cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айбуляк
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
602
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Юсуп (Киги районĕ)
Юсуп — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 659 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452508, ОКАТО кочĕ — 80236835004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Пилешкасси (пĕлтерĕшĕсем)
Пилешкасси:
Чейн
Чейн (ch) (chain — сăнчăр) — кивелнĕ британ тата американ 20,1168 метрпа тан хушă виçи.
1 чейн = 100 линк = 1/10 фурлонг = 4 род = 66 фут = 20,1168 метр
Самар облаçĕ
Самар облаçĕ, — Раççейĕн Европа енчи пайĕн кăнтăр-тухăçĕ енче, Атăлăн вăтам юхăмĕнче, вырнаçнă облаç. Тĕп хула — Самар.
Область çурçĕртен кăнтăралла 335 çухрăма, анăç енчен тухăç енелле 315 çухрăма сарăлнă.
Истори
Самар облаçĕн историйĕ ĕлĕк-авалтан тухать, çакăн пирки археологсем тунă ĕçсем çирĕплетеççĕ. Палеолит эпохинчех кунта малтанхи çынсем тăнă вырăнсене тупнă. Бронза тата тимĕр ĕмĕрĕсенче тăнă вырăнсен шучĕ ӳссе пынă, нурăнан халăх выльăх-чĕрлĕх ĕрчетнĕ, çĕр çинче тар юхтарнă тата ремесло ĕç-тăвăмĕпе тăрмашнă.
Тури палеолит тапхăрĕнче вутчулĕнчен тунă япаласене (нуклеусы, çĕçĕ евĕрлĕ пластинăсем, хырмаллисем) Самар территоринчи Постник çырминче тупнă. Чаллăпуç районĕнчи Сиделькино ялĕ çумĕнчи Маяк сăрчĕ çинче тупнă палеоантропологие кирлĕ япаласене 11,55 пин çул маларах тунă теççĕ. Çаплах, çак сăрт çинче мезолит тапхăрĕнчи сийри япаласене те тупнă. елша археологи культурин (Елшанка, Хĕрлĕ Çыр, Сиделькино) çынсем пурăннă вырăн неолит тапхăрĕнче пулнине палăртнă.
Кайранхи пăхăр — ирхи бронза ĕмĕрĕнче (5300 — 4700 çул каярах) Самар çумĕнче яма археологи культурин R1b гаплогруппăн Y-хромосомăллă çыннисем пулаççĕ.
IX ĕмĕрĕн вĕçĕнче — X ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Самар Кукри Атăлçи Пăлхар йышне кĕнĕ. Х ĕмерте çак патшалăхăн айăккинче алăсталăхне аталантарса тата юркăн халăхсемпе сутă-илӳ туса пынă Мурăм хули никĕсленсе ларать. Çак йăла-йĕрке монголсем тапăнса килнипе пăчланаççĕ.
Самар никĕсленсе ларнă вырăн пирки пĕрремĕш калани 1357 çулта Сăваплă Алексий, Мускав тата Мĕнпур Руçĕн митрополичĕ, Уртаран таврăннă чухне, Самар шывĕ вăрринчен инçех мар пĕчченех пурăнакан ырă чыслă çын патне кĕнĕ те, таврашĕнчи капăр вырăнсене пăхса, мăн хула пуррине пĕлтернĕ.
Самар Кукри таврашĕнчиепурăнан вырăнсене, çав шутра Самар юханшыв Атăла кĕнĕ çĕрти пристань патĕнчисене те, вырăссен çулçырăвĕсенче 1361 çулта асăнни пур, Samar пристань-вырăна пĕрремĕш Пицигано венеци купсисем 1367 çулта палăртнă.
Самара 1586 çулта Фёдор Иоаннович патша хутайĕпе юханшыв çинчи карапсене хӳтĕлекен тата чикĕсене сыхлакан карман туса никĕсленĕ. Çурт-йĕре тăвакансене Г. О. Засекин кнеç вăйпут ертсе пынă.
XVII—XVIII ĕм. Самар Ен çĕр ĕçлевçисен икĕ вăрçин эпицентрĕнче пулнă. 1670 çулта Самара Степан Разин çарĕсем ярса илнĕ, 1773 çулта  халăх Емельян Пугачёва хула хапхине уçса панă.
Хальхи Самар облаçĕн территорине Раççей йышне XVI ĕмĕрĕн варринче, Хусанпа Аçтăрхан ханлăхĕсене Мускав патшалăхĕ çумне хушсан, кĕртнĕ. XVII—XVIII ĕмерсенче Вăтам Атăлçи çĕрĕнче çĕршыври урăх районсенчен тата ютçĕр çыннисем (сăмахран, Атăл нимĕçĕсем) килсе вырнаçнă. 1688 çулта Самара уес хули статуса панă. XIX ĕмĕрĕн варринченпе Самар енре экономика енĕпе аталанса кайнă, Самар Раççейри тырă пасарĕн паллă центрĕ пулса тăнă, çакна пула хулара сутă-илӳ тата промăçлăх ӳснĕ. 1850 раштавăн 6-мĕшĕнче I Николай император Тытăмлакан Сената Самар кĕпĕрнине 20 пин çынлă Самар хулинче центрне тăвас хутай çырса панă. 1851 çултанпа Самар — пĕр ятлă кĕпĕрнен центрĕ Самар пулса тăнă. 1856 çул тĕлне хулара 3,19 %, ялсенче — 96,81 % çын пурăннă.
Крепость тивĕç-ирĕкне пăрахăçласан вырăнти экономика аталанса каять, халăх пурнăçĕ лайăхланать. Чукун çул туни тата Атăл çинчи юханшыв транспортне аталантарни сутă-илӳпе промăçлăха хăпартса ярать. Самар патшалăха Çĕпĕрпе тата Вăтам Азипе çыхăнтаракан мăн транспорт çыххи пулса тăрать.
XIX ĕмĕрĕн вĕçнелле Самарта 46 савутпа хапрăк шутланнă, вĕсенче 2,5 пин çын ĕçленĕ. Архитектура енĕпе чи пахи сăра тăвакан савут пулнă. 1880 çулта Атăл урлă Сызрань тĕлĕнче халĕ те тĕрĕс-тĕкел Александр чукун çулне туса лартнă. 1890 çулта пĕрремĕш электростанцине хута янă. 1917 çулта Самарта 90 промăçлăх предприятийĕ, механизациленĕ çăкăр савучĕ, 3,5 млн пăт тырă калăпăшлă элеватор ĕçленĕ. Хулара пурăнан халăх 150 пине çитнĕ.
Вырăс революцийĕпе Граждан вăрçи хыççăн Самар кĕпĕрнинче влаç алран ала куçнипе çыхăннă хаяр ĕçсем пулса иртнĕ. Юпан 25-мĕшĕнче (кивĕ стильпе) Самарта совет влаçĕ çĕнсе илнĕ, 1918 çулхи çĕртме уйăхĕнче Чехословак корпусĕ пăлханăвĕ, çĕртмен 8-мĕшĕнче, чехословаксен хӳттипе, Самарти Йĕркелев пухăвĕн пайташĕсен пайĕ КОМУЧăн Вăхăтлă правительствине туса хунă, вăл Самарта совет влаçне юпан 6-мĕшĕче тавăриччен ĕçленĕ. Ăренпур тата урал касакĕсем кĕпĕрнен кăнтăрĕпе рейдсем ирттернĕ, Тухăç фрончĕ хăйĕн вăйĕсене А. В. Колчака хирĕç тăма хатĕрленĕ. Самар кĕпĕрнинче пурăнан халăх та тĕрлĕ еннелле куçнă. Промăçлăх центрĕсен ĕçлевçисем тата çĕр ĕçлевçисен пайĕ совет влаçне майлă тăнă пулсан, хăшпĕр ялсенчи çынсем большевиксен вăрçă коммунизмĕ политикине хирĕç тăнă (Чаппан вăрçи).
1928 çулта, администрациллĕ-территориллĕ реформăсене тунă хыççăн, Самар Вăта Атăл Енĕн центрĕ пулса тăнă. 1935 çулта Самара Куйбышев ята (1990 çулчен), Вăта Атăл Ене — Куйбышев Ен ята куçарнă. 1936 çул тĕлне Куйбышев енĕнче каллех реформа тунă хыççăн Ăренпур, Пенза облаçĕсем тата Мордва АССР уйрăлса кайнă. 1943 çулта Куйбышев облаçĕнче Чĕмпĕр облаçне кăларнă. Çак самантран Куйбышев облаçĕ хальхи чикĕсенче майлашăннă.
Пĕрремĕш пиллĕкçуллăхсенчи индустриализацире Куйбышев облаçĕнче Чапаевск хулинчи революцичченхи вăрçă савучĕ базинче сирпĕнтерекен тата наркăмăшлантаракан япалалăхсем тата вăрçă хатĕрĕсем тăвакан савутсене хута кĕртнĕ, çаплах облаçре урăх хӳтĕлев предприятисене ĕçе янă. 1930-çулсен вĕçĕнче ГУЛАГа хупса лартнă çынсене Куйбышев гидроçыхăва тума пуçтарнă, анчах нефть тупнине пула ĕçе чарса лартнă.
Облаç тытамлăхĕ
Облаç йышне 10 хула тăрăхĕпе 27 район кĕрет.
Облаçре пурĕпе 161 чăваш ялĕ.
Каçăсем
Тĕрлĕ
Категори:Самар облаçĕ
Сиренăсем (фильм, 1994)
«Сиренăсем» (Sirens) — анкăл-австрал кинофильмĕ.
Сюжет
Паллă ӳкерçĕ Норман Линдсей Турăна хурлакан Хĕрес çине пăталанă ӳкерчĕке халăха кăтартасшăн, çавăнпа та англикан сăваплăх ĕçтешĕн, Пĕрлешĕннĕ Короллĕхрен Австралие килнĕскерĕн, ӳнерçĕ патне кайса пăхма тивет.
Каçăсем
Категори:Австрали кинокамичĕсем Категори:Аслă Британин кинокамичĕсем Категори:1994 çулăн кинокамичĕсем Категори:Джон Дайган фильмĕсем Категори:Аслă Британин 1994 çулăн фильмĕсем Категори:Австралин 1994 çулăн фильмĕсем
Пилешкасси (Çĕмĕрле районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Пилешкасси (пĕлтерĕшĕсем) статьяра пăхăр.
Пилешкасси, — Чăваш Республикинчи Çĕмĕрле районĕн ялĕ. Хутар ял тăрахне кĕрет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 95 кил. Пĕтĕмпе виçĕ урам: тĕп, урлӑ урам, хыçри урам. Ял варринче виçĕ пĕве пур, асфальт çул сарнӑ, газ кĕртнĕ.
Обществӑ тата культура меропрятийĕсене халӑх Хутарти Культура çуртне çӱрет. Ялта апат-çимĕç лавкки пур.
Тавралăхĕ
Юнашар Хутар ялĕнчен хĕвеланӑç еннелле çур çухрӑмра вырнаçнӑ.
Кун-çулĕ
Ял хӑçан пуçланса кайнине татӑклӑ татса паман. 1808 çулхи Чĕмпĕр кĕпернин картти çинче яла Вăрманкас ятпа паллă тунă. 1863 çулхи Чĕмпĕр кĕпернине кĕрекен ялсен списокĕнче ял икĕ ятпа Вăрманкас (Пилешкасси) ятпа тăрать. Каярахри истори хучĕсенче ял Пилешкасси ячĕпе кăна тĕл пулать. Истори докуменчĕсенче (1864 ç.) яла Пилешкасси тесе çеç çырнине кура ял кунне паллӑ тӑвассине çав çулпа çыхăнтарнă.
1917 çулчен Чĕмпĕр кĕпернинчи Кăрмăш уесĕн Атикасси вулăсне кĕнĕ.
Ял ӳссех пыни паллӑ - 35 килтен пуçласа XX ĕмĕр тĕлне 100 кил урлӑ каçнӑ. Жданов ячĕпе хисепленекен колхоз йĕркеленĕ. Ялта клуб, лаша витисем, хурал пӳрчĕ, пуçламӑш шкул пулнӑ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
603
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бар
Бар сăмахăн çакăн пек пĕлтерĕшсем пур:
Хуласем:
Жид (пĕлтерĕшсем)
Жид:
Ĕшне (Аксу районĕ)
Ĕшне Пономаревка — Тутарстанăн Аксу районĕнчи чăваш ялĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Мулен Руж (пĕлтерĕшсем)
Муле́н Руж, çаплах Муле́н-Руж (moulin rouge — хĕрлĕ арман):
Чипурная Ледовица
Чипурная Ледовица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Ледовица юханшывăн сулахай çыранĕпе, 0,4 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Жид
Жид (кайранхи славянла *židъ) — славянсен йăлипе еврейсен, иудейсен палăртăвĕ. giudeo чĕлхинчен (балкан роман чĕлхисем урлă) çитнĕ, judaeus (יהודי) — «иудей». Халĕ вырăс чĕлхинче, хĕвел анăç чĕлхисенчи пек мар, «жид» сăмахĕ ятлаçу, йĕрĕнӳ тата семитсене хирĕç пахалăхлĕ шутланать.
Авалхи вырăс чĕлхинче усă курни
Ватă славян тата авалхи вырăс чĕлхисенче [Хазар хаканлăхĕ]]нче тата Кейӳ Руçĕнче (çаплах пĕрреллĕ хисепре жидови́нъ ĕлки пулнă) пурăнакан иудейсен этнонимĕ. Повесть временных лет ĕçĕн «философ сăмахĕ» татăкĕнче (вăл авалхи вырăс чĕлхин палăкĕ шутланать) Моиçей пирки çапла çырнă: "В си же времена родися Моисѣй в жидех, и рѣша волъсви егупетьстии цесарю, яко «Родилъся есть дѣтищь въ жидох, иже хощеть погубити Егупет». Ту абье повелѣ цесарь ражающаяся дѣти жидовьскыя вмѣтати в рѣку."
Вуламалли
Категори:Наци витлевĕсем Категори:Кӳрентерӳсем
604
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Голубков Всеволод Филиппович
Голубков Всеволод Филиппович — (26.01.1925-29.01.2002), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 53-мĕш çарĕн 18-мĕш танк корпусĕн 1438-мĕш хăй тĕллĕн çурекен артиллери полкĕн САУ командирĕ, кĕçĕн лейтенант.
Ар (пĕлтерĕшсем)
Ар сăмахăн пĕлтерĕшĕсем:
Джек Лондон
Джек Лондон (Jack London, çуралнă ячĕ Джон Гри́ффит Че́йни, John Griffith Chaney; 1876 çулхи кăрлач, 12 — 1916 çулхи чӳк, 22 ) — америка çыравçи.
Кĕтпер
Кĕтпер — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 275 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452823, ОКАТО кочĕ — 80259815007.
Ремза
Ремза — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕн Арбаж районĕ территорипе юхать. Арбаж юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Турикас Тушкил ял тăрăхĕ
Турикас Тушкил ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял тăрăхĕ. Администраци адресӗ: Турикас Тушкил ялĕ. Телефон:         +7:(83548)2-03-22
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ: Захаров Петр Ильич
605
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Турикас Тушкил ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне 3 ял кĕрет: Турикас Тушкил, Анаткас Тушкил, Сăхăтпуç.
Ялсенче пĕтĕмпе 1929 çын (2005) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ял тăрăхĕсем
Линк (хушă виçи)
1 лига = 3 миля = 24 фурлонг = 4828,032 метр.
Çавăн пекех
Категори:Хушă виçисем Категори:Анкăл виçе системи
Lev (muzul) Llegua Legua League (unit) Leŭgo Legua Lieue ליגה (יחידת מידה) Liga (mjera) Lega (unità di misura) リーグ (単位) Leuga Lue Liga lądowa Légua terrestre Лига (единица длины) League (unit) Liga (uzunlik birligi)
Ас (пĕлтерĕшсем)
Ас сăмахăн пĕлтерĕшĕсем:
Категори:Ас
Фурлонг
Фурло́нг (furh — касă + long — вăрăм) — британ тата американ хушă виçи.
1 фурлонг = 1/8 миля = 10 чейн = 220 ярд = 40 род = 660 фут = 1000 линк = 201.16 м , 5 фурлонг = 1.0058 км
Халĕ фурлонгпа, хушă виçи евĕр, Аслă Британире, Ирландире тата АПШ-ра усă кураççĕ.
Çавăн пекех
Категори:Хушă виçисем Категори:Анкăл виçе системи
Элмен Даниил Семёнович
Даниил Семёнович Элмен (1885 ç., раштав, 29, Исментер ялĕ, Шăмат вулăсĕ, Етĕрне уесĕ, Хусан кĕперни, Раççей империйĕ — 1932 ç., авăн, 3, Илйинка ялĕ, Чăваш АССР, ССРП) — чăваш патшалăх тата политика ĕçченĕ, Чăваш автономи облаçĕн ревкомĕн пĕрремĕш тата пĕртен-пĕр председателĕ, Чăваш автономи облаçĕн РКП (б) Вăхăтлăх обкомĕн пĕрремĕш тата пĕртен-пĕр председателĕ, Чăваш автономи облаçĕн Ĕçтăвкомĕн пĕрремĕш председателĕ. Каярахпа та пысăк вырăнсем йышăннă.
Кун-çулĕ
Даниилăн çемьере аслă ача пулнипе ачаранпах хуçалăхра нумай ĕçлеме тивнĕ. Ĕçченлĕхĕпе сăпайлăхне кура ăна ялта пурте юратнă, хисепленĕ. Кӳршĕ çынĕ Игнатий ачана кĕнеке вулама вĕрентнĕ. 8 çул тултарсан, Даниил вырăнти 4 класлă пуçламăш шкулне вĕренме кайнă, ăна ăнăçлă вĕçленĕ. Ача пултарулăхне, тăрăшулăхне асăрханă вĕрентӳçĕ ăна Чĕмпĕрти чăваш учителĕсен шкулне вырнаçтарма хăтланса пăхнă. Анчах çав вăхăтра ку ĕмĕт пурнăçланайман.
Ялтан çичĕ çухрăмра 2 класслă училище уçăлнă, Даниил 1902 çулта унта вĕренме кĕнĕ, 1905 çулта вĕренсе тухнă.
Барклай-де-Толли Михаил Богданович
Михаил Богданович Барклай-де-Толли (1757 — 1818 гг.) — раççей çарпуçĕ, генерал-фельдмаршал  (1814), кĕнеç (1815),  1812 Аттелĕх вăрçин паттăрĕ.
Элмен Даниил Семёнович
Кун-çулĕ
Училище хыççăн вĕрентекенсем сĕннипе Даниил Семенова Чĕмпĕрти чăваш учителĕсен шкулĕн инспекторĕ И.Я.Яковлев çав çулах хăйĕн шкулне йышăннă.
Барклай-де-Толли Михаил Богданович
Хисепĕсем
thumb|150px||Барклай-де-Толли палăкĕ, С.-Петербургра
Элмен Даниил Семёнович
Кун-çулĕ
1911 çулхи çурла уйăхĕн пуçламăшĕнче Пĕтĕм Раççейри чăвашсен хушшинчи çутĕçпе социализм культурин ĕçченĕсен I съезчĕ иртнĕ. Ăна пухма, унăн ĕçне Д.С.Эльмень хастар хутшăннă. Ăна съезд председательне суйланă. Даниил Семенович тăрăшнипе тĕрлĕ наци интеллигенцийĕ культурăна аталантарассипе туслă та алла-аллăн ĕçленĕ.
Барклай-де-Толли Михаил Богданович
Хисепĕсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Раççей çарпуçĕсем Категори:1757 çулта çуралнисем Категори:1818 çулта вилнисем
Элмен Даниил Семёнович
Кун-çулĕ
Д. С. Эльмен Чăваш Енри халăха вĕрентес ĕç, культурăпа çут ĕçĕ, пичет тĕлĕшпе яланах тимлĕ пулнă. Халнацкомĕ çумĕнчи Чăваш пайĕн 1919 çулхи çу тата çĕртме уйăхĕсенчи смети тĕлĕшпе çырнă докладĕнче Чăваш Енре халăха вĕрентес ĕçе аталантармалли тĕллевсене палăртнă"'...чăвашсене кăнттамлăхпа пăнтăх тĕттĕмлĕхĕчен кăларас тесен вĕсене вĕрентес ĕçе анлăн пурнăçламалла: шкулти, шкулчченхи, шкул тулашĕнчи вĕрентĕве те, профессипе техника вĕрентĕвне те'".
Д.С.Эльмень пуçарнипе халăха вĕрентес ĕçе çĕнĕлле йĕркелемелли тата лайăхлатмалли кăткăс ыйтусене татса парас енĕпе те тăрăшнă. Педагогсене, вĕренме кирлĕ пулăшу кĕнекисене хатĕрлемелле пулнă. 1918 çулхи юпа уйăхĕнче Халкомнац çумĕнчи Д.С.Эльмень ертсе пыракан Чăваш пайĕ хушу кăларнă, вăл çут ĕç пайĕсене тата мĕн пур вĕренÿ керменĕсене васкавлăн букваре тишкерме хистенĕ, вăл шкул ачисемшĕн кăна мар, çитĕннисене вулама-çырма вĕрентес енĕпе те питĕ лайăх вĕренӳ пулăшу кĕнеки пулса тăнă.
Д. Эльмен Чăваш автономи облаçне туса хуни тăван халăхшăн ăслăхпа тата культурăпа çывăхланмалли çула уçасса шаннă. Вăл пуçарнипе 1920 çулхи утă уйăхĕн 16-мĕшĕнче Ревком Етĕрнере ял хуçалăх техникумĕ уçма йышăннă. Малтанлăха Хусан университечĕн филиалĕн шучĕпе университет уçас тĕллев те пулнă.
Кому-Еган
Кому-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Элмен Даниил Семёнович
Кун-çулĕ
Эльмен 1932 çулхи авăн уйăхĕн 3-мĕшĕнче Чăваш АССР Тĕп ĕçтăвкомĕн Илйинкăри кану çуртĕнче вилсе кайнă. Ăна Шупашкарта "Хурăн кати'' çăвана пытарнă.
Каçăсем
Категори:XX ĕмĕрти политика ĕçченĕсем Категори:Чăваш Енĕн политикĕсем Категори:Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Хĕрлĕ профессура институтĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Патшалăх ĕçченĕсем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:1885 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 29-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1932 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 3-мĕшĕнче вилнисем Категори:Хаçат редакторĕсем
Кому-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Пилешкасси (Куславка районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Пилешкасси (пĕлтерĕшĕсем) статьяра пăхăр.
Пилешкасси, — Чăваш Республикинчи Куславка районĕн ялĕ.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи ... уесĕн ... вулăсне кĕнĕ.
Паллă çынсем
Мранька Никифор Фёдорович — çыравçă, драматург.
Игнатьев Михаил Васильевич
thumb|right|Михаил Игнатьев Игнатьев Михаил Васильевич — Чăваш Енĕн иккĕмĕш президенчĕ. Чăн та, каярахпа «Чăваш республикин Президенчĕ» текен титула пăрахăçланă. Унăн вырăнне «Чăваш республикин Пуçлăхĕ» теме пуçланă. Анчах та Михаил Васильевич «Президент» ята йăтса çÿресе курнă çын.
М. В. Игнатьев 2020-мĕш çулхи кăрлачăн 29-мĕшĕччен Чăваш республикин Пуçлăхĕ пулнă.
Пурнăçĕ
1961 çулхи кăрлач уйăхĕн 8-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Шупашкар районĕнчи Кĕçĕн Турхан ялĕнче çуралнă. Шупашкарти энергетика техникумĕнче, Чăваш патшалăх ял хуçалăх академийĕнче, Мускаври потребитель кооперацийĕн институчĕн Шупашкарти уйрăмĕнче, Атăлпа Вĕтке патшалăх хĕсмечĕн академинче ăс пухнă.
1999 çулхи утă уйăхĕнче Шупашкар районĕн пуçлăхне суйланнă. 2002 çултанпа Чăваш Республикин ял хуçалăх министрĕ, Министрсен Кабинечĕн Председателĕн çумĕ.
мини 2010 çулхи çурлан 29-мĕшĕнче Чăваш Ен президенчĕ вырăнне йышăннă.
2020 çулхи çĕртме, 18 COVID-19 коронавирусла инфекцирен вилнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш политикĕсем Категори:Чăваш патшалăхĕн аграри университетĕнче вĕренсе тухнисем
Лига (хушă виçи)
Лига (League) — британ тата американ хушă виç.
1 лига = 3 миля = 24 фурлонг = 4828,032 метр.
Çавăн пекех
Категори:Хушă виçисем Категори:Анкăл виçе системи
Legua
Первомайское (Çтерлĕ районĕ)
Первомайское  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 986 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453164, ОКАТО кочĕ — 80249864001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Леуза
Леуза — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1155 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452506, ОКАТО кочĕ — 80236840001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
VI ĕмĕр
V ĕмĕр — VI ĕмĕр — VII ĕмĕр
Хронологи Таблици 1 пинçуллăх
* Категори:Ĕмĕрсем
606
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Багян Григорий Карапетович
Багян Григорий Карапетович — ( - ), 4-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш гварди çарĕн 11-мĕш перевçĕсен корпусĕн 30-мĕш перевçĕсен дивизин 71-мĕш перевçĕсенполкĕн командир, подполковник, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Алиготе
thumb|200px|Алиготе эрех кĕленчи Алиготе - ( фр.Aligote ) - францин шурă иçĕм сорчĕ. Тăван çĕрĕ: Бургунди. Тăватă çĕр çул каялла Пино Сепаж тата Гуас Блан сорчĕсене пĕтĕçтерсе туса хунă.
Сарăлни
Францире Алиготе 1 950 га йышăнать. Алиготе валли Бургунди енре уйрăм апелласьонсем пур - Бургонь Алиготе (Bourgogne Aligote AOC) тата Бузрон (Bouzeron AOC). Паян тăван енре Алиготе Шардоне сортран пахисем пур.
Пылаксăр шурă Шардоне сортран тунă эрехе хаклăрах сутма пулать. Çавăнпа чылай эрехтăвакан Алиготе вырăнне Шардоне сорта лартаççĕ. Алиготе иçĕм Хĕвеланăç Европăра анлăн сарăлнă:
Атнар ял тăрăхĕ
Атнар ял тăрăхĕ - Хĕрлĕ Чутай районта (Чăваш Ен) вырнаçнă административлă пайланăвĕ.
Флон Сюзанн
Сюзанн Флон (Suzanne Flon, 28.1.1918 — 15.6.2005) — франс актриси.
Атнар ял тăрăхĕ
Халăх йышĕ
Атнар ял тăрăхра яхăн 2,5 пин çын пурăнать.
Ялĕсем
Атнар шкулĕ 1896 çулта никĕсленĕ.Паян шкулра 28 вĕренетекенсем яхăн 250 ячасене пĕлӳ параççĕ.
Флон Сюзанн
Каçăсем
Категори:Гастроэнтерит чирĕпе вилнисем Категори:«Сезар» премин лауреачĕсем Категори:«Вольпи кубокĕ» премин лауреачĕсем
Голубков Николай Николаевич
Голубков Николай Николаевич — (25.04.1920-09.08.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 14. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Амур çар флотилин ишекен «ПВО-1232» тӳпе батареин комендорсен отделени командирĕ, 1-мĕш статьяри старшина.
Иваново облаçĕн Лежнево районĕ
Лежнево районĕ — Иваново облаçĕн кăнтăр-анăç пайĕнче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Кузьмичева Ольга Сергеевна. Телефон кочĕ +7 49357. thumb|250px Халăх йышĕ 19 488 çын.
Географи
Район тăрăх Клязьма бассейнĕн темиçе юханшыв юхать. Чи пысăккисем - Уводь тата ун сылтăм юпписем Ухтохма тата Вязьма.
Кӳлĕсем районта сахал: Хĕрлĕ Утрав, Хура (Таковец) тата Селец.
Администрацилле пайлану
2005- мĕш çулта 1 хула тата 7 ял тăрăхĕ çине пайланă:
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн районĕсем
607
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Роёк
Роёк — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Рожка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Челепи метрополитенĕ
Челепи метрополитенĕ — Челепире (Раççей) тăвакан метрополитен йĕрĕсен системи.
Проектсем
Метро трассин пĕрремĕш вариантне хулан 1967 çулхи тĕп плнĕнче кăтартнă.
Шутне икĕ йĕр кĕнĕ:
Иккĕмĕш вариантне 1973 çулта хулан комплекслă транспорт схеми (КТС) сĕннĕ. Вăл виçĕ йĕртен тăрать:
Виççĕмĕш вариантне 1982 çулта «Метрогипротранс» проект институтĕнче хатĕрленĕ. Унта висĕ йĕр кĕртнĕ:
Тăваттăмĕш варианчĕ (ăна прессăра XX ĕмĕрĕн 80-мĕш çулĕсен варринче пĕлтернĕ, виçĕ йĕртен тытăнса тăрать:
Каçăсем
*
Анатри Паланнă
Анатри Паланнă, — Тутарстанăн Аксу районĕнчи чăваш ялĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Нократ
Нократ — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 77 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452823, ОКАТО кочĕ — 80259815008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Чирюг
Чирюг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шелюг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 6 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Крылов Николай Иванович
Никола́й Ива́нович Крыло́в (ака, 29 1903, Галяевка Сарăту кĕперни — нарăс, 9 1972, Мускав) — совет çарпуçĕ, икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ.
Кун-çулĕ
Германие çĕнтерсен Николай Иванович вместе с 1-мĕш Инçет Тухăç фрончĕн çарпуçĕпе К. А. Мерецков Совет Союзĕн Маршалĕпе пĕрле 3-мĕш япун çарне хирĕçле чăрсăррăн тухнă. Артиллери пулăшăвĕсĕр, совет çарĕсем тăшмана хупăрласа çирĕплетнĕ хӳтĕлев çурт-йĕрĕсене пĕтернĕ. Çакăн пек ахальхи пек мар меслетпе стратеги ыйтăвĕсене тупсăмланăшăн Н. И. Крылова Инçет Тухăç вăрçă тăрăхĕн çарпуçĕ туса хураççĕ. Каярах Николай Иванович Урал, Ленинград тата Мускав вăрçă тăрăхĕсемпе командăланă. 1963 çулта СТРÇ тĕп çарпуçĕ хĕсмет вырăнĕнче.
Тĕп Çарпуç вырăнĕнче
Н. И. Крылов чылай вăхăт ун чухнехи СССР хӳтĕлев министрĕ Р. Я. Малиновский ăна çĕнĕ çар ăрачĕн ертӳçĕ пулма ӳкĕтленине килĕшӳллĕ хурав паман. Кариб кризисĕ иртсен СТРÇ аталантарма йышăннă. 1965 çулта, АПШ хӳтĕлев министрĕ Р. Макнамара евичĕпе, АПШ çарĕнче 650 баллистика ракети пулнă, Совет Союзĕн 200 çеç. Н. И. Крылов, М. К. Янгель конструктор тата урăх ăстаçăсем çĕнĕрех шахтăри хăпартав хатĕрĕсене (ШХХ) тата çĕнĕ çапăçав ракета комплексĕсене (ÇРК) çара илме тытăннă. М. К. Янгель хăйĕн КБ Р-12 ракетăран инçерех вĕçекен ракета хĕçпăшалĕн çĕнĕ тĕсĕсене тунă. 1966 çулта Совет Союзне Шарль де Голль килет. Н. И. Крыловпа пĕрле вăл Çĕн Çĕпĕрте ракета дивизине инспекцилет, ун хыççăн Л. И. Брежнев чĕннипе, Казахстанри Ленинск полигонĕнче кăтартуллă ракетăна тӳпене хăпартнă çĕрте пулать.
Н. И. Крылов 69 çулта вилнĕ, ăна Кремль хӳмин некрополĕнче пытарнă. Унăн ятне Одинцово хулин урамне панă.
Вăл çара ертсе пынă тапхăрта 1965 çулта СТРÇ çапăçав уставне хатĕрлесе йышăннă.
Николай Иванович сунара тата пулла çӳреме юратнă. Ăна «Искра» волейбол клубĕн «ашшĕ» теме пулать. Тĕп çарпуçĕсем хушшинче пĕрремĕш çарта пулашав хуçалăхсене йĕркелеме хушнă.
Вуламалли
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:СТРÇ тĕп çарпуçĕсем Категори:Сарăту облаçĕнче çуралнисем Категори:Акан 29-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1903 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 9-мĕшĕнче вилнисем Категори:1972 çулта вилнисем Категори:Икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Кремль некропольне пытарнисем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:Раççейри граждан вăрçине хутшăннисем Категори:СССР çарпуçĕсем
Бегеняш
Бегеняш — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 352 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453163, ОКАТО кочĕ — 80249864002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Йĕр (хушă виçи)
Йĕр — раççей тата анкăл (line) виçев системисенчи хушă пĕрчи. Çак виçе çырмалли япала (каранташ, пура) «йĕр» хулăмăшĕнчен килет», пулас. Çавăнпа ĕнтĕ хушă пысăккăшĕ тĕрлĕрен: 0,69453 мм пуçласа 2,54 мм çити.
Çавăн пекех
Категори:Хушă виçисем Категори:Раççей виçĕ системи Категори:Анкăл виçе системи
Çĕньял-Пукрав
Çĕньял, — Чăваш Енĕн Шупашкар районне кĕрекен ял. 1927 çулчен Çĕньял Покровски ятлă пулнă.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 24-мăшĕччен Чикме уесне кĕнĕ, кайран 1927 çулчен вара Шупашкар уесне. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Сĕнтĕр вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Шупашкар районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Ишлей районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Шупашкар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Кăвакалсем
Литература
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Кăвакал йышшисем
Сăваплă Астул
Каçăсем
Категори:Католицизм Категори:Ватикан Категори:Паплăх историйĕ
Vatikán
Кортанты
Кортанты — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
608
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кортанты
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Кутузов Михаил Илларионович
Михаил Илларионович Голенищев-Кутузов (Çутă кнеç Голени́щев-Куту́зов-Смоле́нский, 1747 —1813) — чапа тухнă вырăс çарпуçĕ, генерал-фельдмаршал (1812 çултанпа), ''çутăран та çутă кнеç ([1812]] çултанпа). Тăван Çĕршывăн вăрçи (1812)н паттăрĕ.
Чыславсемпе парнесем
thumb|200px|left|Кутузов палăкĕ. С.-Петербург
Категори:Раççей çарпуçĕсем Категори:Вырăс-турккă вăрçисене хутшăннисем Категори:Таса Георгий орден кавалерĕсем Категори:Таса Георгий II класс орден кавалерĕсем Категори:Авăнăн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1745 çулта çуралнисем Категори:Раççей Империнче çуралнисем Категори:Санкт-Петербургра çуралнисем Категори:Акан 28-мĕшĕнче вилнисем Категори:1813 çулта вилнисем Категори:Вырăс генерал-фельдмаршалĕсем Категори:Раççейĕн наци паттăрĕсем Категори:Таса апостол Андрей Первозванный орден кавалерĕсем Категори:Çарпуçсем
Вязовка (Киги районĕ)
Вязовка  — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 21 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452506, ОКАТО кочĕ — 80236840002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Акшар
Акшар:
Интернет-журналистика
Интернет-журналистика — журналистика щене пайе, XX эмерте интеренет аталаннипе щурална. Интерент технолигисем пысак аудиторие интеренет урла информацие йышанма пулашать. Ун пирки ытарла инфраструктура аталанать. Щаван пек вара кашниех хайне кирле информацине интерент урла пелме пултарать.
Интернет-изданисем официалла СМИ статусне йышанма е йышанмасассан та пултаращще. Интеренет-издани щине ещлекен журналист ахаль журналистика енесене курмасть, ытарла техника па ещлемест.
Тăвай ял тăрăхĕ
Тăвай ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял тăрăхĕ. Администраци адресӗ: Тăвай ялĕ, Ленин урамĕ, 43. Телефон:         +7:(83548)2-14-56
Иваново облаçĕн Пестяки районĕ
Пестяки районĕ — Иваново облаçĕн кăнтăр- хĕвелтухăç пайĕнче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Белоцветов Анатолий Викторович. Телефон кочĕ +7 49331. thumb|250px Халăх йышĕ 7 732 çын.
Тăвай ял тăрăхĕ
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ:  Гаврилов Григорий Яковлевич
Иваново облаçĕн Пестяки районĕ
Административла пайлану
2005- мĕш çулта 1 хула тата 6 ял тăрăхĕ çине пайланă:
Тăвай ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне 5 ял кĕрет: Тăвай, Нăрваш Сали, Чӳкçырми, Вăрманхĕрри, Çăлпуç.
Иваново облаçĕн Пестяки районĕ
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн районĕсем
Литий
Лити — хими элеменчĕ, периодикăллă системăри атом номерĕ 3, Li (Lithium) символпа палăртаççĕ, çемçе сĕлтĕ металлĕ, кĕмĕл тĕслĕ шурăскер.
Тăвай ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялсенче пĕтĕмпе 5113 çын (2005) пурăнать.
Литий
Истори
thumb|left|150px|Лити атомен схеми Литие 1817-мĕш çулта швеци химикĕ А.Арфендсон малтан петалит (Li,Na)[Si4AlO10] минералта, каярах сподуменпа LiAl[Si2O6] тата лепидолитра KLi1.5Al1.5[Si3AlO10](F,OH)2 тупнă.
Лити металлне 1825-мĕш çулта Хамфри Дэви уйăрнă. Ятне чулсенче (λίθος — чул) панă. Малтан «литион» ят панă, кайран Берцелиус хальхи ятне сĕннĕ. мини|Лити Унран батарейкăсем тăваççĕ.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Сĕлтĕ металлĕсем Категори:Çав тери хăрушăллă япаласем
Никита
Никита, — вырăс ячĕ. Грек чĕлхинчен куçарсан «çĕнтерӳçĕ» пĕлтерет.
Паллă çынсем
Категори:Вырăс ятсем
Голубничий Иван Поликарпович
Голубничий Иван Поликарпович — (09.03.1923-28.10.1987), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Беларуç фрончĕн 4-мĕш сывлăш çарĕн 47-мĕш гварди уйрăм разведка авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, гварди капитанĕ.
609
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гиперболăлла танлăх
Гиперболăлла танлăх — харпăр тăхăмсемлĕ дифференциаллă танлăхсен уйрăм пĕр тĕсĕ (класĕ).
Асăрхавсем
Категори:Дифференциаллă танлăхсем Категори:Харпăр тăхăмсемлĕ дифференциаллă танлăхсем
Егоров Валерий Петрович
Егоров Валерий Петрович, (1937, раштав, 1, Çĕньял ялĕ, Шупашкар районĕ, Чăваш АССР —  2003, авăн, 13 Йĕкер сала, Клевлĕ районĕ, Самар облаçĕ) — литература тишкерӳçи, публицист.
Пурнăçĕ
1937 çулхи раштавăн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Шупашкар районĕнчи Çĕньял ялĕнче çуралнă.
Чăваш педагогика институтне вĕренсе тухнă. Чăваш чĕлхипе литературин вĕрентекенĕ пулса ĕçленĕ.
2003 çулхи авăн уйăхĕн 13-мĕшĕнче Самар облаçĕн Клевлĕ районĕнчи Йĕкер салинче вилнĕ.
Эрбий
Эрби (Erbium) — Элементсен периодикăллă системин 68-мĕш элеменчĕ, лантаноидсен ушкăнне кĕрет.
Егоров Валерий Петрович
Асăрхавсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1937 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2003 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 13-мĕшĕнче вилнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Эрбий
Истори
Иттербю ялĕ çумĕнче тупнă минералтан швеци химикĕ Мосандер Карл Густав уйăрнă.
Изотпĕсем
Çутçантлăкри эрби 6 изотопран тăрать: Er-162, Er-164, Er-166, Er-167,  Er-168 тата Er-170. Er-166 тата Er-170 33.503% таран. 29 радиохастар изотоп тупса палăртнă.
Каçăсем
Категори:Лантаноидсем
Уй (физика)
Уй — физикăра:   физикăла объект, классическăлла майпа тата  математикăлла скалярла, векторла, тензорла, спинорла уй пек (е çавнашкал математикăлла уйсен майлашăвĕ пек) пăхса тухăнакансер тата динамикăлла танлăхсене пăхăнаканскер. Леш танлăхсене куçăм танлăхĕ теççĕ, çавăн пекех ку тĕслĕхре уй танлăхĕ е уйла танлăх теме май пур. Вĕсем  — харпăр тăхăмсемлĕ дифференциаллă танлăхсем.
Каçăсем
* Категори:Теорилле физика Категори:Йăмлăх Категори:Никĕсле хире-хирĕç вăйăмсем
Рожка
Рожка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Константино-Александровка
Константино-Александровка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 9 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453164, ОКАТО кочĕ — 80249864003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Косал
Косал — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Салат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Егоров Порфирий Егорович
Егоров Порфирий Егорович (1919, чӳк, 17, Пайсупин ялĕ, Комсомольски районĕ, Чăваш АССР — 1998, Вăрнар пос., Вăрнар районĕ, Чăваш Республики) — чăваш прозăçи.
1994 çулта Раççей Федерациĕн Çыравçăсен Пĕрлешĕвĕн пайташĕсен йышне илнĕ.
Пурнăçĕ
1919 çулхи чӳк уйăхĕн 17 Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи Пайсупин ялĕнче çуралнă.
Канаш педучилищинче тата учительсен институтĕнче пĕлӳ илнĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
Вăрнар районĕнчи Упнер шкулĕнче ачасене чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ.
1998 çулта Вăрнарта вилнĕ.
Ӗçĕсем
Пичетленсе тухнĕ кĕнекисем:
Пăши
Çутçанталăкра пурăнни
thumb|left|Пăшин ареалĕ
Каçăсем
Категори:Пăлан йышшисем Категори:Çурçĕр Америкăри сĕтпе ӳсекенсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
V ĕмĕр
IV ĕмĕр — V ĕмĕр — VI ĕмĕр
Хронологи Таблици 1 пинçуллăх
* Категори:Ĕмĕрсем
Мулкач
Мулкач (Lepus) — мулкач йышшисем йышри чĕрчунсен речĕ.
«Мулкач» ретри уйрăм тĕссем
Асăннă рете çакнашкал тĕссем кĕреççĕ: • 2 мини|справа|300px|Мулкач
Мулкач (Leporidae) — мулкач евĕрлисен ушкăнĕн сĕтпе ÿсекенсен çемйинчи чĕрчун. Мулкачсем шутне Lepus, Pronolagus тата Caprolagus ăрачĕсем тата кроликсем кĕреççĕ.
Мулкач (вăрман мулкачĕ) 50 сантиметртан вăрăмрах пулать. Хăлхи 9-11 сантиметр тăршшĕ. Йывăрăшĕ 4 килограма яхăн. Вăрман мулкачĕн хăлхи хир мулкачĕн (карсакăн) хăлхипе танлаштарсан кăштах кĕскерех, ура лаппи вара сарлакарах. Ку мулкач вăрманта пурăнма юратать, анчах та сĕм вăрмансенче курăнмасть. Унăн рационĕнче 60 тĕслĕ ÿсен-тăран. Кăмпа та юратса çиет. Апат шырама каçхине тухать. Ирпе ирех те ăна апатра курма пулать. Кăнтăрла вăл канать% çулла уçă вырăнта - пĕр-пĕр хÿтлĕх хыçĕнче, хĕлле юр айĕнче. Куçĕ лайăхах курмасть, анчах та хăлхи питĕ лайăх илтет. Çулталăкра 1 е 2 хут çăвăрлать. 3-5 çура пулать пуслăхра. Пĕр эрнери мулкач çури курăк çиме тытăнать. Икĕ эрнери çурасене амăшĕ ĕмĕртме пăрахать. Малалла çурасем хăйсем тĕллĕнех пурăнаççĕ. Мулкачсене тилĕсемпе çÿлевĕçсем тапăнаççĕ. Тăманасем те канăç памаççĕ. Çынсем те вĕсене тытсах тăраççĕ. Мулкачсен хисепĕ 10 пине яхăн шутланать.
Асăрхавсем
Категори:Мулкачсем  Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Ромовица
Ромовица — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Сизма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Чирядка
Чирядка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сылтăм çыранĕпе 290 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
611
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Иваново облаçĕн Пучеж районĕ
Пучеж районĕ — Иваново облаçĕн хĕвелтухăç пайĕнче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Ершов Николай Федорович.
Телефон кочĕ +7 49345. thumb|250px Халăх йышĕ 15 184 çын.
Тавралăхĕ
Районта 234 пунăнан вырăн.
Администрациллĕ пайĕсем
2005- мĕш çулта 1 хула тата 4 ял тăрăхĕ çине пайланă:
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн районĕсем
Кашкăр
thumb|250px|Кашкăр Кашкăр, сăрă кашкăр, ахаль кашкăр (Canis lupus) — вăрăм кĕлеткеллĕ, вăйлă та çивĕч чĕрчун. Вăл тăнă чухне хӳрине аялалла усать, чупнă чухне çӳлелле çĕклет, хăранă вăхăтра, йытă пек, ури хушшине хĕстерет, савăнсан - пăлтăртаттарать. Кашкăр вăрман чĕрчунĕ, анчах сĕм вăрмансене кăмăлламасть. Йăвине ялсем çывăхнерех тума тăрăшать. Вăл пысăк чĕрчунсемпе килти выльăха тапăнма юратать. Мулкачсене, сăвăрсене, пăсарасене, шăшисене, чĕрĕпсене тытса çиет. Апат çимесĕр кашкăрсем темиçе кун та пурăнма пултараççĕ. Кашкăр çемьеллĕ чĕрчун шутланать. Аçипе ами пĕр пĕрлешсен виличченех пĕрле пурăнаççĕ. Пуслăхра 5-7 çура пулать. Вĕсем чăтлăх çырмари шăтăкран 3 эрне иртсен тухма тытăнаççĕ. 3-4 уйăх тултариччен çуррисене апат ашшĕ-амăшĕ тупса парать. Кайран ашшĕпе амăшĕ чĕрĕ апат тытма вĕрентеççĕ. Хĕл каçах пĕрле сунара çӳреççĕ. Сунарта кашнин хăйĕн палăртнă ĕç пур. Кашкăрсен этемсĕр пуçне урăх тăшмансем çук. Апла пулин те вĕсене сăвăссем, пăрçасем самаях аптратаççĕ. Кашкăрсен хисепне сунарçăсем ытлашши ӳсме памаççĕ, çавăнпа та вĕсен йышĕ республикăра 50-60 пуçран иртмест.
Кисеик
Кисеик — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452506, ОКАТО кочĕ — 80236840003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Писко
Писко - ( Pisco ) - хаяр ( 38-43 % ) иçĕм алкоголь ĕçми.Кечуа халăх чĕлхирен "писко" - "вĕçнĕ кайăк" куçарма пулать.Писко Перу тата Чили çĕршывсемче тăваççĕ.
Кивĕ Артаул
Кивĕ Артаул — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 202 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452823, ОКАТО кочĕ — 80259815006.
Писко
Писко Чили
200px|thumb|Чили писко кĕленчесем Чили кашни çул яхăн 40 млн литр писко кăларать.Ку шутран 12 % кăна урăх çĕршывсемре сутаççĕ.
Кивĕ Артаул
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Янаул районĕ
Писко
Писко тăрăхсем
Чилире иккĕ писко тăвакан тăрăхсем ( zona pisquera ) : Атакама ( Atacama ) тата Кокуимбо ( Coquimbo ).Пĕтĕм иçĕм пиллĕк айлăмсемче ӳстереççĕ : Элки ( Elqui ),Чоапа ( Choapa ),Копиапо ( Copiapo ),Лимари ( Limari ) тата Вальнар ( Vallenar ).Айлăм ячĕсем часах кĕленче этикеткинче курма пулать.
Технологи
Алсемпе пуçтарса иçĕм çырлисене хурçă валашкире ватаççĕ.12 кун ăсла йӳçет.30 кун каннă хыççăн ăсла пысăк пăхăр юхтармалли савăтра ( куб ) пĕр хут пăслан-тарса тасатаççĕ.Шывпа хуштарма юрамасть.Пулнă 38-43 % хаярлăхпа ĕçми юман пичкере усравлаççĕ.Писко усравланă вăхăчĕпе классификаци панă : Чилире чилайăш 35 градуслă Pisco especial тăваççĕ.
Писко Перу
thumb|200px|Перу писко Перу, Чилипе танлашсан, писко сахалрах тăвать - 1.5 млн. литр кăна.Ку шутран 100 пин литр ытла урăх çĕршывсемче сутаççĕ.Юлнă "арăслан пайĕ" перуанецсем ĕçеççĕ.
Иçĕм сорчĕсем
Малтанах перуанецсем писко Квебранта иçĕм çырлисемчен тунă.Паян техĕмлĕ писко Мускат, Альбильо тата Торонтель сортсемчен тăваççĕ.Тĕрлĕ сортсемчен тĕрлĕ писко пулать :
Писко тăрăхсем
Перура пиллĕк писко тăвакан енсем : Лима ( Lima ), Ика ( Ica ), Арекипа ( Arequipa ), Мокегуа ( Moquegua ) тата Такна ( Tacna ).
Лениногорск районĕ
Лениногорск районĕ, — Тутарстанăн районĕ. Администраци центрĕ — Лениногорск хули.
Район пуçлăхĕ — Хусаинов Рягат Галиагзамович.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта пурĕ 89,8 пин çын пуранать.
Чăваш ялĕсем: Алешкино, Кузьминовка, Мичурин посёлокӗ (посёлок им. Мичурина), Ҫӗнӗ Шешкел (Новое Сережкино), Чишме (Сходнево-Чертанлы)
Хуçалăх
Районта тыр-пул, выльăх-чĕрлĕх ӳстереççĕ, сĕтпе аш-какай, çăмăрта туса илеççĕ. Çавăн пекех ку районта нефть тата ытти çĕр ай енчи пурлăхсене кăлараççĕ.
Районта çак предприятисем вырнаçнă:
Культура
Районта Лениногорск нефть техникумĕ, 12 вăтам шкул, 9 вулавăш пур, Лениногорск хулинче тăван ен тĕпчев музейĕ вырнаçнă.
Çав. пекех
Категори:Тутарстан районĕсем *
Калтасем
Калта (Lacertilia, унчен Sauria) — шуса çӳрекенсен класĕн вĕтĕ хупăллисен ушкăн пайĕнчи чĕрĕ чун.
Асăрхавсем
Категори:Калтасем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Парафили групписем
Голубов Анатолий Емельянович
Голубов Анатолий Емельянович — (29.04.1908(16)-29.01.1978), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш сывлăш çарĕн 303-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин командирĕн çумĕ, подполковник.
Беловка (Аксу районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Кожеманова Вера, джаз юрăçи.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Аксу районĕн ялĕсем
Удмурт чĕлхи
Удмурт чĕлхи (Удмурт кыл) — финн-укăр чĕлхисем патне кĕрекен чĕлхе, удмурт халăхĕн чĕлхи, Удмуртире сарăлнă.
Юлашки тĕпчевсемпе килĕшӳллĕн, 10 яхăн диалект, 40 ытла вырăнти калаçăва уйăраççĕ. Литература чĕлхи мĕнпур диалект çинче никĕсленет. Хăй вăхăтĕнче (VIII - XIII ĕмĕрсенче) пăлхар-чăвашпа удмурт йăхĕсем çыхăнура пулнă. Çав тапхăртан пуçласа паянхи кунччен удмурт чĕлхинче 300 яхăн чăваш сăмахĕ упранса юлнă. Пĕр пекреххисем: шур (юханшыв) - шур (кӳлĕ, шурлăх), сугон (сухан) - сухан (лук).
Социолингвистика характеристики
2010 çулта çырса тухнипе, удмурт чĕлхипе 324 пин çын калаçать.
Каçăсем
Категори:Раççей чĕлхисем Категори:Финн-укăр чĕлхисем
Красноармейская (Çтерлĕ районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Косотуха
Косотуха — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Пильга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Бадигин Константин Сергеевич
Бадигин Константин Сергеевич — (-), Çурçĕр тинĕс çулĕн тĕп управленин пăр катакан «Георгий Седов» карапăн капитанĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 03.
Рукавишный Лог
Рукавишный Лог — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Паломица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Тĕмер ял тăрăхĕ
Тĕмер ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял тăрăхĕ. Администраци адресӗ: Тĕмер ялĕ.
Телефон:         +7:(83548)2-07-43
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ:  Иванов Геннадий Ивановия
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
Ял тăрăх шутне 4 ял кĕрет: Тĕмер, Амалăх, Вăтаяль, Кармал сали.
Ялсенче пĕтĕмпе 2316 çын (2005) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ял тăрăхĕсем
613
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хĕлĕх
Хĕлĕх, туртса карăнтарнă е хăйех карăнса тăракан çип пек япала, вăл шутра (çавăн пекех анлăлатнă е пачах урăх пĕлтерĕшсемпе те):
Татах та çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Тикĕт
thumb|Тикĕт парни Тикĕт — çунăк хытă япаласен — чуллă çĕр тата хăмăр кăмрăк, сланец, йывăç, торф — типпĕн куçарнин шĕвекĕ.
Пайсупин
Кун-çулĕ
1925 çулхи юпа уйăхĕн 28-мĕшĕччен Етĕрне уесĕн Кĕçĕн Кипек вулăсне кĕнĕ. Ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесĕн Кĕçĕн Кипек вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Варнар районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çулра уйăхĕн 16 ял Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 яла Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Ĕçме
Ĕçме (пĕр пек илтĕнекен тата пĕр пек çырăнакан глаголран) — ĕçмелли шĕвек.