cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кивĕ Чукал ял тăрăхĕ
Ял тăрăхĕн администраци вырнаçнă адресĕ Кивĕ Чукал ялĕ, Комсомол урамĕ, 77 çурт. Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Чурбанова Вера Николаевна.
Географи
Кивĕ Чукал ял тăрăхĕ Шăмăршă район центăрĕнчен 33 çухрăмра вырнаçнă, Шупашкар хулинчен 210 çухрăмра.
Организацисем
Ял поселеси тăрăхĕнче вырнаçнă:
Ялсем
Ял тăрăхне кĕрекен ялсем:
Кĕперсем
Категори:Чăваш Республикин Шăмăршă районĕн ял тăрăхĕсем Категори:Чăваш Республикин Шăмăршă районĕ
Голосов Дмитрий Николаевич
Голосов Дмитрий Николаевич — (20.09.1903(7)-19.11.1960), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 60-мĕш çарĕн 280-мĕш перевçĕсен дивизин командирĕ, генерал-майор.
550
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Язов Дмитрий Тимофеевич
thumb|Дмитрий Тимофеевич Язов Дмитрий Тимофеевич Язов (чӳк, 8 1923) — совет вăрçă тата политика ĕçтĕшĕ, Совет Союзĕн юлашки Маршалĕ (1990) тата СССР хӳтĕлев министăрĕ 1987 - 1991, ЯЛПК пайташĕ.
Халĕ пурăнать.
Халĕ пурăнакан тăваттă Совет Союзĕн Маршалĕсенчен пĕрри пулать.
Кантюковка
Кантюковка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 214 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453167, ОКАТО кочĕ — 80249848004.
Язов Дмитрий Тимофеевич
Кун-çулĕ
Язов хăй каласа панипе, вăл 1923 çулта мар, 1924 çулта çуралнă, фронта лекес тĕллевпе пĕр çул «хушса» çырнă (СССР хӳтĕлев экс-министрĕ  Совет Союзĕн Маршалĕ Дмитрий ЯЗОВ: «Пирĕн çар ертӳлĕх ятне варалас тесе Руста ятарласа Хĕрлĕ лапама янă. Горбачевпа калаçса татăлса тунă теме те пулать» . Интервью//Бульвар Гордона. № 32 (172), 12 августа 2008 г.)
Кантюковка
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Язов Дмитрий Тимофеевич
Кун-çулĕ
ТÇАВ-нче взвод командирĕ вырăнĕнче çапăçнă, суранланнă, 1970-мĕш çулсенче Инçет Тухăç ВТ ертсе пынă; Инçет Тухăçра хĕсметре тăнă чухне Ким Ир Сенпа туслашнă. ХМ Кадрсен управленин пуçлăхĕ (КУП), çар генералĕ (1984). Кĕтмен çĕртен Руст Маттиас вĕçсе килнĕ хыççăн С. Л. Соколова отставкăна ярсан (СССР Аслă Канаш Президиумĕн 1987 çулхи çăвăн 30-мĕшĕнчи хутайĕпе) СССР Хӳтĕлев министрĕ вырăнне лартнă. Ĕç вырăнĕнче пĕрремĕш виççĕ çулĕнче Язов çар генералĕ хисепĕнче пулнă, унчен кун пек пулман (1935 çултанпа вăрçă ведомстви пуçлăхĕсем пурĕ те, Сталинсăр пуçне, Совет Союзĕн Маршалĕсем пулнă). 1990 çулта кăна СССР президенчĕ М. С. Горбачёв Язова маршал хисепĕпе тивĕçтернĕ ; СССР кун-çулĕнче ку çакăн пек юлашки тивĕçтерĕвĕ шутланать. Çаплах Язов Çĕпĕрте çуралнă пĕртен-пĕр Совет Союзĕн Маршалĕ пулать.
Кантюковка
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Язов Дмитрий Тимофеевич
Кун-çулĕ
1991 çулхи пуш уйăхĕнче СССР Президенчĕн хутайĕпе СССР хӳтĕлев министрĕ вырăнне «тепĕр хут лартнă».
Язов чухне Афган вăрçине вĕçленĕ. Консерватор, 1991 çулта хатĕрленĕ ЯЛПК йышне кĕнĕ; Мускава унăн тапăчĕпе танксене тата ытти йывăр техникăна кĕртнĕ, Шурă çурта штурмлас плана сӳтсе явнă.
Пăтăрмах пăчланнине пĕлсен, Горбачёв патне Фороса кайнă, таврăнсан аэродромра аресленĕ. 1991 çулхи çурлан 22-мĕшĕнче СССР Президенчĕн «Д. Т. Язова СССР хӳтĕлев министрĕн ĕçĕнчен хăтарас» хутайне кăларнă.
Тĕрмерен Президент патне çыру янă, унта вăл хăй ӳкĕннине кăтартнă, хăйне «ват супă» тенĕ. Пуçилӳ ĕçне вуласа пĕтерсен ăна тĕрмерен кăларнă, 1994 çулхи нарăс уйăхĕнче амнистиленĕ те отставкăна ăсатнă, ятлă пистолетпа чысланă; малашне ветерансен мероприятисене хутшăннă, Çĕнтерӳ парачĕсенче хисеплĕ хăнасен сакĕнче ларать. Пĕрре çеç мар ЯЛПК пирки каласа кăтартнă, кавар пулман тесе ĕнентерет.
Отставкăна тухсан пĕр вахăт РФ хӳтĕлев министерствин тĕнчери çар пĕрĕçлĕх Тĕп управленин вăрçă канашçи, Раççей Федерацин Хĕçпăшаллă вăйĕсен Тĕп штабĕн вăрçă академийĕн пуçлăхĕн тĕп канашçи-консультанчĕ.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:СССР Вăрçă ведомстви ертӳçисем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:1923 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 8-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Омск облаçĕнче çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:ЯЛПК
Бабин Иван Васильевич
Бабин Иван Васильевич — (1899-13), 1-мĕш Украина фрончĕн 38-мĕш çарĕн 1-мĕшкавалери корпусĕн 1-мĕш гварди кавалери дивизин 5-мĕш гварди кавалери полкĕн отделени командирĕ, гварди кĕçĕн сержанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10.
Антарктика
thumb|200px|right|Кăнтăр çĕр чăмăрĕпе Антарктида thumb|225px|right| Кăнтăр Георги утравĕн картти, 1777 thumb|270px|right|Ливингстон тата Гринвич утравĕсен картти, 2005
Анта́рктика — çĕр чăмăрĕн Антарктида тата çуммăн выртакан Атлантика, Инди тата Лăпкă океансен (хăш чух çак океансен пайĕсене уйрăм Кăнтăр океанĕ шутне хураççĕ) кăнтăр пайĕ.
Тавралăхĕ
Антарктика чикки Антарктика конвергенцийĕ йĕрĕпе, 48-60° к.ш. танлашĕпе пырать, анчах та Антарктика шутне 37° к.ш. таран утравсене те кĕретеççĕ, ку ĕнтĕ ытларах политика йышанăвĕ шутланать, климат никĕсĕпе вăл утравсемпе (Гофпа Амстердам утравĕсем) тан пулать. Урăх варианчĕ — территорие Антарктика конвенцин (60° к.ш. кăнтăралах) ярăмĕпе çирĕплетни.
Пĕтĕмĕшле çырни
Пур лаптăкĕ 52 млн. тв. км яхăн.
Антарктика — Çĕрĕн чи хаяр сивĕ климат территорийĕ, хăватлă çиллĕ, юрлă тăвăлсем тата тăмансем. Материкпа юнашар утравсем пăрпа пĕркеннĕ; Субантарктика районĕсенче чи ăшă уйăхри вăтам температура +10 °C, чи сивви 0° пуçласа −10 °C çитиччен.
Сивĕ антарктика шывĕ крильпе (пĕчĕк рак евĕррисем) тата пулăпа пуян. Кунта тюлень, тинĕс кушакĕ тата кит нумай. Çыран хĕрринче тинĕс вĕçен кайăкĕсем, поморник тата альбатрос, çаплах саккăр тĕслĕ пингвин. Утравсем çинче — тундрăллă ӳсен-тăранлăх, вĕçен кайăк нумай.
Каçăсем
* Категори:Географи ярăмĕсем
Дагестанăн Хунзах районĕ
Хунзах районĕ - Дагестан районĕ.Тĕп сали - Хунзах.Район 1929 çулта никĕсленĕ.
Халăх йышĕ
Районта 30,7 пин çын пурăнать, чылайăш - аварсем
Каçăсем
Категори:Дагестан районĕсем
Тулом
Тулом (Тулома, Тулам, Тухана, Тулапиш) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 337 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 54 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Таншоннят
250px|right|thumb|Таншоннят аэропорчĕ
Таншоннят (Tan Son Nhat, Tân Sơn Nhất) — Хошимин (малтанхи Сайгон), (Вьетнам) тĕнчери граждан аэропорчĕ. Хошимин варринчен 6 çм, Вьетнам).
Аэропорт йышăнакан сывлăш карапĕсем: Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-30, Ан-32, Ан-74, Ил-18, Ил-76, Ту-134, Ту-154 (пур чух те мар), Як-40 тата 3-мĕш тата 4-мĕш класс сывлăш карапĕсем, çаплах вертолётсем.
Кун-çулĕ
Аэропорта 1933 çулта ĕçе кĕртнĕ.
Шалти авиалинисем (пĕрремĕш терминал)
Çĕршывăн шалти авиарейсĕсенче аэропортран вьетнам авиакомпанисем вĕçеççĕ:
Каçăсем
Категори:Вьетнам аэропорчĕсем Категори:Вьетнам
Васан ял тăрăхĕ
Васан ял тăрăхĕ  — Чăваш Республикинчи Шăмăршă районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Васан, Киров урамĕ, 27а.
Телефон: +7(83546)2-62-34.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Ястребов Станислав Вячеславович.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1428 (2005) çын.
Пурăнан вырăнсем
Васан, Кивĕ Шăмăршă, Ярăслав ялĕсенчен тăрать. Пĕтĕм çĕр лаптăкĕ га.
Истори
1920 çулхи утă уйăхĕн 28-мĕшчен Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи утă уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ.
1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Шăмăршă районĕнчи пурăнан вырăнсем
Кĕçĕн Коленсал
Кĕçĕн Коленсал — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Нюролька юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Дюрменево
Дюрменево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 354 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452648, ОКАТО кочĕ — 80258875002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Погиблица
Погиблица — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Думилин Илья Петрович
Думилин Илья Петрович, — сăвăç. 1911 çулхи утă уйăхĕн 9 Пăва уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Патăръел районĕ) Тăрăн ялĕнче çуралнă. 1942 çулта вăрçăра пуçне хунă.
1945 çулта ăна вилнĕ хыççăн СССР ÇП членĕ шутне кĕртнĕ.
Пурнăçĕ
Анат Туçари колхоз çамрăкĕсен шкулĕнче вĕреннĕ. Патăръел районĕнче киномеханик пулса пĕр хушă вăй хунă. «Канаш» хаçат редакциĕнче ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
«Канаш» хаçат редакциĕнче ĕçленĕ вăхăтра литература ĕçĕпе кăсăкланма пуçланă. 1934 çулта унăн «Хумсем» ятлă кĕнеки пичетленсе тухнă. Çавăн пекех унăн сăввисене уйрăм сăвăсен пуххисенче пичетленĕ: «Сердце, пробитое пулей» (1975), «До последней капли» (1980).
Çавăн пекех унăн сăввисем «Сунтал» тата «Хатĕр пул» журналсен страницисем çинче пичетленнĕ.
Яковлев Юрий Васильевич
Ю́рий Васи́льевич Я́ковлев (1928, ака, 25, Мускав, СССР — чӳк, 30, 2013, Мускав, Раççей Федерацийĕ) — совет тата раççей театрпа кино актёрĕ. СССР халăх артисчĕ (1976). СССР патшалăх парнин лауреачĕ (1979).
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Вахтангов ячĕллĕ театр Юрий Васильевич Категори:Пайăр çынсем:Ĕпхӳ Категори:Новодевичье çăвине пытарнисем
Кнут Гамсун
thumb|right|200px|Кнут Гамсун Кнут Гамсун (Knut Hamsun, чăн ячĕ Кнуд Педерсен (Knud Pedersen) ; 1859—1952) — норвег çыравçи.
Кун-çулĕ
Кнут 1859 çулхи çурла, 4 Гудбрандсдален айлăмĕнче, Лом прихутĕнче çуралнă. Петĕрсен Петĕрĕн — ял çĕвĕçĕн —тăваттăмĕш ачи пулнă. Чухăн пурăннă, тăхăр çултанпа куккăшĕ патĕнче ĕçленĕ, 1873 çултанпа нумай вырăн улăштарнă. Çыру ĕçне 17 çултан пикеннĕ. Пĕрремĕш кĕнеки (Den Gaadefulde. En kjærlighedshistorie fra Nordland) 1877 ç. пичетленсе тухнă. Çамрăк чух нумай çул çӳренĕ, Америкăна та çитнĕ. 1888 ç. Копенгагена куçать. 1890 ç. Гамсунăн унăн ятне чапа кăларнă психологи романĕ «Выçлăх» (Sult) тухать.
1898 çулта Гамсун авланать — Берглиот Бех хĕре качча илет — мăшăрĕпе сакăр çул пурăнать. 1909 çулта иккĕмĕш хут мăшăрланать, Мари Андерсен артриста качча илет. Мари вара туйĕ иртсенех ĕçне пăрахать те Гамсунăн ĕмĕрĕ вĕçленичченех пурăнать. 1918 çулта мăшăрсем Нĕрхольм кил йăвине сутăн илеççĕ. 1920 çулта Гамсуна литература енĕпе мăнаçлă «Çĕр çимĕçĕсем» (Markens Grøde) ĕçĕшĕн Нобель парнине тивĕçтереççĕ.
Китлĕр Германире тăрăма хăй аллине илсен, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи тапхăрĕнче Гамсун наци майлă пулса Квислинг тытăмне вырăна хурса савать. Çакăншăн ăна вăрçă вĕçленсен сутăнчăк ячĕпе тӳрелĕх йĕркин аллине кӳреççĕ. Гамсуна ватăлăхне хисепе хурса çеç тĕрмерен хăтараççĕ. Вăрçă хыççăн пĕр тăхта вăл ваăсен çуртĕнче ĕмĕрне вĕçлесе пырать, 1950 çулта вара Нĕрхольма таврăнать. Унăн ывăлĕ Арилд SS 5-мĕш «Wiking» дивизийĕ ĕретĕнче Тухăç фронтĕнче çапăçать.
Çыравçă 1952 çулхи нарăс ,19 куçне хупать. Унăн пур пуху ĕçĕсем вилĕмĕ хыççăн икĕ çултан çута тухать.
Ӗçĕсем
Гамсун 30 ытла роман; повеçсем, пьесăсем, калавсем, публицăллă кĕнекесем, сăвăсем çырнă. Унăн пултарулăх ĕçĕсене Блок тата Куприн вырăсла куçарнă.
Каçăсем
Категори:Норвеги çыравçисем Категори:1859 çулта çуралнисем Категори:Нобель парни лауреачĕсем
АББА
|справа|мини|250px|АББА ушкăн, 1972–1982 çулсем [[Диско, Поп, Ташă, Рок http://www.abbasite.com Стокгольм, Швеци Анни-Фрид Лингстад, Бьёрн Ульвĕс Бенни Андерсон, Агнета Фĕлтског ]]
Невельск
Невельск, — Сахалин облаçĕнчи хула, Невельск районĕн тĕпĕ. 1946 çулччен Хонто ятлă пулнă.
АББА
АББА Швеци поп ушкăнĕнче Бенни Андерсон, Бьёрн Ульвĕс, Анни-Фрид Лингстад тата Агнета Фĕлтског пулса. Вĕсем 1970 - 1980 çулсенче чи çӳльте чи чаплă та хисеплĕ музыкă туса кăларчĕç. "АББА" ят вара акроним ушкăн халăх ячĕсенчен (Агнета, Бьёрн, Бенни, Анни). Бенни па Анни, тата Бьёрн па Агнета пĕрлешсе, анчах та вăхăтран уйăрăлнă.
Сайтсем
Категори:1970 çулăн мусăкĕ Категори:1980 çӳлăн мусăкĕ Категори:Диско Категори:Швеци
Невельск
Хула кун-çулĕ
Хула вырăнĕнче XVII ĕмĕртех пурăнмалли вырăн пулнă. 1789 çулта ку вырăна вырăссем килнĕ. 1905-1945 çулсем хушшинче хула Япони шутĕнче шутланнă. 1946 çулхи çĕртме уйăхĕн 5-мĕшĕнче хулана Геннадий Невельскийе халалласа Невельск ята панă.
2007 çулхи çурла уйăхĕн 2-мĕшĕнче хула çывăхĕнче çĕр чĕтреннине пула 15 çурт самай арканнă, 600 çемье кил-çуртсăр тăрса юлнă.
Куçăмсем
Категори:Сахалин облаçĕн хулисем
Голосов Рудольф Александрович
Голосов Рудольф Александрович — (14.11.1927-), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 04. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр флочĕн СССР ТÇФ шывай кимĕсен 1-мĕш флотилийĕн командующийĕ, контр-адмирал.
Урхас Кушкă ял тăрăхĕ
Сĕнтĕрпуç ял тăрăхĕ — Первочурашевское сельское поселение Чăваш Республикинчи Сĕнтĕрвăрри районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресĕ: 429587, Урхас Кушкă ялĕ, Шкул урамĕ, 39а. Телефон:        +783542 3-42-42
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Григорьев Сергей Георгиевич.
Макçăмьел ял тăрăхĕ
Макçăмьел ял тăрăхĕ — Самар облаçĕн (РФ) Кушкă районĕнчи ял тăрăхĕ.
Урхас Кушкă ял тăрăхĕ
Тавралăхĕ
Ял тăрăхĕ район варринче, Сĕнтĕр çыранĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Халăх йышĕ — 2095 çын.
Макçăмьел ял тăрăхĕ
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн ял тăрăхĕсем Категори:Кушкă районĕн муниципаллă йĕркеленĕвĕсем Категори:Макçăмьел
Юнус (Киги районĕ)
Юнус — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 172 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452500, ОКАТО кочĕ — 80236815003.
Урхас Кушкă ял тăрăхĕ
Ялсем
Ял тăрăхĕ Урхас Кушкă, Упакасси, Тури Упакасси, Ворони, Вăрман Кушкă, Кĕслеяль, Йĕрĕхçырми, Йĕшĕмкасси, Караньяль, Мĕшĕл, Лапри Упакасси, Çĕнъял Упакасси, Чăрăшкасси, Этнескер ялĕсенчен тăрать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Республикин Сĕнтĕрвăрри районĕ Категори:Чăваш Республикин ял тăрăхĕсем
Юнус (Киги районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Тăрăн ял вулавăшĕ
Тăрăн ял вулавăшĕ, — Патăрьел районĕнчи Тăрăн ялĕнче вырнаçнă вулавăш. 1954 çулхи авăн уйăхĕнче уçăлнă. Чиркӳ çумĕнче вырнаçнă пирки ăна вулавăш ĕçĕнче шута илсе тăраççĕ.
Пурĕ вулавăшра 13 пин патнелле кĕнеке, 490 вулакан çӳрет. Вулавăшăн пĕрремĕш заведующиĕ — Лялкин Л. М. вĕрентекен, хăйне хăй вĕреннĕ кĕвĕç пулнă.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн вулавăшĕсем
Александров Вячеслав Викентьевич
Вячеслав Викентьевич Александров (1959 çулхи кăрлачăн 13-мĕшĕ, Энтрияль ялĕ, Канаш районĕ, Чăваш АССР) — Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ, Чăваш Республикин халăх артисчĕ.
Кун-çулĕ
Вячеслав Александров 1959 çулхи кăрлачăн 13-мĕшĕнче Чăваш АССР шутĕнчи Канаш районĕн Энтрияль ялĕнче çуралнă.
Актёр пултарулăхĕ
Театр сцени çинче вăл пысăк рольсене сăнарланă: Алеша - А. Чебановăн «Праски инке хĕр парать», Листницкий - М. Шолоховăн «Лпкă Донĕ», Тухтăр — Ильбек Микулин «Хура çăкăрĕ», Петр - Л. Родионовăн «Туй хыççăн», Георгий - В. Беловăн «Над светлой водой», Фредери - А. Додэн «Арлезианка», Баян - «Плач девушки на заре» тата Ванюш - «Постучал в окошко милый» Н. Сидоровăн, Верьялов - Н. Угаринăн «Салтак юратăвĕ», Семен - А. Ларёвăн «Свидание у черемухи», Танцор Игорь Васильевич - Н. Сидоровăн «Как молоды мы были», Орлов – «Свадьба с приданым» (авт. Н. Дьяконов), Алексей – «Морозное дыхание метели» (авт. И. Бунин), Артем – «Гражданский брак» (авт. Н. Сидоров).
Петĕр Эйзин
Петĕр Эйзин (паспортри хушамачĕ Дмитриев Пётр Егорович), — чăваш сăвăçи. 1943 çулхи авăн уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Энехмет ялĕнче çуралнă.
СССР ÇП пайташĕ (1980 ç.)
Пурнăçĕ
1943 çулхи авăн уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Энехмет ялĕнче çуралнă.
1965 çулта И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика институчĕн историпе филологи факультетĕнчен вĕренсе тухнă. Ялти шкулта ачасене вĕрентнĕ, 1965-1966 çулсенче хĕсметре тăнă. 1967-1968 çулсенче — Красноармейски районĕн хаçатĕнче ĕçленĕ. 1968 çултанпа Чăваш кĕнеке издательствинче тӳрлетекен, редактор пулса ĕçленĕ.
1968 çултанпа — тĕп редактор. Лирика тата ачасен сăвăсен пуххисем. Хăйтĕлĕллĕ верлибр мелĕсене аталантарать.
Пултару ĕçĕсем
Хайлавсем 1962 çултанпа пичетленеççĕ. Пурĕ 10 кĕнеке пичетлесе кăларнă:
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен Категори:1943 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ
Хаçат-журнал журналистики
Хаçат-журнал журналистики — журналистика пĕр тĕсĕ. Телевидини тата радиожурналистика, фотожурналистика, Интернет-журналистикăпа танлаштарсан çак тĕслĕх чи малтан пуçланса кайнă. Урăх ятсем:
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш хаçатсем тесе алăран çырнă сводкасене каламалла. Вĕсем яланах ĕлĕххи Римра Форумра çакăнса тăнă, халăха сенат шутласа кăларнă хушусене, кирлĕ хыпарсене пĕлтернĕ.
Раççейре Петр I пулăшнипе пĕрремĕш 1702 çулта хаçат «Ведомости» пичетленнĕ. Анчах та пĕрремĕш номерĕ çухалнă.
Хаçат калăпăш историйĕ вара çапла. XIX ĕмĕрте Англинче хаçат калăпăшĕнчен налог туллес саккун тухнă. Çавна пула издательсем налог сахал туллес тесе сарлака хутсем çине пичетленĕ.
XIX ĕмĕрте хаçатсене чугун çул урлă каçарнине пула вĕсен тиражĕ пысăкланнă. Ку вара хаçат-журнал журналистикине анлăрах сарма тивĕç пулнă.
Хаçат журналистики
Хаçатăн малтанхи сăнĕ, хыпарлă сводка пулнă. Ăна ытларах авалхи Римра иртекен форум вăхăтĕнче çакнă. Вĕсем хула çыннисене сенат ыйшăннă шухăшсене, тĕрлĕ хыпарсене пĕлтенрнĕ. Çак таблица çинчен тарçăсем ăвăсран тунă таблицисем çине çырса илнĕ те хăйсен хуçине кайса кăтартнă. Тацита хăйĕн ĕçĕсенче Юлий Цезарь хушнă ятпа, çыравçăсем сенатсен бюллетенĕсен шутне пысăклатнă. Вĕсене вара римри тата ытти политика деятелĕсене çитерсе панă. Хальхи хаçат XVI ĕмĕр вăхăтĕнче çеç пулса кайнă. Хула сводкисем çинче тĕрлĕ хыпарсем, обращенисем пулнă. Венецире çак XVI ĕмĕртех сводкăшăн тимĕр укçа пама пуçланă.Ăна вара gazzetta ят панă. Халĕ Италире кашни кун пичĕтленекен хаçата giornale теççĕ. Раççейра пĕрремĕш хаçат Петр I патша вăхăтĕнче «Ведомости» ятпа тухнă.
Журнал журналистики
Журналсем малтанах брошюра йевĕр тухнă, вĕсем çинче тĕрлĕ хыпарсем пичĕтленнĕ. Унтан вара альманахсем пулса кайнă. Вĕсем çинче календарь, религии уйявĕсем, астрономии, килти хуçалăх пирки тата тĕрлĕ усăллă канашсем пулнă. Египетри çынсен хăйне йевĕрлĕ альманах пулнă, вĕсем ăна чул плитисем е йывăç патаксем çинче касса ăсталанă. Чи малтанхи журнал Германире 1663-1668 çулсенче пичĕнленсе тухнă. Унтан вара ытти çĕр-шывсенче Францире, Англире, Италире тата Америкăра.
Жанăрсем
Хаçат-журнал журналистикинче тĕрлĕ жанăрсемпе усă курма пулать:
Кĕперсем
Категори:Журналистика
Тылай (Луза юппи)
Тылай — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 494 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сарлака çамка
мини Сарлака çамка Hypophthalmichthys molitrix- карп йышши пулă. Кĕлетки 60-80 см, йывăрăшĕ - 3-5 килограма. Ун кĕлетки тăрăхларах, çутă кăвак тĕслĕ. Амур бассейнĕнче пурăнать.
Каçăсем
Категори:Карп йышшисем
Лезгинсем
Лезгинсем - Дагестанра пурăнакан халăх.Лезгин халăхĕн хушшинче агулсем хăвна уйрăм халăх тесе тытаççĕ.
Тăрăх хум
Тăрăх хум — хăш май сулланусем çуралаççĕ, хум та çав еннеллех сапаланать.
Лезгинсем
Каçăсем
Категори:Дагестан халăхĕсем Категори:Раççей халăхĕсем
553
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Лезгинсем
Каçăсем
xmf:ლეკეფი (ლეზგინეფი)
Тăрăх хум
Çавăн пекех
Категори:Хум Категори:Хумсем Категори:Хумсен теорийĕ
Дагестанăн Курах районĕ
Курах районĕ — Дагестан районĕ. Тĕп сали — Курах.
Халăх йышĕ
Районта 15 пин çын пурăнать:
Христианлăх çылăхĕсем
Христианлăх çылăхĕсем, — Христианлăх тĕнĕнче çылăхлă, тума юраман ĕçсем.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Христианлăх
Динамо Киев ФК
Дина́мо Ќейӳ (ФК Динамо Київ) — украин Кейӳн футбол клубĕ. Кейӳн Динамо» клубĕпе пĕрле, СССР чемпионачĕсен çӳлти дивизионĕн пур вăййисене хутшăннă.
Каçăсем
Категори:Динамо спорт пĕрлĕхĕ Категори:Украинăн футбол клубĕсем Категори:СССР футбол клубĕсем Категори:Кейӳ Категори:Динамо Кейӳ ФК Категори:Кейӳн футбол клубĕсем
Кумăксем
Кумăксем - Çурçĕр-Кавказ тĕрĕк чĕлхиллĕ халăх.
Халăх йышĕ
Пĕтĕмпе яхăн 450 пин пурăнать.
Паллă кумăксем
Категори:Раççей халăхĕсем Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Дагестан халăхĕсем
Новониколаевский (Çтерлĕ районĕ)
Новониколаевский  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 58 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453167, ОКАТО кочĕ — 80249848006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Тăрăн вăтам шкулĕ
Истори
1872 çулхи çĕртме уйăхĕн 8 шкула Ульянов Илья Николаевич килсе кайнă. Тĕрĕслев иртернĕ хыççăн вăл хресченсенчен 283 тенкĕ те 42 пус, земствăран 120 тенкĕ пуçтараççĕ, училищĕне 40 арçын ача тата 20 хĕрача çӳрет тесе çырса хăварнă.
1932 çултанпа — тулли мар вăтам шкул, 1961 çултанпа — сакăр шкул вĕрентекен шкул, 1993 çултанпа — вăтам шкул.
Подрезчиха
Подрезчиха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 59 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Подрезчиха
Тăрăн вăтам шкулĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн шкулĕсем Категори:Чăваш Ен шкулĕсем Категори:Раççей Федерацин шкулĕсем Категори:Шкулсем
Бабичев Виктор Алексеевич
Бабичев Виктор Алексеевич — (-), 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 6-мĕш гварди çарĕн 29-мĕш перевçĕсен дивизин125-мĕш уйрăм танксене пĕтерекен дивизионăн оруди командирĕ, старшина, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Тăрăн ял клубĕ
Тăрăн ял клубĕ, — Патăрьел районĕнчи Тăрăн ялĕнче вырнаçнă культура керменĕ. 1962 çулта уçнă. Унчен культура мероприятиĕсене 1930 çулта йĕркеленĕ ял клубĕнче иртернĕ. Çав çулсенчех клуб çумне кулакран туртса илнĕ пилĕк кĕтеслĕ çурт хăпартса лартнă. Çурчĕ икĕ пайран тăнă. Пĕр пайĕнче колхоз бухгалтериĕ вырнаçнă, тепринче колхоз председателĕ ларнă. 1946 çулта çурт çумне вулавăш валли туса лартнă.
Клубăн пĕрремĕш заведующиĕ Краснов Петр Павлович пулнă.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн культура керменĕсем
Дезаргла мар геометри
Дезаргла мар геометри — Лаптак çинчи тата Дезарг теореми вăйра тăман проективлă геометри. Кун пек чухне леш проективлă лаптак та Дезаргла мар шутланать.
Тан (Шаран районĕ)
Тан  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 18 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452648, ОКАТО кочĕ — 80258875003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Хутар ял тăрăхĕ
Хутар ял тăрăхĕ — Чăваш Республикин Çĕмĕрле районĕнчи ял тăрăхĕ.
Ялсем
Ял тăрăхне 4 пурăнан вырăн кĕрет:
Экономика
Ял тăрăхĕнче Ленин ячĕллĕ СХПК, Раççей Федерацин Перекет банкĕн Çĕмĕрле уйрăмĕ вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Çĕмĕрле районĕн муниципаллă йĕркеленĕвĕсем Категори:Чăваш Енĕн ялĕсем Категори:Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕ
Петров Василий Иванович
Васи́лий Ива́нович Петро́в (кăрлач, 15 1917) - Совет Союзĕн Маршалĕ пуш, 24 1983, Совет Союзĕн Паттăрĕ (1982). Халĕ пурăнать.
Кун-çулĕ
1917 çулхи кăрлачăн 2(15)-мĕшĕнче Чернолесское салинче (Ставрополь Ен) çуралнă. 1935çулта вăтам шкулта вĕренсе тухнă, 1937 çулта — «2 курса Орджоникидзевского педагогического института».
1939 çулхи чӳкĕн 22-мĕшĕнче çар хĕсметне, полк шкулĕнче, тăнă. 1941 çулта кĕçен лейтенантсен иккĕ уйăхлă курсĕсенче вĕренсе тухнă, хыççăнах — кавалери взводĕн командирĕ. 1942, раштав — 1943, пуш — автоматчиксен батальонĕн командирĕ, мотострелок бригади штабĕн пуçлăх çумĕ.
Одессăна, Севастополе тата Кавказа хӳтĕленĕ, Украинăна ирĕке кăларнă, Тăнăварпа Днестр урлă вăрçса каçнă,  Румынире  тата Венгрире çапăçнă.
1945 çулта М. В. Фрунзе ячĕллĕ вăрçă академин васкавлă курсне, 1948 çулта — çак академин тĕп курсне ăнăçлă вĕçленĕ. 1969 çулта Тĕп штабăн Вăрçă академийĕ çумĕнчи Аслă академи курсĕсене вĕренсе пĕтернĕ.
Вăрçă вĕçленсен штаб тата çар шайĕнчи ĕçĕсенче, 1953çулхи çĕртме — 1955 çулхи раштав — полк командирĕ.
1955 çулхи раштав — 1957 çулхи кăрлач — дивизи штабĕн командирĕ. 1957 çулх кăрлач — 1961 çулхи утă — дивизи командирĕ. 1961 çулхи утă — 1964 çулхи çĕртме — çар штабĕн пуçлăхĕ. 1964 çĕртме —1966 çулхи кăрдач — çар çарпуçĕ. 1966 çулхи кăрлач — 1972 çулхи ака — Инçет Тухăç вăрçă тăрăхĕн штаб пуçлăхĕ. 1972 çулхи ака —1976 çулхи çу— Инçет Тухăç вăрçă тăрăхĕн çарпуçĕ. 1976 çулхи çу —1978 çулхи раштав — Типçĕр çарĕсен Тĕп çарпуçĕн пĕрремĕш çумĕ. 1978 çулхи раштав — 1980 çулхи чӳк — Инçет Тухăç вăрçă çарĕсĕн çарпуçĕ. 1980 çулхи чӳк — 1985 çулхи кăрлач — Типçĕр çарĕсен тĕп çарпуçĕ, ССРП хӳтĕлев министрĕн çумĕ. 1985 çулхи кăрлач — 1986 çулхи утă — ССРП хӳтелев министрĕн пĕрремĕш çумĕ.
ССКП пайташĕ 1944 ç., ССКП ТК пайташĕ 1976 ç.. ССРП Аслă Канашĕн депутачĕ 1974 ç.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисем Категори:1917 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 15-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Халĕ пурăнакансем
Тăрăн фельдшер пункчĕ
Тăрăн фельдшер пункчĕ, — Патăрьел районĕнчи Тăрăн ялĕнче вырнаçнă фельдшер пункчĕ. 1928 çулта трахпункт пек уçнă. 1942 çултанпа — фельдшер пункчĕ, 1968 çултанпа — фельдшерпа аккушерство пункчĕ. Район пульницинчен 3 çухрăмра вырнаçнă.
Пункт заведующиĕ пулса ĕçленĕ: П. Архипова, Л. Игнатьева, М. Медведева, Л. Салмина. 1989 çултанпа заведующиĕ вырăнĕнче З. Шекеева ĕçлет.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн фельдшер пункчĕсем
Пруст Марсель
Прустăн паллă ĕçĕ — çич романран пухăнакан «Çухатнă вăхăта шыраса» циклĕ (т. 1-16, 1913—1927, юлашки 6 томне вилнĕ хыççăн пичетленĕ).
Кун-çулĕ
Марсель Пруст Парижра 1871 çулхи утă, 10 çителĕклĕ çемйере çуралнă: ашшĕ, Адриан Пруст — коммерции çын ывăлĕ, медицинă факультечĕн профессорĕ, амăшĕ, Жанна Вейль — еврей биржă маклерĕн хĕрĕ. Марсель Кондорсэ лицейĕнче вĕреннĕ, унта вăл Жак Бизепе, Жорж Бизе кĕвĕçĕн ывăлĕпе, тата Люсьен Додепе, Альфонс Доде романистăн ывăлĕпе паллашать. Ун хыççăн вăл юридици факультетĕнче Сорбоннăн, анчах та вĕренсе пĕтермен. Çамрăк чух Пруст «Фигаро» хаçатра салун хроникине ертсе пынă. 1894 çулта вăл декаденс стилĕпе прозăллă сăвăсен пуххин кĕнекине кăларать.
Тĕп ĕçĕсем
thumb|[[Пер-Лашез масарĕ çинчи вил тăпри палăкĕ]]
Ытти кăсăк ĕçсем
thumb|Гранки «[[Сван еннелле» автор юсавĕсемпе]]
Каçăсем
Категори:Кондорсе лицейĕнче веренсе тухнăскерсем Категори:Франци çыравçисем Категори:Гонкур парни лауреачĕсем Категори:Пер-Лашез çавине пытарнисем Категори:Франци çыравçисем
Кĕçĕн Кулай
Кĕçĕн Кулай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ягыл-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Алферова Надежда Валентиновна
Надежда Валентиновна Алфёрова (25.3.1951, Шупашкар, Чăваш АССР, РСФСР, ССРП çур.) Чăваш патшалăх пукане театрĕн актриси, режиссёр.
Чăваш халăх артисчĕ, Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ.
Биографийĕ
Ленинградри Н. Черкасов ячĕллĕ патшалăх театр ăсталăхĕпе культура институтĕнче «пукане театрĕн актёрĕ» ăстаçăлăха илнĕ.
1971 çулта Чăваш патшалăх пукане театрĕн труппине ĕçе кĕнĕ.
Актриса театрта 50 спектакльре 70 ытла роле сăнарланă: Мальчиш-Кибальчиш – «Военная тайна» (А.Гайдар), Багира – «Маугли» (Н.Гернет), Урфин Джюс – «Урфин Джюс и его деревянные солдаты» (А.Волков), Марьюшка – «Про Емелю-дурака» (А.Тимофеевский, В.Дерягин), Страусиха – «Прожорливый жираф» (Э.Тарбаи), Кнопочка – «Незнайка» (Н.Носов), Клоунесса Муся – «Заяц, Лиса и Петух» (Н.Шувалов), Утка – «Гадкий Утенок» (В.Синакевич), Кайса – «Тю-тю – ужасный малютка» (С. Лагерлеф), Фекла – «Не ждали?» (Г.Азам).
Шур-Пайраш
Шур-Пайраш — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял, Чăваш Сурăм ял тăрăхне кĕрет.
Алферова Надежда Валентиновна
Биографийĕ
1997 çулта Мускавра Ӳнер ĕçтешĕсен тĕп çуртĕнче (ЦДРИ) актрисăн бенефисĕ ăнăçлă иртнĕ.
Шур-Пайраш
Шупашкар çитме 45 км, райцентра - 21 км, ч.-ç. станцине 29 км. Яла газовификациленĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Шур-Пайраш ялĕнче 72 çын (2006) пурăнать. Ялта Чапаев тата Ленин урамĕсем.
Алферова Надежда Валентиновна
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен актёрĕсем Категори:Чăваш халăх артисчĕсем Категори:1951 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 25-мĕшĕнче çуралнисем
Шур-Пайраш
Кун-çулĕ
Кĕтерин патша хывтарнă хурăнлă çул иртнĕ ял çумĕпе. Ватă çынсем каласа панипе, вăл хурлăхлă та инкеклĕ çул пулса тăнă — правительствăна хирĕç пулнă çынсене Çĕпĕре илсе кайнă. Шур-Пайрашра этап çурчĕ пулнă. 1914-мĕш çул хыççăн этап çурчĕ Матвеевсен хуçалăхне куçнă.
Алферова Надежда Валентиновна
Каçăсем
Алфёрова, Надежда Валентиновна
Шур-Пайраш
Кун-çулĕ
Вăрçă хыççăнхи çулсенче ку çулпа машинăсем çӳренĕ. XX ĕмĕрĕн 60-мĕш çул пуçламăшĕнче çула Тури Хурасан ялĕнчен пуçласа Красноармейски районне кĕрекен Шемĕне çитичченех (12 çм тăршшĕ) халăха кĕреçесемпе аркаттарнă, акма юрăхлă çĕрсем тутарнă, çулăн сарлакăшне ансăрлатнă.
1917 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем
Платонов Анатолий Иванович
Платонов Анатолий Иванович (16.11.1952, Хирлеппуç Мĕлĕш ялĕ, Элĕк районĕ, Чăваш Ен, РСФСР, ССРП çур.) — Элĕк районĕн тĕп пульницин тĕп тухтăрĕ (1983-2005/2010-2012), Элĕк районĕн администраци пуçлăхĕ (2005-2010). Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ тухтăрĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1952 çулхи чӳк уйăхĕн 16-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Хирлеппуç Мĕлĕш ялĕнче çуралнă.
1969-1972 çулсенче Шупашкарти медицина училищинче вĕреннĕ. 1972 çулта Элĕк районĕн тĕп пульницинче хăвăрт пулăшу пайне фельдшер пулса ĕçлеме кĕрет.
1972-1974 çулсенче Анатолий Платонов çарта хĕсметре тăрать. Салтакран таврăнсан, 1974 çулта Элĕк районĕн тĕп пульницин хăвăрт пулăшу пайĕнче фельдшер ĕç вырăнĕнче тăрăшать.
1974-1980 çулсенче Анатолий Иванович Чулхулари медицина институтĕнче аслă пĕлӳ пухать. 1975-1980 çулсенче — Горький облĕçтăвкомăн Шалти Ӗçсен Пайĕн вутшартан сыхлакан уйрăмĕнче хĕсметре тăрать. Çамрăк тухтăр 1980-1981 çулсенче Çĕнĕ Шупашкар хулин пульницинче интернатурăра хирург пулса ĕçлет. Элĕк районĕн тĕп пульницине Платонов А. И. 1981 çулта таврăнать, хирург ĕçне пикенет. 1982 çулта ăна Элĕк районĕн тĕп пульницин хирурги уйрăмĕн ертӳçи пулма сĕнеççĕ. 1982-1983 çулсенчех вăл — тĕп врачăн сиплев ĕçĕсен çумĕ пулса тăрăшать. 1983-2005 çулсенче — «Элĕк районĕн тĕп пульници» МССУн тĕп тухтăрĕ ятне тивĕçет. Н. В. Фёдоров сĕннипе А. И. Платонова 2005 çулхи чӳк уйăхĕн 25-мĕшĕ Элĕк районĕн администраци пуçлăхĕ пулма суйлаççĕ.
2010, пуш уйăхĕнче Элĕк районĕн администратинчен ĕçрен тухнипе «Элĕк районĕн тĕп пульници» МССУн тĕп тухтăрĕ вырăнне йышăнать.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1952 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 16-мĕшĕнче çуралнисем
Уга
Уга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 185 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
554
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Рерберг, Иван Иванович
мини|Иван Иванович Рерберг Иван Иванович Рерберг (1869—1932) — вырăс инженерĕ, архитекторĕ. Хăйĕн ĕçĕсем çине архитектор тесе çырман, Инженер Рерберг тесе палăртнă. Иван Иванович Рерберг ӳнерçĕн ашшĕ.
Кун-çулĕ
И. И. Рерберг Рерберг инженерсен тăваттăмĕш сыпăкне кĕрет.
Пулас архитектор кадетсен корпусĕнче вĕреннĕ, салтакра сапёр çарĕсенче пулнă, 1896-мĕш çулта Петербургри Çар инженерĕсен академинчен çар инженерĕ пулса вĕренсе тухнă. Харьковри пăравус тăвакан завода тунă çĕрте вăй хунă.
1897-мĕш çулта Пушкин ячĕллĕ музейне тунă чухне Р. И. Клейнăн çумĕ пулса ĕçленĕ.
Дубний
Дубни (Dubnium), Db, 1997 çулччен тата Нильсборий (Ns)) — 105-мĕш хими элеменчĕ.
Рерберг, Иван Иванович
Кун-çулĕ
1906 — 1918 çулсенче И. И. Рерберг МУЖВЗра архитектурăна вĕрентнĕ. СССР вăхăтĕнче Бауман ячĕллĕ МВТУра профессор вырăнĕнче ĕçленĕ.
Дубний
Истори
105-мĕш элемента 1970-мĕш çулта Дубна хулинче Г. Н. Флёров ушкăнĕ 243Am 22Ne ионĕсемпе персе синтезланă тата вĕсенчен уйрăм Беркли хулинчи ушкăн 249Cf+15N→260Db+4n реакципе тунă. ИЮПАКăн ĕç ушкăнĕ 1993-мĕш çулта Дубнине тупнă чыса Дубнăпа Беркли ăсчахĕсен ушкăнĕсем хушшне пайлама йышăннă.
Рерберг, Иван Иванович
Кун-çулĕ
Рербергăн 1917-мĕш çул хыççăнхи чи паллă ĕçĕ — Тĕвер урамĕнчи Тĕп телеграф çурчĕ (1927).
Дубний
Ячĕ пулни
Совет тĕпчевçисем çĕнĕ элемента Н.Бора асăнса нильсбори (Ns) ят пама сĕннĕ, америка тĕпчевçисем вара Отто Гана асăнса Гани (Ha) ят парасшăн пулнă ] . 1994-мĕш çулта ИЮПАК комиссийĕ Жолио-Кюрине астуса жолиотий (Jl) ят сĕннĕ. Унччен элемента официаллă уннилпентиумом (Unp) (латинла 105-мĕш) тесе палăртнă. Ns, На, Jl символсене тĕрлĕ çулсенче пичелтенĕ Менделеев таблицисенчяе курма пулать. 1997-мĕш çулта ИЮПАК Дубна хулине чысласа Дубни ят çирĕплетнĕ.
Рерберг, Иван Иванович
Кун-çулĕ
1934 çулта, архитектор вилнĕ хыççăн, 1930 çулта тума пуçланă Кремльти РККА пĕрлехи çарĕн шкул çуртне туса пĕтернĕ.
Дубний
Аркану продукчĕсем евĕр изотопсене синтезлани
Дубни изотопĕсем йывăртарах элементсен изотопĕсем арканнă чухне асăрхама пулать. Аялти таблицăра çак изотопсене пуçтарнă:
Асăрхавсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем Категори:Трансактиноидсем
Теплый Ключ
Теплый Ключ — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 86 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452500, ОКАТО кочĕ — 80236815004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Теплый Ключ
Ăслăх
Ăслăх, — çын ĕçĕн сфери, хăшĕн тĕллевĕ тĕрĕс пĕлӳсене пуçтарасси, ăнланасси тата йĕркелесси, çĕнĕ теорисене (çутçанталăк е этем пĕрлĕхĕн пулăмĕсене ăнлантарса вĕсен аталанăвне малалла мĕнле каяссине сăнамашкăн) пуçарса ярасси е пуррисене аталантарасси.
Ăслăх аталанăвĕ
Çуралассишĕн ăслăлăх çын хăйĕн ĕçĕн производительноçне аталантарасипе, хăйăн пурнăçне лайăхлатассипе çыхăннă. Авал вăхатсенченех çынсем çунăнталăк пулăмĕсем çинчен, ĕç хатĕрĕсем тăвасси е çӳрт хăпартасси çинчен хăйсен пĕлĕвĕсене пухнă.
Чи пĕрремĕш ăслăлăх шучĕнче Астрологи пулнă, хăшĕн пулăшĕвĕпе священослужительсемпе жрецсем усă курнă. Çавăн пекех чи авал ăслăлăхсем шутне геометрипе механика кĕреççĕ. Геометри пӳртсем лартма пулăшнă, механика — пӳрт хăпартма пулăшакан ĕç хатĕрĕсене тума.
Ăслăлăх тĕпчевĕ
Ăслăлах тĕпчевĕн объекчĕ — ăслăха тĕпчекен ăслăх.
Тĕрлĕ
Категори:Ăслăх
Çыпçăнчăк пулă
мини Çыпçăнчăк пулă Alburnus alburnus- карп йышши пулă. Кĕлетки 12-15 см, йывăрăшĕ - 20-25 грамм.. Ун кĕлетки тăрăхларах та çӳхе пулать. Пулă хупписем алла кăшт перĕнсенех хăпăнса ал çумне çыпăçаççĕ.
Азов, Балти, Хура тинĕссен бассейнĕсен тата Каçпи тинĕсĕн çурçĕр пайĕн, Шурă тинĕсĕн анăç çыранĕн юханшысенче сарăлнă.
Каçăсем
Категори:Карп йышшисем
Патăрьел районĕн гимнĕ
Патăръел районĕн гимнĕ «Патăрьелĕм, Патăрьел...» ятлă. Сăввине Александр Мефодьев çырнă, кĕввине Юрий Кудаков кĕвĕленĕ.
Сăвви
Турхан та Сăкăт, Патăрьел... Кунта кăшт ашăрах хĕвел, Вĕреççĕ кăнтăр çилĕсем, Пуян чĕреллĕ çыннисем.
Мухтавлă Атăлçи Пăлхар — Аннемĕр пирĕн. Манар мар. Тĕп ĕçĕмĕр — çĕрпе вăрман — Мĕн авалран алран кайман.
Хушса юрламалли:
Чăваш пурнать тĕнче пур чух. Çĕр çийĕнчен çухалмĕ, çук. Кӳршĕмĕрсем — ирçе, тутар. Пуласлăха пĕрлех утар.
Категори:Чăваш Енĕн Патăрьел районĕ
Покса
Покса — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кырчма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Кĕçĕн Кулетка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
555
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Уденица
Уденица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Ентала юханшывăн сылтăм çыранĕпе 16 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
556
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Демидов
Демидов:
Çаплах пăхăр
Категори:Хушаматсем
Сахалин облаçĕ
Сахалин облаçĕ, — Раççей Федерацийĕн пайĕ, Сахалин утравĕпе Курил утравĕсен çĕрĕсене йышăнать. Çыранĕсем Охотскипе Япун тинĕсĕсем тата Лăпкă океан хĕррине тухаççĕ.
Каçăсем
Категори:Сахалин облаçĕ
Кĕлькеш ял тăрăхĕ
Тĕп ялĕ - Кĕлкеш. Тăрăх шутне тăватă ял кĕрет.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ —
Ялсем
Ял тăрăхне кĕрекен ялсем:
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕнчи ял тăрăхĕсем
557
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бабичев Владимир Данилович
Бабичев Владимир Данилович — (1906-11), Çеçĕнхир фрончĕн 57-мĕш çарĕн 5-мĕш инженер-сапёр бригадин 109-мĕш уйрăм инженер-сапёр батальонĕн отделени командирĕ, аслă сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 20.
Çĕнĕ Акатуй
Çенĕ Акатуй — Байкал Лешьенри Александр-Савут районĕнчи чиркӳ ялĕ.
Тавралăхĕ
Юнашар Кивĕ Акатуй чиркӳ ялĕ вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Байкал лешьенĕн Александр-Савут районĕнчи пурăнан вырăнсем
Еланли
Еланли — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 845 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452502, ОКАТО кочĕ — 80236820001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Динамо Тбилиси ФК
«Дина́мо» Тбили́си (დინამო თბილისი) — совет тата грузин Тбилиси хулин футбол клубĕ.
Грузинсен чи паллă футбол ушкăнĕ, СССР футбол чемпионачĕн вăйлă клубĕ. СССР чемпионатĕнче клуб икĕ хутчен çĕнтернĕ, бронза призне вара 13 хутчен тивĕçнĕ — урăх кирек епле ушкăнран та нумайрах. 1981 çулта Кубоксен Кубокне çĕнсе илни ушкăнăн чаплă триумфĕ пулса тăнă. Дюссельдорф хулинче иртнĕ финалра грузинсен ушкăнĕ «Карл Цейсс» нимĕç клубне 2:1 шутпа парăнтарнă.
1990 çулта грузин клубĕсем СССР чемионатĕнчен тухса кайса хăйсен ăмăртăвне ирттернĕ тапхăрта «Ибери» ята илет, анчах та темиçе çултан каллех «Динамо» ята тавăрать.
Каçăсем
Категори:Грузин футбол клубĕсем Категори:СССР футбол клубĕсем Категори:Динамо Тбилиси Категори:Динамо спорт пĕрлĕхĕ
Половка
Половка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Вăтам Симановка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Демидов Акинфий Никитич
Демидов Акинфий Никитич (1678 — 5 августа 1745) — Демидовсен ăрăвĕнчи вырăс усламçи, Никита Демидовăн ывăлĕ, Алтайра ту-ĕçлĕх промăçлăхне никĕслекенĕ.
Çаплах пăхăр
Демидовсем
Каçăсем
Категори:Демидовсем Категори:1678 çулта çуралнисем Категори:1745 çулта вилнисем
558
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шор Шетмĕ
Шор Шетмĕ — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Шор-Шетмĕ ялĕнче 35 çын (2006) пурăнать. Ялта Пушкин тата Туçи урамĕсем.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Озерковка
Озерковка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 14 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453167, ОКАТО кочĕ — 80249848007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
559
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Юмадыбаш
Юмадыбаш — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 588 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452646, ОКАТО кочĕ — 80258875004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Кĕçĕн Кыненок
Кĕçĕн Кыненок — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кын юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Сомерсет Моэм
Уи́льям Со́мерсет Мо́эм (William Somerset Maugham) 1874 кăрлач, 25, Париж — раштав, 16 1965, Ницца) — акăлчан çыравçи, прозă ăсти.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Сомерсет Моэм 1874 çулхи кăрлач, 25 Парижра, Францири Британи элчелĕхĕн юрисчĕн çемйинче çуралнă. Ачалăхра Моэм франци чĕлхипе çеç калаçнă. акăлчанла 11 çулта тăлăха тăрса юлсан ăна Уитстейбăл хулине тăванĕсем патĕнче пурăннă чух вĕренме тытăнать. Çырма пуçличчен Кентерберири патшалăх шкулĕнче вĕреннĕ, кайран Гейдельберг университетĕнче литературăпа философине тата Лондонра медицинăна вĕреннĕ.
Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнче МИ-5 ĕçтĕшĕ пулнă, вăрттăн ĕçсемпе Раççее килсе кайнă. Шыравçă-тĕпчевçĕ ĕçĕ-хĕлне «Эшенден, е Британи агенчĕ» (1928) новеллăра çырса кăтартнă.
Пултарулăхĕ
Лондонăн чухăн кварталĕнче таса Фома пульницинче ĕçленĕ, çакăн пирки Моэм хăйĕн пĕрремĕш романĕнче «Ламбеттă Лизи» (1897). Пĕрремĕш литература ăнăçне Моэма «Леди Фредерик» (1907) пьеса парать.
Вăрçă хыçççăн Моэм драматургипе тăрмашать, «Çавра» (1921),, «Шеппи» (1933) пьесăсем хатĕрлет. Çаплах унăн романĕсем те — «Çын хĕрӳлĕхĕн яваплăхĕ» (1915; вырăс. куç. 1959), «Уйăхпа вак укçа»(1919, вырăс. куç. 1927, 1960), «Пряникпе эль» (1930), «Хырмаллин çивĕчĕвĕ» (1944) — вулавçăсене илĕртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Аслă Британи çыравçисем Категори:Анкăл çыравçисем Категори:Акăлчан чĕлхи çыравçисем