӳл
Çÿл е Çÿллĕх (вырăсла «Небеса» ) —  пĕлĕте, Çут Тĕнчен вĕçсĕрлĕхне пĕлтерекен термин. Тĕн вĕрентĕвĕçенче те пур. Калăпăр, чăваш чĕлхинче Турă теес вырăнне Çÿлхуçа теме пулать.
Каларăш
Çÿл тÿпере çич çăлтăр, çиччĕ суса сăвап пултăр.
Каçăсем
Категори:Тĕн Категори:Библи Категори:Çӳл
Пĕлĕт (пĕлтерĕшсем)
Пĕлĕт :
Çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Герард Фридрих Миллер
Герард Фридрих Миллер, вырăслатнă варианчĕпе Фёдор Иванович Миллер (Gerhard Friedrich Müller; 1705—1783) — нимĕç кăкĕнчен тухнă раççей историографĕ, Петербургри Ăслăх Академин академикĕ (1725), профессор (1730).
Биографи
Герард Миллер 1705 çулхи чӳкĕн 29-мĕшĕнче Герфорд (Вестфали) хулинче çуралнă. Ашшĕ вырăнти гимнази ректорĕ пулса ĕçленĕ, унтах Герард пуçламăш пĕлӳсене илнĕ.
Шкулта пĕлӳ илсен пулас раççей академикĕ Ляйпциг университетĕнче вĕреннĕ.