cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бутан (патшалăх)
Истори
Археологи тĕпчев хыпарĕсем Бутан çĕрĕ вырăнĕнче çын пирĕн эрăччен 2000 çултах пурăннине пĕлтереççĕ, çыруллă çирĕплетӳсем çук пекех. Çĕршыв кун-çулĕ татăклă çеç уçă, мĕншĕн тесен 1827 çулта Бутанăн çав тапхăрти тĕп хулинчи —Пунакха — пысăк библиотека кăвайта кĕрет. Истори пулăмĕсем халь чăнлавсенче пурăнаççĕ. Будда тĕнĕ Бутанра II ĕмĕрте вăйа кĕнĕ пулас. Чăнлавсене вуласан çакă палла пулать: Тибетăн патши — Сонгцен Гампо (627—649) çĕршыв территоринче икĕ мăнастăрь (Кийчу Лакханг Парора тата Джамбей Лакханг Бумтангра) туса лартать, вĕсем халиччен те упраллă, тĕне кĕнĕ çын йĕрри вĕсем патнелле татăлмасть.
Грек чĕлхи
Грек группине кĕрекен пĕртен пĕр чĕлхе. Грецире тата Кипрăн грексен пайĕнче вăл официаллă чĕлхе шутланать.
Бутан (патшалăх)
Административлă пайĕсем
thumb|right|270px|Бутан дзонг-кэгĕсем. Бутан тăватă тăрăхран (дзонгдай) тытăнса тăрать, дзонгай районсене пайланать.
Грек чĕлхи
Çĕнĕ грек чĕлхине тăванни вырăнне хурса калаçакан йышĕ — 13 млн яхăн çын. Националлехĕпе — грексем, çапах та Грецире çавăнпа эллинленнĕ арумынсен, мегленорумынсен, чикансен, албансен (уйрăмах арнаутсен), славянсен хăшпĕр пайĕсем, çĕршывăн çурçĕр çĕрĕнчи мăсăльман групписем те пуплеççĕ. Çĕнĕ грек чĕлхи Грецире тата Кипр Республикин (утравăн 63 % лаптăкĕ) грек пайĕнче официаллă чĕлхе шутланать. Греци ытти балкан çĕршывĕсмпе экономика хутшăнăвĕсене тачăлатнă май, çаплах çĕршыва юлашки 20 çул хушшинче нумай мигрант килсе трулнипе, грек чĕлхипе Греципе юнашар çĕрсенче усă кураççĕ. Уйрăмах унăн ролĕ Албанире çӳллĕ шайра, унта вăл патшалăхăн кăнтăрĕнче тата шĕкĕр хуласенче анлă сарăлнă, Гирокастра, Дельвина (тăрăх) тата Саранда тăрăхĕсенче ĕç чĕлхи пулать. Диаспора хăйĕн кулленхи пурнăçĕнче, грек чĕлхипе Австралире, Канадăра тата АПШ-ра пурăнакан грексем усă кураççĕ. Грек чĕлхипе ют чĕлхе пек калаçма пĕлекен шучĕ 3-рен 5 миллиона çити. Çакăн чухнех Совет Союзĕн территоринче пурăннă грек-урумсен тăван чĕлхи тахçанах турккă чĕлхи е урăх тĕрĕк диалекчĕсем шутланнă.
Бутан (патшалăх)
Чĕлхе
Бутанăн патшалăх чĕлхи — дзонг-кэ, Тибет чĕлхине çывăх, тибет шрифчĕпе усă кураççĕ.
Грек чĕлхи
Грек чĕлхипе аталанăвĕн пур этапĕсенчех питĕ пуян литературăна тунă. Рим империнче грек чĕлхине кашни вĕреннĕ çынăн пĕлме тивеç пулнă. Латыне грексенчен нумай сăмах кĕнĕ, грек чĕлхине те — чылай латынь тата роман сăмахĕсем. Çĕнĕ Саманара авалхи грек чĕлхи (латыньпе пĕр танах) ăслăхпа техникăри çĕнĕ терминĕсене (тĕнчери лексика) ят панă. Вырăс чĕлхине грек сăмахĕсем ытларах иккĕ майпа — тĕнчери лексика тата чиркӳ-славян чĕлхи витĕр.
Бутан (патшалăх)
Тĕн
Тибетри будда тĕнĕн Друкпа Кагью шкулĕ çĕршывăн 70% халăхне официаллă тĕн пекех, тытса тăрать. Бутанра çаплах Ньингма будда шкулĕ тата Бон тĕнĕ саралнă, ытларах çĕршывăн тухăç пайĕнче. Çĕршывăн кăнтăрĕнче индуизма (25% халăх), 5% бутансем ислама ĕненеççĕ.
Грек чĕлхи
Çырулăхĕ
Грек чĕлхи авалхи çыруллă чĕлхесен йышне кĕрет. Грек алфавичĕ фикинсен çырăвĕнчен аталаннă пулас. Чи авалхи çырулăх палăкĕсем пирĕн эрăчченхи XIV—XII ĕмĕрсенчен пыраççĕ.
Бутан (патшалăх)
Этеплĕх
thumb|200px|Чаам — будда уявĕсенче кăтартакан питлĕхлĕ ритуал ташши.
Грек чĕлхи
Каçăсем
*
Бутан (патшалăх)
Масс медиа
1973 çулта кĕске хум çинче радиокалаçăвне Бутан калаçăв хĕсметне (Bhutan Broadcasting Service) ĕçе кĕртеççĕ. Тĕп хулара FM-частотасенче итлеме пулать. Бутанра планетăра чи юлашки çĕршывра инçекурава хута яраççĕ (çак 1999 çулта тапранчĕ). Часах кабель инçекуравĕ те ĕç-пуçланчĕ, унчен бутансем харпăр видеозалсене çеç çӳренĕ пулнă.
Бутанра 15000 яхăн тетелпе усă куракан, 33729 телефон абоненчĕ (2003 çулхи официаллă хыпарсем) тата мобил çыхăну 23000 абоненчĕ.
Каçăсем
Категори:Бутан Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Иванов Игнатий Иванович
Иванов Игнатий Иванович, (1848 çул, Кăнна Кушки ялĕ, Хусан кĕперни (халĕ Тутарстанăн Теччĕ районĕ) — 1885) — чăваш прозăçĕ, тăлмачĕ.
Пурнăçĕ
1848 çулта Хусан кĕпернине кĕнĕ Кăнна Кушки ялĕнче (Тутарстанăн Теччĕ районĕ) çуралнă.
Вулама-çырма хăй тĕллĕн, Чĕмпĕрте И. Яковлев патĕнче, кайран Хусанти крешен-тутар шкулĕнче пĕлӳ пухнă.
1879 çултанпа тăван ялĕнчех ĕмĕрленĕ. 1885 çулта çĕре кĕнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Калавсем, очерк çырнă. Игнатий Иванов çак ĕçсен авторĕ:
Унăн ĕçĕсене вилнĕ хыççăн кăна пичетленĕ.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:1848 çулта çуралнисем Категори:1885 çулта вилнисем
Талкыш
Талкыш  — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕ территорипе юхать. Анлă юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Балашов Георгий Сергеевич
Балашов Георгий Сергеевич — ( – ), 4-мĕш Украина фрончĕн 8-мĕш сывлăш çарĕн 3-мĕш истребитель авиаци корпусĕн 265-мĕш истребитель авиаци дивизин 402-мĕш истребитель авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Сион ăсчахĕсен протоколĕсем
«Сион ăсчахĕсен протоколĕсем» — пĕтĕм тĕнчери еврей каварĕ тесе ăнлантаракан суя документ тексчĕсен пухăмĕ; вĕсене кăтартакансенсенчен хăшĕ, сăмахран С. А. Нилус, çак Базельре (Швейцари) 1897 çулта пуçтарăннă Сион конгресне хутшăннă ăсчахсен доклачĕсем тесе çирĕплетет. Çак текстсенче еврейсем тĕнчере хуçаланăвне ярса илме, патшалăхсене ертсе пыракан тытăмлăхне кĕмеллиине, евреймаррисене тĕрĕслеве тăратмаллине, ытти тĕне пĕтермеллине çырнă. «Сион ăсчахĕсен протоколĕсем» жид-масон каварĕн теоринче кирлĕ вырăн йышăнать.
«Протоколсене» темиçе чĕлхене куçарса темиçе мильон тиражсемпе пичетленĕ. «Протоколсен» тексчӗ XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнчи антисемитсемшӗн суя сӑлтав пулса «жид-масон каварĕн» теорине никӗслеме панӑ.
«Протоколсем» суя япала пулнине пичетлесенех ирӗклӗ тӗпчевсенче палӑртнӑ тата вӗсене хальхи ӑслӑхра суя тесе ҫирӗплетнӗ. Ҫапла пулин те чылай ҫын вӗсем тӗрӗс пулнине ӗненет.
Вуламалли
Категори:Антисемит литератури Категори:Кĕнекесем, алфавитпа Категори:Кавар теорийĕ
827
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бутан (ял)
Ытти пĕлтерĕшĕсене Бутан (пĕлтерĕшĕсем) статьяра пăхăр
Бутан (Бутан) —  Болгарири Варачан облаçĕн ялĕ, Козлодуй общинин ялĕ. Халăх йышĕ 3153 çын.
Политика лару-тăрăвĕ
Вырăнти тытăма кмет (староста) пулса Людмил Петков Крыстев (Болгарин социаллă партийĕ) йĕркелесе пырать.
Каçăсем
Категори:Варачан облаçĕ
Шлянда
Шлянда — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Кĕçĕн Вахтан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Арище (юханшыв)
Арище, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Сейма шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Юганец ялтан виçĕ çухрăм çурçĕрелле вырнаçнă. Володарск хулара Сейма шывĕпе пĕрлешет. Юханшывăн пысăк юпписем çук, вĕттисем кăна.
Арище малтан кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать, кайран кăнтăралла пăрăнать.
Ялсем
Юханшыв чылай хушă шурлăхлă вырăн тăрăх юхать, çавна кура ун хĕрринче ялсемпе хуласем çук. Сейма шывĕпе пĕрлешнĕ вырăнта çеç Володарск хули вырнаçнă.
Еловец
Еловец — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Шондома юханшывăн сулахай çыранĕпе, 10 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Еловец
Рохшанак
Рохшанак — Сăкăт хĕрĕ, унăн ашшĕ — Оксиарт. Вăл IV ĕмĕрте пурăннă.
Истори
Пирĕн эрăчченхи 323 çулта çулла Александр Македонски вилет. Рохшанак ывăл çуратать. Ăна Александр ят параççĕ.
Вуламалли
Категори:Сăкăт патшалăхĕ
Элĕк районĕн ялавĕ
Элĕк районĕн ялавĕ — Чăваш Республикири Элĕк районĕ муниципаллă йĕркелĕвĕн официаллă символĕ.
Ялава 2007 çулхи утăн 27-мĕшĕнче йышăннă.
Ăнлантарни
«Тӳрĕ кĕтеслĕ 5:8 пропорциллĕ пусма.
Асăрхавсем
Категори:Ялавсем, алфавитпа Категори:2007 çулăн ялавĕсем Категори:Чăваш Енĕн ялавĕсем
Володарск
Володарск — Чулхула облаçĕнчи хула, Володарск районĕн тĕпĕ. Хула Сеймăпа Арище юханшывсем пĕрлешнĕ вырăнта ларать.
Хуçалăх
Хулара ытларах енĕпе апат-çимĕç хуçалăхĕ аталаннă — арман (хула гербĕнче те ăна кăтартнă), чăх-чĕп фабрики пур.
Çул-йĕр
Хула урлă Чулхула-Мускав чукун çул иртет.
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн хулисем
Станислав Лем
thumb|Станислав Лем Станислав Херман Лем (Stanisław Herman Lem) — поляк çыравçи, сатирик, философ. 1921 çулхи авăн уйăхĕн 12 Львов хулинче çуралнă. 2006 çулхи пуш уйăхĕн 27 Краков хулинче вилнĕ. Унăн кĕнекисем 40 чĕлхе çине куçарăннă, 27 млн ытла экземпляр сутăннă.
1977 çулта ăна Краков хулин чаплă гражданинĕ шутне кертнĕ.
Пурнăçĕ
Станислав Лем ларинголог тухтăрĕн çемьинче çуралнă. Львов университетĕнче медицина тĕлĕшенчен пĕлӳ пухнă. Иккĕмĕш тĕнче вăрçи унăн пурнăçне университетра вĕреннĕ чухне кĕнĕ. Тăшмана хирĕç ушкăнсене хутшăннă, хула фашистсем аллине лекнĕ хыççăн автомеханик тата сварщик пулса ĕçленĕ. thumb|left|300px|Станислав Лем, Краков (Польша), 2005, 10, 30
Çыравçă пурнăçĕ çинчен анлăрах унăн «Манăн пурнăç» (Mein Leben, 1983) автобиографине вуласа пĕлме пулать. Çавăн пекех ачалăх вăхăчĕ çинчен «Çӳллĕ замок» романне çырнă.
Ӗçĕсем
Станислав Лем фантастикăллă ĕçсем çырнă. Унăн ĕçĕсенче кулăшла самантсем питĕ нумай тупма пулать.
Хăй каланă тăрах, унăн пултарулăхĕ çине çак çыравçăсем витĕм кӳнĕ:
Категори:Поляк çыравçисем
Ягом-Ях
Ягом-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 94 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
828
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тергала
Тергала  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Савруша юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинель бассейнĕ
Шолонерка
Шолонерка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Лаж юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Аралбай
Аралбай — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 123 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453322, ОКАТО кочĕ — 80238810002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Глушица (юханшыв)
Глушица, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Сейма шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Глушица кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать.
Юханшыв шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун хĕрринче ялсемпе хуласем çук.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Шортан Ипполит Иванович
Шортан Ипполит Иванович (чăн хушамачĕ Иванов), — критик, литературовед. 1925 çулхи кăрлачăн 27 Чăваш Енĕн Шупашкар районĕнчи Анаткас ялĕнче çуралнă. 1993 çулхи нарăсăн 4 Шупашкар хулинче вилнĕ.
Пурнăçĕ
Шупашкарти вĕрентекенсен институтĕнче, Чăваш педагогика институтĕнче, ЦК КПСС çумĕнчи аслă парти шкулĕнче пĕлӳ пухнă. Ачасене вĕрентнĕ, «Коммунизм ялавĕн» редактор çӳмĕ вырăнне йышăннă. Чăваш кĕнеке издательствин директорĕ, тĕпчен институчĕн литературăпа фольклор пайĕн заведующиĕ пулнă.
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. Тăван Çĕршыв вăрçин 2 степеньлĕ орденне, медальсене тивĕçнĕ.
Ӗçĕсем
Я. Ухсай, П. Осипов, П. Хусанкай, В. Алентей тата ытти çыравçăсен пултарулăхне тĕпченĕ.
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Категори:Чăваш литературовечĕсем
Саях (юханшыв)
Саях — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Сейма шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Саях шурлăхĕнче вырнаçнă. Çармăс кӳллинчен икĕ çӳхрăмра Сейма шывĕпе пĕрлешет. Юханшывăн пысăк юпписем çук, вĕттисем кăна.
Саях ытларах пайĕпе кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв шурлăхлă вырăн тăрăх юхать, çавна кура ун хĕрринче ялсемпе хуласем çук. Сейма шывĕпе пĕрлешиччен 6-7 çухрăмра 2-мĕш Мишен карти ятлă пурăну вырăнĕ вырнаçнă.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
София хула облаçĕ
Софи хула облаçĕ (Област София-град) — Пăлхарин анăç енчи облаçĕ.
Тавралăхĕ
Çурçĕрте, кăнтăрта тата тухăçра Софи облаçĕпе чикĕ тытать, анăç енче Перник облаçĕ.
Администрациллĕ пайĕсем
Облаçĕн администраци центрĕ Пăлхари тĕп хулинче — Софияре вырнаçнă.
Администрациллĕ облаçе пĕр община — Тĕп хула — кĕрет.
Облаç территорин лаптăкĕ 1344 çм².
Облаçре, Софисĕр пуçне, тепĕр виçĕ хула: Банкя, Бухово тата Нови-Искыр. Çаплах облаçре 34 ял (см. сёла Городской области Софии).
Халăхĕ
Облаçĕн халăх йышĕ — 170.842 çын.
Асăрхавсем
Категори:София хула облаçĕ
Елома
Елома — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Елом кӳлĕ - Свидь юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Анăç-Çĕпĕр тӳремĕ
thumb|250px|Анăç-Çĕпĕр тӳремĕн пичĕ Анăç-Çĕпĕр — Çĕпĕрĕн анăç çĕрĕсене, Урал тăвĕсенчен пуçласа Енисей шывĕ таран сарăлса выртать.
Тавралăхĕ
Тӳремĕн лаптăкĕ — 3 миллион çм²; сарăлăвĕ çурçĕртен кăнтăралла — 2500 çм, анăçран тухăçăлла — 1900 çм.
Паллă шывĕсем — Обь, Иртыш тата Енисей. Чылай кӳлĕсем, шурлăхсем.
Ӳсен-тăран: çурçĕрте — тундра, варринче — тайга, кăнтăрта — çеçенхир.
Нефтьпе тата çутçанталăк газĕпе пуян.
Геологи
Категори:Раççейри тӳремсем Категори:Çĕпĕр
829
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тани Юн
thumb|Тани Юн сăнӳкерчĕкĕсем Тани Юн (Татьяна Степановна Максимова-Кошкинская, хĕр чухнехи хушамачĕ - Бурашникова, 1903, кăрлач, 28, Чурпай ялĕ, Етĕрне уесĕ, Хусан кĕпĕрни (халĕ Чăваш Республикин Етĕрне районĕ) — 1977, юпа, 6, Шупашкар, Чăваш АССР) — чăваш çыравçи тата тăлмачĕ, чăваш театрĕпе кино актриси, чăваш халăх культурин паллă ĕçченĕ.
ССРП ÇП пайташĕ (1957).
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
thumb|Тани Юн нимĕç «[[Film und Volk» журнал хуплашкинче]]Тани Юн Етĕрне районĕнчи Чурпай ялĕнче 1903 çулхи кăрлачăн 28-мĕшĕнче çуралнă.
Революциччен вăл Пĕрçырлан пуçламăш шкулĕнче, кайран Мăн Сĕнтĕрти иккĕ класлă шкулта вĕреннĕ. Етĕрнере иккĕмĕш ступеньлĕ шкултан вĕренсе тухсан 1921 çулта Мăн Сĕнтĕрти иккĕ класслă, В. И. Ленин ячĕллĕ Мускаври çарпа спорт шкулĕсенче пĕлӳ илнĕ. 1922 çулта ăна физкультура инструкторĕ пулма Шупашкара яраççĕ. Кунта вăл тĕрлĕ ĕçре тăрăшнă.
1924-мĕш çулранпа Тани Юн хăйĕн пурнăçне яланлăхах театрпа çыхăнтарать. Чăваш драма театрĕнчи А. И. Слабодский ертсе пынă тата Чăваш патшалăх театрĕн студинче пĕлӳ пухнă. Чăваш тата вырăс драма театрĕсенче вылянă. Кунта ăна Максимов-Кошкинский Иоаким Степанович, пулас мăшăрĕ, асăрханă.
1937-1940 çулсенче репрессине лекнĕ. 1937 çулхи авăн уйăхĕн 29-мĕшĕнче Чăваш АССР прокурорĕ Таньăна ареслеме хушнă. Юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче вара ăна тĕрмене хупнă. Пĕр уйăх иртсен, 1937 çулхи чӳк уйăхĕн 3-мĕшĕнче, ăна ыйтусем пама пуçланă. Иккĕмĕш хут ыйтма пуçласан, раштавăн 1-мĕшĕнче ăна ют çĕршыври çынсемпе çыхăннăшĕн айăплама тытăннă. Хĕненĕ хыççăн вара ăна явапа йышăнма алă пустарнă. Çав çулах, раштавăн 5-мĕшĕнче Таньăна, "япун контрразведкипе" ĕçленĕ тесе айăпланă, 8 çуллаха тĕрмене хупнă. Асап курма ăна Казахстан ССР-ĕн Караганда облаçĕнчи Долинка салине ăсатнă.
1938 çулхи кăрлачра унăн хĕрĕ, Изида, Сталин патне амăшне ирĕке кăлармашкăн çыру çырнă, анчах та хурава кĕтсе илеймен. Лагерьтен Татьяна темиçе хутчен те хăйĕн ĕçне тепĕр хут пăхса тухма, ăна йăнăшпа хупса лартнă пирки çырнă.
1940 çулхи кăрлач уйăхĕнче Чăваш АССР ШĔХК Тани Юн ыйтăвне пăхса тухнă та ăна тĕрĕс мар тесе палăртнă, ирĕке кăларнă. Анчах та актриса ĕçне пикенме чарнă.
Вăрçă хыççăн Мускаври А. М. Горький ячĕпе хисепленсе тăракан киностудире режиссер ассистенчĕ пулса ĕçленĕ.
1950 çулсенчен пуçласа литература ĕçне пикеннĕ. Вырăс çыравçисен ĕçĕсене чăвашла куçарнă.
1977 çулхи юпа уйăхĕн 6-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ. thumb|Тани Юн мĕн виличчен театра юратнă
Пултарулăх ĕçĕсем
Кĕлеткипе хитре пулнăран, тата выляма та лайăх вылянă пирки вăл «Чăвашкино» студи ӳкернĕ нумайăш чăваш фильмĕсенче ӳкерĕннĕ. Пĕрремĕш картини Волжские бунтари ятлă пулнă. Кунта вăл пĕчĕк роле кана вылянă: çĕтсе кайнă ачана шыракан амăшне. Ăна вăл питĕ лайăх вылянă. Ытти кинолентăсенче вăл ытларах енĕпе тĕп рольсене вылянă.
Литература ĕçĕ
Сцена ĕçĕсĕр пуçне актриса литература енчен те пултаруллă. Чăваш Ен архивĕнче ун пьессисем, куçарăвĕсем вырнаçнă. Вăл Островскин "Бешенные деньги", И. Поповăн «Семья» пьессисене, Т. Семушкинăн «Алитет уходит в горы», Н. Шундикăн «На севере дальнем» романсене, Драйзерăн калавсене тата ыттисене куçарнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш артисчĕсем Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Кăрлачăн 28-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1903 çулта çуралнисем Категори:Юпан 6-мĕшĕнче вилнисем Категори:1977 çулта вилнисем Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ Категори:Пайăр çынсем:Чăвашкино Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем
Романья
Романья (Romagna) — Италин вăта çĕрĕнчи историлле облаç, хальхи Эмилия-Романья регионăн кăнтăр-тухăçĕнче, Маркерен çурçĕрелле, вырнаçнă.
Туçа
Туçа, — нумайăш чăваш ялĕсен ячĕсене тăвакан сăмах.
Романья
Тавралăхĕ
Анăç енчен Апенинсемпе, тухăçран — Адриатикăпа юнашар.
Туçа
Тата пăхăр
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Романья
Тавралăхĕ
Романья облаç ячĕ («римсен») лангобардсен Айстульф патши Пипин Кĕски франк патшипе Равеннăна алла илесшĕн кĕрешнĕ чухне пулса тухнă. Лангобардсем 200 çул хушши Равеннăран кантăралла выртакан «тинĕсçумĕнчи пиллĕк çĕр-шыва» — вĕсен шутĕнче Римини, Анкона, Фано, Пезаро тата Сенигаллия хуласем — парăнтарасшăн тупăшнă. Пипин патша вара лангобардсене лăплантарать те 755 çулта пиллĕк çĕр-шыва рим папписене парать, вăл вара Папа облаçĕн çурçĕр çĕре пулса тăрать.
Вăтам ĕмĕрсенче Романья хулисем хăйсен тĕллĕн политика пурнăçне, гвельфсемпе гибеллинсем хушшинче курнăçлакаланса та папа сĕмне ытлах пăхăнмасăрах, тытса пынă. Кашни хуларах харпăр синьорсем пулнă, чи пысăк хăвата Римини тăрăмĕсем — Малатеста ăрачĕ — çитнĕ. Александр VI папа чухне унăн ывăлĕ Чезаре Борджа Романья хулана парăнтарса пĕтĕм облаçне хăйĕн ашшĕне пăхантарать, çакăншăн ăна Романья херцăкĕн титулне тивĕçет. Ирĕклĕхе Сан-Марино республика кăна хӳтĕлесе юлать.
Каçăсем
Категори:Итали историлле облаçĕсем Категори:Эмилия-Романья
Иванов Василий Иванович
Иванов Василий Иванович, — «Хыпар» хаçатăн пиллĕкмĕш редактор-издателĕ, вĕрентекен.
Хыпар хаçачĕн редакторĕ
Чĕмпĕр облаç патшалăх архивĕнче Чĕмпĕр кĕпĕрнин жандармери управленийĕн фондĕнче унăн революци ĕçĕ çинчен калакан темиçе документ упранать. Унта Пăва уес исправникĕ çапла пĕлтерет:1906 çул пуçламăшĕнче кунта учительсен вăрттăн пухăвĕ иртнĕ, вĕсем хăйсен профсоюзне туса хума шутланă. Асăннă съезда килнĕ 42 çын хушшинче Чĕмпĕрти чăваш шкулĕн вĕрентекенĕ Василий Иванович Иванов та пулнă. Исправник шухăшĕпе вăлах — çак сьезд пуçаруçи.
Иванов шăпах çав вăхăтра шанчăксăррисен шутне лекнĕ теме пулать. Çакна Чĕмпĕр кĕпĕрнаттăрĕ патне 1907 çулхи çу уйăхĕн 18 Хусантан янă ыйту та çиреплетет. 1907 çулхи пуш уйăхĕн 7 В. И. Иванов «Хыпар» хаçата хăй аллине илсен тӳрех патша стройне çивĕччĕн критиклеме пуçлать, ку тĕлĕшпе ыттисем те çине тăрса ĕçлеççĕ. Хусан кĕпĕрнин влаç тытăмĕнчисем чăваш хаçачĕн çĕнĕ редакторĕн «политикăри пиçĕлĕхне» тĕрĕслеме шутлаççĕ.
Йывăр лару-тăрăва пăхмасăр (полици хаçатăн уйрăм номерĕсене арестленĕ, икĕ редакторне судпа айăпланă, тата ытти те) В. Иванов хăй суйласа илнĕ политика çул-йĕрне улăштармасть. Çаксене шута илсе вăл хаçата урăх çын аллине пама шутлать. Малтанах хаçат секретарĕ Ф.Николаев (Сергеев) ку енĕпе шанăç çуратнă. Анчах шухăш çийĕнчех сирĕлнĕ, мĕншĕн тесен кĕпĕрнаттăр ăна редактор пулма çирĕплетмен пулĕччё. Федор Николаев 1900 çулсен пуçламăшĕнчех правительствăна хирĕç агитаци тунине темиçе хутчен асăрханă, çакăншăнах ака вĕрентекен ĕçĕнчен икĕ хут кăларса янă.
Асăннă ыйтăва темиçе хутчен сутсе явна хыççăн хаçат редакторĕ пулма Ф. Н. Николаев арăмне А. А.Николаевăна сĕнеççĕ.
Каçăсем
Категори:«Хыпар» редакторĕсем Категори:Хаçат редакторĕсем
Туран (пĕлтерĕшĕсем)
Туран:
Чурпай (Етĕрне районĕ)
Чурпай, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Кунта шкул пулнă. Вăл шкулта Юн Танни вĕреннĕ.
Шубрюг
Шубрюг — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Молома юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 45 км.
Чурпай (Етĕрне районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 370 çын, çав шутра 176 арçын, 194 хĕрарăм пурăннă.
Шубрюг
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Чурпай (Етĕрне районĕ)
Кунçулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Палтай вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 пуçласа хальхи вăхăтчен Етĕрне районне кĕрет.
Шубрюг
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чурпай (Етĕрне районĕ)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Шубрюг
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Ягыл-Ях
Ягыл-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 368 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Рейна (юханшыв)
Рейна, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Сейма шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Мулино ялтан пĕр çухрăм хĕвелтухăçнелле Дранка шурлăхĕнче вырнаçнă. Володарск ялтан виçĕ çухрăм çурçĕреллерех Сейма шывĕпе пĕрлешет. Юханшывăн пысăк юпписем çук, вĕттисем кăна.
Рейна малтан хĕвелтухăç енелле юхать. Кайран çулĕ кăнтăр-хĕвелтухăçнелле пăрăнать. Çапла пĕр 4-5 çухрăм юхнă хыççăн тӳрех çурçĕр-хĕвелтухăçнелле пăрăнать. Икĕ çухрăм апла юхнă хыççăн каллех кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхма тытăнать. Сеймăпа пĕрлешиччен пĕр 4-5 çухрăм юлнă вырăнта кăнтăралла пăрăнать.
Ялсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
830
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Яркова (юханшыв)
Яркова, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Хура ятлă Атăл юппине юхса кĕрет.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Сонино ял патĕнче вырнаçнă, Таса шурлăх урлă юхса Хура ятлă юханшывпа пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем темиçĕ, вĕсенчен чи пысăкки Исток шутланать.
Яркова çурçĕрелле юхать. Малтан ун шывĕ кăштах хĕвеланăçнелле юхать пулсан, юхнăçем пăрăна-пăрăна Хура шывĕпе пĕрлешнĕ вырăнта хĕвелнухăçнеллерех юхать..
Ялсем
Юханшыв чылай хушă шурлăхлă вăрманпа юхнăран ун хĕрринче ялсемпе хуласем çук.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Элтепер
Эльтепер — авалхи тĕрĕксен иерархинче, çӳллĕ влаçа тытăмлакан умĕнчи автономлă, çапах та вассал шайĕнчи титул
Элтеперсем авалхи тĕрĕксен вассалĕсем шутланнă — кăркăссем, карлуксем, азсем, уйгурсем тата урăх халăхсен «кĕпĕрнетĕр ĕçне» туса пыракан тытăмçă.
Тĕрĕк хаканлăхĕн (элĕн) титулатурине тĕпчесе Г. Дёрфер çакăн пек шухăша пĕлтернĕ: «Эльтеперсем тытăмçă килйышне кĕмен пулсан та, тахçан коалицире тăнă авалхи ирĕклĕ йăхсенчен тухнă пулнă. Вĕсене хăйнемай автономипе тивĕçтернĕ» .
Титулпа Хасар хаканлăхĕнче усă курнă, çак тивĕçе тĕрлĕ вăхăтра кавказ хунĕсен тытăмçи Алп-Илитвер, хорезм кнеçĕ Хатимолитбер тата Атăлçи Пăлхарăн тытăмçи — Йăлтăвар    йышăннă.
Асăрхавсем
Категори:Хасар хаканлăхĕ Категори:Атăлçи Пăлхар Категори:Кăркăс хаканлăхĕ Категори:Хакаси историйĕ Категори:Титулсем
Давлетшинский
Давлетшинский — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 46 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Турхановка
Турхановка  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Аслă Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинель бассейнĕ
Мариуполь
Çĕр лаптăкĕ 244 км². Халăх йышĕ 486,856 çын (2011). Украинсем (48%), вырăссем (43%), грексем (7%), белоруссем (0,8%), эрменсем (0,2%), еврейсем (0,2%), болгарсем (0,4%) тата ытти халăхсем пурăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Украина хулисем Категори:Донецк облаçĕн хулисем Категори:Мегаполиссем
Икĕпат
Еги́пет (грек. Αίγυπτος) — çурçĕр-тухăç Африкăра тата Азин пайĕнче (Синай çурутравĕ) вырнаçнă патшалăх; малтан — аял Нил шывĕн çумĕнчи йăрăм çĕр, кайран — çумри анлăрах территори; çавăн пекех çак территоринчи тем чухлĕ патшалăх тытăмлăхĕсемпе административла çĕрĕсем:
Вулавăш
Категори:Икĕпат Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Карман (пĕлтерĕшсем)
Карман:
Туран
Ытти пĕлтерĕшĕсене Туран (пĕлтерĕшĕсем) статьяра пăхăр.
Туран - Иранран çурçĕр тата çурçĕр-тухăç енче вырнаçнă территоринче выльăх ĕрчетсе пурăннă тухăç-иран халăхĕсен пехлеви литературинче çĕрĕн пĕрлехи ячĕ. Турансем йышне перссем саксене, кушансене, пархисене, эфталитсене тата урăххисене кĕртнĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
Туран тесе Иранăн çурçĕрпе çурçĕр--тухăç пайĕсене каланă. Турансем тесе перссем саксене, кушансене, пархисене, эфталитсене тата урăххисене палăртнă. Термин анлăн çак халăхсем куçса çӳренĕ пур Вăтам Азие пĕлтернĕ.
Халĕ çак терминпа (турансем) хăйсене тĕрĕк националисчĕсем палăртаççĕ, тĕрĕссипе таджиксем — турансен чăн нĕселĕсем пулаççĕ. Ăслăх енчен термин тĕрĕксемпе патне пымасть те.
Каçăсем
Категори:Иран халăхĕсем Категори:Казахстан историйĕ Категори:Тĕп Азин авалхи облаçĕсем
Украина хулисем
Украинăра çак хуласем вырнаçнă:
Я
Категори:Украина хулисем
Ельма (юханшыв)
Ельма — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Карм кӳлĕ -күл - Карма юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
831
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Зюганов Геннадий Андреевич
thumb|250px Геннадий Андреевич Зюганов' (1944 çулхи çĕртме, 26, Орёл облаçĕнчи Мымрино ялĕ) — раççей политика ĕçченĕ, Компартисен союзĕ — ССКП Канашĕн председателĕ (2001 çултанпа), Раççей Федерацийĕн Коммунистсен партийĕн Тĕп Комитечĕн председателĕ (1995 çултанпа), РФКП Тĕп Ӗçтăвакан Комитет Президиумĕн председателĕ (1993—1995). Виçĕ хутчен Раççей Федерацийĕн президент ĕç вырăнне кĕресшĕн суйлава хутшăннă, кашнинче иккĕмĕш вырăн йышăннă (1996, иккĕмĕш тура тухнă, 2000 тата 2008). Философи ăслăхĕсен тухтăрĕ; темиçе кĕнеке авторĕ, прессăра чылай публикаци кăларнă.
Кун-çулĕ
Вĕрентӳçĕ çемьинче Мымрино ялĕнче (Орёлтан 100 çм) çуралнă.
Ашшĕ, Андрей Михайлович Зюганов (1990 çулта вилнĕ), Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче артиллери расчет командирĕ пулнă, вăрçа вĕçленсен Мымрино вăтам шкулĕнче чылай вĕренӳ япалисене ертсе пынĕ, çав шутра ял хуçалăх пĕлĕвне те, ютçĕр чĕлхипе вырăс чĕлхипе литературăсăр пуçне. Амăшĕ — Марфа Петровна, 1915 çулта çуралнăскер — Мымрино шкулĕн пуçламăш класĕнче вĕрентнĕ.
Орёл облаçĕнчи Хотынец районĕн Мымрино вăтам шкулĕнчен 1961 çулта кĕмĕл медальпе вĕренсе тухса, унтах вĕрентӳçе пулса ĕçленĕ. 1962 çулта Орёл педагогика институчĕн физикăпа математика факультетне 1969 çулта вĕренме кĕрет, ăна вăл 1969 çулта палăрса вĕçлет. 1963—1966 çç. Совет çарĕнче, радиаци-хими разведкинче, хĕсметре. Асла пĕлӳ керменĕнче физикăпа математикăна вĕрентнĕ. Çав вăхăтрах профсоюз, комсомол, парти ĕçĕпе хăтланнă. 1966 çулта КПСС ретне тăрать. 1967 çултанпа комсомол ĕç-пуçĕнче, район, хула тата облаç суйлав ĕç вырăнĕнче тăрăшать. Орёл педагогика институтĕнчен вĕренсе тухсан 1969 — 1970 çулсенче унтах вĕрентнĕ. 1972 çултанпа 1974 çула çити Орёл ВЛКСМ обкомĕн пĕрремĕш секретарĕн ĕçĕ вырăнĕнче. 1974—1983 çулсенче райком секретарĕ, ССКП Орёл хула комитечĕн иккĕмĕш секретарĕ, кайран — ССКП Орёл обкомĕн пропагандăпа агитаци пайĕн ертӳçи. Çав вăхăтрах 1973-77 çç. Орёл хула канашĕн депутачĕ, 1980 — 83 çулсенче— Орёл облаç канашĕн депутачĕ. 1978 — 1980 çулсенче тĕп уйрăмĕнче ССКП ТК çумĕнчи обществăллă ăслăхĕсен академийĕнче пĕлӳ пухнă, унти аспирантурăна экстерн меслечĕпе вĕçленĕ. 1980 çулта ăслăх кандидачĕн диссертацине ăнăçлă хӳтĕленĕ. 1983—1989 çулсенче Зюганов ССКП ТК агитаципе пропаганда пайĕнче инструктор, кайран сектор ертӳçи пулса ĕçленĕ. 1989—1990 çулсенче ССКП ТК идеологи пайĕн ертӳçин çумĕ пулса ĕçленĕ.
....
Монографисен авторĕ. Философи тухтăр диссертацине «Основные тенденции и механизм социально-политических изменений в современной России» темăпа хӳтĕленĕ. 1996—2004 çулсенче Раççей халăх-патриот пĕрлĕхĕнче. 2001 çултанпа Коммунистсен партисен союзĕ — Совет Союзĕн Коммунистсен партине ертсе пырать. Мускавра 2-мĕш Тверская-Ямская урамри хваттерте регистациленĕ, мускав тулашĕнчи Снегирьте патшалăхран арендăланă çуртра çулталăк тăршшипех,. Пайăр дача çук.
Социаллă-политика курăмĕсем
Зюганов шухăшĕпе, ССКП-ра «икĕ çунат, тупсăмĕпех каласан, икĕ юхăм» çирĕпленнĕ. Пĕрремĕшĕ Ленин, Сталин, Жуков тата Гагарин çуначĕ, иккĕмĕшĕ — Троцкий, генерал Власов, Ягода тата Берия çуначĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей политикĕсем Категори:СССР политикĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:Раççей философĕсем Категори:Орёл облаçĕнче çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:РФКП пайташĕсем Категори:Раççей Федерацийĕн Патшалăх Думин депутачĕсем
Сăкăт патшалăхĕ
мини|Сăкăт патшалăхĕ, п. эрч. 300 ҫҫ. Сăкăт патшалăхĕ, — хальхи Таджикистанпа Узбекистанăн кăнтăр пайне тата Афганистанăн çурçĕр пайне йышăннă авалхи патшалăх.
Сăкăт — Ахемен ăрăвĕн импери провинцийĕ, Бегистун чуллă сăртĕнче, хальхи Таджикистан (Памирсăр пуçне), кăнтăр Узбекистан (Самаркандпа Бухара çĕрĕсене хута илсе те) çурçĕр Афганистан территорисене пĕрлештерсе тăнă.
Хальхи таджиксем сăкăтсемпе бактрисен нĕселĕсем шутланаççĕ.
651 çулта арапсем Сасансен Персири тăранлăхне пĕтернĕ, ун хыççăн Мавараннакăна (Mā warā 'l-nahr, «юханшыв леш енĕ») талпăннă. Вĕсем сăкăтсен çĕрĕсене Амударья леш енче пулнипе çапла палартнă. Сăкăтсем чылай вăхăт хирĕç тăрса çапăçнă, анчах та 722 çулта хурасан эмирĕн Саид аль-Хараши эшкерĕсем вĕсене пĕтĕмпех çĕнтернĕ. Чикĕнсе вăрçса тапăнса хурасансем Муг тăвĕ çинчи сăкăтсен Деваштич юлашки ĕмпĕвĕн карманне туртса илнĕ.
Каярахпа çак çĕрсенче арапсене хирĕç пăлхавсем (тĕслĕхрен, 728—729 çулсенче) хыпса тухнă.
Зарафшан шывĕн улăхĕ Вăтам ĕмĕрсенче Сăкăт О (Самарканд) ятлă пулнă, çав ят паянкуна та упранса юлнă.
Кун-çулĕ
Сăкăт Бактрирен çурçĕр еннелле, Окс (Амударья) Яксарт (Сырдарья) шывĕсем хушшинче вырнаçнă пулнă, кунти Зарафшан шыв улăхĕсенчи çĕрсен тупăçлăхĕ пысăк пулнă.
Вĕсем çинчен китай çынни Цзян Кван çапла çырнă: "«Та-Юаньрен (Фергана) 2,000 ли (1,000 çм) çурçĕр-анăç еннелле Каньгдзю (Сăкăт) вырнаçнă. Кунта юркăн халăх пурăнать, çав халăхăн йăла-йĕркисем юэ-чжи халăхĕнни пекех пулаççĕ. Вĕсен çарĕнче ухăпа перекенсен шучĕ: 80000 — 90000 çын. Çак пĕчĕк çĕршыв Та-Юаньпе юнашар, вăл юэ-чжи халăхĕн ирĕклĕхне хисеплет». (Синдзи, 123, Цзян Кван)."
IV—VIII ĕмĕрсенче сăкăтсем тухăçпа анăç хушшинчи суту-илӳре малта пынă, вĕсен сутăç, пурăну вырăнĕсем (колонийĕсем) Сăкăтран аякрах — тĕслĕхрен, хальхи Китайăн тухăç çĕрĕсенче, пулнă.
Сăкăтсем Аслă пурçăн çулĕ урлă тухăçпа анăç хушшинчи сутă-илӳ ĕçĕсене хастар хутшăннă, çак çул пулăшăвĕпех будда тĕнĕ анлăланса кайнă. Хăш-пĕр çĕртре çырнă тăрăх, Сăкăтра туптанă хĕçпăшала (тĕслĕхрен, кӳпе) Китайра тата ытти çĕрсенче сутнă.
Вуламалли
Категори:Сăкăт патшалăхĕ Категори:Узбекистанри тахçанхи облаçсем Категори:Таджикистанри тахçанхи облаçсем Категори:Сăкăт патшалăхĕ Категори:Ахеменид сатраписем
832
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гордиенко Владимир Гаврилович
Гордиенко Владимир Гаврилович Гордієнко Володимир Гаврилович — (12.11.1934-03.07.2014), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 26. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра авиаци техникине тĕпчекенĕ, вĕçевçĕ-тĕпчевçĕ Горький авиаци савучĕн вĕçевçĕ-тĕпчевçи,.
Папанов Анатолий Дмитриевич
Анатолий Дмитриевич Папанов — совет театрпа кино артисчĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1958), РСФСР халăх артисчĕ (1966), СССР халăх артисчĕ (1973).
Каçăсем
Категори:1922 çулта çуралнисем Категори:Юпан 31-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1987 çулта вилнисем Категори:Çурлан 7-мĕшĕнче вилнисем
Шубрюг Полуденный
Шубрюг Полуденный — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Шубрюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Хамад ибн Туваини
thumb|right|Хамад ибн Туваини Хамад ибн Туваини аль Бусаид (араб.: حميد بن ثويني البوسعيد), — Занзибарăн пиллĕкмĕш султанĕ. 1857 çулта çуралнă. 1896 çулхи çурла уйăхĕн 25 вилнĕ.
Пурнăçĕ
Занзибара вăл 1893 çулхи пуш уйăхĕн 5-мĕшĕнчен пуçласа 1896 çулхи çурла уйăхен 25-мĕшĕ тарин ертсе пынă.
Категори:Занзибар султанĕсем
Балахна
Балахна — Чулхула облаçĕнчи хула, Балахна районĕн тĕпĕ.
Истори
1474 çулта ку вырăнта Хулашри Тăвар (выр. Соль-На-Городце) ятлă хула никĕсленĕ пулнă. 1536 çулта Хусан ханĕ ăна тĕппипех çунтарса янă. Тутарсенчен хӳтĕленес тесе ун хыççăн йывăç хӳтлĕх хăпартнă.
Вăтам ĕмĕрсенче хулара тăвар нумай сутнă, кунтах Балахна уесĕн тĕпĕ пулнă.
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн хулисем
Чоп
Чоп, — Украинăн Карпат Лешьен облаçĕн Ужгород районĕнче вырнаçнă хула. Венгрипе тата Словакипе çуммăн вырнаçнă пысăк пĕлтерĕшлĕ транспорт çыхăнăвĕн вырăнĕ.
Чопра пурĕ 8919 çын пурăнать. Çурри — венгрсем.
Каçăсем
Категори:Украина хулисем
Воронеж облаçĕ
300px|Воронеж облаçне Курск енчен кĕнĕ çĕрти [[А144 трасси|thumb]] thumb|300px|right|[[Тан Воронеж çумĕнчи Придонской посёлокĕ патĕнче]] thumb|300px|right|[[Воронеж çумĕнчи Подклетное посёлокĕ патĕнчи кӳлĕ]]
Воро́неж о́блаçĕ — Раççей Федерацийĕн субъекчĕ, Раççей Европа пайĕн варринчи облаç.
1934 çулхи çĕртме, 13 йĕркеленĕ. Раççей Федерацийĕн вар федераци тăрăхĕ шутне кĕрет. Облаçĕн административлă тĕпĕ — Воронеж хули. Воронеж облаçĕн ертӳçи — Алексей Васильевич Гордеев.
Халăх
Воронеж облаçĕн халăх йышĕ 2008 çулхи кăрлач, 1 тĕлне 2 280,4 пин çын пулнă. Çав шутра хулара — 1 436,3 пин çын (63 %), ялсенче — 844,1 пин çын (37 %).
Воронеж хула тăрăхĕнче — 920,9 пин çын (2007), çав шутра хула халăхĕ — 883,6 пин çын (95,9 %), ял халăхĕ — 37,3 пин çын (4,1 %). Çав шутра Воронежра — 840,7 пин çын.
Кун-çулĕ
1935 çулта тата 44 района туса хунă: Алгасовский, Белогорьевский, Боринский, Варейкисовский, Ведугский, Водопьяновский, Волчковский, Воскресенский, Гавриловский, Глазковский, Грачевский, Грибановский, Дегтянский, Евдаковский, Избердеевский, Красивский (Красновский), Ладомировский, Ламской, Лысогорский, Меловатский, Октябрьский, Писаревский, Платоновский, Полетаевский, Полянский, Радченский, Рудовский, Садовский, Соседский, Терновский, Токайский, Троекуровский, Трубетчинский, Уколовский, Уметский, Хворостянский, Хоботовский, Хохольский, Хреновской, Чибисовский, Чигольский, Шпикуловский, Шульгинский тата Юрловский.
Планетăсен парачĕ (фильм)
«Планетăсен парачĕ» (фантастикам евĕрех пулса иртни) (Парад планет) — Вадим Абдрашитов режиссёр Александр Миндадзе сценарипе ӳнерленĕ илемлĕ фильм.
Кăсăк фактсем
Фильм вĕçĕнче Сергей Шакуров сăнарланă Султан 2-мĕш №-лĕ (борчĕ «135») троллейбуса хăваласа çитсе хыçалти пусми çине тăрса каять. Тепĕр самантран Султан ярăнса пыракан троллейбус хĕрлĕ сăрлă, маршрут номерĕсĕр тата хыçалти бортне «10» цифра çырнă.
Каçăсем
Категори:ССРП фантастика фильмĕсем Категори:Драма фильмĕсем Категори:Мосфильм Категори:1984 çулхи ССРП фильмĕсем
833
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Еменьга (юханшыв)
Еменьга (Эменга, Елинга) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Воезеро кӳлĕ - Воезерка юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Яком-Сань-Кыкке
Яком-Сань-Кыкке — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Оглат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Халăх çыравĕ
[[Ӳкерчĕк:Lastcensus.svg|thumb|500px|Юлашки халăх çыравĕсем:
]]
Халăх çыравĕ —
Каçăсем
*
Censo de población Recensement Iedzīvotāju skaitīšana
Акăлчансемпе Занзибар хушшинчи вăрçă
thumb|300px|right|Персе аркатнă хыççăнхи султан керменĕ. Акăлчансемпе Занзибар хушшинчи вăрçă, — 1896 çулхи çурла уйăхĕн 27-мĕшĕнче Акăлчансемпе Занзибар султаначĕ хушшинче пулса иртнĕ кĕске вăрçă. Гиннесс рекорчĕсен кĕнеки тăрăх ку чи кĕске вăрçă шутланать. Вăл 45 минут çеç тăсăлнă.
Малтанхи пулăмсем
1896 çулхи çурла уйăхĕн 25 британин колони администрациĕпе тăчă çыхăну тытнăскер Хамад ибн Туваини султан вилсе кайнă. Ун хыççăн нимĕçсем пулăшнипе унăн Халид ибн Баргаш племяникĕ влаçа вăйпа хăйĕн аллине илнĕ. Ку, паллах, Хамуд ибн Муххамеда лартасшăн пулнă акăлчансене килĕшмен, вĕсем Халид ибн Баргаша султан вырăнне пушатма йытнă. Халид ибн Баргаш вĕсенпе килĕшмен, хăвăртăн 2800 çын патнелле пухса султан керменĕнче хӳтĕленме хатĕрленнĕ.
Вăрçă ĕçесем
Акăлчансем Баргаша ултиматум лартнă, вăхăтне çурла уйăхĕн 27-мĕшĕн 9 сехетчен панă. Хăйсем çав хушăра султан керменĕ патне 5 çар карапне илсе килнĕ. Баргаш ултиматум вăхăчĕ пĕтичченех акăлчансемпе калаçусем иртернĕ, килĕшӳ патне çитесшĕн пулнă. Акăлчансем вара 9 сехет çитсен кермене карапри тупăсенчен аркатма пуçланă. Нимĕн те тума çуккине кура Таргаш нимĕçсен консульствине тарса унта хӳтлĕх ыйтнă. Кермене 45 минут хушши персе аркатнă, историне вăрçă чи кĕске вăрçă шучĕнче юлнă.
Вăрçă хыççăн Баргаш, акăлчансен аллине лекиччен, 1916 çулчен Дар-эс-Салам хулинче пурăннă. 1925 çулта Момбасрта вилнĕ.
Вуламалли
Категори:XIX ĕмĕрти вăрçăсем Категори:Аслă Британи вăрçисем 1896 27 Категори:Занзибар Категори:Танзани кун-çулĕ
Рейкьявик
thumb|250px|Рейкьявик Reykjavik (исл.: Reykjavík, «тĕтĕмлĕ кӳлмек»)— Исланди тĕп хули те ун чи пысăк ял-хули. Тĕнчен чи çурçĕр хули, Европăн чи анăç хули. Поляр çаврине çывăх вырнăçнипе хĕллехи вăхăтра тăватă сехет кăна кун çути палăрать, çапах çуллахинче талăкĕпе çутă.
1845 çултан Альтингăн (Исландири парламент) официаллă вырăнĕ. Рейкьявик губернаторĕ Дагур Б. Эггертссон.
Кун-çулĕ
Рейкьявик Исландин чи пĕрремĕш ял-хулисенчен пĕри. 874 çулта килнĕ Ингольфур Арнарсон вырăна никĕсленĕ. Çывăх çĕрте ăшă çăлкуçсем пуррипе тĕтĕмлĕ пулнă кура Reykjavík, «тĕтĕмлĕ кӳлмек» ят панă. Хула 1876 çултанпа кăна. XX ĕмĕрте вăйланса пынă:
Культура
Рейкьявик Исландири культура тĕп вырăнĕ, музейсем, театрсем, опера çурчĕсем пур. Хулан çичĕ ишмелли вырăнĕсене туллин ăшă çăлкуçĕсен шывĕпе те энергийĕпе ăшăлантараççĕ, вĕсене исландсем те, туристсем те юратаççĕ.
Экономика
Хулан экономика паллисем:
Паянхи кун туризмпа хăна индустрийĕ хула экономикин чи вăйлăн аталанакан секторĕсем.
Каçăсем
Категори:Исланди хулисем Категори:Рейкьявик
Дулу
Пиллĕк тулă йăхĕ, пиллĕк нушиби йăхĕпе пĕрле Анăç-тĕрĕк хаканлăхĕнчи вуннă çĕмрен тĕрĕкĕсен йĕркелĕвне кĕнĕ:
Мозамбик
Мозамбик, - кăнтăр-хĕвеланăç енчи Африкăн патшалăхĕ. Малтанхи Португали колонийĕ. 1975 çултанпа пăхăнман патшалăх. Инди океанĕн хĕрринче вырнаçнă. Танзани, Малави, Зимбабве, Свазиленд, Кăнтăр Африка республики унпа юнашар вырнаçнă.
Дулу
Тулă этноним кун-çулĕ
Тулă (дулу) этнонимĕ 'дулат' ĕлкипе каярах казах ăрат-йăхĕн тытăмлăхĕнче палăрнă.
Асăрхавсем
Категори:Тĕрĕк хаканлăхĕ Категори:Хаканлăхсем Категори:Тĕрĕк йăхĕсем Категори:Казахстан историйĕ Категори:Вăта Азин историйĕ Категори:Юркăнсем Категори:Дулатсем
Мозамбик
Категори:Мозамбик Категори:Африка патшалăхĕсем
Çурçĕр Шубрюг
Шубрюг Төньяк — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Шубрюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Балашов Иван Филиппович
Балашов Иван Филиппович — (-), Çурçĕр-Анăç фронтăн 27-мĕш аякра бомблакан авиаци бригадин 6-мĕш аякра бомблакан авиаци полкĕн командирне пулăшаканĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Çурçĕр Шубрюг
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Є
Є — боиргагмооозе От К ăш саккăрмăшВ
ли. Фонетика пĕлтерĕшĕ: /je/. Ч́
Вăтаел (Патăрьел районĕ)
Вăтаел, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. Патăрьелтен 7 çухрăмра вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта фельдшер пункчĕ, вулавăш пур. Кунтах "Родник"ял хуçалăх фирми вырнаçнă.
Кунçул
1642-мĕш çулта хальхи Тăвай районĕнчи Вăтаел (Тăвай районĕ) ялĕн çыннисем "Кив çурт вырăнĕнче" никĕсленĕ. Каярахпа урăх вырăна куçнă.
Вăтаел ял çыннисене 1742-мĕш çулта вăйпа тĕне кĕртнĕ. Патшалăх хресченĕсенчен удела куçарсан чи лайăх çĕрсепмсĕр тăрса юлнă.
1868 çулта ялта 60 кил пулнă. 151 арçын, 157 хĕрарăм пурăннă.
1920 çулхи çурла уйăхĕн 3-мĕшĕнче Пăва уесне, кайран вара Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Чăваш Енĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен пуçласа 1927 çулчен Патăръел уесне кĕнĕ. Çак тапхăрти ял Патăръел вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕ хыççăн Патăръел районне, 1939 çулхи нарăс уйăхĕн 22-мĕшĕ хыççăн Чкаловски районне, 1957 çулхи чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕнчен пуçласа хальхи вăхăта çити Патăръел районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Янпул
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем