cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карламанбаш
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Çĕнĕ Англи
Çĕнĕ Англи (New England) — АПШ-н çурçĕр-тухăçĕнчи регионĕ, хăйĕн шутне çак штатсене йышăнать:
Истори
XIX ĕмĕрте çак регион Пĕрлешĕннĕ Штатсен чуралăха пĕтерес юхăмне хастар хутшăнать, регионăн америка литературипе философин тĕпĕ пулса тăрать, кунтах патшалăхăн тӳлевсĕр çутĕç ĕçĕ тапранса каять; çурçĕр америка промăçлăх революцийĕ йĕркисемпе Пĕрлешĕннĕ Штатсенче Çĕнĕ Англи регионне çĕнĕлетсе улăштараççĕ.
300px|right|thumb| [[Нью-Хэйвен Грин паркĕ|Нью-Хэйвен Грин паркне 1638 çулта туса хунă, вăл халичченех упранса юлнă, Америкăри хулара планпа туса хунă пĕрремĕш вырăнĕ шутланать .]]
Этеплĕхĕ
Бостон хули регионăн сутă-илӳпе этеплĕх тĕпĕ пулса тăрать.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:АПШ регионĕсем Категори:Çĕнĕ Англи
Старочикеево
Старочикеево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 244 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452635, ОКАТО кочĕ — 80258830022.
Фреге, Ливия
Фреге:
Старочикеево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Йăлтăм
Йăлтăм, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Хирлеп хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Малтан, районсене туса хуриччен, Етĕрне уесĕн, Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Чăваш Енĕн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Павлова Софья Афиногеновна
Софья Афиногеновна Павлова (1926—1991) — театрпа кино совет актриси. РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1969).
1980-мĕш çулсем
цветы]] — Екатерина Ивановна, свекровь Марьяны, московская бабушка, врач
Асăрхавсем
Бабынино ялĕ Ярослав облаçĕн Галич районĕнче пулнă, халĕ Кострома облаçĕнче.
Каçăсем
Категори:ГИТИСра вĕренсе тухнисем Категори:Пайăр çынсем:Мускаври М. Н. Ермолова ячĕллĕ драма театрĕ Категори:Ваганьково çăвине пытарнисем
Новофедоровское
Новофедоровское — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 355 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453142, ОКАТО кочĕ — 80249816001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Африкаанс
Категори:Кăнтăр Африка Республики
Лив чĕлхи
Лив чĕлхи — ливсен чĕлхи— балти-финн ушкăн пайĕн финн-укăр чĕлхисен йышне кĕрет. Ливсен тăван чĕлхи пулнă, халĕ калаçура усă курмаççĕ, çапах та Балти патшалăхĕсен энтузиасчĕсем вĕренеççĕ, çаплах Европăн, Латвин тата Эстонин (Тарту хули) аслă пĕлӳ керменĕсен чĕлхе факультечĕсенче ăслăх объекчĕ шутланать. в первую очередь. Хальхи ливсен чылайăшĕ леттиленнĕ е вырăсланнă. Тăван чĕлхе вырăнне 92% хальхи лив латыш чĕлхине, 8% - вырăс чĕлхине йышăнать. Лив чĕлхи калаçакан сахал пулнипе çухалма патнех çитнĕ. Чĕлхене пур енлĕ пĕлекен хĕрарăм Лив çыранĕ этнос-культура управĕнче пурăнать. 50 çын лив чĕлхине тĕрлĕ шайстепени, чĕлхене тĕпчекенсен йышĕ лив кăкĕнчен тухнă 400 яхăн çын. Тăванлă çывăх чĕлхесем — вепс, эстон, водь тата финн чĕлхисем.
Çырулăхĕ
Лив алфавичĕ эстон тата латыш орфографи хутăшăвĕ пулать.
Кун-çулĕ
Малашне лив чĕлхипе каламçа тытăннă Балтине куçса килнĕ финн-укăр йăхĕсем кунта тахçанах пирĕн эрăччен Х ĕмĕр тĕлне хальхи Померани территоринчен  балти-славян йăхĕсем киличчен пурăннă пулнă. Йышăннă йăлапа индии-европа мар чĕлхесем Балти тĕс çумĕнчи территорире пирĕн эрăччен 9.000 çулта саралнă пулнă. Финн-укăр, çаплах балт чĕлхисен аталанăвĕ пирки ĕненмелле хыпар çук, мĕншĕн тесен çак чĕлхесен чылайăшĕн XVI ĕмĕрчен çырулăхĕ пулман. Кăнтăр енчен килнĕ пирĕн эрăччен 2000—1500 çулсенче килнĕ хальхи латышсемпе литвасен аслашшĕсем — балтсем —финн-укăр йăхĕсене тата вĕсен чĕлхине хальхи Латвин çурçĕрнелле тата хальхи Литван тухăçнелле темиçе ĕмĕр хушши хĕстерсе пыраççĕ. Лив чĕлхи те чакма тытăнать. Çапах та унăн субстрат сĕмĕ латыш чĕлхинче, çаплах Латвин, уйрăмах Курлянди, топонимикинче курăнать.
Статус
1991 çултанпа Латви республика ертӳçлĕхĕ лив челхине Латвин автохтон чĕлхи вырăнне хурать.
Каçăсем
Категори:Финн-атăлçи чĕлхисем Категори:Латви чĕлхисем
Ялхуçалăх çыравĕ
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Ял хуçалăх çыравĕсем
467
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мерчен (пĕлтерĕшĕсем)
Мерчен:
Семильон
thumb|right|200px|Семильон Семильон ( Semillon ) - паха шурă иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Бордо ( Франци ).
Сарăлни
Тĕнчере Семильон яхăн 34 000 га ( 2007 ) сарăлнă :
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Белгород (шывай кимми)
Кун-çулĕ
ПО «Севмашра» (Северодвинск) 1992 çулхи утăн 24-мĕшĕнче 654 савутри номерĕпе тума тытăннă. 1993 çулхи акан 6-мĕшĕнче «Белгород» ята панă.
1994 çулхи çăвăн 16-мĕшĕнче ТÇФ кăларнă та консервациленĕ.
2000 çулхи авăн уйăхĕнче, пĕр тĕслĕ «Курск» атомăхут путнă хыççăн, тăвас ĕçе тепĕр хут пуçланă.
2004 çулхи раштавăн 31-мĕшĕ тĕлне карапăн корпусне пуçтарнă, анчах та ăшне техникăна, ракета шахтисене майлаштарса лартайман. Ун чухне туса пĕтерес хакĕ 100 миллион тенкĕпе танлашнă.
Кимĕне «Севмаш» хăй тăрăшнипе туса пынă, çавăнпа та çак ĕçе сахал укçапа тивĕçтернĕ.
«Белгород» АШК туса пĕтерессине Патшалăхăн 2006 çулхи хӳтĕлев хушавне кĕртнĕ. Çапах та 2006 çулхи утăн 20-мĕшĕнче Севмашпредприятие килнĕ хӳтĕлев министрĕ Сергей Иванов каланипе, кимĕне Раççей ТÇФ шутне кĕртмелле мар тесе йышăннă, хатĕрлĕхĕ 80 % танлашнă. 2009 çулта 885 «Ясень» проекчĕн çунатлă ракетисемпе кăраллатас шухăш пулнă.
Официаллă мар хыпарпа, 2011 çулта К-139 ятарлă тĕллĕ шывай кимми тăвас тенĕ 2012 çулăн пуçламăшĕнче ТÇФ тĕп çарпуçĕ Владимир Высоцкий каланипе «Белгорода» ятарлă проектпа тăваççĕ.
Каçăсем
Категори:949А «Антей» проекчĕн шывай киммисем Категори:«Севмаш» савутĕнче тунă карапсем Категори:РФ ТÇФ Лăпкă океан флочĕн вăрçă карапĕсем
Аристотель
Платонăн вĕренекенĕ, 343 çултан пуçласа Македони Александрĕне вĕрентекенĕ, пирĕн эрăччен 335 çулта Ликей (Лицей е перипатетик шкулне никĕсленĕ). логика калăпăшне никĕсленĕ.
Биографи
Унăн ашшĕ Никомах, амăшĕ Фестида лайăх кил-йышран пулнă. Никомах Македони патшин Аминтăн III тухтăрĕ пулнă, çавăнпа та ачине медицинана тата философине вĕрентнĕ.
Аристотель ашшĕ-амăшне пĕчĕккĕ чухнех çухатнă. Çавăнпа вăл Атарнея, Пĕчĕк Азире, кайран вунсаккăрта пулнă чух Афин хулине кайнă, унта 20 çул пурăннă. Çав вăхăтра Платон лекцисене итлесе, вĕренекен кăмăл кĕнĕ. Вăл хăй вĕрентекен пулнă.
Платон пурăннă чухах, Аристотель хăйăн шкулне уçнă.
Мелюкова
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Аристотель
Биографи
343 çулта Македони патши Филипп Аристотеля хăĕн патне чĕнет. Вăл патша ачине Александра вĕрентме пуçлать. Александр ăслă ача пулса ӳсет, ăслăлăха юратать.
Мелюкова
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Аристотель
Биографи
Ашшĕпе ачи Аристотель ĕçне çӳллĕ хакланă. Филипп Стагирана çĕнелетнĕ, унăн çыннисем Аристотеля халаллăнă уява уявланă Александр ăна 800000 талант (2 мил. руб. яхăн) парнеленĕ.
Мелюкова
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Аристотель
Философи
Хăйĕн ăслăлăхне Аристотель 3 тĕре пӳлнĕ: теоретик (физика тата метафизика), практик (этика тата политика) тата поэтик (творчество).
Каçăсем
Категори:Философсем, алфавитпаКатегори:Пайăр çынсем алфавитпа Категори:П. эрч. 384 çулта çуралнисем Категори:П. эрч. 322 çулта вилнисем  Категори:Астрономсем, алфавитпа Категори:П. эрч. IV ĕмĕрĕн астрономĕсем Категори:Философсем Категори:Авалхи Грецин философĕсем Категори:Линнейченхи ботаниксем Категори:Авалхи грек биологĕсем Категори:Авалхи грек философĕсем Категори:Авалхи Грецин философĕсем Категори:Механиксем, алфавитпа Категори:Авалхи Грецин механикĕсем Категори:П. эрч. IV ĕмĕрĕн механикĕсем  Категори:Политологсем, алфавитпа Категори:Поэтика Категори:П. эрч. IV ĕмерĕн философĕсем Категори:Пайăр çынсем:Этика Категори:Чĕлхе философĕсем Категори:Эстетçĕсем Категори:Натурфилософсем Категори:Политика философĕсем
Варм-Шепыль-Муч
Варм-Шепыль-Муч — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Степанов Пётр Петрович
Степанов Пётр Петрович — йышăнман Днестрçум республикин пĕрмĕш премьер-министрĕ. Наципе чăваш.
Варм-Шепыль-Муч
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Степанов Пётр Петрович
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1959 çулхи кăрлач уйăхĕн 2-мĕшĕнче Хĕрлĕ Чутай районĕн Сĕнтĕркасси ялĕнче çуралнă.
1982 çулта Мускав патшалăх техника Н. Э. Бауман ячĕллĕ университетне вĕренсе пĕтернĕ; кайран Тĕмен облаçĕнчи Сăркăт хулинче ĕçленĕ.
1987 çулта Днестрçумăн тĕп хулине — Тирасполе — пурăнма куçса кайнă.
2005 çултанпа «Тираспольтрансгазăн» тĕп директорĕ пулса ĕçленĕ.
Çемье çавăрнă, икĕ ачана ӳстерет.
Каçăсем
Категори:Приднестровье Категори:Чăваш политикĕсем
Элĕк (Элĕк районĕ)
Элĕк, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕн администрацийĕ вырнаçнă ял, Элĕк ял тăрăхĕн тĕпĕ шутланать.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Элĕкре пĕтĕмпе 10 урам: 60 çул Октябрь, Парк, Прохор Иванов, Коммуна, Тухăç, Çурçĕр, Колхоз, Совет, Сад, Хыр урамĕсем.
Салара ытларах пайĕпе пĕр хутлă çуртсем лараççĕ. Çавăн пекех икĕ-виçĕ хутлисем те пур.
Элĕкре 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 2653 çын, çав шутра 1245 арçын, 1408 хĕрарăм пурăннă ..
Çутĕçпе культура
thumb|Элĕкри Турă амăшĕ вилнин асăну чиркĕвĕ‎ Кунта И. Я. Яковлев ячĕллĕ вăтам шкул, Элĕкри мусăк шкулĕ, ӳнер шкулĕ, Литературăпа тăван ен тĕпчев музейĕ, икĕ вулавăш, культура керменĕ пур. Чăваш чĕлхипе "Пурнăç çулĕпе" хаçат тухса тăрать. Салара Халăх театрĕ ĕçлет. Кермен çумĕнче "Валинке" фольклор ушкăнĕ йĕркеленĕ.
Çул-йĕр
Шупашкартан 67 çухрăмра ларать. Элĕке республика шайĕнчи Шупашкар — Элĕк — Етĕрне тата Шупашкар — Нурăс — Элĕк автомобиль çулĕсем иртеççĕ.
Кун-çулĕ
Элĕке пĕрремĕш хут 1486 çулта асăннă. Ӗлĕк-авал ку вырăнта юман вăрманĕ мăнаçланса ларнă. Юнашар вырнаçнă Юманлăх ял ячĕ çакна аса илтерет.
«Элĕк» ойконим çын ятĕнчен пулса кайнă. Ял Шапа Ушкăн Варĕ текен вырăнтан йĕркеленсе кайнă. Хăй вăхăтĕнче В. К. Магницкий пухса хатĕрленĕ авалхи тĕне кĕмен чăваш арçын ячĕсен шутĕнче Элĕк, Элекки, Элекке, Элеккей ятсем пур. Архив хучĕсенче Элĕк ялĕ Аликасы, Аликово, Успенское ятсемпе çыхăннă. Вырăсла çырнă хутсенче тиексем чăваш ячĕсене калаçура илтĕннĕ пек çырайман, чылайăшне вырăсла май улăштарнă. Çавăнпа та Элĕк сăмахран Алик, Аликово пулса кайнă. "«Под названием деревня Аликасы Курмышского уезда, с. Аликово упоминается во владенной записи, данной в 1694 году Чебоксарскому Успенскому монастырю»," тесе çырнă ĕлĕкхи вăхăтра.
Элĕк çумне «Успенское» сăмах вара ялта 1744 çулта чиркӳ туса лартсан хушăннă. Элĕк чиркĕвне парнеленĕ, Елисаветă Петровнă патшара ларнă вăхăтра кăларнă пĕр турă кĕнекинче çапла çырса хунă: "«Сия книга изготовлена типографией, а по приказу преосвященного Димитрия, Епископа Нижегородского Палатою отдана безденежно декабря 3 дня 1747 г. В Курмышском уезде новокрещенного села Успенское, Аликово тож, новостроенно у новокрещенных церкви»."
1907 çулта 230 çын, 1926 çулта 68 килте 271 çын пурăннă. 1854 çулта Элĕкре шкул уçăлнă.
Çак çултан пуçласа вара Элĕк сала (чиркӳллĕ ял) пулса тăнă. 1782 çулта Элĕкре йывăçран çĕнĕ чиркӳ туса лартнă, вăл икĕ астуллă пулнă. Салари виççĕмĕш чиркĕве вара 1901 çулта туса лартнă. Элĕк сали XVIII ĕмĕр вĕçнелле Шăмат вулăсне кĕнĕ, каярахпа хăй те вулас тĕпĕ пулса 67 яла тытăма кĕртет. 1918 çулта вулĕçтăвком, ял Канашĕ туса хунă. 1859 çулта Элĕкре 48 кил шутланнă, 207 çын пурăннă.
Банк, финансă ĕçĕсем
thumb|РФ Перекет банкĕн Элĕкри уйрăмĕ. Элĕк районĕнче Раççей Перекет банкĕпе Раççей ял хуçалăх банкĕ ĕçлет.
Сутă-илӳ
Сутă-илӳ центрĕ |thumb|220px Кашни кĕçнерни кун Сутă-илӳ центрĕ çумĕнчи лапамра тата Пушкин урамĕнче Элĕк ярмăрки иртет. Тĕрлĕ çĕртен килнĕ сутăçсем район халăхне таварпа тивĕçтереççĕ.
Фотопухăм
Категори:Чăваш Енĕн Элĕк районĕ
Тимирово (Мичуринский сельсовет)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Пичуг
Пичуг (Пычуг) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сылтăм çыранĕпе 258 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 62 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
468
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Остроумов Петр Николаевич
Остроумов Петр Николаевич (1952 çул, Çăл Атăк ялĕ, Патăрьел районĕ, Чăваш АССР çур.) — чăваш ăсчахĕ, физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ.
Тăвальушкăнь Ялтăра
Тăвальушкăнь Ялтăра, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Çĕмĕрле-Калинино çул хĕрринче вырнаçнă.
Остроумов Петр Николаевич
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1952 çулта Чăваш АССР Патăрьел районĕнчи Çăл Атăк ялĕнче çуралнă.
Мускаври физика инженери институтĕнче вĕренсе тухнă. 1975 çултанпа Йĕтре тĕпчевĕсен институтĕнче вăй хунă, 1985 çултанпа çак институтрах лабаротори ертӳçи ĕç вырăнне йышăнать.
Каçăсем
Категори:1952 çулта çуралнисем
Тури Тăрмăш
Истори
XVII-мĕш ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче хальхи Сĕнтăрвĕрри районĕ çĕрĕнче вырнаçнă Мукрукасси ялĕнчи çынсем ĕлĕххи вырăнне прахса хире куçса килсе Анат тата Тури Тăрмăш ялĕсем никĕсленĕ. 1868 çулта ялта 26 кил пулнă, вĕсенче 77 арçынпа 88 хĕрарăм пулнă. 1920 çулхи утă уйăхĕн 30 Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен пуçласа 1927-мĕш çулченПатăръел уесне кĕнĕ. Ку тапхăрта ял палартнă пайланăвсен Турхан вулăсне кĕнĕ.
Тăвальушкăнь Ялтăра
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
Тури Тăрмăш
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Тăвальушкăнь Ялтăра
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Веденовка
Веденовка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 89 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453142, ОКАТО кочĕ — 80249816003.
Тăвальушкăнь Ялтăра
Паллă çынсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Веденовка
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тури Тăрмăш
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Ставрополь Ен
thumb|right|150px|Ставрополь Енĕн ялавĕ Ставрополь Ен (Ставропольский край) — Кăнтăр Раççейри енĕ.
Тавралăхĕ
Лаптăкĕ : 66.1 пин çм2
Территориллĕ-административла тытăмлăхĕ
26 районсем, 20 хула тăрăхсем.
Халăх йышĕ
Ставрополь Енре 2 786 пин çин ( 2010 ) пурăнать.
Хуçалăхĕ
Категори:Çурçĕр Кавказ
Павловский Посад
Павловский Посад - Мускав облаçри хула.Павлов-Посад районĕн тĕп хули.
Кун-çулĕ
1328 çулта никĕсленĕ.
Митрошиха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Липовка (Кармаскали районĕ)
Липовка  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 8 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453001, ОКАТО кочĕ — 80235865005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Васасуля
Васасуля — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
К-410 «Смоленск»
К-410 «Смоле́нск» — совет тата раççей Раççей ТÇФ Çурçĕр флочĕн шывай киммисен 11-мĕш дивизи йышĕнчи 949А «Антей» проекчĕн атомлă шывай ракета крейсерĕ.
Шевченко Тарас Григорьевич
thumb|Мемориаллă хăма. Замкова урамĕ (халĕ [[Пилес урамĕ), 10, Вильнюс; Шевченко çак çуртра 1829—1830 çç. пурăннă]]
Тарас Григорьевич Шевченко — украин чаплă сăвăçи, ӳкерçи.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1814 çулхи нарăсăн 25-мĕшĕнче Кейӳ кĕпернинчи (халĕ Черкас облаçĕ) Моринцă салинче çуралнă.
Каçăсем
Категори:Украина сăвăçисем Категори:Украина çыравçисем Категори:Украина ӳкерçисем Категори:Украина революционерĕсем Категори:1814 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 9-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Раççей Империнче çуралнисем Категори:1861 çулта вилнисем Категори:Пушăн 10-мĕшĕнче вилнисем
Янăш (Элĕк районĕ)
Янăш, — Чăваш Енри Элĕк районĕн ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 76 çын (2006) пурăнать. Ялта тăватă урам- Кооператив, Çурçĕр, Çыран хĕрри тата Кăнтăр урамĕсем.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Плесовская
Плесовская — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Мăн Пинюг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 22 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Чăваш Сурăм
Ялта Питрав ярмăрки иртет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Салара 233 çын (2006) пурăнать. Ялта виçĕ — Совет, Октябрь, Çамрăксен — урамĕсем. Ялта шкул истори музейĕ ĕçлет.
Кун-çулĕ
Чăваш Сурăм ялĕ çинчен авалхи хутсем çинче 1620 çулта асăнни пур.
XVIII
Ку тăрăхра халăх çыравне 1718 - 1723 çулсенче ирттернĕ. Çак ĕçсене тума вырăнти улпутсене хушнă. Лешĕсем çак ĕçе сӳрĕккĕн туса пынă, чылай çĕр ĕçченĕсене хутсем çине çырман, пытарнă.
1747 çулта чиркӳ туса лартнă. 1793 çулта салара чултан çĕнĕ чиркӳ купаласа лартнă. 1826 çулта кивĕ чиркӳ çуртне пăсса часовньă тунă. 1833 çул тĕлне, прихут хучĕсем тăрăх çак прихута Актай, Матьăк, Панкли, Хурасан ялĕсем кĕни паллă.
Бабаев Александр Иванович (артиллерист)
Бабаев Александр Иванович (артиллерист) — ( – ), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 69-мĕш çарĕн 134-мĕш перевçĕсен дивизин 410-мĕш артиллери полкĕн дивизион командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Указ дати -.
Чăваш Сурăм
XVIII
1780 çул тĕлне ял икĕ пайран тăни курăнать: "'Преображенская Сорма —20 дворов, околодок церкований — 8 мужчин, 12 женщин'" 1907 çулĕ тĕлне Чăваш Сурăмĕнче 193 çын, 1926 çул тĕлне ялти 49 килте 228 çын пурăннă.
XIX ĕмĕр
1862 çулта кунта шкул уçăлнă.
XX ĕмĕр
1917 çулчен Çĕрпӳ уесĕн Çĕнĕ Мамеев вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулччен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсĕнче пулнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мешĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕнче Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем
Головашенко Сергей Куприянович
Головашенко Сергей Куприянович — (27.03.1923-04.10.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 61-мĕш çарĕн 356-мĕш перевçĕсен дивизин 1183-мĕш перевçĕсен полкĕн пулемётчикĕ, красноармеец.
Чехов (Мускав облаçĕ)
left|thumb|250px|Чехов чукун çулĕн станци Чехов - Мускав облаçĕнчи хула. 1954 çулта Лопасня тата Чёрное Озеро салисем пĕрлештерсе Чехов хула никĕсленĕ.
Мостовуха
Мостовуха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Куринка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Виçĕ Çăл
Три Ключа — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 114 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452635, ОКАТО кочĕ — 80258830024.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Ярмушка ял тăрăхĕ
Ярмушка ял тăрăхĕ — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Ярмушка, Шкул урамĕ, 37.
Телефон:         +7(83537)6-16-17.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Афанасьев Геннадий Веняминович.
Улатăр районĕ
Улатăр районĕ, — Чăваш Республикин (РФ) администрациллĕ-территориллĕ виçи тата муниципаллă йĕркеленĕвĕ (муниципаллă район).
Ярмушка ял тăрăхĕ
Тавралăхĕ
Районăн çурçĕр пайĕнче, Мăн Çавал юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1238 (2006 çул) çын.
Улатăр районĕ
Районăн тĕпĕ — Улатăр хули.
Ярмушка ял тăрăхĕ
Пурăнан вырăнсем
Ярмушка, Авшак Элмен, Кивçурт Мăрат, Мăн Элмен, Пуканкасси, Кушар Юнтапа, Уйкас Юнтапа, Хурапыр ялĕсенчен тăрать.
Улатăр районĕ
Чăваш Енĕн кăнтăр-хĕвеланăç енче вырнаçнă. Анăçпа кăнтăр енчен Мордовипе (Ардатов районĕ) тата Чĕмпĕр облаçĕпе (Сăр районĕ), çурçĕр енчен Пăрачкавпа Йĕпреç, тухăç енчен Патăрьелпе Шăмăршă районĕсемпе чикĕ тытать.
Ярмушка ял тăрăхĕ
Кун-çулĕ
Калинино-Шупашкар çулĕ хĕрринче вырнаçнă.
Улатăр районĕ
Район гербĕ
1997 çулхи нарăс 27 Улатăр район депутатсен пухăвĕнче район гербĕ çинчен алă пусса ăна вăя кĕртнĕ. Унăн никĕсĕ валли Чăваш Ен гербне усă курнă. Çавăн пекех район паллисене усă курнă.
Ярмушка ял тăрăхĕ
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
Улатăр районĕ
Район гербĕ
Тытăмĕнче "Чувашская Республика" - "Алатырский район" тесе çырнă, вĕçĕсенче юман шулçисене вырнаçтарнă. Юман шулçисен район пурлăхне тата унăн вăйне кăтартаççĕ.
Гербăн тĕп пайĕнче Улатăр уесĕн ĕçĕсене кăтартакан паллисем вырнаçнă. 1778 çулта Улатăр хулине ятлă герб панă. Гербăн çӳлти пайĕнче тырă хупахĕсем вырнаçнă. Веçĕм районта ял хуçалăхĕ вăйлă сарăлнине пĕлтерет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн районĕсем
Григорьевка (Çтерлĕ районĕ)
Григорьевка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 115 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453142, ОКАТО кочĕ — 80249816004.
Атнаш
Атнаш, — Чăваш Енри икĕ ял ячĕ.
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Люберцы
Люберцы - Мускав облаçри хула.
Кун-çулĕ
1623 çулта никĕсленĕ.
469
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Люберцы
Халăх йышĕ
Халăх йышĕ 158,2 пин çын (2010).
Григорьевка (Çтерлĕ районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Дмитров
Дмитров - Мускав облаçĕнчи хула.
Кун-çулĕ
left|thumb|250px|Успенски соборĕ 1154 çлта пинпӳ Юрий Долгорукий Яхрома айлăмра никĕсленĕ.
Халăх йышĕ
Халăх йышĕ 63.2 пин çын ( 2010 ).
Каховский Василий Филиппович
Каховский Василий Филиппович, — Вăтам Атăлçи тăрăхне тĕпченĕ паллă археолог, профессор. 1916 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче Канаш районĕнчи Атнаш ялĕнче çуралнă. Василий Филипповичăн пурнăçĕ 1993 çулхи çурлан 24-мĕшĕнче татăлнă.
Кун-çулĕ
Василий Филиппович Хусан кĕперни нчи Атнаш ялӗнче хресчен çемйинче çуралнă.
Малтан Канаш педтехникумӗнче вӗренсе тухнӑ. 1935-мӗш ҫултанпа ял шкулӗнче вӗрентнӗ. 1941 çулта Василий Филиппович Чăваш патшалăх педагогика институчĕн çутçанталăкпа тĕпчев тата Мускаври Н.Г. Чернышевский ячĕллĕ истори, философи тата литература институчĕн истори факультетне куҫӑмлӑ мар майпа вӗренсе пӗтернӗ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. 1946-мӗш ҫӳлтан пуҫласа 1967-мӗшччен Чăваш патшалăх педагогика институчĕн че вӗрентнӗ. 1955-1958 çулсенче Чăваш АССР çутĕç министрĕ пулса ӗҫленӗ. 1958-1967 çулсенче — ЧППИ-н истори кафедрин ертӳçи. 1967-1989 çулсенче — ЧПУ истори факультечĕн пĕрлехи истори кафедрин ертӳçи. 1969 çулта профессор ятне тивĕçнĕ. 1989-1993 çулсенче — НИИЯЛИЭ-н археологипе антропологи уйрăмĕн ертӳçи. Пурнӑҫӗ 1993-мӗш ҫулхи ҫурлан 24-мӗшӗнче кӗтмен ҫӗртен татӑлнӑ.
Василий Филипповичăн вĕрентӳçи — паллă археолог Смирнов А.П. Каховскин тĕпчев ĕçĕсем питĕ анлă пулнă, вăл чуллăхлă ĕмĕрсенчен пуçласа кай вăтам ĕмĕрсем таранчченхи палăксене тупса тĕпченĕ.
Каçăсем
Категори:Историксем Категори:Раççей историкĕсем Категори:Раççей археологĕсем Категори:Чăваш историкĕсем Категори:Чăваш археологĕсем Категори:Раççей этнографĕсем Категори:Чăваш этнографĕсем
470
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Энехмет
Энехмет — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Чăваш Сурăм ял тăрăхне кĕрет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялĕнче 23 çын (2006) пурăнать. Ялта пĕр урам- Октябрь урамĕ.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районĕ йышне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Захарова Светлана Юрьевна
Светлана Юрьевна Захарова — Раççей балерини, РФ Патшалăх думин депутачĕ, Раççей Федерацийĕн патшалăх парнин лауреачĕ (2006), Раççей халăх артисчĕ (2008), «Ылтăн питлĕх» парне лауреачĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1979 çулхи çĕртмен 10-мĕшĕнче Луцк хулинче çуралнă.
1989 çулта Кейӳ хореографи училищине вĕренме кĕрет. Ултă çул ăсталăха ӳстерсен (Валерия Сулегина патĕнче), Санкт-Петербургри çамрăк ташлакансен ăмăртăвĕнче (Vaganova-Prix) иккĕмĕш вырăна çĕнтерсе илет. Ăна Вырăс балечĕн А. Я. Ваганова ячĕллĕ Академин кăларăм курсне вĕренме чĕнеççĕ. 1996 çулта Захарова академие вĕçлет, Мариин театăрĕн паллă балеринин Елена Евтеевăн пĕрремĕш вĕренсе тухаканĕсем хушшинче пулать. Çав çултах ăна Мариин театăрне хапăллăса йышăнаççĕ, тепĕр çул сезонĕнче ертсе пыракан ташлакан (солист) пулса тăрать.
Светлана Захарова — Патшалăх Думин депутачĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей балечĕн артисчĕсем Категори:Ылтăн маска премин лауреачĕсем Категори:Раççей халăх артисчĕсем
Пожма
Пожма — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 353 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Хаçат
Хаçат, — периодикăллă пичет кăларăмĕ. Хаçатра хыпарсене, хальхи пулăмсене, çырусене, калавсене, очерксене тата ытти тĕрлĕ çыру ĕçĕсене пичетлесе кăлараççĕ. Ытти кăларăмсенчен формачĕпе тата тухас вăхăчĕпе уйрăлса тăрать. Журналсенчен, тĕслĕхрен илсен, уйăхра ытларах пичетленсе тухать.
Чăваш Ен хаçăчĕсем
Категори:Периодика кăларăмĕсем *
Вăлын облаçĕ
Волынь облаçĕ (Воли́нська о́бласть) — Украинăн çурçĕр-анăçĕнчи облаçĕ. Анăçра Польшăпа, çурçĕрте – Беларуçпе, тухăçра – Ровнă, кăнтăрта – Львов облаçĕсемпе чикĕ тытать.
Хуласем
Облаç паллиллĕ хулисем:
Каçăсем
Категори:Волынь облаçĕ
Вачев 2
Вачев 2 — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Головашко Фёдор Павлович
Головашко Фёдор Павлович — (22.06.1923-19.04.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 11. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çĕнĕ Çĕр çинчи тĕшĕ хĕçпăшăн тĕпчевĕн ертсе пыракан вĕçевçи, Ту-16 самолёт экипажĕн командирĕ, майор.
Сулахай фронт (Раççей)
Сулахай Фро́нт — Раççейри, çаплах СССР йышĕнче пулнă патшалăхсенчи социаллă аталанăвĕ майлă çынсене пĕрлештерекен сулахай-радикаллă йĕркелĕвĕ.
Сулахай Фронтăн тĕллевĕсем
Сулахай Фронтăн Платформинче тĕп тĕллевĕ Раççейре социализм тăвасси тесе палăртнă. Сулахай Фронтăн ĕçĕ-пуçĕ — социализм, демократи тата интернационализм тĕлĕсемпе кĕрешекен оппозицири сулахай вăйсен пĕрлĕхне сыхласа вĕсене координацилесе пырасси. Сулахай Фронт халĕ темиçе сулахай организацие пĕрлештерет, кун чухне Фронтра тăни хăйсен организацисенче ĕçленипе хирĕçлемест.
Кун-çулĕ
Сулахай Фронта йĕркелес шухăш 2008 çулхи çуркунне пĕрремĕш.
Сулахай Фронтăн акцисем
Сулахай Фронт санкциленĕ тата санкцилемен тĕрлĕ акци, митинг, çӳрев ирттерет. Чи паллисен шутне Мускавра анчах мар, урăх хуласенче ирттерекен пĕрлĕ «Тарăху кунĕ» ятлă митинг кĕрет. Унсăр пуçне, Сулахай Фронт тăрăмĕсемпе пĕрле (влаçсем чарсан та) «Антикапитализм» акцисене ирттерет.
Тытăмĕ
Съезд Сулахай Фронтăн ертсе пыракан аслă органĕ шутланать. Сулахай Фронтăн канашĕ юхăмăн кулленхи ĕç-пуçне тытса пырать, Ĕçтăвком йĕркелĕвĕн оперативлă ĕçлев органе пулать.
Каçăсем
Категори:Раççей коммунизмĕ
К-148 «Краснодар»
К-148 «Краснодар» — пĕрремĕш совет тата раççей 949А «Антей» проекчĕн атомлă шывай ракета крейсерĕ. Çурçĕр флотĕнче хĕсметре тăнă.
Кун-çулĕ
Шывай крейсерне «Севмашра» 1982 çулхи утăн 22-мĕшĕнче тума пуçланă. 1983 çулхи пушăн 19-мĕшĕнче карапа официаллă СССР ТÇФ карапĕсен йышне илнĕ.
1985 çулхи пушăн 3-мĕшĕнче карапа шыва антарнă.
1986 çулта патшалăх тĕрĕслевĕсене вĕçленĕ, çав çулăн чӳкĕн 5-мĕшĕнчех карап Çурçĕр флочĕн 1-мĕш ШКФл 11-мĕш ШКДи кĕнĕ.
1992 çулхи çĕртмен 3-мĕшĕнче атомлă шывай крейсерĕ класа куçарнă. 1992 çулта ТÇФ тĕп çарпуçĕн «Ракетăпа пенĕшĕн» призне тивĕçнĕ.
1993 çулхи çуркунне «Краснодар» пайăр ята тивĕçнĕ.
Хĕсметре чухне 4 хутчен Атлантикăна тата Вăтаçĕр тинĕсне харçăна çӳренĕ.
1996 çулта Çурçĕр флочĕн çапăçури йышĕнчен кăларнă. 1998 çулхи утăн 28-мĕшĕнче ТÇФ йышĕнчен кăларнă.
Утиль ĕçне тума АПШ тата Итали укçа параççĕ. Темиçе теçетке çул хĕсметрен хăтарса ĕçсĕр тăракан АШК хушшинче юлашкинче çеç утиллеççĕ.
Асăрхавсем
Категори:949А «Антей» проекчĕн шывай киммисем Категори:«Севмаш» савутĕнче тунă карапсем Категори:РФ ТÇФ Лăпкă океан флочĕн вăрçă карапĕсем
Шаранбаш-Князево
Шаранбаш-Князево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 485 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452638, ОКАТО кочĕ — 80258830026.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Максютово (Ашкадарский сельсовет)
Максютово  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 168 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453142, ОКАТО кочĕ — 80249816006.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
471
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Серте
thumb|кĕçĕн серте курăкĕ thumb|Чечеклекен серте
Кивĕ Загора облаçĕ
Кивĕ Загора облаçĕ (Област Стара Загора) — Болгари республикин облаçĕ, 28 облаçĕнчен пĕри, площадь тăрăх иккĕмĕш вырăнта тăрать. Тĕп хули — Кивĕ-Загора, 371917 çын пурăнать.
Серте
Серте (лат. Aegopódium) — ӳсентăрансен речĕ, Сунчăклă йышшисем йышран.
Тĕссем
Базăсен The Plant List панăлăхĕ тăрăх, ретре мĕнпурĕ 8 тĕс :
Кивĕ Загора облаçĕ
Лаптăкĕ — 5151 км². Облаçĕн регистраци номерĕ — СТ
Серте
Серте яшки
Çуркунне, какай пĕтсен, купăста вăхăчĕ иртсен, ял çынни серте яшки çине куçнă. Чăвашсен чи юратнă, хăнăхнă апачĕсенчен пĕри пулнă вăл. Ăна кугакайпа та /юлнă пулсан/, хăй хальлĕн типĕлле çĕр улмипе кăна та пĕçернĕ.
Кивĕ Загора облаçĕ
Халăхĕ
Пĕтĕм Полхаринчи пекех, облаçре çын шучĕ чакса пыни палăрать:
Серте
Серте яшки
Ун пек чух пиçес умĕн хурана çăмарта лăкаса янă. Сĕтел çине антарса лартсан яшкана хăймапа "сăн" кĕртнĕ, симĕс сухан тураса янă. Хăш-пĕри уйран юрнипех çырлахнă.
Кивĕ Загора облаçĕ
Халăхĕ
Шĕкĕр хуласем — Кивĕ Загора (183 пин); Казанлык (90 пин)
Серте
Серте яшки
Çак вăхăтран пуçласа хресчен çăвĕпех курăк яшки çинĕ.
Кивĕ Загора облаçĕ
Экономика
Старозагорская область занимает третье место в стране из 28 по индексу человеческого развития на 2003 г. и уровню экономической активности (официальный доклад ООН). В 2004 г. прямые иностранные инвестиции в региона составили 838 млн евро (при 2.020 млн евро в странуу в целом), что составляет над 41,5 % всех инвестиций в страну. Около 600 млн из 838 направлено в сферу энергетики, где выделяется энергетический комплекс Марица Изток.
Серте
Каҫӑсем
Категори:Серте
Кивĕ Загора облаçĕ
Экономика
В области расположена и крупнейшая пивоварня в стране — «3агорка» с 800 рабочими. На «Загорку» приходится 30 % от пивного рынка страны. Старозагорская область — важый сельскохозяйственный регион страны. Выращиваются: пшеница, технические культуры, овощи, виноград. Развиты лёгкая, пищевая промышленность. Местная старозагорская овца (фракийская тонкорунная овца) с 1950 г. для производства тонкорунной шерсти. Стара Загора — один из важнейших транспортных узлов Южной Болгарии. Ж/д линия Русе — Подкова.
Сотрудничество
В культурном и экономическом плане Старозагорская область сотрудничает с Самарской областью РФ с 1999 года.
Ижевск
thumb|Ижевск гербĕ Ижевск (Иж, Ижкар), — Удмурт Республикин тĕп хули.
Категори:Раççей хулисем Категори:Удмурт Республикин хулисем
Чăваш Республикин тарифсен республика хĕсмечĕ
Республикăн тарифсен хĕсмечĕ — Чăваш Республикин тариф ĕçĕсене йĕркелесе пыракан республика хĕсмечĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Министрсен кабинечĕ
Бабаев Александр Иванович (лётчик)
Бабаев Александр Иванович (лётчик) — ( 06-22), Германири совет çарĕн ушкăнĕн 16-мĕш сывлăш çăрĕн командующийĕ, авиаци генерал-полковникĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 21.
Етруккасси Мăрат
Етруккасси Мăрат, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Хирлеп хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Малтан, районсене туса хуриччен, Етĕрне уесĕн, Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Чăваш Енĕн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
472
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вырăс литератури
Вырăс литерату́ри — вырăсла е вырăс авторĕсем хайланă литература.
Тапхăрлани
Тĕрлĕ автор вырăс литературине истори енĕпе тапхăрлас ĕçре тĕрлĕ вариант сĕнет.
XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче кăларнă Брокгаузпа Ефроннăн энциклопеди сăмахсарĕнче вырăс литературинче виçĕ тапхăра палăртнă: пĕрремĕш палăкĕсем — Монгол-тутар пусмăрĕ, монгол-тутар пусмăрĕ — XVII ĕмĕрĕн вĕçĕ, тата XVIII ĕмĕртенпе сăмахсар тухнă çĕре çити (XIX ĕмĕрĕн вĕçĕ). 1927 çулта Лондонра вырăс литератури пирки икĕ томлă ĕçе публикациленĕ Д. С. Святополк-Мирский, çакнашкал тапхăрсене кăтартнă: авалхи вырăс (XI—XVII ĕмĕрсем), куçăмлă, классицизм тапхăрĕ, поэзин ылтăн ĕмĕрĕ, Гоголь эпохи, реализм тапхăрĕ тата хальхи, 1881-па (Достоевский вилнĕ хыççăн). Изданная примерно в это же время в ССРП кăларнă Литература энциклопединче вырăс литературине çапла тапхăрланă: авалхи вырăс литератури, XVIII ĕмĕрти литература, XIX ĕмĕрти литература, XX ĕмĕртенпе Октябрь революциччен тат Октябрь революци хыççăн — XX ĕмĕрти литература. Хальхи «Кругосвет» электронлă энциклопедийĕ вырăс литературин историне çапла тапхăрлать: авалхи вырăс литератури, XVIII ĕмĕрти литература, XIX ĕмĕрти литература, 1917 çул хыççăнхи литература тата çĕнĕ вырăс литератури.
Кириллпа Мефодин пысăк энциклопедийĕ çапла пайлать: Авалхи вырăс литератури; XVIII — XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнчи литература; Совет тапхăрĕнчи тата хальхи литература; Вырăс лешьен литератури; Пĕрлĕхсем, кĕтессем, журналсем.
Мăн раççей энциклопедийĕ çак уйрăмсене кăтартать: Фольклор; Авалхи вырăс литератури; XVIII ĕмĕр; XIX ĕмĕр; XIX ĕмĕрĕн вĕçĕ — XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕ; Совет эпохи; Вырăс лешьенĕ; XX—XXI ĕмĕрсенчи раççей халăхĕсен литератури; Постсовет тапхăрĕ.
Авалхи вырăс литератури
Вырăс çырулăхĕ Руçре христос тĕнне кĕрсе кириллицăна йышăннă хыççăн хăвăрт аталанма тытăнать. Кĕнеке тĕнпе паллашмалли тата Турра кĕл тунă чухнехи хатĕр пулса тăрать.
Висантирен христианлăха илсе, Руç унăн чун-чĕмлĕх сĕмне керсе ӳкет, мĕншĕн тесен чиркĕвĕн пĕрремĕш ĕçченĕсемпе пĕрремĕш кĕнекеçĕсем Руçре грексем пулнă. Малтанах мĕнпур литература йышĕнче грек чĕлхинчен куçарнă (тс. Çырăвăн кĕнекисем, тс. Аттесем тунисем, таса çынсен ĕçĕ-хĕлĕ, ăсчахсен пуххисем тата çавăн евĕррисем) кĕнекесем çех пулнă. Пĕрремĕш тăван пултаруллă ĕçсем — вĕрентсе каланисем, таса çынсен ĕçĕ-хĕлĕсем, послания, çул çӳревсем (таса вырăнсем патне) — тĕн кĕнекисем шутланнă.
XVIII ĕмĕр
XVIII ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче вырăс литературинче хайлавсем жанрĕпе те, фабулипе те тем тĕрлĕ те пулнă, ытларахăшне вырăсла куçарнă, çаплах хăйсем хайланисене те кăларнă. Каярах вырăс литературинче классицизм тапхăрĕ пуçланать, çĕрçуллăх вĕçнелле ăна Анăçри çĕршывсенче кăшт маларах çуралнă сентиментализм улăштарать.
Авторсем
• 2
Кĕмĕл самана
символизм умĕнхисем аслă символистсем кĕçĕн символистсем акмеистсем урăххисем футуристсем имажинистсем çĕр ĕçчен сăвăçĕсем обэриутсем
реалистсем символистсем
20—30-мĕш çулсем
Эмиграцири çыравçăсем — Иван Бунин, Куприн, Шмелёв, Цветаева, Георгий Адамович, Ходасевич, Георгий Иванов
Çĕнĕ ăру
60—80-мĕш çулсем
Вăрттăн е çурма вăрттăн литература
Эмиграцин виççĕмĕш хумĕ
поэзи
таврăннă литература: Михаил Булгаков («Собачье сердце», «Мастер и Маргарита»), Евгений Замятин («Мы»), Борис Пастернак («Доктор Живаго»), Солженицын («Один день Ивана Денисовича», «Архипелаг ГУЛАГ»), Варлам Шаламов («Колымские рассказы»), Георгий Владимов («Верный Руслан»), Даниил Андреев («Роза Мира»), Василий Гроссман («Жизнь и судьба»), Анатолий Рыбаков («Дети Арбата»), Андрей Синявский («Прогулки с Пушкиным»), Венедикт Ерофеев («Москва — Петушки»)
Поэзи
сăвăçсем-утмăлмĕшсем
70-80-мĕш çулсенчи самиздат тата унăн еткерĕсем
Ача-пăча литератури
XX ĕмĕрте чылай енĕпе политика сăлтавĕсене пула вырăсла ача-пăча литератури чечекленсе каять. Пĕрремĕш çакăн пек ача-пăчана килĕшекен сăвăсене Корней Иванович Чуковский сăвăç çырма пуçланă. Унăн хыççăнах нумай поэтсем: Агния Барто, Самуил Маршак, Сергей Михалков, Григорий Остер, Генрих Сапгир, Ирина Токмакова, куçаруçă Борис Заходер ачалăха хăйсен пултарулăхне парнелеççĕ.
Прозаиксем — Лев Кассиль, Николай Носов, Виктор Драгунский, Виктор Голявкин, сочинявшие рассказы, в которых повествование идёт от лица непосредственного и озорного мальчика, Аркадий Гайдар, Владимир Сутеев, сочинитель сказок, иллюстратор и аниматор, Вильям Козлов, Виталий Губарев, Анатолий Алексин, Анатолий Рыбаков, Всеволод Нестайко, Софья Прокофьева, Эдуард Шим, Эдуард Успенский.
Каçăсем
* Категори:Вырăс чĕлхи Категори:Раççей ӳнерĕ Категори:Вырăсла литература Категори:Вырăс культури Категори:Литература, чĕлхесемпе
Гидростатика
Гидроста́тика — татти-сыпписĕр талккăшсен физикин шĕвексен шайлашулăхне (сăмахран, йывăрăш вăйĕн уйĕнчине) тишкерекен уйрăмĕ.
Гидростатика — куçман, пĕр вырăнта тăракан шĕвексен теорийĕ.
<!--При изучении гидростатики возможно провести некоторые аналогии с теорией упругости, изучающей равновесие твёрдых тел; при этом, в отличие от твёрдого тела, жидкость не оказывает сопротивления сдвиговым напряжениям. Именно поэтому в жидкости не может существовать анизотропии напряжений. Следовательно, вместо многокомпонентного тензора (для твёрдого тела), напряжения в жидкости описываются единственной величиной — давлением. Отсюда вытекает закон Паскаля: давление, оказываемое на жидкость, передаётся жидкостью одинаково во всех направлениях.
Основной закон гидростатики — зависимость давления жидкости от глубины — для несжимаемой жидкости в однородном поле тяготения имеет вид Из этого закона следует равенство уровней в сообщающихся сосудах.
Наглядно представить себе закон Архимеда можно следующим образом. Замена тела помещенного в жидкость на саму эту жидкость ничего не изменит для окружающей тело жидкости. При этом жидкость-заменитель будет невесомой, поскольку она идентична остальной жидкости и иной вес означал бы движение вверх или вниз и возможность получения энергии из ничего. А поскольку жидкость-заменитель «на воздухе» весила бы как раз столько, сколько положено по закону Архимеда, \rho g V, то именно этот вес тело, погружённое в жидкость, теряет.
Форма свободной поверхности жидкости определяется комбинацией внешних сил (прежде всего, сил тяготения) и сил поверхностного натяжения. Для больших масс жидкости преобладают силы тяготения и свободная поверхность принимает форму эквипотенциальной поверхности, а при размерах порядка или меньше сантиметра (для пресной воды) определяющими являются капиллярные силы.-->
Çĕнĕ Бабич
Çĕнĕ Бабич — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 168 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453001, ОКАТО кочĕ — 80235865006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Этмен
Этмен — Чăваш Республикин Элĕк районĕнчи ял. Шĕмшеш ял тăрăхне кĕрет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Этмен ялĕ Шĕмшеш юханшывĕ çумĕнче вырнаçнă. 35 çын (2006) пурăнать. Пĕр урам - Çамрăксен урамĕ.
Истори
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Шăмат вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районĕнче. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Шапошников Борис Михайлович
Бори́с Миха́йлович Ша́пошников (авăн, 20 1882, Златоуст — пуш, 26 1945, Мускав) — Совет Союзĕн Паттăрĕ, паллă совет вăрçă тата патшалăх ĕçтĕшĕ, вăрçă теоретикĕ.
Арăмĕ — Мария Александровна, ывăлĕ — Игорь (генерал-лейтенант инженер çарĕсен).
Кун-çулĕ
Патшалăх хĕсметĕнчи çемйере çуралнă. Ашшĕ, Михаил Петрович, служил по частному найму; амăшĕ, Пелагея Кузьминична, вĕрентӳçĕ пулса ĕçленĕ. Б. М. Шапошников Хĕрлĕ Ӗпхӳ промăç тата Пермь ĕç училищисенче пĕлӳ пухнă.
1917 çулхи революцичен хĕсметĕнче
1901—1903 çулсенче Б. М. Шапошников Мускав Алексеев çар училищинче вĕреннĕ, ăна вăл 1-мĕш разрядпа вĕçленĕ те подпоручик хисепе илнĕ. Хĕсмете 1-мĕш Туркестан стрелок батальонĕнче Ташкентра кĕнĕ.
1907—1910 çулсенче Тĕп штаб Академинче (Император Николай çар академийĕ) пĕлӳ ӳстерет. Штабс-капитан хисепе тухать. Академи хыççăн Ташкентра 1912 çулчен хĕсметре тăрать.
1914 çурла уйăхĕнче Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине 14-мĕш кавалери дивизин штаб адъютанчĕ хĕсметĕнче хутшăнать, тактикăна лайăх пĕлнине кăтартать, харпăр хăюлăхĕпе палăрать. 1917 çулхи авăн уйăхĕнче Б. М. Шапошников полковник хисепне тивĕçет, ăна Мингрел гренадёр полк командирĕ вырăнне йышăнать.
Хĕрлĕ Çарăн хĕсметĕнче
thumb|right|200px|Марка СССР, 1982 г.
1918 пуш уйăхĕнче Б. М. Шапошникова çартан хăтараççĕ, тепĕр 2 уйăхран, çу уйăхĕнче, хăй ирĕкĕпе Хĕрлĕ Çара хĕсмете каять. Çăвăн 22-мĕшĕнче пуçласа Аслă вăрçă канаш штабĕн Оперативлă тытăмлăх пуçлăхĕн пулăшаканĕ пулать.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Юпан 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1882 çулта çуралнисем Категори:Златоустра çуралнисем Категори:Пушăн 26-мĕшĕнче вилнисем Категори:1945 çулта вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:Раççей çарпуçĕсем Категори:Раççейри граждан вăрçине хутшăннисем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:СССР Вăрçă ведомстви ертӳçисем Категори:Вăрçă теоретикĕсем Категори:Пĕрремĕш рангри командармсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Суворов орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Çăлтăр орден кавалерĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:РÇХÇ хĕсметĕнчи патша офицерĕсем Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Чăваш мусăкĕ
Чăваш мусăкĕ — чăваш культурин авалхи ĕмĕрсенчи фольклорĕ, XX ĕмерти классика пуянлăхне туптанă композиторсен, ытти мусăкçăсен  пултарулăхĕ, хальхи юрăсемпе театрсенчи ĕçсен пĕрлехи мусăк пурлăхĕ.
Классика мусăкĕ, опера тата балет
Чăваш вокал мусăкĕнче (юрă, хор, çĕнетни) P. M. Лукин, Г. Я. Хирбю, Г. С. Лебедев, А. Г. Орлов-Шуçăм, А. Н. Тогаев композиторсем нумай вăй хурса ĕçленĕ. Вокал-симфони жанрĕнче "Самана" оратори ("Октябрь эпохи", 1965), "Ленин на Волге" (1970), "Тăван халăха" кантата (1960), Ф. С. Васильевăн "Фронтри эскизсем" сюити (1975), "Ленин" (1951), "Сказ о Чувашии" (1976) ораторисем, А. В. Асламасăн вок.-симф. поэми "Памяти поэта" (1956), Г. Я. Хирбюн "Патриотла оратори" (1970, Çеçпĕл Мишши сăвви), B. А. Ходяшевăн "Мухтав юрри" (1950), А. А. Петровăн "Чăваш Ен юрри" (1971), Т. И. Фандеевăн "Иван Яковлев" (1968) кантатисем, М. А. Алексеевăн "Породнение" (1976) поэми.