cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кульццав
Кун-çулĕ
"Сĕве хули дворянинĕ Петр Кольцов 1745 — 1750 çулсенче чăвашсенчен тытса илнĕ çĕр çинче Кольцовка ялне туса лартнă. Крепостной хресченĕсене вăл тĕрлĕ çĕртен пуçтарнă: унта Рязань, Калуга, Кострома кĕпĕрнисенчен кӳрсе килнĕ хресченсем тата Хусанпа Сĕверен илсе пынă таркăн хресченсем пулнă" 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕнĕ. 1918 çулхи нарăсăн 17-мĕшĕччен Туçа вулăсне кĕнĕ, 1919 çулхи авăнăн 28 Кушлавăш вулăсне, кайран вара, вулăссемпе улăссене пĕтеричченех, каллех Туçа вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет. Коротков С. К. Ленин ячĕллĕ колхоз председатĕле пулнă вăхăтра чапĕ пĕтĕм çĕршывĕпе сарăлнă. Колхозра 13 Социаллă ĕç паттăрĕ вăй хунă.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Леоновский
Леоновский — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 70 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
834
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гордиенко Иван Максимович
Гордиенко Иван Максимович Гордієнко Іван Максимович — (13.04.1920-25.07.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 30. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 65-мĕш çарĕн 193-мĕш перевçĕсен дивизин 320-мĕш уйрăм разведка ротин командирĕ, аслă лейтенант.
Сăкăт (Кĕтне юппи)
Сăкăт, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕ тăрăх юхакан юханшыв .. Тăвайпа Вăрмар районсен чикки патĕнче пуçланать те Вăрмар районĕнче Нишерпе пĕрлешсе Кĕтнене юхса кĕрет.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Сĕве вăрринчен Элшел ялĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Атăл юпписен бассейнĕ Хура Атăлпа Сăр хушшинче. Юханшыв бассейнĕ - Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Сăкăт юханшывĕ хĕрринче çак ялсем лараççĕ: Сăхăтпуç, Турикас Тушкил, Анаткас Тушкил. Хĕрлĕçыр ялĕ Сăкăтпа Кĕтне хушшинче ларать. Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Чăваш энциклопедийĕ
Категори:Кĕтне юпписем Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Чăваш халаплăхĕ
Чăваш халаплахĕпе Çӳлти Турă пĕтĕм ырлăха туса хунă, Шуйттанĕ вара Турра хирĕç ĕçсем туса пынă. Хăйсен тĕнче курăмне ĕлĕкхи чăвашсем тĕрĕсенче кăтартнă.
Халапсемпе юмахсенчен çакна пĕтĕмлетсе калама май пур:
Каçăсем
Категори:Чăваш халаплăхĕ Категори:Чăваш фольклорĕ Категори:Тĕнĕн малтанхи формисем Категори:Наци тата этнос тĕнĕсем
Руç хаканлăхĕ
Руç хаканлăхĕ — Кейӳ Руçĕн умĕнхи IX ĕмĕрти руссем ертсе пынă патшалăх йĕркеленĕвĕ.
Вырăс хаканлăхĕ пирки çак хутсенче асăннă:
IX ĕмĕрти кун-çулĕ
«…эпир, пирĕн халăх Рос (Rhos) ятлă; пирĕн патша (rex) — хакан (chacanus) — (Феофил) патне туслăх тума килнĕ, каланă вĕсем. Вăл (Феофил) хушса ячĕ…, император кăмăлĕпе тата унăн пулăшăвĕпе каялла хăрушсăрлă таврăнма (тăван çĕршыва), меншĕн тесен Константинополе çитнĕ çул хăйсен тискерлĕхĕпе çав тери усал ти варвар халăх çĕрĕсем тăрăх выртать, çавăнпа та вăл вĕсене (элчĕсене) инкеке лекесрен çула кăларас мар тенĕ. Вĕсен тĕллевĕсене тишкерӳллĕ тĕпчесе, император вĕсем свевсем (esse Sueonum) пулнине ăнкартать, çавăнпа та, вĕсене леш çĕршывра та, хăйĕн патшалăхĕнче те туслăх элчисем мар, вăрттăн тĕпчевçĕсем вырăнне хурса, тӳрĕ кăмăлпа килнĕ-ши е апла мар ыйтăва чăннипех уçса париччен тухса кайма ирĕк памасть.» Хронист чăннипе икĕ императорăн дипломати ĕçлĕхлĕ çырăва çӳретнин фрагментне каласа кăтартать.
Вуламалли
Категори:Хаканлăхсем Категори:Çухалнă патшалăхсем Категори:Раççей кун-çулĕ
Теннис карти
Параметрсем
Карта тăршшĕ — 26 ярд (23,77 м), анлăшĕ — 9 ярд (8,23 м) (иккĕн выляма) е 12 ярд (10,97 м) тăваттăн выляма.
Кăсăк фактсем
1873 çулта лаун-теннис вылявăн йĕркелĕхне Уингфилд майор патентланă: картан ĕлки хăйăр сехечĕ евĕр пулнă, варринче ансăрланнă, сеткăн çӳллĕшĕ 5 фут, картан енĕсемпе аяккисем пулнă. Картан ĕлкине тăваткалли çине 1877 çулта улăштарнă, сеткăн çӳллĕшне тата вăййа кĕртмелли йĕртен сеткăна çити хушăна тĕплĕнех 1882 çулта çирĕплетнĕ.
Витĕм
Теннис картин тĕрлĕ тĕслĕ витĕм пулать: çеремлĕ, тăпраллă, бетонлă, е синтетик кавирлĕ. Витĕм тĕсне пула пӳске тĕрлĕрен сиксе илет, çавăнпа та кашни картара выляв стратегине хăйне май тытса пымалла. Тенниспа профессиллĕ вылякансем пĕрисем тăпра картинче аван пултараççĕ пулсан та, бетонли çинче начартарах выляççĕ.
Çерем картисем
Малтан çерем картисенче вылянă. Лаун-теннис ячĕ акăлчансен lawn, «çерем, уçланкă» сăмахĕнчен пулса тухать. Вĕсен пахалăхĕ курăк епле пулнинчен килет. Пӳске лутра сикет, хăвăрт вĕçет. Унсăр пуçне, тăпра яка марри те вылява йывăрлантарать. Çĕрем картисенче пӳскене вăйлă çапса вăйăна кĕртеççĕ те serve and volley стилĕпе выляççĕ (пӳскене вăййа кĕртсе сетка патне хăвăрт тухаççĕ).
Тăпра картисем
Тăпра картин витĕмне тăм, хăйăр, ватнă вĕтĕ кирпĕч е чул хутăшĕнчен тăваççĕ, хăш чухне, резина тата пластмасса тĕпренчĕкне кĕртеççĕ. Тăпра картин тĕсĕ — хĕрлĕ-хăмăр е тĕксĕм-симĕс.
Тăпра картинче пӳске çӳллĕ сиксе питĕ мăран вĕçет. Çапла, вăйăн темпĕ вăрах, чылай тăсăлăвлă. Теннисистсем ура шуçнă чухнех çапаççĕ.
Тăпра картисенче Францин уçă чемпионатне ирттереççĕ. Çак витĕмлĕ картара Испани, Франци тата Кăнтăр Америка спортсменĕсем аван ăмăртаççĕ.
Хытă картасем
Хытă витĕмлĕ картасем хăвăртлисем шутланаççĕ, анчах та пӳске вĕçевĕн хăвăртлăхĕ çерем çинчинчен сахалтарах. Вĕсен тĕпĕнче бетон е асфальт пулать, вĕсене çиелтен синтетика сийĕпе хупланă. Витĕмсен хăшпĕр варианчĕсен хăйĕн ячĕ пур, тĕслĕхрен: Plexipave, Rebound Ace, DecoTurf, TeraFlex, AC Play (Россия). Пӳскене вăйлăн çапса кĕртекен вылявçăсем çак картасенче хăйсене çăмăллă туяççĕ.
Хытă витĕмлĕ картасенче Австралин уçă чемпионатне (Plexicushion витĕм) тата АПШ уçă чемпионатне (DecoTurf витĕм) ирттереççĕ, малтан, çапах та, вĕсене çерем картисенче ирттернĕ.
Кавир картисем
Кавир картин айĕнче хытă тĕпĕ çине синтетика кавирне хунă.
Кавир картинче Кремль кубокĕн матчĕсене ирттереççĕ.
Урăх витĕмлĕ картасем
Урăх сийлĕ теннис картисем те, тĕслĕхрен асфальт, йывăç е резина витĕмлисем тĕл пулаççĕ, анчах та вĕсем çинче официаллă матчсене ирттермеççĕ.
Каçăсем
Категори:Теннис Категори:Спорт çур-йĕрĕ Категори:Википеди:Суйласа илнĕ статьясем
Узелинка
Узелинка  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Мочегай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинель бассейнĕ
Ў
Ў, — кириллица саспаллийĕ, белорус, дунган, азири эскимоссен чĕлхисенче усă куракан. Узбек, осетин тата казах чĕлхисенче усă курнăччĕ.
Белорус чĕлхинчи Ў
Ў (кĕске У), — белорус алфавичĕн 22 саспалли. Акăлчан w пек сасса пĕлтерет.
Дунган чĕлхинчи Ў
1953 çулта кĕртнĕ дунган алфавитĕнчен саспаллийĕ.
Узбек чĕлхинчи Ў
Малтан узбек кириллицинче усă курнăччĕ. Паянхи узбек алфавитĕнче (латиница çинче йĕркелĕнĕ) ў вырăнне o‘ çыраççĕ.
Вăрманхĕрри Шăхаль
Вăрманхĕрри Шăхаль, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял.
Ў
Осетин чĕлхинчи Ў
1923 çулти латиницилетниччен осетин алфавичĕн пĕр саспаллийĕччĕ. Тĕслĕхрен вăл пĕрремĕш осетин хаçатра «Ирон газет» (1906) тĕл пулнăччĕ.
Пеуза (юханшыв)
Пеуза, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Вăрманхĕрри Шăхаль
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялта ял вулавăшĕ, клуб, фельдшер пункчĕ пур.
Истори
1920 çулхи çурла уйăхĕн 3 Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен тытăнса 1927-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Пеуза (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Фёдорово ял патĕнче вырнаçнă. Язвин ялĕнчен икĕ çухрăм хĕвеланăçнелле Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă патнелле, пысăккисем çук.
Пеуза çурçĕр-хĕвелтухăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Фёдорово, Пеуза, Чудово.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Ў
Казах чĕлхинчи Ў
1958 çулччен усă курнă. Ун хыççăн ун вырăнне Ұ çырма пуçланă.
Шуван
Шуван — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕн Арбаж районĕ территорипе юхать. Пижма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 37 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Енза
Енза — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лопа юханшывăн сулахай çыранĕпе, 0,4 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 8 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Виктория
Виктория (victoria — çĕнтерӳ) — хĕрарăм ячĕ.
Урăх ятсем
Категори:Латтин ячĕсем Категори:Хĕрарăм ячĕсем
Ийе
Ийĕ — йышлă ушкăнлă ырă. Вăл тахçан Киреметпе Йĕрĕх пекех çӳлти турăсемпе пĕрле çӳренĕ. Кайран вĕсене Турă çĕр çине пăрахнă та, ка ăçта лекнĕ çăвăнта вырнаçса пĕтнĕ.
Ийĕсен вырăнĕ — сакай, урай, пусма ай. Ийĕсем килпе картишĕнче (мунчара, витере, пахчара) анчах мар, уйра, вăрманта, шывра, шурлăхра — мĕнпер ура айĕнчи тĕнчере пурăнаççĕ. Ийĕсем питĕ тĕрлĕ: Арман ийи, Çул ийи, Мул ийи, Нӳхреп ийи, Çăл ийи, тата ыттисем. Вĕсем путе кăштах парне кĕтеççĕ, хăйсене манмасăр хисепление юратаççĕ. Çиллентерсен, шăнтсан, итлемесен, тирпей-тасалăха пăссан чир-чĕр яма пултараççĕ. Вара «ийĕ тытнă», «ийĕ чăмланă» теççĕ. Урай таврашĕнчи ийĕ пĕчĕк ача-пăчана час-часах «тытать». «Ачана ийĕ улăштарса кайнă», — теççĕ вара.
Ийĕсене чӳк туман. Вĕсен чир-чĕртен сыхланма, им-юмçă каланисене пурнăçлама хушнă.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Горевка (Алей юппи)
Горевка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай ен территорипе юхать. Алей юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай енĕн юханшывĕсем
Ұ
Ұ, — кириллица саспалли. Казах алфавитенчĕ 29 вырăнта тăрать. Фонетика енчен /u/ пĕлтерет. 1958 çулччен ун вырăнне Ў усă курнă.
Япони укçипе ¥ хутăштармалла мар.
835
Çуралнă
Çавăн пекех Категори:835 çулта çуралнисем пăхăр
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:835 çулта вилнисем пăхăр
Асăрхавсем
Категори:Çулсем
Гордиенко Пётр Павлович
Гордиенко Пётр Павлович Гордієнко Петро Павлович — (15.06.1923-14.06.1965), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 47-мĕш çарĕн 60-мĕш перевçĕсен дивизин 969-мĕш артиллери полкĕн штаб батареин çыхăну отделенин командирĕ, сержант.
Армавир (фильм)
Сюжет
«Армавир» пассажир карапĕ шыва путнă хыççăн («Адмирал Нахимов» аллюзийĕ темелле) офицер Сёмин (С. Колтаков) хăйĕн çухалнă хĕрне шырать. Çак шыравра ăна темшĕн айăпланинчен пытанса çӳрекен «Армавир» капитанĕ (С. Шакуров) пулăшать.
Каçăсем
Категори:ССРП драма фильмĕсем Категори:ССРП 1991 çулхи фильмĕсем
Балашов Михаил Ефимович
Балашов Михаил Ефимович — (15-26), Кăнтăр-Анăç фрончĕн 6-мĕш çарĕн 25-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 28-мĕш гварди уйрăм сапёр батальонĕн сапёрĕ, гварди красноармеецĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19.
Хĕртсурт
Хĕртçурт, — пӳрт-çурт управçи. Вăл пӳртре кăмака çинче е кăмака хыçĕнче ларать. Таса тумлă, тирпейлĕ. Шӳлкемепе, сурпанпа. Ӗçсĕр тăмасть. Кĕнчеле арлать, кĕпе-тум касса çĕлет, чашăк-тирĕк çăвать, урай шăлать, тасатать. Еçчен хĕрупраç тесех каламалла чăвашсен хĕртçуртне.
Хĕртçурт чысласа пуш уйăхĕнче пăтă пĕçернĕ. Вара ăна кил-çурта малашне те тирпейлĕ тытмаа, вут-кăвартан, вăр-хурахран упрама, çилтен-шывран сыхлама ыйтнă. Каяс-тăвас пулсан е килсе кĕрсен хĕртсурта сасăпах саламланă. Ӗçкĕ-çикĕрен килсен «Тавси, Хĕртсурт!» тесе кучченеçпе хăналанă.
Килти выльăх-чĕрлĕхе упракан хăвата пĕр чухне Хĕртçурт, тепринче Ийе е Пихампар хăй тенĕ.
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Висагинас
thumb|right|280px|Висагинас Литва картинче Висагинас (лит. Visaginas, ), — Литва хули. Çĕрçур-тухăçра вырнаçнă.
Кунçулĕ
1975 çулта Игналина атом станцине тунă май ĕçченĕсем валли ял никĕсленĕ. Вăл вăхăтĕнчи Литва коммунист парти пуçлăхне Снечкус хисеплес тесен яла Снечкус (Sniečkus) ят панă. 1977 çулта сали хула ятне илнĕ.
Халăхĕ
Категори:Литва хулисем
836
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Аслă Бурлук
Аслă Бурлук
Коловодка (юханшыв)
Коловодка, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Тихоново ял патĕнче вырнаçнă. Коловодь ял çывăхĕнче Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă патнелле, пысăккисем çук.
Коловодка çурçĕр-хĕвелтухăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Тихоново, Коловодь.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Шумилов урамĕ (Шупашкар)
Шумилов урамĕ — Чăваш Республикин Шупашкар хулин Çĕнĕ кăнтăр микрорайоннче вырнаçнă урам. Пĕр харăсах хулан иккĕ администрациллĕ районсенче: Ленин тата Калинин районĕсене кĕрет, 9-мĕш Пиллĕкçуллăх тата Трактор тăвакансен проспекчĕсемпе параллеллĕ шутланать.
Этимологи
Шумилов Михаил Данилович чăваш сăвăçĕ ятне панă.
Транспорт
Юнашар урамсенче автобус тата троллейбус куçăмĕ пур.
Ерманьга
Ерманьга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. ВОлышка юханшывăн сулахай çыранĕпе, 72 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Виктор
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Латтин ячĕсем Категори:Арçын ячĕсем
Альмяс
Альмяс — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 305 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238815002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Шукшум
Шукшум — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Ошма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Йĕрĕх
Йĕрĕх, — çынна, уйрăмах арăмĕпе упăшкине, пулăшакан ырă вăй. Йĕрĕх кунтăкне кĕркунне ылмаштарнă. Ахаль чухне ача-пăчан е ют çынсен ăна тивме юраман. Чӳклемесен е хисеп тумасан Йĕрĕх «тытма», чир-чĕр яма пултарать тенĕ. Вăл тавлашнине, харкашнине, итлеменнине, пĕр-пĕрне усал каланине юратман. Ăна чăваш килĕшӳпе çураçу ырри тесе упранă, çынсем Вăйкилли пуçĕ е юмăç хушнисене итленĕ.
Йерĕх вырăнĕ — çын çут çанталăкпа, несĕл пуçĕсемпе, Турă хăвачĕсемпе телей, канăç, сывлăх ыйтса калаçмалли вырăн. Вăя вырăн таса кĕлетре, уйрăм çуртра, пӳлĕмре пулма пултарать. Йĕрĕх кĕтесĕ кашни килтех пулнă. Аслă Йĕрĕх вырăнĕ — Вăйкилли — ăратнен пĕрре кăна. Пĕтĕм тăвансем унта пĕрле те, уйрйммăн та пырса çӳренĕ; ютсене вăл вырăна кăтартма юраман. Кам патĕнче упраннине кура Иĕрĕх вырăнĕсене ят панă: Уртемей йĕрĕхĕ, Ялюшки йĕрĕхĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш халаплăхĕ Категори:Чăваш мифологиĕ
837
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Клепечиха (Алей юппи)
Клепечиха — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай ен территорипе юхать. Алей юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 62 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай енĕн юханшывĕсем
Çутçанталăк философийĕн математикăлла пуçламăшĕсем
Çутçанталăк философин математика пуçламăшĕсем (Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica) — Ньютонăн тĕп хуракан ĕçĕ, унта вăл классика механикин никĕслекен пĕтĕм тĕнчери туртăм саккунĕпе Ньютонăн виçĕ саккунне ăнлантарса панă.
Хайлавăн кун-çулĕ
Çак ĕçе тума тытăнни, Евклидăн «Пуçламăшĕсемпе» пĕр танах, 1682 çулта пуçланать, ун чухне Галлей комети иртсе пыни тӳпе механикине питĕ çӳле хăпартнă. Эдмонд Галлей Ньютона хăйĕн «пĕрлехи куçăм теорине» пичетлеме ӳкĕтленĕ. Ньютон килĕшмен. Вăл пĕрмаях хăйĕн тĕпчев ĕç-хĕлĕнчен уйрăласшăн пулман.
Галлей 1684 çулхи çурла уйăхĕнче Кембриджа çитсе хăйсем Ренпа тата Гукпа туртăмлăх саккунĕнчен планета орбитисен эллипсăллăхне тупасси пирки канашланă, анчах та епле тавассине чухласа илеймен. Ньютон хăйĕн çирĕплетӳ пурине пĕлтерет, тепĕртакран ăна Галлея ярса парать. Лешĕ тӳрех пĕтĕмлетӳпе меслечĕн паллăлăхне ăнланса илет, чӳк уйăхĕнче каллех Ньютон патне пырать те ăна хăйĕн тĕпчев ĕçĕсене пичетлеме çавăрать.
1684 çулхи раштавăн 10-мĕшĕнчи Патшалăх этем пĕрлешĕвĕнче протоколĕсенче çапла çырнă : "Галлей хуçа … анчахрах Кембриджра Ньютон м-па тĕл пулнă та вăл ăна кăсăк «De motu» [Куçам пирки] трактата кăтартнă. Галлей хуçа шухăшĕпе, Ньютон асăннă çак трактата Пĕрлешӳре кăтартма килĕшнĕ."
Kуçарнисем
1687, 1713, 1726 (@ https://cudl.lib.cam.ac.uk/)
Пăрăнчăк (фильм, 1978)
Сюжет
Çамрăк мăшăр Хура тинĕсри круиз хыççăн Мускава тарăнать. Вĕсене малашне телейлĕ пурнăç кĕтет, темелле, анчах та Виктор хăйĕн «Жигулипе» карчăка çапса каять. Вăл малтанах тарса пытанасшăн пулать, çапах та каярах хăйĕн айăпне туйса явап тытма шутлать.
Каçăсем
Категори:Мосфильм Категори:СССР 1978 çулхи фильмĕсем
Поляр çаври
thumb|[[Норвегири поляр çаври]] thumb|right|[[Финляндири поляр çаври]]
Поляр çаври — шутласа кăларнă лини. Тĕнчен çурçĕрпе кăнтăр вĕçĕсенче поляр каçĕсемпе поляр кунĕсем пур (талăкĕпех хĕлле тĕттĕм е çулла çутă). Çакăн пек пайсенчен яланхи тĕнчен уйăракан линие поляр çаври теççĕ. 66° 33' 38" çурçĕрпе кăнтăр широтисенче вырнăçнă.
Пăрăну (пĕлтерĕшсем)
Пăрăну:
Фильмсем:
Поляр çаври
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Географи
Аслă Бурлук (паççулкă)
Аслă Бурлук, — Украинăн Харьков облаçĕнчи хула евĕр паççулкă. Кунта Аслă Бурлук районĕн администрацийĕ вырнаçнă. Лаптăкĕ 3,43 км2. Пурĕ 4 937 çын пурăнать.
Кун-çулĕ
Паççулкăна 1956 çулта никĕсленĕ. 1963 çулта хула евĕр паççулкă шутне кĕртнĕ.
Паççулкăра «Аслă Бурлукри чăкăт тăвакан савут» ятлă УАО пур.
Каçăсем
Категори:Украина паççулкисем
Сăсар
thumb|250px|right|Америка кăшĕ
Сăсар (Martes) — тискер сĕт çитерекен чĕрчунсен йăхĕ.
Сăсар — вăтам пӳллĕ, кĕске пилĕк пӳрнеллĕ ураллă, пӳрнисем çинче кĕрекен шĕвĕр чĕрнеллĕ, шĕвĕр сăмсаллă, кĕске хăлхаллă, вăрăм йăрăс кĕлĕткеллĕ, вăрăм хӳреллĕ чĕрчун. Кĕлетки 50 см çитет, йывăрăшĕ - 1 килограмран иртет. Ытларах юманлăхра, чăрăшлăхра пурăнма килĕштерет. Апачĕ - шăши йышшисем, пакшасем, вĕçен кайăксемпе вĕсен çăмартисем. Сунара каçхине тухать. Йăвăç тăрăх çăмăллăн çÿрет, анчах та сунар ытларах çĕр çинче иртет. Йăвине вара йывăç хăвăлĕнче тăвать. Питĕ сивĕ вăхăтра çапă айне е юр ăшне кĕрсе выртма пултарать. Çуллахи вăхăтра шăшисемпе кайăксене ытларах тапăнать пулсан, хĕллехи вăхăтра пакшасене, ăсансемпе пăчăрсене аптратать. Сăсар ами 8-9 уйăхран çăвăрлать, çĕртме-çурла уйăхĕсенче чупать, акапа çу уйăхĕсенче çăвăрлать. Кĕркунне çурасем хăйсем тĕллĕн пурăнма пуçлаççĕ. Сăсарсем 15 çул таран пурăнма пултараççĕ, анчах та ĕмĕрĕ вĕсен нумай чухне 5-6 çултан иртмест. Пирĕн тăрăхра çак çăткăн чĕр чунăн тăшманĕсем çукпа пĕрех. Çынсем кăна ăна хаклă тирĕшĕн тытма пултараççĕ. Çамрăк сăсар çине тата ÿхĕ е пысăк хурчка тапăнма пултарать. Вăрман сăсарĕ питĕ вăрттăн чĕр чун. Ăна асăрхама питĕ йывăр. Сăсар йышĕ Чăвашра 1000 пуç шайĕнче тытăнса тăрать.
Классификаци
thumb|200px|right|Сасăрсем Литван [[1991 çулхи укçасем çинче]]
Категори:Чĕрчунсем Категори:Сăсар йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Хилково (юханшыв)
Хилково  — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕ территорипе юхать. Ветлянка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинель бассейнĕ
Вăйкилли
Вайкилли, — тĕнче хăвачĕсемпе калаçмалли, вĕсене кучченеçсем памалли вырăн. Хуçалăхра темиçе пӳртпе пурăннă чухне чăвашсен хăйсен Вăйкилли пулнă. Пĕр йышри йăх-тăвансен, пĕр таврашсен кĕлĕ вырăнĕ, управ кĕтесĕ вăл. Вăйкилли — Аслă йĕрĕх вырăнĕ.
Кун-çулĕ
Вăйкилли пĕлтерĕшĕ XX ĕмĕрте çухалса пынă, Тӳркĕллипе е Кĕçĕн Киремет пĕлтерĕшĕсемпе хутшăнса кайнă. Халĕ Вăйкилли тесен туй вăхăтĕнче качча каяс хĕр пытанса ларнă çурта, кĕлете капаççĕ. Каччин хĕре туя Вăйкиллинчен кăларса килмелле. Унтан тухнă чухне хĕре Йĕрĕх кунтăкĕнчен е пĕрнерен пукане, сурпан е урăх парне парса яраççĕ. Пĕтĕм кунтăка парса яни те пулать; ун пек чухне ашшĕ хăйсене валли çĕнĕ кунтăкпа йĕрĕх хатĕрлет.
Каçăсем
Категори:Чăваш халаплăхĕ Категори:Чăваш мифологиĕ
838
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Балаян Гарегин Шегиевич
Балаян Гарегин Шегиевич — (-), Воронеж фрончĕн 3-мĕш гварди çарĕн 9-мĕш механизăмланă корпусăн 69-мĕш механизăмланă бригадăн 1-мĕш мотострелок батальонĕн командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Гордов Василий Николаевич
Гордов Василий Николаевич — (12.12.1896(30.11)-24.08.1950), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 06. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 3-мĕш гварди çарĕн командующийĕ, гварди генерал-полковник.
Чĕрчунсем
мини|справа|Чĕрчунсем Чĕрчун (Animalia е Metazoa) — Аристотель вăхăтĕнченех уйăракан организмсен категорийĕ, хальхи вăхăтра биологи патшалăхĕ шутланать. Чĕрчунсем зоологин тĕп объекчĕсем.
Чĕрчунсем эукариотсем шутне кĕреççĕ. Вĕсем хатĕр органикăлла апат çиеççĕ тата хăйне тĕллĕн куçма пултараççĕ. Çав вăхăтрах нумай чĕрчун вырăнтан хускалмасăр пурăнать, хатĕр органикăлла апата кăмпасемпе хăшпĕр ӳсентăрансем усă кураççĕ. Чăрчунсем шутне сĕт çитерекенсемсĕр пуçне тата нумай тĕрлĕ организăмсем кĕреççĕ: кайăксем, вĕçен кайăксем, пулăсем, амфибисем, рептилисем, хурт-кăпшанкăсем, эрешменсем, моллюсксем, тĕрлĕ ăмансем, тинĕс çăлтăрĕсем тата ытти те.
Вырӑсла "чӗрчун" сӑмах ӗлӗк "пурнӑҫ, пурлӑх" тенине пӗлтерекен "хырӑмран" пулса тӑнӑ. "Тискер чӗрчунсем", "килти чӗрчунсем" терминсен айӗнче сӗтпе ӳсекен е тӑватӑ ураллӑ ҫӗр ҫинчи ҫурӑм шӑммиллӗ (сӗтпе ӳсекен, ҫӗлен-калта тата ҫӗр ҫинчи чӗрчунсене ҫеҫ час-часах ӑнланаҫҫӗ. Ҫапах та наукӑра "чӗрчунсем" термин хыҫӗнче латинла Аnimalia (см. ҫӳлерех) тивӗҫлӗрех пысӑк пӗлтерӗшлӗ пулса тӑнӑ. Наука енчен илсен, чӗрчунсене, сӗтпе пурӑнакансемпе ҫӗлен-калтасемсӗр тата ҫӗр ҫинчи чӗрчунсемсӗр пуҫне, ытти нумай организмсем: пулӑсем, кайӑк-кӗшӗк, хурт-кӑпшанкӑсем, эрешмен евӗрлӗ, моллюскӑсем, тинӗс ҫӑлтӑрӗсем, хурт-кӑпшанкӑсем тата ытти чӗрчунсем те кӗреҫҫӗ. Этем те чӗрчунсен патшалӑхне, сӗтпе ӳстерекенсен отрядне, приматсене кӗрет, анчах йӑлана кӗнӗ пек уйрӑм вӗренет.
Унччен ҫак патшалӑх патне гетеротрофӑллӑ нумай протистсене илсе кайнӑ, чӗрчунсене подцарьсем тума валеҫнӗ: пӗр клеткӑллӑ Protozoa тата нумай каналлӑ Metazoa. Халӗ "чӗрчунсем" тени сысоомилле шухӑшпа нумай ҫулсем хушши тӑсӑлакан чӗрчунсем пулнине ҫирӗплетрӗ. Ҫавӑн пек ӑнланупа чӗрчунсен уйрӑм паллӑсем пур — вӗсемшӗн оогами, нумай тӗрлӗ тытӑм, чи пӗчӗк зародышев листисен, мистула стадийӗсен тата зародыш аталанӑвӗнчи гастрольсен характерӗсем. Пуринчен ытла чӗрчунсен мышцисемпе нервисем пур, вӗсен ушкӑнӗсӗррисем — губкӑсем, пластинкӑллӑ, мезозоисем, кӗнеке каспоридисем-тен, вӗсене иккӗмӗш хут ҫухатрӗҫ пулӗ.
Ҫав вӑхӑтрах "чӗрчунсем" термин наукинче хӑш чухне тата анлӑрах пӗлтерӗшпе те усӑ курма сӗнеҫҫӗ, ку чӗрчунсем таксон мар, организаци типӗ — хускану ҫинче никӗсленсе тӑракан пурнӑҫ формине пӗлтерет.
Хальхи вӑхӑтра (Zhang, 2013) ученӑйсем 1,6 млн ытла чӗрчун ҫинчен ҫырса кӑтартнӑ (вӗсен шучӗ ҫӗр айӗнчи 133 пин ытла тӗс; Qhang, 2013), вӗсенчен нумайӑшӗ чӑлах ураллисем (1,3 млн ытла тӗсӗ, 78 %), моллюскӑсем (118 пин ытла тӗс) тата ҫурӑм шӑммисем (42 пин ытла тӗсӗ).
Кĕçĕн Серга
Кĕçĕн Серга, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Коротки ял патĕнче вырнаçнă. Ключи ял çывăхĕнче Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă патнелле, вĕсенчен чи пысăкки — Галанка.
Кĕçĕн Серга малтан кăнтăралла юхать, Фатеевăран иртсен кăнтăр-хĕвеланăçнелле пăрăнать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Коротки, Фатеево, Захватово, Лужки, Трифоново, Ключи.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Аслă Бурлук (юханшыв)
Аслă Бурлук, — Çурçĕр Донецăн сулахай юппи. Украинăн Харьков облаçĕ тарăх юхать. Хăш-пĕр чухне литературăра Мăн Бурлук ятла курма пулать. мини Юханшыв тăршшĕ 93 çухрăм. Бассейн лаптăкĕ 1130 тăваткал çухрăм. Юханшыв Кĕçĕн Бурлук ялĕ патĕнче пуçланать те Печенеги посёлок патĕнче Çурçĕр Донеца юхса кĕрет.
1979 çулта Çурçĕр Донеца юхса кĕнĕ çĕртрен 63 çухрăм çӳлĕрех Аслă Бурлук шывуправне туса лартнă.
Категори:Украина юханшывĕсем
Звеглевица
Звеглевица — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Чужга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 33 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Матросов Юрий Петрович
Пурнăçĕ
1947 çулхи нарăс уйăхĕн 9-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Шупашкар районĕнчи Çĕньял Чурачăк ялĕнче çуралнă. 1954-1963 çулсенче Курак Чурачăкри саккăр класлă тата Мăн Мамăшри вăтам шкулсенче вĕреннĕ.
839
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Матросов Юрий Петрович
Пурнăçĕ
1963-1965 çулсенче Ишлейри пысăк вольтлă аппаратура савутĕнче инструмент слесарĕ пулнă, çамрăк ĕçтешсен Ишлейри вăтам шкулĕнче вăтам пĕлӳ илнĕ.
1965-1970 çулсенче Чăваш патшалăх педагогика институчĕн ӳнер-графика факультетĕнче ӳнер çыравĕн вĕрентӳçи пулма вĕреннĕ. Совет Çарĕнче хĕсметре тăнă.
1972-1980 çулсенче «Чăвашялхуçпроект» институчĕн проектировщиксен ертӳçи вырăнĕнче вăй хунă. 1973 çулта Атăл тăрăхĕнчи республика-облаçсенчи çамрăк ӳкерçĕсен тăрăхри куравне хутшăннă.
1982-1987 çулсенче – РСФСР ӳнер фондчĕн Чăваш АССРĕнчи пултарулăх производство комбиначĕн проект ӳкерçи тата тĕп ӳкерçи. 1986 çулта ăна СССР Ӳкерçисен пĕрлешĕвне илнĕ.
1994 çултанпа – Чăваш патшалăх академи драма театрĕн тĕп ӳкерçи. Тутарстанри Кăнна Кушкинчи И.Я.Яковлевăн мемориаллă музейĕн проекчĕн авторĕ тата ăна пурнăçлакан ертӳçи.
1999 çулта Николай Сидоров драматургăн «Хӳхĕм хĕрĕн хӳхлевĕ» трагедине ӳнер тĕлĕшĕнчен илемлетнĕшĕн вăл Чăваш патшалăх премине тивĕçнĕ. Чăваш патшалăх драма театрне тĕпрен юсас ĕçе те дизайн-проектпа реконструкци авторĕ пулса хутшăннă.
Юрий Матросов ăçта ĕçлесен те хăйĕн ӳнер пултарулăхне ӳстерсе пынă.
Вăл Мускавра, Хусанта, Чĕмпĕрте, Нефтеюганскра, Нижневартовскра, Чулхулара, Ӗпхӳре, Раççейĕн ытти хулисенче, Германире ирттернĕ куравсене хутшăннă.
Ӗçĕсем
Юрий Петрович хăйĕн тăван ялĕпе — Çĕньял Чурачăкпа — çыхăнăва нихăçан та татман. Ашшĕн килне пăрахман, çуркунне-çулла ялан унта, çĕрне пăхса тăрать. Çавăнпа пулĕ унăн «Хĕллехи кун», «Хĕвел аниччен», «Кĕтӳ анать», «Сухара», «Ачалăхра» ӳкерчĕксенче, ытти ĕçĕсенче тăван ялĕ, выляса-чупса ӳснĕ урамсемпе тавралăхĕ лайăх сăнарланнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ӳкерçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем
Кириллов Сергей Кириллович
Кириллов Сергей Кириллович, — «Хыпар» хаçатăн тĕп редакторĕ, вĕрентекен. 1878 çулта Çĕрпӳ уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Вăрмар районĕ) Лешкас Мăнçырма ялĕнче çуралнă.
Пурнăçĕ
С.К. Кириллов хăйĕн пурнăçĕ çинчен çакăн пек çырса хăварнă: «Эпĕ чăваш çĕрĕ çинче Лешкас  Мăнçырмара 1878 çулта çуралнă. Пирĕн аттесем — тĕп чăваш. Ахвантер йăхĕнчен тухнă; Хресчен пулнă. Атте, çĕр ĕçĕнчен пуçне, начартарах пурнăçăмăра тĕрлĕ ăсталăхпа пулăшнă: хĕлле кӳршĕсемпе пĕрлешсе йывăç савăт-сапа (тирĕк-чашăк) тăватчĕç, çуркунне çип пĕвететчĕç, çăва тухсан урапа кустăрми çапатчĕç...
Çак ялта эпĕ, шкулран пуçне, халăх ĕçĕсене те ĕçленĕ. Шкулшăн тăрăшни сахал мар. Эпĕ ыйтнипе уесри земство пирĕн пĕр класлă шкула икĕ класлă турĕ. Ютран килсе вĕренекен чăваш-тутар ачисем валли çурт лартса общежити уçăлчĕ. Пĕрмĕш вăрçă умĕн ăсталăха (ал ĕçне) вĕрентмелли класс валли тата тепĕр çурт лартма пуçланăччĕ, анчах ăна туса пĕтерме вăрçă чарчĕ. Мана хама та фронта ячĕç. 1915 çулта тыткăна лексе 1918 çулхи декабрьте тин таврăнтăм та каллех хам шкула кĕтĕм. 1935 çул хыççăн ман сывлăх каялла чака пуçларĕ, çавăнпа 1941 çулта Красноярск хулине хĕрĕмĕр патне арăмпа куçрăмăр. 1960 çулхи  апрелĕн 5-мĕшĕ».
С.К.Кириллов хăçан вилни паллă мар. Чăваш ăслăлăхпа тĕпчев институтне вăл юлашки хут Красноярскран 1962 çулта çырнă, ун чухне  84-ра пулнă.
Каçăсем
Категори:«Хыпар» редакторĕсем Категори:Хаçат редакторĕсем Категори:1878 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 4-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1966 çулта вилнисем Категори:Акан 5-мĕшĕнче вилнисем
Мăн Серга
Мăн Серга, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Сермягино ялĕнчен пилĕк çухрăм çӳрçĕрелле, шурлăхлă вăрманта вырнаçнă. Кĕçĕн Кĕпертен икĕ çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçнелле Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă ытла, пысăккисем çук.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Сермягино, Шляпино (пушă ял), Павлово, Петрово, Понурово, Заречнăй, Овечкино, Марково.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Коры Речка (Алей юппи)
Коры Речка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай ен территорипе юхать. Алей юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай енĕн юханшывĕсем
Газиз
Газиз — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 123 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Шумба
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тӳркилли
Тӳркилли — ял-йыш е çĕр пĕрлĕхĕ турăсемпе ырăсене асăнса, пуççапса, апат-çимĕç хывса тăмалпи çывăхри (урам е çул-çырма патĕнчи) ятарлă вырăн. Вăл уйрăм çуртра, пĕр-пĕр уйрăм ларакан хуралтăра, йывăç айĕнче, пĕр-пĕр паллă шырлан-тăвайккире, çул тăваткăлĕнче пулнă. В.К.Магницкий туркиллине «дом судьи» тесе каланă. XIX—XX ĕмĕрсенче тӳркилли пĕлтерĕшне чылай пăтратса янă, хăйне тĕллĕн хăват е Вăйкилли вырăнне хунă. Апла пулсан та унăн тĕп пĕлтерĕшĕ — ырăсене тата вилнĕ ваттисене пĕр-пĕр сăлтавпа çула май асăнмалли вырăн.
Шумба
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Тӳркилли
Тӳркиллисен кашнин хăйĕн пайрăм ячĕ пур. Ячĕ хăш вырăнта ларнинчен, хăш хăвата мала кăларса асăннинчен е тата ăна пăхса тăраканĕн ятĕнчен килнĕ.
Христос тĕнне йышăнсан тӳркиллисем вырăнне часанисем (часовнъăсем) лартма пуçланă.
Каврăç
thumb|right|250px|Каврăç Каврӑç (Fráxinus excélsior) - 20-30 м çӳллĕш ӳсекен йывăç. Вулли 1 м таран пулма пултарать. Хуппи сăрă, çуркаланчăк. Çамрăк йывăçсен - сăрă-симĕс яка. Çулçи - 7-15 пĕчĕк çулçăран. Çулçисем сарăличчен чечеке ларать. Çаççейĕн Европа пайĕнче - çу уйăхĕнче.
Тӳркилли
Пысăк тӳркиллисен ячĕсем таврипех паллă пулнă. Вĕсем, Кĕçĕн киреметсем пекех, йĕрĕхле-пуканеллĕ пулма пултарнă. Ун пек чухне туркиллине тӳрлетме пысăк парнесемех (вăл шутра чĕрĕ автансем, хурсем, кăвакалсем, путексем) панă. Унта пырса янă выльăх-чĕрлĕхпе кайăк-кешĕке çынсем тивмен. Вĕсем яла пырса кĕрсен хăваласа яман, ыттисемпе пĕрлех усранă.
Каврăç
Усă курни
Капăрлатас, сыхлас тата мелиорацилес тĕллевпе лартаççĕ. Парксенче, аллеясенче хитре курăнать. Чи паллă сорчĕсем:
Тӳркилли
Тӳркилли, киремет пекех, таса вырăн. Ана варалама, çĕмĕрме чарнă. Унта усал калаçма, кăшкăрашма, вăрçма, çилленнине палăртма юраман.
Каврăç
Усă курни
Йывăçĕ çирĕп, илемлĕ, унпа ĕçлеме çăмăл.
Тӳркилли
Тӳркиллинче ырăсемпе шурăсенчен, несĕл ваттисенчен ăнăçу ыйтнă.
Каврăç
Усă курни
Çамрăк хунавĕсене кильти выльăха çитерме юрать. Вăрманта пăшисемпе пăлансем юратса çиеççĕ.
Каçăсем
Категори:Ӳсентăрансем Категори:Йывăçсем Категори:Каврăç йышшисем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Тӳркилли
Категори:Чăваш мифологиĕ Категори:Чăваш халаплăхĕ
Усул (юханшыв)
Усул (выр. Узола), — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Атăлăн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Романово ялтан пилĕк çухрăм çурçĕрелле вырнаçнă. Балахна хулана хирĕç Атăл шывĕпе пĕрлешет.
Усул шывĕ ытларах пайĕпе кăнтăралла юхать. Çӳлти юхăмĕшче юханшыв сарлакăшĕ 5-10 метрпа танлашать пулсан, Атăла юхса кĕреспе 20-30 метр таран çитет. Юханшыв хăвăртлăхĕ — 0,2-1 м/ç.
Çӳлти юхăмĕнче Усул тĕпĕ юшкăнлă, юхнăçем хăйăрланса пырать.
Юпписем
Юханшыв юпписен шучĕ нумай, вĕсенчен чи пысăккисем: Пеуза, Кĕçĕн Серга, Коловодка, Мăн Серга, Чащица, Беляевка, Хохлома (выр. Хохломка), Мариш (выр. Маришка), Раймина, Бездедова, Куславкка, Супăньлă (Мыльный), Руйка, Лемша, Хулашкка (выр. Городисловка), Голубиха, Ильинка.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ял-хула вырнаçнă: Романово, Кĕçĕн Чăнкă (выр. Малые Круты), Аслă Чăнкă (выр. Большие Круты), Язвин, Коловодь, Ключи, Раково, Кĕçĕн Кĕпер (выр. Малые Мосты), Мăн Кĕпер (выр. Большие Мосты), Ковернино, Щегольнăй, Хăйăр (выр. Пески), Лукино, Грачиха, Гари, Осински, Скоробогатово, Лифаново, Дурандино, Желтухино, Глибино, Семино, Рассадино, Шапăш (выр. Шабоши), Кулигино, Воротнино, Трутнево, Художиха, Язвиц, Роймино, Рыжухино, Островино, Красноселье, Бриляково, Калинки, Привалово, Бледны, Высоково, Боковка, Конево, Репино, Ахлебаиха, Курцево, Косково, Узольски, Тяблино, Варварски, Шывçи (выр. Речное), Котельниц, Воловое, Поповка, Симоново, Чередково, Пĕрремĕш Май (выр. Первое Мая), Сельцо, Щёкино, Балахна.
Юханшыв хĕрринче ача-пăча канмалли лагерьсем чылай.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Атăл юпписем
Беляевка (юханшыв)
Беляевка, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Беляево ял патĕнче вырнаçнă. Хăйăр (выр. Пески) ялĕнчен пĕр çухрăм çурçĕрелле Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем сахал, пысăккисем çук.
Пеуза хĕвелтухăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче Беляево ял кăна вырнаçнă.
Гордополов Геннадий Дмитриевич
Гордополов Геннадий Дмитриевич — (2.04.1913(20.03)-20.03.1982), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 30. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 65-мĕш çарĕн 106-мĕш перевçĕсен дивизин 43-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçĕсен батальонĕн командирĕн çумĕ, капитан.
Беляевка (юханшыв)
Ялсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Ивакша
Ивакша — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лепша юханшывăн сылтăм çыранĕпе 0,6 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Чащица (юханшыв)
Чащица, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Усул шывĕн юппи.
Ивакша
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чащица (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Талицы ял патĕнчен тăватă çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Кĕçĕн Кĕпер ял çывăхĕнче Усул шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем сахал, пысăккисем çук.
Чащица çăлкуçĕнчен пуçласа Усулпа пĕрлешичченех хĕвеланăçнелле юхать.
Ялсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Йĕкĕрвар
Йĕкĕрвар, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Çĕрпӳ уесĕн Çĕрпӳ вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Çĕрпӳ районне, 1944 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Чурачăк районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Çĕрпӳ районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Виктори (шарлак)
Шыв сиккин кун-çулĕ
thumb|right|250px|Виктори шарлакĕ [[Томас Бейнес ӳкерчĕкĕнче.]]
Шарлак тавралăхĕ
thumb|right|250px|Виктори шарлакĕ: çӳл тӳперен сăнасан (2003 çулхи ӳкерчĕк).
Виктори шарлакĕ патĕнчи чукун çул кĕперĕ
thumb|right|250px|Виктори шарлакĕ патĕнчи чукун çул кĕперĕ.
Каçăсем
Категори:Шарлаксем Категори:Замби
Балдин Анатолий Михайлович
Балдин Анатолий Михайлович — ( 03-07), 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 5-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 4-мĕш гварди штурмлакан авиаци дивизин 92-мĕш гварди штурмлакан авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13.
Рамешки районĕ
thumb|Рамешки районĕ Тверь облаçĕн картти çинче Рамешки районĕ, — тĕп пайĕн тухăç енче вырнаçнă Тверь облаçĕн районĕ. Район тĕпĕ Рамешки хула евĕрлĕ посёлокра вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 2 511,5 çх2. Чикĕ тăршшĕ 270 çухрăм патнелле çитет. Тĕп юханшыв — Медведица.
Районта кӳлĕсем питĕ нумай. Кӳлĕсем пуçсăр кунта шурлăх та питĕ нумай. Шурлăхсем шучĕпе вăл Тверь облаçĕнче чи малтисен шутĕнче. Торф хулăнăшĕ 3-4 метр таран çитет. Оршин Мăкĕнче вара — 7-8 метр таранах.
Халăх йышĕ
Районта 15,8 пин çын (2006) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Пăчăр çырли
thumb|250px|right|Пăчăр çырли Пăчăр çырли (Maiánthemum) — нумай çуллă Раççейре сулхăнлă вăрмансенче ӳсекен çулла симĕс курăклă ӳсентăран.
Холодная (Кĕçĕн Кинель юппи)
Холодная — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинель бассейнĕ
Шунда
Шунда — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Уртьма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Красноярка (Алей юппи)
Красноярка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай ен территорипе юхать. Алей юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай енĕн юханшывĕсем
Орёл (хула)
thumb|250px|Курăм кустăрминчен Орёл çине пăхсан thumb|250px|Орёл, Орлик шывĕ thumb|250px|Орёл хĕлле, Богоявлени чиркĕвĕ thumb|250px|Орёл, хулана никĕсленĕ 400 çул тĕлти стелла Орёл — Раççей хули, Орёл облаçĕн административлă тĕпĕ. Мускав çитме — 368 çм. Орёл Вăта Раççей çӳллĕшĕнче, Раççей европа пайĕнче, Окан тата унăн юппин икĕ çыранĕнче, вырнаçнă.
Халăх йышĕ 319.2 пин çын (01.01.2009).
Хула 4 района пайланать: Завод, Совет, Чукун çул тата Çурçĕр.
Паллă вырăнсем
Музейсем:
Театрсем:
Мăнастăрьсем:
Чиркӳсем:
Каçăсем
Категори:Ока çинчи хуласем Категори:XVI ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем Категори:Орёл облаçĕн муниципаллă йĕркеленӳлĕхсем
Тилĕ сунарĕ (фильм)
«Тилĕ сунарĕ» (Охота на лис) — Вадим Абдрашитовăн 1980 çулта экран çине тухнă илемлĕ фильмĕ.
Каçăсем
Категори:Фильмсем, Александр Миндадзе сценарисемпе Категори:Фильмсем, Эдуард Артемьевăн мусăкĕпе Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем Категори:1980 çулхи ССРП фильмĕсем Категори:ССРП драма фильмĕсем Категори:Радиовылявлăх
Хурлăхан (юханшыв)
Хурлăхан (выр. Смородинка), — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Хухлама шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Хурлăхан (выр. Смородино) ялтан виçĕ çухрăм çурçĕрелле вăрманта вырнаçнă. Бетино ялĕнчен çухрăм кăнтăр-хĕвеланăçнелле Хухлама шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем нумай мар, пысăккисем çук.
Хурлăхан шывĕ ытларах пайĕпе çурçĕрелле юхать.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче Хурлăхан ял кăна вырнаçнă.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Ржев районĕ
thumb|Ржев районĕ Тверь облаçĕн картти çинче Ржев районĕ, — кăнтăр енче вырнаçнă Тверь облаçĕн районĕ. Район тĕпĕ Ржев хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 2 747 çх2. Тĕп юханшывсем: Атăл тата ун Итомлйăпа Çамрăк Туд юпписем.
Истори
Района 1929 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта 13,3 пин çын (2006) пурăнать.
Районта пурĕ 409 ял-хула вырнаçнă.
Пайланăвĕ
2006 çултанпа район 8 ял тăрăхĕнчен тăрать.
Çул-йĕр
Район тăрăх Мускав-Рига автомобиль çулĕ тата Москав — Ригăпа Санкт-Петербург — Брянск чукун çулсем иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Тверь облаçĕн районĕсем
Горев Алексей Ильич
Горев Алексей Ильич — (15.01.1922-17.01.1994 ), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 1-мĕш гварди танк çарĕн 8-мĕш гварди танк механизăмланă корпусăн 353-мĕш гварди танксене пĕтерекен артиллери полкĕн артиллери орудин тĕллекенĕ, гварди красноармеец.
Хуратул йышĕсем
Хура тулă йышĕ (Polygonáceae) — Икĕчрĕклĕ ӳсентăрансен йышĕ. Унта 55 яхăн ăрат тата 1250 ытла тĕс кĕрет. Кунта кĕрекен ӳсентăрансенчен нумайăшĕ - курăк, çав вăхăтрах темиçе йывăçпа тĕм те тĕл пулать.
Ăрачĕсем
2 аялти йышпа 5 триба пайланать. Раççейре 9 ăрат тĕл пулать.
Каçăсем
Категори:Тикĕт курăк чечеклисем Категори:Ӳсентăрансен йышĕсем
Игубай
Игубаево — Пушкăрт Республикин Кугарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 190 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238815004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Шурминка
Шурминка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Север Донец (юханшыв)
thumb|250px|Юханшыв схеми Çурçĕр Донец, — Донăн сылтăм юппи. Раççейĕн Белгородпа Ростов облаçĕсем, Украинăн Харьков, Донецк, Луганск облаçĕсем тăрăх юхать.
Юханшыв çинчен
Çурçĕр Донец Донăн чи пысăк юппи шутланать. Таршшĕ 1053 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 98,9 пин км2.
Çурçĕр Донец Вăтам Вырăс сăртлăхĕнче пуçланать. Çăлкуçĕ Подольхи ял патĕнче вырнаçнă. Çурçĕр Донец бассейнĕнче пурĕ 3 пине яхăн юханшыв юхса кĕрет, вĕсенчен 425-ĕшĕн тăршшĕ 10 çухрăмран, 11-ĕшĕн 100 çыхрăмран яхăн. Вăл юханшывсенчен пинĕшĕ Çурçĕр Донеца юхса кĕреççĕ.
Ытларах енĕпе юр шывĕпе тулать.
Сарлакăшĕ вăтамран 30-70 метр, хăш-пĕр вырăнсенче 200 метра çитет. Пĕвелесе лартнă вырăнсенче вара сарлакăшĕ 4 çухрăма таран çитет.
Хĕлле юханшыв 20-50 см хулăпăш пăрпа пăрланать. Раштав уйăхĕн варринче пăрланать те пуш уйăхĕн вĕçĕнче пăр каять.
Ял-хуласем
Çурçĕр Донец хĕрринче çак хуласем вырнаçнă:
Галерея
Категори:Украина юханшывĕсем Категори:Раççей юханшывĕсем Категори:Çурçĕр Донец Категори:Тан юпписем
Плотавка (Алей юппи)
Плотавка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай ен территорипе юхать. Алей юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.