cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эяк чĕлхи
Каçăсем
Категори:Çухалнă чĕлхесем
Васильев Василий Васильевич
Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1974) тата Чăваш Республикин халăх артисчĕ (1995).
Пурнăçĕ
Чăваш Енĕн Канаш районĕнчи Ачча ялĕнче 1935 çулхи кăрлач уйăхĕн 10-мĕшĕнче çуралнă.
Шупашкарти тата Сарăтури мусăк училищисенче вĕреннĕ, 1967 çулта Хусан консерваторине вĕренсе тухнă. 1967-1976 çулсен хушшинче Чăваш патшалăх ансамблĕн солисчĕ. 1976 çултанпа Чăваш патшалăх мусăк театрĕн солисчĕ.
Оперăсемпе опереттăсенче роль вылять. Чи паллă ролĕсен хушшинче:
Çавăн пекех ача спектаклĕсенче те роль вылять («Ерошка», «Бомелий», «Сполетти»)
Вуламалли
12. Кириллова, Е. И вторые партии можно исполнять как первые / Е. Кириллова // Совет. Чувашия. – 2005. – 1 февр. – Прил.: с. 2. – (Сцена).
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Чăваш юрăçисем Категори:1936 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 10-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ артисчĕсем Категори:Чăваш Енĕн халăх артисчĕсем
Лун-Вож (Марь-Ёль юппи)
Лун-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Марь-Ёль юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Святица (Кинжа юппи)
Святица — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Кинжа юханшывăн сулахай çыранĕпе, 0,4 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Майор Данди
Каçăсем
Категори:АПШ вестернĕсем Категори:АПШ граждан вăрçи пирки фильмсем
Святица (Кинжа юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Марс (Кушнаренко районĕ)
Марс  — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 121 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452246, ОКАТО кочĕ — 80240815004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Бастраков Георгий Фёдорович
Бастраков Георгий Фёдорович — ( 18-27), Вата фронтăн 60-мĕш çарĕн 4-мĕш гварди сывлăш-десант дивизин 15-мĕш гварди сывлăш-десант полкĕн автоматчиксен ротин командирĕ, гварди лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 17.
Каçăсем
Категори:Акан 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Кăрлач 27-мĕшĕнче вилнисем
Сим (пĕлтерĕшĕсем)
Сим:
SIM SIM Sim SIM Sim SIM SIM 심 SIM SIM Sim Сім
Чебура
Чебура — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Касьма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Тĕрĕ
Тĕрĕ — шурă пир çине урăхла тĕслĕ çиппе, йĕппе тĕрлесе тĕрлĕ палăрту, курăм туни. Тĕрре авалах тĕрлеме пуçланă. Нумай палăрту паллине халĕ пĕлсе те илеймеççĕ. Авал тĕрĕре ăрат паллисене, тĕнче, çут çанталăк пулăмĕсене, тĕрлĕ кайăк-кĕшĕке, пурăнакан вырăнсене ӳкернĕ. Тĕрĕри паллăсем тăмха (тăмса) паллисем пулнă. Вĕсем тăрăх çыру çырнă теççĕ. Халĕ тĕрĕ тумтире, кĕпе-сурпана илемлетекен пуянлăх.
Тĕрĕсем вĕтĕ е шултра пулаççĕ. Хĕреслĕ тĕрĕ пай шутланать — унта хĕреслесе тĕрлеççĕ.
Тĕрлĕ халăхсен тĕрри расна. Çармăссен пĕр тĕслĕ, вырăссен тепĕр тĕслĕ. Вырăссен тĕрри сăрă ӳкерчĕклĕ. Анатрипе тури тата анат енчи чăвашсен тĕрри те уйрăлса тăрать.
Малтанхи тĕрĕçĕсем Ӗнчĕ, Перси /Элам/ çĕрĕсенче пурăннă. Вĕсен ӳкерчĕкĕсем ытти халăх тĕррисем çине куçнă, сарăлнă тесе шутлаççĕ.
Тӗрӗ тӗслӗхӗсем
Категори:Халăх ал ăсталăхĕсем Категори:Тĕрĕлени
Калинин урамĕ (Шупашкар)
Калинин урамĕ — Чăваш Республикин Шупашкар хулин центр микрорайонĕн урамĕ.
Этимологи
Ята М. И. Калинина (малтан Т. Николаев урамĕ) чысласа панă.
Каçăсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
Хачă
thumb|250px|1850 çулсенчи хачă thumb|250px|1880 çулсенчи хачă thumb|250px|1967 çулти хачă Хачă — пир-авăра, е ытти япалана икĕ çĕççипе хĕстерсе касмалли хатĕр. Хачча 3,5 пин çул каярах тума вĕреннĕ тесе шутлаççĕ. Малтан сурăх çăмне касмалли ункăллă (пружинăллă), унтан (1,0 пин çул каярах) çĕççисен кăчанĕ тĕлне пăта лартса, хĕскĕч авăрлă, ункăланă хачăсене тума вĕреннĕ тесе шутлаççĕ.
Хачăсем тĕрлĕ пулаççĕ. Пĕрисемпе килте усă кураççĕ, теприсене — промышленноçре. Çĕвĕçĕпе тимĕрçĕ хаччисем уйрăлса тăраççĕ. Чăвашсем XX ĕмĕрччен тимĕрçĕ тунă хачă усă курнă.
Категори:Хатĕрсем
1116
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1116 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1116 çулта вилнисем
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Мăн (Медвежья юппи)
Зур — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Медвежья юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Садовничий Виктор Антонович
Раççей ректорĕсен ушкăнĕн ертӳçи.
Пурнăçĕ
1963 çулта МПУн механикăпа математика факультетĕнче математик ĕçне вĕренсе тухнă. 1974 çулта доктор диссертацине хӳтĕленĕ. 1975 çултанпа — МПУ профессорĕ. 1981—1982 çулсенче шутлав математикин тата кибернетика факультечĕн функционаллă анализăн тата унăн приложенисен кафедрин ертӳçи, 1982 çултанпа паян куна  механикăпа математика факультечĕн математикăллă анализăн кафедрин ертӳçи. МПУ-ра çак ĕç вырăнĕсенче ĕçленĕ: механикăпа математика факультечĕн деканăн тĕпчев ĕçĕсен çумĕ, проректор çумĕ, проректор (1982-1984), пĕрремĕш проректорĕ (1984—1992). Çак çулсенче КПСС-ра пулнă, мехмат тата МПУ партком ĕçĕсене хастар хутшăннă. МПУ ректорне 1992 çулхи пуш уйăхĕн 23-мĕшĕнче суйланă. 1996, 2001, 2005 (альтернативăсăр суйлав пулнă) çулсенче татах суйланă.
Каçăсем
Категори:МПУ механика-математика факультечĕн вĕрентӳçисем Категори:Раççей математикĕсем Категори:МПУ ректорĕсемпе директорĕсем Категори:РĂА вице-президенчĕсем Категори:Тĕнчери астронавтика академин пайташĕсем Категори:Европа академин пайташĕсем Категори:Грузин ăслăхсен академин ютçĕр пайташĕсем Категори:Украина НĂА ютçĕр пайташĕсем Категори:Таджикистанăн ăслăхсен академин ютçĕр пайташĕсем Категори:Баку патшалăх университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем Категори:Ереван университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем Категори:Киев университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем Категори:Стамбул университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем Категори:Воронеж патшалăх университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем Категори:Пирогов центрĕн хисеплĕ тухтăрĕсем Категори:Аслă Британи университечĕсен хисеплĕ тухтăрĕсем Категори:АПШ университечĕсен хисеплĕ тухтăрĕсем Категори:МПУ тава тивĕçлĕ профессорĕсем Категори:М. В. Келдыш ячĕллĕ ылтăн медальпе чысланисем Категори:«Тава тивĕçлĕх» украин орденĕн тулли кавалерĕсем Категори:ССКП пайташĕсем Категори:«Пĕрлĕ Раççей» пайташĕсем Категори:Харьков облаçĕн хисеплĕ гражданĕсем
1964
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сим
thumb||200px||«Ной ӳсĕрĕлни»: Сим тата Иафет ăнсăрт çарамас ашшĕне витеççĕ, Хам кулса тăрать Сим — библири пĕр çын, Нойăн аслă ывăлĕ, семит халăхĕсене пуçарса яраканĕ.
Сим несĕлĕсем
Сим еврейсен, арамейсен, арапсен тата ытти семит халăхĕсемшĕн ватă аслашши шутланать ("семитсем").
Категори:Пиллĕк кĕнекелĕхĕн çыннисем Категори:Тӳрĕ кăмăллисем Категори:Ной арчи
Сеза (Ундоша юппи)
Сеза — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Ундоша юханшывăн сулахай çыранĕпе, 78 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чебурушка
Чебурушка — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чебура юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Гагарин урамĕ (Шупашкар)
Этимологи
Ятне Ю. А. Гагарин пĕрремĕш космонавта чысласа панă.
Каçăсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
1117
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1117 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1117 çулта вилнисем
Саит (Кушнаренко районĕ)
Саит — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 293 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452246, ОКАТО кочĕ — 80240815005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Басулин Евгений Дмитриевич
Басулин Евгений Дмитриевич — ( – ), Воронеж фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 10-мĕш истребитель авиаци корпусĕн 235-мĕш истребитель авиаци дивизин 239-мĕш истребитель авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Грехов Михаил Александрович
Грехов Михаил Александрович — (7.09.1901(25.08)-16.11.1971), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 2-мĕш гварди танк çарĕн 198-мĕш çăмăл артиллери бригадин командирĕ, полковник.
Тарнойтаёль (Медвежья юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Мари Смит Джонс
Мари Смит Джонс (Marie Smith Jones), — Аляскăри эяк чĕлхине юлашки калаçакан. 1918 çулхи çу уйăхĕн 14-мĕшĕнче Аляскăри Кордова хулинче çуралнă. 2008 çулхи кăрлач уйăхĕн 21-мĕшĕнче ун чĕри тапма пăрахнă. Эяк çулпуçĕ. Ун эяк чĕлхинчи чăн ячĕ Udach' Kuqax*a'a'ch, вăл куçарнă тăрăх «аякри çынсене чĕнекен сасăна» пĕлтерет.
Джонс юлашки тăванĕ, ватăрах хурăнташĕ, 1990 çулсенче вилнĕ. Ун хыççăн Джонс политика енчен активланнă. Пĕрлешнĕ Нацисен Организацийĕн килĕшӳпе чĕлхесене сыхласси конференцисенче икĕ хут официллă калаçнă вăл. Çавăн пекех индиан çавра... (окруж. среда) традицийĕсем пирки активлă пулнă.
Джонс çамрăк чухне алкоголизмпа чирленĕ. 50 çулĕсенчен ĕçме пăрахнă. Çапах мĕн виличчен нумай пирус турткаланă.
Егорова Валентина Михайловна
Егорова Валентина Михайловна, — спортсмен. 1964 çулхи нарăсăн 18 Муркаш районĕнчи Исетерккĕ ялĕнче çуралнă. 1988 çулта ăна çăмăл атлетикăн пĕтĕм тĕнче класслă СССРăн спорт мастерĕ ятне панă. 1992 çулта ăна çавăн пекех тава тивĕçлĕ СССР спорт мастерĕ ятне панă. Тăван çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕ ĕçсемшĕн орденĕн иккĕмĕш шайне тивĕçлĕ пулнă.
Шупашкарпа (1995) Токио (1996) хулисен хисеплĕ гражданинĕ.
Пурнăçĕ
Шупашкарти спорт мастерĕсен аслă шкулĕнче вĕреннĕ. 1997 çулта Волгоградри физкультура институтне вĕренсе тухнă.
Çĕнтерĕвĕсем
Марафонла чупассипе:
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш спортсменĕсем Категори:Олимп вăййисем Категори:Нарăсăн 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1964 çулта çуралнисем Категори:Шупашкар хулин хисеплĕ гражданĕсем
Лингвоцид
Лингвоцид (тӳррĕн - чĕлхене пĕтерни е глоттофаги), — ĕмĕртенпе хăйĕн ареалĕнче пулнă чĕлхене пĕтерес тĕлĕшлĕ администраци-политика, çаплах экономикăри мероприятисен комплексĕ. Геноцид терминпа танлаштарсан лингвоцид тĕнчери тивĕç-ирĕкĕн терминĕ мар. Термин авторĕ Ярослав-Богдан Рудницкий пулать, ăна пĕрремĕш хут 1967 çулта ăслăха кĕртнĕ.
Литература
Категори:Социолингвистика Категори:Дискриминаци
Википеди кун-çулĕ
thumb|right|200px|[[Джимми Уэйлс, Nupedia никĕслекенĕ, Википеди ертӳçи]] thumb|right|200px|[[Ларри Сэнгер, Nupedia малтанхи тĕп редакторĕ, Википедин шухăшне тата унăн тĕп йăла йĕркисене сĕннĕ]] Википеди — кирек кам та редакцилеме пултаракан онлайн энциклопеди.
Ăна официаллă 2001 çулхи кăрлачăн 15-мĕшĕнче ĕçе янă. Малтанах ăна экспертсем çырнă «Nupedia» энциклопедин хушма пайĕ евĕр, çĕнĕ статьясемпе шухăшсен хушма çăлкуçĕ валли никĕсленĕ. Nupedia энциклопедие кая хăварса чылай тăван проект хăй çумне пуçтарса Википеди тĕнчери пысăк проект пулса тăрать. 2008 çулта Википедире 10 миллион ытла ирĕкле усă курма юракан статья пуçтарăннă. Вăл халăх кăмăллакан чи пысăк веб-сайт шутланать, унпа хыпар кĕнеки шайĕпе анлă усă кураççĕ.
Çăлкуçсем
Пĕтĕм тĕнчери пĕлĕве пĕр çĕрте пухас концепци авалхи Александри вулавăшĕпе Пергамонтан пуçланать, анчах та пĕрлехи тĕллевĕн хальхи концепцийĕ, малтан анлă сарăлнă пичет энциклопеди Дени Дидропа 18-мĕш çĕрçуллăх энциклопедисчĕсем умĕн çуралнă. Пичетлев машинисĕр пуçне автоматланă машинăсемпе усă курса, питĕ усăллă энциклопеди тăвас шухăша Чарльз Амми Каттер вулавăшçăн (библиотекарĕн) «The Buffalo Public Library in 1983» (Library Journal, 1883) статьинче, Пол Отлетăн Traité de documentation (1934; Отлет çаплах Mundaneum йĕркеленĕ, 1910) кĕнекинче, Г. Г. Уэллсăн World Brain (1937) эссе пухăмĕнче тата Ванневар Бушăн футурăллă микрофильмĕнче (Memex, As We May Think) (1945) тупма пулать. Тепĕр утăмăн шутĕнче Тэд Нельсонăн 1973 çулти Project Xanadu шутланать.
Мĕнпур тĕнче эрешĕ саралнă май нумай çын тетел-энциклопеди проекчĕсене аталантарма ĕмĕтленнĕ. Ирĕклĕ программа хатĕрĕн ăстаçи Ричард Столлман «Ирĕклĕ Универсаллă Энциклопедин» тулли хаклавне 1999 çулта ăналнтарса панă.
Концепцие ĕлкĕлени
Википедие малтан Джимми Уэйлс никĕсленĕ Нупедин (халĕ ĕнтĕ çукки) еткер-проекчĕ евĕр аталантарса ирĕклĕ энциклопеди тума шутланă. Нупедире питĕ ăслă компетенциллĕ хутшăнакансем тăрăшнă, анчах та статьясене кăткăс та нумай вăхăт тӳрлетсе хатĕрлеме тивнĕ. Уэйлс тара тытнă тĕп редактор вырăнĕнче вăй хунă философ-студент Ларри Сэнгер, ытти ĕçлекен чылай пулсан та ăшлăха вăрахăн тултарса пынă: пĕр çулталăк хушшинче 12 статья кăна туса кĕртнĕ.
Интернационализаци
Википедия хăйĕн ӳсемĕн малтанхи утăмĕсенчех тĕрлĕ чĕлхеллĕ аталанма тытăнать. Акăлчан чĕлхиллĕ мар Википеди валли хатĕрлесе хунă пĕрремĕш домен — deutsche.wikipedia.com (2001 пушăн 16-мĕшĕ), тепĕр темиçе минутран каталансем валли; юлашкийĕ икĕ уйăх майлă акăлчан мар чĕлхиллĕ статьялли шутланнă. Франци Википедин пĕрремĕш хыпарĕсем пушăн 23-мĕшĕнче тухаççĕ, кайран 2001 çулхи çу уйăхĕнче китай, нидерланд, эсперанто, иврит, итал, япон, португал, вырăс, испан тата швед чĕлхисен википеди уйрăмĕсен çĕнĕ хумĕ çĕкленет. Кĕçех вĕсем çумне арап тата венгр уйрăмĕсем хушăнаççĕ.
Çулсем тăрăх истори сăнавĕ
right|thumb|300px|Википедин калăпăшĕ, 2002 çулхи авăн тĕлне. (статья шучĕ) right|thumb|300px|Википедин ӳсĕмĕн динамики, 2002 çулхи авăн тĕлне (пĕр кунри статья шучĕ) right|thumb|300px|Хăнасен динамики, 2002 çулхи çурла/авăн тĕлне
2003
TeX усă куракан математика формулисене кĕртнĕ; акăлчан Википединче 100 000 ытла статья (тепĕр пысăкки, нимĕçсен — 10 000 ытла); Викимедиа фондне йĕркеленĕ; Википеди унăн мозаикăран хатĕрленĕ тĕнче эмблемине йышăнать; википедистсен пĕрремĕш тĕлпулăвĕ. Википедин арбитраж системипе комитечĕн (пуплевре — «Arbcom») тĕп принципĕсене Флоренс Девуар, Фрэд Бодер тата малтанхи ытти паллă википедистсем никĕсленĕ.
2004
Википедири мĕнпур тĕнче статьисен шучĕ кашни 12 уйăхра икĕ хут нумайланса хăвăрт ӳсме, 100 чĕлхеллĕ 500 000 статьяран 1 млн çити (акăлчан челхиллĕ статьясем çурринчен сахалтарах пулнă)  тытăнать. Серверсене Калифорнирен  Флоридăна çити вырнаçтарнă; Категорисене тата CSS стилĕсен тапăлне кĕртнĕ; пĕрремĕш хут  Википедие чаракласшăн пулаççĕ (Китай, 2004 çулхи çĕртме уйăхĕ, 2 эрне хушши). Правленин тата ArbCom-ăн официаллă суйлавĕсем иртеççĕ. Флоранс Нибар-Девуар — ArbCom-шăн тăрăшакан тата суйланă пĕртен-пĕр çын. Вăл, унпа пĕрле урăххисем те тăнăç та пĕр вырăнта тăракан ыйтусене тиркеççĕ, çĕтнĕ облаçсенчи статьясене хайлама тытăнаççĕ.
2005
Нумай чĕлхеллĕ порталсене ĕçе кĕртнĕ; официаллă пĕрремĕш кварталра системăна вăйлатса çĕнетме $100 000 яхăн укçа пуçтарнă; Википеди Hitwise каланипе Тетелри халăх чи кăмăлланă хыпар веб-сайчĕ пулса тăрать; Китай каллех Википедие (юпа уйăхĕ) чараклать; акăлчан Википединче 750 000 ытла статья.
2007
Википеди ӳссех пырать, 5 млн майлă хутшăнакан; Википедин 250 чĕлхиллĕ уйрăмĕсенче 1,74 млрд сăмахлă 7,5 млн статья; акăлчан Википедийĕ кунсерен 1700 статьяпа тулса пырать, wikipedia.org доменĕ — Тетелĕн чи кĕрттĕм вуннăллăхĕнче; Халăха пĕлтерсе Citizendium проекта хута яраççĕ.
2007 çулхи чӳкĕн-5-мĕшĕнче шутласа кăларнă çĕпĕр чĕлхиллĕ Çĕпĕр Википедине (2006 çулхи юпан 1-мĕшĕнче уçăлнăскерне) кăларса пăрахнă.
2008
Кăрлачра Википедин акăлчан уйрăмĕнче 2 172 800 ытла статья, вĕсенче 193 207 500 ытла тӳрлетӳ тунă. Нумай облаçсенчи тĕрлĕ вики-проектсене анлăлатма тата статьясене пахалатма тытăнаççĕ. Ака уйăхĕнче 10-миллионнăмĕш статьяна çырса кĕртнĕ.
Астăвăмпа туйăмлăх
Эхер те Википеди çак утăмпах аталанса пырсан, 2020 çул тĕлне вăл Тетелре халăх кăмăллăхĕпе 4-мĕш вырăна, çĕнĕ хыпарсем, чатсем тата фирмăсен официаллă сайчĕсем хыççăнах, тухма пултарать.
Википедин пăтăрмахĕсем
Наци влаçĕсем Википедие чараклани пулкаланă. Халиччен çак кăлтăксемпе КХР, Иран, Тунис, Узбекистан тата Сири патшалăхĕсенче тĕл пулнă.
Континентри Китай
Китай Википедипе усă курма пĕрре çеç мар патшалăхра чарса лартнă. Пĕрремĕш хут китай хутшанаканĕсене Викимеди серверĕсемпе усă курма 2004 çулхи çĕртмен 2 пуçласа çĕртмен 21-мĕше таранчен ирĕк паман. Çакна 1989 çулхи çĕртмен 4-мĕшĕнче 15 çул каялла Тяньаньмэнь лапамĕнче пулса иртнĕ ĕç-пуçпа çыхăнтарса тунă темелле.
Википедин Китайри иккĕмĕш чăрмавĕ 2004 авăнăн 23 27-мĕшĕсенче тăсăлнă. Çапах та çак чарак пĕтĕм çершыврах пулса иртмен. Пăтăрмахăн сăлтавĕ хале те паллă мар. Виççĕмĕш кăлтăк 2005 çулхи юпан 19-мĕшĕнчен пуçласа 2006 çулхи чӳкĕн 10-мĕшне çити пынă.
Тунис
Викимедиа веб-сайтне Тунисра темиçе кунлăха (чӳкĕн 23 — 27-мĕшĕсем, 2006) хупса хунă.
Сири
Арап Википедин кĕртĕмне 2008 çулхи ака, 30 хупнă та халиччен уçман.
Пирĕн Википедин кун-çулĕ
right|thumb|266px|РуВики йышĕнчи статьясен ӳсĕмĕ, без учёта перенаправлений и неоднозначностей. Сиккĕсем блтсем чылай статья кĕртнине кăтартать.
rihgt|thumb|350px|Чи пысăк Википедисен ӳсĕмĕ, 2001 çулхи утăран пуçласа 2006 çулхи чӳкĕ таран.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Википеди Категори:Википеди кун-çулĕ
Сензера
Сензера — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Кодина юханшывăн сылтăм çыранĕпе 116 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 60 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Николаев космонавт урамĕ
'''Николаев А. Г. Космонавт урамĕ''' — Чăваш Республикин Шупашкар варринчи микрорайон урамĕ.
Этимологи
Урама А. Г. Николаев (малтан Энтузиастсен урамĕ) пĕрремĕш чăваш космонавт ятне тивĕçтернĕ.
1118
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1118 çулта çуралнисем
Николаев космонавт урамĕ
Каçăсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
1118
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1118 çулта вилнисем
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Ĕпхӳ (юханшыв)
Ĕпхӳ (Өфө) (Караиде́ль, от Ҡариҙел — Хура юханшыв) — Уралпа Урал умĕнче, Челепи, Свердловск облаçĕсем тата Пушкăртстан çĕрĕсем тăрăх юхакан шыв, Шур Атăлăн сылтăм юппи (Атăлăн бассейнĕ).
Тăршшĕ —, бассейн лаптăкĕ. Уралту хребетĕнче вырнаçнă Ĕпхӳ кӳллинчен юхса тухать. Шур Атăла Ĕпхӳ хули патĕнче юхса кĕрет. Вăтамран пĕр çеккунт хушшинче юхать. Ытларах енĕпе юр шывĕпе тулать.
Юпа уйăхĕн вĕçĕнче шăнса ларать те ака уйăхĕн вĕçĕнче–çу уйăхĕн пуçламăшĕнче пăр каять.
Тавралăхĕ
Юханшыв çинче Павловка ГЭСĕ вырнаçнă.
Шывăн вăрринче Ĕпхӳ хула ларать.
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем * Категори:Шур Атăлăн юпписем
Сим (хула)
Сим — Челепи облаçĕн Аша районĕнчи район пăхăнăвлĕ хула (1942 çултанпа хула статусĕнче). 1942 çулчен Сим Завоче ятпа палăрнă.
Серга (юханшыв)
Серга — Раççей территоринчи юханшыв. Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Ĕпхӳ  юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 113 км, бассейн лаптăкĕ 2170 км2.
Сим (хула)
Халăх йышĕ — 15,9 пин çын (2005).
Серга (юханшыв)
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Тури Серга, Анат Серга, Аракаево.
Сим (хула)
Тавралăхĕ
Хула Сим çинче, Аша район тĕпĕнчен 27 çм, Челепирен 290 çм, Симская (Йĕпхӳ-Челепи йĕрĕнче) чукун çул станцийĕнчен 9 çм вырнаçнă.
Серга (юханшыв)
Юханшывăн çак юпписем пур: Бардым
Сим (хула)
Хуçалăхĕ
Сим заводне 1759 çулта тимĕр тăвакан завод туса лартнипе йĕркеленĕ.
Серга (юханшыв)
Шыв туризмĕ
Шыв туризмĕ валли ку юханшывăн йывăрлăх категорийĕ - II. Юханшыв тăрăх ака уйăхĕн вĕçĕнчен пуçласа авăн уйăхĕччен ишсе анаççĕ. Çу уйăхĕнче юханшыв ытла вăйлă типсе каять. Ахальхи маршрут — Тури Сергаран пуçласа Аракаево таран. Аракаево патĕнче юханшыв урлă чукун çул иртсем каять. Ку маршрут «Пăлан шывĕсем» çутçанталăк паркĕ урлă иртет.
Сим (хула)
Каçăсем
Категори:Ят улăштарнă хуласем Категори:Челепи облаçĕн хулисем
Серга (юханшыв)
Шыв туризмĕ
Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем
Карача-Елга
Карача-Елга — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 640 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452245, ОКАТО кочĕ — 80240830001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
МПУ Тĕп çурчĕ
МПУ Тĕп çурчĕ (ГЗ МГУ, ГЗ) — Мускав патшалăх университечĕн Ленинские горы вырăнĕнчи университет комплексĕн тĕп çурчĕ. Официаллă документсенче хăш чухне МПУ-н Тĕп корпусĕ тенĕ.
Тĕп çуртра геологи факультечĕ (3-8 этажсем), механикăпа математика факультечĕ (12-16 этажсем) тата географи факультечĕ (17-22 этажсем), ректорат (8-10 этажсем) тата администраци, ăслăх вулавăш, Çĕр тĕпчев музейĕ, 1500 çын валли акт залĕ тата МПУ этеплĕх çурчĕ вырнаçнă. Аяк секторĕсенче — пурăнмалли зона (студентсемпе аспирантсен общежитийĕ, профессор-вĕрентӳçĕ йышĕн хваттерĕсем). Çаплах пĕчĕк кинотеатр (кăнтăрла вĕренӳ аудиторийĕ), почта уйрăмĕ, столовăй, профилакторий).
Çурт-йĕр историйĕ
Çĕр ĕçĕсене 1948 çулта тапратнă, пĕрремĕш чула хунă церемоние 1949 çулхи ака, 12 пулса иртнĕ. Çурт тунă çĕрте темиçе вун пин тĕрмере ларакан çын вăйĕпе усă курнă. 1953 çулхи авăнăн 1-мĕшĕнче корпус пӳлĕмĕсем пĕрремĕш студентсене йышăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:МПУ Категори:Мускаври çӳллĕ çуртсем Категори:Сталин тапхăрĕнчи çӳллĕ çуртсем
Сим (юханшыв)
Сим  (юханшыв) — Раççей территоринчи юханшыв. Челепи облаçĕ, Пушкăрт Республики территорипе юхать. Юханшыв Шурă Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 239 км, бассейн лаптăкĕ 11700 км2.
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Шур Атăл юпписем
Сивреньга
Сивреньга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Вожега юханшывăн сулахай çыранĕпе, 98 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Вой-Вож (Мишъёль юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Черновой Уроп
Черновой Уроп — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Уроп юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Вой-Вож (Мишъёль юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Черновой Уроп
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Вой-Вож (Мишъёль юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Черновой Уроп
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
1119
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1119 çулта çуралнисем
Ленин проспекчĕ (Шупашкар)
Ленин проспекчĕ — Чăваш Республикин Шупашкар хули варринчи микрорайон урамĕ.
1119
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1119 çулта вилнисем
Ленин проспекчĕ (Шупашкар)
Этимологи
Совет патшалăхне никĕсленĕ В. И. Ленин (малтан Сталин проспекчĕ) ячĕпе чысланă.
1119
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Ленин проспекчĕ (Шупашкар)
Каçăсем
Категори:Шупашкар урамĕсем
Пăва гербĕ
Пăва гербĕ — Пăва хулин гербĕ.
Хатĕрлекенсем
Пăва районĕн гербне çĕнетнĕ чух çак çынсем вăй хунă: Рамиль Хайрутдинов (Хусан), Радик Салихов (Хусан), Ильнур Минуллин (Хусан), Константин Моченов (Химки), Кирилл Переходенко(Конаково), Оксана Афанасьева (Мускав).
Ялаври пĕрпеклĕх
Пăва районĕн ялавне хатĕрленĕ чух унăн гербне шута илсе тунă. Вĕсем пĕр пек, калăпĕпе çеç уйрăлса тăраççĕ. Тĕс пĕлтерĕшĕсем те çавсемех.
Батавин Пётр Фёдорович
Батавин Пётр Фёдорович — ( 1915-21), 3-мĕш Украина фрончĕн 4-мĕш гварди çарĕн 41-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 126-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн перевçи, гварди красноармеецĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Исетерккĕ
Исетерккĕ, Iseterkkă (Изедеркино) — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Шăмат вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Элĕк районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхăн 17 хыççăн Советски районне, 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Етĕрне районне кĕнĕ.
1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
1121
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1120'erne
Пуш, 6
Иван Царевич и Серый Волк 5
Вилнĕ
Категори:Кунсем
1120
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:1120 çулта çуралнисем
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
1120'erne
Свердловск облаçĕ
Географи
Чи çӳллĕ вырăн — Конжаков Чулĕ (1569 м) тăвĕ.
Халăх йышĕ
2002 çулхи халăх çыравĕпе облаçре çак халăхсем пурăннă:
Исланово
Исланово — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 74 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452245, ОКАТО кочĕ — 80240830002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Челепи облаçĕн Яманçели районĕ
Еманçели район — Челепи облаçĕн районĕ. Административлă тĕпĕ — Еманçели. Çĕр лаптăкĕ — 129 çм². Халăхĕ — 53,1 пин çын. (2005).
Районăн кун-çулĕ
Ячĕ Яманçелинка сали палăртăвĕнчен тухать. Чăнлавра çапла каланă: Атăлçирен тухăçалла, Казахстан еннелле куçакан тутар-пушкăрт йăхĕсем, чарăнса тăма пĕчĕк юханшыва кăмăлланă, ăна вĕсем Ямана тата Çелина текĕрчĕ ячĕсемпе хайланă.
Тепĕр чăнлавран çакна пĕлетпĕр: 250 çул ытла каялла Мăн Сарă кӳлĕ патĕнче, казах байĕ Ямангул хуçаланнă. Унăн питĕ йышлă табунсем пулнă, вăл вырăссене казах çĕрĕсене кĕртмен. 1747 çулта Яманçелинке шывĕн çыранĕнче вырăс карманĕ ӳссе ларать, унăн хӳтлĕхĕнче таврари туртса илнĕ çĕрсене сыхлакансем пурăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Челепи облаçĕн районĕсем
Вырăслатни (политика)
Вырăслатни (руссификаци) — официаллă влаçсем епле те пулин территорире пурăна халăха вырăслатассине пурнăçа кĕртекен мероприятисен комплексĕ, çаплах çакнашкал хăй процесĕ те — чĕлхе енчен те, культурăпа тĕн енчен те.
Пăхăнакан территорисенче чĕлхе тата историографи енчен вырăслатас политика XIX ӗмӗрте анлăн сарӑлнӑ пулнă тата каярахпа та малалла тӑсӑлнӑ. Тӗрлӗ регионсенче вырăслатасси тӗрлӗрен иртнĕ те, халĕ те иртет, тарăнăшĕпе те, тăсăлнипе те унăн результачĕ те тĕрлĕрен пулать. Польшăна, Финляндие вырăслатни ăнӑҫусӑр пулни те паллă.
Асăрхавсем
Категори:Вырăс чĕлхи Категори:Раççей империн шалти политики Категори:Раççейри чĕлхе политики
Чертанда
Чертанда — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Урташ Валентин Андреевич
Валентин Урташ (паспортра: Валентин Андреевич Яковлев) (1924 çулхи раштавăн 20-мĕшĕ, Раккасси ялĕ, Пăва районĕ, Тутарстан — 1973 çулхи ака уйăхĕн 18-мĕшĕ Шупашкар, Чăваш Ен)— чăваш сăвăçи, прозăçĕ.
СССР ÇП пайташĕ (1971).
Кун-çулĕ
1924 çулхи раштавăн 20-мĕшĕнче Тутарстанăн Пăва районĕнчи Раккасси ялĕнче çуралнă.
1941 çулта Элшел вăтам шкулĕнчен вĕренсе тухнă. 1943-мĕшĕнче вăрçа тухса кайнă. Фронтран аманса таврăннă хыççăн Хусанти «Хĕрлĕ ялав» чăваш хаçатĕнче ĕçленĕ. 1944 çултанпа Шупашкарта пурăннă, Чăваш АССР Министрсен Канашĕн çумĕнчи Радиоинформаци комитетĕнче ĕçленĕ.
Синицебина
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Урташ Валентин Андреевич
Кун-çулĕ
1973 çулхи ака уйăхĕн 18-мĕшĕнче Урташ Шупашкарта куçне ĕмĕрлĕхех хупать.
Синицебина
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Урташ Валентин Андреевич
Пултарулăх ĕçĕсем
Сăвă çырма вăрçă хыççăн тытăннă. Халăхра вăл сăвăç-юрăç пек палăрнă. Ун сăввисемпе çĕр ытла юрă кĕвеленĕ. Кунпа пĕрлех унăн прозăри, сатирăри ĕçĕ-хĕлĕ те курăмлă.
Бардым (юханшыв)
Шунут тăвĕ патĕнче юхма пуçлать те Анат Серга патĕнче Сергана юхса кĕрет. Ака уйăхĕн вĕçĕнче—çу уйăхĕн пуçламăшĕнче пăр каять.
Синицебина
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Урташ Валентин Андреевич
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн пурĕ 10 кĕнекене яхăн пичетленсе тухнă: «Çурхи кунсем» (1951); «Чун савнăран» (1958); «Аслă йыш» (1966); «Ăраскал» (1974) тата ыттисем.
Бардым (юханшыв)
Шыв туризмĕ
Юханшыв тăрăх çуркунне ишсе анма май пур, çулла ытла вăйлă типсе ларать. Йывăрлăх категорийĕ II патнелле (катамарансем валли). Йывăрлахсем шутне тĕмĕсем, йăваланчăксем кĕреççĕ. Ишсе анма Ревдель ялĕ патĕнчен пуçлаççĕ. Ял çити Анат Сергаран лайăх çул пур.
Урташ Валентин Андреевич
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн сăввисене чылай композитор çĕр ытла юрă кĕвĕленĕ. Вĕсен хушшинче: «Çеçкереччĕ палан» (А.Асламас), «Калаймарăм». «Укăлча умĕнче», «Шупашкарăм, савнă Шупашкарăм» (Г.Хирбю), «Сарă хĕвел хĕртсе пăхнă чух» (Ю.Кудаков), «Саншăн мар–и», «Юратушăн юррăм ман» (Г.Маркиянова) тата ур.
Бардым (юханшыв)
Шыв туризмĕ
Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем
Урташ Валентин Андреевич
Пултарулăх ĕçĕсем
В.Урташ чăваш чĕлхине А. Мусатовпа В. Каверинăн ĕçĕсене куçарнă.
Чыславсемпе парнесем
Çапăçусенче хăйне хастар кăтартнăшăн ăна Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1-мĕш степеньлĕ орденĕпе, медальсемпе чысланă.
Каçăсем
Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:1924 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 20-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1973 çулта вилнисем Категори:Акан 18-мĕшĕнче вилнисем
1122
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1120'erne
Баталов Григорий Михайлович
Баталов Григорий Михайлович — ( - ), Çеçĕнхир фрончĕн 7-мĕш гварди çарĕн 72-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 229-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн командирĕ, гварди майорĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
1995
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1123
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1120'erne
Ыджыд-Ёль (Нибель юппи)
Ыджыд-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Нибель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Авăн, 29
Çуралнă
Çавăн пекех: Категори:Çурлан 29-мĕшĕнче çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:Çурлан 29-мĕшĕнче вилнисем
Категори:Кунсем
1124
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Перĕм Ен
Каçăсем
Категори:Раççей енĕсем  Категори:2005 çулта килнисем
Грецкий Пётр Петрович
Грецкий Пётр Петрович — (18.04.1904(5)-25.07.1972), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 5-мĕш гварди уйрăм татса тухакан танк полкĕн командирĕ, гварди подполковник.
Кивĕ Муртаза
Кивĕ Муртаза — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 138 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452245, ОКАТО кочĕ — 80240830003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Лун-Вож (Нюмылга юппи)
Лун-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Нюмылга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1125
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1120'erne
Юрату
thumb|150px|хĕрлĕ чĕре — юратун пĕтĕм тĕнчере паллă символĕ thumb|150px|Юрату китай иероглифĕ (愛). Варринче чĕре (心) тăрать
Юрату — çынсене пĕр пĕрне туртакан, пĕрле пулас килтерекен вăйлă туйăм.
Амăш юратăвĕ
thumb|left|upright=0.7|Амăш юратăвĕ, [[Бугро Адольф Вильям|Адольф Вильям Бугро]] Амăшĕ хăйĕн ачине юратать, уншăн хăйĕн пурнăçне те шеллемест.
Каçăсем
Категори:Эмоцисем Категори:Этика Категори:Туйăмсем
Юрату.Ру
Юрату.Ру — Чăваш Енри юрă ушкăнĕ. Ертӳçи Роза Беляева. Юрăçсем Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи Сăнав посёлокĕнче вĕреннĕ хĕрупраçсем.
Юррисем
Чи паллă юррисен хушшинче:
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри юрă ушкăнĕсем
Гагарин
Гага́рин — Смулен облаçĕнчи Гагарин районĕн административлă тĕпĕ.
Хула çĕрĕн лаптăкĕ — 11,5 çм², халăх йышĕ — 27,8 пин çын (2005).
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи
1941 çулхи юпа, 9 хула нимĕç айне лекет.
Каçăсем
Категори:Раççей хулисем Категори:Смулен облаçĕ
Сиянга
Сиянга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лекшма юханшывăн сулахай çыранĕпе, 6 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 50 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Виноградов Нестор Петрович
Виноградов Нестор Петрович, — драма актёрĕ. 1909 çулхи пуш уйăхĕн 6 Етĕрне уесĕнчи (халĕ Муркаш районĕ) Тивĕш ялĕнче çуралнă. 1995 çулхи авăн уйăхĕн 29 Шупашкарта вилнĕ.
Медальсене, 2 степеньлĕ Тăван çершыв вăрçин орденне, Хĕрлĕ Çăлтăр орденне тивĕçлĕ пулнă.
Пурнăçĕ
1927-1929 çулсенче Шупашкарти Чăваш патшалăх театрĕн стедиĕнче, 1931-1933 çулсенче Мускаври театр исскуствин тĕп техникумĕнче вĕреннĕ. 1933-1937 çулсенче К.В. Иванов ячĕпе хисепленсе тăракан Чăваш патшалăх академи театрĕнче артист пулса ĕçленĕ. 1937 çултанпа вара, 1945 çулчен, Тутарстанри Аксубаевра вырнаçнă колхозпа совхоз теартĕнче вылянă. 1941-1945 çулсенче Тăван Çĕршывăн Аслă Вăрçине хутшăннă. Вăрçă хыççăн, 1945 çултан 1979 çулчен каллех К.В. Иванов ячĕпе хисепленсе тăракан Чăваш патшалăх академи театрĕнче вылянă.
Тĕп ролĕсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш актёрĕсем
Толбазы (Кушнаренко районĕ)
Толбазы  — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 405 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452245, ОКАТО кочĕ — 80240830004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
1126
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1120'erne
Баталов Фёдор Алексеевич
Баталов Фёдор Алексеевич — ( - ), Анăç фрончĕн 21-мĕш çарĕн 154-мĕш перевçĕсен дивизин 437-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçĕсен батальонĕн командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
Хĕрлĕ лапам (Шупашкар)
thumb|300px|Хĕрлĕ Лапам çуркунне пуçламăшĕнче
Хĕрлĕ Лапам — Чăваш Республикин Шупашкар варринчи урам. Шупашкар кӳлмекĕпе Плеханов урамĕ хушшинче, Атăлран инçех мар вырнаçнă.
Лапамра К. В. Иванова асăнса лартнă палăк.
Каçăсем
Категори:Шупашкар лапамĕсем
Чигир
Чигир — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
1127
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1120'erne
Совза
Совза — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Святое кӳлĕ-Модлона юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 98 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Асыв-Вож (Орловка юппи)
Асыв-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Орловка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1128
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Екрем
«Екрем» – Муркаш районĕнчи Ярапайкасси культура çурчĕ çумĕнче йĕркеленнĕ фольклор ушкăнĕ. Нумай çул ăна Александр Кузьмич Константинов ертсе пынă. 1985 çултанпа вара «Екрем» ушкăн ертӳçи – Виталий Анатольевич Романов. Фольклор ушкăнĕ вăйлă аталантрăр тесе уйрăмах Николай Лукич Григорьевпа Фея Фадеевна Паргеева нумай вăй хунă. Ушкăн ытларах Фадей Николаевич Ядыковран çырса илнĕ юрăсене юрлать. Кунта çӳрекенсем ĕлĕк-авалхи йăла-йĕркене тытса пыма тăрăшаççĕ.
1998 çулта «Екреме» халăх фольклор ушкăнĕ ятне панă. Гастроль географийĕ: Чăваш Ен, Тутарстан, Мари Эл, Мускав.
Категори:Чăваш Ен фольклор ушкăнĕсем
Ылтăн медаль
мини|Ылтăн медаль Медаль (medaille, metallum) — çавра хормиллĕ (урăх хормăллă та пулать), пулăма е çынна асăнса мăкăрăлчăк метал палли. Медалĕн пит енĕ (аверс), тӳнтер енĕ (реверс) тата хысак енĕ (гурт) пур.
Каçăсем
Категори:Спорт призĕсем тата чыславĕсем Категори:Медальсем
1129
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1120'erne
Батаров Михаил Фёдорович
Батаров Михаил Фёдорович — ( 30-26), 3-мĕш Украина фрончĕн 17-мĕш сывлăш çарĕн 288-мĕш истребитель авиаци дивизин 611-мĕш истребитель авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 18.
1130
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чирша-Тартыш
Чирша-Тартыш — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 485 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452245, ОКАТО кочĕ — 80240830005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ
Гречаный Парфентий Карпович
Гречаный Парфентий Карпович Гречаний Парфентій Карпович — (21.11.1924-01.03.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Украина ССРĕн Николаев облаçĕн Первомайский районĕн Крымка салин «Партизанская искра» вăрттăн комсомол организацине йĕркелеенсенчен пĕри тата ертӳçи,.
Вой-Вож (Палью юппи)
Вой-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Палью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 44 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Кӳтахья
thumb|right|200px|Kütahya
Кӳтухья, — Турцин анăç енче вырнаçнă хула, Кӳтухья илĕн тĕпĕ.
Категори:Турци хулисем
Содошка (юханшыв)
Содошка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Перешное кӳлĕ-Перешна юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
1131
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тутарстан ялавĕ
thumb|350px|Тутарстан ялавĕТутар Республикин ялавĕн авторĕ ТР халăх ӳнерçи, Г.Тукай преми лауреачĕ Тавиль Гиниатович Хазиахметов. Флаг тăваткĕтеслĕх евĕрлĕ. Унăн ăшĕнче симĕс, шурă тата хĕрлĕ йĕрсем. Шурă тĕсĕ ялавăн 1\15 сарлакăшне йышăнать, вăл симĕс тата хĕрлĕ йĕрсем хушшинче вырнаçнă. Симĕс тĕс çӳлте.
Тивĕш
Тивĕш, — Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсне кĕнĕ.
Кыкаёль (Перебор юппи)
Кыкаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Перебор юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сĕнтĕр (юханшыв)
Сĕнтĕр, — юханшыв, Атăлăн сылтăм юппи. Чăваш Енре Муркаш районĕ тăрăх юхать. Мари Эл Республикинче Атăла юхса кĕреть. Бассейн лаптăкĕ 196 км2, юханшыв тăршшĕ — 33,6 çухрăм ..
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Атăл юпписем
Ялав (журнал)
Ялав — чăваш çыравçисен журналĕ. 1941 çулччен Сунтал ятлă пулнă.
Адрес: 428019, Шупашкар, И. Яковлев проспекчĕ, 13 ç., 8-мĕш этаж.
Пĕрлехи хыпарсем
Çак капăрлатнă публицистикăпа литературă журнал страницисенче паянхи чăваш çырăвçисемпе сăвăçисен ĕçĕсем тухаççĕ. Кунта сатирăпа тиркев йывăрлăхĕсем пирки çыракан публицистика, очерк, сăвă-юрă пĕр-пĕринпе килĕштереççĕ. Çавăн пекех журналта вулакансен шухăшĕсем, паллă чăвашсен республикăри çивĕч ыйтусем пирки каланисене çырса кăлараççĕ.
Истори
1924 çулхи утăн 25-мĕшĕнче пĕрремĕш номерĕ тухнă. Ун чухне Сунтал ятлă. ТÇАВ тăпхăрĕнче журнала кăларайман. 1946 çулхи кăрлач уйăхĕнче журналăн çĕнĕ пурнăçĕ пуçланнă — Ялав ячĕпе.
1984 çулта журнал "Хисеп палли" ордена тивĕç пулнă.
Тараберда
Тараберда — Пушкăрт Республикин Кушнаренко районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1201 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452200, ОКАТО кочĕ — 80240835002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кушнаренко районĕ