cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юда (Татăшла районĕ)
Юда  — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 187 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452833, ОКАТО кочĕ — 80250815007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Помроль (эрехтăвакан лаптăкĕ)
thumb|right|350px|Кермен Петрюс кĕленчи Помроль е Помероль - Бордо енре, Дордонь юханшывĕн сылтăм çыранĕнче вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ. Эрех классификацийĕ çук.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 800 га.
Тăпрасем
Тимĕр пуянлă тăмлă тăприсем.
Иçĕм сорчĕсем
left|thumb|120px Помроль енче Мерло - чи анлăн сарăлнă иçĕм сорчĕ. Çаплах Каберне фран, Каберне совиньон, Мальбек ӳстереççĕ.
Паха эрехтăвакансем
Чи паллă, чи хаклă, чи паха эрехтăвакан хуçалăхĕ Кермен Петрюс ( Chateau Petrus ).
Мăн Козла-Ю
Мăн Козла-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. БАР/ПЕЧОРА/754/55/115 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Çĕнĕ Пăвари фельдшер-акушер пункчĕ
Çĕнĕ Пăва фельдшер-аккушер пункчĕ, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Çĕнĕ Пăва ялĕнчи фельдшер-аккушер пункчĕ. Çĕнĕ Пăва, Аслă Шăхаль, Кĕçĕн Шăхаль, Турхан ялĕсенчи çынсен сывлăхне упрать.
Пурĕ 3 медицина ĕçченĕ ĕçлет. Çумăн аптека пункчĕ ĕçлет.
Истори
1951 çулта фельдшер пунктне Çĕнĕ Пăва ялне куçарнă. 1960 çулта пункт çумĕнче ача çуратмалли çурт уçнă.
Малтан фельдшер-акушер пункчĕ йывăç пӳртре вырнаçнă пулнă. 1991 çулта вара ясли-сад çуртне куçарса 80 тăваткал метр уйăрса панă.
Пункт заведующиĕсем
Тĕрлĕ вăхăтра пункт заведующиĕ вырăнĕнче С.М. Воронова, В. Сидорова, Ю. Герасимова, В.Г. Германов, Ф. Логинов ĕçленĕ. 1996 çултанпа пункт заведующиĕ — П.М. Миронова.
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕнчи фельдшер пункчĕсем
Рыккакасси
Рыккакасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял. Москакасси ял тӑрӑхне кӗрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Çут Тĕнче
Каçăсем
Категори:Астрономи * Категори:Ăслăх философийĕ Категори:Онтологи Категори:Философи терминĕсем Категори:Космологи Категори:Космогони
Чукун çул
right|thumb|250px|Чукун çул Чукун çул транспорчĕ - пассажирсене тата тиевсене рельсран тунă çулсем тăрăх туртса çӳрекен транспорт тĕсĕ.
Чукун çул
Чукун çул тени çĕр (е кĕпер, тоннель, эстакада) çине рельссем хурса транспорта çӳреме юрăхлă çула пĕлтĕрет. Чукун çул пĕр е юнашар вырнаçтарнă темиçе çулран тытăнса тăрать.
2006-мĕш çул тĕлне Раççейри чукун çулсен тăршшĕ 85100 км, трамвай çулĕсен - 2800 км, метрополитенăн - 440 км пулнă.
Истори
right|thumb|250px|[[Паровоз GWR 5101|GWR 5101 пăравус туртса пыракан ретро-пуйăс Great Central Railway чукун çулĕ çинче]] thumb|250px|[[Тепловус (сулахайра) тата электровус (сылтăмра).]] Чукун çулсене XIX ĕмĕр пуçламăшĕнче Англире, Бельгинче тата Францинче тума тытăннă.
10 000 км вăрăмрах чукун çуллă çĕршывсем:
.
Каçăсем
* Категори:Списки:Транспорт çĕршывсем тăрăх Категори:Транспорт тĕсĕсем
Салтыковка (Балашиха микрорайонĕ)
Салтыко́вка — Мускав облаçĕнчи Балашиха хулин микрорайонĕ. 2003 çулхи çĕртме, 10 Балашиха районĕн паççулки шутланнă.
Дача паççулки
Мускавран инçе мар пулнипе, пĕве нумай пулнипе, илемлĕ пейзаж тата хакне пула вунтăххăрмĕш ĕмĕрĕн вĕçĕнче — çирĕммĕш ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Салтыковка мускав интеллигенцин юратнă вырăнĕ пулать. Кунта, сăмахран, Исаак Левитан, Андрей Белый, Всеволод Мейерхольд хăйĕн арăмĕпе Зинаида Райхпа, Иван Солоневич тата ыттисем, каннă, е пурăннă.
Каçăсем
Категори:Балашиха микрорайонĕсем
Сунар
мини|200px Сунар — тискер кайăка шыраса, йĕрлесе, хăваласа тытмалли ĕç.
Шăнкăрчсем
thumb|Sturnus vulgaris Шăнкăрчсем (лат. Sturnus) — пӗтӗм палеарктика тӑрӑхӗнче сарӑлнӑ шăнкăрч йышшисен юрлакан вӗҫен кайӑксен йӑхӗ.
Sturnus ăрачĕ шутне 10 яхăн вăтам калăпăшлĕ кайăксен тĕсĕ кĕрет. Пурнăç сăрă-тĕсĕпе те пĕр пĕринчен ытлах уйрăлса тăмаççĕ. Шăнкăрчсен тӳрĕ вăрăм вăйлă сăмсаллă, вĕçĕ кăштах лаптак, кĕске тӳрĕ хӳрене аялти хуплакани тĕкĕсем çитеççĕ, çуначĕсем шĕвĕр вĕçлĕ, пĕрремĕш сулла тĕкĕ кĕскерех, иккĕмĕшĕ пуринчен те вăрăмрах.
Сунар
Каçăсем
Категори:Сунар
Шăнкăрчсем
Çутçанталăкри ĕçĕ-хĕлĕ
Çамрăк шăнкăрчсем йăвасенчен вĕçсе тухсан пысăк касăсене пуçтарăнаççĕ; иккĕмĕш хут чĕпĕсене çитĕнтерсе кăларсан вĕсен çумне ваттисем те хутшăнаççĕ. Хĕл каçма шăнкăрчсем Африкăна вĕçсе каяççĕ. Шăнкăрчсен тепĕр тĕсĕ — хура шăнкăрч (Sturnus unicolor), чăпарĕ пач çук; Европăн кăнтăр-анăçĕнче йăва çавăраççĕ, — çамрăк чух шăнкăрчĕсем ахаль çамрăк шăнкăрчсем пекех, кăшт çеç тĕксĕмрех. Çĕпĕрте ахаль шăнкăрч вырăнне çывăх тĕсĕ — Sturnus menzbieri пурăнать. Пуçĕнчи тĕкĕсем йăмăх хĕрлĕ-кăвак ; йăвине вăл Тĕп Азире тăвать; Индире хĕл каçать. Крымра (çаплах Кĕçĕн Азире те) ахаль шăнкăрчăн çывăх тăванĕ — йăмăх хĕрлĕ шăнкăрчĕ (Sturnus purpurescens) чĕпĕ кăларать. Çурăмĕн аялти пайĕ йăмăх хĕрлĕ кăвак, пĕсехинчен аялла пайĕ тĕксĕм хĕрлĕ кăвак. Юлашки, Кавказпа Кавказ лешьенĕнче (çаплах Иранра, кăштах Каçпи леш енче) виççĕмĕш тăван тĕсĕ — кавказ шăнкăрчĕ (Sturnus caucasicus) тĕл пулать. Унăн пуçĕпе пĕсехи йăмăх хĕрлĕн, кĕлеткин аялти пайĕ — йăмăх хĕрлĕ симĕссĕн, çурăмĕ — симĕссĕн ялтăрать.
Каҫӑсем
Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Шăнкăрч йышшисем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Вĕçен кайăксен йăхĕсем Категори:Шăнкăрчсем
Кивĕ Хăлатка районĕ
Администраци центрĕ — Кивĕ Хăлатка ĕçтеш паçулки.
Район тытăмĕ, халăх йышĕ
Район территорийĕ — 1180 çм², 23 пурăнан вырăн, çав шутра хула евĕр паçулкă — Кивĕ Хăлатка, 15 ял тата 1 паçулкă администрацийĕ.
Хуçалăхĕ
Ял хуçалăхĕнче тулă, хĕвел çаврăнăш, урпа, сĕт-турăх, аш-какай туса илеççĕ. Сурăх кĕтĕвĕсем чылай. Район çĕрĕ витĕр патшалăх шайлă автомобиль çулĕ пур.
Районта 17 ял хуçалăх кооперативĕпе 42 çĕр ĕçчен (фермер) хуçалăхĕ.
Кив Кулатка патшалăх механика-технологи техникумĕ ĕçлет. 1975 çулта халăх историпе тăван ен тĕпчев музейне уçнă.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн районĕсем
Н.И. Кузьмин ячĕллĕ Аслă Арапуç халăх музейĕ
'''Н.И. Кузьмин ячĕллĕ Аслă Арапуç халăх музейĕ''', — Патăрьел районĕнчи Аслă Арапуç ялĕнче вырнаçнă краеведени музейĕ. Шкул çуртĕнче вырнаçнă.
Истори
Музейе уçас ĕçе 1957 çулта Первомайски вăтам шкулĕн физкультура вĕрентекенĕ Кузьмин Николай Иванович пуçланă. Музей валли экспонатсем пухма шкул вĕрентекенĕсем, вĕренекенсем, тата вĕсен ашшĕпе амăшĕсем пулăшнă.
1998 çулта Чăваш АССРĕн Министрсен Кабинечĕ хушăвĕ тăрăх Первомайски краеведени музейĕн ятне '''Н.И. Кузьмин ячĕллĕ Аслă Арапуç халăх музейĕ''' ячĕ çине улăштарнă.
Категори:Аслă Арапуç
Категори:Чăваш Ен музейĕсем
Мăн Реват
Мăн Реват — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Зилим юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Çĕнĕ Сименкке
Çĕнĕ Сименкке — (Новосеменкино) Пушкăрт Республикинчи Пелепей районĕн чăваш ялĕ.
Демографи
Халăх йышĕ:
2002 çулхи çырупа килĕшӳллĕн чăвашсем пайĕ (91%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пелепее çитме: 36 çм , Аксаково станцине 48 çх, Кивĕ Сименкке ялне 7 çх. .
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пелепей районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Çурçĕр Рейн-Вестфали
Категори:Германи федераллă çĕрĕсем
Буль-Кайпан
Буль-Кайпан — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 737 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452848, ОКАТО кочĕ — 80250820001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Коломбар
Коломбар ( Colombard ) - шурă иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ - Шаранта ( Кăнтăр-Хĕвеланăç Франци ).
Ампелографи
Коломбар пысăк тухăçлă сорчĕ : 9 - 13 т/га.
Сарăлни
Коломбар Кăнтăр-Хĕвеланăç Францире анлăн сарăлнă : Коньяк, Арманьяк тата Бордо енче.Анчах чи пысăк иçĕм лаптăкĕ АПШ-че : Калифорни штатра Коломбар 17 000 гектарсем йышăнă.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Климовка (Мелеуç районĕ)
Климовка  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 41 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453880, ОКАТО кочĕ — 80241830004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Раккаш
Раккаш, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Мăн Кочмес
Мăн Кочмес  — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Уса (Печора  юппи) юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 198 км, бассейн лаптăкĕ 1890 км2.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Уса юпписем
Акаба (кӳлмек)
Акаба, — Хĕрлĕ тинĕсĕн кӳлмек. Аравипе Синай çурутравĕсем хушшинче вырнаçнă. Тăршшĕ 180 çухрăм, анлăшĕ 28 çухрăм, тарăнăшĕ 1828 метр.
Хĕрлĕ тинĕсрен 958 метр тарăнăшра вырнаçнă шыв айĕнчи пусахасем тăрăх уйрăлса тăрать.
Кӳлмек хĕрринче Акаба хула ларать.
Категори:Хĕрлĕ тинĕс
Асамат кĕперĕ
right|thumb|320px|Ладога кӳлли çийĕнчи асамат кĕперĕ Асамат кĕперĕ — атмосферăри оптика тата метеорологиллĕ пулăм. thumb|Урăх оптикăллă тачăлăха кĕнĕ чух çутă пайăрки хуçăлни. thumb|250px|
Истори
left|thumb|200px|Иккĕмĕшлĕ асамат кĕперĕ
Петровка
Петровка, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Аслă Арапуç халăх хорĕ
Пĕрлехи хыпарсем
Хора йĕркелекенĕ, тата малтанхи вăхатра ертсе пыраканĕ Аслă Арапуç вăтам шкулĕн вĕрентекенĕ Тайбинский Андрей Тимофеевич пулнă. Çавăн пекех нумай хушă хора Кочетков Пётр Иванович ертсе пынă.
Хор район тата Республика шайĕнчи куравсене нумай хутшăннă. Хор концерчĕсенче юрласа хăш-пĕрисем профессиллĕ хăпарнă. Сăмахран, Ильметов Вениамин Иванович Чăваш АССРĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ятне тивĕçнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри пултарулăх ушкăнĕсем Категори:Аслă Арапуç
Мăн Салажи
Мăн Салажи — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Кана юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Петров Кронид Андреевич
Петров Кронид Андреевич, — педагогика ăслăлăхĕсен кандидачĕ, доцент. 1944 çулхи авăн уйăхĕн 9-мĕшĕнче Муркаш районĕнчи Катькас ялĕнче çуралнă.
Кронид Андреевич Петров ĕçри çитĕнӳсемшĕн «Вĕрентӳ ĕçĕн отличникĕ» палла илме тивĕç пулнă. 1990 çулта Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ вĕрентекенĕ хисеплĕ ята панă.
Кун-çулĕ
Вăтам шкул пĕтернĕ хыççăн 1965 çулта Чăваш патшалăх педагогика институчĕн физикăпа математика факультетĕнчен вĕренсе тухнă та ачасене физикăна вĕрентекен пулса Шупашкарти 23-мĕш шкулта (1965-1966), 9-мĕш шкулта (1966-1971), Алжир çĕршывĕнчи лицейре (1972-1976), Шупашкарти заочнăй вăтам шкул директорĕнче (1976-1984) ĕçленĕ. 1984 çултанпа Шупашкарти Ленин районĕн çутĕç пайне ертсе пырать.
1996 çулта «Воспитание дисциплины поведения у учащихся многонациональной городской школы» темăпа диссертаци хутĕлесе педагогика ăслăлăхĕсен кандидачĕ ятне илнĕ.
Кронид Андреевич Петровăн тĕпчевĕсем дисциплина ыйтăвĕсемпе çыхăннă. Паллă ĕнтĕ, çĕршыври общество пурнăçĕн пур сферинче те юлашки вунă çуллăхра дисциплина хавшарĕ. Çавăнпа та дисциплина ыйтăвĕ вĕрентӳçĕсен ĕçĕнче мала тухрĕ, уйрăмах вăл хула шкулĕсенче çивĕч тăрать. Çакна шута илсе ĕçлет те Кронид Андреевич Петров тĕпчевçĕ. Хăйĕн ĕçĕсенче шкулсемпе вĕрентекенсен малта пыракан опытне пĕтĕмлетсе директорсемпе вĕрентекенсем тата вĕренекенсен ашшĕ-амăсем валли хальхи кăткăс саманара усă курмалли методика сĕнĕвĕсене тĕплĕ тишкерсе çырса кăтартнă, çак ĕçре вăл халăх педагогикин ĕмĕртен ĕмĕре куçса пыракан ырă кăтартăвĕсене тĕпе хунă.
Кронид Андреевич педагогика ăслăлăхĕн теорине лайăх пĕлекен тĕпчевçĕ кăна мар, вăл çутĕç органĕсен пултаруллă ертӳçи, педагогика теорийĕпе практикине шайлашуллă çыхăнтарса ĕçлекен специалист.
Пичетленнĕ ĕçсем
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Никитин Николай Моисеевич
Николай Моисеевич Никитин (19.12.1926, Пушкăртстанăн Авăркас районĕнчи Маньел ялĕ — 13.10.2008) - Социаллă Ĕç Паттăрĕ.
Вуламалли
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Октябрь революци орденĕ кавалерĕсем Категори:Раштавăн 19-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1926 çулта çуралнисем Категори:Юпан 13-мĕшĕнче вилнисем Категори:2008 çулта вилнисем
Хĕл Мучи
Хĕл Мучи Аслă Устюгре|thumb Хĕл Мучи — хĕллехи сивĕне яракан, шыва шăнтакан халапри мучи.
Тăтăшах ăна кăвак е хĕрлĕ кĕрĕк, урине çăматă тăхăннă шурă вăрăм сухаллă тата аллинче туяллă кăтартаççĕ. Виçĕ урхамахпа çӳрет.
2005 çулхи чӳк, 18 Раççейре официаллă Хĕл Мучин çуралнă кунне уявлаççĕ. Çак куна ачасем шутласа тупнă, çакăн чухне, сăнанă тăрăх, Аслă Устюгре шартлама сивĕ килет те чăн хĕл тапранать.
Каçăсем
Категори:Мультфильмсенчи персонажсем Категори:Фильмсенчи персонажсем Категори:Хĕллехи фольклор персонажĕсем Категори:Çĕнĕ Çул Категори:Славян халаплăхĕ Категори:Çынсем:Аслă Устюг Категори:Халапри нумай пурăнакансем
Петров Александр Петрович
Петров Александр Петрович (1933, раштав, 13, Чăваш Ен, Муркаш районĕ, Кĕртекасси ялĕ çур.) — 1988-1990-мĕш çулсенче Чăваш Енĕн чи аслă пуçлăхĕ пулнă (КПССăн ертсе пырас вăйне пĕтериччен). Истори аслăхĕсен кандидачĕ.
Ӗçри çитĕнӳсемшĕн тата нумай çул хушши тӳрĕ кăмăлпа ĕçлесе пынăшăн Александр Петрова Ӗçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕпе, «Ӗçри паттăрлăхшăн. В.И.Ленин çуралнăранпа 100 çитнĕ ятпа», «Ӗç ветеранĕ» медальсемпе чысланă, унсăр пуçне вăл РСФСР тата Чăваш АССР Аслă Канаш Президиумĕсен Хисеп грамотисене илме тивĕçлĕ пулнă.
Кун-çулĕ
1933 çулхи раштавăн 13-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи Кĕртекасси ялĕнче çуралнă.
Ватам шкултан вĕренсе тухнă хыççăн Александр Петрович пĕр çул хушши тăван ялти колхозра вăй хунă: пĕрлешӳллĕ хуçалăх ĕçне хăй те хастар хутшăннă, ялти çамрăксене те активлă хутшăнтарас тĕлĕшĕпе ырми-канми ĕçленĕ. Пултаруллă та ĕçчен çамрăка часах асăрханă: 1952 çулхи ака уйăхĕнче ăна комсомолăн Советски райкомне ĕçлеме чĕнсе илнĕ. Кунта вăл малтан пай ертӳçи, каярахпа райкомăн пĕрремĕш секретарĕ пулса вăй хунă.
1956 çулта Советски районне пĕтернĕ хыççăн Александр Петровича ВЛКСМ Чăваш обкомне ĕçлеме куçараççĕ: кунта вăл малтан инструктор, пай пуçлăхĕн çумĕ, каярахпа вара обком секретарĕ пулса ĕçленĕ (1956-1963).
1963 çултанпа Александр Петров парти ĕçĕнче: ССКП Чăваш обкомĕн идеологи пайĕн ертӳçин çумĕ пулса ĕçленĕ, ăслăхпа вĕренӳ заведенийĕсен пайне ертсе пынă, Йĕпреç райкомĕн пĕрремĕш секретарĕнче вăй хунă (1965-1968). 1974 çулхи нарăс уйăхĕнче ăна парти Чăваш обкомĕн секретарьне суйланă. Ку ĕçре вăл 1985 çулхи пуш уйăхĕччен — Чăваш АССР Аслă Канаш Президиумĕн председательне уйăрса лартиччен ĕçленĕ.
1988 çулхи юпа уйăхĕнче Александр Петровича ССКП Чăваш обкомĕн пĕрремĕш секретарĕ пулма суйланă. 1990-1991 çулсенче вăл — республикăри парти органĕсен тĕрĕслев комиссийен ертӳçи.
Александр Петровича ССКП XXVIII съезчĕн делегатне, Чăваш АССР тата РСФСР Аслă Канашĕн депутачĕ пулма 7 хутчен, 1989 çулта СССР халăх депутатне, Чăваш АССР Аслă Канаш председателĕ пулма суйланă. Вăл хăйне шанса панă ĕçе яваплăха туйса, тӳрĕ кăмăлпа пурнăçласа пынă.
Вуламалли
Категори:Чăваш ăсчахĕсем Категори:Чăваш историкĕсем Категори:ССКП Чăваш обкомĕн пĕрремĕш секретарĕсем
Çĕнĕ Кайпан
Новокайпаново — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 538 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452848, ОКАТО кочĕ — 80250820002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Катькас
Катькас, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Чăваш Енри паллă вырăнсем
Чăваш Енри паллă вырăнсем —
Каçăсем
Категори:Паллă вырăнсем
Патаккасси
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Мăн Лемва
Мăн Лемва — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лемва юханшывăн сылтăм çыранĕпе 180 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ
Хăнтăр
мини|слева|300px|Хăнтăр Хăнтăр, мускус йĕке хӳре (Ondatra zibethicus) — кăшлакан чĕр чунсенчен чи пысăкки. Вăл лÿппер курăнать. Утнă чухне хырăмĕ çĕре перĕнет. Шыва кĕрес умĕн хăнтăр хăлха шăтăкĕсене питĕрет. Каскăч шăлĕсем питĕ лайăх аталаннă, çăварĕчен тухса тăраççĕ. Вăл ÿсен-тăранпа тăранать. Чи юратнă апачĕ - ăвăс, йăмра, çирĕк, тирек йывăççисен хупписем. Вĕсене çиме хăнтăрсем каçхине йăвисенче тухаççĕ. Çинçе туналлă йывăçсене пĕрре çыртсах татать. Ытларах чухне 10-14 сантиметр диаметрлă çамрăк йывăçсене касса ÿкерет. Кайран сыппа пайласа йăви çывăхнелле сĕтĕрет. Çыран лутра чухне хăнтăрсем "пÿрт" тăваççĕ. Ăна çÿллĕ те типĕ вырăна лартаççĕ. Вăл конус евĕрлĕ. Сарлакăшĕ 5 метр таран, çÿллĕшĕ 1,5 метр таран пулать. «Пÿртне" хăнтăрсем йывăç тураттисенчен купаласа тăваççĕ, юшкăнпа тата пылчăкпа çирĕплетеççĕ. Вăл «пÿрте» вара упа та çĕмĕрсе кĕреймест. Хăнтăрсем хăйсен "пÿртне" çĕр айĕнчен кĕрсе çÿреççĕ. Пурăнасса хăнтăрсем 30 çул таран пурăнма пултараççĕ.  Çурисем амăшĕнчен çуралсан икĕ çултан кăна уйрăлаççĕ. Хăнтăрсене кашкăрсем, çÿлевĕçсем тапăнма пултараççĕ. Пирĕн республикăра хăнтăрсем 1951 çултан пуçласа ĕрчеме тытăннă. Вĕсен йышĕ хальхи вăхăтра 1 пинтен ытларах шутланать.
Пăшатановккă
Пăшатановкă, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Михалкка (Кемĕр облаçĕ)
Ялăн чăвашла ятне Чăваш Енри пичет материалĕсем тăрăх тупса палăртнă.
Тавралăх
Кемĕр хулине - 220 çх, район центрне — Прокопьевска çитме: 60 çм, Трудоармейская станцине станцине 15 çх. Ялпа юнашар Кара – Чумыш тата Инчереп шывĕсем юхаççĕ.
Кунçул
1908-мĕш çулхи утă уйăхĕн 29-мĕшĕнче Хусан кĕпернин чăвашĕсем никĕсленĕ. Чи малтанхисем хальхи Тăвай районĕни Енĕш Нăрваш ялĕнчен пулнă. Ял ятне çак вырăна тупнă Михаила Карзаков ячĕпе çыхăнтараççĕ. 1907-мĕш çулта килнисем Глазковка ялĕ (Кузнецк уесĕн Бачат вулăсĕ) пулнă вырăнта вырнаçма ирĕк илнĕ. Кил-йышпах килнисем хĕл каçма юнашар вырнаçнă Оселки, Еловка, Кара-Чумыш чăваш ялĕсенче юлаççĕ. Ялти шкула 1909-мĕш çулах уçнă.
Асăрхавсем
Категори:Кемĕр облаçĕн Прокопьевски районĕ Категори:Кемĕр облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Sun Microsystems
Sun Microsystems, Inc. (NASDAQ: JAVA) — Америкăри компани, программăллă тата аппаратла обеспечени туса кăларать.
Motorola микропроцессорсем
Sun-1, Sun-2 тата Sun-3 компьютерсем усă кур Motorola 68k микропроцессорсем.
SPARC микропроцессорсем
1986 çулта Sun Microsystems SPARC микропроцессорла архитектура хатĕрленĕ.
OpenOffice
Категори:Sun Microsystems
Сотерн (эрехтăвакан лаптăк)
thumb|right|220px|Кермен д'Икем кĕленчи Сотерн (Sauternes) - Бордо енре, Гаронна юханшывĕн сулахай çыранĕнче вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 2 200 га.
Иçĕм сорчĕсем
Лаптăкăн чылай çĕрĕнче Семильон шурă иçĕм сорчĕ йышăннă. Тата Совиньон Блан, Мюскадель сорчĕсемпе усă кураççĕ. Иçĕм тухăçлăхне юри чакараççĕ (иçĕм сĕтекĕн концентрацийĕ ӳсет) - 25 гл/га.
Эрех тĕсĕсем
Сотерн хăйĕн паха десертлă (пылаклăхĕ 200-400 г/л) шурă эрехĕсемпе тĕнчере паллă. "Сотерн" эрехне тума паха пăнтăх çапнă иçĕм çырлисене кăна илме юрать. Ку питĕ йывăр ĕç, çавăнпа та "Сотерн" эрехĕсем хаклă.
Паха эрехтăваканĕсем
thumb|220px|right|Кермен Ă-Пăрежей кĕленчи Сотерн тăрăхра чи паха эрехтăваканни — Кермен д'Икем (Chateau d'Yquem).1855 çуллахи Классификацинче Кермен д'Икем ( иçĕм лаптăкĕ 100 га ) Premier Cru Superier категори панă. Тата 11 Керменсене Premier Cru Classe категори панă :
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо (эрехтăвакан ен)
Кĕркунне
thumb|300px|Кĕркунне [[сăнĕ.]]
Кĕркунне (çавăн пекех кĕр) — çанталăкăн тĕсĕ, çулталăкăн 4 тапхăрĕсенчен пĕри. Çуллапа хĕлле хушшинчи пулать. Виçĕ уйăхран тытăнса тăрать — сентябрь, октябрь, ноябрь.
Каçăсем
Категори:Çулталăк тапхăрĕсем Категори:Кĕркунне
Кивĕ Хăлатка
Кивĕ Хăлатка (İske Qulatqı, Иске Кулаткы) — Чĕмпĕр облаçĕн Кивĕ Хăлатка районĕн администраци центрĕ (1928 çултанпа), хула евĕр посёлок. Вырăнти чăвашсем ăна çавăн пекех Хăлаткапуç теççĕ. Мĕншĕн тесен Хăлатка ятлă шыв пуçламăшĕнче вырнаçнă.
Юрпике
мини|[[Васнецов Виктор Михайлович|В.М.Васнецов, Юрпике, 1899]] Юрпике — çĕнĕ çулхи халапри хĕрача, Хĕл Мучин мăнукĕ.
Кивĕ Хăлатка
Халăх йышĕ, паççулкă тытăмĕ
Халăх йышĕ — 6,1 пин çын, чылайăшĕ тутарсем.
Юрпике
Çапла вара вăл юмахсенчи тата Çĕнĕ çул уявĕн персонажĕ пулса тăрать.
Кивĕ Хăлатка
Тавралăхĕ
Хăлатка шывĕ çинче вырнаçнă. Чĕмпĕре çитме 180 çм. Сызраньрен кăнтăр-анăçалла 70 çухрăмра.
Маматай
Маматай — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 337 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452839, ОКАТО кочĕ — 80250820005.
Кивĕ Хăлатка
Тавралăхĕ
Кивĕ Хăлаткара халĕ 5 мечет, 2 вăтам шкул, 2 ача-пăча сачĕ, технологи техникумĕ, культура керменĕ, ӳнер шкулĕ, спорт шкулĕ, музей, 2 вулавăш, 3 парк, стадион.
Маматай
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Юрпике
Каçăсем
Категори:Мультфильмсенчи çынсем Категори:Фильмсенчи çынсем Категори:Хĕллехи фольклор çынĕсем Категори:Çĕнĕ Çул Категори:Шутласа кăларнă хĕрачасем
Кивĕ Хăлатка
Тавралăхĕ
Тутарла район хаçачĕ «Күмек көч» пичетленет, эфира район телекуравĕ тата вырăнти радио тухать.
Кун-çулĕ
Салана XVIII ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче хĕсмет тутарĕсем никĕсленĕ, кунта вĕсемТамбов кĕпернинчен, Касимовран, Чĕмпĕртен, Хусантан куçса килнĕ. 1861 çулта Кивĕ Хăлаткара 500 кил пулнă. Халăх йышĕ 1669 арçынпа 1369 хĕрарăмран тытăнса тăнă. 7 мечетпе 1 медресе ĕçленĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ Категори:Чĕмпĕр облаçĕн Кивĕ Хăлатка районĕнчи пурăнан вырăнсем
Барсак (эрех тăвакан лаптăкĕ)
Барсак ( Barsac AOC ) - Бордо енре, Гаронна суллахай ыранра вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Иçĕм сорчĕсем
Семильон, Совиньон Блан тата Мюскадель.
Эрех тĕсĕсем
Барсак тăрахра шурă десертлă эрехсем калараççĕ.
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Мăн Макариха
Мăн Макариха — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 91 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 142 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Очакасси
Очакасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Çуркунне
thumb|300px|Çуркунне сăнĕ.
Çуркунне (çавăн пекех çур) — çанталăкăн 4 тапхăрĕсенчен пĕри, хĕллепе çулла хушшинче пулать.
Нурдавлет
Нурдавлет — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 113 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453880, ОКАТО кочĕ — 80241830005.
Çуркунне
Каçăсем
Категори:Çулталăк тапхăрĕсем Категори:Çуркунне
Нурдавлет
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Мăн Удряк
Мăн Удряк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Дёма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 53 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Аслă Арапуçри МТС
Аслă Арапуçри МТС 1939 çулта Первомайски районне туса хунă хыççăн йĕркеленĕ. Пĕрремеш директорĕ Козлов Арсентий Аверкиевич пулнă. Вăл «Пĕрлешер» Турхан машин юлташлăхне туса хураканĕ пулнă. Çĕнĕ МТС ĕçне пулăшас енĕпе Патăрьел МТСĕ самай пулăшӳ кӳнĕ. Вăл 10 трактор, специалистсене уйăрса панă.
1939 çулсенче Первомайски районĕнчи уйсенче Патăрьел тракторĕсем ĕçленĕ. 1940 çултанпа вара Первомайски МТСĕ уйĕсенче хăйĕн тракторĕсемпе ĕçлеме пуçланă.
МТС директорĕ вырăнĕнче тĕрлĕ вăхăтра Желтухин Василий Васильевич (1941-1944), Павлов Василий Павлович тата ыттисем ĕçленĕ.
Категори:Аслă Арапуç
Мăн Удряк
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Бранденбург
Бра́нденбург (Brandenburg, Bramborska, Braniborska) — ФРГ çĕрĕ. Тĕп хула — Потсдам.
Тăрăх пăхăнăвĕнчи хуласем (Kreisfreie Städte)
thumb|400px
Каçăсем
* Категори:Германи федераллă çĕрĕсем
Хĕлле
thumb|222px|Санкт-Петербургри хĕл.
Хĕлле (çавăн пекех хĕл) — çанталăкăн тĕсĕ, çулталăкăн 4 тапхăрĕсенчен пĕрри, кĕркуннепе çуркунне хушшинче пулать.
Çак çулталăк тапхăрĕн тĕп палли — пĕрмай сивĕ температура (0 градусран аялтарах, Цельсипе), Çĕрĕн чылай районĕсенче çĕр çине юр çăвать.
Çулталăк тапхăрĕсем Çĕр çаврăнăвĕн тĕнĕлĕпе эклиптика лапчăклăхĕ хушшинчи кĕтесе пула ылмашăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Çулталăк тапхăрĕсем Категори:Хĕлле
Мăн Шишеняк
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Петрова Галина Петровна
Петрова Галина Петровна, — медицина ăслăлăхĕсен кандидачĕ, доцент. 1933 çулта Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи Лап Олкаш ялĕнче çуралнă.
Кун-çулĕ
1957 çулта Хусанти медицина институчĕн педиатри факультетенчен вĕренсе тухнă та пĕр тапхăр (1957-1959) участокри педиатр пулса ĕçленĕ. Кулленхи практикăра тĕл пулакан тĕрлĕ ыйтусемпе кăткăслăхсем çамрăк специалиста медицинăна тарăнрах пĕлме, малалла вĕренме хистенĕ. 1959 çулта вăл аспирантурăна вĕренме кĕне те унтан 1962 çулта вĕренсе тухсан Хусанти медицина институтенче ассистент пулса ĕçлеме тытăннă. 1964 çулта Галина Петровна «Клиническое значение исследований диспротеиномических сдвигов сыворотки крови и спинномозговой жидкости при туберкулезном менингите у детей» темăпа диссертаци хутĕлесе медицина ăслăлăхĕсен кандидачĕ ятне илнĕ. Тепĕр икĕ çултан (1964) ăна доцент ятне панă.
Галина Петровна медицина темисемпе 50 яхăн тĕпчев ĕçĕ пичетлесе кăларнă.
Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Харрасмент
Харрасмент — чармав е сиен кӳрекен, çыннăн харпăр пурнăçне тĕкĕнменлĕхне пăсакан çын тытăмлăхĕ.
Синкерлĕ тачăлăх (космологи)
Çут Тĕнче синкерлĕ тачăлăхĕ — Çут Тĕнче материйĕ (хăвачĕ) йывăрăшĕн тачăлăхĕн пысăккăшĕ, вĕсенчен космологи моделĕсенчи Çут Тĕнчен глобал геометри пахалăхĕсем килеççĕ. \rho_c~ синкерлĕ тачăлăх пысăккăшĕ Хаббл константинчен килет: , унта H~ — Хаббл константи, G~ — гравитаци константи.
H~ Хаббл константин пысăккăшĕ 70,1 (км/ç)/Мпк (е 2,272•10-18 c-1) тан пулсан, синкерлĕ тачăлăх \rho_c~ 9,23•10-27 кг/м3 (е 9,23•10-30 г/см3) танлашать.
Каçăсем
Категори:Космологи
Аслă Арапуç участок пульници
Аслă Арапуç участок пульници, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Аслă Арапуç ялĕнче вырнаçнă пульница.
Истори
1940 çулта уçнă. Малтан тухтăр амбулаторийĕ пулнă, унта 1941 çулта 5 койка вырнаçнă пулнă. Тухтăрĕ Д. Иванов пулнă.
Плутарх
мини|справа|Плутарх Плутарх — (Πλούταρχος) (45 тĕлне — 127 тĕлне) — Авалхи Греци философĕ, биограф, моралист.
Аслă Арапуç участок пульници
Истори
1949 çулта 50 вырăнлă сиплев корпусне уçнă. 1950 çулта пульницара 10 вырăн, 1958 çулта 15 вырăн хушнă. 1959 çулта амбулатори уçăлнă, вăл кунне 75 сынна йышăнма пултарнă. Унта терапи, педиатри, хирурги, аккушер, стоматологи пӳлĕмĕсем пулнă. 1946 çулта пульницара гараж, 1954 çулта қĕпе-йĕм çӳмалли уйрăма тата каярах апат-çимĕç уйрăмне туса лартнă.
Плутарх
Каçăсем
Категори:Платониксем Категори:Авалхи Греци Категори:Историксем Категори:Авалхи Грецин философĕсем Категори:Вегетариансем Категори:I ĕмĕрĕн философĕсем
Аслă Арапуç участок пульници
Истори
1942-1949 çулсенче район сиплев учрежденийĕ пулнă. Каярахпа Патăрьел район пульницин уйрăмĕ пулса тăнă.
Тухтăрсем
Пульнийăра тĕрлĕ çулсенче çак тухтăрсем ĕçленĕ:
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн пульницисем Категори:Аслă Арапуç
Мăн Надота
Мăн Надота (Надота-Ю) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Лемва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 149 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Гесс Рудольф
Каçăсем
Категори:Фрайкор пайташĕсем Категори:Александрире çуралнисем Категори:Хĕвел анăç Берлинра вилнисем Категори:Рейхсминистрсем Категори:НСДАП ертӳçисем Категори:Наци преступникĕсем Категори:СС офицерĕсем Категори:СА офицерĕсем Категори:Пĕрремĕш Тенче вăрçинчи герман вĕçевçисем Категори:1 класлă Тимĕр Хĕрес кавалерĕсем Категори:2 класлă Тимĕр Хĕрес кавалерĕсем Категори:Тĕрмере вилнисем
Мăн Надота
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Охтикасси
Охтикасси, — Чăваш Республикин Муркаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Рона айлăмĕ (эрех тăвакан енĕ)
Рона айлăмĕ - Рона юханшывĕн айлăмра ( Кăнтăр Франци )вырнаçнă эрехтăвакан енĕ.
Карман (Татăшла районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Рона айлăмĕ (эрех тăвакан енĕ)
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ яхăн 80 000 га.
Карман (Татăшла районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Донгхой
300px|thumb|right|Донгхой Донгхой (вьетн. Đồng Hới) — Вьетнам хули, Куангбинь провинцийĕн тĕпĕ. Донгхой аэропорчĕ, Донгхой варринчен 6 çм.
Рона айлăмĕ (эрех тăвакан енĕ)
Пайсем
Рона айлăмĕ иккĕ пайна пайлаççĕ : Çурçĕр тата Кăнтăр Рона айлăмĕ.
Донгхой
Географи
Дананг Вьетнамăн варринче, Кăнтăр Китай тинĕсĕн хĕрринче вырнаçнă.
Рона айлăмĕ (эрех тăвакан енĕ)
Эрех тĕсĕсем
Шурă, хĕрлĕ, шупка хĕрлĕ, пылаксăр, пылак, чашкăракан тата хаярлатни эрехĕсем.
Донгхой
Халăхĕ, йышлăхĕ
2004 çулта хулара 1 млн 278 пин çын пурăннă.
Рона айлăмĕ (эрех тăвакан енĕ)
Эрех тĕсĕсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Рона айлăмĕ ( эрехтăвакан енĕ )
Донгхой
Çутçанталăк
Вăтам температура — 24° C. Çумăр тапхăрĕ: çурла-юпа. Ытти уйăхсенче — типĕ сезон.
Категори:Вьетнам хулисем
Пысăк сирпĕнӳ хронологийĕ
Пысăк сирпĕнӳ хронологийĕ .
Çут Тĕнче инфляци моделĕ — Пысăк сирпĕнӳн малтанхи тапхăрĕнчи (1028 K вĕрӳ температуринчи) Çут Тĕнчен физика тытăмĕнчи тата саралу саккунĕн гипотези. 1981 çулта Алан Гутпа Андрей Линде сĕннипе çуралнă.
Вуламалли
Категори:Космологи
Çирĕктăрри
Çирĕктăрри (Carduelis spinus ) — çерçи ушкăнĕнчи вьюрков çемйине кĕрекен юрлакан кайăксен тĕсĕ.
Кĕлетке тăршшĕ 12 см яхăн, 12—14 г. таять.
Çутçанталăкри ĕçĕ-хĕлĕ
thumb|left|200px|Çирĕктăррин аçипе ами Европăпа Азин вăрманĕсенче пурăнать, лăсăллă вăрмансене тата сăртлă вырăнсене уйрăмах килĕштерет.
Крымра, Кавказра тата Казахстанра тĕл пулать.
Çулла мăшăрлă пурăнать; кĕр енне пысăк е пĕчĕк касăвĕсене пуçтарăнать. Хĕлле ушкăнĕсемпе аяк мар çĕре касăсемпе куçса çӳрет, уйрăмах юханшыв айлăмĕсенчи çулçăллă чăтлăхсене юратать. Çирĕктăррин кĕрхи вĕçсе каясси авăн уйăхĕн вĕçĕнче тапранать, çапах та çирĕктăррисен хăшĕсем Раççейĕн вăтам ярăмĕнчи, çурçĕр енчи те пăрланман юханшывĕсен çумĕнче хĕл каçма юлать.
Кăпшанкăсемпе (курăк пыйтипе тата урăх вĕтĕ кăпшанкăпа) тата лăсăллă тата çулçăллă йывăç тĕшшисемпе апатланать; кĕр кунĕсенче хурăнпа çирĕк тĕшшисене астивет. Çирĕктăррисем çӳллĕ йывăçсен тăррисенче лараççĕ, çĕр пичĕ çине сайра анаççĕ.
Йăвисене чăрăшсем е хырсем çинче çавăрать. Йăвана çинçе туратсенчен, курăксенчен, лишайников тата мăксенчен, çĕр çийĕнчен 10 м çӳллĕрех питĕ вăрттăнла пытарса тăвать.
Çăмартисем (4-6 шутлă) шупкал-синкер-симĕс тĕслĕ, тĕксĕм пăнчăсемпе йĕр турчĕсем пур. Вĕçен кайăк пĕр çулта пĕр хут икĕ хут хурать: акара тата çĕртме вĕçĕнче. Çăмартисене ами 12 кун хушшинче пусма ларать. Чĕпписене хурт-кăпшанкăсемпе тăрантарать, уйрăмах çара лĕпĕш хурчĕсемпе, пĕчĕк лĕпĕшсемпе.
Çирĕктăррисене читлĕхре юрлаттарасшăн тытса усраççĕ. thumb|185px|left|Ирĕксĕрлĕхре пурăнан çирĕктăрри.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Шăкăлчисем
Friendster
frame|right|Friendster Logo Friendster, — интернетри социаллă тетелĕн ресурсĕ. Friendster çинче Памелла Андерсон блогĕ вырнаçнă.
<!--Friendster is an Internet social network service. The Friendster site was founded in Mountain View, California by Jonathan Abrams in 2002 and is privately owned. Every user creates an online identity by filling out a questionnaire profile and uploading a user picture, and then defines a gallery of friends, and the service then integrates these galleries, allowing a user to search through a list of their friends, their friends' friends, and so on. The premise is that in this way, one can interact with and meet people who are always a friend-of-a-friend-of-a-friend, and not a random, unknown person (such as may be found on instant messaging or IRC). It is difficult to verify the number of members (or active members) of Friendster. Currently, the service's home page claims more than 19 million "profiles, photos, and blogs", and an info page states that there are "more than 20 million members". In the press, however, an often cited figure is approximately 2 million. If user ID numbers are assigned consecutively, there have been at least 21,351,560 (though it is unclear what proportion of unique ID numbers represent unique active users).
Of course, as with any form of social network online, there are also members who are not who they claim to be. A significant number of people have created new profiles for bands, movie, television and book characters and activist groups as a form of online fan club. These accounts are often referred to as fakesters. While the administrators of the site at first tried to discourage the practice, as the service became more popular, official fakesters were created by the Friendster staff to correspond with television and movie characters.
The website is no longer running as a beta test. The slow response time that plagued the site in its early stages seems to have abated. This is partly attributed to a rewrite and conversion of the site's webpages from JSP (via Jakarta Tomcat) to PHP, around July 2004. At the time of the conversion, many people debated whether this proved that scalability of PHP was better than JSP.
Pamela Anderson has a blog on Friendster. The participants of The Apprentice also have profiles on Friendster through which users can choose and add contestants they support.
Documentation
Profiles Think of your profile as your personal page on Friendster. It includes some photos and a description of yourself, who you're looking to meet, and information about your favorite music, movies, and books. In addition, it contains links to all your friends' profiles. If you're using Friendster only to stay in touch with your immediate friends and aren't looking to meet new people, you can hide your profile from everyone but your immediate friends. But, if you're looking to expand your social network, you can allow other members to peruse your profile and even send you a message if they're interested. Want More? Check out some of our current member profiles and see for yourself.
Blogs Friendster Blogs are the easiest way to express yourself on the Web. Because your Friendster Blog is part of your Friendster profile, it’s easy for your friends to find your blog and know what you’re up to, whether you use your blog to rant, tell a story, share your travel journal, or just emote. And, since you can upload photo albums to your blog, it’s the perfect place to share your pictures with your friends. Express Yourself! Upload photos and create albums to share with family and friends. Meet new friends with similar interests. Allow others to post comments to your blog for you and your friends to read. Link your blog to your website, email signature, discussion board or anywhere you post content online! Check out Umesh’s Blog!
Photos There are so many ways to share your photos on Friendster! First, you can post up to a dozen photos on your profile so your friends and potential friends can see the real you...dressed up, dressed down, in front of a sunset, on a kayak with your dog. And, since you can upload a photo for a friend, you can help your friends show off their quirky smiles. You can even create additional photo albums to go with your Friendster Blog. With all your pictures in one place, your friends will always be able to see where you've been. It's Easy To Add Photos! You can use any JPG, GIF, or PNG. Then all you have to do is... Browse files on your computer. Select the photo you want to add. Upload it to your Friendster profile. ...It's that Simple!
Groups Friendster Groups is the easiest way to stay connected to friends who share similar interests or affiliations. Join a public group or start your own, just for your posse. With easy set-up, group messaging capabilities and discussion boards, organizing your group has never been easier. With Friendster Groups You Can: Join public groups. Create your own private group. Receive group notifications. Participate in discussions. Organize events. Stay connected!
Discussions Friendster Discussions is the best way to share your ideas, seek advice, or give your opinions about any conceivable topic. Whether you’re looking for car buying tips or just sharing information about an event, Friendster Discussions has something for you. What You Can Do: Create your own discussions. Add your comments to existing discussions. View all the posts made by a friend no matter what discussion they’ve joined. Filter posts by user. Rate topics. Display the posts of a dicussion either by all or by tree view.
External links
-->
Категори:Социаллă тетел Категори:Блогсем
Спитаман
Спитаман — пирĕн эрăччен IV ĕмĕрте, Тамарислуран икçĕр çул каярах пурăннă. Вăл сăкăтсен чи чаплă, чи маттур çарпуçĕсенчен пĕри.
Истори
Сăкăтсем хăйсен патшисене "авçын" тенĕ. Осетинсен тĕпчевçи В.И.Абаев çырса кăтартнă тăрăх, авçын тесе тата та ĕлĕкрех, Тамарислу вăхăтĕнче амаçынсен патшине е ĕмпӳне каланă. Каярахпа вара авçын сăмах патша пĕлтерĕшĕ ытти кӳршĕ йăхĕсене сарăлнă. Авалхи сăкăтсем хăйсен патшине авçын тенине Б.Г.Гафуров хăйĕн "Таджики. Древнейшая, древняя, и средневековая история" кĕнекинче те асăнать. "'Именно так должны были называться женщины-предводительницы сакко-массагетских племен, —"çырать вăл."— От них он должен был заимствован в соседние области Средней Азии, но уже в применении к мужчинам-правителям'." Авалхи сăкăтсем чи чаплă авçыннисенчен пĕри — Спитаман. Пирĕн эрăччен 329 çулта Александр Македонски Перси патши çарне çĕмĕрсе тăкнă хыççăн сăкăт йăхĕсем çине тапăнса кĕрет. Сăкăтсем пĕтĕм вăйĕсене пухса Спитаман авçын ертсе пынипе македонецсене хирĕç кĕрешеççĕ. Авалхи çыравçă Арриан ĕçĕсем тăрăх сăкăт çарĕсем Спитаман ертсе пынипе Эскемер çарне хальхи Зеравшан шывĕ хĕрринче çĕмĕрсе тăкнине питĕ лайăх курăнать. Нимĕç историкĕ Ф.Альхайм кун пирки çырать: "'Спитаману удалось того, чего до него сделать не мог никто, он уничтожил в сражении часть македонского войска'." Ним тума аптрамипе Эскемер хăй патне тыткăна лекнĕ сăкăтсене вĕлерме хушать. "'Обреченные на казнь, 30 знатных согдийцев, —" çырать авлалхи автор Квинт Курций, — "проявили удивившее македонцев самообладание: они шли на смерть с песней'." Хăйĕн микичĕсемпе, çăмăл утлă çарĕпе, тăшмана кун паман, партизан меслечĕсене усă курса сиен кӳрет. Пирĕн эрăчченхи 328 çулта Спитаман 3 пинлĕ çарпа Сăкăта таврăнать. Арриан çырса кăтартнă тăрăх, Сăкăтăн мухтавлă çарпуçне çакăнта сутăнчăксем систермесĕр тапăнса тискеррĕн вĕлереççĕ. Кайран сутăнчăксем Спитаман пуçне касса илеççĕ Эскемере юрас тесе ун патне илсе каяççĕ.
Романов
Романов, — вырăс Роман ятĕнчен пулнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Лап Олкаш
Лап Олкаш, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтчен Муркаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Гессен
Каҫӑсем
Категори: Германи федераллă çĕрĕсем
Рельс
thumb|Вырăнпа майланă [[конка çулĕ]]
Рельс ( rails тата - тӳрĕ патак сăмахран - авалхи римлянсем шутласа кăларнă, вĕсем хушши 143,5 см пулнă) — икĕ çиплĕ çул тума шпала çине хуракан хурçăран тунă ятарлă профиллĕ (нумайрах чухне двутавр) татăк. Ун тăрăх чукун çул çинче çӳрекен транспорт, хулари чукун çул транспорчĕ (трамвай, метро), шахтăсемпе карьерсенчи ятарлă транспорт, крансем куçаççĕ. Чукун çул рельсĕсене кăмрăклă хурçăран тăваççĕ. Раççейпе ССРСра Р50, Р65, Р75 йышши рельссем анлăрах сарăлнă. Цифра 1 м рельсăн йывăрăшне кăтартаь (кг). Раççейри заводсем 12,5; 25 е 50 метр тăршшĕ рельсăсем тăваççĕ.
Рельс тĕсĕсем
left|thumb|200px|Трамвай çулĕсен рельсĕ) right|thumb|200px|Рельсем çыпăçни
thumb|[[Харьковри чукун çул]]
Каçăсем
Категори:Чукун çул Категори:Металл профильсем
Бремен (федераци çĕрĕ)
left|250px right|150px
Лаптăкĕ 404,28 çх2.
Халăх йышĕ - 661 866
Каçăсем
Категори:Германи федераллă çĕрĕсем
Отарккă
Кун-çулĕ
Пурăнакансем – чăвашсем, 1866 çулччен – патшалăх хресченĕсем пулнă.
Организацисем
Отарккă ялĕнче çак организацисем пур:
«Чăваш Республики умĕнчи тивĕçлĕх» орденĕ
«Чăваш Республики умĕнчи тивĕçлĕх» орденĕ — Чăваш Республикишĕн тăрăшса ĕçленĕшĕн орден. Чăваш Республикин патшалăх чыславĕ. Ордена Чăваш Республикин 2005 çулхи акан 12-мĕшĕнчи 15 № «Чăваш Республикин патшалăх чыславĕсем пирки» саккунĕпе çирĕплетнĕ.
Орденĕн статусĕ
Чăваш Республикин Президенчĕн хучĕпе чыслаççĕ.
Реликт пайăркалав
Рели́кт пайăркалав, реликтла пайăркалав (е космослăх микрохумлă фон пайăркалав (cosmic microwave background radiation)) — çӳллĕ степеньлĕ изотроплă тата абсолютлă хура кĕлеткен 2,725 К температура спектрлă космос электромагнит пайăрки.
«Чăваш Республики умĕнчи тивĕçлĕх» орденĕ
Орденĕн статусĕ
Чăваш Республикин ĕçтăвакан влаçĕн пуçлăхĕ — Чăваш Республикин Президенчĕ — аслă чыслава Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕ йышăнăвĕпе тивĕçтерет.
Реликт пайăркалав
Каçăсем
Категори:Космологи Категори:Астрофизика
«Чăваш Республики умĕнчи тивĕçлĕх» орденĕ
Орденĕн статусĕ
Орденпа чыслаççĕ:
Çакса çӳремелли йĕркесем
Ордена кăкăрăн сулахай енче, Раççей Федерацин тата СССР чыславĕсем пур чухне, вĕсем хыççăн çакса çӳреççĕ.
Ютçĕр орденĕсемпе медалĕсем тата паллăсем пур пулсан, вĕсен айне çакса çӳреççĕ.
Ордена ăнлантарни
Çăлтăр центрĕнче ылтăн тĕслĕ çавра медальон, унăн çине рельеф меслечĕпе ӳкернĕ Чăваш Республикин патшалăх гербĕ. Медальона кĕмĕл тĕслĕ хăмла çулçисен кăшăлĕпе çупăрланă.
Чысланисем
2006 çулта орденăн пĕрремĕш кавалерĕ Шупашкар тата Чăваш митрополичĕ Варнава пулнă. 2008 çулта орденпа Андрей Яковлевич Эшпай композитора тивĕçтернĕ.
Каçăсем
Чăваш Республики умĕнчи тивĕçлĕх Категори:Чăваш Республикин чыславĕсем
Мăн Танып
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Çулталăк тапхăрĕсем
Çулталăк тапхăрĕсем — çут çанталăкри пĕр çулталăк шутĕнчи тăваттă тан тапхăр.
Пулăмăн астрономи механизмĕ
Астрономи енчен тĕпчесен, çулталăк тапхăрĕсене Кĕрхи танкунлăхĕ, Хĕлле Хĕвел тăни, Çурхи танкунлăхĕ и Çулла Хĕвел тăни саманчĕсем уйăраççĕ.
Каçăсем
* Категори:Метеорологи
Аслă Британи
Аслă Британи е Мăн Британи (United Kingdom, тулли ячĕ — Аслă Британи тата Çурçĕр Ирланди Пĕрлешĕннĕ Патшалăхĕ, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) — Анăç Европăри утравлă патшалăх, тытăм хорми — парламентлă монархи. Тĕп хула — Лондон. Патшалăх ячĕ акăлчанла Great Britain. Британи — брит йăх этнонимĕ.
Тавралăхĕ
Патшалăх çурçĕр-анăç Европăра, Британи утравĕсем ( Аслă британи утравĕ тата Ирланди утравĕн çурçĕр-тухăç пайĕ, Мэн тата Норманди утравĕсем) çинче вырнаçнă, Атлантика океанĕн тата унăн тинĕсĕсен шыв хумĕпе çăвăнать. Çĕр лаптăкĕ 241 пин çм².
Кондрийё ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Кондрийё ( Condrieu AOC ) - паллă Рона айлăмра вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Аслă Британи
Тавралăхĕ
Çурçĕр-Анăç Европăри патшалăх, Британ утравĕсем çинче (Аслă Британи тата Ирланди утравĕн çурçĕр-тухăç пайĕнче, архипелагсен чылай пĕчĕк утравĕсем, Норманди утравĕсем), Атлантика океанĕн тата унăн тинĕс шывĕсемпе чӳхенет. Лаптăкĕ: пурĕпе — 244,820 пин км², çĕрпе — 240,590 пин км², шывпа — 3,230 пин км². Аслă Британин чи çӳллĕ вырăнĕ — Бен-Невис хулара (1343 м) — Шотланди çурçĕрĕнче (Грампиан тăвĕсем) вырнаçнă, чи лутри — Фенланд (-4 м).
Кондрийё ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 130 га.
Иçĕм сорчĕ
Кондрийё лаптăкра пĕр шурă иçĕм сорчĕ - Вионье кăна усă курма ирĕк панă.Иçĕм тухăçлăхĕ питĕ сахал - 37 гл/га.