cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кивĕ Мушта
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Арис Аркадий Иванович
Арис Аркадий Иванович (паспортри хушамачĕ Золотов) (1901, кăрлач, 29, Синер ялĕ, Элĕк вулăсĕн (халĕ Чăваш Республикин Элĕк районĕ), Етĕрне уесĕ, Хусан кĕпĕрни, Раççей империйĕ — 1942, çĕртме, 1, Иланская чукун çул чарăнăвĕ, Красноярск Ен, РСФСР, СССР), — чăваш прозăçи, литература тишкерӳçи, тăлмач.
СССР ÇП пайташĕ(1934 çул).
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1901 çулхи кăрлачăн 29-мĕшĕнче Хусан кĕпернине кĕнĕ Етĕрне уесĕнчи Элĕк вулăсĕн (халĕ Чăваш Республикин Элĕк районĕ) Синер ялĕнче çуралнă.
Элĕкри икĕ класлă шкулта хута вĕренсе 1915 çулта Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче пĕлӳ илме тытăннă.
Вăрçăран таврăнсан Аркадий Иванович 1922 çулта вĕрентӳçсен институтĕнче вĕренсе тухать.
1934 çулта чăваш çыравçисемпе журналисчĕсем ăна Пĕтĕм Раççейри çыравçăсен пĕрремĕш съездне делегат ĕçне шанса яраççĕ, унта Аркадий Иванович чăваш литературине аталантарассине каласа парать.
Н. Я. Золотов Ленинграда Ăслăх академине кайсан, Аркадий Иванович пĕр хушă Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвне ертсе пырать. 1934 çулта ăна СССР ÇП йышăнаççĕ.
1937 çулхи юпан 23-мĕшĕнче литература ĕçченне ареслесе ЧАССР ШĔХК тĕрмине лартаççĕ.
790
Пулса иртнĕ
sadık
Арис Аркадий Иванович
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1942 çулхи чӳкĕн 24-мĕшĕнче 41 çулти А. И. Золотовăн çĕр çинчи çулĕ Çĕпĕрти лагерьте сарăмсăр татăлать.
790
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Арис Аркадий Иванович
Ĕçĕсем
Критикăлла тата публисцистикăлла статьясем çырнă. Чăваш литература критикине пуçараканнисенчен пĕри пулнă.
М. Горкийĕн Манăн университетсем тата Д. Фурмановăн «Чапаев» кĕнекисене чăвашла куçарнă.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Литература тишкерӳçисем Категори:Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Кăрлачăн 29-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1901 çулта çуралнисем Категори:1942 çулта вилнисем Категори:Репрессиленисем Категори:ГУЛАГра вилнисем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Хаçат редакторĕсем
Борисова Ионикия Владимировна
Ионикия Владимировна Борисова (19.11.1924 — 12.07.1989, Тури Вылă, Элĕк районĕ, Чăваш АССР)— РСФСР тава тивĕçлĕ тухтăрĕ (1973), ЧАССР тава тивĕçлĕ тухтăрĕ (1966).
Кун-çулĕ
Чăваш Енри Элĕк районĕнчи Тури Вылă ялĕнче 1924 çулта çуралнă. Вăтам шкултан вĕренсе тухсан Хусанти медицина институтне пĕлӳ пухма кĕнĕ. 1949 çулта тухтăр ăстаçăлăх дипломне илме тивĕç пулать. 1949-51 çулсенче Советски районĕн санитарипе эпидемиологи станцийĕн тĕп тухтăрĕ ĕç вырăнĕнче вăй хурса ĕçлет.
1956 çулта ăна район пульницин тĕп тухтăрĕ пулма çирĕплетеççĕ. Çак ĕçре вăл пĕр улшăнмасăр 1983 çулчен тăрăшать. Ионикия Владмировна тăрăшнипе çĕнĕ амбулатории, поликлиника çурчĕсене ĕçе кĕртнĕ.
1954-79 çулсенче ăна район Канаш депутачĕ пулма суйланă.
1983-87 çулсенче тĕп пульницăра тухтăр-терапевт пулса ĕçлет.
Йывăр чире пула 1987 çулта çĕре кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Балабин Юрий Михайлович
Балабин Юрий Михайлович — ( -), 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 1-мĕш гварди штурмлакан авиаци корпусĕн 9-мĕш гварди штурмлакан авиаци дивизин 144-мĕш гварди штурмлакан авиаци полкĕн штурманĕ, гварди капитанĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27.
Калифорни университечĕ
Калифорни университечĕ (The University of California), UC — Калифорнин 10 халăх валли университечĕсенчен пĕрлешĕвĕ.
Университет тытăмĕ
çаплах
Каçăсем
* Категори:Калифорни университечĕсем Категори:Университетсем Категори:Вĕренӳ аслă шкулĕсем Категори:Вĕренӳ шкулĕсем
Горбенко Иван Тихонович
}}
Ыйхă районĕ
Ыйхă районĕ — хулан пурăнан районĕ (пысăк мегаполиссенче е вĕсен хулаçумĕсенче), унта пурăнакансем кунсеренех ĕçлев центрне е хулан промăçлă районне ĕçе çӳреме тата çĕр каçма таврăнма тивет (çакăнтан яче тухнă та).
Асăрхавсем
Категори:Районсем тата хула тăрăхĕсем
Холоватка
Холоватка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Молома юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Çĕнĕ ăру Евангелионĕ
Çĕнĕ ăру Евангелионĕ (新世紀エヴァンゲリオン Shin Seiki Evangerion, Shin Seiki Evangerion) — Анно Хидеаки 1995 çулта Gainax студинче калăпланă аниме. Вăл унăн режиссерĕ те сценарисчĕ пулнă.
Пĕрлехи хыпарсем
Чăн малтан çак аниме-сериала (26 сери) TV Tokyo телеканалĕнче кăтартнă пулнă.
Жанр: драма, психологи, фантастика, меха.
Тăвакансем
Сейю (сасă актерĕсем):
Каçăсем
Категори:Аниме Категори:Евангелион
Хула агломерацийĕ
Хула агломерацийĕ, конурбаци (agglomero — çыхăнтару) — пурăнан вырăнсен, ытларах хулари, пĕрлĕ кăткăс, тачă ĕçлев, транспорт тата культура енĕпе, пуçтарăнăвĕ.
Вуламалли
* Агломерации
Жужуй
thumb|right|200px Жужуй ( Jujuy )- Аргентинăн çурçĕр енче вырнаçнă провинцийĕ. Тĕп хули - Сан-Сальвадор де Жужуй.
Лаптăкĕ 53 219 çм2. Халăх йышĕ: 612 пин çын ( 2001 ).
Сăрт-тусем
Жужуй провинцийĕ Андсем тăрăхĕнче вырнаçнă. Сăрт-тусенчен чи пысăкки 5 930 метр çӳлĕшне çитет (Чаньи тăвĕ).
Ялхуçалăх
Пысăк ялхуçалăх эртелĕсем кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă. Чылайăшĕ табак (Жужуй провинциче 30 % ӳстереççĕ), пылак чĕкĕнтĕр, иçĕме тата тĕрлĕ çимĕçсене ӳстереççĕ.
Жужуй провинцийĕ ресурсĕсемпе питĕ пуян: ылтăн, кĕмĕл, пăхăр, тăхлан, нефть, газ.
Барабановка
Барабановка — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 406 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452812, ОКАТО кочĕ — 80259875003.
Жужуй
Каçăсем
Категори:Аргентина
Барабановка
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Çил-тăман
Çил-тăман – çил юра çĕр çийĕн вĕçтерни. Çил-тăман юр çунă вăхăтра та, юр çуман чухне те пулма пултарать. Юр çуман чухне вĕçтерекен сий çӳллĕшĕ темиçе сантиметртан пуçласа темиçе метра çити пулма пултарать
Литература
Категори:Çил-тăман
Аслă Петĕр (атомлă крейсер)
«Аслă Петĕр» — 1144 «Орлан» проекчĕн серинчи виççĕмĕш ăрăвĕн шучĕпе тăваттăмĕш çӳрекен пĕртен-пĕр пысăк атомлă ракета крейсерĕ. 2008 çул тĕлне тĕнчере çӳрекен чи пысăк авиацисĕр тапăну тинĕс çар карапĕ.
Печет (юханшыв)
Печет (выр. Печеть), — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Озёрка шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Юманлăх (выр. Дубки) ял çывăхĕнче пуçланать. Александровка ял патĕнче Озёрка шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вунă патнелле.
Аслă Петĕр (атомлă крейсер)
Тĕп тĕллĕ ĕçĕ — тăшманăн авиациллĕ карап ушкăнĕсене пĕтересси. Раççейĕн Çурçĕр флочĕн флагманĕ шутланать.
Печет (юханшыв)
Тавралăхĕ
Печет ытларах пайĕпе çурçĕрелле юхать. Юханшыва икĕ вырăнта пӳлсе пĕвесем тунă.
Аслă Петĕр (атомлă крейсер)
Проектант — Çурçĕрти проект тăвакан конструктор бюровĕ.
Тури Рочева
Тури Рочева — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сылтăм çыранĕпе 103 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Аслă Петĕр (атомлă крейсер)
Каçăсем
Категори:Çурçĕр флочĕн тинĕс çар карапĕсем Категори:Карапсем, алфавитпа
Вааса
Вааса — Хĕвел анăç Финляндире вырнаçнă хула. Унăн ятне Васа патша йăхĕн ятне хунă. 2003 çулта кунта 57 014 çын пурăннă. Хулара Финляндин Хĕвел анăç хутлăхĕпе Ostrobothnia тăрăхĕн администрацийĕ вырнаçнă.
Хула пушарĕ
1852 çулхи çурла уйăхĕн 3-мĕшĕнче хулара пысăк пушар тухнă. Ку вăхăтра хулан çурчĕсем ытларах енĕпе йывăçран тунă пулнă. Çулăмран Wasastjerna çӳрчĕ, Апеляци сучĕ тата вырăссен гауптвахтисем кăна сыхланса юлнă. Çав пушарта хулари архивра упранакан нумай хут çунса кайнă.
Каçăсем
Vaasa / Vasa — хулан официаллă сайчĕсем.
Категори:Финлянди хулисем
Печет (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв хĕрринчи ялсем: Суроватиха, Борцово, Богоявлени, Сарадон, Шавлă Поляна, Кĕçĕн Поляна, Курилово, Камаиха, Александровка.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Тури Рочева
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Синер
Синер (Мăша ушкăнь, Вĕтренкасси) — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял, Элĕк ял тăрăхне кĕрет.
Кун-çулĕ
Чăн ĕлĕк яла Вĕтренкасси тесе каланă теççĕ. Синер тесе çырма ячĕпе çырма пуçланă. Мăшай — тĕне кĕмен чăваш ячĕ.
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Варнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Çутĕç
Иртнĕ ĕмĕр вĕçĕнче Элĕк çумĕнчи Синер ялĕнче 30 киле яхăн çеç пулнă. Чĕмпĕрти чăваш вĕрентӳçĕсене хатерлекен шкултан вара çак ялтан 13 çын вĕренсе тухнă! Акă вĕсем: В. Г. Золотов, Е. С. Сергеев, Н. Я. Золотов, В. С. Саввин, Г. М. Максимов, Р. Г. Золотова, И. В. Петриков, Т. В. Васильев, П. В. Васильев, Арк. И. Золотов, П. Т. Золотов, П. Т. Никитин.
И. Я. Яковлев Элĕк шкулне тĕрĕслев ĕçĕсемпе килсен (пĕтĕмпе вăл Элĕке 20 хутчен килни паллă) Синер ялне çитсе курма тăрăшнех ĕнтĕ. Хресченсен, шкул ачисен, ашшĕ-амăшесен нушисемпе кăсăкланнă аслă çутĕçпуçĕ. Тепĕр чух, шкула 2-3 кунлăхах килсен, Синер ялĕнче те çĕр каçнă. Уйрăмах Аслă вĕрентӳçĕ çак ялти Г. В. Золотовпа туслă пулнă.
Золотов килĕнче ĕçленĕ ĕнтĕ Элĕкри хĕрарăмсен шкулĕ малтанхи тапхăрта.
1908 çулта Чĕмпĕрти чăваш шкулне уçнăранпа 40 çул çитнине уявласа, Элĕк шкулĕнчи вĕрентӳçĕсем Ф. Филиппов, А. Левашов, Н. Никитин, А Кочергина, Н. Романов тата Синер ялĕнчен — 19 хресчен, Уйкасран — 11 хресчен Чĕмпĕре çакăн пек саламла çыру янă: "«…Трудами И . Яковлева великое чудо было совершено среди нас, чуваш, был произведен грамотный переворот: мы из диких полуязычников стали сознательными, из людей слепых стали зрячими и когда-то служившие по своей дикости насмещищем для других «вступили в среду людей». Не будь Ивана Яковлевича, мы до сих пор пребывали во тьме. Благодаря Ивана Яковлевича весь чувашский народ воспрянул, проснулся от многовековой спячки и вышел на светлую дорогу»."
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче пуçĕсене хунă синерсем
Алексеев Антон Алексеевич, Артемьев Яков Степанович, Григорьев Андрей Григорьевич, Дубов Дмитрий Николаевич, Еремеев Архип Еремеевич, Еремеев Семен Еремеевич, Золотов Матвей Григорьевич, Золотов Михаил Антонович, Золотов Николай Игнатьевич, Золотов Юрий Арсентьевич, Иванов Николай Иванович, Игнатьев Николай Игнатьевич, Ильин Арсентий Ильич, Казаков Иван Максимович, Казаков Краснослов Максимович, Казаков Михаил Максимович, Кузьмин Иван Кузьмич, Макаров Владимир Макарович, Максимов Михаил Максимович, Михайлов Иван Михайлович, Никитин Семен Никитич, Николаев Иван Николаевич, Николаев Лука Николаевич, Павлов Михаил Иванович, Петриков Борис Тихонович, Рыбаков Кондратий Павлович, Спиридонов Данил Спиридонович, Терентьев Василий Терентьевич, Филиппов Василий Филиппович, Хозяев Михаил Павлович, Хозяев Николай Павлович, Черенков Гаврил Федорович, Яковлев Федор Яковлевич.
Паллă çынсем
Педагогсем
Çыравçăсем, журналистсем
Ăсчахсем
Тухтăрсем
Асăрхавсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
791
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тумоль-Игай
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Николаев Семён Николаевич
Биографи
1880 çулта Патăрьел районĕнчи Начар Упи ялĕнче çуралнă.
Чĕмпĕрти чăваш шкулне 1901 çулта пĕтернĕ. Чĕмпĕрти хакал семинаринче 1906 çулта вĕренсе тухнă. Хусан университечĕн юридици факультетне аслă пĕлӳ илнĕ.
1914-1915 çулсенче - Чĕмпĕрти тăрăхĕн судĕнче. 1915-1917 çулсенче - çар хĕсметĕнче тăнă. 1917 çулта ăна чăваш наци ят-йышĕпе Учредительный собранин элчине суйланă. 1918 çулта Чĕмпĕр кĕпĕрнин çӳтĕç уйрăмĕн чăваш подотуйрăмĕн ертӳçи. 1918 çулхи çурла уйăхĕнчен Комуч секретарĕ.
1946-1956-мĕш çулсенче лагерсенче пулнă. Ирĕке кăларсан тăван ялне кĕрсе тухнă хыççĕн каллех Прагăна тухса кайнă. Унта 1975 çулта вилнĕ.
Вуламалли
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:1880 çулта çуралнисем Категори:1975 çулта вилнисем Категори:1930—1956 репрессине лекнисем
Уртаул
Уртаул — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 21 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452949, ОКАТО кочĕ — 80237870003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Дмитриев Пётр Дмитриевич
Пётр Димитриевич Димитриев (1922-1992 çулхи чӳк, 7)— Раççейĕн тата Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи.
Кун-çулĕ
1922 çулта Чăваш Енри Элĕк районĕнчи Юманлăх ялĕнче çĕр ĕçчен çемьинче çуралнă. Ялти пуçламăш шкула, Тенири тулли вăтам шкула пĕтернĕ хыççăн, 1938-1941 çулсенче Нурăсри педагогика техникумĕнче пĕлĕве ӳстернĕ.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапрансан Юнтапа çумĕнче çар аэродромĕ тума, Етĕрне районĕн çĕрĕнчи Сăр юханшывĕ хĕрринчи хӳтĕлев йĕрне тума хутшăннă.
1942 çулхи нарăс — раштав уйăхĕсенче вăл Сулен хулинчи Хĕрлĕ Ялавлă, Фрунзе ячĕллĕ артиллери училищинче çар ĕçне вĕреннĕ. Унтан вĕренсе тухсан çулăм взвод командирĕ, кайран — батарейă командирĕ пулса, Тĕп, Иккĕмĕш Белоруси фрончĕ тата Пĕрремĕш Белоруси фрончĕсенче нимĕç начисчĕсене хирĕç çапăçать.
1945 çулхи акан 26-мĕшĕнче Берлин операцинче суранланать, хоспитăле лекет.
Вăрçă шавĕ лăплансан капитан Дмитриев Совет Çарĕн Германири чаçĕсенче хĕсметре тăрать. 1947 çулта хĕсметрен тухать.
1947-1954 çулсенче вăл Элĕкри ватам шкула военрук тата географи вĕрентӳçи пулса ĕçлет. 1954 çулта
1954 çулта Хусантти патшалăх педагогика институтĕнчен кĕрет мар йĕркепе вĕренсе тухать. 1954-61 çулсенче П. Дмитриев — Канашри шкул-интернат директорĕ. 1965-1966 çулсенче — ЧАССР çутĕç министăрĕн çумĕ. Ун хыççăнхи çулсенче — вĕрентӳçĕсен пĕлĕвне ӳстерекен институт методисчĕ, Шупашкарти 32-мĕш №-лĕ тата 6-мĕш №-лĕ шкулсенчи географи верентӳçи.
1984 çултанпа — тивĕçлĕ канура.
1992 çулхи чӳкĕн 7-мĕшĕнче куçне ĕмĕрлĕхех хупать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Пĕкстĕр (юханшыв)
Пĕкстĕр (выр. Пукстерь), — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Озёрка шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Ăшă Троицки (выр. Тепло-Троицкое) ял çывăхĕнче пуçланать. Чувашлей ялтан çухрăм çурăра Озёрка шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем нумай, вĕсенчен пысăккисем: Мианк, Мăтан (выр. Модан).
Печет ытларах пайĕпе çурçĕрелле юхать. Юханшыв çинче пĕр пĕве пур, вăл Ăшă Троицкипе Кашлейка ялсем хушшинче вырнаçнă.
Юханшыв хĕрринчи ялсем: Кашлейка, Арманиха, Касаниха, Юловка, Зубаниха.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кашмаш
Кашмаш, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнче вырнаçнă ял. Ял Шупашкартан 56 çухрăмра, Муркашран 4 çухрăмра ларать.
Шупашкара — 56 км, райцентра — 4 км, чукун çул станцине — 56 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулхи перепись тăрăх ялта 262 кил шутланнă, 800 çын пурăннă. Ялта шкул, фельдшерпа аккушер пункчĕ, культура çурчĕ, вулавăш, спортзал, 2 лавкка пур. Яла шыв, газ кĕртнĕ. Ял урлă асфальтлă çул иртет.
Кун-çулĕ
1859 çулхи хыпар кĕнекинче Хоракасси, Кашмаш, Кашмаш юханшывĕ çумĕнчи тесе çырса хăварнă. Вăл вахăтра ялта 120 кил шутланнă.
1920 çулхи утă уйăхĕн 24-мĕшĕччен Чикмĕ уесĕн Шурча вулăсне, каярах Шупашкар уесĕн Шурча вулăсĕнче шутланнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Тутаркас районне кĕнĕ. 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1944 çулхи пуш уйăхăн 30 хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
1924 çулта 189 килте 865 çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
792
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тунжик
Тунжик — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Чарăну çумĕнчи паççулкă
Чукун çул çинчи кулленхи пассажир юхăмĕ ӳснине пула чарăну çумĕнчи паççулкăсем йĕркеленеççĕ. Хăшĕсем, ăнăçлă вырнаçнă чарăну çумĕнчисем, вăхăт иртнĕçем ХЕП е хула та, сăмахран, Одесса облаçĕнчи Раздельная, Помошная паççулкăсем, пулса тăраççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Пурăнан вырăнсем
Холуница
Холуница — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Дача паççулки
Раççейре дача паççулки ятлă пурăнан вырăнăн хула евĕр паççулкă статусĕ пур, унта пурăнакансене Раçстат хула халăхĕ тесе шутлать.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Пурăнан вырăнсем
Новая Кирга
Новая Кирга — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 66 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452812, ОКАТО кочĕ — 80259875004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Балабух Юзеф Иванович
Балабух Юзеф Иванович — ( 1921-), 1-мĕш Украина фрончĕн 52-мĕш çарĕн 111-мĕш перевçĕсен дивизин 399-мĕш перевçĕсен полкĕн взвод командирне пулăшаканĕ,  сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27.
Аслă Ăнă
Аслă Ăнă, Aslă Ana — Большое Шемякино Тутарстанăн Теччĕ районĕн ялĕ.
Тавралăхĕ
Аслă Ăнă Теччĕрен 18 çухрăмран вырнаçнă. Яла газ кĕртнĕ.Шыв çăлсемпе пусăсенчен илеççĕ. Шывра тимĕр нумай.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 640 чăваш, 28 вырăс, 14 тутар, 4 мăкшă пурăнать.
Ялта СХПК правленийĕ, вăтам шкул, пульницă, аптека, интернат, клуб, ял вулавăшĕ, почта, перекет банкĕн уйрăмĕ пур.
Ялта Пăлхар Патшалăхĕ вăхăтĕнчи масар пур. 1850 çулта ялта 106 кил пулнă, 1886 çулта - 177. 1886 çултанпа 1908- чен ялта çын шучĕ икĕ хут ӳснĕ (1033-рен 2228 таран).
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Теччĕ районĕн ялĕсем
Золотов
Золотов:
Категори:Хушаматсем
Кашмашри ял вулавăшĕ
Кашмашри ял вулавăшĕ, — Муркаш районĕнче вырнаçнă Кашмаш ялĕнчи вулавăш. Вулавăш ялти икĕ хутлă культура çуртĕнче вырнаçнă.
2001 çулта вулавăшра пурĕ 7 пин кĕнеке пулнă, 650 çын (вĕсенчен 221-шĕ шкул ачисем пулнă) вулама çӳренĕ. Вулавăш 9 хаçат, 16 журнал çырса илнĕ.
Истори
Малтан вулавăш çурчĕ пек уçнă.
1948 çулта пурĕ 900, 1953 çулта 1978 кĕнеке упраннă.
Çитĕнӳсем
2001 çулта Чăваш Енĕн Культура Министерствин Хисеп грамотине тивĕçнĕ.
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕнчи вулавăшсем
793
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чăваш Республикин кунĕ
Республика кунĕ — Чăваш Енĕн чи паллă патшалăх уявĕ. Уява çĕртме уйăхĕн 24-мĕшĕнче республикăра ирттереççĕ.
Кун-çулĕ
Официаллă уява Республика кунне пĕрремĕш хут 1995 çулта Чăваш автономи облаçне йĕркеленин 75 çулне паллă туса ирттернĕ. 2000 çулхи çăвăн 4-мĕшĕнче Чăваш Республикин Президенчĕ Николай Федоров, чăваш патшалăх аталанăвĕн историлле паллăлăхне шута илсе Саккун çине алă пусать, çакăнпа çĕртмен 24-мĕшĕнче патшалăх уявĕ — Республика кунĕ — шутланать.
1920 çултанпа, Чăваш Ен сухаран космослăха çити хăватлă аталану турĕ.
Раççей Федерацин йышĕнче автономи шайне хăпарса, Чăваш Ен промăçлăхлă, механикăллă ял хуçалăхлă, мала туртакан культурăллă регион пулса тăчĕ. Чĕр тавар пулмасан та, республика малалла аталанса пырать, çутĕç, сывлăха упрас, этеплĕх, спорт ĕçĕсенчи çитĕнӳсем курăнаççĕ. Хуласемпе ялсем хăтлăрах еннелле улшăнаççĕ. Чăваш Ен индустриллĕ-аграрлă республика пулса тăчĕ, тĕрекленчĕ.
Чăвашла илемлĕ литература, профессиллĕ мусăк, театр тата сăнарлă ӳнер, ăслăх аталанса пыраççĕ.
Çулсерен, республикăра уява ирттерме, Раççейĕн тĕрлĕ регионĕсенчен, ИПТ патшалăхĕсенчен, тĕнчери ытти çĕр-шывсенчен хăнасем килеççĕ.
Шупашкарта, урăх хуласенче, районсенче Республика кунĕнче тĕрлĕ этеплĕ кану ĕçĕсем пулаççĕ.
Республика кунĕ умĕн Чăваш Енĕн районĕсенче Акатуй уявне ирттереççĕ.
Чăваш Республикин кунне уявлама официаллă делегацисем, усламçăсем, артистсем, çулçӳревçĕсем килеççĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен Категори:Уявсем
Кашмаш вăтам шкулĕ
Кашмаш вăтам шкулĕ, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнче вырнаçнă Кашмаш ялĕнчи вăтам шкул.
Истори
1896 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче ялта арçын ачасен земство училищине уçăлнă. 47 ача вĕреннĕ, вĕсене икĕ вĕрентекен вĕрентнĕ. 1904 çулта хĕрачасен училищине уçнă, унта 25 хĕр ача вĕреннĕ.
1918 çулта икĕ училищĕне пĕрлештерсе Кашмашри 1 ступеньлĕ совет шкулне туса хунă. Директорĕ С.И. Громова (Кольцова) пулнă. 1949 çулта ăна Ленин орденне тивĕçтернĕ.
1924-1925 çулсенче шкул пĕр комплектлă шкул пулса тăнă, 1929 çулта шкулăн çĕнĕ çуртне хăпартма пуçланă.
1931 çулта колхоз çамрăкĕсен шкулĕ туса хунă. Директор вырăнĕнче Васильев Б.М. ĕслеме пуçланă.
1951/1952 çулсенче шкулта 163 вĕренекен вĕреннĕ, 9 вĕрентекен ĕçленĕ. Шкул вулавăшĕнче 962 кĕнеке пулнă. 1963 çулта 188 вĕренекен, 12 вĕрентекен пулнă.
2017 çулта шкула Пĕлӳ министерствин хутайĕ тухнă хыççăн, хупма палăртнă. Халĕ вĕренекен ачасене Çатракассипе Муркаш шкулĕсене вырнаçтарасшăн. Ачасене шкула автобус илсе кайĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн шкулĕсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Тури Телза
Тури Телза (Тури Тевза, Текза) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сылтăм çыранĕпе 142 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 71 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Кашмашри культура çурчĕ
Кашмашри культура çурчĕ, — Муркаш районĕнчи Кашмаш ялĕнче вырнаçнă культура.
Культура çуртĕнче пысăк зал, кабинетсем пур. Çавăн пекех пианино, сĕрме купăс, магнитофон, сцена çине тухмалли кĕпесем пур. Тĕрлĕ пултарулăх кружокĕсем ĕçлеççĕ.
2001 çулта пурĕ 4 хаçат çырăнса илнĕ. 2 çын ĕçлет.
Кун-çулĕ
1948 çулта 1928 çултанпа ĕçлекен вулавăш çурчĕ вырăнĕнче уçнă. Çуртне ятарласа 1958 çулта хăпартнă. Унтах ял вулавăшĕ вырнаçма пуçланă. 1952 çулта пурĕ 21 тĕрлĕ хуçатпа журнал çрăнса илнĕ.
1998 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче «Ирĕклĕх» колхоз тăрăшнипе çĕнĕ çурта куçнă.
Чалбун
Чалбун — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Молома юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тух-Сигат
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Хĕрлĕ лапам
Хĕрлĕ лапам — Мускавăн тĕп тата чи паллă лапамĕ,
Каçăсем
Категори:Архитектура палăкĕсем
Вуламалли
* Категори:Китай-хула
Кивĕянзигитово
Кивĕянзигитово — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 602 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452942, ОКАТО кочĕ — 80237870004.
794
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Салтыков Яков Игнатьевич
Яков Игнатьевич Салтыков (1894 çулхи юпа, 6 — 1935 çулхи пуш, 22) — паллă совет, парти ĕçченĕ.
Кун-çулĕ
1915-17 çулсенче патша çарĕнче хĕсметре тăнă. Яков Салтыкова 1918 çулхи авăн уйăхĕнче РКП (б) Етĕрне уесĕнчи парти комитечĕ партине илнĕ. Ф. М. Ахлаткин, Г. Ф. Орлов (Шĕмшеш), А. З. Комзаков (Крымсарайкă) тата урăх коммунистсемпе хамăр таврари ялсенче Совет влаçне йĕркелессишĕн тата тĕрĕклетессишĕн хастар кĕрешнĕ.
1921 çулта Граждан вăрçинчен таврăнсан ăна Чăвшполитçутĕç ертӳç ĕç вырăнне лартаççĕ. 1922-25 çулсенче Чăваш автономи облаçĕн милицине ертсе пырать. Чăваш Енре пĕрлĕх ĕçĕсене хастар хутшăнать.
1926 çулта Мускаври юридици аслă курсĕнче вĕренет. Тăван çĕре таврăнсан, Чăваш АССР НКЮ прокурорĕн çумĕ пулма шанаççĕ. 1928 çулĕн вĕçĕнче Я. Салтыкова Канаш районне куçараççĕ. Малтанах вăл та райĕçтăвкомра пай пуçлăхĕ, унтан район прокурорĕ пулса ĕçлет.
1931 çулта Я. И. Салтыкова Çĕрпӳ районĕн прокурорĕ пулма çирĕплетеççĕ.
Темиçе хутчен те ăна Чăваш АССР Тĕпĕçтăвком пайташĕ пулма суйланă.
Я. И. Салтыков йывăр чирлесе выртнă хыççăн 1935 çулхи пуш уйăхĕн 22-мĕшĕнче вилсе каять. Çĕрпӳ хулин масарĕнче пытарнă.
Бишкек
Бишкек (Бишкек, Бишкек) — Чу айлăмĕнче вырнаçнă Кăркăс Республикин тĕп хули. Хула тинĕс шайĕнчен 760 метр çӳллĕшенче вырнаçнă.
Хула 4 район çине пайланать: Ленин, Октябрь, Первомайски тата Свердлов районĕсем çине. Ленин районĕ шутне Чон-Арык посёлок кенешĕ кĕрет. Вăл кенеш шутне Чон-Арык посёлокĕ тата Орто-Сай сала кĕреççĕ.
Истори
1825 çулта Каконд ханлăхĕ ку выранта Пешпек хӳтлĕхне туса хунă пулнă. Вырăс çарĕсем ăна икĕ хут (1860 çулхи авăн уйăхĕн 4 тата 1862 çулхи юпа уйăхĕн 24) илнĕ. 1862 çулхи чӳк уйăхĕнче хӳтлĕхе аркатнă. Икĕ çултан кунта казаксен пикетне туса хунă. Ун йĕри-тавра пасар пухăнма пуçланă. 1868 çулта ун вырăнĕнче Пишпек ятлă ял туса хунă. 1878 çулхи ака уйăхĕн 29 Пишпек уесăн тĕп вырăне пулса тăнă май ăна хула шайне кертнĕ.
Категори:Киргизи хулисем
Горбко Юрий Николаевич
Горбко Юрій Миколайович}} — (23.03.1908(10)-27.05.1942), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 21. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр-Анăç фронтăн 7-мĕш çарĕн 18-мĕш хăвăрт бомблакан авиаци бригадин 50-мĕш хăвăрт бомблакан авиаци полкĕн 2-мĕш авиаци эскадрильин командирĕ, капитан.
Озёрка (юханшыв)
Озёрка, — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Кĕтме шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Чанников ял çывăхĕнче пуçланать. Вередеево ял патĕнче Кĕтме шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем нумай, чи пысăккисем: Опракса, Шемлей, Есĕн (выр. Язень), Печет, Пĕкстĕр.
Озёрка малтан хĕвеланăçнелле юхать, каярах, Белозёрово тĕлĕнче, çурçĕр-хĕвеланăçнелле пăрăнать. Шемлейпе пĕрлешнĕ хыççăн пĕр хушă çурçĕрелле юхать, Есĕнпе пĕрлешсен — тӳрех хĕвеланăçнелле çул тытать. Печетпе пĕрлешнĕ хыççăн каллех çулне улăштарать — çурçĕрелле юхма тытăнать. Пĕкстĕр шывĕпе пĕрлешнĕ хыççăн вара ытларах пайĕпе çурçĕрхĕвелтухăçнелле юхать.
Юханшыв хĕрринчи ялсем: Чанниково, Берсеменово, Староселье, Маймăр (выр. Майморы), Чернуха, Вередеево.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Финлянди
Финлянди (Suomi, Suomen Tasavalta, Finland, Republiken Finland) — Çурçĕр Европăра вырнаçнă патшалăх. Европа Пĕрлешĕвĕнчи çĕршыв, Шенген тăрăхне кĕрет. Лаптăкĕ танлашать. Пурнакан çын хисепĕ — 5,2 млн. Финляндире тĕпрен илсен финсемпе шведсем пурнăнаççĕ. Çавăн пекех саамсем те асăннă çĕршыв халăхĕ. Тĕп хули — Хельсинки. Финлянди 5 провинцирен тăрать. Финляндие публицистикăра пиншер кӳлĕ çĕршывĕ тесе калама йышăннă. Шутласа кăларнă тăрăх, кунта вырнаçнă кӳлĕ хисепĕ 20 пинпе танлашать.
Хулисем
Пысăкрах хулисем: Хельсинки, Тампере, Турку.
Каçăсем
Категори:Европа патшалăхĕсем  Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Цедень (юханшыв)
Цедень, — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Кĕтме шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Çĕнĕ Относ ял çывăхĕнче пуçланать. Кĕтме Атăла юхса кĕрес умĕн унпа пĕрлешет.
Юханшыв хĕрринчи ялсем: Цедень, Выездной, Шмойлово, Туçи Борок, Шава.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Çӳллĕ шайри домен
Çӳлти домен шайĕ, — доменăн пăнчăпа уйăрнă сăмахĕсен юлашки сăмахĕн ячĕ. Кĕскен ÇДШ (вырăс. ДВУ, акăл. TLD). Домен ячĕсем валли çулти е аялти регистĕрпа çырни пĕр пек шутланать.
Çулти домен шайĕсене тытса тăракан организаци ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) ятлă. ÇДШ ДНС протоколпа çирĕплĕн çыхăннă. ДНС тăрăх домен ятĕнчен унăн IP адресне тупаççĕ.
ÇДШ икĕ класса пайлама пулать. Пĕрремĕшĕнче пĕтĕмĕшле евĕрлисем (виçĕ е ытла саспаллирен тăраççĕ), иккĕмĕшĕнче — патшалăх доменĕсем. Патшалăх доменĕсене икĕ сас паллипе палăртаççĕ. Çав кода ISO 3166 стандарт тăрăх параççĕ.
Пĕтĕмĕшле евĕр доменсем
Категори:Доменсем
Норканово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Хĕрлĕ лапам (пĕлтерĕшсем)
Хĕрлĕ лапам — ИПТ хулисенчи тĕп лапамĕсен ячĕ.
Шава (юханшыв)
Шава, — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Кĕтме шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Цеденьпе Шавка пĕрлешсе пулать. Тăршшĕ 14 çухрăм.
Юханшыв хĕрринчи Шава ял вырнаçнă.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Балакин Василий Никитич
Балакин Василий Никитич — ( -), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 57-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 67-мĕш гварди уйрăм сапёр батальонĕн рота командирен тивĕçне пурнăçлаканĕ, гварди лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Çармăс (Теччĕ районĕ)
Çармăс, Тоншерма — Тутарстанăн Теччĕ районĕн ялĕ.
Ялтан район центрне çитме 25 километр, Хусана – 160, Пăвари чукун çул станцине – 28. Теччĕ-Пăва трассинчен тухса асфальт сарнă çулпа машинăпа кĕме пулать яла.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта СХПК правленийĕ, вăтам шкул, фельдшер пункчĕ, клуб, ял вулавăшĕ пур. Ялта "Палан" фольклор ансамблĕ ĕçлет. Ташлакансен "Çĕмĕрт" ушкăнĕ 1994 çулта республикăри "Чăваш шăпчăкĕ" конкурсра диплом илнĕ.
Яла газпа водопровод кĕртнĕ.
Ялта 502 чăваш, 3 вырăс пурăнать.
Кун-çулĕ
Яла XIII ĕмĕрте, 1245 – 1250 çулсенче никĕс янă. Чи малтанах марисемпе чăвашсем, пурĕ 11 çемье, куçса килнĕ. Марисене чăвашла çармăс тенипе ял ятне те çаплах панă имĕш. Ял пуçланса кайни çинчен марисем хăйсем евĕрлĕ каласа параççĕ, чăвашсем – хăйсемле. Марисеннипе ял ячĕ виçĕ сăмахран тăрать – «тон» – туйăн, «шер» – çыран, «ма» – юхан шыв. Çапла вара «туйăнлă çыранлă юхан шыв» пулса тăнă. Пурăна-киле ялта чăвашсен йышĕ хушăнсах пынă, ял-йыш чăвашсен йăли-йĕркипе пурăннă. Чăвашсем яла халь те Çармăс теççĕ, Тоншерма тени вара «Çырма патĕнче тăнине» пĕлтерет е «Тăм çырма» теççĕ теприсем. XX ĕмĕр пуçламăшĕнче ялта шкул, чиркӳ, лавка, çил арманĕсем, шыв арманĕ, кĕрпе арманĕ пулнă.
Вуламалли
Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с.
Каçăсем
Категори:ТутарстанКатегори:Тутарстанри Теччĕ районĕн ялĕсем
Тури Тесовка
Тури Тесовка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Тесовка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 16 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
795
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Приалит Реутов
«Приали́т Ре́утов» — Реутов хулинчи раççей футбол клубĕ. ФКЛ Мускавăн А ушкăнĕнче ăмăртать.
Кун-çулĕ
Тĕп тренерĕ пулма спорт ăстине тата тава тивĕçлĕ тренера Владимир Кобзева, пуçлăх вырăнне йышăнма — паллă футболиста тата 70-мĕш çулсенчи ЦСКА клубĕн чи лайăх бомбардирне, спорт тава тивĕçлĕ ăстине Борис Копейкина сĕннĕ.
Команда 2009 çулта МРО «Центр» А Дивизионĕнче выляма тытăнать. Сезон вĕçленнипе виççĕмĕш вырăн йышăнать, тапăнса вылякан Евгений Сосулин, 23 пӳске тапса кĕртсе, дивизионăн чи лайăх бомбардирĕ ятне тивĕс пулать. Тĕп тренĕрĕн ĕç вырăнĕ сезонра (авăнăн çурринче) Борис Копейкина куçать.
2010 сезонĕнче команда хăйĕн умĕнче чи çӳллĕ ĕç-пуç лартать: Виççĕмĕш лигăри МРО «Центр» пĕрремĕш вырăна тухмалла, çаплах ФКЛ Кубокне çĕнтерсе илмелле.
Каçăсем
Категори:Раççей футбол клубĕсем Категори:Спорт Реутовра
Чамка
Чамка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Буй юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Йывăç хăвăлĕ
Çăлкуçсем
Категори:Ӳсентăрансен морфологийĕ Категори:Йывăç Категори:Хăвăл
Киров облаçĕ
Киров облаçĕ (Кировская область) — Раççей Федерацийĕн субъекчĕ. Атăлçи федераци тăрăхне кĕрет.
Территорийĕ — 120,8 пин çм²
Облаçри халăх йышĕ — 1426,9 пин çын (2006). Йышлăхĕ: 11,8 çын/çм² (2007), хулара: 71,7 % (2007). Ӗçлекен халăх йышĕ — 911 пин çын.
Кунта вырăссем — 91,8 %, марисем — 2,6 %, тутарсем — 2,2 %, удмуртсем — 1,4 % тата ыттисем пурăнаççĕ.
Администраци центрĕ — Киров хули.
Кун-çулĕ
Киров облаçне Чулхула енчен уйăрса раштав, 7 1934 çулта туса хунă. 1936 çулчен— Киров крайĕ шутланнă, 1936, раштавран — Киров облаçĕ пулать.
Тавралăхĕ
Раççей Федерацин хура тăпраллă кассинче, Раççейĕн европа енĕн çурçĕр-тухăç пайĕнче вырнаçнă. Облаçĕн рельефĕ — сăртлă, варринче - Вятка Увалĕсем, çурçĕр-тухăçĕнче - Тури Чулман Атăл сăртлăхĕ, çурçĕрте - Çурçĕр Увалĕсем. Паллă шывĕсем: Вятка, Чулман Атăл.
Транспорт
Автотрассăсен тăсăлăвĕ — 9086 çм.
Шыв тĕп çулĕ Нухрат. Шыв çулĕсен пур вăрăммăшĕ - 1800 çм.
Калăплă савутсем
Машина тăваслăх тата металлобработка:
Химипе нефтехими промăçлăхĕ:
Апат-çимĕç промăçлăхĕ:
Каçăсем
* Категори:Атăл федераци тăрăхĕ Категори:Раççей Федерацин субъекчĕсем
Уржум районĕ
Уржум районĕ — Киров облаçĕн (РФ) кăнтăрĕнчи администрациллĕ-территориллĕ виçе (район) тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Администраци центрĕ — Уржум хули.
Тавралăхĕ
Лаптăкĕ 3025 çм2.
Халăх йышĕ
Районта 33 пин çын пурăнать (2006), çав шутра хулара 11 пине яхăн. Пурĕпе 50 пурăнан вырăн.
Каçăсем
* Категори:Мари Енĕн историйĕ Категори:Киров облаçĕн районĕсем
Бачкитау
Бачкитау — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 317 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452942, ОКАТО кочĕ — 80237870005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Шавка (юханшыв)
Шавка, — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Цеденьпе пĕрлешсе Шава юханшывĕ пулать.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Серково ялĕнчен виçĕ çухрăм çӳрçĕр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Ытларах пайĕпе çурçĕрелле юхать, Туçи Борок патĕнче Цеденьпе пĕрлешет.
Печет ытларах пайĕпе çурçĕрелле юхать. Юханшыва виçĕ вырăнта пӳлсе пĕвесем тунă, иккĕшĕ самай пысăк — Прокошево тата Запрудное патĕнчисем.
Юханшыв хĕрринчи ялсем: Толмачево, Прокошево, Слободски, Туçи Борок.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Анат Ершага
Анат Ершага — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
796
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Фрунзе Михаил Васильевич
Фрунзе Михаил Васильевич (парти псевдонимĕсем Трифоныч, Арсений, литература псевдонимĕсем Сергей Петров, А. Шуйский, М. Мирский), — Граждан вăрçи вăхăтĕнчи чаплă çарпуçĕсенчен пĕри. 1885 çулхи кăрлачăн 21 (нарăсăн 2) Туркестан крайри Семиреченск облаçĕнче вырнаçнă Пишпек (халĕ Бишкек) хулинче çуралнă. 1925 çулхи юпа уйăхĕн 31 Мускавра вилнĕ.
Пурнăçĕ
Ашшĕ молдаванин пулнă, амăшĕ — вырăс.
1904 çулта Вернăй (халĕ Алма-Ата) хулинчи гимназине веренсе пĕтернĕ. Кайран Петербургри политехника институтне веренме кĕнĕ. Унта вăл большевиксен партине кĕнĕ, ăста революционер пулса тăнă.
1905-1907 çулсенчи революци вăхăтĕнче Мускавра парти ĕçне ертсе пынă.
1907 çулхи пуш уйăхĕн 24 Шуя хулинче аресленĕ. 1909 çулхи кăрлачăн 27 тата 1910 çулхи авăн уйăхĕн 22-23 ăна вĕлерме приговор йышăннă, анчах та кайран 10 çуллăха каторга ĕçне панă. Владимир, Николаев тата Александров каторга тĕрмисенче çичĕ çул иртернĕ хыççăн 1914 çулхи ака уйăхĕнче Иркутск кĕперниĕнчи Манзурка салине термерен пурăнма кăларнă. 1915 çулхи çурла уйăхĕнче ссылкăна янисен пĕрлĕхне тунăшăн аресленĕ. Ун хыççăн вăл Чита хулине тарнă. 1916 çулта Мускава куçса килнĕ.
Каçăсем
Категори:Марксистсем Категори:Раççей революционерĕсем Категори:Революцин хисеплĕ хĕçпăшалĕпе чысланисем Категори:ССРП çарпуçĕсем Категори:ССРП вăрçă тата тинĕс ĕçĕсен халăх комиссарĕсем Категори:ТуркВТ çарпуçĕсем, тĕрлĕ çулсенче Категори:Пĕтĕм Раççейри йĕркеленӳ пухăвĕн пайташĕсем Категори:РСДРП IV съезчĕн делегачĕсем Категори:РКП(б) X съезчĕн делегачĕсем Категори:Делегаты да РКП(б) XI съезчĕн делегачĕсем Категори:РКП(б) XII съезчĕн делегачĕсем Категори:Пĕтĕм Раççейри Канашсен I съезчĕн делегачĕсем Категори:Совет çарĕн Генштабĕн пуçлăхĕсем Категори:РСДРП пайташĕсем Категори:Большевиксем Категори:Сулахайри коммунистсем Категори:ССКП ТК Политбюровĕн пайташ кандидачĕсем Категори:Раççей редакторĕсем Категори:ССРП филателисчĕсем Категори:Раççей империн филателисчĕсем Категори:Кремль хӳми умĕнчи некропольте пытарнисем Категори:Вăрçă теоретикĕсем Категори:Пайăр çынсем:Иваново Категори:Иваново облаçĕн политикĕсем Категори:ССРП мемуарисчĕсем Украина вăрçă тăрăхĕн Категори:М. В. Фрунзе ячĕллĕ вăрçă академин пуçлăхĕсем Категори:ПРКП(б) ТК Оргбюро пайташ кандидачĕсем Категори:ПРТĔК пайташĕсем Категори:ССРП ТĔК Президиумĕн пайташĕсем Категори:Сепсисе пула вилнисем Категори:Хырăмлăх çĕрнипе вилнисем Категори:Михаил Фрунзе
Рункă (Тутарстан)
Рункă — Тутарстанăн Пăва районĕнчи чăваш ялĕ. Хырла хĕрринче вырнаçнă. Ялта ЯХПК правленийĕ, вăтам шкул, фельдшер пункчĕ, клуб, почта, музей кĕтесси, хăна çурчĕ, ял вулавăшĕ, халăх мунчи пур. Халĕ ялта Тельмăн ячĕллĕ хресчен хуçалăхĕсен ассоциацийĕ вырнаçнă.Рунка Пăваран 7 çухрăмран вырнаçнă. Яла газпа шыв кĕртнĕ.
Кун-çулĕ
XX-ĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче ялта вулăс кантурĕ, шкул, чиркӳ, лавка, çил арманĕсем, шыв арманĕ, кĕрпе арманĕ пулнă, çăм таптарнă, крахмал тунă.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанăн Пăва районĕнчи пурăнан вырăнсем
Чӳк, 20
Вилнĕ
Категори:Кунсем
USS Mount Whitney
USS Mount Whitney — АПШ тинĕс çар карапĕ, АПШ улттăмĕш флочĕн флагман карапĕ.
Атлантика океанĕнчи, Вăтаçĕр, Кариб тинĕсенчи, Инди океанĕнчи операцисене хутшăннă. 1994 çулта Гаити çинчи вăрçă ĕçĕсене хутшăннă. 2005 çултанпа — АПШ 6-мĕш флочĕн флагман карапĕ, Гаэта итал портĕнче базăра тăрать.
2008 çулхи çурла уйăхĕнче Кăнтăр Осетири конфликт‎ вăхăтĕнче ÇАПУ карапĕсенчен пĕрремĕш Поти (Грузи) портне гуманитари япалисене илсе çитернĕ.
Каçăсем
Категори:АПШ тинĕс çар карапĕсем
Александров Дмитрий Александрович
Александров Дмитрий Александрович, — чăваш çыравçи. Очерксемпе прозăсем çырать. 1932 çулхи чӳк уйăхĕн 20 Чăваш Енри Красноармейски районĕнчи Нимĕчкасси ялĕнче çуралнă. 1988 çултанпа Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕнче тăрать. Республикăн А. Талвир тата Н. Янгас ячĕллĕ литература премиĕсен лауреачĕ. Тинĕс çарĕсен ветеранĕ тата тыл ĕçченĕ.
«Хисеп палли» орденне, çичĕ медале тата тăватă «Соцсоревнованисенче çĕнтерекен» паллисене тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ çинчен
Çĕрпӳри ялхуçăлăх техникумне тата Мускаври ЦК ВЦСПС çумĕнчи професилĕ утмалли аслă шкула вĕренсе пĕтернĕ.
Колхозра ĕçленĕ. Çавăн пекех "Гигант" колхоз парткомăн ирĕке кăланă секретерĕ пулнă. Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи Алманч ял совечĕн председателĕ вырăнĕнче те ĕçленĕ. 1951-1956 çулсенче Хура тинĕс флочĕн службинче тăнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Хăвăл (пĕлтерĕшсем)
Хăвăл: — ятарласа тунă е çутçанталăкра пулса тухнă пушă вырăн, тарăнлату. Анчах та хăшпĕр унашкал тарăнлатусене хăвăл мар, шăтăк теççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Хăвăл
Мендоса (провинци)
thumb|right|200px Мендоса - Аргентинăн хĕвеланăç енче вырнаçнă провинцийĕ. Тĕп хула - Мендоса.
Халăх йышĕ
Провинцире 1.580 млн яхăн çын (2001) пурăнать.
Тавралăхĕ
thumb|left|180px|Аконкагуа ту Мендоса провинцинче Америкăри чи çӳллĕ ту - Аконкагуа ( 6 962 м ) — вырнаçнă.
Категори:Аргентина
Тимĕрçкасси (Муркаш районĕ)
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Горбунков Григорий Фёдорович
Горбунков Григорий Фёдорович — (1897-21.04.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 2-мĕш гварди танк çарĕн 12-мĕш гварди танк корпусĕн 34-мĕш гварди мотоперевçĕсен бригадин инженер-мина ротин отделени командирĕ, гварди сержанчĕ.
797
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Рабак
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Даровски районĕ
Даровски район — Киров облаçĕн анăçĕнче вырнаçнă административлă пайĕ. Тĕпĕ — хула евĕр посёлок Даровской. Çĕр-шыв лаптăкĕ — 3760 çм2. Паллă шывĕсем — Кобра, Вонданка, Молома.
Рабак
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Даровски районĕ
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта 13,4 пин çын пурăнать, çав шутра хуласенче 7 пине яхăн. Пурĕпе районта 131 пурăну вырăнĕ шутланать.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн районĕсем
Балакин Николай Пименович
Балакин Николай Пименович — ( -), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 39-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 120-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15.
Тури Шортомец
Тури Шортомец — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лужма юханшывăн сулахай çыранĕпе, 18 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Чахловица
Чахловица — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Синквейн
Синквейн (cinquains) — яппун поэзийӗ хыççăн кайнă АПШра çуралнă пилĕк йĕркеллĕ сăвă тулăшĕ.
Ăнлантарусем
Категори:Логопеди Категори:Педагогика Категори:Сăвă ĕç
Янаул (Миняевка)
Янаул  — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 72 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Балхаш (хула)
Халăх йышĕ
Терлĕ халăхсем:
Климачĕ
thumb|250px|Балхаш хĕлле. Тĕп урамĕ.
Çутĕç, этеплĕх, вахăт ирттересси
Категори:Казахстан хулисем Категори:Караганда облаçĕ
Зуевски районĕ
Зуевски районĕ — Киров облаçĕн тухăçĕнче вырнаçнă административлă пайĕ. Тепĕ — Зуевка хула. Çĕр-шыв лаптăкĕ — 2820 çм2. Паллă шывĕсем — Чепца, Коса, Суна, Сома.