cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çеçпĕл Мишши музейĕ (Шупашкар)
Каçăсем
Категори:Чăваш музейĕсем Категори:Шупашкар
Кальвадос (департамент)
Кальвадос (франц. Calvados) — Францин çурçĕр-хĕвеланăç енче Бельгипе юнашар вырнаçнă, Анатри Норманди регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 14. Администрациĕ Кан хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 648 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 5 548 км² танлашать. Департаментăн хĕвелтухăç енчи чикки Сена юханшыв тăрăх Тинĕс енчи Сена департаментпа юнашар иртет.
Департамент шутне 4 округ, 49 кантон тата 705 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Кальвадос — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. Малтанхи Норманди провинци çĕрĕсене йышăнать.
1944 çулхи çĕртме уйăхĕнче ку тăрахра пĕрлешӳллĕ çарсем аннă хыççăн Нормандишĕн çапăçу пулса иртнĕ.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Джон Макинрой
thumb|Джон Макинрой Макинрой, Джон Патрик кĕç. (John Patrick McEnroe, Jr., 1959 нарăс, 16, Висбаден, ФРГ çуралнă) — американ профессиллĕ теннисисчĕ, тĕнчен пĕрремĕш ракетки пулнă.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1959 çулта çуралнисем Категори:Нарăс, 16 çуралнисем Категори:АПШ теннисисчĕсем Категори:Дэвис Черкки çĕнтерӳçисем
974
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Васичкина
Васичкина — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Черта юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Кĕçĕн Порма
Кĕçĕн Порма — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. ВОлышка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 9 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 49 км.
Васичкина
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Порма
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Баевка
Баевка, — Чăваш Енĕн Улатăр районĕн ялĕ. Пасна юханшыве хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 87 çын, çав шутра 34 арçын, 53 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Баевка
Назарбаев Нурсултан Абишевич
Пурнăçĕ
1967 çулта Карагандари металлург комбиначĕ çумĕнчи втуз заводне вĕренсе тухнă. Хăйĕн ĕç пурнăçне Караганда облаçри Тимертау хулинче вырнаçнă Казметаллургстрой стройуправлени тресчĕн ĕсченĕ вырăнĕнче пуçланă. Кайран, ун хыççăн Карагандари метталугр завочĕнче чугунщик разливочных машин, домен кăмакисен горновоĕ вырăнĕсенче ĕçленĕ.
1990 çулхи ака уйăхĕнчен Казахстан Республикин президенчĕ.
Категори:Казахстан паллă çыннисем
Горшков Сергей Ильич (аслă сержант)
Горшков Сергей Ильич — (21.09.1911(8)-08.11.1952), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 2-мĕш гварди çарĕн 17-мĕш танксене пĕтерекен артиллери бригадин 712-мĕш танксене пĕтерекен артиллери полкĕн оруди командирĕ, аслă сержант.
Тенке
thumb|300px|500 тенкеТенке, — Казахстанăн валюти.
Канталь
Канталь (франц. Cantal) — Францин тĕп облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă, Овернь регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 15. Администрациĕ Орийяк хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 151 пин (1999) çын.
Олениха (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Овечкино ятлă пушă ялтан тăватă çухрăм кăнтăралла вырнаçнă. Малтан çурçĕрелле юхать, кайран анăçалла пăрăнать. Мельники ятлă ялтан икĕ çухрăм мальеннелле Уста шывĕпе пĕрлешет.
Канталь
Географи
Департамент лаптăкĕ 5 726 км² танлашать.
Олениха (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв тăрăхĕнче çнсем пурăнмаççĕ. Пĕр ял пур пулин те вăл та пулин пушă.
Тенке
1 тенке = 100 тиын. Пĕтĕм тĕнче хушшинче ку укçана KZT тесе палăртаççĕ.
Канталь
Географи
Департамент шутне 3 округ, 27 кантон тата 260 коммуна кĕреççĕ.
Олениха (юханшыв)
Тавралăхĕ
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Тенке
Кун-çулĕ
Казахстан ИПЙ-ри ытти патшалăхсенчен чи кайран хăйĕн валютипе усă курма пуçланă.
Канталь
Истори
Канталь — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. Малтанхи Овернь провинциĕн çĕрĕсем синче йĕркеленнĕ.
Ссылки
Категори:Франци департаменчĕсем
Тенке
Кун-çулĕ
1991 çулта дизайнерсен яваплă ушкăнне йĕркеленĕ, унта Мендыбай Алин, Тимур Сулейменов, Агимсалы Дузельханов тата Хайрулла Габжалилов кĕнĕ.
1993 çулхи чӳк уйăхĕн 12 Нурсултан Назарбаевăн "Казахстан Республикин валютине хута кĕртесси çинчен" указ тухнă.
1993 çулхи чӳк уйăхĕн 15 тенкене усă курма пуçланă.
1995 çулта Казахстанра пичет фаблики уçăлнă.
Пĕрремĕш укçана чикĕ леш енче, Англире, пичетленĕ. Пĕрремĕш вак укçăсем Германире çапса килнĕ.
Банкнотсемпе укçасем
Çавăн пекех юбилейлă тимĕр укçасем хутра çуреççĕ.
left|270 px left|270 px1000 tenge commemorative banknote for 2010 year - the Chairmanship of Kazakhstan in OSCE
Категори:Казахстан Категори:Валютăсем
Николаевка (Йермекей районĕ)
Николаевка Новониколаевка — Пушкăрт Республикинчи Йермекей районĕнчи чăваш ялĕ.
Енкрел ялĕнче чаплă социаллă культура центрĕ ларать‚ унта фельдшерпа акушер пункчĕ лайăх ĕçлет. Ялта таса йăхлă пушкăрт лашисене ĕрчетеççĕ.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (67%).
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем Категори:Пушкăрт Республикин Йермекей районĕ
Канакачево
Канакачево — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 107 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453330, ОКАТО кочĕ — 80238850010.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Коношъёль (Мăн Кодач юппи)
Коношъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мăн Кодач юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Хусан вокзалĕ (Мускав)
thumb|Хусан вокзалĕ. Хусан вокзалĕ — Мускав-Пассажирлă - Хусан чукун çул чарăнăвĕн пассажирсен терминалĕ. Европăра чи пысăк чукун çул вокзалĕ шутланать. Комсомол лапамĕ çумĕнче вырнаçнă (виçĕ вокзал лапамĕ).
Хусан вокзалĕнчен пуйăссем Рязань, Чулхула, Воронеж, Хусан, Анапа, Самара, Пенза, Челябинск, Ӗпхӳ, Шупашкар, Йошкар-Ола тата ытти хуласене илсе çитереççĕ. Çавăн пекех вокзалран хулаçум электричкисем тухăç еннелле чупаççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Мускав вокзалĕсем
Хусан вокзалĕ
Хусан вокзалĕ:
Чукун çул вокзалĕ
thumb|250px|right|[[Смоленск хулин чукун çул вокзалĕ]] Чукун çул вокзалĕ — чукун çул станцийĕн çулçӳрекенсене (пассажирсене) кĕтсе илсе ăсатса ямалли çурчĕ.
Ячĕ мĕнле тухни
Павăл хулинче (Санкт-Петербург тулашĕнчи император резиденцийĕ), XIX ĕмĕрте европа йăла-йĕркипе юрă-ташă концерчĕсене ирттернĕ. Çав çулсенче ăна курзалтенĕ — парксенчи çуллахи эстрадăсене каланă пекех.
Патша ялĕнчи чукун çулне хывнă хыççăн Ф. Герстнер инженер Павăл хулинче ресторациллĕ хăна çурчĕ туса лартнă. Малтанах унта пысăках мар кĕвĕ-юрă залĕ пулнă, лармалли пукансен шучĕ 5000 çитнĕ. Петербург гражданĕсем чукун çулпа ятарласах паллă музыкçăсен концерчĕсемпе килленме Павăл хулине çӳренĕ. Калаçусенче пĕр-пĕринчен: «Эсир вокал-музăк салунĕнче пулса куртăр-и?» тесе ыйтса пĕлнĕ. Вăраххăн, çак вăрăм ят пуплевре ансатланса кĕскелнĕ, «вокал салунĕ», «воксал» пулса тăнă. Концерт залĕ Патша ялĕнчи чукун çулĕн чаранăвĕпе юнашар вырнаçнăран «чарăну» тата «воксал» ăнланăвĕсем çыхăнса пĕрлешнĕ.
Техника пур хутĕнче те «куçса çӳрекен çурчĕ» тенĕ пулин те, анлă пӳплевре «воксал» сăмахпа усă куратпăр. Тĕнчери çулсенче, Раççейсĕр пуçне, «воксал» палăрту çук.
Вокзалсен классификацийĕ
Ӳкерчĕк:Vokzaly.GIF Лаптăк шучĕпе пĕчĕк, вăтам, пысăк тата калăп вокзалсем пулаççĕ.
Перрон çулĕсем енĕпе вырнаçнипе вокзалсем тăрхалисем, урлисем, урлă-айăккăллисем тата П-евĕрлисем пулаççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Чукун çул чарăнăвĕ
Вуламалли
Категори:Вокзалсем
975
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Валька (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Барышники ятлă ялтан кăнтăралла вырнаçнă. Юханшыв ытларах пайĕпе çурçĕрелле юхать те Барышники ялтан икĕ çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçнелле Уста шывĕпе пĕрлешет.
Юханшыв тăрăхĕнче Барышники ял вырнаçнă.
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Порста
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Уста (юханшыв)
Уста — Кировпа Чулхула облаçĕ тăрăх юхакан юханшыв, Ветлугăн сулахай юппи.
Гарновка
Гарновка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Таловка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км.
Уста (юханшыв)
Юханшыв тăршшĕ 253 çухрăм. Шывĕ 6 030 çх2 лаптăкран пуçтарăнать. Ытларах енĕпе юр шывĕпе тулать. Чӳк уйăхĕнче шăнса ларать те ака уйăхĕнче пăртан тасалать. Юханшывăн анатри пай кимĕпе çӳреме юрăхлă.
Гарновка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Ункă (Ветлуга юппи)
Ункă (выр. Онка) — Киров облаçĕнчи юханшыв, Устан сылтăм юппи.
Уста (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Кировпа Чулхула облаçĕн чикки çывăхĕнче, Чулхула облаçĕнчи никам та пурăнман Фёдоровски ял патĕнче вырнаçнă. Вăл ял çывăхĕнче пуçланать те кăнтăралла юхма тытăнать. Киров облаçне кĕрсен кăнтăр-анăçалла юхма тытăнать. Çапла май юхса Навалихи ял çывăхĕнче каллех Чулхула облаçне кĕрет. Малалла вара пĕтĕм тăршшĕпе ун çĕрĕпе юхать. Шаранкă (выр. Шаранга) шывĕпе пĕрлешес умĕн хĕвеланăçнелле пăрăнать. Мăн Содомово (выр. Большое Содомово) ялĕ патне çитеспе çурçĕр-хĕвеланăçнелле юхма тытăнать. Арья шывĕпе пĕрлешсен каллех хĕвеланăçнелле пăрăнма тытăнать. Урень хулинчен иртсен шывĕ татах сулахаялла пăрăнать, кăнтăр-хĕвеланăçнелле çăврăнать. Малашне майĕпен сулахаялла пăрăнса юханшыв çулĕ кăнтăралла юхма пуçлать. Площаниха ялне хирĕç Ветлуга шывĕпе пĕрлешет.
Гарновка
Каçăсем
Категори:Алтай Ен юханшывĕсем
Уста (юханшыв)
Юпписем
Юханшывăн пысăк юпписем: Олениха, Валька, Ункă (выр. Онка), Кĕçĕн Евлешке (выр. Малая Евлашка), Шăя (выр. Шея), Шаранкă (выр. Шаранга), Швеца, Лăнванкур (выр. Ленвангур), Кунашка, Хурашка (выр. Чернушка), Кунаш, Ашуя, Кашкăнтур (выр. Кашкендур), Церква, Боровка, Хурăнлă (выр. Берёзовка), Вая, Арья, Лукерья, Тăмта (выр. Темта), Щербачиха, Морква, Бычиха, Чернижка, Пуш (выр. Пустая), Хурăнлă (выр. Берёзовка), Шĕтĕркке (выр. Шадерка), Хура (выр. Чёрная), Хура (выр. Чёрная), Боровка, Шулькă (выр. Шолька), Вожня, Росомаха, Ижма, Кузиха.
Ял-хуласем
Юханшыв хĕрринче нумай ял-хула вырнаçнă. Пысăкраххисем çаксем:
Ункă (Ветлуга юппи)
Тавралăхĕ
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Уста (юханшыв)
Ял-хуласем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ветлуга юпписем
Горьков Николай Фёдорович
Горьков Николай Фёдорович — (05.08.1925-09.11.2012), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 03. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 47-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 142-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн пулемёт расчёчĕн командирĕ, гварди кĕçĕн сержанчĕ.
Шаранта (департамент)
Шаранта (франц. Charente) — Францин Пуату — Шарант регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 16. Администрациĕ Ангулем хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 340 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 5 956 км² танлашать.
Департамент шутне 3 округ, 35 кантон тата 404 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Шаранта — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. Ангумуа провинцин çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Департамент ятне Шаранта юханшыв ячĕнчен панă.
Категори:Франци департаменчĕсем
976
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ахматово
Ахматово, — Чăваш Енĕн Улатăр районĕн вырăс ялĕ. Улатăр юханшыв е хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 772 çын, çав шутра 367 арçын, 405 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Кĕçĕн Евлешке
Кĕçĕн Евлешке (выр. Малая Евлашка) — Киров облаçĕнчи юханшыв, Устан сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Мăн Евлеш (выр. Большой Евлаш) ятлă пушă ял çывăхĕнче вырнаçнă. Малтан çурçĕрелле юхать, кайран майĕпен анăçалла пăрăнса Типайки (Чулхула облаçĕ) ятлă ял çывăхĕнче Уста шывĕпе пĕрлешет. Мăн Евлешре пĕве пур.
Юханшыв тăрăхĕнче Мăн Евлеш ятлă пушă ял кăна.
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Югыдъёль (Мăн Кодач юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ивански (Иглино районĕ)
Ивано-Казанка Ивано-Казанка — Пушкăрт Республикинчи Иглин районĕнчи  чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Чăваш Кăпавĕ чăвашĕсем 1885-мĕш çулта никĕсленĕ. 1895-мĕш çулта ялта 21 килте 186 çын пурăннă. Чиркӳ прихут шкулĕ çав вăхăтрах пулнă..
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (87%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Иглина çитме: 30 çм , Иглино станцине 0 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем Категори:Пушкăрт Республикин Иглин районĕ
Кĕçĕн Сензера
Кĕçĕн Сензера — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Коры Вычера юханшывăн сулахай çыранĕпе, 27 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
977
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Менпушка
Менпушка  — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан территорипе юхать. Аслă Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шăя (юханшыв)
Шăя (выр. Шея) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Устан сылтăм юппи.
Менпушка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Шăя (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Кодочиги, Буйски, Пермяки (пушă ял), Копани, Тишкино.
Менпушка
Каçăсем
Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан бассейнĕ
Шăя (юханшыв)
Тавралăхĕ
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Тинĕс енчи Шаранта
Тинĕс енчи Шаранта (франц. Charente-Maritime) — Францин хĕвеланăç енче вырнаçнă, Пуату — Шарант регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 17. Администрациĕ Ла-Рошель хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 340 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 6 864 км² танлашать. Департамент тăрах Шаранта, Гаронна юханшывсем юхаççĕ.
Департамент шутне 5 округ, 52 кантон тата 472 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Анатри Шаранта (ку ятпа вăл 1941 çулхи авăн уйăхĕн 4-мĕшĕччен пулнă) — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Анатбиккузино
Анатбиккузино — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 303 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453338, ОКАТО кочĕ — 80238855001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Кавал (Елчĕк районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Кавал (пĕлтерĕшĕсем) статьяра вулăр.
Кавал (Избахтино) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 470 çын, çав шутра 228 арçын, 242 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Голованиха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Атрать
Атрать (Атрать, Атрать), — Чăваш Енĕн Улатăр районĕн ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 561 çын, çав шутра 247 арçын, 314 хĕрарăм пурăннă.
Кунçул
Яла 1624 çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Горюнов Николай Фёдорович
Горюнов Николай Фёдорович — (22.03.1923-04.07.1986), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 46-мĕш çарĕн 7-мĕш татаса тухакан артиллери дивизин 3-мĕш миномёт бригадин 107-мĕш миномёт полкĕн батарея командирĕ, аслă лейтенант.
Баранов Иван Михайлович
Баранов Иван Михайлович — ( 24.11.1907(11)-17.01.2001), 1-мĕш Беларуç фрончĕн47-мĕш çарĕн 143-мĕш перевçĕсен дивизин 487-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçĕсен ротин командирĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27.
978
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Джо Дассен
Джо Дассе́н (Joe Dassin; тулли ячĕ Джо́зеф А́йра Дассе́н, Joseph Ira Dassin; чӳк, 5 1938 — çурла, 20 1980) — франк-чĕлхиллĕ американ юрăçи тата мусăкçă.
Кун-çулĕ
Джозеф Айра Дассен (ун чухне Да́ссин) 1938 çулхи чӳкĕн 5-мĕшĕнче Çĕнĕ Йоркра пулас паллă Жюль Дассен режиссёрпа Беатрис Лонер (Béatrice Launer) венгр сĕрме купăсçи еврейсен çемьинче çуралнă. Унăн аслашшĕ еврей пулнă, Одессăран тухса килнĕ. Маккарти вăхăтĕнче «охоты на ведьм» семья çемьипех АПШ-ран Европăна куçнă. Джозеф Швейцарири Ле-Розей колледжĕнче вĕреннĕ, кайран Америкăна таврăннă, унта вара Мичиган штатĕнчи Анн-Арбор университĕнче вĕреннĕ. 1958 çулта унăн ашшĕ Жюль Дассен режиссёр ывăлне Джина Лоллобриджида хутшăннă «Саккун» фильм валли темиçе юрă çырса пама ыйтнă. 1959 çулта çак юрă дискĕ Versailles фирминче тухнă. 60-мĕш çулсенче ăна пĕрремĕш ăнăçу килет: Les Dalton, Guantanamera, Siffler sur la colline тата Les Champs-Élysées.
Çитес вунçуллăхра вăл халăх кăмăлланă юрăсене — L’Amérique, Le Moustique, Si tu t’appelles mélancolie, L'Été indien тата Le Café des trois colombes — çырса кăларать. Джо Дассен хăйĕн ĕçĕсене тĕрлĕ чĕлхепе — франци, акăлчан, нимĕç, испан, итал тата грек — хайлать. Пĕрремĕш ывăлĕ, Джошуа, ытла иртерех çуралнăран пиллĕк кун пурăнсан вилет. 1977 çулта вăл уйрăлать, каллех Кристи́н Дельво́на качча илет, вĕсен иккĕ ывăла, Джонатана тата Жюльена, çут тĕнчене параççĕ.
Юрăçăн чĕри 1980 çулхи çурлан 20-мĕшĕнче Таитире каннă вăхăтра татăлса каять. Лос-Анджелесри Hollywood Forever çавин еврей пайĕнче пытарнă.
Паллă юррисем
[[Ӳкерчĕк:Joe Dassin - Hollywood Forever.jpg|thumb|right|270px| См. фоторепортаж о похоронах Джо Дассена.]]
Тăван ячĕсене çырнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Франци юрăçисем Категори:Чӳкĕн 5-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1938 çулта çуралнисем Категори:Нью-Йоркра çуралнисем Категори:Çурлан 20-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1980 çулта вилнисем Категори:Шансонье Категори:АПШ юрăçисем
Кавал (Тăвай районĕ)
Кавал, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
Зоя
Зоя — хĕрарăм ячĕ.
Грек чĕлхинчен «пурнăç» (ζωή) тесе куçать. Православи календарĕнче Зойăсен пирĕшти кунĕ:
Ят мĕне пĕлтерни
Мĕн пĕчĕкрен ырă кăмăллă, пурнăçа çав тери хытă юратаççĕ. Сăпайлă, ĕмĕтленме, кашни çынпа пĕр чĕлхе тупма пултаракан Зойăсем пур çĕрте те кĕтнĕ хăнасем. Вĕсем лайăх психологсем-çке. Çул çӳреве питĕ кăмăллаççĕ. Пурнăçра кама е мĕне те пулин шанмаллах теççĕ пулин те пĕр хăйсене кăна шанаççĕ, мĕн-тĕр пулсан та пĕр пĕччен чăтса ирттерме тăрăшаççĕ. Зойăсем яланах хаваслă ушкăнра, хăйсене пăхакансене кăмăллаççĕ, анчах тепĕр чух тĕлпулăва хăйсем палăртма та хирĕç мар. Вĕсем çав тери хăвăрт юратса пăрахма пултараççĕ. Каччăсем Зойăсен серепине лексен хăтăлма ан та шутлаччăр, вĕсен пĕр çул кăна – загс. Çакăн пек ятлă çынсен çемйи çирĕп, ачасене питĕ хытă юратаççĕ.
Зоя ятлă паллă чăвашсем
Категори:Хĕрарăм ячĕсем
Ляга-Вож (Мăн Ляга юппи)
Ляга-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мăн Ляга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Петров Пётр Петрович
Пётр Петрович Петров, — чăваш журналисчĕ. 1900 çулхи çĕртме уйăхĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Вылпасар ялĕнче çуралнă.
Кун-çулĕ
Мăн Чурашри икĕ класлă шкулта ăс пухнă хыççăн çав шкулти вĕрентекенсен семинаринче тата Вăрнарти педагогика техникумĕнче икшер çул пĕлĕвне ӳстернĕ. Вĕренес туртăм чăваш ачине каярах Хусанти педагогика институчĕн истори факультетне илсе çитернĕ. Вĕренсе тухса «1-ступеньлĕ шкул вĕрентекенĕ» (Учитель школы 1-й ступени) дипломне тивĕçнĕ.
Хĕсмете парти мобилизацийĕпе лекнĕ. Унтан вăл 1923 çулхи пуш уйăхĕнче таврăннă. ВКП (б) Чăваш облаç комитечĕнче ĕçленĕ. 1926-1929 çулсенче республикăри «Канаш» хаçат редактор çумĕн ĕçне тимленĕ. 1929-1931 çулсенче Сĕнтĕрвăрри вăрман техникумĕнче студентсене вĕрентнĕ. Ун хыççăн каллех парти комитетĕнче ĕçленĕ.
1934 çулхи кĕркуннерен 1937 çулхи çуркуннеччен Пётр Петрович ВКП (б) Хĕрлĕ Чутай райкомĕн пĕрремĕш секретарĕн тивĕçне пурнăçласа пынă. Ун хыççăн «Красная Чувашия» (халĕ — «Советская Чувашия») хаçат редакцийĕнче редактор çумĕ пулса ĕçленĕ.
Илие Настасе
Илие Настасе (Ilie Năstase, 1946 утă, 19, Бухарест, Румыни çуралнă) — паллă румын профессиллĕ теннисисчĕ, тĕнчен пĕрремĕш ракетки пулнă.
Çитĕнĕвĕсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1946 çулта çуралнисем Категори:Утă, 19 çуралнисем Категори:Румыни теннисисчĕсем
Хусан вокзалĕ (Чулхула)
thumb|300px|[[2007, авăн. Хусан вокзалĕн çурчĕ хальхи вăхăтра.]] Хусан вокзалĕ (Ромодан вокзалĕ), — Чулхулан малтанхи чукун çул вокзалĕ. Халĕ хулара Мускав вокзалĕ ĕçлет.
Кун-çулĕ
300px|thumb|Хусан вокзалĕ 1910 çулта 1896 çулта Чулхулара Пĕтĕм Раççейри промышленностьпе ӳнер куравĕ иртнĕ. Ку курав хыççăн хулара Техника пĕрлешĕвĕ йĕркеленнĕ. Пĕрлешӳ хулана çĕршывăн ытти тăрăхсемпе епле те çыхăнтарма пултаракан ыйтусемпе ĕçлеме пуçланă. Çавна май Чулхула-Хусан чукун çулăн проктне шутласа кăларнă. Ока урлă кĕпер хывас мар тесе вокзала Благовещени слабоди патĕнче туса лартма йышăннă. Унта килекен чукун çулĕ вара юханшыв çыранĕн хĕррипе килмелле пулнă. Вокзала Дегтярёвсемпе Башкировсен çăнăх авăртакан армансен пристанĕ пулнă вырăна туса лартма йышăннă.
Вокзала 1900 çулта тума пуçланă та 4 çултан туса пĕтернĕ. Вокзал Дмитриев Максим Петрович сăнӳкерчĕкĕсенче те юлнă.
Вокзал 1970-мĕш çулсем пуçламăшĕ таран ĕçленĕ. 1974 çулта хулара питĕ нумай çĕрте çĕр йăтăнса аннă. Пĕри вĕсенчен çак вокзала каякан çула хупласа хунă. Ун хыççăн вокзала хупнă. Ку вокзал вара никама кирлĕ мар пулса тăнă, вăл хуллен арканма тытăннă. Мыза станцирен пуçласа вокзал хушшинчи чукун çула салатса тăкнă. Халĕ вăл çул пулнă вырăна тимлĕн сăнаса пăхсан çеç палласа илме пулать.
1993 çулта ку çурта архитектура палăкĕ шутне кĕртнĕ, анчах та ăна сыхласа хăварас ĕçе ку пĕрре те пулăшман. Çурта вара «НоваКард» предприяти çăлса хăварма пулăшнă. 2003 çул тĕлне вăл малтанхи схемăсене, сăнӳкерчĕксене шыраса тупса çурта малтанхи илеме тавăрнă. Çапла вара хăйĕн 100 çулне ку çурт юсаса çĕнетнĕскер кĕтсе илнĕ.
Кавал (Хапар облаçĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Кавал (пĕлтерĕшĕсем) статьяра вулăр.
Шаранкă (юханшыв)
Шаранкă — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Устан сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Пестово ятлă ялтан икĕ çухрăм мальенелле вырнаçнă. Шаранкă посёлока çитиччен хĕвеланăçнелле юхать, кайран вара çурçĕрелле çул тытать те Малиновски ял çвăхĕнче Уста шывĕпе пĕрлешет.
Шаранкă юпписен шучĕ çирĕм ытла, вĕсенчен пысăккисем çаксем шутланаççĕ: Бражка, Рейĕчвеш (выр. Реичваж), Туманка, Собанка.
Шыв хĕрринче çак ял-хула вырнаçнă: Пестово, Глубоково, Шаранкă (посёлок), Мăн Рейĕчвеш, Малиновски.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Бражка (юханшыв)
Бражка — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Шаранкăн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Пайдушево ятлă çывăхĕнче вырнаçнă. Шаранкă посёлок çывăхĕнче Шаранкă шывĕпе пĕрлешет.
Эдберг Стефан
thumb|Стефан Эдберг Стефан Бенгт Эдберг (Stefan Bengt Edberg, 1966 кăрлач, 19, Вэстервик, Швеци çуралнă) — паллă швеци теннисисчĕ, пĕччен тата йĕкĕр вылявпа тĕнчен пĕрремĕш ракетки пулнă.
Бражка (юханшыв)
Тавралăхĕ
Бражка юппийĕсем нумай мар, шывне пĕр вырăнта пĕвеленĕ.
Эдберг Стефан
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1966 çулта çуралнисем Категори:Кăрлач, 19 çуралнисем Категори:Швеци теннисисчĕсем
Бражка (юханшыв)
Тавралăхĕ
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Сондола
Кĕçĕн Сондола (Кĕçĕн Сондала) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Кена юханшывăн сулахай çыранĕпе, 10 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Письмирь
Письмирь  — Раççей территоринчи юханшыв. Чĕмпĕр облаçĕ территорипе юхать. Аслă Çарăмсан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан юпписем
Горячиха
Горячиха — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Панюшиха юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Ен юханшывĕсем
Карнеол
Карнео́л, (сердоли́к) — минерал, халцедонăн шупка-хĕрлĕрех, сарă-хĕрлĕ тĕрлĕ тĕслĕхĕ.
Минерал хăйĕн ятне чул сăрринчен илнĕ: ( — кизил çырли).
Характеристика
Çинçе касăлчăкĕнче витĕр курăнать.
Çутçанталăкри вырăнĕ
Ĕнчĕре чулăн чи хитре сорчĕсене ăсталаççĕ — хĕвел çуттинче нумай вăхăт иртсен хăмăртарах тĕсĕ хĕрлĕ-сăрă тĕсе куçать.
Усă курни
Карнеол Авалхи Икĕпатра Изида турăна халалланă чул шутланнă, пуян икĕпатсем çак чулран турă символне (виç çулçăллă клевер) ăсталанă тӳмесене тум-тир çине лартнă. Карнеол юн юхнине чаракан тата тарăхăва ирттерекен амулет пулнă.
Каçăсем
Категори:Хаклă чулсем Категори:Кварц тĕрлĕ тĕсĕсем Категори:Минералсем, алфавитпа
Елена
Елена — хĕрарăм ячĕ, тĕнчере чи сарăлнăскерсен пĕри. Кĕскĕн Лена. Чăвашла ăна Елен те теççĕ.
Грек чĕлхинчен (Ἑλένη) «çутă» тесе куçать.
Ят мĕне пĕлтерни
Еленăсем питĕ кăмăла каякан, ытарайми çынсем. Хăвăрт улшăнма пĕлнĕрен кашни арçын вĕсенче хăйĕн идеалне курать. Ума лартнă тĕллеве ниме пăхмасăр пурнăçлаççĕ. Характерпа лăпкă пулсан та тӳрккес. Çак енсем вĕсене спортра пысăк çитĕнӳсем тума пулăшаççĕ. Çынна хăйне шаннă пекех шанаççĕ. Енчен те ыттисем усал тăвас шутпа вĕсене улталанине пĕлсен нихăçан та каçармаççĕ. Еленăсен тĕп тăшманĕ – наянлăх. Паянхи ĕçе ырана хăварасси вĕсемшĕн йĕркелле пулăм. Пуянлăха, пуян каччăсене килĕштереççĕ. Хăвăрт юратса пăрахаççĕ. Турă çырнине тĕл пулсан вара юратушăн нимĕн те хĕрхенмеççĕ.
Категори:Хĕрарăм ячĕсем
Раухтопаз
Раухтопаз (Rauch — тĕтĕм тата τόπαζος — топаз), синонимсем — тĕтĕмлĕ кварц тата тĕтĕмлĕ хрусталь — кварц тĕрлĕ тĕслĕхĕ. Топазпа, пĕр пек ятлăрах пулсан та, нимĕнле çыхăну та çук.
Каçăсем
Категори:Кварц тĕрлĕ тĕсĕсем Категори:Хаклă чулсем
Рейĕчвеш (юханшыв)
Рейĕчвеш (выр. Реичваж) — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Шаранкăн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Ивановски ятлтан виçĕ-тăватă çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Клюжево ял тарин кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать, кайран вара çулĕ хĕвеланăçнелле пăрăнать. Мăн Рейĕчвеш (выр. Большой Реичваж) ял çывăхĕнче çывăхĕнче Шаранкă шывĕпе пĕрлешет.
Рейĕчвеш юпписен шучĕ çирĕм патнелле, пысăккисем çук. Шывне икĕ вырăнта пĕвеленĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Башаров Марат Алимжанович
Марат Алимжанович Башаров (Марат Галимҗан улы Бәшәров) — Раççей театр тата кино актёрĕ.
1974 çулхи авăн уйăхĕн 22-мĕшĕнче Мускавра çуралнă. Халăх енчен тутар. Ун ашшĕпе амăшĕ театрпа, кинопа нихăш енчен те çыхăнман: ашшĕ – сантехник, амăшĕ – повар.
Пурнăçĕ
Пĕчĕк чух Марат итлекен ача пулнă, садике çӳренĕ. Шкула çӳреме пуçласан вара «усалланнă», ăна хăйне тытма пĕлменшĕн темиçе хутчен те шкултан кăларса яма пуçланă. Анчах та хăйĕн чи лайăх юлташĕсене шăпах шкулта тупнă, вĕсемпе халĕ те туслă вăл. Шкул пĕтерсен Марат Мускаври патшалăх университечĕн юридици факультетне вĕренме кĕнĕ. Пĕрре пиччĕшĕ (театр критикĕ) Марата «Современник» театрта «Кентрвильское привидение» спектакльти пĕр роле выляса пăхма сĕнет. Унта шăпах çамрăк каччă кирлĕ пулнă. Икĕ тапхăр вылянă вăл çав спектакльте. Паллах, нимĕнле юрист профессийĕ пирки те шутламан ĕнтĕ текех, университетран докуменчĕсене кайса илнĕ те Щепкин ячĕллĕ театр училищине вĕренме кĕнĕ.
1998 çулта, алла диплом илсен, Марата темиçе театр харăс ĕçлеме чĕннĕ. Башаров пĕр-пĕр театра суйласа илсе уйрăм режиссёр куçĕнчен пăхас темен, никама пăхăнман актер пулма шутланă. Çак çулах ăна Н.Михалков хăйĕн «Сибирский цирюльник» фильмĕнче роль сĕннĕ. 1999 çулта Башаров С.Говорухинăн «Ворошиловский стрелок» фильмĕнче ӳкерĕннĕ. Унтан икĕ çул хушши О.Меньшиковăн «Горе от ума» театр постановкинче вылянă. Чăн-чăн ят-сум вара Марат 2000 çулта П.Лунгинăн «Свадьба» фильмĕ тата А.Миттан «Граница. Таежный роман» сериалĕ кун çути курсан çĕнтерсе илнĕ. Çак картинăсем экран çине тухсан кинокритиксем Раççей кинематографĕнче çĕнĕ çăлтăр çурални пирки шавлама пуçланă та. Марат Башаров кинора кирлĕ çын пулса тăнă. Унтанпа вăл миçе роль вылянă-ши? Акă, паллăрах фильмсене кăна илер: «Русский бунт – озвучание роли», «Тихие омуты» (2000), «Идеальная пара» (2001), «Олигарх» (2002), «Турецкий гамбит», «Чешуя – США» (2003), «72 метра», «Шукшинские рассказы. Гена пройди-свет», «Родственный обмен», «Моя большая армянская свадьба» (2004), «Консервы» (2006), «Парадокс» (2007)...
2007 çулта Марат «Первый каналăн» «Звезды на льду» проектне хутшăнса çĕнтерчĕ (унта вăл Татьяна Навка фигуристкăпа пĕрле ярăннăччĕ). Кăçал та çак программăн (ячĕ улшăнчĕ пулсан та) айккинче хăвармарĕç коньки çинче çирĕп тăма вĕреннĕ актера – «Ледниковый период» ăмăртăвĕсене Ирина Слуцкаяпа пĕрле ертсе пычĕ вăл.
Турибиккузино
Турибиккузино — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 257 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453338, ОКАТО кочĕ — 80238855002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Чӳк, 15
Пулса иртнĕ
|110px|мини|Уинстон Черчилль
Вилнĕ
Категори:Кунсем
979
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Баранов Михаил Дмитриевич
Баранов Михаил Дмитриевич — (21-17), Кăнтăр-Анăç фрончĕн 8-мĕш сывлăш çарĕн 289-мĕш истребитель авиаци дивизин 183-мĕш истребитель авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ çумĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ,. .
Роща-Ёль (Мăн Ляга юппи)
Роща-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Мăн Ляга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Анютино
Анютино, — Чăваш Енĕн Улатăр районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Пасна юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 98 çын, çав шутра 46 арçын, 52 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Анютино
Туманка (юханшыв)
Туманка — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Шаранкăн сулахай юппи. Ячĕ «тĕтре» (выр. туман) сăмахран пулнă.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Макарково ятлă ялтан пĕр-ик çухрăм кăнтăр-хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Шаранкă посёлок çывăхĕнче Шаранкă шывĕпе пĕрлешет.
Туманка юппийĕсем нумай мар, шывне пĕр вырăнта, Туманка ялĕнче, пĕвеленĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Сырьга
Кĕçĕн Сырьга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Мăн Сырьга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 1 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Трактор
thumb|right|СССР тата РФ трактор туни, пин штук (график) Тра́ктор (, «туртаракан») — туртаракан вырăнĕпе усă курмалли рельсăсăр, начар хăвăртлăхлă, хăватлă туртăмлă транспорт хатĕрĕ. Ял хуçалăхĕнче ака-суха ĕçĕнче тата хăй тĕллĕ куçайман машинăсене тата кĕпçесене турттарма пултарать. Трактор çине çакмалли тата çурмаçакмалли хатĕрлĕхĕ ял хуçалăх, çурт-йĕр тумалли е промăçлă теллĕ (тĕслĕхрен, пăр хатĕрлĕхĕ) лартса ĕçлеме юрать.
Трактор тĕсĕсем
Трактор икĕ тĕрлĕ пулать — урапалă тата гусиницăлă. Кашнин хăйĕн çитменлĕхĕ те, пахалăхĕ пур.
Урапалă трактор
right|170px
Çăпаталлă трактор
right|170px
Промăç тракторĕ
....
Ял хуçалăх тракторĕнчен уйрăм, промăçлисем питĕ ятарлисем пулаççĕ, вĕсене хăш тĕс машинăпа (яланхилле бульдозер агрегачĕ) ĕçлессипе палăртса пуçтараççĕ.
Промăç тракторĕ пурĕ те тенĕ пекех çăпаталлă, анчах тиекенчĕкпе тата хăшпĕр çул машинипе ĕçленĕ чухне кустăрмаллă трактора (ытларах, ял хуçалăх тракторĕн модификацисене) ĕçе кĕртеççĕ.
Совет Союзĕнче промăç тракторĕн базипе çерем çĕре сухаламалли ял хуçалăх тракторне (Т-100МГС, Т-130, Т-170) тăваççĕ, хыçалта ял хуçалăх ĕçĕнче усă курмалли хатĕре лартаççĕ.
Трел тракторĕ
thumb|Трел тракторĕн двигателĕсемпе кабини малта вырнаçнă. Хыçĕнче варман турттармалли платформа|left Трел тракторĕпе вăрман хуçалăх ĕçĕнче усă кураççĕ: каснă йывăç вуллисене каснă вырăнтан вăхăтлăха пухса хумалла вырăна турттараççĕ. Трел тракторне яланхилле ял хуçалăх трактор базинчен пуçтараççĕ, рамăн кайри пайĕнче платформа вырнаçтармалли компановкăпа улшăнса тăрать. Трел тракторĕн лебёдка (чăв?) пур. Трел тракторĕн паллă уйрăмлăхĕ — куçăм пайĕ пусăм лаптăкĕ пысăк, çакă вăрман тăприне эрози енчен хытă лăчăртать.
Çар тракторĕ
left|220px|thumb|[[Танганьика хĕрарăмĕсем çапла акăлчан пăс тракторне шывпа авăрлаççĕ. Африкăри герман-акăлчан фрончĕ. 1916]] left|220px|thumb|Акăлчан пăспа çӳрекен çăпаталлă тракторсем кĕпçесене фронта [[буксирлаççĕ. Франци, 1916]] Çар тракторĕпе артиллери кĕпçине тата урăх хĕçпăшал системине туртса пыраççĕ. Çар тракторĕн тĕп кирлĕ пахалахĕсем — марш хăвăртлăхĕ, пур çĕрте те çӳрекенлĕх, тĕрлĕ климат çĕрĕнче те ĕçлеме пултарни. Халĕ сайра усă кураççĕ. Унăн вырăнне автомобиль-турткăч тăрмашать.
Трактор тытăмĕ
left|220px|thumb|Мирлĕ трактор, [[1920-мĕш çулсем]] Тракторăн тĕп элеменчĕсем: двигатель, трансмисси, куçăм пайĕ, управлени механизмĕсем, ĕçлевпе пулăшу хатĕрлĕхĕ.
Тĕрлĕ тĕслĕ тракторсен хăват хатĕрлĕхĕ дизель двигателĕ (унчен çаплах бензин двигателĕпе ĕçленĕ) шутланать. Кустăрмаллă тракторăн рул хатĕрĕ автомобилĕн пекех; çăпаталлă трактора пăрмалла чухне çăпата лентине фрикционпа чараклаççĕ.
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш трактор евĕр машинăсене XIX ĕмĕртех тунă, вĕсем пăс хăвачĕпе ĕçленĕ.
1850 çултах акăлчан хайлавçи Уильям Говард сухара локомобильпе усă курнă. XIX ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринчех Аслă Британин уй-хирĕнче икĕ пине яхăн машин тăрашнă. Пĕрремĕш çăпаталлă трактора Раççейре Сарăту кĕпернин Вольск уесĕнчи Никольское чиркӳ ялĕнче пурăнакан Фёдор Абрамович Блинов çĕр ĕçтĕшĕ пуçтарать, 1879 çу вăл «шоссе тата хыт çулпа япала турттармалли вĕçĕмсĕр рельсаллă вакунăн» патентне («çăмăллăх») туянать. Çак хатĕрлĕх 20 лаша вăйĕллĕ пăс машинин хăвачĕпе куçнă. Анчах та çак трактора промăçлăхра та, ял хуçалăхĕнче те ĕçе кĕртеймен.
1896 çулта Хартпа Парр американ инженерĕсем пĕрремĕш шалти çунăв двигателлĕ трактора туса пуçтараççĕ. 1901 çултанпа çак трактора сутма тытăнаççĕ. Малтанах фермерсем хапăллах ăна туяннă, анчах та çĕнĕ машинăн çитменлĕхĕ курăнма пуçланать: питĕ йывăр, çавăнпа та тăпрана ытла хытарать. Вăтам фермăшăн вăл ытла пысăк шутланнă. Çаплах трактор тăтăшах çĕмĕрĕлнĕ, юсавĕ хаклă та тăсăллă пулнă. Анчах 1907 çулта тракторăн çĕнĕ моделĕ пасара тухать — вăл малтанхинчен лайăхрах пулнă. Çак саманталла Америкăра трактор юсав системи йĕркеленсе каять.
1912 çулта «Холт-Парр» фирми çăпаталлă трактор кăларма пуçлать.
thumb|Пĕрремĕш совет тракторĕ «[[Коммунар (трактор)|Коммунар».]]
Раççейре трактор кирлĕлĕхне Совет правительстви 1917 çул хыççăн туйса илет, интервенци саманинчех трактор тума укçа-тенкĕ уйăрса парать. 1918 çултан пуçласа В. И. Ленин хистенипе трактор кăларма хатĕрленме тытăнаççĕ. 1919 ç. Я. В. Мамин хайлавçă нефть двигателлĕ 11,8 кВт хăватлă «Гном» трактора хута ярать. Трактора тăвасси питĕ паллă шутланнă, вара çавăн пирки 1921 çулхи акан 1-мĕшĕнче Халăх Комиссарĕсен Канашĕн декречĕпе ял хуçалăх машинăтавассине патшалахăн çав тери кирлĕ ĕç тесе палăртнă. 1922 çулта Е. Д. Львов конструкциленĕ «Коломенец-1» трактор савутран тухать. 1922—1923 çулсенче Л. А. Унгер инженер ертсе пынипе «Запорожец» трактора хатĕрлеççĕ. 1924 çулта Харьковри пăравус тăвакан савутра «Коммунар» трактора тăваççĕ.
1924 çулта Я. В. Мамин конструкципе 8,8 кВт (12 л. в) двигателлĕ «Карлик» трактора икĕ вариантпа: «Карлик-1» (виçĕ кустăрмаллă, малалла пĕр туртăмпа, хăвăртлăхĕ 3…4 çм/сех) тата «Карлик-2» (тăватă кустăрмаллă, пĕр туртăмпа тата реверспа) трактор кăларать. 1924 — 1932 çулсенче «Красный путиловец» Ленинград савучĕ 50 пине яхăн «Фордзон-Путиловец» трактор, каярах 1934 çултанпа савут краççын двигателлĕ металл кустăрмаллă «Универсал» трактора тума тытăнать. «Универсал» ют çĕршывсене сутнă пĕрремĕш трактор пулать.
«Гном», «Коломенец-1», «Карлик», «Запорожец», «Коммунар» — пĕрремĕш совет тракторĕсем. Пĕрремĕш тракторсене пĕчĕк йышпа кăларнă, анчах та вĕсемпе çын усă курма вĕреннĕ, трактор тăвакан пĕремĕш çынсене вĕрентсе хатĕрленĕ — вĕсем тăван çĕршывăн трактор тăваканлăхĕн кун-çулне кĕреççĕ. Çĕршыв малалла аталанса пыни пысăк ятарлă трактор савучĕсене тума хистет. Çакан пек вара çак савутсенене — Сталинград трактор савутне (1930): вăл СТЗ-15/30 трактор кăларнă, Харьков трактор савутне (1931): вăл ХТЗ трактор (СТЗ трактор евĕр) кăларнă, Челепи трактор савутне (1933): вăл С-60 çăпаталлă трактор кăларнă — туса лартнă. Аслă вăрçă пуçланиччен вунă çул хушшинче пирĕн промăçлăх ял хуçалăхе валли 700 пине майлă трактор хатĕрлет. Тăван çĕршывăн пĕтĕмĕшле трактор кăларасси тĕнчен 40 % шутланнă. План экономикин çакăн пек ăнăçĕсене пула — кая юлнă, сапаланчăк раççей ял хуçалăхĕ механикăланă пысăк шая куçать.
Каçăсем
*
Хуан Карлос Ферреро
thumb|Хуан Карлос Ферреро Хуа́н Ка́рлос Ферре́ро Дона́т (Juan Carlos Ferrero Donat, нарăс, 12 1980, Онтениенте, Испани çуралнă) — испан профессиллĕ теннисисчĕ, тĕнчен пĕрремĕш ракетки пулнă.
Спорт хатĕрĕ
Тумтирĕпе пушмакĕ — Lotto. Ракетки — Prince.
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Нарăс, 12 çуралнисем Категори:1980 çулта çуралнисем Категори:Испани теннисисчĕсем Категори:Дэвис Черкки çĕнтерӳçисем
Подбелка
Подбелка  — Раççей территоринчи юханшыв. Чĕмпĕр облаçĕ территорипе юхать. Тия юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан бассейнĕ
Ырал
thumb|300px|Герман студенчĕсем 1900-мĕш çулсенче хĕçсемпе ыралта çапăçаççĕ. Хĕçсене çĕрелле тытакан яшсем — секунданчĕсем, сехетлĕ çынĕ — тӳри. thumb|300px|Александр Гамильтонпа Аарон Бэрр хушшинчи ырал Ырал — «кĕрешӳ», «вăрçă»,
Хĕçпăшалĕ
Пĕрмай усă курнă кăрал: хĕç, алтаспан, анкар (кинжал), XVIII ĕмĕрте çеç çулăмпе перекен кăрал ĕçе кĕрет.
Собанка (юханшыв)
Собанка — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Шаранкăн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Макарково ятлă ялтан пĕр-ик çухрăм кăнтăралла вырнаçнă. Мăн Рейĕчвеш ял çывăхĕнче Шаранкă шывĕпе пĕрлешет.
Собанка юппийĕсем нумай мар, шывне икĕ вырăнта пĕвеленĕ. Пĕри пĕви Лоскутово ялĕнче, тепри вăл ялпа Морозово хушшинче вырнаçнă.
Шыв хĕрринче виçĕ ял вырнаçнă: Макарково, Лоскутово, Морозово.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кăнтăр океанĕ
right|thumb|200px|Кăнтăр океанĕ Кăнтăр океанĕ — (е Антарктика океанĕ) — Антарктидăна хупăрласа тăракан, Çĕр çинчи пысăккăшĕпе тăваттăмĕш вырăнти океан.
Тавралăхĕ
Лаптăкĕ — 20 327 пин тв. çм (кăнтăр широтин 60-мĕш градусĕнчен шутласан). Чи тарăн вырăнĕ (Кăнтăр-Сандвич валакĕ) — 7235 м.
Çак термина темиçе хут та XVIII ĕмĕрте, çак шывсенче пĕрмай тĕпчев ĕçĕсем пынă май асăннă пулнă.
Асăрхавсем
Категори:Кăнтăр океанĕ
Горяйнов Николай Иосифович
Горяйнов Николай Иосифович — (14.02.1924-23.09.1976), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра вĕçевçĕ-тĕпчевçĕОКБ В. М. Мясищева, подполковник.
980
Çуралнă
Çаплах вулăр: Категори: 980 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Уимблдон турнирĕ
Уимблдо́н турни́рĕ (Wimbledon Championships) — теннис турнирĕсенчен чи ватти те чапли, 4 Мăн çĕлем турнирĕсен пĕри. Çулсеренех, çĕртме—утăра, Лондонăн Уимблдон вырăнĕнче ирттереççĕ. Тăсăлăвĕ — 2 эрне, хăш чух çумăра пула, ытларах та.
Истори
right|thumb|[[Себастьян Грожан 2004 ç. чемпионатра.]]
Корчĕсем
left|thumb|Корт, 1-мĕш нумĕрли.
Çĕнтерӳçисем
right|thumb|[[Роджер Федерер 2005 ç. чемпионатра.]]
Раççей хĕрарăм спортсменĕсем икĕ хут Уимблдон турнирĕнче çĕнтернĕ:
Пĕччен выляври чи нумай çĕнтерӳсем
Арçынсем: Уильям Реншоу — 7 çĕнтерӳ (1881—1886, 1889) Пит Сампрас — 7 çĕнтерӳ (1993—1995, 1997—2000)
Хĕрарăмсем: Мартина Навратилова — 9 çĕнтерӳ (1978, 1979, 1982—1987, 1990) Штеффи Граф — 7 хут (1988—1989, 1991—1993, 1995—1996), Венус Уильямс - 5 хут (2000-2001, 2005, 2007-2008).
Чи нумай титуллисем (пĕччен, йĕкĕр, тата хутăш вылявра)
Арçынсем: Хью Догерти — 13 титул (1887—1906) (5+8+0)
Хĕрарăмсем: Билли Джин Кинг — 20 титул (6+10+4) Мартина Навратилова — 20 титул (9+7+4)
Чи çамрăк çĕнтерӳçĕсем
Арçынсем: Борис Беккер — 17 çул та 227 кун (1985)
Хĕрарăмсем: Мартина Хингис — 15 çул та 282 кун (1996) йĕкĕр вылявра  Елена Зуковăпа.
Чи ватă çĕнтерӳçĕ
Мартина Навратилова — 46 çулта 264 кунта (2003) Леандер Паеспа пĕрле выляса илнĕ.
Чи хăвăрт финал матчĕ
Джон Макинрой Джимми Коннорса (1984) 1 сехет те 20 минутра 6-1 6-1 6-2 шутпа çĕнтерет.
Чи тăсăлу финал матчĕ
Рафаэль Надаль Роджер Федерера (2008) 4 сехет те 48 минутра 6:4 6:4 6:7(5) 6:7(8) 9:7 шутпа çĕнтерет.
Каçăсем
*
Кĕçĕн Тура
Кĕçĕн Тура — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Тура юханшывăн сулахай çыранĕпе, 4 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Швеца (юханшыв)
Швеца — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Устан сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Швецки ятлă ялтан пĕр çухрăмра вырнаçнă. Мăн Утински ял çывăхĕнче Уста шывĕпе пĕрлешет. Пĕр хушă кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхать, кайран сулахаялла пăрăнать — çапах та хĕвеланăçнеллех пăрăнса çитеймест. Çапла виçĕ-тăватă çухрăм юхнă хыççăн каллех кăнтăр-хĕвелтухăçнелле çул тытать те Устăпа пĕрлешиччен икĕ çухрăм юлсан кăнтăралла çаврăнса унпа пĕрлешет.
Швеца юпписен шучĕ нумай мар, пысăккисем çук. Юханшыв çывăхĕнче çак ялсем вырнаçнă: Швецки, Чура, Мăн Устински.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Мусăк
Кĕвĕ жанрĕсем
Кельтика
Опера | Симфони | Камера кĕвви
Вокал кĕвви | Инструментлă кĕвĕ
Гохали
Гохали — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Сосновка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Мусăк
Кĕвĕ жанрĕсем
Свинг | Боп | Прохладный джаз | Модальный джаз | Джаз-авангард | Соул | Фанки | Фри-джаз | Фьюжен
Рокабилли | Неорокабилли | Хиллбилли