cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Моркă районĕ
Моркă районĕ (Морко кундем) — Мари Эле (РФ) кĕрекен администрациллĕ-территориллĕ виçе тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район). Республикăн анăç енче вырнаçнă.
Администраци центрĕ — Моркă хула евĕр паççулки.
Тавралăхĕ
Район Мари Элĕн кăнтăр-тухăç пайĕнче вырнаçнă. Анăçра вăл Звениговăпа Совет районĕсемпе, çурçĕрте — Куçенерпа Паранькă районĕсемпе, тухăçра тата кăнтăрта — Паранькăпа Атăл районĕсемпе тата Тутарстанăн Атна районĕпе чикĕ тытать.
Шыв пурлăхĕ
Моркă районĕ Атăлăн сулахай çыранĕнчи Илет юханшывăн вăтам юхам тăрăхĕнче вырнаçнă. Район территорипе Илет тата унăн сылтăм юппи Юшут, çаплах пĕчĕк шывсем — Арă, Вонжа, Ировка, Тюшумка, Шалинка, Шора, Яранка тата урăххисем — юхаççĕ.
Район территоринче 50 пĕчĕк кӳлĕ. Виççĕшĕ — Ергешьер, Кужьер, Шучьер — патшалăх хӳтĕлевĕнче. Çаплах районта 33 çăлкуç пур.
2002 çулта район территоринче 9500 га лаптăклă регион шайлă «Моркă» биологи çутçанталăк управне касса хунă.
Халăх
Районта 2006 çулхи кăрлач, 1 тĕлне 33.98 пин çын пурăннă.
Кун-çулĕ
Района 1924 çулхи юпа уйăхĕн 24-мĕшĕнче йĕркеленĕ. Ун шутне Царёв Кокшайск уесĕн Кумушъял, Морки, Шиньши вулăссен тата Сотнур вулăсĕн пай территрийе кĕнĕ.
Минерал янтти
Морки районĕнче чылай минерал янтти пур: карбонат тăпри, цемент чĕрри, гипс тата ангидрид, çурт-йĕр тумалли тата силикат хăйăрĕ, тăм, чул.
Промăçлăхĕ
Халĕ районта 17 пĕчĕк промăçлă предприяти, 3 çурт-йĕр тăвакан фирма, 1 автотранспорт предприятийĕ, 1 газ-компрессор станцийĕ.
Транспорт
Паллă транспорт артерийĕ — Горький чукун çулĕн Юшут чукун çул турачĕ — района Суслонгер чарăнупа çыхăнтарать.
Хуçалăхсем хушшинчи çыхăну валли автомобиль транспорчĕпе усă кураççĕ.
Культура тата çутĕç
2004 çулхи пуш, 1 тĕлне районта пулнă:
Моркă районĕнче 70 культура йĕркелĕвĕ ĕçленĕ.
Буй (юханшыв)
Буй (çармăс. Пувӱд) — Раççейĕн Европа пайĕнчи юханшыв, Чулман Атăлăн сылтăм юппи. Пермь Енĕн Куедин районĕнче пуçланать, кайран Пушкăрт Республикин çурçĕр-анăç çĕрĕнче Чулман Атăла Удмурти территоринче юхса кĕрет.
Тăсăлăвĕ — 228 çм, шыв-çĕр лаптăкĕ — 6530 тв.çм., вăтам тайлăкĕ — 0,4 м/çм.
Тĕп юпписем:
Моркă районĕ
Спорт
Районта ĕçлет:
Сывлăх сиплев çурчĕсем
2004 çулхи кăрлач, 1 тĕлне районта 45 сиплев йĕркелĕвĕ пулнă, çав шутра:
Каçăсем
Категори:Моркă районĕ
Каскиново
Каскиново — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 179 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453343, ОКАТО кочĕ — 80238873002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Каскиново
1013
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кивьял (Красноармейски районĕ)
Кивьял, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 5 çын пурăннă.
Каçăсем
Кивьялы
Марка-Ёль (Велью юппи)
Марка-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Велью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Павлов Сергей Лукиянович
Павлов Сергей Лукиянович (1955 çулхи çĕртме уйăхĕн 18-мĕшĕнче Канаш районĕнчи Ушанар ялĕнче çур.) — чăваш прозăçи, журналисчĕ.
Марка-Ёль (Велью юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Павлов Сергей Лукиянович
1991 çултанпа СССР, халĕ Раççей ÇП пайташĕ
Марка-Ёль (Велью юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Павлов Сергей Лукиянович
Пурнăçĕ
1977 çулта Чăваш патшалăх университетне пĕтернĕ, каярахпа комсомолăн Мускаври аслă шкулĕнче тата Пĕрлĕх ăслăхĕсен пӳлĕхĕнче политолога вĕреннĕ. «Молодой коммунист», «Ульяновец» хаçатсен редакторĕ пулнă, Чăваш патшалăх телерадиокомпанийĕн ертӳçĕнче ĕçленĕ, халĕ — «Хресчен сасси» кĕнеке кăларăв çурчĕн тĕп редакторĕ-директорĕ, Чăваш Енĕн профессиллĕ çыравçисен пĕрлешĕвĕн ертӳçи.
Марка-Ёль (Велью юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Павлов Сергей Лукиянович
Ӗçĕсем
Унăн хайлавĕсене вырăсла, азербайджанла, турккăла, тутарла куçарнă.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:1955 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа
Грабчук Максим Григорьевич
Грабчук Максим Григорьевич Грабчук Максим Григорович — (25.04.1911(12)-28.12.1948), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 7-мĕш гварди çарĕн19-мĕш уйрăм понтон-кĕпер батальонĕн понтон-кĕпер ротин командирĕ, аслă лейтенант.
1014
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ильин Александр Моисеевич
1986 çултанпа — СССР ÇП пайташĕ.
Пурнăçĕ
Чăваш ял хуçалăх институтĕнче, А. М. Горький ячĕпе хисепленекен литература институтĕнче вĕреннĕ. Çав енĕпех еçлет, сăвă-поэма çырать.
Ĕçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Категори:Чăваш сăвăçисем
Костишко Борис Михайлович
Борис Михайлович Костишко — Чĕмпĕр патшалăх университечĕн ректăрĕ, физика-математика ăслăлăхĕсен тухтăрĕ, профессор.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Борис Костишко 1965 çулхи раштав, 9 Мордва Республикин Ичалкă районĕн Кемля чиркӳ ялĕнче çуралнă. 1983-1989 çулсенче М. В. Ломоносов ячĕллĕ Мускав патшалăх университетĕнче пĕлӳ илнĕ, 1989-1992 çав университетăн физикăллă электроника кафедринче аспирантурăра ĕçлесе вĕреннĕ.
1992 çулта МПУ-н Чĕмпĕр хулинчи филиалне куçать, çамрăк университетăн пуçару, вĕренӳпе лаборатори никĕсне тата ăслăлăх шкулне никĕслес ĕçсене хастар хутшăнать.
Арăмĕпе пĕрле ывăлпа хĕре пăхса ӳстереççĕ.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Чĕмпĕр
Барболин Николай Степанович
Барболин Николай Степанович — ( 01-12), Çеçенхир фрончĕн 7-мĕш гварди çарĕн 115-мĕш гварди танксене пĕтерекен артиллери полкĕн оруди командирĕ, гварди аслă сержанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26.
Япони утравĕсем
thumb|300px|Wyspy Japońskie Япони архипелагĕ 3000 ытла утравсенчен пуçтаранать. Архипелаг çинче утрав патшалăхĕ Япони вырнаçнă.
Çын туса хунă утравсем
Категори:Япони утравĕсем Категори:Утравсем
Авăн, 23
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Остин Джейн
мини|справа|Джейн Остин сăнарĕ, Кассандра Остин ÿкерчĕкĕ, 1810 ç.п. Джейн Остин (Jane Austen, Остен тесе çырни те пур, 1775—1817) — акăлчан çыравçи, британ литератури реализмĕн мал ĕçченĕ, çемье, «хĕрарăм роман» никĕснее хураканĕ. Унăн кĕнекисене шедевр вырăнне хураççĕ, вĕсен сюжечĕ ахаллĕхĕпе питĕ чунна тыткăна илет, унăн хайлавĕсенче чăн «акăлчан» кулăшĕ сисĕмлĕ туйăнать. Джейн Остин халиччен те акăлчан литературин «Пĕрремĕш хĕрарăмĕ» шутланать. Унăн пултаруллă ĕçĕсене Аслă Британин пур колледжĕсенче тата университетсенче тĕпчесе веренеççĕ.
Кун-çулĕ
thumb|left|[[Джейн Остин музей çурчĕ]]
Кĕçĕн Изылы
Кĕçĕн Изылы — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Иня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 85 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Остин Джейн
Кун-çулĕ
Джейн Остин 1775 çулхи раштавăн 16-мĕшĕнче Хэмпшир графлăхăн Стивентон хулинче çуралнă. Унăн ашшĕ, Джордж Остин, прихут чиркӳ ĕçтĕшĕ пулса ĕçленĕ. Вăл авалхи кент çемьинчен тухнă пулнă, аслă пĕлӳ илнĕ çын шутланнă. Унăн арăмĕ, Кассандра Ли, чухăна тухнă ватă ăратран тухнă. Джейнсăр пуçне çемьере улттă арçын ачапа пĕр хĕрача (Кассандра) ӳснĕ. Джейн Остин чи кĕçĕннинчен асли пулнă.
Кĕçĕн Изылы
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Остин Джейн
Кун-çулĕ
Ун чухне çын нумай вилнĕ пулнă, çапах та пур ачи те сывă çитĕннĕ. Аслă пиччĕшĕ, Джеймс, литература ĕç-пуçĕпе тăрмашнă: сăвă, проза çырнă, анчах та ашшĕн йĕрĕпех утнă. Иккĕмĕш пиччĕшĕ, Джордж, ăс-тăн енчен тайлăк пулнă, калаçма пултарайман. Унпа калаçмах Джейн чĕлхесĕр çын ал паллине вĕренет. Виççĕмĕш пиччĕшне, Эдварда, Остинсен ачасăр пуян Найт хурăнташĕсем усрава илнĕ, вăл вара джентри классран нобилити класа куçать.
Кĕçĕн Изылы
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Остин Джейн
Кун-çулĕ
Джейнăн тăваттăмĕш, юратнă пиччĕшĕн, Генри Томасăн, шăпи романтикăллă пулнă. Вăл хăйĕн ĕмĕрĕнче темиçе профессипе те тăрмашнă: çарта хĕсметре тăнă, банкир пулса ĕçленĕ, малтан ăнăçлă, кайран юхăннă, сан йышăннă. Элиза де Фейда, гильотина çинче шăпине вĕçленĕ франци дворянинĕн тăлăх арăмне качча илнĕ. Элизăн сĕмĕпех Джейн францилле начар мар пĕлнĕ, франци авторĕсене: Ларошфуко, Мишель де Монтень, Лабрюйер кĕнекисене вуланă, çаплах театра кăмăлама пуçланă.
Ытти икĕ пиччĕшĕ, Фрэнсис тата Чарльз, тинĕсçĕсем пулнă, адмирал тинĕс çар хисепне тивĕçнĕ.
Çыравçă 1817 çулхи утăн 18-мĕшĕнче, Аддисон амакĕнчен сипленме пынă Винчестер хулинче куçне ĕмĕрлĕхе хупать. Вилес умĕн те вăл хăйĕн юлашки «Сендитон» романĕпе тăрмашнă.
Ӗçĕсен ят-йышĕ
Остин пултарулăхĕнче иккĕ тапхăра палăртаççĕ: 1795—1798 çç. малтанхи романсене хайланă; 1811—1816 çç. — чапа тухнă романсене — «Мăнаçлăхпа умсисĕмлĕх» тата «Ăс-тăнпа туйăмсем» — ăсталанă.
Фильмографи
Джейн Остин пирки фильмсем:
Урăххисем:
Каçăсем
Категори:Аслă Британи çыравçисем Категори:Раштавăн 16-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1775 çулта çуралнисем Категори:Утăн 18-мĕшĕнче вилнисем Категори:1817 çулта вилнисем Категори:Туберкулёзпа вилнисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Юрату романĕсен авторĕсем
1015
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Нечела
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Анат Елима
АнатЕлима (АнатЕлема) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Ухта юханшывăн сылтăм çыранĕпе 31 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
1016
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Баян Есентаева
Баян Максатовна Есентаева (кăрлач, 2 1975, Уральск, СССР) — казахстан продюсерĕ, телеертӳçи, актриси, юрăçи, "Ғашықтар әлемі" журналăн редакторĕ тата харпăрçи.
Казахстанăн паллă хĕрарăмĕсем хушшинче 30-мĕш вырăна йышăннă.
Дани ялавĕ
thumb|250px|28:37 пропорциллĕ Даннеброгthumb|250px|Çиллĕ ДаннеброгДани ялавĕ шурă тĕслĕ хĕреслĕ хĕрлĕ ялав. Çавăн пекех ăна Даннеброг теççĕ (Dannebrog). Тĕнчери чи кивĕ ялав. XIII ĕмĕртен усă курнă. Ун çине пăхсан урăх скандинавири патшалăхсем пĕр евĕрлĕ ялавсене тусă хунă (Швеци, Норвеги, Финлянди, Исланди). Данипе Норвеги пĕрлешнĕ пулнипе Норвеги 1821 çулта хăй ялавнене туса хуниччен Даннеброга усă курнă.
Баян Есентаева
Казахстанри "Çулталăк халăх кăмăлĕнче" пĕрлĕхлĕх парнине (2011, 2012 çç.) тивĕç пулнă.
Чехов Антон Павлович
thumb|150px|Антон Чехов (1860-1904) Чехов Антон Павлович, — паллă вырăс çыравçи. 1860 çулхи кăрлачăн 29 (кивĕ стиль тăрăх кăрлачăн 17) Таганрог хулинче çуралнă. 1904 çулхи утă уйăхĕн 15 (кивĕ стиль тăрăх утă уйăхĕн 2) Баденвайлерте (Германи) вилнĕ.
Тляумбетово
Тляумбетово — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 473 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453334, ОКАТО кочĕ — 80238875001.
Баян Есентаева
Телекурав тата радио
'''
Тляумбетово
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Металсем
Металсем (metallum — шахта) — тĕрлĕ тимĕрсем, çирĕп ăшă- тата электрокуçарулăхлă, металсенче электронсем (ток) çӳреме пултараççĕ (проводник).
Хальхи 117 хими элеменчĕнчен металлĕсен пайланăвĕ:
6 элемент сĕлтĕ металлĕсен ушкăнĕнче,
4 элемент сĕлтĕ çĕр металлĕсен ушкăнĕнче,
38 элемент куçăмлă металсен ушкăнĕнче,
7 элемент çурмаметалсен ушкăнĕнче,
14 элемент лантаноидсен ушкăнĕнче + лантан,
Чехов Антон Павлович
Пурнăçĕ
Антон Павлович аслашшĕ крепосла пусмăр айĕнчи хресчен пулнă. 1844 çулта, крепосла правасене чарса лартиченех, тӳлесе крепосла пусмăр çинчен тухнă.
Металсем
14 элемент актиноидсен ушкăнĕнче (физика пахалăхĕсене пуринне те тĕпчесе пĕтермен) + актини,
Чехов Антон Павлович
Пурнăçĕ
Ашшĕ, Павел Чехов, виççĕмĕш гильди купси пулнă, бакалея лаввкине тытса танă. Купсана вăл 1857 çулта тухнă. Купсана тухичен темиçе çул маларах вал 18 çулти Евгения Яковлевна Морозовăна качча илнĕ. Вĕсен пурĕ 6 ача çуралнă. Виççĕмĕш ачине Антон ят хунă.
Металсем
Палăртнă ушкăна кĕменнисем: бериллипе магни.
Баян Есентаева
Каçăсем
Категори:Казахстан телеертӳçисем Категори:Казахстан продюсĕрĕсем Категори:Казахстан актрисисем Категори:Казахстан опера юрăçисем
Металсем
Çапла, металсем йышне 98 элемент кĕрет.
Чехов Антон Павлович
Пурнăçĕ
8 çула çитсен, малтан икĕ çул грексен шкулĕнче вĕреннĕ хыççăн, Антон Павлович Таганрог гимназине вĕренме кайнă. Ку гимнази, 1809 çулта йĕркеленнĕскер, чи лайăххисенчен пĕрри шутланнă. Унта сакăр çул вĕреннĕ хыççăн хуть те хăш университета экзаменсăр кĕме пултарнă. Гимнази Чехова ыттлашиех килĕшсех кайман. Анчах та кунта вăл литературăри хăйĕн перремеш утăмĕсене тума пуçланă. Кулăшла калавсем çырнă, кулăшла журналсем кларнă. Кунтах вăл 18 çулта хăйĕн пĕрремĕш «Безотцовщина» драмине çырнă.
Кӳлхĕрри (Красноармейски районĕ)
Кӳлхĕрри, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Дани ялавĕ
Каçăсем
Категори:Дани Категори:Патшалăх ялавĕсем
Кӳлхĕрри (Красноармейски районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 171 çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Чехов Антон Павлович
Пурнăçĕ
1886 çулта унăн пĕрремĕш калавсен пуххи, 1887 çулта иккĕмĕш «В сумерках» калавĕсен пуххи тухнă.
1890 çулта Чехов Сахалина кайса килнĕ. Кунта курнă пурнăç çинчен вăл кайран «Остров Сахалин» (1895) кĕнеке кăларнă.
Паллă ĕçĕсем
«Степь», «Скучная история», «Дуэль», «Палата № 6», «Рассказ неизвестного человека», «Мужики» (1897), «Человек в футляре» (1898), «В овраге», «Детвора», «Драма на охоте»; пьесасенчен: «Иванов», «Чайка», «Дядя Ваня», «Три сестры», «Вишнёвый сад».
Каçăсем
Категори:Вырăс çыравçисем Категори:1860 çулта çуралнисем Категори:1904 çулта вилнисем
Металсем
Металл (тимӗр лумӗ) — иккӗмӗш металлурги циклӗнче уилизациленӗ е йӗркене кӗртмен тӗрлӗ металл ҫӳп-ҫап (юрӑхсӑра тухнӑ) пӗтӗмӗшле, пӗрлехи металран тунӑ тӗрлӗ ҫӳп-ҫап ячӗ. Час-часах металлолома ятарлӑ вырӑнсенче тирпейлемелли е утилизаци тумалли тимӗр ҫӳп-ҫапа ятарласа концентрациленӗ вырӑнсенче тӑваҫҫӗ.
Мясников Александр Фёдорович
Пурнăçĕ
1932 çулта Мускаври ӳнер техникумне вĕренсе пĕтернĕ. 1932-1935 çулсенче Чăваш АССРăн Наркомпрос уйрăмĕн заведущиĕ, 1933-1935 çулсенче Чăваш АССРăн ӳнерçичен пĕрлешĕвĕн оргкомитетĕн председателĕ, 1937-1939 çулсенче Улатăрти ӳнер шкулĕн пуçлăхĕ, 1948-1953 çулсенче Шупашкарти ӳнер училищин пуçлăхĕ вырăнĕсенче ĕçленĕ.
Металсем
Металсен физика пахалăхĕсем
Хăшпĕр металсен хытăлăхĕ, Моос шкалипе:
Мясников Александр Фёдорович
Ӗçĕсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Металсем
Каçăсем
Категори:Металсем
Чăваш автономлă облаçĕ
Чăваш автономлă облаçĕ, — 1920 çулта йĕркеленĕ чăвашсен административлă пайĕ.
Истори
Автономлă округа тăвасси хăвăрт иртмен. 1918 çулта Автономлă Туркестан республикине туса хураççĕ. 1919 çулта пушкăртсем те хăйсен автономлă респуликине йĕркелеççĕ. Çапла вара чăвашсем те хăйсен республикине тăвасси пирки шутлама тытăнаççĕ. 1920 çулхи кăрлачăн 3-мĕшĕнче Наркомнацăн чăваш уйрăмĕ «Краткий доклад о выделении чувашского народа в особую административную единицу» хута хатĕрлет. Ку хут çинче чăвашсем атăлçи пăлхарĕсен тăсăмĕ пулнине, Раççей вăхăтĕнчи йывăр пурнăçпа пурăннине çутатса панă пулнă. Халăх пурнăçĕ ытти халăхсенче кая юлса пынине те кăтартнă. Чăвашсен пурнăçне лайăхлатма вĕсене пĕр çĕре пухни çеç пулăшма пултарнине çырса кăтартнă.
Автономине тумашкăн пĕр уйрăм сĕнни кăна çителĕксĕр пулнă, çавăнпа та ку ыйтăва Чăваш коммунисчĕсен I-мĕш съездĕнче сӳтсе явма шутланă. Пулас республикăн тĕп хулине ăçта вырнаçтармалли пирки те шутлама тытăннă. Чи малтан тĕп хулине Шăхасанта вырнаçтарма палăртнă.
Съезд 1920 çулхи нарăсăн 4-мĕшĕнче Хусанта уçăлнă. Нарăсăн 8-мĕшĕччен ĕçленĕ. Съездра çавăн пекех чăвашсен республикине (ăна «Чăвашсен ĕçлĕ коммуни» ят пама шутланă) тăвасси пирки ыйтăва та сӳтсе явнă. Чăвашсен ĕçлĕ коммунине çак çĕрсене кĕртме сĕннĕ:
Ӗçлĕ коммунăн тĕп вырăнĕ Шăхасан пулмалли пирки çирĕплетнĕ. Анчах та унта административлă çуртсем сахал пулнăран вăхăтлăха тĕп вырăнĕ Шупашкар пулмалла пулнă.
1920 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕнче Наркомнацăн чăваш уйрăмĕ тĕп влаç умĕнче Чăваш ĕçлĕ коммунине туса хумашкăн ыйту хăпартма шутланă.
1920 çулхи çу уйăхĕн 21-мĕшĕнче Тутар АССРне туса хунă. Ăна йĕркеленĕ хыççăн малтан Хусан кĕпернине кĕрекен Çĕрпӳ, Шупашкар тата Етĕрне уесĕсем Чулхула кĕпернине кĕмелле пулса тухнă. Çапла вара чăваш республикине тăвас ыйту çивĕчлене пуçланă. 1920 çулхи çĕртме уйăхĕн 8-мĕшĕнче РКП(б) ТК Çĕрпӳ, Шупашкар тата Етĕрне уесĕсенчен чăвашсен административлă пайне хатĕрлемелли пирки çирĕплетсе каланă. Административлă пая хатĕрлемешкĕн шалти ĕçсен Наркоматне хушнă. Вăл Хусан, Чулхула, тата Чĕмпĕр кĕперне исполкомĕсемпе ку ыйтăва икĕ эрне хушшинче сӳтсе явмалла пулнă. Пулас административлă пай республика пулмалла пулнă, ĕçлĕ коммуна мар. Çапах та ĕç малалла хăвăрт шуман — çĕршыв тĕп органĕнче ĕçлекен хăш-пĕр ĕçченĕсем чăвашсен пуласлăхне ĕненмен, вĕсем вырăсланса пĕтесси хăвăрт иртĕ тесе шутланă. Чăвашсен хăйсен культури пулни пирки те вĕсем иккеленнĕ. Чулхула кĕпернине куçарасси çивĕчрех курăна пуçласан чăвашсем ĕçне вăйлăлатнă — 1920 çулхи çĕртме уйăхĕн 15-мĕшĕнче постановлени кăларнă: чăвашсен уесĕсене Чулхула кĕпернине куçарма кирлĕ мар, унта чăвашсен чĕлхине те культурине те пач пĕлмеççĕ; чăвашсене уйрăм административлă пай туса памасан чăваш халăхĕ çĕнĕ влаçра иккеленме тытăнĕ тесе çырнă.
Ку ыйтăва татса парас енĕпе ĕçлекен Элмен хăй РКП(б) ТК-не кайса килнĕ. Унта вара ăна виçĕ уесран тăракан респуликăн проектне кăтартнă. Ку виçĕ уеса кăна кĕртнипе чăвашсен нумай пайĕ ун тулашĕнче тăрса юлмалла пулнă, çавăнпа та Элмен вăл проектпа пач килĕшмен.
1920 çулхи çĕртме уйăхĕн 19-мĕшĕнче Наркомнац çумĕнчи чăваш уйрăмĕ «питĕ хăвăрт çитермелле» паллăпа ВЦИК президиумне «Меморандум» ярса панă. Меморандумра чăваш çĕрĕсене Чулхула кĕпернине куçарассине сивленĕ, тутарсен республикине туса хунине ăшă сăмахпа асăннă.
Малалла мара ку ыйту питĕ хăвăрт пурнăçланма тытăннă. Çĕртме уйăхĕн 21-мĕшĕнче Наркоматăн шалти ĕçсен пайĕнче ку ыйтăва пăхса тухнă. Тепер кунне вара чăвашсен автономлă пайĕн формине çирĕплетнĕ. Ӗçлĕ коммуна вырăнне Чăваш облаçне çирĕплетнĕ. Вăл кунах Совнарком пухăвĕнче (ăна В. Ленин ертсе пынă) Чăвашсен автономлă облаçĕн проектне пăхса тухнă. Чăвашсем сĕннĕ проета самай улăштарма тивнĕ. 1920 çулхи çертме уйăхĕн 24-мĕшĕнче вара В.И. Ленин, М.И. Калинин, А.С. Енукидзе «Об Автономной Чувашской области» декрета алă пусса çирĕплетнĕ. Ку хут тăрăх автономи шутне çак çĕрсем кĕнĕ:
Тĕп хулине вара Шупашкарта çирĕплетнĕ. Автономи çĕрĕсем хатĕрленĕ проектринчен самаях пĕчĕк пулнă. Чăвашсем нумай пурăнакан çĕрсем ун тулашĕнче юлнă. Ку облаçри тĕп халăх йышĕ 86% çитнĕ. Ку вăхăта хатĕрленĕ 9 автономлă республика хушшинче ку чи пысăк процент пулнă.
Утă уйăхĕн 4-мĕшĕнче облаçе ертсе пыма лартнă çынсем Хусанта пухăнса парахут çине ларса шупашкара ларса кайнă. Тепĕр кунхине Шупашкара çитсен Д. Элмен Хĕрлĕ лапам çинче халăха пухса декрета вуласа панă. Утă уйăхĕн 6-мĕшĕнче Чăваш ревкомĕ ĕçе пуçăннă.
Категори:Чăваш Ен историйĕ
Вăрманкас Чурачăк
Вӑрманкас Чурачӑк (Вторые Вурманкасы), — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял. Вӑрманкас Чурачӑк ял тӑрӑхӗн тӗпӗ.
Истори
1927 çулчен Иккĕмĕш Варманкасси ятлă пулнă.
1927 çулчен Çĕрпӳ уесĕн Чурачăк вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Çĕрпӳ районне, 1944 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Чурачăк районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Çĕрпӳ районне кĕрет.
Паллă çыннисем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
1017
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шора (юханшыв)
Шора (Çармăсла Шур)
Меланези
right|200px Меланези (Хура утравсем) — Лăпкă океанăн полинези, микронези чĕлхисемпе калаçман вырăнти хура ӳтлĕ халăхсем йышăннă утрав ушкăнĕсем. Меланези Австралирен çурçĕр-тухăçалла вырнаçнă.
Меланези шутне çак утрав ушкăнĕсем кĕреççĕ:
Меланезири патшалăхсем
Соломон Утравĕсем. Тĕп хули — Хониара (Гвадалканал утрав çинче, 30,5 пин çын 1985). Тăсăлăвĕ − 1550 çм. Лаптăкĕ — 29,8 пин тв.çм. Çӳллĕ вырăнĕ — Попомансо (2331 м) хули. Халăх йышĕ — 286 пин çын (1985). Официаллă чĕлхи — акăлчан чĕлхи, пиджин тата вырăнти чĕлхесемпе калаçаççĕ. Уявсем — утă, 7 — Пăхăнманлăх кунĕ. Утравсем çинче Çĕнĕ Гвинейрен куçса килнĕ çынсем пурăнаççĕ. Эспорт шутĕнче: копра, пулă, йывăç, какао пăрçи, пальма çăвĕ. Утравсене 1568 çулта Менданья де Нейра, çурçĕр пайне — 1768 çулта Луи Антуан де Бугенвиль уçнă. 1885 çултанпа утравсем çинче кĕске вăхăт Германи хуçаланать, 1893 çулта утравсене (Бугенвильпе Буксăр пуçне) Аслă Британи ярса илет. Çак утравсем Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи хыççăн Австрали енне куçаççĕ. 1978 г. Соломон утравĕсем ирĕклĕхе тухаççĕ.
Фиджи — пĕр ятлă утравсем çинче вырнаçнă патшалăх. Икĕ пысăк утрав — Вити-Леву тата Вануа-Леву, 300 яхăн вак утрав. Халăх йышĕ — 715 пин çын (1987). Тĕп хули — Сува (75 пин çын). Официаллă чĕлхи — акăлчан чĕлхи. Утравсене Абель Тасман 1643 çулта тупса уçнă. Çӳллĕ тăрри — Томаниви (1323 м). 1970 çулта Фиджи ирĕклĕхе çĕнтерсе илет пулин те, çапах та Британи Пĕрлешĕвĕнчех шутланнă. 1987 çулта остава Британи Пĕрлешĕвĕнчен тухать. Уявĕсем — юпа, 10 — Пăхăнманлăх кунĕ. Экспорт шутĕнче — сахăр, копра, ылтăн, йывăç, пулă, тумтир. Курма илем вырăнĕсем — Сувари Фиджи музейĕ, этнографипе археологи ĕçĕсемпе паллаштарать.
Çĕнĕ Каледони — Францин «тинĕсри территорийĕ», Ç. Каледони утравĕсĕр пуçне пĕчĕк утравсен ушкăнĕ кĕрет. Утравсене 1774 çулта уçса тĕпченĕ. Çӳллĕ тăрри — Панье (1628 м). Халăх йышĕ — 145 пин çын. (1985). Адм. тĕпĕ — Нумеа. Этноссем — меланезисем (канаксем) тата француссем. Официаллă чĕлхе — франци чĕлхи, хутăшлисем те саралнă. Тĕнĕсем — католици тĕнĕ, протестант тĕнĕ. Хуçалăх ĕç енĕпе — ту ĕç промăçлăхĕ (никкĕле, кобальта тата хрома тупăçлаççĕ). 95 % наци тухăçĕ никкĕльпе никкĕль тăпри экспортĕнчен килет.
Асăрхаттарни: хутăш чĕлхесем — пиджин-инглиш, бич-ла-мар, ток-писин (Папуа Ç. Гвинейĕн патшалăх чĕлхи) тата урăххисем — акăлчан, испан, франци сăмахĕсенчен, е акăлчан (е урăх чĕлхен) лексикинчен пуçтарăнса тăрать, тĕпĕнче меланези граматики пулать.
Каçăсем
Категори:Утравсем Категори:Меланези Категори:Тĕнче регионĕсем
1018
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ильина Надежда Геннадьевна
Ильина Надежда Геннадьевна, — çыравçă, филологи ăçлăлăхĕсен кандидачĕ. 1976 çулхи нарăсăн 19 Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи Мăн Элмен ялĕнче çуралнă.
2004 çултанпа РФ ÇП тата Чăваш Ен ÇП пайташĕ.
Пурнăçĕ
Ярмушкăри вăтам шкулта, Чăваш патшалăх университетĕнчи чăваш филологипе культура факультетĕнче вĕреннĕ. Унтах аспирантурăна пĕтернĕ. Халĕ Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институтĕнче ĕçлет.
Ӗçĕсем
Унăн калавĕсем «Шурă туй кĕпи» (2004) кĕнекине кĕнĕ.
Категори:Чăваш çыравçисем
Гражданинов Павел Андреевич
Гражданинов Павел Андреевич — (19.12.1920-05.03.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Калинин фрончĕн 1-мĕш пĕтерекен авиаци корпусĕн 210-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 169-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн звено командирĕ, лейтенант.
Уржумка (юханшыв)
Уржу́мка (çармăс. Вӱрзымвӱд)— Киров облаçĕн Уржум районĕнче вырнаçнă Нухратăн юппи.
Расъю (Велью юппи)
Расъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Велью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Уржумка (юханшыв)
Уржумка çинче Уржум хули вырнаçнă, хула тĕлĕнчен пăрахутсем çӳреççĕ.
Расъю (Велью юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
1019
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Расъю (Велью юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Уржумка (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ
Расъю (Велью юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Нухрат Атăл
Нухрат Атăл (е Нухрат) (Вятка, Виче, Ватка, Нократ, Noqrat) — Раççейĕн Европа пайĕнчи юханшывĕ, Чулман Атăлăн чи пысăк сылтăм юппи.
Тăсăлăвĕ — 1314 çм, шыв-çĕр лаптăкĕ — 129 пин çм².
Юпписем
Пысăк юпписем: сылтăм — Шурă, Кобра, Летка, Великая, Молома, Пижма, Шошма, Уржумка; сулахай — Белая Холуница, Чепца, Быстрица, Воя, Кильмезь.
Гидрологи
Шывĕн нумайрах пайĕ юртан пулать. Чӳк уйăхĕн пуçламăшенче шăнать, çу уйăхен иккĕмĕш пайĕнче пăр каять.
Вятские Поляны хули патĕнчи вăтам шыв тăкакĕ (1918-1985 çулсем)(м³/ç)
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурти юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Чулман Атăл юпписем
Барвинский Алексей Дмитриевич
Барвинский Алексей Дмитриевич — ( 04-14), Воронеж фрончĕн 40-мĕш çарĕн 237-мĕш перевçĕсен дивизин 691-мĕш артиллери полкĕн управлени взвод командирĕ, лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 24.
Çĕнĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Çĕнĕ Ахпӳрт (пĕлтерĕшĕсем) статьяра вулăр.
Çĕнĕ Ахпӳрт(Новое Ахпердино), — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. Пăла шывĕн сулахай çыранĕнче вырнаçнă.
Тавралăх
Ку тĕлте Пăлана Çăкал тата Хулаçырми ятлă шывсем юхса кĕреççĕ. Ял хирĕнче, хĕвелтухăç еннелле кайсан, авалхи чул юпа пур (ăна карта тытса çавăрса тирпейленĕ).
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялта вăтам шкул, ял вулавăшĕ, фельдшер-аккушер пункчĕ, культура çурчĕ, "Çеçпĕл" ача-сачĕ, çыхăну уйрăмĕ вырнаçнă.
Истори
"Ахпÿрт" сăмахăн этимологине М.Р.Федотов профессор ăнлантарса панă.
Чăн малта Ак Бэрдĕ тени тăрать. "Ак" кунта пĕр-пĕр лайăх (позитивлă) сăнара палăртать, чăвашла "Хак" тенипе танлаштарăр (арабизм: Турă, Чăнлăх, Сиплĕх тата ытти те). Бэрдĕ — стандартлă тĕрĕк чĕлхисенче — пачĕ. Çапла вара иккĕшне пĕрле тусан "Турă Пачĕ" тенине пĕлтерет. Çынсене çавнашкал ят панă тахçан. "Пÿрт" тени каярахпа çеç, контаминациленнине кура, сиксе тухнă.
Çĕнĕ Ахпӳрте XVII ĕмĕр вĕçĕнче Кивĕ Ахпӳрт ялĕнчен уйрăлса тухнисем никĕсленĕ.
Тĕрлĕ çулсенче Çĕнĕ Ахпӳртрен хăйĕнчен Пăлакасси тата Козловка ялĕсем уйрăлса тухнă.
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Илпек Микулай
Илпек Микулайĕ (паспортри ячĕ Ильбеков Николай Филлипович, 1915 çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕ, Виçпӳрт Шăмăршă ялĕ, Чĕмпĕр кĕперни (халĕ Шăмăршă районĕ, Чăваш АССР) — 1981 çулхи çу уйăхĕн 12-мĕшĕ, Шупашкар), — чăваш прозăçи, тăлмачĕ.
1948 çултанпа СССР ÇП пайташĕ. 1970 çулта Чăваш АССР халăх çыравçи ятне тивĕçнĕ.
Вăрçăра Тăван Çĕршыв вăрçин 2 степеньлĕ, Хĕрлĕ Çăлтăр, Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕсене тата медальсене тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
1915 çулхи çу уйăхĕн 19 Чăваш Енри Шăмăршă районĕнчи Виçпӳрт Шăмăршă ялĕнче çуралнă.
Патăрьелри педтехникумĕнче, Чăваш педагогика институтĕнче пĕлӳ илнĕ.
Тăван Çĕршыв Аслă вăрçине хутшăннă, дивизи хаçачĕн редакторĕ пулнă. Çартан таврăнсан чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ тата Çыравçăсен пĕрлешĕвĕн секретарĕ пулнă.
1981 çулхи çу уйăхĕн 12-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Липовка (Красноармейски районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 28 çын пурăннă.
Илпек Микулай
Пултарулăх ĕçĕсем
Сăвă-калав çырма Шупашкар педагогика институтĕнче вĕреннĕ чухне пуçланă. Çирĕме яхăн кĕнеке тухнă. Чи сулăмли — икĕ томлă «Хура çакăр» роман. Ăна вырăс, болгар тата ытти чĕлхесене те куçарнă.
Липовка (Красноармейски районĕ)
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Илпек Микулай
Пултарулăх ĕçĕсем
Ильпек Микулай чăвашла Гоголь, Горький, Чехов, Франко, Вазов çырнисене куçарнă.
Çавăн пекех Петĕр Хусанкай, Çемен Элкер, В. Митта тата ытти çыравçăсен пултарулăхĕ çинчен статьясем çырнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш халăх çыравçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:ССРП тăлмачĕсем Категори:ССРП çыравçисем Категори:1915 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 19-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1981 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 12-мĕшĕнче вилнисем
Пӳскеллĕ хоккей
Пӳскеллĕ хоккей (бенди, е вырăс хоккейĕ), — хоккей тĕсĕ.
Пăр çинче пĕчĕк хытă пӳскепе (мечĕкпе) выляççĕ. Швецинче, Финляндинче, Раççейре тата Норвегире выляма юратаççĕ. Вăйăсене уçă сывлăшра иртеççĕ.
Пĕрремĕш вăйă 1898 çулхи пуш уйăхĕн 8-мĕшĕнче Санкт-Петербург хулинче иртнĕ. 1950 çулта Тĕнчери Федерацине (IBF, 2001 çултанпа — FIB) никĕсленĕ. 1952 çулта кăтарту дисциплини пек хĕллехи Олимп вăййине кĕнĕ.
ПТОК ку вăййа официаллă çирĕплетнĕ пулсан та вăл халĕ те хĕллехи Олимп вăййисен программинче çук. Тĕп сăлтавĕ — ку вăйă сахал патшалăхра сарăлни.
Категори:Хоккей Категори:Спорт
Паранькă
Категори:Паранькă районĕ
Кĕçĕн Корчуган
Кĕçĕн Корчуган — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Мăн Корчуган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Анат Иг
АнатИг (АнатИк) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сулахай çыранĕпе, 160 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Кисинка
Кисинка  — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан территорипе юхать. Кĕçĕн Сĕнчĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Çĕнĕ Пăва
Çĕнĕ Пăва, — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Кисинка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Çĕнĕ Пăва
1927 çулчен Пăва ятлă пулнă.
Кисинка
Каçăсем
Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан бассейнĕ
Çĕнĕ Пăва
Тавралăхĕ
Пăва юханшыв хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 475 çын, çав шутра 243 арçын, 232 хĕрарăм пурăннă. 2004 çулта кунта 213 кил пулнă, пурĕ 645 çын пурăннă. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине 212 çын хутшăннă, вĕсенчен 115 çапăçусенче пуçĕсене хунă.
Ялта телефон станциĕ, ял вулавăшĕ, вăтам шкул, культура çурчĕ, çыхăну уйрăмĕ, фельдшер-аккушер пункчĕ пур.
Кун-çулĕ
Яла XVII ĕмĕр пуçламăшĕнче Цыгановсем никĕсленĕ. Вĕсем хальхи Вăрмар районĕ вырăнĕсенчен кунта куçса килнĕ. Çак вăхăтрах кунта христиан тĕнне вăйпа кĕртессинчен çылăнса тарнă темиçе тутар кил-йышĕ килсе вырнаçнă. 1820 — кунта пурăнакан 40 çын христиан тĕнне йышăнма килĕшнĕ.
1921 çулхи чӳк уйăхĕн 19 Тетюш уесĕн Курнавăш вулăсне, каярах вара 1927-мĕш çулчен Патăръел уесĕн Курнавăш вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Кĕçĕн Елчĕк районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19 хыççăн Елчĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Елчĕк районне кĕрет.
1892 çулта ялта 2 класлă шкул никĕсленĕ. Ун хыççăн вăл пуçламăш, тулли мар вăтам шкул пулса тăнă. 1937 çулта вара вăтам шкул туса хунă.
1929 çулта кунта «Сатурн» колхоза йеркеленĕ. 1956 çулта радио кĕртнĕ, 1960 çулта — электричество. 2003 çулта яла газ кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Азнагул (Кукарча районĕ)
Азнагул — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 215 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453334, ОКАТО кочĕ — 80238875002.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Беларуç Википедийĕ
Кун-çулĕ
Тĕп страницăна белорусла пĕрремĕш текста 2004 çулхи ака, 6 кĕртнĕ.
Пĕрремĕш статьяна çурлан 12-мĕшĕнче çырнă.
2007 çулхи пуш уйăхĕнче Белорус Википединче 6700 яхăн статья пулнă.
2008 çулхи пуш, 15 Белорус Википедине (официаллă белорус çырăвĕпе — «наркомовкăпа») 10-пиннĕмĕш статьяна кĕртнĕ.
2008 çулхи çĕртме, 1 официаллă мар виçе йĕркиллĕ çырнă Белорус Википедине (тарашкевицăпа е классикăпа) 10-пиннĕмĕш статьяна кĕртнĕ.
2009 çулхи çĕртме, 17 официаллă мар виçе йĕркиллĕ çырнă Белорус Википедине 20-пиннĕмĕш статьяна кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Беларус чĕлхи Категори:2004 çулта килнисем
Анат Марьюга
АнатМарьюга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Марега юханшывăн сулахай çыранĕпе, 25 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Ягъёль (Велью юппи)
Ягъёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Велью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1021
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1022
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Барданов Александр Иванович
Барданов Александр Иванович — (—), Воронеж фрончĕн 27-мĕш çарĕн 7-мĕш татса тухакан артиллери корпусĕн 17-мĕш артиллери дивизин 39-мĕш тупă артиллери бригадин 1251-мĕш тупă артиллери полкĕн батарея командирĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 09.
Эрзянь Мастор
thumb|300px|Хаçата кăлараканĕсемЭрзянь Мастор (Ирçе çĕршывĕ), — ирĕклĕ ирçе хаçачĕ. Ирçепе вырăс чĕлхипе тухать.
Никĕслени
«Эрзянь Мастор» хаçата 1994 çулта Мордовири ирçе чĕлхине хӳтелекен фонд никĕсленĕ. Тĕп редакторĕ Евгений Четвергов.
Темисем
Чи пысăк теми ирçе чĕлхине сыхласси. Финн-укăр халăхĕсем, чĕлхисем çинчен каласа парасси, мăкшăпа ирçе пуласлăхне шухăшлассипе шухăшлаттарасси.
Сарни
«Эрзянь Мастора» çырăнма май çук. Çакăнтанпа ăна пĕрле тӳлесе почта урлă илсе килтереççĕ. Вулаканĕсем Мордва Республикинче, Чĕмпĕр, Самар, Пенза, Мускав облаçĕсенче пурăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Ирçелле периодикăллă кăларăмсем Категори:Мордва Республикин периодикăллă кăларăмсем
Уйриçурт
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 48 çын пурăннă.
Гражданкин Виктор Иванович
Гражданкин Виктор Иванович — (23.09.1900(10)-13.08.1977), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 28. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 46-мĕш çарĕн 7-мĕш татса тухакан артиллери дивизин 11-мĕш çăмăл артиллери бригадин командирĕ, полковник.
Пĕкĕлме
Пĕкĕлме (Бөгелмә, Bөgelmə, Бугульма) — (1781 çултанпа хула), Тутарстанăн (Раççей) Пĕкĕлме районĕн администраци центрĕ.
Хулара 91,9 пин çын (2005) пурăнать.
Тавралăхĕ
Хула çумĕпе Зай шывĕ (Атăл шыв-çĕр лаптăкне кĕрет) юхать, 333 çм Хусан ларать.
Елчĕк
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Чăваш Ен ялĕсем
Мăн Элмен
Мăн Элмен, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. Ял Мăн Çавал хĕрринче ларать. 1927 çулчен Мăнъял-Элмен ятлă пулнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта  106 çын, çав шутра 53 арçын, 53 хĕрарăм пурăннă.
Истори
Малтан Етĕрне уесĕн Ассакасси вулăсне кĕнĕ. 1925 çулхи юпа уйăхĕн 28 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Кĕçĕн Явăш вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Кĕçĕн Одинека
Кĕçĕн Одинека — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Изылы юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Бекечево
Бекечево — Пушкăрт Республикин Кугарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 312 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Испан чĕлхи
Испан чĕлхи (idioma español, ăна урăхла кастил чĕлхи теççĕ), — ибер-роман ушкăнне кĕрекен чĕлхе. Вăл вăтам ĕмĕрсенче Кастили патшалăхĕнче аталанса пынă. Латин алфавичĕпе усă кураççĕ. . "World Almanac" (1999) çырнă май, испан чĕлхине çут тĕнчере тăван чĕлхе вырăнне 358 миллион çын йышăнаççĕ.
Аслă Петĕр
thumb|right|200px|Пётр Пётр I Аслă (Пётр Алексеевич Романов) 1672 çулхи çĕртме уйăхĕн 9-мĕшĕнче (çу уйăхĕн 30-мĕшĕнче кивĕ вăхăт шучĕпе) çуралнă. 1725 çулхи нарăсăн 8-мĕшĕнче (кăрлачăн 28-мĕшĕнче кивĕ вăхăт шучĕпе) вилнĕ. 1682 çултанпа - Раççей патши, 1721 çулхи кăрлачăн 20-мĕшĕнчен - Раççейĕн пĕрремĕш императорĕ. Пётр I Раççейĕн чи паллă политикĕ шутланать.
Стрелецсен 1682 çулхи пăлхавĕ
1682 çулхи ака уйăхĕн 28-мĕшĕнче начар та чирлĕ патша Фёдор Алексеевич вилсе кайнă. Ун хыççăн кама патшана лартмалли ыйту çĕкленнĕ: йăла-йĕрки тăрăх аслă ывăлне Иван Алексеевича, чирлĕ те тайлăк ăслăскерне, е ача çуллĕ Петĕре. Чиркӳ çыннисене (Иоаким патриарха), хăйсен енне çавăрса, Нарышкин çемйипе вĕсен майлисем Пётра патша вырăнне лартнă, унăн амăшне, Наталья Кирилловнăна, патшалăх ĕçĕсене тытса пыма ирĕк панă. Анчах çакăнпа Иванпа Софья хурăнташĕсем – Милославскисем, - Пётра патшана лартни хăйсене хĕстерни пулать тесе- килĕшмен. Милославскисем вара стрелецсене - Мускавра çав вăхăтра вĕсен шучĕ 20 пинĕ ытла çын пулнă - 1682 çулхи çу уйăхĕн 15-мĕшĕнче пăлхава çĕкленĕ. Стрелецсем патшалăхăн çак пăтрашуллă самантĕнче хăйсен ĕçĕсене майлаштарасшăн пирки Милославскисемпе çыхăннă: XVII ĕмĕр вĕçĕнче çĕнĕ полксене хатĕрленĕ май стрелецсен хакĕ чылаях ӳкнĕ, татах та вĕсенчен ирĕклĕх-çăмăллăхсене туртса илнĕ: стрелецсем çине ясак хунă, час-часах вĕсене шалу кая юлса пама пуçланă, вĕсен хушшисенче пурлăх енĕпе танмарлăхсем сарăлнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Истори Категори:Раççей империйĕ
1023
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Иртышев Иван Николаевич
Иртышев Иван Николаевич, — сăвăç, тăлмач. 1918 çулхи утă уйăхĕн 18 халĕ Чăваш Енĕн Куславкка районне кĕрекен Елчĕк ялĕнче çуралнă. 1993 çулта вилнĕ.
Пурнăçĕ
Вăтам шкул хыççăн райхаçат редакциĕнче, Чăваш кĕнеки издательствинче ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Сăвăсем çырса хаçат-журналта, перлешӳллĕ кĕнекесенче пичетленнĕ. Вырăсларан классиксене сахал мар куçарнă. Вĕсен шучĕнче А. Пушкин, М. Лермонтов, С. Есенин, А. Ахматова, М. Цветаева сăввисем.
Сăввисемпе поэмисене «Эшĕн хумĕсем» (1978) кĕнекинче кăларнă. Çавăн пекех унăн сăввисемпе поэмисем «Чун хĕлĕхĕсем», «Куçарусем» кĕнекисенче тухнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем
Эрьзя, Степан
Степа́н Дми́триевич Э́рьзя (паспортри хушамачĕ — Нефёдов; 1876 çулхи юпан 27-мĕшĕнче (чӳк, 8) Баево ялĕ, Улатăр уесĕ Чĕмпĕр кĕпĕрни, (халĕ Мордва Республикине кĕрекен Ардат районĕ) — 1959 чӳкĕн 24-мĕшĕнче, Мускав, РСФСР) — раççей тата совет ӳкерçи, ирçĕ, скульптор, йывăç кӳлепи ăсти, модерн стилĕпе ĕçленĕ. Суя ячĕ ӳкерçĕ ирçĕ этнос йышне кĕнине палăртать. Вил тăпри Саранск çăвинче.
Кун-çулĕ
Степан Нефёдов 1876 çулхи юпан 27-мĕшĕнче (Чӳк, 8) Баево ирçĕ ялĕнче çĕрĕçтеш çемьинче çуралнă. Ӳнер хевтелĕх пĕрремĕш хăтланăвне Улатăрпа Хусанти турăш çырав ăста лаçсенче туптанă.
1902 - 1906 çулсенче МУЖВЗ, С. М. Волнухинпа П. П. Трубецкой патĕнче ăсталăха туптанă.
1906 — 1914 çулсенче скульптор Италире тата Францире пурăннă.
1918 — 1920 çулсенче С.Д. Эрьзя Уралта, Мраморское ялĕнче тата Екатеринбургра пурăннă.
1920 — 1926 çулсенче ытларах Кавказра тата СССР-н урăх кăнтăр регионĕсенче ĕçленĕ. 1926 çулта вăл курава Францине каять те унтах чылай вăхата юлать.
1927 — 1950 çулсенче скульпторăн пурнăçĕ Аргентинăра иртет.
1956 çулта Эрьзяна Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕпе чысланă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Раççей скульпторĕсем Категори:Модерн Категори:Хĕрлĕ Ялав орденĕн кавалерĕсем Категори:1878 çулта çуралнисем Категори:Юпан 26-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1959 çулта вилнисем
Омравож (Тури Омра юппи)
Омравож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Тури Омра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Тăрăм (ял)
Тăрăм (Сабанчино) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял. Кĕçĕн Пăла юханшыв хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 417 çын, çав шутра 215 арçын, 202 хĕрарăм пурăннă [http://77.240.147.54/download/vpn/Chislmovpn-2010.doc| Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики
Истори
1921 çулхи чӳк уйăхĕн 19 Тетюш уесĕн Курнавăш вулăсне, каярах вара 1927-мĕш çулченПатăръел уесĕн Курнавăш вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Кĕçĕн Елчĕк районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19 хыççăн Елчĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Елчĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Анат Рочева
АнатРочева — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сылтăм çыранĕпе 102 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Тавăт Каюп
Даут-Каюпово — Пушкăрт Республикин Кугарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 178 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кугарча районĕ
Юмрат (юханшыв)
Юмрат  — Раççей территоринчи юханшыв. Тутарстан, Самар облаçĕ территорипе юхать .Аслă Çарăмсан (юханшыв) юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Çу, 17
Пĕтĕм тĕнчери электроçыхăну тата информаци пĕрлешĕвĕн кунĕ
Юмрат (юханшыв)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Аслă Çарăмсан пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Çу, 17
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Юмрат (юханшыв)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Çарăмсан бассейнĕ
Атăлçи тăрăхĕ
Атăлçи тăрăхĕ — Атăлăн вăтампа анат юхăмĕ таврашĕнче вырнаçнă çĕрсем. Çавăн пекех ку тăрăха экономика тĕлĕшĕнчен çывăх вырнаçнă çĕрсем те кĕреççĕ.
Тавралăхĕ
Атăлçи тăрăхĕнче сылтăм енче уйрăмах Атăлçи сăртлăхне, сулахай енче Атăллешъене уйăрма пулать. Çутçанталăк тĕлĕшĕнчен ку тăрăха çавăн пекех Атăлăн çӳлти юхăмĕнчи çĕрсене те кĕртеççĕ (çăлкуçĕнчен пуçласа Ока шывĕпе пĕрлешнĕ вырăна çити).
Истори енĕпе Атăлçи çакăн пек пайсенчен тăрать:
Çавăн пекех пăхăр
Историллĕ çĕрсем
1025
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Атăлçи тăрăхĕ
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Раççей географийĕ
Мари-Турек
Мари-Тӗрек (Мари-Турек, Марий Тӱрек) — хула евĕр паçулкă, Мари Турек районĕн тĕпĕ.
Халӑх йышӗ — 5 163 ҫын (2010 ҫул).
Тавралăхĕ
Паçулкă Йошкар-Оларан 105 çухрăмра (ҫул тăрăх — 125 ҫухрăм) хĕвел тухăç еннеле вырнаçнă. Чи çывăх чукун çул станцийĕ — Йошкар-Ола.
Кун-ҫул
Мари-Турек 1719 çулта никĕсленĕ. Хула евĕр паçулкă статуса 1975 çулта илнĕ.
Пурăнан халăх
Нацисем (2002): вырăссем – 44,1%, марисем – 32,7%, тутарсем – 20,9%, удмуртсем – 1,3%.
Пĕрлехи хыпарсем
Шыв ойконимĕ, МАРИЙ атрибучĕ кунта мари (çармăс) халăхĕ пурăннине палăртать (танл. Киров облаçĕнчи Уржум районĕн Вырăс Турек ялĕ). Халĕ паçулкăра хутăш халăх пурăнать.
Каçăсем
Категори:Мари Эл Категори:Марисем