cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тимеш (Миякки районĕ)
Тавралăхĕ
Район центрне — Миякине çитме: 21 çм , Аксеново станцине 29 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Мияки районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Chivas (виски)
thumb|350px|right Chivas e Chivas Regal - паллă хутăш шотланд виски.
Категори:Виски
Лагорта
Лагорта — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Юн-Яга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 89 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Пшонкă
Пшонкă  — (Пшонки Шетмĕ 23) Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял. Кĕçĕн Шетмĕ юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
1922 çулхи утă уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурла уйăхĕн 16 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпан 1 хыççăн Пшонкă ял канашне кĕнĕ, 1954 çулхи çĕртмен 14 хыççăн Кĕçĕн Шетмĕ ял канашне кĕрет.
Ташкису
Ташкису — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Бузат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Рёмерсвиль
Рёмерсвиль (Römerswil LU) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
353 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1039’'.
Dewars (виски)
thumb|right|200px Dewars - паллă хутăш шотланд виски.
Утă, 15
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Dewars (виски)
Категори:Виски
Ballantines (виски)
Ballantines - паллă хутăш шотланд виски.
Категори:Виски
Çурçĕр Каролина
Çурçĕр Каролина, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Роли хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 139,5 тыс. км2.
Каçăсем
Категори:Северная Каролина Категори:АПШ штачĕсем
Лозовая (Айдар юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Донской бассейновый округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Айдар РФпа Украина чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Северский Донец (российская часть бассейна).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Белгород облаçĕн юханшывĕсем Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори:Айдар юпписем
Тăм
Тăм — вĕтĕ тĕшĕллĕ ту тăпри, типĕ чух тусан пек, нӳрĕкре йăваланчăк.
Каçăсем
Категори:Материалсем Категори:Пусăрăннă ту тăприсем Категори:Тăпрана пĕлни
Эрмен апостол чиркĕвĕ
Каçăсем
Категори:Христианлăх историйĕ Категори:301 çулта килнисем
Famouse Grouse (виски)
Famouse Grouse - паллă хутăш шотланд виски.
Категори:Виски
Кăрлач, 10
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Аруй Михаил Филиппович
Аруй Михаил Филлипович (чăн хушамачĕ Акимов), — драматург. 1895 çулхи утă уйăхĕн 15 Пăва уесĕн (халĕ Чăваш Енĕн Улатăр районĕ) Çĕнĕ Эйпĕç ялĕнче çуралнă. 1972 çулхи кăрлачĕн 10 çав ялтах вилнĕ.
Халдейсем
Халдейсем  (вавилон Kaldu, евр. כשדים-Касдим, Χαλδαίοι) — Тигрпа Евфрат вăрринчи çĕрсенче, Перс кӳлмекĕн çурçĕр-хĕвел анăç çыранĕнче пурăннă семит халăхĕ. Арамейла пупленĕ.
Тарн тата Гаронна
Тарн тата Гаронна (франц. Tarn-et-Garonne) — Францин кăнтăр енче вырнаçнă, Кăнтăр-Пиреней регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 82. Администрациĕ Монтобан хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 206 пин (1999) çын.
Аруй Михаил Филиппович
Пурнăçĕ
Хурăнварти икĕ класлă шкулта тата Бирскри вĕрентекенсен семинариĕнче вĕреннĕ. Пĕрремĕш тĕнче вăрçине, Граждан вăрçине тата Тăваш Çĕршывăн Аслă Вăрçине хутшăннă. Ĕпхӳ кĕперниĕн Федооров шкулĕнче тата Çĕнĕ Эйпĕç шкулĕнче вĕрентнĕ. Хусанта тухакан Канаш хаçат редакциĕн литература сотрудникĕ пулнă.
Халдейсем
Тухатмăшсене, асамçăсене, волхвсене, юмăçсене, астрологсене çапла чĕннĕ. Пĕр версипе, çуралнă Иисуса пуç çапма пынă волхвсем асамçă-халдейсем пулнă.
Аруй Михаил Филиппович
Ĕçĕсем
«Вăхăтсăр вилĕм» (1919) драми чи малтан сцена çинче лартнисем шутне кĕрет. Çавăн пекех вăл «Илюк» пьесăна, пĕр актлă комедисене çырнă.
Тарн тата Гаронна
Географи
Департамент шутне 2 округ, 30 кантон тата 195 коммуна кĕреççĕ.
Халдейсем
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш халдейсене пирĕн эрăччен 878 ç. Ашшурнацирапал II ассири патшин анналĕсенче асăнни пур. Перс кӳлмекĕ таврашĕнче, Тигрпа Евфратăн анат юхăмĕн тăрăхĕнчи кӳлĕ-шурлăх районĕнче вĕсен 6 паллă йăхĕ (бит)пурăннă. Пирĕн эрăччен IX ĕмĕрте халдейсем Вавилонин кăнтăр пайĕнче çирĕпленсе, çав хушăрах авалхи вавилон культурине, тĕн йăлине йышăнса майĕпен çурçĕрелле куçса пынă. Халдей йăхĕсем пурĕ те юркăн пурнăç йăлине тытса пынă, выльăх-чĕрлĕхе ĕрчетнĕ, пулă тытнă, çĕр ĕçĕпе тертленнĕ. Йăхсене çулпуçсем ертсе пынă, кун пирки савăл çырулăхĕн çăлкуçĕсенчен пĕлме пулать: Бит-Якин (Элампа юнашар йăхĕ), Бит-Дакури (чи пысăк йăх), Бит-Амукани, Бит-Адини, Бит-Шилини тата Бит-Ша'алли, вĕсем пĕр-пĕрне те, Кăнтăр Вавилоние — ăна касситсем Кардуниаш («Карду патшалăхĕ», халдейсем тепĕр сăмахпа), ассирисем — Kaldu патшалăхĕ тенĕ — ярса илесшĕн тăрăшнă ассирисине те пăхăнман.
Аруй Михаил Филиппович
Ĕçĕсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Утăн 15-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1895 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 10-мĕшĕнче вилнисем Категори:1972 çулта вилнисем Категори:Чăваш драматургĕсем
Тарн тата Гаронна
Истори
Департамента 1804 çулхи чӳк уйăхĕн 4-мешĕнче Наполеон декрет кăларса йĕркеленĕ. Унăн çĕрĕсем шутне юнашар вырнаçнă департаментсен çĕрĕсем кĕнĕ. Ытларах енĕпе Ло тата Тури Гароннăн çĕрĕсем.
Халдейсем
Кун-çулĕ
Ассири патши Салманасар III п.эрăччен 851 çулта Бит-Дакури, Бит-Амукани тата Бит-Якин халдей кнеçĕсене парăм тӳллеттерме хĕстернĕ. Шамши-Адад V тата Адад-нирари III Ассири патшисем пирĕн эрăччен 803, 796 тата 785 çулсенче вĕсемпе вăрçса Тинĕсçумри мĕнпур халдей кнеçĕсене парăм тӳлеме явап хурать.
Пирĕн эрăччен 744 çулта ассири патши Тиглатпаласар III (пирĕн эрăччен 745 — 727) Вавилони тапăнса Сиппартан пуçласа Перс кӳлмекĕн шурлахĕсене çити территоринчи халдей йăхĕсене парăнтарнă та «Шумерпа Аккад патши» титула илнĕ. Вавилони вара Ассири влаçне йышăнать. Мăчаварсем, патшалăх ĕçченĕсем тата вавилон хулисен купсисем майĕпен ассири хуçаланăвне çирĕплетеççĕ, патшалăха ирĕклĕхе кăларас ĕç-пуçа халдейсемпе хулари хура халăх тытса пырать. Пирĕн эрăчченн 732 çулта вавилон ăрăвĕн тапхăрĕ вĕçленсен Ассири, халдейсем тата Элам вавилон астулĕшĕн тапăçма тытăнаççĕ. Бит-Амуккани кнеçĕ Укин-Цир Вавилон туртса илет те виçĕ çул патшара ларать — ун чухне ассири патши Тиглатпалассар III арамейсен тĕп хулине  Дамаска хупăрласа тăна пулнă.
Тарн тата Гаронна
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Халдейсем
Кун-çулĕ
Арамейсемпе ĕçе вĕçлесен, ассири патши Набуушабши халдейне хирĕç тухать те Бит-Шилини кнеçе хăйĕн Саррабану хулин хӳми патĕнче айăпласа вĕлерет, Закиру Бит-Шаалльскине хăйĕн çыннисемпе пĕрле тыткăна илсе каять, юлашкинчен, Укин-Цир, Сапей карманне тăшман ăнăçлă хупăрласа тăнă хыççăн, пăрахса хăварать.
Христос тĕнĕпе пурнан халдейсем
Хальхи саманара халдейсем е сиро-халдейсем (ассирисем) тесе месопотам тата перс христианĕсене те, православие куçнă, çаплах уйрăмах Римпа уние кĕнĕ несториансене те палăртаççĕ.
Вуламалли
Халдейсен наци ыйтăвне пĕрремĕш Шрадер (Schrader) тапратать: «Die Abstammung der Chaldäer und die Ursitze d. Semiten» («Z. d. Deutsch. Morgenl. Gresellsch.», XXVII). Малашнехи тĕпчевсем Delattre’a («Les Chaldéens», Лувен, 1889) тата Winckler’a («Die Stellung d. Ch. in d. Geschichte. Untersuch. z. altorient. Gesch.», 1889) грек-рим вăхăтĕнче пăтрашăнса кайнă ыйтăва сӳтсе явнă. Халдей христианĕсем пирки таса Софоний «Совремеменный быт и литургия иаковитов и несториан» (СПб., 1876); В. В. Болотов, «Из истории церкви Сиро-Персидской» («Христ. Чтение», 1898—1901) çырнă.
Асăрхавсем
Категори:Халдейсем
Аминькай
Аминькай — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Сулмаш ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 220 çын, çав шутра 101 арçын тата 119 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 215 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Чайка (Миякки районĕ)
Чайка  — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 41 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452087, ОКАТО кочĕ — 80244835010.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Пурăнакан вырăнăн чăн-чăвашла вырăнти ячĕ пулма пултарать. Анчах та ăна тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалла пырать.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мияки районĕ
Чăкăт
250px|right| Чăкăт, чăвашсем хатĕрлекен апат-çимĕç. Лавккара сутакан унашкал апат-çимĕçе сыр теççĕ.
Хатĕрлесси
Типĕ тăпăрча чĕрĕ çăмартапа хутăштармалла, тăвар калаттармалла та лайăх çăрмалла. Çăрнă тăпăрча чăкăт кăшăлне тултармалла, пуса-пуса тикĕсмелле, питне чĕрĕ çăмарта саррипе сĕрмелле, ытлашши вĕри мар кăмакана йывăç ывăспа лартмалла. Кăшт сивĕнме пуçланă кăмакара кăна чăкăт лайăх та тутлă пиçет.
Пиçнĕ чăкăта ăшăлла хăй халлĕн е шăратнă услам çупа параççĕ. Сивĕннĕ чăкăта тăрăхла тăваткалăн е кубик пек касмалла, услам çупа кăмакара ăшăтса памалла.
Порцире 300 г. тăпăрчă, пĕр çăмарта, тутанса тăвар, 25 г. услам çу каять.
Тĕнчери паллă чăкăтсем
Категори:Чăвашсем хатĕрлекен апат-çимĕç Категори:Чăкăтсем
Моляк
Моляк, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
==Тавралăхĕ= Шупшкартан 81 км, Етĕрнерен 26 км, чукун çул станцинчен 75 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 51 çын, çав шутра 29 арçын, 22 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Лангута-Ты-Вис
Лангута-Ты-Вис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Хоседа кӳлĕ -Ты -Хоседа-Ю юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Кикен
thumb|200px|left|Шур кикен çуркунне. Кикен (Verátrum) — Лилисен çемйинчи ӳсентăран ăрачĕ.
Вуламалли
Категори:Лилисем Категори:Наркăмăшлă ӳсентăрансем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Баймурза (Баймурза ял тăрăхĕ)
Баймурза — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 601 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452353, ОКАТО кочĕ — 80243810001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Аризона (штат)
Аризона, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Финикс хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 295 254 км2.
Каçăсем
Категори:Аризона Категори:АПШ штачĕсем
П. эрч. 365
Вуламалли
Категори:Çулсем
Сайран (Туймаза районĕ)
Сайран — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 675 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452791, ОКАТО кочĕ — 80251845001.
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Ялăн чăн-чăн чăвашла ячĕ пулма пултатарть. Анчах та ăна халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улăштарма тивет. Шырав малалал пырать.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Тауш (Перĕм Ен)
Тауш — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи чиркӳ ялĕ. Тауш ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 891 çын, çав шутра 439 арçын тата 452 хĕрарăм пулнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Овчинная
Овчинная — Раççей территоринчи юханшыв. Воронеж облаçĕ территорипе юхать. Белая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Донской бассейновый округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Айдар РФпа Украина чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Северский Донец (российская часть бассейна).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори:Айдар юпписем
Туяш
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанри пурăнан вырăнсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Мияки районĕ
Grant's (виски)
Grant's - паллă хутăш шотланд виски.
Категори:Виски
Johnnie Walker (виски)
Johnnie Walker - паллă хутăш шотланд виски.
Ӳкерчĕксем
thumb|120px|Red Label thumb|120px|Black Label thumb|120px|Green Label thumb|120px|Swing thumb|120px|King George V thumb|120px|Blue Label
Категори:Виски
Лапко-Се
Лапко-Сё — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Колва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 472 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Эрмензее
Эрмензее (Ermensee) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
817 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1025’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Çĕнĕ Эйпĕç
Çĕнĕ Эйпĕç, — тĕнчере çук ăнлав. Анчах та Чăваш Енĕн Улатăр районĕнче Çĕнĕ Эйпеç ял пур. Вăл ялта шкул пур.
Истори
Малтан Пăва уесне, кайран 1920 çулхи утă уйăхĕн 28 хыççăн Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 20 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне, 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăр тăршшĕпе ял Шамкай вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Улатăр районне кĕрет.
Паллă çыннисем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Çĕнĕ Арăсланпик
Çĕнĕ Арăсланпик — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 156 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452791, ОКАТО кочĕ — 80251845002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Ванюшкасси
Ванюшкасси (Ванюшкасы) — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1922 çулхи утă уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çурла уйăхĕн 16 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпан 1 хыççăн Пшонкă ял канашне кĕнĕ, 1954 çулхи çĕртмен 14 хыççăн Кĕçĕн Шетмĕ ял канашне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Теперишка
Теперишка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Уршак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Ташлынка
Ташлынка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Тюлянь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
White Horse (виски)
thumb|right|260px|White Horse кĕленчи White Horse - паллă хутăш шотланд виски.
Категори:Виски
Four Roses (виски)
Four Roses - американ виски ( бурбон ).
Категори:Виски Категори:Бурбон
Вăрмар районĕ
thumb|250px|Вăрмар районĕн картти
Вăрмар районĕ — Чăваш Республикин (РФ) администрациллĕ-территориллĕ виçи тата муниципаллă йĕркеленĕвĕ (муниципаллă район).
Чăваш Енĕн çурçĕр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă. 1927 çулхи 5 авăн уйăхĕнче туса хунă. Çурçĕр енче Куславкка районĕпе, çурçĕр-хĕвеланăç енче Çĕрпӳ районĕпе, хĕвеланăç енче Канаш районĕпе, кăнтăр енче Тăвай районĕпе юнашар вырнаçнă. Районăн хĕвелтухăç енче Тутарстан Республики вырнаçнă. Çурçĕртен кăнтăралла 32 çухрăма тăсăлнă, хĕвелтухăç енчен хĕвеланăç енне — 33 çухрăма. Район лаптăкĕ — 598,3 км2. Район администрациĕ Вăрмар ялĕнче вырнаçнă.
Çутçанталăкĕ
Климачĕ вăтам континентлă, хĕлĕсем вăрăм та сивĕ, çăвĕсем ăшă та типĕ. Вăтам температура: кăрлач уйăхĕнче — -13°С, чи сивви -42 °С; утă уйăхĕнчи вăтам температура +18,7°С, чи шăрăххи — + 37°С. Çулталăк тăршшĕпе вăтамран 400 мм юр-çумăр çăвать — нумайрах ăшă вăхăтсенче. Юханшывсен шучĕ сахал. Пысăкраххисем: Кĕтне тата Енĕш, пĕчĕкреххисем: Пăла, Ара. Çак тĕслĕ тăпрасем сарăлнă: кăвак вăрман тăприсен тĕсĕсем, вĕсем районти çĕрсен 84% йышăнаççĕ. Район вăрман-çеçенхир тăрăхĕнче вырнаçнă, вăрмансем район çĕресен 9% йышăнаççĕ. Вăрмансем кăнтăрпа кăнтă-тухăç енĕсенче çеç юлнă. Вăрмансенче юмансемпе çăкасем нумай ӳсеççĕ. Чĕрчунсем сахал. Çурçĕрте тыркассем, районăн тĕп пайĕнче сăвăрсем тĕл пулаççĕ. Вăрмансенче тилĕсем, мулкачсем, кашкăрсем, хир сыснисем çӳреççĕ, тытма юрăхлă кайăксенчен — пăчăрсемпе ăсансем (вĕсем питĕ сайра тĕл пулаççĕ).
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн районĕсем
Вар (департамент)
Вар (франц. Var) — Францин кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă, Прованс—Альп—Сенкер çыран регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 83. Администрациĕ Тулон хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ 898,4 пин (1999) çын.
Географи
Департамент лаптăкĕ 5 973 км² танлашать.
Департамент шутне 3 округ, 43 кантон тата 153 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Вар — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Прованс провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ Вар юханшывĕнчен пулса кайнă.
1860 çулта департаментăн пĕр пайне касса тин кăна йĕркеленнĕ Тинĕсçум Альп департаментне панă. Ăна пула Вар юханшывĕ департамент тулашĕнче юлнă. Кунти çанталăк лайăх пулнипе темиçе ĕмĕр каялла ку эссенци çăвĕ промышленноçĕн тăван çĕрĕ пулса тăнă.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Сарпи Раиса Васильевна
Сарпи (Яковлева-Бородкина) Раиса Васильевна- чăваш căвăçĕ, тăлмачĕ
Биографи
1951-мĕш çулхи кăрлач уйăхĕн 2-мĕшĕнче Патăръел районĕнчи Нăрваш Шăхаль ялĕнче çуралнă. Чăваш патшалăх университетне пĕтернĕ.
1973-1986- Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ. 1986-1990 - Чăваш патшалăх пукане театрĕн литература пайĕн ертӳçи. Кайран "Пике" журналăн редактăрĕ. 1998-мĕш çултан Чăваш патшалăх университечĕн ӳнер кафедрин аслă вĕрентекенĕ.
ССРП çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1981), ССРП Литература фончĕн пайташĕ (1983).
Ӳнерти пултарулăхĕ
20 ытла кĕнеке авторĕ. Тĕрĕк çамрăкĕсен гимнĕн авторĕ. Ачасем валли те нумай кĕнеке çырнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:СССР тăлмачĕсем Категори:Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕсем Категори:Кăрлачăн 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1951 çулта çуралнисем
Раштав, 31
Çулăн юлашки кунĕ.
Микита Тилли
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Илек (Баймурза ял тăрăхĕ)
Илек — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 191 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452353, ОКАТО кочĕ — 80243810002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Небраска
Небраска, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Линкольн (Небраска) хулинче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Штат лаптăкĕ — 200 520 км2.
Каçăсем
Категори:Небраска Категори:АПШ штачĕсем
Шупашкар ГЭСĕ
Шупашкар ГЭСĕ, — Çĕнĕ Шупашкар патĕнче Атăл çинче вырнаçнă ГЭС. Проект тăрах унăн хăватлăхĕ 1400 Мвт. Пурĕ 78 хăватлă 18 гидроагрегат. Гидроагрегачĕсем çаврăнакан лопастьлĕ турбинăсем. Çул тăршшĕпе 3,31 млрд. квт·ч электроэнерги кăлармалла, шыв тулни (напорĕ) 18, 9 метр. 1968 çулта хăпартма пуçланă. 1980 çулхи раштавăн 31 пĕрремĕш гидроагрегатне хута янă. Ун чухне шыва 61 метр çуллĕшне çеç хăпартнă. 1981 çулта кимĕсем Шупашкар гидроузелĕ тăрăх меллĕн çӳремешкĕн шыва 63 метр тарин хăпартнă. Хальхи вăхăт таринех ГЭС çак шыв çӳллĕшĕнче ĕçлет.
ГЭСăн шыв шайне хăпартасси
ГЭСăн шыв шайне хăпартасси, е хальхи шайрах хăварасси çинчен нумай тавлашаççĕ. Ытларах енĕпе шыв шайне хальхинчи пек хăварассишĕн Чулхула облаçĕпе Мари Эл республики тăрăшаççĕ. Хальхи шайра хăварсан çĕрсем шыв айне пулмĕç пулсан та ГЭС сооружениĕсем ванса пыни пăшăрхантарать. Çав енчех тата ГЭС та проектлă хăватлăхпа ĕçлемест.
Шупашкарта шыва хăпартас ыйту хăвăрт йышăнманни пирки Чиркӳ çулне те туса хума ĕлкĕрчĕç.
Каçăсем
Категори:Раççей гидроэлектростанцисем Категори:Чăваш Ен электростанцисем Категори:Атăл Категори:ГЭСсем Категори:Çĕнĕ Шупашкар
Людвиг ван Бетховен
thumb|Бетховен алă пусни Людвиг ван Бетховен (Ludwig van Beethoven - нимĕç композиторĕ, дирижерĕ тата пианисчĕ.
Кун-çулĕ
thumb|Копозитор çуралнă çурт Людвиг ван Бетховен 1770-мĕш çулхи раштавра Бонн хулинче çуралнă.Раштавăн 17-мĕшĕнче тĕне кĕртнĕ. Ашшĕ, (Johann van Beethoven, 1740—1792) придворный капеллĕра юрăç пулнă. Амăшĕ, Мария-Магдалена, (Maria Magdalena Keverich, 1748—1787 Кобленцра придворный шеф-повар пулнă.
thumb|left|Бетховен 30 çулта
Кинематографра
thumb|200px| [[ФРГ Людвиг ван Бетховена асăнса пичетленĕ почта марки, 1961, 70 пфенниг ]]
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа  Категори:Германи композиторĕсем Категори:Вена классика школĕ Категори:Илтмен композиторсем Категори:Меркури çинчи кратер ятне панă çынсем Категори:Маркăсем çинчи çынсем Категори:Мусăкçăсем, алфавитпа Категори:Нимĕç кĕвĕçисем Категори:Мусăк Категори:Ӳнер Категори:Композиторсем, алфавитпа
Тури Емаш
Тури Емаш — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Тауш ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 150 çын, çав шутра 69 арçын тата 81 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 167 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Дубовка (Красноармейски районĕ)
Дубовка  — (Тухор-Таги 23) Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял. Кĕçĕн Шетмĕ юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
1940 çулхи çурла уйăхĕн 27 хыççăн Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет. 1927 çулхи юпан 1 хыççăн Пшонкă ял канашне кĕнĕ, 1940 çулхи çурлан 274 хыççăн Кĕçĕн Шетмĕ ял канашне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Наснар
Наснар, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 78 км, Етĕрнерен - 19 км, чукун çул станцинчен 61 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 52 çын, çав шутра 26 арçын, 26 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Лаптатывис
Лаптатывис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сандивей юханшывăн сулахай çыранĕпе, 12 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чехсем
Надстрочный текстЧе́хсем (Češi) — анăç славян халăхĕ, Чехи патшалăхĕн тĕп халăхĕ. Пур йышĕ 12 млн ытла. Чех чĕлхипе калаçаççĕ.
Халахăн чылай ушкăнĕ Францире, Аслă Британире, АПШ-ра, Словаки-ре, Хорватире, Австрире тата Польшăра пурăнать.
Халăхăн кун-çулĕ
Чехсем Богеми, Морави тата Силеси территоринче VI ĕмĕрте пурăннă славян йăхĕсенчен пулса кайнă. Пĕрремĕш славян Само патшалăхĕ (ăна 622 çулта никĕсленĕ) хальхи Морави территоринче вырнаçнă пулнă. Халап йĕрĕпе, чех халăхĕ хăйĕн халăхне Ржип тăвĕ çине илсе çитернĕ халаплă Чехран пуçланса кайнă.
Историри ĕçтĕшĕсем
Чи паллă чех патши — Карл IV, вăл çаплах Таса Рим империн астулĕнче ларнă. Урăх паллă çынсенчен Çĕнетӳ ĕçченне Ян Гуса тата педагог-гуманиста Ян Амос Каменскине асăнмалла.
Ӳнерлĕх ĕçтĕшĕсем
Чехсем хушшинче тĕнче ӳнерлĕх шайĕнчи ăста чылай. Ярослав Сейферт сăвăçă Нобель литература парнине тивĕç пулать. Чех халăхĕ шутне Бедржих Сметана тата Антонин Дворжак композиторсем, Альфонс Муха ӳнерçĕ, кинорежиссёр Милош Форман кĕрет.
Спортсменсем
Чехи Республики — хоккей патшалăхĕ. Паллă хоккеисчĕсем — Доминик Гашек тата Яромир Ягр. Çаплах паллă спортсмен-чехсем теннисистсем: Иван Лендл тата Мартина Навратилова; çăмă атлет Эмиль Затопек; футболистсем Йозеф Масопуст тата Павел Недвед.
Терга
Терга — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Ахалтек лаши
Ахалтек лаши (туркм. Ahal-teke aty) — юлан ут лаша ӑрачӗ, хальхи Туркмени (Ахал-Теке) ҫӗрӗсенче 5000 пин ҫул каялла пулса тухнӑ.
Пӑхма черчен пулин те вӑйлӑ та чӑтӑмлӑ лаша.
Каҫӑсем
Категори:Лаша ăрачĕсем Категори:Туркменистан
Jim Beam (виски)
200px|right|thumb|Шурă Джим Бим Jim Beam - паллă американ виски ( бурбон ).James B.Beam Distilling Co. компани Клермон Франкфорт хулинче (Кентукки штат, АПШ) вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Виски Категори:Бурбон
Кивĕ Арăсланпик
Кивĕ Арăсланпик — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 123 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452791, ОКАТО кочĕ — 80251845003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Хохдорф (Люцерн)
Хохдорф (Hochdorf LU) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
8087 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1031’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Old Fitzgerald (виски)
Old Fitzgerald - паха американ виски ( бурбон ).
Категори:Виски Категори:Бурбон
Maker's Mark (виски)
Maker's Mark - паллă паха американ виски ( бурбон ).
Категори:Виски Категори:Бурбон
Ишим (Баймурза ял тăрăхĕ)
Ишим — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 214 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452353, ОКАТО кочĕ — 80243810003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Студенка (Шурă юппи)
Студенка (Шурă юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Воронеж облаçĕ территорипе юхать. Шурă юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Донской бассейновый округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Айдар РФпа Украина чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Северский Донец (российская часть бассейна).
Каçăсем
Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори:Айдар юпписем
Николаевский (Перĕм Ен)
Николаевский — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи посёлок. Тауш ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 11 çын, çав шутра 3 арçын тата 8 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 6 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Пирĕньял
Пирĕнъял, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Old Crow (виски)
Old Crow - американ виски ( бурбон ).
Категори:Бурбон Категори:Виски
Wild Turkey (виски)
Категори:Виски Категори:Бурбон
Вар
Каçăсем
Категори:Оронимсем * Категори:Рельефăн флювиал формисем Категори:Рельефăн эрози формисем Категори:Вар
Тунтикун
Тунтикун, — эрнери пĕрремĕш кунĕн ячĕ. Тунтикун вырсарникун хыççăн пырать, унăн хыççăн ытларикун пуçланать.
Тунтикун нумайăш патшалăхра эрнен пĕрремĕш кунĕн ячĕ шутланать, анчах та хăш-пĕрисенче эрнен иккĕмĕш кунĕн ячĕ те пулма пултарать (АПШ, тĕслĕхрен).
Çак кун кану хыççăн ӳснисем ĕçе, пĕчĕккисем шкула каяççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Эрне кунĕсем Категори:Тунтикун
Александров Архип Терентьевич
Пурнăçĕ
Тавăтри тулли мар вăтам шкулта, Çĕрпӳри фельдшер училищинче вĕреннĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă Вăрçине хутшăннă. Вăрнарти район пульницинче, Çĕмĕрле районĕн хаçачĕнче, Чăваш радиокомитечĕнче ĕçленĕ.
Suntory (виски)
Suntory - япун виски.
Категори:Виски Категори:Япони
Александров Архип Терентьевич
Ĕçĕсем
Унăн «Ывăл» драмине Чăваш академи драма театрĕнче лартнă. Пьесисем çавăн пекех пухăвсенче пичĕтленнĕ.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш драматургĕсем
.ad
.ad, — Андорра патшалĕхĕн тĕп интернет домĕнĕ.
Категори:Андорра Категори:Интернет доменĕсем
Хура кăрăç
Хура кӑрӑҫ — (лат. Lactárius nécator) — (лат. Lactarius) йӑхӗн (лат. Russulaceae) йышшисен кӑмпи.
Каҫӑсем
Категори:Кăмпасем, алфавитпа Категори:Çимелли кăмпасем Категори:Евразири кăмпасем Категори:Çурçĕр Америкăри кăмпасем Категори:Австралири кăмпасем
Кистенлĕ
Кис­тенлĕ (Кистенли-Богданово) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 16 çм, Паслăк салине - 9 çх, чукун çул станцине 56 çх.
Кун-çулĕ
1783-мĕш çулта Илькульмин вулăсĕнчи пушкăртсемпе килĕшӳ туса тĕне кĕнĕ чăвашсем никĕсленĕ. Вырăсла ятне выборный Богдана Васильева (чăвашла Пухтаман Яшмакаев) асăнса панă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (88%).
Каçăсем
Категори:Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Швейцари
Швейцари, — Европăри Европа Пĕрлешĕвне кĕмен патшалăх.
Администрацилле пайлану
thumb|225px|right|[[Граубюнден тухăç кантонĕн Сент ялĕ, хĕллехи пейзаж.]]
Швейцари — 26 кантонран тытăнса тăракан федераци республики. Аялтарах — кантонсен ят-йышĕ.
1 1979 çулта йĕркеленнĕ.
Халăх
thumb|450px|left|Швейцари халăх йышĕн [[1970 — 2005 çç. динамики. Халăх шучĕ пин çынран.]]
Каçăсем
Категори:Швейцари Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Тĕпкилт
Тюпкильды — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 204 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452765, ОКАТО кочĕ — 80251845004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Монако
Пайланăвĕ
Пĕчĕк пулнă май Монако кнеçлĕх хăйне хăй пĕр хула пулать, пĕрлĕ муниципалитет тытса тăрать. Хулара тăватă район:
Тĕпкилт
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Nikka (виски)
Nikka - паллă япун виски
Монако
Географи
Монако Европăн кăнтăр енче, Вăтаçĕр тинĕсĕ хĕрринче, Францин Лазурь çыранĕнче, Ниццăран çурçĕр-тухăç енче, 20 çухрăмра вырнаçнă. Типçĕрпе кнеçлĕх Франципе Тинĕсçум Альпă (Alpes-Maritimes) департамент патĕнче чикĕленет,
Çĕр лаптăкĕ 1,91 тăваткал çухрăм. Тинĕс çыран вăрăммăшĕ — 4,1 çухрăм, типçĕр чиккисен вăрăммăшĕ — 4,4 çухрăм. Юлашки 20 çулсенче кнеçлĕх çĕрĕсене тинĕсрен туртса илсе 40 га яхăн ӳстернĕ.
Патшалăх тытăмĕ
Монако - абсолютлă монархи патшалăхĕ. Патшалăх пуçлăхĕ кнеç пулать. Кнеçлĕх гражданĕсем 1962 çулхи раштавăн 17-мĕшĕнче йышăннă конституципе пурăнаççĕ. Конституци тăрăх тĕрлĕ влаçсене уйăрса хунă пулсан та, кнеç пĕтĕм влаçне хăй аллинче тытса тăрать. Ӗç тăвакан влаçĕн (Патшалăх Ертĕвĕ) пуçлăхĕ - Патшалăх министрĕ, тата унăн шутне Патшалăх Канашĕ кĕреть. Канашĕнче 4 çын. Патшалăх министрĕ Франци гражданĕ, ăна кнеç 3 çуллăха Франци Патшалăх Ертĕвĕ сĕннипе çирĕплетсе йышăнать. Саккуна йышăнакан влаçне шутне кнеç тата 5 çуллăх пĕтĕмлĕ суйлав правипе суйланă пĕрпалатăллă 24 депутатлă Наци Канашĕ (парламент) пулать. Монако Парламенчĕ саккун йышăнма сĕнӳ пама пултараймасть, çак ирĕк кнеçе çеç тивĕçлĕ. Суд влаçне кнеç ертсе пырать; тĕрлĕ суд инстанцисем суд правине унăн ячĕпе тăваççĕ.
Халăхĕ
Монако халăхĕ 32270 человек (2004). Кнеçлĕх халăх-йыш тăвăрлăхĕпе тĕнчере пĕрремĕш вырăнта. Ӗçлеме пултаракан çыннисен шучĕ - 62%. Çĕршыв ача-пăча çуралнă енчен кая ӳксе пырать пулсан та (-3,38 ача 1000 çын çине), миграци шучĕпе халăх шучĕ ӳсес коэффициенчĕ 0,44% (2004). Хĕрарăмсем арçынсенчен кăштах нумайрах, коэффициенчĕ - 0,91 (2004). Официаллă чĕлхе — франци чĕлхи; татах та акăлчан, итали тата монегас чĕлхисем анлă сарăлнă. 90% халăхĕ — католицизм тĕнĕпе пурăнаççĕ. Конституципе католицизм официаллă тĕн шутланать. Кнеçлĕхре 125 наци çыннисем пурăнаççĕ.
Çутçанталăкĕ
Кунта вăтамçĕр тинĕс климачĕ, кăштах ăшă хĕл тата типĕ, ăшă та хĕвеллĕ çу. Вăтам температура 16,31 0С. Çулти хĕвеллĕ кунĕсем — 300.
Истори
1215 çулта çак çĕре Генуя республики çыннисем пурăнма килнĕ кунта кармансем туса лартнă. 1267 çулхи карлач, 8 Генуя граждан вăрçи вăхăтĕнче Монако çĕрне Франсуа Гримальди майлă çыннсем ярса илнĕ. Çак вăхăтран Монако ирĕклĕ патшалăх Гримальди династи ячĕпе çыхăнать. Халичченех, 700 çул ытла кнеçлĕхе Гримальдисем ертсе пыраççĕ. 1789 çулта çĕршыва Франци аннексиленĕ. Анчах, 1814 çулта Париж килĕшӳ хучĕпе кнеçлĕхĕн ирĕлĕхне каялла тавăрнă. 1865 çулта Монте-Карлора казино уçнă, Франципе таможня ушкăнне кĕнĕ, çĕршыв аталана пуçланă. Пĕрремĕш конституцине 1911 çулта йышăннă. 1993 Монако ООН-а кĕнĕ. Кнеç Ренье III (престола 1949 çулта йышăннă) 1956 çулта голливуд актриссине Грейс Келлине качча илнĕ, çак туя Монакăра питĕ чаплă иртернĕ. Паянкун Ренье III ывăлĕ — кнеç Альберт II, 2005 çулта, ашшĕ вилнĕ хыççăн престол йышăнса юлнăскер — кнеçлĕхе тытса пырать.
Экономика
Кнеçлĕхĕн ШПП 870 млн. доллар (1999). Ӗçсĕр çынсен шучĕ питĕ сахал. Пĕтĕм ĕç вырăн шучĕ — 39000 — çĕршывра пурăнакан çынсенчен нумаях. Ӗçлекенсен ытларахĕшĕсем — ют çĕр çыннисем. Кнеçлĕх Франципе экономика енĕпе çыхăннă. Икĕ çĕршывăн пĕрлĕх таможня тата финанс системисем. Монако Франци электроэнергипе усă курать. 2002 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Монако усă курма çĕнĕ укçа — евро —кĕртнĕ, хăех çак куçана кăларма ирĕк илнĕ. Кнеçлĕхе тĕнчере туристсен тĕпĕ, казино тата сиплĕ климачĕ пулнипе паллă пулать. Çапах та паянкунхи Монако лайăх аталаннă тата тĕрлĕтĕслĕ экономикăпа палăрса тăрать. Туризм, строительство, фармацевтика, хими тата электроника промышленноçĕ, банк тата финанс ĕçĕсен секторĕсем бюджета укçа пухаççĕ. Патшалăхри компанисен пĕр çул хушшинчи укçаçаврăнăшĕ 9 млрд. евро ытла. Кунта налуксем енĕпе питĕ либераллă саккунсем. Кнеçлĕхĕн гражданĕсене (çавăн пекех пĕрмаях Монакăра пурăнакан ют çĕршыв гражданĕсене те, Франци гражданĕсемшĕр пуçне) тухăçĕсем çинчен налуксем тӳлетермеççĕ.
Транспорт
Монако тĕнчепе чукун çулпа, автомобиль, тинĕс çулĕсемпе тата аэропорт урлă çыхăнса тăрать.
Чукун çулсен вăрăммăшĕ 1,7 çухрăм. Чукун çула Франци наци чукун çул компани тытса тăрать. Кнеçлĕх Франципе автомобиль маршручĕсемпе те, хăвăрт пуйăссемпе те çыхăнать.
Автомагистральсен пĕтĕм вăрăммăшĕ 50 çухрăм. Çĕршывра 4 автобус маршручĕ, çаплах та  Ницца аэропортне автобус илсе çитерет.
Хулара икĕ тинĕс портчĕ: Ла-Кондамин тата Фонвьей районĕсенче.
Ницца аэропортне Кнеçлĕхрен вертолётпа çитме пулать.
Культура
Монако — паллă культура тĕпĕ. 1879 çулта тунă Гарнье залĕнче Монте-Карло Филармони оркестрĕ тата Монте-Карло Опера концертсемпе хăйĕн итлекенĕсене кĕтеççĕ. Кунта тĕрлĕ çулсенче Нелли Мельба, Энрико Карузо, Фёдор Шаляпин, Пласидо Доминго, Лучано Паворотти юрăсемпе савăнтарнă. XX ĕмĕр пуçламăшĕнче кунта Сергей Дягилевăн Вырăс Балечĕ гастрольте çӳренĕ, Нижинский ташланă. Ренье III хăйĕн ашшĕ ятпе Пьер кнеçĕн фондчĕ йĕркеленĕ, вара кашни çул Пысăк литература премине, Ренье III кнеçĕн Кĕвĕ премине тата Тĕнчери паянкунхи ӳнер премине тивĕçтереççĕ. Кашни çул кунта Монакăри Тĕнчери цирк фестивалĕ иртет. Хулара Монако Океанографи Музейĕ ĕçлет. Формула-1 чемпионатне ирттереççĕ— «Гран-При Монако» парнешĕн паллă ăстасем автомобильсемпе мала тухассипе ăмăртаççĕ.
Тереклашка
Тереклашка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Монако
Культура
Категори:Монако Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Иванов Анатолий Александрович
Иванов Анатолий Александрович- Совет Союзĕн Паттăрĕ. 1920-мĕш çулхи пуш уйăхĕн 20-мĕшĕнче хальхи Канаш районĕнчи Высоковка ялĕнче çуралнă. 2002-мĕш çулхи раштавăн 19-мĕшĕнче çĕре кĕнĕ. Вырăс.
Вуламалли
П.И.Краснов Край Вурнарский п.Вурнары, - 2002, с.50-52.
Kariuzawa (виски)
Kariuzawa - сайра япун виски.
Категори:Виски Категори:Япони
Сулахай Грубе-Ю
Сулахай Грубе-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Грубе-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 34 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
.ae
.ae, — Пĕрлешнĕ Араб Эмирачĕсен тĕп интернет домĕнĕ.
Категори:Пĕрлешнĕ Араб Эмирачĕсем Категори:Интернет доменĕсем
Хĕрлĕ-Юл
Хĕрлĕ-Юл — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 27 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Фоминка (Айдар юппи)
Фоминка (Айдар юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Белгород облаçĕ территорипе юхать. Айдар юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Донской бассейновый округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Айдар РФпа Украина чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Северский Донец (российская часть бассейна).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Белгород облаçĕн юханшывĕсем Категори:Айдар юпписем
.af
.af, - Афганистан тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Афганистан Категори:Интернет доменĕсем
Ăвăс кăмпи
Ӑвӑс кӑмпи — кӑмпасен Лекцинум (лат. Leccinum) йӑхӗн темиҫе тӗрлӗ тӗсӗсен пӗрлештерӳллӗ ячӗ.
Каҫӑсем
Категори:Кăмпасем, алфавитпа Категори:Парафили групписем Категори:Обабок
Таныпские Ключи
Таныпские Ключи — Перĕм Енри Чернушка районĕнчи ял. Тауш ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 168 çын, çав шутра 83 арçын тата 85 хĕрарăм пулнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
Вăрнар районĕ
thumb|250px|Вăрнар районĕн картти
Вăрна́р райо́нĕ (Вăрнар районĕ) — Чăваш Республики (Раççей Федерацийĕ) йышĕнчи администрациллĕ-территориллĕ виçе тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Администраци центрĕ — Вăрнар паçулăкĕ.
Тавралăхĕ
Чăваш Ен варринче вырнаçнă. Çурçĕр енче Чăваш Енĕн Элĕк тата Красноармейски районĕсемпе, анăç енче Çĕмĕрле районĕпе, тухăç енче Канаш районĕпе, кăнтăр енче Йĕпреç районĕпе юнашар вырнаçнă. Çурçĕртен кăнтăралла, тухăçран анăçалла 35 çухрăм тăсăлать. Район çĕрĕ-шывĕн лаптăкĕ — 1012,6 км2. Район администрацийĕ Вăрнар паççулкинче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
1999 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче районта 44,2 пинĕ çын пурăннă, çав шутра 13,2 пинĕ çын — хулара (29,8 %) тата 31,0 пинĕ çын — ял çыннисем (70,2 %). Вăрнар районĕнче пĕр поселок, 101 ял. Ялта вăтамран 323 çын пурăнать. Халăх-çын тăвăрлăхĕ - 44,3 çын/тăваткалçухрăм. 91 % пурăнаканĕ — чăвашсем.
Семен Элкер Вăрнар районне кĕрекен Çармăс ялĕсем çинчен çапла çырнă:...Кушлавăшсем пуçланнă ĕмĕрте Çавалăн анат вĕçĕнче, паллах, сĕм вăрмансем пулнă, унта çармăссем те пурăннă. Этнографсем каланă тăрăх, чăвашсемпе хутшăнса кайнă çармăс йăхĕсем пурăна киле йăлтах чăвашланса çитнĕ. Çавлăн анат вĕçĕнче те, Кушлавăш тăрăхĕнче техаль çармăссем çук. Анчах та чăваш хушшинчи хăш-пĕр ялсемпе çырма-çатра ячĕсем паян кунчченех çармăс чĕлхине е çармăс халăхне аса илтереççĕ. (Кушлавăш уйĕпе унăн çывăхĕнчех Пăтавăш, Кăкавăш, Мăркавăш ятлă пĕчĕк юханшывсем, Уравăш, Явăш, Туçи-Çармăс, Хурăнсăр-Çармăс ятлă ялсем пур тата ытти те)...
Истори
Района 1927 çулхи авăнăн 5-мĕшĕнче уйăхĕнче туса хунă.
Çутçанталăкĕ
Çутçанталăк кунта вăтам континентлă. Вăтам температура кăрлачра -12,9°С сивĕ, утăра — 18,3°С ăшă, чи шартлама сивĕ -44 °C, питĕ шăрăх- 39,7°С. Çулта çĕр çине 552 мм çумăр-юр ӳкет. Юханшывĕсем пысăках мар. Çурçĕр-хĕвелтухăç енче Мăн Çавал 43 çухрăм тăршшĕ, кăнтăр-хĕвелтухăçĕнче — Кĕçĕн Çавал 28 çухрăм тăршшĕ юхать.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕ Категори:Чăваш Енĕн районĕсем
Янташ (пĕлтерĕшсем)
Янташ сăмахăн тата çакăн пек пĕлтерĕшсем пур:
Янташ (тăрăх палли)
Вутлан (Красноармейски районĕ)
Кун-çулĕ
1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ. Ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесĕн Упи вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Хоэнрайн
2343 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1032’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Тимишоара
Тимишоара, — Румынин анăç енче вырнаçнă хули, Тимиш жудецăн административлă тĕпĕ.
Ку хулана пĕрремĕш хут 1019 çулта II Василий, Византи императорĕн, хутĕнче асăннă.
.ai
.ai, - Ангилья патшалăх тĕп интернет домĕнĕ
i
Категори:Ангилья Категори:Интернет доменĕсем
.ag
.ag, - Антигуа тата Барбадуа патшалăх тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Антигуа тата Барбадуа Категори:Интернет доменĕсем
Нимруд
Нимруд (ассир. Калху, библ. Калах) — Месопотамири хальхи Ирак территоринчи авалхи хула. Унăн ишĕлчĕкĕсем Мосулран кăнтăр-хĕвел тухăçнелле, Иракри Тигр çывăхĕнче вырнаçнă.
Ячĕ
thumb|left|200px|Нимруд хапхи умĕнчи хуралçăн статуйиХула ятне Нимрод библи патшипе — Хамăн мăнукĕпе — çыхăнтараççĕ. Анчах та хула хăйĕн ятне европа археологĕсенчен XIX ĕмĕрте илнĕ. Унчен ăна Калах е Калху тенĕ. Кăссайра пĕр ĕçтеш çурвăкăр-çурэтем статуйине тупнă та ăна Нимрод вырăнне хунă.
Археологи
Çĕр чакалама пĕрремĕш 1846 çулта Остен Генри Лэярд акăлчан тытăннă. Пысăк керменĕпе карман çурт-йĕрне тупнă. Алебастртан тунă рельефсене тата пил шăмминчен касса ăсталанă кĕлеткесене, çаплах Хура обелискпа статуйăсене тупнă. 1955 çулта археологи ĕçĕсенче Макс Меллован Набу храмĕнче вассалсемпе ассири сановникĕсем тупа тунă савăл çырулăхĕн пирĕн эрăччен 672 çулхи тăм тапăлĕсене тупнă. Çак çырнисем ассири правипе тĕнĕ пирки нумай ăнлантарса панă.
Американ çарĕсем 2003 çулта Ирака тапăнса кĕрсен авалхи хула вырăнĕнче чылай палăка аркатнă.
Каçăсем
Категори:Ассири Категори:Çывăх Тухăçри авалхи хуласем
Тăпăрчă
Тăпăрчă, чăвашсем хатĕрлекен апат-çимĕç.
Хатĕрлесси
Хăймине пуçтарса илнĕ турăха пысăкрах чӳлмекпе çурри ытла сивĕннĕ кăмакана ăшăтма лартмалла, анчах ăна вĕри кăмакана лартма юрамасть, вĕри кăмакара тăпăрчă пиçсе каять, тутăсăр тата типĕ пулать. Вăхăтлă ăшăнса çитнĕ турăх çăралать те çиеле хăпарать, шывĕ аяла тăрăлса юлать.
Çакăн пек ăшăтнă турăха ик хут марлĕрен е шăлапиртен çĕленĕ хутаçа ярса юхтармалла. Шывĕ юхса пĕтсен, тăпăрча сивĕ çĕре хумалла, унпа апатсем хатĕрленĕ çĕрте усă курмалла.
Каçăсем
Категори:Тăпăрчă Категори:Раççей сырĕсем Категори:Чăваш апат-çимĕçĕ
Трун (ял)
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 629 çын, çав шутра 302 арçын тата 327 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 747 çын шутланнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Чернушка районĕн пурăнан вырăнĕсем
.al
.al, - Албани патшалăхĕн тĕп интернет домĕнĕ
Категори:Албани Категори:Интернет доменĕсем
Терженка
Терженка — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Миселя юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Scapa (виски)
thumb|right|260px|Scapa Scapa - пĕрсалатлă шотланд виски.Виски "Скапа" Кирквалл хулинче (Оркней утравĕсем, ,Шотланди, Аслă Британи) тăваççĕ.
Кун-çулĕ
Scapa виски 1885 çулта Джон Т.Таунсэнд Линго çăлкуç умăнче никĕсленĕ.1950 çулта "Hiram Walker & Sons LTD" компани вискитăвакан эртелне туянă."Скапа" 2004 çулта тĕнчери алкоголь ĕçми тăвакан пысăк компани "Pernod Ricard" туянă.
Ассортименчĕ
Скапа 14,16 тата 25 çул юман пичкере усранă виски кăларать.
Каçăсем
Категори:Виски
Урмекей
Урмекей — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 322 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452765, ОКАТО кочĕ — 80251845005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Ҫӗр шаписем
Таксономин ҫӳллӗрех шайӗнче «ҫӗр шапи» терминпа ҫак йыша ҫех мар, тата ытти йышсенчи тӗссене палӑртма усӑ кураҫҫӗ (тӗслӗхрен: эпи карчӑк-шапа, йӗнер сӑмсаллӑ шапа, шыв шапи евӗрлӗ ҫӗр шапи, сӑмсаллӑ шапа).
Каҫӑсем
Категори:Çĕрти-шыврисен йышĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Ҫӗр шаписем
Пушнар
Пушнар (Пошнары) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи сала.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 68 км, Етĕрнерен – 26 км, чукун çул станцинчен 68 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 288 çын, çав шутра 133 арçын, 155 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
Чикмĕ уесĕн Пушкăрт вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Левицкий (Мишки районĕ)
Левицкий  — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 37 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.