cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ăренпур облаçĕ
Халăхĕ
2 млн 150,4 пин çын (2005), (2 млн 179,6 пин (2002). Халăх йышлăхĕ: 17,3 çын/тăваткал çухр. (2005), хулара: 57,7% (2005).
Облаçре тутарсен, казахсен, украинецсен, пушкăртсен, мордва, нимĕçсен, чăвашсен пысăк ушкăнĕсем пурăнаççĕ.
Халăх йышĕ (2002):
Символсем
Ӑренпур облаҫӗн ялавӗ
Каçăсем
Категори:Оренбург облаçĕ
Мăн Каирка
Мăн Каирка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ягыл-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Головкин Павел Иванович
Головкин Павел Иванович — (13.07.1920-19.02.1999), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 60-мĕш çарĕн 280-мĕш перевçĕсен дивизин 1031-мĕш перевçĕсен полкĕн миномёт взвочĕн командирĕ, лейтенант.
Мăн Каирка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Еммет
Еммет — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 439 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452633, ОКАТО кочĕ — 80258845003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Марьевка (Çтерлĕ районĕ)
Марьевка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 76 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453151, ОКАТО кочĕ — 80249836006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Бабак Пётр Корнеевич
Бабак Пётр Корнеевич — (-), 1-мĕш Украина фрончĕн 3-мĕш гварди çарĕн 149-мĕш перевçĕсен дивизин 479-мĕш перевçĕсенполкĕн командирĕ, подполковник, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23.
Рыстюг
Рыстюг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 360 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Брянск фрончĕ
Каçăсем
Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче
Козлодуй общини
Козлодуй (Община Козлодуй) — Тăнай Пăлхарĕн общини. Врачан облаçне кĕрет. Халăх йышĕ — 23 649 çын (çу, 15 2008д).
Асăрхавсем
Категори:Врачан облаçĕн общинисем
Мăн Карьят
Мăн Карьят — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Салат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Нузык
Нузык — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кильмезь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Параппан
thumb|right|Параппан Параппан (тĕрĕк сăмахĕнчен пулса тухнă, пулас) — кĕмсĕртӳллĕ кĕвĕ хатĕрĕ, мембранофон.
Чылай халăхăн инструменчĕ. Параппан шутне йывăç (е металлă) пушă цилиндрлă резонатор-корпус е хашака (рамă) çине икĕ (е пĕр) енчен сăран мембранăсене туртса çирĕплетнĕ (сасăн çӳллĕшне туртăвĕпе улăштарма пулать).
Сасса мембранăна йывăç шаккан çемçе вĕççипе, патакпа, алăпа, хăш чух сĕркелесе кăлараççĕ.
Истори
Параппан авалхи Шумерте — пирĕн эрăччен 3000 çул маларах — пулни паллă. Месопотамире археологи ĕçĕсене ирттернĕ чух авалхи çапмалли пĕчĕк цилиндр инструментсене тупнă. Авал параппан çивĕч хыпара саспа çитермелли хатĕр пулнă, çаплах ăна ритуал ташисене, вăрçă-харçă çаврăнăвĕсене, тĕн мешехисене ирттернĕ чух кĕмсĕртеттернĕ. Европăна параппан Çывăх Тухăçран килет.
Тĕсĕсем
Мăн параппан (турккă параппанĕ) — икĕ енлĕ, сайра пĕр енлĕ.
Пĕчĕк параппан
Бас-параппан
Там-там е том-том — африка параппанĕ.
Параппан тăвакансем
Параппансене Японире (Yamaha, Roland), АПШ-ра (Alesis, Drum Workshop) ăсталаççĕ, кăштах Европăпа (Simmons) Тайваньре (Taye, WorlMax, Mapex).
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Кĕвĕ хатĕрĕсем Категори:Кĕмсĕртӳллĕ кĕвĕ хатĕрĕсем
Перĕм облаçĕ
Пе́рĕм облаçĕ — РСФСР (1938—1991) тата Раççей Федерацин (1991—2005) йышĕнчи администрациллĕ-территориаллĕ виçе. Çĕр лаптăкĕ — 160,6 пин çм2. Администраци центрĕ — Перĕм хула.
2005 çулхи раштав уйăхĕн 1-мĕшĕнччен. Коми-Пермь автономи тăрăхĕпе Перĕм Енне пĕрлештернĕ.
Тавралăхĕ
Облаç лаптăкĕ 160236,5 тăваткал çухрăм. Тĕп хули - Пермь.
Каçăсем
Категори:Раççей Федерацин малтанхи субъекчĕсем
Дедушкин Николай Степанович
Дедушкин Николай Степанович, (1915, пуш, 28, Тутарстан, Пăва районĕ, Элшел ялĕ — 1995, раштав, 31, Шупашкар, Чăваш Ен) — литература тĕпчевçи, тишкерӳçи, СССР ÇП пайташĕ (1964), филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ (1964).
505 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Дедушкин Николай Степанович
Литературăри хастарлă ĕçĕсемшĕн Халăхсен туслăхĕн тата «Хисеп Палли» орденĕсене тивĕçлĕ пулнă.
23 ҫул ытла И.Н.Ульянов ячӗллӗ ЧПУра доцентра ӗҫленӗ. Вӑл — филологи ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ, 7 монографи авторӗ, кртика статйисен авторӗ.
Пурнăçĕ
1940 çулхи авăн уйăхĕнче Дедушкина Хĕрлĕ Çара илнĕ. Взвод командирĕ, аслă инструктор пулнă. 1945 çулта яппунсемпе çапăçнă. Вăрçă вĕçленсен Николай Дедущкин киле таврăнман, 1961 çулчен хĕсметре тăнă, полковник хисепне çити ӳснĕ.
1967-1978 çулсенче вăл Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвне ертсе пынă.
1995 çулхи рашрав уйăхĕн 31-мĕшĕнче Шупашкарта çĕре кĕнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Дедушкин литература тишкерӳ ĕçĕсене студент чухнех пичетленме тытăннă.
Николай Степанович чăваш çыравçисем тата вĕсен кĕнекисем çинчен нумай статьясем çырнă. Пичетлесе кăларнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:1915 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 28-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1995 çулта вилнисем Категори:Раштавăн 31-мĕшĕнче вилнисем
Енахметово
Енахметово — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 460 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452633, ОКАТО кочĕ — 80258845004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Кĕсле
thumb|280px|Кĕслеçĕсем, [[Васнецов Виктор Михайлович|Виктор Васнецовăн ӳкерчĕкĕ, 1899]] thumb Кĕсле - малтанхи Раççей сарăлнă хĕлĕхлĕ кĕвĕ хатĕрĕ.
Истори
Кĕсле тесе Раççейре вырттарнă арфăн тĕрлĕхĕсене палăртаççĕ. Псалтирь кĕслисем грек псалтирĕпе еврейсен киннорĕ евĕр; вĕсен шутне чăваш, çармăс кĕслисем, çаплах клавир евĕр кĕслесем тата финн кантеле, латыш куоклесĕ тата литва канклесĕ кĕрет.
Редникова Екатерина Валерьевна
Кун-çулĕ
1994 çулта Раççей театр ӳнерĕн академинче (ГИТИС) диплом илет. «Et Cetera» театрĕнче Ю.О’Нилăн «Горизонт хыçĕнче» пьесинче Рут рольне, Мольерăн «Лекаре поневоле» пьесинче тăрантаракан, Смуглой леди в Бернарда Шоу хайланă «Сонетăн тĕксĕм ӳтлĕ леди» ĕçĕнче Тĕксĕм ӳтлĕ ледине вылять.
Кинора актриса пĕрремĕш хут 1990 çулта Олег Кахунăн «Уроки в конце весны» социаллă драминче ĕçлет. Кайран Владимир Басова-кĕçĕннин «Бездна», Д. Таусик «Риск без контракта» (1992) тата «Дьявольская симфония» (1994) фильмĕсенче хевтелет. Катя Алексей Сахаровăн «Барышня-крестьянка» (1995) фильмĕнче паллăха тухать, анлăн халăх кăмăлне вăл Павел Чухрайăн «Вор» (1997) ĕçĕпе кĕрет.
Каçăсем
Категори:ГИТИСран вĕренсе тухнăскерсем
Çĕнĕ Муса (Кивĕ Муса ял тăрăхĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Грузи эрехĕсем
right|thumb|220px|Грузи эрехĕсем Грузи - авалхи эрехтăвакан енĕ.
Иçĕм сорчĕсем
thumb|right|180px|Ркацители Грузире питĕ нумай вырăнти иçĕм сорчĕсем (500 ытла) : Иçĕм яхăн 61 пин гектарсемче ӳстереççĕ (2005).
Эрехтăвакан тăрăхĕсем
Кахети,Имерети,Рача-Лечхуми,Квемо-Сванети.
Каçăсем
Категори:Грузи Категори:Грузи эрехĕсем
506 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Малти Ишек ял тăрăхĕ
Малти Ишек ял тăрăхĕ  — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Малти Ишек, Тĕп урам, 2.
Телефон: +7(83537)3-72-49.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Семенов Виталий Ананьевич.
Тавралăхĕ
Нурăс-Канаш çул хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1519 (2010 çул) çын.
Пурăнан вырăнсем
Малти Ишек, Айкăш, Малти Кăкшăм, Çăлкас Кăкшăм, Хурăн Кăкшăм тата Чалăм Кăкшăм ялĕсенчен тăрать. Пĕтĕмĕшлĕ лаптăкĕ 4094 га.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
Криводол общини
Криводол (Община Криводол) — Тăнай Пăлхарĕн общини. Врачан облаçне кĕрет. Халăх йышĕ — 10 798 çын (çу, 15 2008).
Асăрхавсем
Категори:Врачан облаçĕн общинисем
Элексантăр
Элекса́нтăр е Сантăр (ἀλέξω «хӳтĕле», ( ἀνδρός) «арçын») — халăхра чи кăмăлланă арçынсен пайăр ячĕсенчен пĕрри. Хĕрарăмсен те, чылай чухне урăхларах формăсемпе,  унашкал ят пулма пултарать. Ытти формăсем — Сашук, Санюк, Шурка, паспортпа Александр.
Александр ятăн чăвашлатнă форми.
Католици чиркĕвĕ
кăрлач, 30, нарăс, 18, нарăс, 26, пуш, 10, пуш, 27, пуш, 28, ака, 22, ака, 24, çу, 3, çĕртме, 2, çĕртме, 4, çĕртме, 6, утă, 10, çурла, 1, çурла, 11, çурла, 26, çурла, 28, авăн, 21, юпа, 5, юпа, 11, юпа, 17, юпа, 22, чӳк, 9, чӳк, 24, раштав, 12.
Асăрхавсем
Сантăр - грек чĕлхинчен йышăннă Александр ятăн чăвашлатнă форми.
Каçăсем
Категори:Арçын ячĕсем Категори:Вырăсла арçын ячĕсем Категори:Грек кăкĕнчен тухнă арçын ячĕсем
Александр
Муравей (Çтерлĕ районĕ)
Муравей  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 218 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453151, ОКАТО кочĕ — 80249836007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Шлюз
Шлюз — шыв ҫулӗнчи карапсемпе кимӗсене пӗр шыв объектӗнчен (бьефран) теприне вӗсенчи тӗрлӗ шыв шайӗпе (камерӑна тултарнипе е пушатнипе), камерӑри ҫӳлти е аялти бьефсен шыв шайне шайлаштарнипе ишсе тухма май паракан гидротехника ҫурт-йĕр тăвăмӗ.
Кун-ҫулӗ
Пӗрремӗш шлюза Хуайнань провинцин Китай транспорт министрӗн Цяо Вэй-Юэ ятлӑ пулӑшавҫи ӑсласа кӑларнӑ тесе шутлаҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Гидротехника çурт-йĕрĕсем Категори:Шыв транспорчĕн инфраструктури Категори:Каналсем
Головко Павел Андреевич
Головко Павел Андреевич Головко Павло Андрійович — (31.12.1925-30.07.1961), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 40-мĕш çарĕн 163-мĕш перевçĕсен дивизин 529-мĕш перевçĕсен полкĕн автоматчикĕ, красноармеец.
507 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çăлкас Кăкшăм
Çăлкас Кăкшăм — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Етĕрне уесĕн Асакасси вулăсне кĕнĕ. 1927 çулта, юпа, 1 Вăрнар районне кĕрет, 1939 çулта пуш, 17 — Калинин районĕ шутĕнче, 1956 çулта чӳк, 26 — каллех Вăрнар районне таврăнать.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕнчи пурăнан вырăнсем
Контрабас
Контраба́с (contrabasso е basso, double bass, contrebasse, Kontrabass) — хĕлĕх-сĕрмеллĕ кĕвĕ инструменчĕсенчен чи пысăкки, тытăмĕ сĕрме купăсăн пекех, хормипе урăхларах.
Истори
Категори:Контрабас Категори:Бас кĕвĕ инструменчĕсем Категори:Кĕвĕ инструменчĕсем
Бабанаков Николай Петрович
Бабанаков Николай Петрович — (1919-21), 2-мĕш Беларуç фрончĕн 65-мĕш çарĕн 8-мĕш моторланă понтон-кĕпер бригадин 87-мĕш уйрăм моторланă понтон-кĕпер батальонĕн отделени командирĕ, сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 29.
Изимка
Изимка — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 94 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452633, ОКАТО кочĕ — 80258845005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Гурьевск
Гурьевск:
Рябиха
Рябиха — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Пичуг юханшывăн сулахай çыранĕпе, 7 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Рябиха
Фосфор
Фосфор — периодикăллă системăри 15 атом номерлĕ хими элеменчĕ, P (Phosphorus) символпа палăртаççĕ. Çĕр хуппинче чи анлă сарăлнă элементсен шутне кĕрет (0,08—0,09 % массăпа). Питĕ химилле хастар пулнипе ирĕклĕн тĕл пулмасть. Фосфорăн 190 яхăн минерал, вĕсенчен чи пысăк пĕлтерĕшлисем:апатит Ca5(PO4)3(F,Cl,OH) фосфорит Ca3(PO4)2 тата ыттисем. Фосфорсăр пурнăç пулаймасть, ДНК, РНК тата АТФ çак элемент пур. Çавăнпа фософор ӳсентăрансен тата чĕрчунсен пĕтĕм пайĕнче те пур. Фосфор пурнăç элеменчĕсен шутне кĕрет.
Элементарлă фосфорăн токсикологийĕ
Фосфорпа вăйлă наркăмăшлантарсан çăварпа хырăм çунтарма тытăнать, пуç ыратать, вăй пĕтет, хăстарать. 2-3 талăкран сар ӳкет. Нумай вăхăт хушши наркăмăшлантарсан кальци ылмаштарни пăсăлать, чĕрепе нерв системи йĕркерен тухаççĕ. Фософорпа наркăмăшлансан малтахи пулăшăва хырăма çуса кăларасси, клизмăсем тата çемçетекен эмелсем. Венă витĕр глюкоза ямалла. ӳте çунтарсан аманнă вырăна пăхăр купорос е сода ирĕлтеркĕчĕсемпе çумалла. . Ӗçлемелли пӳлĕмсенчи сывлăшри фософрăн пăсĕсен ПДК — 0,03 мг/м³, атмосферăри сывлăшри вăхăтлăх юракан концентрации – 0,0005 мг/м³, ĕçмеллли шывра ПДК   — 0,0001 мг/дм³.
Фосфор çыхăнăвĕсен токсикологийĕ
Фосфорăн хăшпĕр çыхăнăвĕсен (фосфин) питĕ наркăмăшлă. Çапăçу наркăмăшлă япалисем Зарин, зоман, Табун, V-газсем - фосфор çыхăнăвĕсем. Çĕнĕ Шупашкарти "Химпром" пĕрлешӳре V-газсем тăвакан цехра темиçе авари пулнă, çынсем вилнĕ.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металмаррисем Категори:Çав тери хăрушăллă япаласем
Градов Андрей Петрович
Андре́й Петро́вич Гра́дов (1954 çулхи кăрлачăн 29-мĕшĕ, Мускав çур.) — совет тата раççей кино актёрĕ, Раççей тава тивĕçлĕ артисчĕ.
Кун-çулĕ
Андрей Градов — чăвашсен пĕрремĕш актёрĕ тата режиссёрĕ, пĕрремĕш профессиллĕ чăваш театрне йĕркелекен Иоаким Максимов-Кошкинскин тата пĕрремĕш чăваш киноактрисин Татьяна Степановна Максимова-Кошкинскаян мăнукĕ. Автокатострофăра амăшĕ вилсен Андрея кукаçипе куками пăхса çитĕнтернĕ. Ашшĕ: Петр Градов сăвăç.
Асăрхавсем
Категори:Борис Щукин ячĕллĕ Театр институтĕнче вĕренсе тухнисем
Тута купăсĕ
Тута купăсĕ — анлă сарăлнă чĕлхеллĕ кĕвĕ хатĕрĕ.
Мăн Коленсал
Мăн Коленсал — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Нюролька юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Тута купăсĕ
Ăна харп (harp — Америкăра çапла калаççĕ) тесе те палăртаççĕ, анчах çакă тĕрĕсех мар, мĕншĕн тесен harp — арфа шутланать. Тута купăсĕ ăшĕнче пăхăр чĕлхисем пур, вĕсем музăкçă сывлăш вĕрнипе силленеççĕ те кĕвĕ кăлараççĕ. Тута купăсĕн пусмалли тӳмисем (клавиатура) çук. Клавиатурă вырăнне чĕлхепе тута шăтăка шыраса сывлăшпа вĕреççĕ
Мăн Коленсал
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тута купăсĕ
Тута купăсĕпе блюз, фолк, блюграсс, блюз-рок, кантри, джаз кĕввисене выляççĕ.
Çаплах пахăр
Категори:Вĕрсе каламалли кĕвĕ хатĕрĕсем Категори:Тута купăсĕ
Будённый Семён Михайлович
Семён Миха́йлович Будённый (ака, 25 1883 — юпа, 26 1973) — совет çарпуçĕ, Раççейри граждан вăрçине хутшăннăскер, Пĕрремĕш Юланут çарĕн çарпуçĕ, Совет Союзĕн пĕрремĕш маршалĕсенчен пĕрри, виççĕ хутчен Совет Союзĕн Паттăрĕ.
Кун-çулĕ
Ростов облаçĕнчи Пролетари районĕн Платовская станицин (халĕ — Будённовская) Козюрин хуторĕнче чухăн çĕрĕçчен çемйинче çуралнă. Вырăс. 1919 çултанпа РКП(б)/ВКП(б)/ССКП пайташĕ.
1903 çулта çара чĕннĕ. Вăхăтлă хĕсметре Тинĕсçум драгун Христиан IX дани патши полкĕнче тăнă, çавăнтах хушма хĕсмете юлнă. 1904—05 çулсенчи Вырăс-япун вăрçине 26-мĕш Тан касак полкĕнче çапăçнă. Çак тапхăрта Карл Маннергеймпе тĕл пулнă.
1917 çулхи çулла Кавказ дивизипе Минска çитет, унта ăна полк комитечĕн ертӳçи тата дивизи комитечĕн ертӳçи çумĕ пулма суйланă. 1917 çулхи çурла уйăхĕнче М. В. Фрунзепе пĕрле корнилов çарĕсен эшелонĕсене Оршăра хĕçпăшаллантарнă. Октябрь революцийĕ хыççăн Тан çине, Платовская станицине таврăнать, ăна Сальск тăрăх Канашĕн ĕçтăвком комитечĕн пайташне суйлаççĕ те тăрăхăн çĕр уйрăмĕн пуçлăхĕ пулма çирĕплетеççĕ.
Граждан вăрçи
thumb|300px|Пĕрремĕш Юланут Çарĕн командирĕсем [[РÇХÇ Хирти штабĕнче — Будённый, Егоров, Ворошилов тата урăххисем ]] 1918 çулхи нарăс уйăхĕнче Будённый Тан çинче пуçтарăннă шурă гвардейсемпе кĕрешме революциллĕ юланут тĕкĕртне йĕркеленĕ. Кайран хĕрлĕ юланутсем Царицын патĕнче 1919 çулăн пуçламăшĕнче ăнăçлă çапăçнă, полка, бригадăна, кавалери дивизине çити ӳснĕ.
1919 çулхи çĕртмен иккĕмĕш пайĕнче çамрăк Хĕрлĕ Çарĕнче пĕрремĕш пысăк кавалери пĕрлешĕвĕ — Будённый ертсе пынă юланут корпусне йĕркеленĕ. Çак корпус 1919 çулхи çурла уйăхĕнче тури Тан тăрăхĕнче Врангель генералăн Кавказ çарĕн тĕп вăйĕсене çĕмĕрнĕ Воронеж-Касторненская операцине хастар хутшăннă, 1919 çулта 8-мĕш çарăн дивизийĕсемпе пĕрле Мамонтовпа Шкуро генералсен касак корпусĕсене пĕтемпех аркатнă. Корпус чаçĕсем Воронеж йышăнса, Хĕрлĕ Çар позицин Мускав тĕлĕнчи 100-çухрăмлă çурăка хупланă. Будённый юланут корпусĕ Деникин генералăн çарĕсене Воронежпа Касторная патĕнче аркатни тăшмана Тан çинче çĕнтерĕве çывхартнă.
1919 çулхи чӳкĕн 19-мĕшĕнче Кăнтăр фрончĕн çарпуçĕ Республика реввăрçăканашĕн тапăчĕпе Юланут корпусĕ Пĕрремĕш Юланут çарĕ пулса тăнă. Çарпуçĕ пулма Будённыйе çирĕплетнĕ. 1923 çулхи юпа уйăхĕччен вăл ертсе пынă Пĕрремĕш Юланут çарĕ 1917-1922 çулсенчи граждан вăрçинче Деникинпа Врангель çарĕсене Çурçĕр Таврире тата Крымра аркатнă çапăçусене хутшăннă. Совет-поляк вăрçинче Пилсудский çарĕнчен тарнă. Пĕрремĕш Юланут çарĕн хăшпĕр чаçĕсем Украинăри халăха пусмăрланă, çакăншăн 200 яхăн хĕрлĕ çар çынне персе пăрăхнă.
Граждан вăрçи хыççăн Хĕрлĕ Çарти хĕсмечĕ
1921—23 çулсенче Будённый — РВК пайташĕ, кайран Çурçĕр-Кавказ çар тăрăхĕн çарпуç çумĕ. Лаша савучĕсене йĕркелесе ертсе пынă ĕçре чылай вăй хунă. Нумай çул хушши ĕçре лаша çĕнĕ ăрачĕсене — будённăй тата терек — ĕрчетсе кăларнă.
1923 çулта Будённый Чечен автономи облаçĕн «кумашшĕ» пулса тăрать: бухар эмирен çĕлĕкне тăхăнса, хулпуçç урлă хĕрлĕ хăю çакса вăл Урус-Мартана килсе ПĔТК декречĕпе Чечняна автономи облаçĕ статусне парать.
1932 çулта М. В. Фрунзе ячĕллĕ вăрçă академинче вĕренсе тухнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1883 çулта çуралнисем Категори:Акан 25-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1973 çулта вилнисем Категори:Юпан 26-мĕшĕнче вилнисем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:Виçĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Суворов орден кавалерĕсем Категори:Таса Георгий орден палли кавалерĕсем Категори:Георгий медалĕпе чысланисем Категори:Волгоград хисеп гражданĕсем Категори:Ростов-Тан-çинчи хисеп гражданĕсем Категори:Мускавра вилнисем Категори:Раçсейри граждан вăрçине хутшăннисем Категори:Пĕрремĕш юланутçăсем Категори:Пĕрремĕш Тĕнче вăрçине хутшăннисем Категори:Тан касак çарĕ Категори:Вырăс-япун вăрçине хутшăннисем Категори:ССКП ТК пайташĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:СССР Аслă Канаш депутачĕсем Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Старое Барятино
Старое Барятино — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 50 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453151, ОКАТО кочĕ — 80249836008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Ял тăрăхĕ
Ял тăрăхĕ —вырăнти хăй тытăмлăхне халăх хăйех е суйланă вырăнти хăй тытăмлăх органĕсем урлă тытса тăракан пĕр е пĕрлĕ территориллĕ темиçе ял пурăнан вырăн (посёлок, чиркӳ ялĕ, станица, хутор, кишлак, аул тата урăх ял пурăнан вырăн). мини|Ял тӑрӑхӗн тӗслӗхӗ. Тавровски ял поселенийӗ Ял тăрăхĕ муниципаллă район шутне кĕрет.
Ял тăрăхĕ — муниципаллă реформăпа татăçуллă Раççей Федерацинчи муниципаллă йĕркеленӳсен тĕсĕ.
Ял тăрăх территори шутне, яланхилле, 1000 çын пурăнакан (чылай халăх йышлă территорире — 3000 çын ытла) пĕр ял е поселок тата (е) пĕрлĕ территориллĕ кашни 1000 çынран кая мар (чылай халăх йышлă территоришĕн — кашни 3000 çынран кая мар) темиçе пурăнан вырăнĕ кĕрет.
Икĕ е темиçе пурăнан вырăнлă ял тăрăхĕн чиккине, яланхилле администраци центрĕнчен пĕр кун хушшинче çуран çитсе таврăнмалла пурăнан вырăнсене кĕртеççĕ. Халăх сахал пурăнакан, çаплах аякри тата çитме хĕн вырăнти çĕрсенче чикĕсене урăхларах палăртаççĕ.
Кăсăклă факт
Чĕмпĕр Енри, Тутарстанри, Самар облаçĕнчи чăвашсем çак термина ял хутлăхĕ теççĕ.
Каçăсем
Категори:Вырăнти хăйтытăмлăх Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем
508 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кубань (юханшыв)
Куба́нь (ав.грек. Гипанис, Псыж) — Çурçĕр Кавказри юханшыв. Карачай-Черкеси, Ставрополь, Краснодар Енĕсен тата Адыгей территори витĕр юхать.
Кубань Эльбрус тăвĕнчен пуçланать те Азов тинĕсĕ таран (XIX ĕмĕрчен Хура тинĕсе çитнĕ) юхать. Тăсăлăвĕ 870 çм, шыв-çĕр лаптăкĕ — 58 пин çм². Усть-Лабинск хулинчен пуçласа Кубань карап çӳремелли шутланать.
Кубань шывĕ çинчи хуласем: Карачаевск, Усть-Джегута, Черкесск, Невинномысск, Армавир, Новокубанск, Кропоткин, Усть-Лабинск, Краснодар, Славянск-Кубань-çинчи тата Темрюк.
Юханшыв çинче Краснодар шывуправĕ пур.
Каçăсем
Категори:Карачаево-Черкеси юханшывĕсем Категори:Ставрополь Енĕн юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Адыгей юханшывĕсем * Категори:Азов тинĕсе кĕрекен юханшывĕсем
Головко Павел Федотович
Головко Павел Федотович — (05.02.1919-23.01.1995), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 17-мĕш сывлăш çарĕн 10-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 306-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 951-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, аслă лейтенант.
Хырăм
Хырăм — çын е чĕрчун кĕлеткин пайĕ. Вăл вар-хырăм хăвăлĕпе ун аякĕсенчен тăрать. Унăн çийĕнче чĕре кари, аялта купарча шăмми вырнаçнă. Вар-хырăм хăвăлĕнче тĕрлĕрен орган пур: хырăмлăх, пыршă, пĕвер, пӳре, пӳре парĕ, сула, хырăмай парĕ, ват, шăк хăмпи. Арçынсен кунта çавăн пекех простата тата ар вăрлăх хăмпи вырнаçнă, хĕрарăмсен - амалăх, амалăх пырĕ, ама хутаççи.
Каçăсем
Категори:Хырăм хăвăлĕ Категори:Çыннăн топографиллĕ анатомийĕ
Kõht
Нукша
Нукша — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Унжа юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Бургунди
мини|350px|[[Танле керменӗ]] Бургу́нди (Bourgogne, ) — Францин тухăçĕнчи истори çĕрĕ тата регионĕ. Çурçĕрте Лотаринги, кăнтăрта Савойя регионĕсем.
Бургунди территоринче Кот-д'Ор, Сона тата Луара, Ньевр, Йонна департаменчĕсем вырнаçнă. Регионăн лаптăкĕ 31,6 пин çм2. Халăх йышĕ 1,64 млн. çын (2010 ç.). Тĕп хули — Дижон.
Каçăсем
* Категори:Европа истории облаçĕсем Категори:Франци истори облаçĕсем
Вăрттăн фарватер (фильм)
«Вăрттăн фарватер» (Секретный фарватер) — совет илемлĕ тăватă сериллĕ Леонид Платовăн пĕр ятлă романĕпе хайланă фильм.
Сюжет
Фильм Борис Шубин торпедăçă пирки каласа парать, вăл вăрçă вĕçленсе пынă чухне нимĕçсен тĕлĕнтермĕшлĕ номĕрсĕр шывай киммипе тĕл пулать. Çак субмаринăна йĕрлесе пынă май, вăл вăрттăн фарватерпа Виççĕмĕш райхăн хăрушлă вăрттăнлăхĕсемпе паллашать.
Каçăсем
Категори:ССРП фильмĕсем Категори:Шывайçăсем пирки фильмсем Категори:Моряксем пирки фильмсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пирки фильмсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем Категори:ССРП драма фильмĕсем
Германи патшалăхĕн гимнĕ
Германи патшалăхĕн гимнĕ Das Lied der Deutschen ("нимĕçсен юрри") виççĕмĕш строфа. Ку юрăна Август Гейнрих Гоффман фон Фаллерслебен 1831 çулхи çурла уйăхĕн 21 Хельголанд утравĕ çинче çырнă. Кĕвви Гайднăн.
Самăхĕсем
Einigkeit und Recht und Freiheit Für das deutsche Vaterland! Danach lasst uns alle streben Brüderlich mit Herz und Hand! Einigkeit und Recht und Freiheit Sind des Glückes Unterpfand; Blühe, deutsches Vaterland! :|
Каçăсем
Категори:Германи Категори:Патшалăхсен гимнĕсем
Гимн Германии
Озорница
Озорница — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Великая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Пăртас ял тăрăхĕ
Пăртас ял тăрăхĕ  — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Пăртас, Шкул такăрлăкĕ, 1.
Телефон: +7(83537)6-15-55.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — 	Петров Геннадий Дмитриевич.
Тавралăхĕ
Районăн хĕвеланăç пайĕнче вырнаçнă. Абсолютлă паллĕсем 147,2м çурçĕрте, 177,4 м таран кăнтăр пайĕнче.
Пурăну вырăнĕсем
Пăртас, Çарăклă, Кĕперлĕ Кӳлхĕрри, Волонтер, Вăрман Шăхаль, Пĕнер Айкăш ялĕсенчен тăрать. Пĕтĕмĕшлĕ çĕр лаптăкĕ 4185 га.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
509 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пĕрремĕш Юланут çарĕ
thumb|300px|Пĕрремĕш Юланут çарĕн командирĕсем [[Рабочи-Çĕр ĕçчен Хĕрлĕ Çарĕ|РÇХÇ-ăн Уйри штабĕнче - Будённый, Егоров, Ворошилов тата урăх. ]]''' Пĕрремĕш Юланут çарĕ – 1918−1920 çулсенчи Граждан вăрçинчи хĕрлĕ кавалерин аслă оперативлă пĕрлешĕвĕ.
Буденнăй маршĕ
Кĕвви: Покрассен Тексчĕ: А. Д’Актилĕн
Вăрçă çулĕ
thumb|right|220px|Приезд тов. Сталина в 1ю Конную армию. [[СССР почта маркки. Сулахайра Сталин, сылтăмра Будённый]] thumb|220px||Вступайте в красную конницу! [[Плакат УССР, 1920 çул]]
Паллă çарпуçĕсем
Пĕрремĕш Юланут çарĕнче нумай паллă командир çапăçнă: С. М. Будённый, К. Е. Ворошилов, С. К. Тимошенко, Г. И. Кулик, С. М. Кривошеин, А. В. Хрулёв, И. В. Тюленев, О. И. Городовиков, К. С. Москаленко, П. С. Рыбалко, Д. Д. Лелюшенко, И. Р. Апанасенко, К. А. Мерецков, А. И. Ерёменко, Д. И. Рябышев, А. А. Гречко, П. Ф. Жигарев, А. И. Леонов, Я. Н. Федоренко, А. С. Жадов, П. А. Белов тата урăххсем те. Çара салатса ярсан унăн пайĕсенче Г. К. Жуков, И. Х. Баграмян, П. А. Курочкин, М. П. Константинов тата ытти паллă çарпуçĕ хĕсметре пулнă.
Каçăсем
Категори:Грждан вăрçи тапхăрĕнчи совет çарĕсем *
Сахай
Сахай — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1569 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453019, ОКАТО кочĕ — 80235875001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ
thumb|250px|Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театăрĕ. 1980-мĕшсем. '''Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ драма театăрĕ''' — чăвашсен этеплĕхĕн чи аслă вырăнĕ. Илемлĕ пултарулăх ертӳçи — СССР халăх артисчĕ Яковлев Валерий Николаевич.
Театр кун-çулĕ
1921 çулхи нарăсăн 12-мĕшĕнче театр Хусантан Шупашкара куçса килнĕ. Театр репертуарĕнче чăваш драматургĕсен пьесисене тата вырăс классика куçарăвĕсене лартнă, спектакăлĕсене чăвашла вылянă.
1933 çулта театр академиллĕ ята тивĕçет.
1959 çулта ăна К. Иванов чыслă ятне параççĕ.
1947 çулта театр ушкăнне ГИТИСăн Чăваш студине (М. М. Тарханов курсĕ) ăнăçлă вĕçленĕ çамрăк ăстасем кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн театрĕсем Категори:Шупашкар Категори:Театрсем Категори:Чăваш культури Категори:Театр Категори:Ӳнер Категори:Нарспи
Саковка
Саковка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 63 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Чампасак (пĕлтерĕшсем)
Чампасак:
«Руссланд» дивизи
«Ру́ссланд дивизи» (1945 çулхи нарăсăн 12-мĕшĕнчен пуçласа акан 4-мĕшне çитиччен — «Ятарлă тĕллĕ симĕс çар», çакăн хыççăн 1-мĕш Вырăс наци çарĕ) — Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин тапхăрĕнче вермахт йышĕнче Б.А. Смысловский (Артур Хольмстон суя ячĕпе хăйне палăртнă абвер зондефюрерĕ) ертсе пынипе çапăçнă çар йĕркеленĕвĕ. Йышĕ 6 - 10 пин тесе хаклаççĕ.
Саковка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
«Руссланд» дивизи
Кун-çулĕ
Хольмстон-Смысловскипе каярах туса хунă ВИÇ ертӳçи Власов генерал пĕр чĕлхе тупайманнипе дивизи ВМÇ шутне кĕмест. 1-мĕш ВНÇ шутне унчен шурă гвардейсем пулнисем çырăннă, çапăçусене раççей кивĕ ялавĕпе (шурă-синкер-хĕрлĕ) хутшăннă. Вăрçă вĕçĕнче унăн çумне раççей астулне тивĕçекен Владимир Кириллович кĕнĕ хăйĕн идеологипе кадрсен политикине «большевиксем улталанă совет гражданĕсем» çине таянса тытса пынă Власова килĕшмен. 1945 çулхи акан 4-мĕшĕнче ВИÇ вермахта майлă çар статусне тивĕçет. 1945 çулхи акан 18-мĕшĕнче 1-мĕш ВНÇ Анăçалла чакма тытăнать, юлашкинчен Лихтенштейна çитет. Çар йышĕнче çак саманта 462 çын хĕсметре тăнă. Совет влаçĕсем коллаборационистсене пама ыйтнă, анчах та Лихтенштейн правительстви çакна тума килĕшмест те 1948 çулта камăн СССР-а таврăнас тĕллев çук пулсан, ăна  Аргентинăна тухса кайма ирĕк панă.
Асăрхавсем
Категори:Вырăс коллабораци йĕркелĕвĕсем Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче
Гурьевск (Калининград облаçĕ)
Гурьевск (1946 çулччен ним.: Neuhausen), — Калининград облаçĕн Гурьевск районĕн администраци вырнаçнă хула. Калининградран 7 çухрăмра вырнаçнă.
Ятне улăштарнă чухне Кёнигсберг штурмне хутшăннă Гурьев генерал-майора асăннă.
ОКАТО кочĕ 	27209501. Телефон кочĕ 840151.
Каçăсем
Категори:Калининград облаçĕн хулисем
Куликово патĕнчи çапăçу
Куликово патĕнчи çапăçу, — 1380 çулхи авăн уйăхĕн 8-мĕшĕнче Куликово уйĕнче пулса иртнĕ çапăçу. Ку уй Дон, Непрявда тата Хитре Меча хушшинче вырнаçнă, лаптăкĕ 10 тв. çх. патнелле.
Вожа юханшыв хĕрринче тутарсен çар ушкăнне çапса аркатни Мамая питĕ килĕшмен — Дмитрий Иоанновича ку ĕçшĕн явап тыттарас шухăш çуралнă. Пысăк çар пухса вăл Мускав еннелле çул тытнă. Ăна пулăшма Литван аслă кнеçĕ Ягайло та тухнă. Çурла уйăхĕн 26-мĕшĕнче таса чунлă Сергийрен пил сăмахĕсене илнĕ хыççăн Дмитрий Иоаннович Мамая хирĕç харçа тухнă. Дмитрий Иоанновичпа пĕрле çапăçăва унăн шăллĕ Владимир Андреевич тата нумай вырăнти кнеçсем пулнă. Çавăн пекех вĕсен çар шутĕнче Коломнăри çар та пулнă. Авăн уйăхĕн 6-мĕшĕнче Дмитрий çарĕ Донпа Непрявда патне çитсе тăна. Мамай вара 3 эрне ĕнтĕ Непрявда патĕнче Ягайло çарне кĕтсе тăнă. Ягайлопа Мамай пĕрле ан çапăçчăр тесе вырăссем çапăçăва пуçлас тенĕ.
Мамай çарĕ
Мамай çарĕн шутне çапла пĕлме пулать: 1385 çулта Тавриз çине харçăпа кайнă чухне Тăхтамăш пĕтĕм Ылттăн Урта çĕрĕнчен 90 пинлĕ çар пухнă. Мамай вара Ылттăн Уртан анăçри çĕрĕсене кăна тытса тăнă. Куликово патĕнчи çапăçура Мамай пĕтĕм çарне çухатнине асра тытсан, тата пилĕк çул хушшинче çынсен йышĕ хăвăрт тулманнине асра тытсан, тутарсен çарĕнче 70-75 пин çын пулнă тесе шутлама пулать.
Вырăссен çарĕ
Дмитрий пĕтĕм Çурçер-Тухăç Руçĕн çĕрĕнчен çынсене пухнă. Мускавпа пĕрмай тупăшакан Тверь те хăйĕн çарне илсе килнĕ. Çавăн пекех Дмитрий çарĕ шутне Кисан тăрăхĕнче Ольгердович кнеçĕсен (Ягайло шăллĕсем) Псковпа Брянскри полкĕсем кĕнĕ.
Пуçтарăннă çар шутне тĕрлĕрен çырса хăварнă. Çулçыравçăсем 150-250 пинлĕ çар пирки çырса хăварнă. Каярахпа тĕпчевçĕсем (Е. А. Разин тата ыттисем) вăл вăхăтри вырăссен халăх шутне, çара епле çынсене пухнине, вырăс çарĕ çапăçу хирне çитнĕ вăхăта (кĕперсен шутне тата вĕсем урлă каçнă вăхăта шута илсе) тĕпе хурса тĕпченĕ хыççăн Дмитрий çарĕнче 50-60 пин çын пулнине палăртнă. В.Н. Татищев та 60 пинлĕ çар пирки çырса хăварнă. Дмитрийĕн хăйен çарĕ 20-25 пин çынтан çеç тăнă, ыттисем вара — ăна пулăшма килнисем. Çарта 20 пин юланут, 30 пин çуран утакан çар пулнă. Дмитрий Иоаннович ку пысăк çара пиллĕк пая пайланă: малти, аслă, сылтăм алă, сулахай алă тата сыхлавлă полксем çине.
Çапăçăва хатĕрленни
Авăн уйăхĕн 8-мĕшĕнче уйя тĕтре ярса илнĕ, çавна май 11 сехетчен хире-хирĕç тăракан çарсем вырăнтан хускалман. Тĕтре сирĕлнĕ хыççăн тутарсемпе вырăс çарĕсем пĕрне-пĕри хирĕç тухнă. Тутарсен çуран çарĕ варринче, юланутсем вара хĕррипе пынă. Пĕр-пĕрин патне çитнĕ хыççăн çарсем чарăнса тăнă.
Çапăçу
Çапăçу пуçлас умĕн çарсенчен икĕ паттăр тухнă — Александр Пересвет тата Челепей (Телепей). Пер-перин хышшинчи çапăçура икĕ паттăр та пуçне хунă хыççăн уйра икĕ çар хушшинчи çапăçу пуçланнă.
Малти ретри полк тутарсен атакине хирсе янă пулин те тутарсем вĕсене пăтратса ярса вырăссен варринчи çарĕ çине пырса кĕнĕ. Вырăс çулçыравçисем çырса хăварна тăрăх ку çапăçу юнлă пулнă, нумай тăсăлнă. Темиçе сехет хушши çапăçнă хыççăн çапăçу уйĕнчи лару-тăру курăнма пуçланă. Вырăссем сылтăм енче тутарсемпе ăнăçлă çапăçнă — çырма вĕсене самай пулăшу кӳнĕ. Варринче вара тутарсем самай вăйлă вырăссене хĕснĕ, анчах Владимирпа Суздальтен килнĕ полксем вĕсене хирĕç çирĕп тăнă. Вĕсем витĕр тухма вара тутар юланучĕсене çĕр çинче выртакан вилĕсем чăрмантарнă.
Тутарсем хăйсен çарĕсене пуçтарса сулахай енчен вырăссем çине тапăннă. Анчах та кунта вĕсем тапăнасса кĕтнĕ пулнă. Тутарсем вырăссен сулахай енчи полкне çапса çĕмернĕ. Дмитрий Ольгердович полкĕ сулахайн енчи фланга тата аслă полкăн тылне хӳтĕлеме çеç пултарнă. Сыхланса юлнă сулахай алă полкĕн çар çыннисем Непрявда патнелле тара пуçланă — вĕсем хыççăн тутар юланучĕсем вĕçтернĕ.
Вырăссен сыхлавлă çарĕ ку хушăра çапăçăва хутшăнман. Çарĕ çапăçасшăн пулнă пулин те Боброк çарпуçĕ вĕсене тытса чарнă. Тутарсем сулахай алă полкне çапса çĕмĕрнĕ хыççăн вара ку полк çапăçăва хутшăннă. Тутарсен юланучĕсене хирĕç хыçалтан кĕрсе вырăссем вĕсене юханшыва хăваласа кĕртнĕ. Унтах çапса аркатнă. Çак вăхăтрах аслă полкпа сылтăм алă полкĕ тутарсене тирĕç тапăнма пуçланă. Тутарсем тара пуçланă.
Хăйĕн çарĕ тара пуçланине курсан Мамай пĕчĕк ушкăнпа тарнă. Сыхлавла çарĕ тутарсене Хитре Меча таранах хăваланă.
Çухатусем
Вырăс çулçыравçисем вилнисем шутне самай пысăклатаççĕ. Вĕсем çырса хăварнă тăрăх вилнисен шучĕ 1,5 млн. таран çитет. Тĕрĕсрех каласан вара икĕ енчи çарсен çухатăвне пĕрлештерсен 100 пин пуçтарăнать. Кая юлса çитнĕ Ягайло кнеçĕн çарĕ аманнисене тустарнă, çаратнă. Авăн уйăхĕн 9-мĕшпе 16-мĕшĕ хушшинче вилнисене пытарнă. Тăванла вилĕ тăпри çинче чиркӳ лартнă (халĕ вăл сыхланса юлман).
Кайрантарахпа
Дмитрий каялла чаппа таврăннă. Олег Рязанский ăна асли шутне хунă, килĕшӳ туса алă пуснă. Халăх çĕнтерӳпе хавасланнă — Дмитрийе Донской, Владимира — «Храбрый» (хастар) хушма ят панă. Халăх ку çентерӳпе Ылттăн Урта вăйĕ чакнă тесе шутлама пуçланă, анчах та кăшт каярах йăнăшнине туйса илнĕ.
Икĕ çул иртсен Тăхтамăш Мускав çине тапăнса килсе йăлтах çаратса кайнă. Ку хутĕнче вара Дмитрий Донской вĕсене хирĕç нимех те тăвайман.
Вуламалли
Категори:Раççей историйĕ
Уйпуç Ялтăра
Уйпуç Ялтăра, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 210 çын, çав шутра 97 арçын, 113 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1917 çултанпа Кăрмăш уесне кĕнĕ. 1920 çулхи авăнăн 7-мĕшĕнчен 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕнĕ. 1917 çултан Атикасси улăсне, 1926 çулхи авăн уйăхĕн 14 пуçласа 1927 çулчен Хутар улăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Вăрнар районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Çĕмĕрле районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕртнĕ, 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççан каллех Çĕмĕрле районне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Бабанин Иван Акимович
Бабанин Иван Акимович — ( 10-{{Date|25|12|1994}), 2-мĕш Украина фрончĕн 46-мĕш çарĕн 108-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 305-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн перевçĕсен взвочĕн командирĕ, гварди кĕçĕн лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ } <, ,. Указ дати - 24.
Радиохум
Каçăсем
Категори:Электродинамика Категори:Электромагнит пулăмĕсем Категори:Электромагнит пайăркалавĕ Категори:Радиотехника Категори:Радиофизика
ФМШ 18
ФМШ 18 е МПУ-н ЯВĂТ (ятарлă вĕрнӳпе ăслăлăх тĕпĕ) 1989 çулчен «18-мĕш нумерлĕ физикăпа математикă шкул-интерначĕ» (ФМШ 18) — Мускав университечĕ çумĕнчи ятарлă шкул-интернат.
Çав евĕрлĕ шкул-интернатсем, ытти аслă шкулсем çумĕнчисем, СССР хулисенче те пулнă: Киевра, Çĕнĕ Çĕпĕрте, Ленинградра. Шупашкарта та çавăн пек Шупашкарти физика-математика шкул-интерначĕ 196?-1981 çулсенче ĕçленĕ.
Кун-çулĕ
Тăватă ятарлă шкула ССРП Министрсен Канашĕ хушнипе 1963-мĕш çулта уçнă. Мускаври интерната А. Н. Колмогоров академик йĕркелесе пынă. Пархатарлă саманара ЯВНТ валли укçасене уйрăм йĕркепе куçарса панă.
ЯВĂТа вĕренме Раççей Федераципе Белорусирен талантлă шкул ачисене илеççĕ.
Шкулта физикапа математика ятарлă дисциплинăсем шутланаççĕ. 1989 çул[b чӳкре химипе хăватлă хатĕрлес класне, каярахпа — биологипе, экономикăпа, информатикăпа енĕпе хăватлă хатĕрлес классем те уçнă.
Шкула кĕме нумай пусмаллă экзамен (çыруллă тур, калаçуллă тур, «Çуллахи шкул») витĕр тĕрĕсленсе тухмалла. Çыруллă турне яланхи пекех (математикă турĕ) облаç олимпиадисенче иртереççĕ. Калаçуллă турĕ — вĕрентӳçĕсен пĕлĕвне ăслăлатас институтĕнче (е облаçри çавăн евĕр аслă пĕлӳ тĕпĕнче) иртет. «Çуллахи шкулĕ» ЯВĂТ-ра икĕ эрнеллĕ хăтлануллă вĕренӳ сеансĕ шутланать.
1980-мĕшпе 1990-мĕш çулсенче вĕренсе тухнисем кĕмелли экзамен тытмасăрах (шкул «рекомендаци» хучĕпе) МПУ-на, ытти аслă пĕлӳ шкулĕсене те вĕренме илеççĕ.
1990 çулта МПУ ЯВĂТ 200 яхăн ача вĕреннĕ, 200 яхăн ĕçчен (вĕрентӳçĕсем, пăхса ӳстерекенсем, администраци тата пулăшса тăракан персонал).
1990 çулта пĕр уйăхра апат-çимĕçшĕн 34 тенкĕ тӳлемелле пулнă. Ытти тăкакне патшалăх укçипе сапланă.
Паян МПУ ЯВĂТ - вĕрентӳпе пĕлӳлĕх шайĕпе Раççейре чи малти вырăнта шутланать.
Шкула кĕмелли экзаменсене пуш-ака уйăхĕсенче Раççейĕн Европă пайĕнчи облаçĕсен тĕп хулисенче ирттереççĕ. Экзамен расписанипе ирттерӳ вырăнĕсене МПУ ЯВĂТ официаллă сайчĕнче тупма пулать.
Каçăсем
Категори:Раççейри физика-математика шкулĕсем Категори:Мускав шкулĕсем Категори:Мускав патшалăх университечĕ Категори:Мускав патшалăх университечĕн факультечĕсем Категори:Фили-Давыдково Категори:1963 çулта никĕсленĕ шкулсем
Кирибати
Кирибати, — Лăпкă океанри пĕчĕк патшалăх. Çурçĕр-анăç енче Маршалл утравĕсен, Микронезин Федераци Штачĕсен шывĕсемпе, анăç тата кăнтăр анăç енче Науру, Соломон утравĕсен тата Тувалу шывĕсемпе, кăнтăр тата кăнтăр-тухăç енче Токелау, Кук утравĕсен тата Франци Полинезин шывĕсемпе юнашар вырнаçнă. Çурçĕр тата çурçĕр-тухăç енче Лăпкă океанăн ирĕклĕ шывĕсемпе тата АПШан Тулашри пĕчĕк утравĕсемпе юнашар вырнаçнă. Çыран хĕрри тăршшĕ — 1143 çухрăм. Кирабити Республики шутне 33 пĕчĕк атолл кĕрет, çирĕммĕшĕ çинче çынсем пурăнаççĕ. Республика лаптăкĕ — 726,34 км².
Тĕп хули — Кăнтăр Тарава.
Халăх йышĕ
Кирабитинче пурĕ 92 533 çын (2005) пурăнать.
Каçăсем
Категори:Лăпкă океан утравĕсем * Категори:Утрав патшалăхĕсем Категори:Унитари патшалăхĕсем
Мăн Кыненок
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Электромагнит
Электромагнит — ун витĕр электро ток янă майăн хăйĕн тавра магнитла уй çуратакан хатĕр.
Каçăсем
Категори:Электромагнетизм Категори:Магнитсем Категори:Электро
Форд Генри
220px|слева|Генри Форд thumb|300px|Генри Форд — 1914 çул
Кызыл-Чулпан
Кызыл-Чулпан — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 31 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452633, ОКАТО кочĕ — 80258845006.
Форд Генри
Ге́нри Форд (Henry Ford;  — ) — американ промышленникĕ, тĕнчипе вырнаçнă автомобиль тăвакан заводсен хуçи, ăслайçă, АПШ-н 161 патент авторĕ. Вăл автомобиль тăвас тапхăрĕн пуçламăшĕнче чи йӳнĕ автомобильсене кăларнă. Ford Motor Company паянхи кунччен те ĕçлет.
Кызыл-Чулпан
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
510 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Форд Генри
Фордăн "Ман пурнăç, ман çитĕнӳсем" кĕнеки ăслăхлă ĕç йĕркелесси çинчен çырнă классика хайлавĕ пулса тăрать. Ку кĕнекене 1924 СССРта пичетленĕ. left|thumb|200px|Детройтри заводри автомобиль пухакан конвейер, 1923 çул
Кил-йышĕ
мини|слева|150px|Генри Форд США почта марки çинче[[1968-мĕш çул]] Ашшĕ-амăшĕ
Шăллĕсем
Йăмăкĕсем
Арăмĕпе ачисем
Каçăсем
Категори:Автомобиль конструкторĕсем Категори:Ford *
Альт
thumb|Сĕрме купăспа альт Альт ( тата viola, alto, Bratsche) е серме купăсăн альчĕ — серме купăс евĕрлĕ хĕлĕх-серкĕчлĕ кĕвĕ хатĕрĕ, çапах пысăкрах, çавăнпа ĕнтĕ аял регистрĕнче янăрать.
Хăй тĕллĕн (соло) инструмент пулса альт сайра вылять. Альтпа усă курмалли ĕç вырăнĕ — симфони тата сĕрме оркестăрĕсем, унта вăл вăтам сасăсене шăратать. Альт — яланах сĕрме квартета кĕрет, пĕрмаях урăх шутсене те хутшăнать. alviiin
alvin
Çаплах пăхăр
Категори:Кĕвĕ хатĕрĕсем Категори:Альт
Сализер
Сализер — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шонга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 63 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Константиноградовка
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Виолончель
right|thumb|виолончель Виолонче́ль (Violoncello, кĕскен Cello) — 4 хĕлĕхлĕ сĕркĕчлĕ хатĕр. Янăравĕн çӳллĕшĕпе альтпа контрабас хушшинче; альтран пысăкрах. Вăл авалхи виола (viola da Gamba) хатĕрне улăштарнă.
Виолончеле вертикаль майĕпе йĕпĕпе урай çине тăрăтарса лартаççĕ. Выляканĕ пукан çинче ларса, инструмента чĕркуççисем хушшинче тытать.
Чи малтанах, XVI ĕмĕрте, вăл ансамбль инструменчĕ кăна шутланнă, хальхи калăпăшĕнчен пысăкрах та вырăнлă мар та пулнă. Хăй тĕллĕн кĕвĕ выляс тапхăрĕ çак инструментăн XVII ĕмĕрĕн вĕçĕнче тапранать, виолончель сассине Доменико Габриели (1659-1690) хайĕн сонатисемпе пьесăсине кĕртнĕ, кайран И.С.Бахăн тата малашнехи кĕвĕçсен ĕçĕсенче палăрса пынă. XVIII ĕмĕрте виолончель паянкунхи виçеллĕ (ун чухнех тата пĕчĕкрех тĕрлĕ тĕсĕсем ăсталанаççĕ – каярах вĕсем усăллăхара тухса ӳкеççĕ) пулса тăрать.
Головков Георгий Павлович
Головков Георгий Павлович — (21.04.1920-13.01.1980), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 8-мĕш сывлăш çарĕн 7-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 206-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 807-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, аслă лейтенант.
Сталиниана
Сталиниана — совет патшалăхĕн тата парти ĕçченне Иосиф Сталина (1878—1953) халалланă е унпа çыхăннă мусăк, сӳретлĕ тата урăх ӳнерсен, çаплах кинематограф, прозăпа поэзи ӳнерĕсен мĕнпурлăхĕ.
Сӳретлĕ ӳнер
Ӳкерчĕксем:
Сталина халалланă куравсем:
Каçăсем
Категори:Сталиниана Категори:Историри пайăр çынсен турăшграфийĕ
Шупашкарти физика-математика шкул-интерначĕ
Шупашкарти ФМШ е Шупашкарти физика-математика 2-мĕш №-лĕ шкул-интерначĕ е ЧШИ-2 (1968- 1981) — Чăваш Республикин Чăваш университечĕ çумĕнчи ятарлă шкул-интерначĕ.
Интернатăн пĕррĕмĕш директорӗ Егоров пулнӑ, вӑл Чӑваш АССР вӗренӳ министерствинче шкул тунӑ, шкул 1968 ҫулта уҫӑлнӑ. Егоров 1971 ҫулта вилнӗ те, вара шкул директорĕ пулса В. А. Русин ĕçленĕ.
Адресĕ: 24-мĕш çурт, Уруков урамĕ, Мускав районĕ, Шупашкар.
1981 çулта шкула хупнă.