cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Регули Антал
Регули Антал, — венгр чĕлхеçи тата историкĕ, çулçӳревçĕ, танлаштаруллă финн-угр чĕлхе пĕлĕвне пуçараканĕ. 1819 çулхи çĕртме уйăхĕн 11-мĕшĕнче Венгрири Зирц хулинче çуралнă. 1858 çулхи çурла уйăхĕн 23-мĕшĕнче Венгрири Буда хулинче вилнĕ.
Пурнăçĕ
1841 çулта Венгрири ăслăлăхсен академийĕ хушнипе Раççее венгрсен тăхăмĕсем пурăннă вырăнсене тĕпчеме килнĕ. Петербургра икĕ çул хушши Атăлпа Чулман Атăл тăрăхĕнче, Уралта тата Çĕпĕрте пурăнан халăхсем çинчен çырнă тĕрлĕ литературăпа паллашнă, чĕлхесене вĕреннĕ.
Иккĕмĕш Мряушля
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Регули Антал
Пурнăçĕ
1843 çулхи утă уйăхĕнче Мускавпа Чулхула витĕр Çĕпĕре тухса кайнă. Çав вăхăтра тĕпчевçĕ Чикме, Етĕрне, Шупашкар тата Çĕрпӳ уесĕсенче чăваш чĕлхин вырăнти калаçăвĕсене, фольклорпа этнографи материалĕсене çыра-çыра илнĕ. Ку ĕçре ăна чăвашсен пĕрмĕш çыравçи, историкĕ тата этнографĕ С.М.Михайлов (1821—1861) нумай пулăшнă. Пухнă мĕнпур материала пичетлесе кăларма Антал Регули хăй йĕркелесе çитереймен. Çав ĕçе финн-укăр чĕлхисен тепĕр паллă тĕпчевçи Иозеф Буденц (1836— 1892) пурнăçланă.
Иккĕмĕш Мряушля
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Регули Антал
Каçăсем
Категори:Венгр чĕлхеçисем
Иккĕмĕш Мряушля
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Чулман Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори: Шурă Атăл юпписем
Москакасси
Москакасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Никольск (Татăшла районĕ)
Никольск  — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 26 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452830, ОКАТО кочĕ — 80250825002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Мăн Пайсо-Шор
Мăн Пайсо-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кĕçĕн Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 3 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Хурниç
Хурниç Березовый Солонец — Самар облаçĕнчи Ставропăль районĕнчи чăваш ялĕ. Атăл хĕрринче, Тольятти хулинчен 25 çх вырнаçнă.
"Хурниç" тени "Хурăн йывăç" тенинчен пулса кайнă.
Истори
1768 çулта Орлов кнеçсене панă, 1843-мĕш çулта удел хреçченĕсен шутне куçарнă. 1830-мĕш çулта тĕне кĕртнĕ. 1897 çулта шкул уçнă.
Халăх йышĕ
1762 – 278 çын.; 1795 – 834; 1850 – 563; 1870 – 532; 1897 – 606; 1913 – 512; 1989 – 308; 2001 – 300 çын (чăвашсем).
Тоомас Хендрик Ильвес
thumb|250px|[[2006 çулхи авăнăн 23 тăракан Президент Суйлава çĕнтернĕ Ильвес]] Тоомас Хендрик Ильвес (Toomas Hendrik Ilves), — Эстони президенчĕ. 1953 çулхи раштавăн 26-мĕшĕнче Стокгольм хулинче эстон эмингранчĕсен кил-йышĕнче çуралнă.
Эстон чĕлхисĕр пуçне акăлчан тата швед чĕлхисене пĕлет.
Пурнăçĕ
1960-мĕш çулсенче Ильвес кил-йышĕ АПШна куçнă. Унта вăл икĕ университет (Пеннсильвани тата Колумби университечĕсене) пĕтернĕ, психологи енĕпе ăслăлăх степеньне илнĕ.
Канадăра эстон чĕлхипе литературине вĕрентнĕ, Мюнхенра "Ирĕклĕ Европа" радиостанцинче ĕçленĕ. Çавăн пекех АПШра, Канадăра, тата Мексикăра элчĕ пулнă.
1996-1998, 1999-2002 çулсенче тулаш патшалăхсен ĕçĕсен министерствине ертсе пынă.
2006 çулхи авăн уйăхĕн 23-мĕшĕнче Эстони президенчĕ вырăнне суйланă.
Категори:Эстони президенчĕсем
Текерлӗк
thumb|right|250px|Текерлӗк аçи
Текерлĕк (Vanellus vanellus) — вăтам тăрахра пурнакан вĕçенкайăк.
Текерлĕк Атлантикăпа Лăпкă океан хушшинче, Кăнтăр поляр çаври таран çĕрсенче пурăнать; кунта вăл çу уйăхĕсене ирттерет; Анăç Европăра Балти тинĕсĕнчен кăнтăрарах — вырăнти кайăк шутланать. Хĕл каçма Вăтаçĕр тинĕсĕ таврашне, Кĕçĕн Азине, Персине, Çурçĕр Индине, Китайа тата Кăнтăр Японине вĕçеççĕ. Тĕкĕрлек йăва тума питĕ ирех вĕçсе килет, широта тăрăх сăнасан, нарăс веçĕнчен пуçласа ака уйăх пуçнелле, нӳрĕк улăхсенче тата сайра йывăç тĕммиллĕ курăклă шурлăхсенче вырнаçать.
Текерлĕк — çав тери маттур вĕçекенскер, аçисем мăшăрлану тапхăрĕнче амисем умĕнче тӳпере вĕçсе иллентереççĕ. Йăвине çĕр çинче шăтăкра тăваççĕ. Ама тĕкĕрлек 4 çамарта тăвать, çăмартине ларма аçи те пулăшать; хăрушлăх тухсан чĕпписем пытанма пĕлеççĕ. Вĕçсе каяс умĕн тĕкĕрлексем темиçе çĕре çитекен ушкăна пуçтарăнаççĕ, çурçĕрте йăва вырăнĕсене çурла вĕçĕнче хăвараççĕ, кăнтăрта çĕр шăнттичченех юлаççĕ.
Каçăсем
Категори:Ржанковые Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Пĕрремĕш каç ирĕкĕ
thumb|right|400px|[[Поленов Василий Дмитриевич|Василий Поленов. «Хуçа ирĕкĕ».]] Пĕрремĕш каç ирĕкĕ (ius primae noctis, Recht der ersten Nacht, Herrenrecht, droit de cuissage, droit de prélibation) («пĕççе çум хумалли ирĕк»), вăтам ĕмĕрсенче европа патшалăхĕсенче — пăхăнчăк çĕр ĕçтешĕсен туй тунă хыççăн çĕр хуçисемпе феодалсене савнипе пĕрремĕш каçа ирттерсе хĕрупраçран хĕрарăм тăвас ирĕк. Хăш чухне çĕр ĕçтешĕ çакăнтан уйрăм парăм тӳлесе хăтăлма пултарнă.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Право кун-çулĕ * Категори:Сексологи Категори:Секс хастарлăхĕн формисем Категори:Этнологи
Воскеат
Воскеат - эрмен шурă иçĕм сорчĕ.Ячĕ "Ылтăн çырла" паллать.Воскеат авалхи сорчĕ - 3.5 пин çул ӳстереççĕ.Урăх ячĕ - Харджи.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Турткăшсем
мини|справа|290px Турткăшсем (Pavo Linnaeus), 1758) — пысăк вĕçен кайăксен ăрачĕ, фазан йышшисен çемйин (Phasianinae), (Phasianidae), чăх евĕрлисен (Galliformes) текĕрĕ шутне кĕрет. Хӳре вăрăм та лаптак, фасансен — тăрă евĕрлĕ.
Пĕтĕмĕшле кăтартни
190px|thumb|left|Сполдинг — [[Гибрид (биологи)|гибрид ахаль тата яван турткăшĕсем хушшинчи]]
....
Павлинсен икĕ азири тĕсĕ пур: ахаль тата яван. Ази тĕсĕсен (P. cristatus тата P. muticus) ареалĕ пĕр-пĕрин çине кĕрсе каймасть, ирĕклĕ мар чухне вĕсен хушшинче гибридсем пулса тухаççĕ («сполдинг» (Spalding) — Кейт Сполдинг (Keith Spalding) пĕрремĕш cristatus тата muticus тĕссене пĕтĕлентернĕ. Несĕлĕ пĕтĕмпех фертиллĕ.
Çын аллинчи турткăшсем
Ахаль павлина çын алла хăнăхтарнă. Павлинсене Тухăçпа Анăçăн ӳнерлĕх ĕçĕсенче, официаллă тата сутă-илӳ символикине кĕртнĕ. Павлин (Pavo) ятне Кăнтăр çур чăмăрĕнчи çăлтăр капламне панă.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Турткăш йышшисем Категори:Вĕçен кайăксен йăхĕсем
Иргизла
Иргизла — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Романов Никита Романович
{{Ăсчах {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!!}} {{!}}} {{!}}} }}
Романов Никита Романович (1905, юпа, 1, Шарпаш ялĕ, Турай вулăсĕ, Етĕрне уесĕ, Хусан кĕперни (халĕ Чăваш Енĕн Муркаш районĕ) — 1960, пуш, 7, Шупашкар, Чăваш АССР) — чăвашсен паллă этнографĕ, историкĕ, педагогĕ.
Çĕнĕ Зеланди эрехĕсем
Иçĕм лаптăкĕ
2003 çулта иçĕм 15 479 га йышăнă.
Романов Никита Романович
Кун-çулĕ
1905 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Турай вулăсĕнчи Шарпаш ялĕнче (халĕ Муркаш районĕ) çуралнă. Ялти шкултан вĕренсе тухсан Вăрнарти педагогика курсĕнче, кайран Шупашкарти педагогика техникумĕнче вĕреннĕ.
Çĕнĕ Зеланди эрехĕсем
Паллă эрехтăвакан хуçалăхĕсем
Çĕнĕ Зеландире 400 ытла эрехтăвакан хуçалăхĕсем, чи пысăки - Montana, Nobio, Villa Maria, Matua Valley.
Романов Никита Романович
Кун-çулĕ
Малалла вĕренес туртăм ăна Мускава илсе çитернĕ: кунта вăл 1925-1929 çулсенче М.В.Ломоносов ячĕллĕ патшалăх университечĕн этнологи факультетĕнче вĕреннĕ, вăл вăхăтри паллă ученăйсен лекцийĕсене итленĕ, семинар хăтланăвĕсене çӳресе ăслăх ĕçĕсене туса пыма хăнăхнă.
1925-1929 малтанхи тĕпчев ĕçĕсем 1923 çулта «Канаш» хаçатра пичетленсе тухнă, вĕсенчен пĕри — «Чăваш грамматики çинчен»; 1927-1928 çулсенче «Сунтал» журналта «Хунькассипе хăйматлăх» статйине пичетленнĕ.
Никита Романович — тĕрлĕ енлĕ тĕпчевçĕ: пуринчен ытла ăна чăваш халăхĕн историйĕ кăсăклантарнă, вăл чăваш халăх сăмахлăхĕпе те интересленнĕ, унăн материалĕсене нумай вăхăт хушши (1924-1959) пухса пынă, тишкерсе тĕпченĕ.
Шупашкарти техникумсемпе аслă шкулсенче географи вĕрентнĕ, краеведени музейĕн ăслăх ĕçтешĕ пулса ĕçленĕ, пĕр тапхăр ăна ертсе пынă. 30 çул ытла, çулсерен тенĕ пек, этнографипе археологи экспедицийĕсемпе уй-хире тухса çӳренĕ, чăваш халăх историйĕпе, йăли-йĕркипе, культурипе çыхăннă материалсене пухнă (халĕ вăл пухнă материал гуманитари институтĕнче упранать), вĕсене йĕркелесе майлаштарнă, тишкернĕ.
Чаллăпуç районĕ
Чаллăпуç районĕ —Самар облаçĕн çурçĕрĕнчи администрациллĕ-территориллĕ виçе (район) тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район)
Администраци центрĕ — Чаллăпуç.
Романов Никита Романович
Кун-çулĕ
Никита Романов 50 ытла ăспăх ĕçне пичетлесе кăларнă.
Ĕçчен тĕпчевçĕ 1960 çулхи пуш уйăхĕн 7-мĕшĕнче çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
Чаллăпуç районĕ
Тавралăхĕ
Паллă юханшывсем — Хунтăрча, Мăн Çарăмсан.
Романов Никита Романович
Каçăсем
Категори:Ăсчахсем, алфавитпа Категори:Раççей ăсчахĕсем Категори:СССР ăсчахĕсем Категори:Чăваш историкĕсем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:1905 çулта çуралнисем Категори:Юпан 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1960 çулта вилнисем Категори:Пушăн 7-мĕшĕнче вилнисем
Чаллăпуç районĕ
Кун-çулĕ
Района 1928 çулта йеркеленĕ. «Иккĕмĕш çуралăвĕ», пысăклатсан, 1965 çулхи чӳк уйăхĕнче пулать.
Халăх йышĕ
Районта 18,2 пин çын (2006) пурăнать. Пурĕпе 54 пурăну вырăнĕ.
Косю
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Мишер (Шупашкар районĕ)
Мишер, — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Дром (департамент)
Дром (франц. Drôme) — Францин кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă, Рона—Альп регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 26. Администрациĕ Валанс хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 437,8 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 6 530 км² танлашать. Департамент тăрăх Рона тата Дром юханшывсем юхаççĕ.
Истори
Дром — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Дофине провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ Дром юханшывĕнчен пулса кайнă.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Серби
Серби (Србиjа), официаллă ячĕ Серби Республики (Република Србија) — кӑнтӑр-хӗвелтухӑҫ Европӑри патшалӑх, Балкан ҫурутравӗн вӑтаҫӗр пайӗнче тата Хӑш-пӗр Паннон айлӑмӗнчи - тинӗсе тухмалли вырӑн ҫук. Тĕп хули — Белград. ООН членӗ 2000 ҫултан пуҫласа, 2012 ҫулхи пуш уйӑхӗн 1-мӗшӗнче евроюз членӗсен кандидат статусне официаллӑ майпа туяннӑ.
Серб конституцийӗпе килӗшӳллӗн, унӑн йышӗнче икӗ автономи ҫӗршывӗ пур: Воеводинӑпа Кослово тата Метхия. 1999 ҫултанпа, 1244 ППО резолюцийӗ тӑрӑх, ВӐЛ протекторат айӗнче серби влаҫӗсене тӗрӗслесе тӑмаҫҫӗ. Вӑхӑтлӑх вырӑнти хӑй тытӑмлӑх институчӗсем, албанецсем ытларахӑшӗ шутланаканскерсем, пӗр енлӗн 2008 ҫулхи февралӗн 17 — мӗшӗнче никама пӑхӑнманни ҫинчен пӗлтернӗ, ӑна 97 патшалӑх-ООН членӗсем йышӑнаҫҫӗ.
Серби ҫурҫӗр Енче Венгрипе, ҫурҫӗр-хӗвелтухӑҫ Енче — Румынийипе, хӗвелтухӑҫ енче — Болгарипе, кӑнтӑр — Хӗвеланӑҫ Енче-Ҫурҫӗр Македонийӗпе, кӑнтӑр — хӗвеланӑҫ енче-Албанипе (де-юра, де — фактора Косовпа гранит), хӗвеланӑҫ Енче-Хорватипе, Боснипе тата Герцеговинӑпа.
Пӗрремӗш тӗнче вӑрҫи вӗҫленсен Серби Сербсен, Хорватсен тата Словецсен патшалӑхӗн никӗслевҫи пулнӑ, каярахпа Югослави патшалӑхӗн пайӗ пулса тӑнӑ. Иккӗмӗш тӗнче вӑрҫи хыҫҫӑн Серби Федерацин Социализмлӑ Республикинчи Югослави составӗнче патшалӑх пулнӑ. 1992 ҫултанпа Сербипе Черногори федераци йышӗнче патшалӑх никӗслевҫисем тата патшалӑхсем пулнӑ: Чӑваш Республикин Союзӗн Югославий тата Сербипе Черногори Патшалӑх Союзӗн Союзӗ. 2006 ҫулта Сербипе Черногори Патшалӑх Союзӗ арканчӗ, Сербипе Черногори тулли праваллӑ патшалӑхсем пулса тӑчӗҫ.
Географи
Македони Республикипе кăнтăр енче, Болгарипе, Румынипе тухăçра, Венгримпе çурçĕрте, Хорватипе, Боснипе Герцеговинăпа анăçра, Черногорипе тата Албанипе кăнтăр-анăçра чикĕсем тытать.
Пайланăвĕ
Виçĕ облаçсенчен пухăнать:
Истори
2006 çулхи çĕртме уйăхĕччен Серби тата Черногори конфедеративлă Патшалăх Ушкăнĕнче пулнă (ăнах Пĕчĕк Югослави теççĕ).
Категори:Серби Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Уядыбаш
Уядыбаш — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 26 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452830, ОКАТО кочĕ — 80250825003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Вранац
Вранац - ( Vranac ) - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Милютакасси
Милютакасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Торбато
Торбато - шурă иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ - Сардини.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Тукмак (мусăк инструменчĕ)
Тукмак (кало́тка, ляхо́тка ; kołatki ) — çапса каламалли идиофон, сигнал инструменчĕсенчен пĕри. Унчех хуласенче хуралçăсем вăрăсене хăратма усă курнă.
Каçăсем
Категори:Мусăк инструмечĕсем Категори:Идиофонсем Категори:Мусăк
Антонин Дворжак
thumb|right|Антонин Дворжак Антонин Дворжак, — чех кĕвĕçи. 1841 çулхи авăн уйăхĕн 8-мĕшĕнче çуралнă, 1904 çулхи çу уйăхĕн 1-мĕшĕнче вилнĕ.
Кун-çулĕ
Антонин Дворжак пурнăçне Йозеф Шкворецкий хăйĕн Scherzo capriccioso романĕнче тĕплĕ уçса панă.
Мăн Пиярга
Мăн Пиярга — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сулахай çыранĕпе, 297 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Антонин Дворжак
Кун-çулĕ
Антонин атеросклерозпа чирлесе вилнĕ.
Мăн Пиярга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Антонин Дворжак
Ĕçĕсем
Антонин Дворжак хăйĕн «Русалка» оперипе паллă.
Мăн Пиярга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Антонин Дворжак
Ĕçĕсем
Çавăн пекех вăл çак ĕçсене çырнă:
Мăн Пиярга
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Антонин Дворжак
Оперăсем
Категори:Чехи кĕвĕçисем
Мемеккасси
Мемеккасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Шăнчас
Каçăсем
Категори:Раççей вĕçен кайăкĕсем Категори:Шăнчас йышшисем
Шарпаш
Шарпаш, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял. 1924 çулхи утă уйăхĕн 11-мĕшĕччен Анчăккасси ятлă пулнă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Тимеш вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Тутаркас районне кĕнĕ. 1939 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕ хыççăн Сĕнтĕр районне, 1939 çулхи пуш уйăхăн 17 хыççăн Советски районне, 1944 çулхи çурла уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Етĕрне районне, 1963 çулхи ака уйăхĕн 3-мĕшĕ хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Николаев Андриян Григорьевич
Андрия́н Григо́рьевич Никола́ев (1929 çулхи авăнăн 5-мĕшĕ, Шуршăл, Сĕнтĕрвăрри районĕ, Чăваш АССР, РСФСР, СССР — утă, 3 2004, Шупашкар, Раççей Федерацийĕ) — совет 3-мĕш космонавчĕ, икĕ хутчен Совет Союзĕн Паттăрĕ, авиаци генерал-майорĕ, чăваш.
Пурнăçĕ
1961 çулхи çурла уйăхĕнче Г. С. Титов «Восток-2» космос карапĕ çинче вĕçнĕ чухне унăн дублёрĕ пулнă.
1962 çулхи авăнăн 11-15-мĕшĕсенче «Восток-3» космос карапĕ çинче хăйĕн пĕрремĕш космос вĕçевне тухнă. Тĕнчере пĕрремĕш ушкăнлă космос карапĕсен («Восток-3» и «Восток-4») вĕçевне хутшăннă. Космосра 3 талăк та 22 сехет те 22 минут ирттернĕ. Ун хыççăн пулас вĕçевсене хатĕрленет, 1963-1968 çулсенче космонавтсен ушкăнĕн командирĕ. Ĕçленĕ чухнех 1968 çулта Çар-вĕçевçĕ инженерсен Н. Е. Жуковский ячĕллĕ академинчен вĕренсе тухнă. 1968 - 1974 çулсенче - космонавтсене хатĕрлекен Ю. А. Гагарин ячĕллĕ Тĕпĕн пуçлăхĕн çумĕ. Уйăх çине вĕçме хатĕрленнĕ.
1969 çулхи кăрлачăн 22-мĕшĕнче Николаева тепĕр икĕ космонавтпа — В.В. Терешковăпа тата Г.Т. Береговойпа Кремльте автомобильпе пынă чухне Совет Çарĕн çар çынĕ — Виктор Ильин — ССКП ТК Тĕп секретарĕ Л.И. Брежнев вырăнне йышăнса — пăшалран пенĕ. Николаева пуля çурăмран сĕртĕнсе кайнă, çапах та вăл вилĕмле суранланнă шоферăн рульне ярса илнĕ те автомобиле чарнă.
1969 çулхи чӳк уйăхĕнче Союз-8 карапăн дубль экипажĕн командирĕ пулнă. 1970 çулхи çĕртме уйăхĕн 1 - 19-мĕшĕсенче Союз-9 карап экипажĕн командирĕ пулса Виталий Севостьянов борт-инженерпа пĕрле вăл вăхăтри чи вӑрах космос вĕçевне ирттернĕ. Çĕр çине ансан космонавтсем хăйсене питĕ начар туйнă, урисемпе утайми пулнă. Çак амаклăха медицина литературинче «Николаев эффекчĕ» теме йышăннă. Вĕçевĕ 17 талăк та 16 сехет те 58 минут та 55 секунд пынă. Пĕтĕмпе космосра - икĕ хут хăпарса -21 талăк та 15 сехет те 20 минут та 55 секунд. В 1974 çултанпа - космонавтсене хатĕрлекен Ю. А. Гагарин ячĕллĕ Тĕпĕн пуçлăхĕн пĕрремĕш çумĕ.
РСФСР Аслă Канашлăвĕн 6 - 11 чĕнĕвĕсен депутачĕ. 1990 - 1993 çулсенче РСФСР халăх депутачĕ.
Чăваш Ен президенчĕн Н.В. Фёдоровăн йышăнăвĕпе мăнаçлăн тăван енӗнче — Шуршăл ялĕн çăви ҫине пытарнă, çакăнпа хĕрĕ — Елена Майорова — килĕшмен, вăл ашшĕн виллине Çăлтăр хулине куçарасшăн пулнă.
Çемье
8 çул хушши Валентина Терешкова — тĕнчери пĕрремĕш космонавт-хĕрарăмпа мăшăрлă пурăннă (Нумай хутчен совет прессинче çырса кăтартнă «Космос туйĕ»).
Вукипеди
Вукипеди, «Çăлтăр вăрçисем» (Wookieepedia, the Star Wars Wiki) пирки энциклопеди — шутласа кăларнă Çут тĕнчен Çăлтăр вăрçисен онлайн-энциклопедийĕ, ун йышĕнче çичĕ фильм тата «Çăлтăр вăрçисен» аслатнă Çут тĕнче хыпарĕсем. Вукипеди ячĕ Вуки тата Википеди сăмахсенчен пулса тăнă.
Кун-çулĕ
thumb|left|Чэд Барбри Вики çинчи Вукипедие Чэд Барбрипе Стивен Гринвуд 2005 çулхи пуш, 4 эрнекун уçнă.
Николаев Андриян Григорьевич
Почтă марккисем
Николаева халалланă почтă марккисене тĕрлĕ çĕр-шывсенче пичетленĕ:
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Космонавтсемпе астронавтсем Категори:Раççей Федераци Аслă Канашĕн пайташĕсем (1990—1993) Категори:Икĕ хутчен Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Пăлхари орденĕсен кавалерĕсем Категори:«Нил шӳлкеми» орденĕн кавалерĕсем Категори:Карагандан хисеплĕ гражданĕсем Категори:Смуленăн хисеплĕ гражданĕсем Категори:Уйăх çинчи кратера чысласа ята тивĕçтернĕ çынсем Категори:Марккăсем çинчи пайăр çынсем Категори:Чаваш Енĕн спортсменĕсем Категори:Петрозаводскăн хисеплĕ гражданĕсем Категори:Полоцк хулин хисеплĕ гражданĕсем Категори:Ржевăн чыслă гражданĕсем Категори:СССР тава тивĕçлĕ спорт ăстисем Категори:Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕ Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Шупашкарăн хисеплĕ гражданĕсем Категори:Чăвашран тухнă генералсем Категори:Патшалăх ĕçченĕсем
Вукипеди
Кун-çулĕ
Вукипедие 2007 çулхи ака уйăхĕнче Wikia йышĕнчи чи усă куракан сайт пулса тăнă. 2005 çулхи чӳк, 28 Вукипедие Sci Fi Channel версипе эрне сайче ята тивĕçтернĕ.
Вырăсла
thumb|right|Вырăс Вукипедин логотипĕ Вырăс чĕлхиллĕ Вукипеди 2006 çулхи çу, 12 уçăлнă. 2009 çулхи çĕртме 1-мĕшĕ тĕлне унта 1800 статья ытла пулнă, статья шучĕпе 8-мĕш вырăнта.
Ирля
Ирля — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Корбин Блю
thumb|Корбин Блю, 2007 thumb|Корбин Блю, 2010 Корбин Блю (Corbin Bleu Reivers; Нарăс, 21 - 1989, Бруклин, Çĕнĕ Йорк, АПШ) — американ актёрĕ, режиссёрĕ, продюсерĕ, сценарисчĕ.
Польша гербĕ
Польша гербĕ — Польша Республикин патшалăх символĕ. Хĕрлĕ тĕс çине ылтăн чĕрнеллĕ, сăмсаллă, пуçĕнчи ылтăн кăшăллă ăмăрткайăка ӳкернĕ.
Гербăн курăну тĕсне Польша Республикин Конституцийĕнче (1997 ç.) çирĕплетнĕ, тĕплĕн çавăнтах, 28-мĕш статьинче çырса кăтартнă.
Малмăш районĕ
Малмăш районĕ — Киров облаçĕн (Раççей Федерацийĕ) кăнтăр-тухăçĕнчи районĕ. Административлă тĕпĕ — Малмăш хули.
Польша гербĕ
Польша гербĕ, шурă ăмăрткайăк хĕрлĕ фон — тĕнчери чи ватă патшалăх символĕсенчен пĕри шутланать. Ăмăрткайăк сăнне вак укçă çинче поляксен пĕрремĕш патши — Болеслав I Хăюллă патша вăхăтĕнче (X ĕмĕр) çапнă. Малтан патша династи символне Пястăсен тата Аслă Польшăн — Варта юханшывăн бассейнĕнчи Польшăн анăç историллĕ облаçĕ. Пржемысл II патшаран (1295ç.) пуçласа официаллă пĕтĕм патшалăх символĕ.
Малмăш районĕ
Тавралăхĕ
Çĕр лаптăкĕ — 2190 çм2. Облаçĕн Кильмеç, Уршум, Вятка-Уçланки районĕсемпе, çаплах Тутарстан, Удмурти тата Мари Эл çĕрĕсемпе чикĕленет.
Польша гербĕ
Польша гербĕн кун-çулĕ
Planned
Малмăш районĕ
Тавралăхĕ
Тĕп шывĕсем — Вятка тата унăн сылтăм юппи Шошма.
Interpedia
Interpedia — пĕрремĕш тетел-энциклопеди, кирек епле статья çырма кăмăллакан çынна  статьясене пур страницăсен тĕп каталогне вырнаçтарма ирĕк парать.
Малмăш районĕ
Районăн кун-çулĕ
Района 1929 çулта йĕркеленĕ.
Interpedia
Interpedia пуçараканĕ — Рик Гейтс, вăл 1993 çулхи чӳкĕн 22-мĕшĕнче çапла каланă:
Малмăш районĕ
Халăхĕ, пурăну вырăнĕсем
Йышĕ — 30 пин çын (2006 ç.), çав шутра хула никĕсĕпе 9 пине яхăн çын. Пурĕпе 103 пурăну вырăнĕ.
Interpedia
Чем больше я об этом думал об этом, тем больше понимал, что такой ресурс, содержащий общие энциклопедические знания, станет важным объектом для исследований и для всего сетевого сообщества в целом.
Малмăш районĕ
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн раонĕсем
Interpedia
.. Говоря о участниках ... где найти авторов для написания нужных статей? Ну, я бы прежде всего начал метод связи с широчайшим кругом людей ... от лингвистов до молекулярных биологов ... И Сеть предоставляет как раз такую аудиторию! Поэтому я серьезно это обдумал ...
... и пришел к выводу, что это хорошая идея!
Кун-çулĕ
Малтанах почтăпа çыру çӳретсе ыйтусене сӳтсе явнă, 1993 çулхи чӳк уйăхĕнче Usenet çинче comp.infosystems.interpedia çĕне хыпарсен ушкăнне йĕркеленĕ (вулăр  ).
Страницăсене епле тăвас пирки тавлашу пулнă — HTML, ахаль текст е пур форматпа уса курма ирĕк памалла (тĕслĕхрен, Gopher). Сӳтсе явнă чухнехи тепĕр самант: урăх тетел-ресурсĕсен материалĕсене тӳрех Interpedia каталогне кĕртесси.
Фотографи
мини|Фотоательери сеанс. 1920 ҫҫ. Фотографи (гр. φως — «çутă» + γραφη — «çыратăп») — çутăпа çыракан техника: çутта сисĕмлĕ материал çинче ӳкерчĕке ӳкересси.
Interpedia
Каçăсем
Категори:Википеди кун-çулĕ
Фотографи
Мобилографи - (лат. mobilis — «куçса çӳрекен», тата гр. grapho – «çыру») — сăнӳкерчĕк ăсталăхĕн пĕр уйрăмĕ, Сăнӳкерчĕксене ӳкермешкĕн професиллĕ усă курма хатĕрлемен тĕрлĕ аппартсем ăшне кертсе лартнă цифра фотоаппарчĕсене усă кураççĕ: мобиллĕ телефонсене, кăсье компьютерĕсене тата ытти тĕрлĕ япаласене.
Фотоаппарат (фотоаппарат, фотокамера) - хускалман ӳкерчӗксене регистрацилемелли хатӗр (фотографи илмелли). Ӳкерчӗксене фотоаппаратра ҫутӑ системи ҫине витӗм кӳнипе фотохими меслечӗпе пурнӑҫлаҫҫӗ. Ҫапла майпа вӑрттӑн ӳкерчӗк лаборатори имҫамӗ ҫумӗнчи куҫа курӑнакан сӑн пулса тӑрать. Цифрӑллӑ фотоаппаратра фотоэлектрика улшӑнӑвӗн сӑнӳкерчӗкне электричество сигналне, энергонезависим носитель ҫинче упранакан цифрӑллӑ даннӑйсене улӑштармалли майпа пулса иртет.
Сток фотографийӗ (англӑран). stock - "запас") - пурне те усӑ куракан суту-илӳ площадкисенче (тӗнчери сток рынокӗнче) сутакан палӑртнӑ тематикӑпа улӑштарнине тата ӑна иллюстраципе е рекламӑпа усӑ курма пултараҫҫӗ. Стокри фотографисене тӗрлӗ тӗллевсемпе усӑ курма (лицензациленӗ) ирӗк пама пултараҫҫӗ. Кӗнеке, техника издательствисем, журналсем, реклама агенствисем, кинематографистсем, веб-дизайнерсем, художниксем, интерьерсене декорацилекен фирмӑсем, корпоративлӑ пултарулӑх ушкӑнӗсем т. ыт. те. сӑнӳкерчӗксемпе усӑ курма стокри фотографисен банкисене ҫыраҫҫӗ.
Сток ӳкерчӗкӗсене онлайн даннӑйсен базинче, потребителе дистанциллӗ тата тӳлев формипе халех илме май паракан даннӑйсен базинче кӑтартма пултараҫҫӗ.
Ҫӗрмӗш ӳкерчӗксен коллекцийӗсене хӑш чухне фотоком, фотоархив, библиотека, фотографи, имиджбанк е фотобанк теҫҫӗ. Хальхи сӑнӳкерчӗксене стокри карточкӑсене ҫеҫ мар, видеопа ӳкерчӗксене те сӗнеҫҫӗ.
Стокри сӑнӳкерчӗк уйрӑмлӑхӗ-конкретлӑ заказчик валли мар. Паянлӑха чи малта пыракан стокри суту-илӳ площадкисенче тӗрлӗ тематикӑна ӳкермелли темӗн чухлӗ фотографи сутаҫҫӗ.
Фотографи историйӗ
Фотографи шухӑшласа кӑларни чылай маларах тунӑ открытисене пӗрлештернине пула май панӑ. Пирӗн эрӑчченхи V ӗмӗрте Мо-цзы ятлӑ авалхи китай философӗ камера-обскурӑн ӗҫӗ ҫинчен ҫырса кӑтартнӑ. Камерӑра обскурӑра аристотель патӗнче тӗл пулни ҫинчен асӑнни, Тен, Вӑл Хӗвел ҫаврака ӳкерчӗкӗ тӑваткал шӑтӑк витӗр мӗнле ҫутатма пултарни ҫинчен ыйтса пӗлнӗ. Художниксем ҫак мелпе малашлӑхлӑ картинӑсем тума вӑтамран тин усӑ курма пуҫланӑ, Ренесанс тапхӑрӗнчи художниксем хушшинче вара-обскура - "тӗттӗм пӳлӗм"ятпа анлӑн паллӑ пулнӑ.
1694 ҫулта Вильгельм Хомберг ҫут тӗнче тӗсне улӑштарсан фотохими реакцийӗсене ҫырса кӑтартнӑ. Вӑл вара виҫӗ ӗмӗр маларах Альберт Аслӑ Альберт уҫнӑ кӗмӗлӗн ҫутти ҫине тимлеттернӗ. Ҫутӑ ӑшӑ мар, кӗмӗл тӑвар тӗттӗмрех тӑвар тунине ҫирӗплетсе паракан пӗрремӗш ҫын-нимӗҫ физикӗ Иоганн Генрих Шульце пулнӑ. 1725 ҫулта ҫутӑ япала хатӗрлес тесе вӑл азот йӳҫекӗпе хутӑштарнӑ, унта кӑштах ирӗлнӗ кӗмӗл пулнӑ. Шульца ҫакна асӑрханӑ: хӗвел ҫути шурӑ хутӑш ҫине ӳксен, вӑл тӗттӗмленме пуҫланӑ, ҫав вӑхӑтрах хӗвел пайӑркисенчен хӳтӗленӗ хутӑш пачах та улшӑнман. Ҫак эксперимент химире мӗн-мӗн шухӑшласа кӑларнине, тӗпчевсемпе изобретенисене ҫӗр-ҫӗр ҫул ытла иртсен сӑнӳкерчӗксем шухӑшласа кӑларма пулӑшнӑ.
Фотографи шухӑшласа кӑларни
Ӳкерчӗксене фиксацилеме хӑтланса пӑхнисенчен пӗрремӗшӗ Томас Веджвуд тата Гемфри Дэви тунӑ. Вӗсем 1802 ҫулта кӗмӗл тӑварпа усӑ курса фотограммӑсем илме пултарнӑ, вӗсене ҫирӗплетме май пулман. Сӑнӳкерчӗке уҫма ҫул ҫинче чи малтан Нисефор Ньепс гелиографи шухӑшласа кӑларни ӑнӑҫлӑ пулнӑ (фр. Héliographie). Камера обскурӑпа усӑ курса ӳкернӗ тата маларах упранса юлнӑ ӳкерчӗксенчен чи малтан 1826 ҫулта пичетленнӗ, "Вид чӳречерен Ле-Гра"ятпа паллӑ. Ҫӗнетсе лайӑхлатас тесе гелиографи каярахпа хатӗр ӳкерчӗксене тиражсем тума анлӑн усӑ курнӑ, анчах та ӳкерме вӑл юрӑхсӑр пулнӑ, ҫурӑ тата вак-тӗвек детальсемсӗр тенӗ пекех ытла контрастлӑ ӳкерчӗк панӑ.
1829 ҫулхи декабрӗн 14-мӗшӗнче Непс сӑнӳкерчӗксене ҫирӗплетес енӗпе хӑйӗн опытӗсене ирттерекен Луи Дагерпа пӗрле малалла ӗҫлесси ҫинчен нотари договорне вӗҫленӗ. Пӗр хушӑ изобретательсем хӑйсен ӗҫне партнер вилнӗ хыҫҫӑн дагер патне ҫитрӗҫ. 1839 ҫулта вӑл кӗмӗлпе витнӗ пӑхӑр пластин ҫинче ӳкерчӗксем илмелли меслете пичетлесе кӑларнӑ. Экспонациленӗ хыҫҫӑн пластин ӑшӑтнӑ ртуть мӑшӑрӗпе палӑрнӑ, унтан пӗҫернӗ тӑвар ирӗлчӗкӗнче ҫирӗпленнӗ. Ҫапла майпа илнӗ ӳкерчӗкӗн пӗртен-пӗр экземплярӗ ытла та паха позитив, ӳкерӳ объекчӗсен вак-тӗвек пайӗсене тӗплӗн сӑнласа паракан позитив пек курӑннӑ. Фотографи ӳкерчӗкне илес меслете дагер "дагертипия" тесе ят панӑ тата 1839 ҫулхи июнӗн 14-мӗшӗнче общество пурлӑхне пенси ҫине куҫарнӑ.
Кивĕ Кальмияр
Кивĕ Кальмияр — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 415 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452837, ОКАТО кочĕ — 80250830001.
Фотографи
Фотографи шухӑшласа кӑларни
Л.Дагерпа пӗр вӑхӑтрах Уильям Генри Фокс Тальбот фотографи ӳкерчӗкне илессишӗн япӑх та йӗрӗнчӗк технологие шухӑшласа кӑларнӑ. Тальбот сӑнӳкерчӗкне тӑхӑнса ҫӳрекенскер, хлорлӑ кӗмӗлпе тултарнӑ хутпа усӑ курнӑ. Процес контактлӑ ӳкерчӗкпе усӑ курса позитивлӑ ӳкерчӗке выляма ирӗк панӑ. Позитив илнӗ дагеротипа хут тытӑмӗсем тата тӳрккес ҫурӑсем ӳкернине пула панӑ. Ку факт технологипе усӑ курнӑшӑн патентлӑ укҫа-тенкӗ кирлӗ пулнипе пӗрлех дагертипи нумайлӑха фотопроцессра доминистрацилекен пулса тӑнинче тӗп вырӑн йышӑнчӗ. Унӑн тӗп меслечӗсенчен пӗри вӑл-портретлани. 1840 ҫулсен варринче дагертип фотопортречӗ портрет миниатюрине пӗтӗмпех тенӗ пекех вартаса кӑларнӑ, художниксенчен нумайӑшне фотографсем ҫине квалификациленме ҫул панӑ.
Кивĕ Кальмияр
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Фотографи
Фотографи шухӑшласа кӑларни
Фотографи историйӗнче паллӑ мар Ипполит Байар тӑрса юлнӑ, 1839 ҫулта вӑл хӑйӗн тӳрӗ прозитивлӑ меслечӗпе илнӗ фотографисене паллаштарнӑ. Унсӑр пуҫне, 1833 ҫулта нитрат кӗмӗл пулӑшнипе фотографи илмелли меслете Франк-бразили изобретателӗ Тата Эркюль Флоранс художник пичетлесе кӑларнӑ. Вӑл хӑйӗн меслечӗпе усӑ курман, ҫавӑнпа та унӑн тӗпчевӗсем ҫинчен 1970 ҫулсенче кӑна пӗлнӗ. Дагертипипе калотипипе XIX ӗмӗрӗн иккӗмӗш ҫурри таран усӑ курнӑ, йӗпе колоди процесӗпе усӑ курнӑ, ӑна негативлӑ позитивлӑ меслет Тальбота тата пысӑк туйӑмлӑхӑн пахалӑхне пӗрлештернӗ. Ҫавӑн чухнех альбумин пичечӗ кӗленче негативсем ҫинчен пысӑк хут йӗрӗсем кӑларса тӑрататчӗ. Йӗпе колоди тӗп ҫитменнипе нӳрӗ фотопластинкӑсене экспонацилесси тата лаборатори туса хатӗрлесси эмульсие шӑварнӑ хыҫҫӑн темиҫе минут хушшинчех эмульсие вӑйлатасси кирлӗ пулнӑ, ҫапла вара ҫутӑпа сиплекен растворсем валли витӗр куракан сий тӑрса юлать. Ҫак йывӑрлӑха 1871 ҫулта акӑлчан врачӗ Ричард Меддокс шухӑшласа кӑларнӑ хыҫҫӑн ҫеҫ татса панӑ.
Кивĕ Кальмияр
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Фотографи
Фотографи шухӑшласа кӑларни
Инновацие вӗҫленӗ май 1887 ҫулта контрлоле пӑрса пӑралакан гудвин жатиновӑй гудвин Гудвинӗ туса кӑларнине пула кӗленче вырӑнне геллулоидӑн гибкисемпе усӑ курма май пулчӗ. ҪАПЛА ВАРА XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче фотопластинка вырӑнне сарӑ кӗмӗл эмульсиллӗ листовкӑпа рулон фотопленка йышӑннӑ, аналог фотографийӗнче паянхи кунчченех доминистрацилекен. Техникӑна лайӑхлатни тата фотоӳкерчӗке пӗр вӑхӑтрах ансатлатни фотографие анлӑ сарӑлма пулӑшнӑ. Историксен шучӗпе, ку хӑйне евӗрлӗ "портретани"пулнӑ. ҪАВӐН чухне XIX ӗмӗрте пӗрремӗш ҫемье фотоальбомӗсем ҫуралнӑ, вӗсенче вара фотографисене упрама пуҫланӑ.
Асăрхавсем
*
Макаçиялĕ
Макаçиялĕ, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Ахрат (ял)
Ахрат (Ахрат) — Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕ. Похвиçнĕ районĕнчи чăваш ялĕсен "Вирьял" текен ушкăнне кĕрет. Культура çурчĕ, шкул пур.
Чăваш Куканак
Чăваш Куканак (Чувашский Куганак) — Пушкăрт Республикинчи Çтерлĕ районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Ахрат (ял)
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Чăваш Куканак
Кун-çулĕ
1775-мĕш çулта Телтим-Юрматын вулăсĕнчи пушкăртсемпе килĕшӳ туса тĕне кĕнĕ чăвашсем никĕсленĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (68%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Çтерлĕне çитме: 15 çм , Çĕнĕ Краснояр салине - 4 çх, Куганак станцине 5 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Иванов Вячеслав Всеволодович
Вячесла́в Все́володович Ива́нов (çурла, 21 1929, Мускав — юпа, 7 2017 ) — вырăс, совет тата американ чĕлхеçи, РĂА академикĕ (2000), РÇĂА академикĕ (1991), Калифорни университечĕн Славян тата хĕвелтухăç чĕлхисемпе литературисен уйрăмĕн профессорĕ, Лос-Анджелес (UCLA), Тĕнче культурин Институчĕн директорĕ МПУ, Вырăс антропологи шкулĕн директорĕ РПГУ.
Вырăс сăвăçин Всеволод Ива́новăн ывăлĕ.
Биографи
1929 çулта çурлан 21-мĕшĕнче Всеволод Ива́нов çыравçăпа Тамара Владимировна Иванова (Каширина, 1900—1995) тăлмач тата мемуарист çемьинче çуралнă. Ача чухне йывăр чирленĕ (шăмă туберкулёзĕ), çавăнпа та килте пĕлӳ илме тивнĕ; ашшĕн Переделкинăри дачинче пурăннă май, йĕкĕт Б. Л. Пастернакпа, К, И. Чуковскипе, В. Ф. Асмуспа тĕлпулнă. 1941—1943 çулсенче эвакуацие Ташкент хулинче иртернĕ. 1946 çулта шкултан вĕренсе тухнă, 1951 çулта — Мускаври Патшалăх Университечĕн филологи факультетне (роман-герман уйрăмĕ) вĕренме кĕнĕ.
2017 çулта юпан 7-мĕшĕнче пурнăçĕн 89-мĕш çулĕнче çут тĕнчерен уйрăлса кайнă в Лос-Анджелесе.
Мускавра Новодевичье çăвинче ашшĕпе амăшĕ çумĕнче пытарнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Переделкино Категори:Компаративистсем Категори:Раççей чĕлхеçисем Категори:Раççей хĕвелтухăç тĕпчевçисем Категори:Раççей санскрит тĕпчевçисем Категори:Раççей филологĕсем Категори:Раççей семиотикĕсем Категори:Мускав ăсчахĕсем Категори:Вырăс савăçисем Категори:Мемуаристсем Категори:РПГУ вĕрентӳçисем Категори:Полиглотсем Категори:Индоевропа тĕпчевçисем Категори:Хеттологсем Категори:Кетологсем Категори:Структуралистсем Категори:Европăри классика тапхăрĕчченхи чĕлхисем Категори:Ăслăлăх пĕрлĕхĕсенчен СССР халăх депутачĕсем Категори:Вырăс поэзин тăлмачĕсем
Заречный (Пăрачкав районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 33 çын, çав шутра 19 арçын, 14 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем
Историк
Профессиллĕ ĕçлекен историксем университетсемпе тĕпчев институтĕсенче ĕçлеççĕ.
Пайлани
Историксене вĕсен специализацийĕ тăрăх çак ушкăнсене пайлама пулать:
Çавăн пекех историксенчен археологсене, тата ытти вак тĕпчевçĕсене уйăрса палăртаççĕ: нумизматсем, палеографсем, эпиграфистсем тата ыттисем.
Çавăн пекех историксем шутне историллĕ хавлавсем çыракан çыравçăсене, журналистсене кĕртеççĕ.
Паллă чăваш историкĕсем
Категори:Профессисем
Мăн Попадья-Вож
Мăн Попадья-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Черпа-Ю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 17 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Манкурт
Манку́рт, Чингиз Айтматовăн «Буранный полустанок» («Ĕмĕртен кун тăсăмлăрах») романĕнче, тыткăна лекнĕ çын, чунсăр чура пулса тăнăскер, пĕтĕмпех хуçан ирĕкне пăхăннăскер, хăйĕн унченхи пурнăçне астуманскер.
Каçăсем
Категори:Чингиз Айтматов Категори:Тĕрĕк халаплăхĕ Категори:Идеологи клише
Кушкă (Самар облаçĕ)
Кушкă, — Самар облаçĕн Кушкă районĕн администраци центрĕ, ял.
Пехил Ĕшни
Пехил Ĕшни — Самар облаçĕнчи Шукăль усравлăхĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Макçикасси
Макçикасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Исанбайка
Исанбайка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Гарейка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Ĕмĕт
Ĕмĕт — сăнар тăваслăхăн уйрăм тĕсĕ.
Кăсăклă самантсем
Тутар чĕлхинче «ĕмĕт» сăмах «шанчăк» тенине пĕлтерет. Ĕмĕте хăйне вара вĕсем «хыял» теççĕ.
Раççей тулашĕнчи чăвашсем
Беларуçинчи чăвашсем
Беларуçинче чăвашсен «Шупашкар» пĕрлĕхĕ 2007 çулхи нарăсăн 9-мĕшĕнче йĕркеленнĕ.
Эстонири чăвашсем
Кунта чăвашсен чăвашсен наципе культура пĕрлĕлĕхĕ «Нарспи» ĕçлет
Украина
Пĕрлĕхе 2004 çулхи çурлан 21-мĕшĕнче йеркеленĕ.
Адрес: 99008 Украина, Севастополь, Палхавçăсен лапамĕ, 6, каб.25-А.; Фрунзе ур., 3, 28 хв.
Ертӳçсем: Семенов Валерий Георгиевич, Дорошенко Ольга Ивановна.
Çурçĕр Америкăри чăвашсем
2019 çулта чӳк уйӑхӗн 9-мӗшӗнче Америкӑри Пӗрлешӳллӗ Штатсенче Чӑвашсен пӗтӗм тӗнчери ассоциацине йӗркеленӗ. Президенд — Валерий Лукьянов. .
Каçăсем
Категори:Чăвашсем
Михайлов Спиридон Михайлович
Михайлов Спиридон Михайлович (1821 çулхи раштавăн 16 Чикмĕ уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Муркаш районĕ) Юнкăпуç ялĕ — 1861 çулхи кăрлачăн 15 Чикмĕ хули) — чăваш историкĕ, этнограф, хăй тĕллĕн вĕреннĕ çыравçă, Янтуш ятпа паллă йăхран тухнăскер. .
Пурнăçĕ
1821 çулхи раштавăн 16 Хусан кĕпĕрнине кĕнĕ (Раççей империйĕ) Чикмĕ уесĕн Тутаркасси вулăсенчи (халĕ Чăваш Енĕн Муркаш районĕ) Юнкăпуç ялĕнче çуралнă.
Ачаллах вăл Чикмĕ хулинчи пĕр çын патĕнче тарçăра ĕçлеме тытăннă. Çав хушăрах хăй тĕллĕн çырма-вулама вĕреннĕ. Вунтăваттă çула çитсен Чикмери сутра малтан çыруçă çумми, кайран çыруçă пулса ĕçлеме пуçланă. Пыра-киле Янтуш пысăк пĕлӳллĕ, ăнăçлă çыравçă, историк, этнограф тата фольклорçă пулса тăнă.
1854 çултанпа Раççейĕн географи пĕрлешĕвĕн (РГО) пайташ-ĕçтĕшĕ шутне илнĕ. 1859 çулта вăл пĕрлешĕвĕн кĕмĕл медальне тивĕçлĕ пулнă.
Çыравçă ĕçĕпе ĕçленĕ, 1842 çултанпа юлашки кунĕсенченех Чикмĕри вырăнти тӳрелĕх тăлмачĕ пулса ĕçленĕ. Сутра вăл чăваш чĕлхинчен куçарнă, çыру çыракан пулнă.
Ват
Ват (bilis, χολή) — сарă, хăмăртарах е симĕстерех тĕслĕ, питĕ йӳçĕскер, хăйне евĕр шăршăллă, пĕвертен тухакан, ват хăмпинче пухăнакан шĕвек.
Михайлов Спиридон Михайлович
Пурнăçĕ
1852 çултанпа этнографи, истори, географи тата статистика тĕлĕшĕнчен статьясемпе заметкăсем çырма пуçланă. Вĕсенче вăл ытларах енĕпе вирьял чăвашĕсен, туçи марисен тата Чикмепе Шупашкар уесĕсен вырăсĕсене сăнласа кăтартнă. Сăкăт, Пипарс, Ишек (паттăр) тата ытти чăваш паттăрĕсем çинчен чылай хайлав пуçтарнă, пичетлесе кăларнă.
Ват
Пĕрлехи хыпарсем
Ват секрецине гепатоцитсем — пĕвер клеткисем — тăваççĕ. Ват пĕверти ват çулĕсенче пухăнать, унтан вара, пĕрлехи ват юххипе ват хăмпине тата вуникхутлă пыршăна çитсе апата ирĕлтерекен процессене хутшăнать.
Каçăсем
Категори:Апата ирĕлтернин физиологийĕ Категори:ХПТ биологи шĕвекĕсем Категори:Гепатологи Категори:Гастроэнтерологи Категори:Биомолекулăсем
Йоханнесбург
thumb|250px|Хула панорами Йоханнесбург, — Кăнтăр Африка Республикин чи пысăк хули.
Хула кун-çулĕ
Хула ку вырăнта ылттăн тупнă хыççăн вăйла аталанма пуçланă. Халĕ те ылттăн кăларасси тата ăна сутасси хулан тĕп вырăнĕнче тăрать.
Халăх йышĕ
Хулара 3225,8 пин çын пурăнать. Çывăхри çĕрсене шутласан вара халăх йышĕ 8 миллионран та иртет. 2001 çулта халăх йышĕпе ку хула тĕнчере 95 вырăн йышăннă.
Михайлов Спиридон Михайлович
Пурнăçĕ
«Историко-этнографический очерк быта чуваш» пĕтĕмлетнĕ ĕçне çухатнă. Унта çырни хирĕçӳллĕ пулнă, ытларах енĕпе христос тĕнне хисеплесе, çав енченех культура çитĕнĕвне, хута вĕрентессине пысăклатма майсем çукрах тесе çырнă.
Ӗçĕсем
Михайлов-Янтуш марисем çинчен те нумай çырнă, çавăнпа ĕнтĕ вĕсем ăна хăйсен çыравçи вырăнне хурса хисеплеççĕ.
Пурăннă чухне 34 ĕçне пичетленĕ, вилнĕ хыççăн 14 ĕçне хатĕрлесе кăларнă, 12-шне тупайман, çав шутра «Чуваши: историко-этнографический очерк» кĕнекине.
Каçăсем
Категори:Чăваш историкĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:1821 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1861 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 12-мĕшĕнче вилнисем
Рига
Рига (латыш. Rīga) — Латви тĕп хули.
Халăхĕ
721,8 пинĕ çын (2006) пурăнать.
Географи
Хулана Тинĕсçум айлăмĕнче Ригав тӳремĕнче, Даугава шывĕ Балтика тинĕсĕн Рига заливне юхса кĕнĕ çĕрте вырнаçнă. Ригăн историллĕ пайĕ Даугавăн сылтăм çыранĕнче, Рига заливне юхса кĕриччен 10 çухрăмра никĕсленĕ. Кунта хăйăрлă вырăн, тинĕс шайĕнчен 1-10 м çӳллĕ.
Климат
Ригăра - тинĕ çывăх пулнипе — лăпкă ăшă та нӳрĕклĕ. Çу ытлах ăшă мар, çумăрлă (вăтам температура - утăри - 16,9 °C; нӳрĕк ӳкни — 85 мм). Хĕлле сивĕ мар, уйăхра 10 хутчен юр-пăр ирĕлет (вăтам температура - кăрлачра — 4,7 °C). Юр çĕре раштав варринче хуплать пуш уйăхĕн варрине çитиччен выртать. 40 % яхăн кунсем çумăрлă, çулта нӳпĕк ӳкни 700—720 мм.
Истори
Пĕрремĕш хут хула ятне 1146 е 1156 çулта нимĕç хроникинче асăнннă. Ливон хроникинче Рига вырăнĕ пирки (locus Riga) 1196 çулта çырнă. Официаллă хула пуçламăшĕ 1201 çул — Ригăна пуçласа яраканĕ Бремен нимĕç епископĕ Альберт фон Буксхев(е)ден. 1282 çулта Рига, Любек (нимĕçле Lübeck) тата Висбю хулисем Ганза Сутă-илӳ Пĕрлешĕвне кĕнĕ.
1561 çулчен хулана Рига архиепископĕсем хăйсен аллинче тытса тăнă. 1561 - 1581 çулсенче Рига ирĕклĕ хула. 1581—1621 çулсенче — Польша тапхăрĕ. 1621—1711 çулсенче — Швеци тапхăрĕ. Çурçĕр вăрçи (1700—1721) хыççăн Рига Раççей империне кĕрет. 1796 çулта хула кĕперне тĕпĕ.
1918 - 1940 çулсенче тата 1991 çултана Рига — ирĕклĕхлĕ Латви тĕп хули.
Рига ячĕ — Riika скандинави чĕлхисенче «Пурăнан вырăн» евĕр куçарăнать. Çакă кунта 1201 çулчен скандинави викингĕсем пурăннине пĕлтерет. Анчах тепĕр халап та пур.
Йоханнесбург
Каçăсем
Категори:КАР хулисем
Рига
Каçăсем
Категори:Латви хулисем Категори:Рига
Урпаш районĕ
Урпаш районĕ —  Киров облаçĕн (Раççей) кăнтăр-анăçĕнчи районĕ. Административлă тĕпĕ — хула евĕр посёлок Урпаш.
Тавралăхĕ
Çĕр-шыв лаптăкĕ — 1416 км2.
Тĕп шывĕсем — Вятка, Пижма, Боковая.
Районăн кун-çулĕ
Района 1929 çулта йĕркеленĕ. 1962 çулта пăсса хунă, 1965 ç. — каллех туса хунă.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Йышĕ — 9 пин çын, çав шутра хула никĕсĕпе 4 пине яхăн çын пурнать. Пурĕпе 84 пурăну вырăнĕ.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн Арпаш районĕ
Арăслан
мини|справа|300px|Арăслан Арăслан (Panthera leo) — кушак çемйин тискер текĕрĕн сĕтĕçекенсен класĕн тĕсĕ. Çитĕнсе çитнĕ аçасем пысăк çилхĕллĕ, йывăрăшĕ 150—225 кг, хăш чух 240 кг та çитет, вăрăммăшĕ (хӳресĕр) 1,6 — 2,2 м, хӳри — 90 — 110 см, çӳллĕшĕ мăй тĕллĕнче 90 — 110 см. Амисен йывăрăшĕ 100—150 кг, хăш чух 160 кг çитет.
Арăсланăн инди (ази) тĕсĕн йывăрăшĕ 150—225 кг (вăтамми 180 кг). Çăра çилхеллĕ, лутра кĕлеткеллĕ, утса пынă чух пуçĕ хулпуççи çӳлĕшĕнче е аяларах.
Арăслансем çеçенхирсемпе саваннасенче пурăнаççĕ, вăтам калăплă, чĕрнеллĕ чĕрчунсене тытса çиеççĕ. Сунара тухса тытмалли чĕрчун патне çывăха шăвăнса пыраççĕ, тин вара ыткăнса хăвалаççĕ.
Арăслансем тискер сĕт ĕçекенсем шутланаççĕ, çемйеллĕ ушкăнпа прайдпа пурăнаççĕ. Прайд шутĕнче пĕр аçа, çитĕннĕ темиçе амапа çурасем. Амасем прайд валли сунар ирттереççĕ, аçи — территорине сыхлать. Çамрăк аçасене прайдран хăваласа яраççĕ.
Тĕс айĕсем
Арăслансем темиçе вунпӳ тĕс айĕсене пайланаççĕ, калăпăшĕпе, çилхи тĕсĕпе тата ыттипе те уйрăлса тăраççĕ. Пур тĕс айĕсем те (пĕр тĕсĕ çеç унта мар) Африкăра, Сахарăран кăнтăрарах пурăнаççĕ.
Кун-çул
thumb|right|250px|Арăслан аçи Арăслансем чылай сарăлнă тапхăрĕ плейстоцен вĕçĕнче: 100 000-10 000 çул каялла вĕсем сĕт ĕçекен чĕрчунсен хушшинче анлă çĕрсенче (ареалта) пурăннă.
Арăслансен географии енĕпе раси е тĕсĕ Çурçĕр Америкăри Аляскăпа Юконăран пуçласа Кăнтăр Америкăри Перу çĕршывне çити, пур Европăра, Азире Çĕпĕре тарин тата Африкăн чылай территоринче тĕл пулнă. Çурçĕр Америкăра вĕсем 10 000 çул каялла вилсе пĕтнĕ. Историллĕ вахăтсенче арăслансем Африкăн çурçĕрĕнче тата кăнтăр вĕçĕнче, çаплах пур Малти Азире, Индине (çĕршывăн çурçĕрĕнчи çурма пушхирлĕ тӳремсенче) çити, Европăн Балкан çурутравĕнче. Европа континентĕнче арăслансене 100 çул тĕлне, малтан йышăнса пурăннă ытти ареалĕнче — иртнĕ ĕмĕрĕн вĕçнелле — вĕлерсе пĕтернĕ. Иранра хăш арăслансем 1942 çулчен сыхланса юлнă; Индире вĕсене 25 çеç хăварнă (Гир вăрманĕнче), управа илни кăна арăслансене аталанма пулăшнă.
Халĕ, Плейстоцен паркĕ проекчĕпе, арăслан йăхне Якутире хунав яртарса ĕрчетесшĕн.
Арăслан сăнарĕ этеплĕхре
thumb|[[Рембрандт ӳкерчĕкĕ]] thumb|[[Альбрехт Дюрер|Дюрер ӳкерчĕкĕ]]
Арăслан паллисем (символики)
Арăслана «Кайăксен патши» теççĕ. Йăла йĕркисен паллипе вăл Турă вăйĕн, тытăмăн тата хăватăн символĕ шутланать, Хĕвелпе Çулăмăн вăйне кăтартать. Йăх йĕркипе арăслан патша сумлăхĕпе чыслăхне палăртать.
Арăслан сăнĕллĕ укçасем
Категори:Кушак йышшисем  Категори:Чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Африка чĕрчунĕсем
Мăн Пятомбой-Ю
Мăн Пятомбой-Ю (Пятанбой) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сулахай çыранĕпе, 180 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 48 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Нартăран
Нартăран (Nardaran) — Азербайджанăн Баку хулине кĕрекен хула евĕр паççулкă. Халăх йышĕ — 8 585 çын.
Паççулкă хăйĕн нар (гранат) сачĕсемпе тата тĕн тытакан çынсемпе паллă.
Каçăсем
Категори:Азербайджан пурăнан вырăнĕсем
Измир (ил)
thumb|right|290px Измир (туркк.: İzmir ili), — Турци илĕсен пĕри. Çĕршывăн анăçĕнче, тинĕс хĕрринче вырнаçнă. Тĕпхули çакăн пекех Измир ятлă.
Категори:Турци илĕсем
Мăрсак
Мăрсак, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Ниловка
Ниловка, — Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 19 çын, çав шутра 11 арçын, 8 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Пăрачкав районĕн ялĕсем
Мăн Роговая
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Уса юпписем
Ачкасов Анатолий Григорьевич
Ачкасов Анатолий Григорьевич — ( 18-), Анăç фронтăн 1-мĕш сывлăш çарĕн 309-мĕш истребитель авиаци дивизин 49-мĕш истребитель авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ,  аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10.
Чаллăпуç
Чаллăпуç, — Самар облаçĕнчи Чаллăпуç районĕн административлă тĕпĕ. Чаллă юханшыв хĕрринче вырнаçнă.
Кунçул
Вырăсла ĕлĕк чух яла "Токмакла" тенĕ. Çав ятпа чĕнекен ял халĕ те пур, ăна чăвашсем "Катмаклă" теççĕ. "Чаллапуçне те ĕлĕк "Катмаклă" темен-ши? — çакăн пек ыйту лартмашкăн май пур.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Чаллăпуç районĕн ялĕсем
Асавды
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Исюханшыв
Исюханшыв — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Камыш-Садак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.