cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Невшехир (ил)
Категори:Турци илĕсем
Сĕт амăшĕ
Сĕт амăшĕ - кăкăр ачине, тăван амăшĕн сĕчĕ пулман пирки, ĕмкĕччен кăкăр парса ӳстернĕ хĕрарăм.
Курманай
Курманай — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Уязы №2448 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Орпа Павлово
Орпа, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 62 çын, çав шутра 34 арçын, 28 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Хресне ывăл
Хресне ывăл - калаканнишĕн: хăй турăш умĕнче тытнă ывăл ача.
Цариит-Дон
Цариит-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Фиаг-Дон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 8,5999999999999996 км.
Авдон
Авдон — Пушкăрт Республикин Ĕпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 5056 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450580, ОКАТО кочĕ — 80252805001.
Цариит-Дон
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Авдон
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ĕпхӳ районĕ
Цариит-Дон
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Фиаг-Дон юпписем
Сăрă хир чăххи
thumb|200px|right|Сăрă хир чăххи Хир чăххи пысăках мар кайăк. Çур килограмма яхăн тайма пултарать. Чăх йышне кĕрет. Вĕтлĕхсенче, çӳллĕ курăк ăшĕнче пурăнать. Çăмартисем (15-20) хăмăртарах сарă тĕслĕ. Хир чăххи вĕсене 3 эрне хушши пуса ларать. Чĕпписем çуллахи кунсем пуçланнă вăхăтра тухаççĕ. Амăшĕ вĕсене тӳрех йăваран илсе тухса каять. Ашшĕ чĕпсене хастар сыхлать. Апачĕ ытларах ӳсентăрантан тăрать. Хĕллехи вăхăтра утă-улăм капанĕсем патне çӳрет. Хĕллехи вăхăтри чи юратнă апачĕ - ырашпа тулă калчи. Ун пек апата шыраса вăл çур метр тарăнăш юр чавма пултарать. Апат сăхнă тата каннă вăхăтра пĕр-икĕ хир чăххи яланах хуралта тăрать. Инкек тухсан тĕрлĕ еннелле чăл-пар саланса пĕтеççĕ. Ăсансем пек юр айĕнче те çĕр каçма пултараççĕ.
Пирĕн патăртан вĕçсе каймаççĕ. Пирĕн республикăра вĕсен йышĕ пĕчĕк, нихăш çул та 500 пуçран иртмест. Ку тăшманĕсем нумай пулнăран, çынсем тĕрлĕ ядохимикатсемпе усă курнăран килет.
Каçăсем
Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Евразири вĕçен кайăксем Категори:Çурçĕр Америкăри вĕçен кайăксем Категори:Фазан йышшисем (кĕçĕн йыш) Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Ватнер
Ватнер — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи Пăрмас ял тăрăхĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Павловка районĕ (Чĕмпĕр облаçĕ)
Павловка районĕ — Чĕмпĕр облаçĕн кăнтăр-анăçĕнчи администрациллĕ-территориллĕ виçе (район) тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Администраци центрĕ — Павловка паçулкă.
Тавралăхĕ
Район çĕрĕсем кăнтăр-анăçĕнче вырнаçнă. Павлă районĕ Чĕмпĕр облаçĕн кăнтăрĕнче вырнаçнă. Çурçĕр енче ĕмпĕр облаçĕн Николаевка, тухăçра Кив Кулатка районĕсемпе чикĕ тытать, кăнтăрпа кăнтăр-анăç енчен — Сарăту облаçĕн Вольски тата Балтай районĕсем вырнаçнă, анăçалла кайсан Пенза облаçĕн Пенза облаçĕн Çăрттанлă районне çитме пулать.
Район тытăмĕ, халăх йышĕ
Район шутĕнче 28 ял, администраци тĕпĕ — хула евĕр посёлок Павловка. Район территорийĕ — 1009 çм².
Халăх йышĕ — 17,5 пин çын, вĕсенчен 56 % — вырăссем, 19 % — мордвасем, 20 % — тутарсем, 3,5 % — чăвашсем.
Хресне хĕр
Хресне хĕр - калаканнишĕн: хăй турăш умĕнче тытнă хĕрача.
Орду (ил)
thumb|right|290px Орду (туркк.: Ordu), — Турци илĕсен пĕри. Тĕпхули Орду. Илте 887 765 çын пурăнать (2000). Лаптăкĕ 5 963 km².
Категори:Турци илĕсем
Чемей пăлхавĕ
Пăлхава пурĕ 500 çын ытла хутшăннă. Пăлхава патша влаçĕ хĕрхенӳсĕр пĕтернĕ, Морев Иван Михайловича, тата 18 çынна тытса кайнă.
Пăлхав сăлтавĕ патшалăх ирĕксĕр куланай тӳллетернинчен пулса кайнă. Çынсен вара 1906 çул тухăçсăр пулнă пирки куланай тӳллеймен.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн историйĕ Категори:Чăваш Ен пăлхавĕсем
Германи
Германи (Bundesrepublik Deutschland) — Вăтам Европăри патшалăх. Европа Пĕрлешĕвне, тата Шенген йышăнăвне кĕрет.
Истори
1990 çулчен (иккĕмĕш тĕнче вăрçи вĕçленнĕ хыççăн) икĕ патшалăх çине пайланнă пулнă: Федераллă Германи Республики (Германи), тата Германи Демократиллĕ Республики.
Территори пайланавĕ
Германи 16 федераци çĕрĕнчен (Bundesländer) тытăнса тăрать. Вĕсен 3 - хуласем: Берлин, Гамбург, Бремен.
Çаплах Германи 438 тăрăх (Kreise) çине пайланать.
Каçăсем
Категори:Европăри патшалăхсем Категори:Германи Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Кивĕ Атнагул
Кивĕ Атнагул — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 80 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452347, ОКАТО кочĕ — 80243845004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Кăнтăр Ази
Кăнтăр Ази — Азин пайĕ.
Çутçанталăк географийĕ енчен Кăнтăр Азине Индостан çурутравĕ, Индăпа Ганг айлăмĕ тата Гималай, çаплах Шри-Ланка тата ытти вак утравсем кĕреççĕ.
Политика географийĕ енчен Кăнтăр Азире Инди, Пакистан, Бангладеш, Непал, Бутан, Шри-Ланка, Мальдивсем вырнаçни паллă.
Кăнтăр Азин территорийĕ 4,5 Мм² (Азин 10%, Çĕрĕн пĕтĕм тип çĕрĕсенчен 3%), кунта Азин 40% тата Çĕр чăмăрĕнчи 22% халăхĕ пурăнать.
Каçăсем
Категори:Тĕнче регионĕсем Категори:Кăнтăр Ази
Кăшканар
Кăшканар - Ункă юханшывĕн сулахай юппи км. Шупашкар районĕ тăрăх юхать. . Вăрри Ункă юханшывĕн 30 км, сылтăм енче. Тăршшĕ — 10 км.
Энтимĕркасси, Лепетер, Вăрманкас Тăрăн, Анаткас Тăрăн ялĕсемпе юнашар юхать.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ункă юпписем Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Çĕньял Хуракасси
thumb|250px|Çĕньял Хуракасси ялĕthumb|250px|Çĕньял Хуракасси ялĕн лавкки Çĕньял Хуракасси, — Муркаш районĕнче вырнаçнă ял. Ял Шупашкартан 57 çухрăмра, Муркашран 5 çухрăмра ларать.
Ял ячĕ авалхи чăвашсен Хурас ятĕнчен тата касси сăмахĕнчен пулнă.
2002 çулхи перепись тăрăх ялта 50 кил шутланнă, 150 çын пурăннă. Ялта лавкка пур. Яла шыв, газ кĕртнĕ. Ял çывăхĕнче асфальтлă çул иртет.
Истори
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Тутаркас районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Ишлей районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 8 хыççăн Тутаркас районне, 1939 çулхи кăрлач уйăхĕн 16 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1944 çулхи пуш уйăхăн 30 хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
1924 çулта 35 килте 184 çын пурăннă.
Малтан ялта чиркӳ пулнă.
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Тĕп хула
Тĕп хула, — патшалăх, е урăх административлă пайланăвĕн тĕп хули. Тĕп хулара администраци органĕсем вырнаçнă: аслă суд, парламент тата ытти органсем.
Ытларахăш енчен илсен тĕп хула истори йăлипе пулать, анчах та хăш пĕр çухне тĕп хула вырăнне указ е саккун урлă палăртаççĕ. Чăваш Енĕн тĕп хули - Шупашкар, Раççейĕн çĕр пичĕ - Мускав.
Çăвăн пекех пăхăр
Категори:Хула
Высоцкий Владимир Семёнович
thumb|228px| Владимир Семёнович Высоцкий (кăрлач, 25 1938, Мускав — утă, 25 1980, Мускав) — совет кино актёрĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1986, вилнĕ хыççăн) тата СССР патшалăх парни лауреачĕ (1987, вилнĕ хыççăн). , бард.
Актёр 30 ытла фильмра (çав шутра «Место встречи изменить нельзя», «Маленькие трагедии», «Короткие встречи», «Хозяин тайги», «Вертикаль») рольсене сăнарланă.
Биографи
В. С. Высоцкий 1938 çулхи кăрлач, 25 9 сех. 40 мин Мускавра, Виççĕмĕш Мещан урамĕнчи çурату çуртĕнче, 61/2, çут тĕнче курнă.
Çемьи:
Каçăсем
Категори:1938 çулта çуралнисем Категори:1980 çулта вилнисем Категори:СССР юрăçĕсем Категори:СССР сăвăçĕсем Категори:СССР гитарисчĕсем Категори:СССР композиторĕсем Категори:Вырăс сăвăçĕсем *
Сăвăллă юмах
Сăвăллă юмах — юмах тĕсĕ, сăвăлласа хайланă литература жанрĕ.
Чăваш литературинче
Чăваш литературинче ку жанр тахçанах пуçланнă. Чи пĕрремĕш сăвăллă юмахсене илес пулсан Николай Шупаççыннин «Вĕре çĕленне», Тарас Кирилловăн «Чăвашпа тутар» хайлавсене асăнма пулать. Константин Ивановăн пултарулăхĕнче те ку жанр тĕл пулать — «Икĕ хĕр» юмаха вăл шăпах сăвăлласа хайланă.
Каçăсем
Категори:Литература жанрĕсем
Альберсвиль
Альберсвиль (Alberswil) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
530 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''121’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Минкĕш
Минкĕш (Осинкино) — Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Шупашкар уесĕн Богородск вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Куславкка районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕш хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕнче хальхи вăхăтчен Куславкка районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕнчи пурăнан вырăнсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Мадага-Сандивей
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Лао-цзы
мини|Лао-цзы
Кун-çулĕ (?)
thumb|left|300px|Лао-цзы буйвол çине ларса Китайран тухса каять.
Вуламалли
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Çынсем:Даос йăли Категори:Даос пантеонĕ Категори:Чжоу тапхăрĕнчи философсем Категори:Пирĕн эрăччен VI ĕмĕрти философсем
Анат Шуршу
Анат Шуршу — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи Пăрмас ял тăрăхĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Путене
Путене (Coturnix coturnix) – пĕчĕк çеç кайăк, йывăрăш 120-130 граммран иртмест. Чăх йышне кĕрет.
Ытти чăхсем пек пирĕн патра хĕл каçмаççĕ. Кăнтăр Азине, Африкăна, Индие вĕçеççĕ. Авăн уйăхĕнчен пуçласа юпаччен кайса пĕтеççĕ.
Каçăсем
Категори:Африкăн вĕçен кайăкĕсем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Фазан йышшисем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Библири вĕçен кайăксем
Лемеза
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглин районĕ
Лемеза
Уравăш (юханшыв)
Уравăш  - Хирлеп юханшывĕн сылтăм юппи. Çĕмĕрле тата Вăрнар районĕсем тăрăх юхать. . Вăрри Хирлеп юханшывĕн 12 км, сылтăм енче. Тăршшĕ — 13 км.
Пӳкри, Уйпуç Ялтăра, Тарăн Çырма ялĕсем патĕнче юхса Кайри Хирлеп ялĕ çумĕнче Хирлепе кĕрет. Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Нете йĕкĕрешсем
Нете йекĕрешсем (Le Gemelle Nete) — 1940 çулта Нета и Кина Костомана йĕкĕреш хĕрсем йĕркеленĕ итал мусăк ушкăнĕ.
Ходъяр
Ходъяр — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Мата юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Нете йĕкĕрешсем
Карьера
Анна (Нета) тата Доменика (Kина) Костомана 1911 çулта Тринита хулинче ( Кунео провинцийĕ, Итали) çуралнă. Вĕсем кĕпесене эрешсем тĕрлесе сутса пурăннă.
Ходъяр
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Нете йĕкĕрешсем
Карьера
1940 çулта вĕсем мусăк инструменчĕсемпе выляма хăнăхаççĕ: Нета гитарăпа, Кина — мандолинăпа. Кайран 40 çул хушши йĕкĕреш-юрăçсем итал халăх юррисемпе çынсен чунĕсене киллентернĕ.
Ходъяр
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Нете йĕкĕрешсем
Карьера
1990 çулта Kина çут тĕнчерен уйрăлса каять, апла пулсан та Нета юрăç ĕçне пăрахмасть, пĕччен е урăх ушкăнсемпе эстрада çинче ĕçлет
Нета 2002 çулта çĕре кĕрет.
2011 çултанпа çулла тапхăрĕнче Тринита хулин муниципалитечĕ 2-3 çулта пĕрре Nete Pride уява ирттерет, унта каллех паллă итал юрăçĕсем Нете йĕкĕрешĕсен юррисене шăрантараççĕ.
Каçăсем
Категори:Йĕкĕрешсем Категори:Итал поп-мусăкĕ
Адриатика тинĕсĕ
Адриатика тинĕсĕ (итал. Mare Adriatico) — Апеннин тата Балкан çурутравĕсем хушшинчи Вăтаçĕр тинĕсĕн пайĕ.
Географи
Итали, Словени, Хорвати, Черногори, Албани çĕршывсен çыранĕсене хумĕсемпе çапăнать. Кăнтăр енче Отранто тинĕс пырĕпе Ионик тинĕсĕпе çыхăнать. Адриатика тинĕсĕн лаптăкĕ — 144 пин çм2, чи тарăнни — 1230 м. Анăç çыранĕсем çӳллĕ мар, тухăç çыранĕсем — туллă-сăртлă. Тухăç çыранĕ патĕнче Далмаци утравĕсем вырнаçнă. Пысăк заливĕсем — Венеци тата Триест. Шыв температури 24 — 26 °С çурлара, 7 — 13 °С нарăсра. Шыв тăварри — 35 — 38 ‰. Шыв юхăмĕсем пĕрпек мар, çурталăклăскерсем (1,2 м таранччен).
Тинĕс çыранĕнчи паллă курорчĕсем
*
Сенгилей районĕ
Сенгилей районĕ — «Чĕмпĕр облаçĕн Швейцарийĕ» — питĕ илĕртӳллĕ илемлĕ кану вырăнĕ.
Тавралăхĕ
Куйбышев шыв усравĕн сылтăм енче вырнаçнă. Кунта Атăл тăрăх пăрахутсем çӳреççĕ, чукун çулĕ Чĕмпĕр-Сызрань автотрасса пур..
Çутçанталăкĕ
Районта кварц тата çурт-çул тумалли хăйăр, опоксем, мергель, мел нумай, çавăнпа та кунта çурт-çул материалĕсен завочĕсем чылай.
Район тытăмĕ, халăх йышĕ
Сенгилей районне 1928 çулта йĕркелесе тунă. Территорийĕ 1349 çм². Хале кунта 28,9 пин çын пурăнать. Вырăссем — 74,9 %, чăвашсем — 16 %, тутарсем — 5 %, мордвасем — 1,8 %. Администраци тĕпĕ — Çĕнĕ Кил хули, Чĕмпĕр тен кăнтăралла 66 çухрăмра. Район шутĕнче хула евĕрлĕ 3 посёлок (Хĕрлĕ Гуляй, Çиликкатлă тата Цемзавод) тата 22 ял.
Каçăсем
Ç
Ленинкасси
Ленинкасси (Ленино) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 19 çын, çав шутра 11 арçын, 8 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Терекей
Терекей — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 146 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452347, ОКАТО кочĕ — 80243845005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Акăлчан Википедийĕ
Акăлчан Википедийĕ (English Wikipedia) — Википедин акăлчан чĕлхиллĕ уйрăмĕ. Акăлчан Википедине 2001 çулхи кăрлач, 15 уçăлнă. Ку Википедин тĕнчери чи ватă (иккĕмĕшĕ 2001 çулхи пушăн 17-мĕшĕнче уçăлнă нимĕç Википедийĕ пулнă) тата пысăк уйрăмĕ — 2009 çулхи авăн, 30 тĕлне унта 3 047 519 статья (нимĕç Википединче 952 711 статья пулнă).
Каçăсем
Акăлчан Категори:Акăлчан энциклопедисем Категори:2001 çулта уçăлнисем
Сăкăт (Шупашкар)
Сӑкӑт - Шупашкар юханшывĕн сулахай юппи. Карачура ялĕ патĕнче пуçланса çурçĕрелле юхать. Ятне маларах юханшыв çыранĕнче вырнаçнă ялпа çыхăнтараççĕ.
Юханшыв урлă Сăкăт кĕперĕ хывнă.
Каçăсем
Категори:Шупашкар юханшывĕсем Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Дубки (Уфимский район)
Дубки  — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 205 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450501, ОКАТО кочĕ — 80252810002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Андреев Пётр Кузмич
Андреев Пётр Кузмич, — литературовед, журналист. 1938 çулхи утă уйăхĕн 14 халĕ Тутарстанăн Нурлат районне кĕрекен Якушкино ялĕнче çуралнă.
1977 çулта Чăваш АССРăн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ятне тивĕçле пулнă. 2004 çулта Н. Нарин-Михайловский литература премиĕн лауриачĕ пулнă.
Пурнăçĕ
Свердловскра вырнаçнă Урал патшалăх университечĕнче вĕреннĕ. Халĕ Чăвашрадиора журналист пулса ĕслет. Литературовед пулса илемлĕ радиопередачĕсем хатĕрлет, культура ĕçченĕсем çинчен очерксем пичĕтлет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
Цач-Дон
Цач-Дон — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Хай-Дон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Хай-Дон юпписем
Сукачёв Игорь Иванович
Кун-çулĕ
1959 çулхи раштавăн 1-мешĕнче Мякинино (Мускав облаçĕ (кайран — тĕп хулан Тушино районĕ). Чукун çул техникумĕнче вĕренсе тухнă, «Тушино» ч/ç чарăнăвне проектланă çĕре хутшăннă. 1987 çулта Липецк облаçĕн ӳнер училищинче пĕлӳ пухнă, театр режиссёрĕн дипломне тивĕç пулнă. Вĕреннĕ чухне Сергей Галанинпа паллашать.
Мăшăрĕ — Ольга Сукачева,
Ывăлĕ — Александр Игоревич Сукачев «Хĕвел килĕ» фильмра — «Машина Времени» ушкăнĕн клавишникне сăнарланă, Лондон университетĕнче оператор ĕçне вĕреннĕ, халĕ АПШ-ра пĕлу илет, (1986)
Хĕрĕ — Анастасия Игоревна Сукачева.(2004)
2001 çулхи утă уйăхĕнче Сукачев моторлă катера йеркеллĕ тытса пыманнипе арçына каçса каять. Инкеке лекнĕ çынна темиçе операци тăваççĕ, урине татаççĕ. Юрăçа айăпламаççĕ те. 2009 çулхи çăвăн 27-мĕшĕнче юрăç хăйĕн Харлей-Дэвисон байкĕпе çынна пырса çапать. Инкек çынĕ реанимацире иккĕ эрне выртать. ÇПХ инспекторĕсен шучепе Сукачёв айăплă мар
Рок-мусăк
1977 çулта «Закат Солнца вручную» ушкăна пуçтарать, 1983 çулта саланать. Ун чухнех Евгений Хавтанпа пĕрле «Постскриптум» ушкăна пухать, Гарик тухса кайсан вăл «Браво» ята илет. 1986 çулта Сергей Галанинпа ăнăçлă «Бригада С» ушкăна йĕркелет. 1994 çулта ушкăн арканса каять. Сукачёв çĕнĕ мусăкçăсене пухса çĕнĕ материала хайлать. Çапла «Неприкасаемые» ушкăн çуралать.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Раççей рок-мусăкçисем Категори:СССР рок-мусăкçисем Категори:Раççей кинорежиссёрĕсем Категори:Раççей юрăçисем
Çерçи тăмани
Каçăсем
Категори:Çерçи тăманисем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Сенгилей
Сенгилей — Раççей хули, Чĕмпĕр облаçри Сенгилей районĕн администраци центрĕ.
Тавралăхĕ
Çĕнĕ Кил Вăтам Атăлçинче, Атăлçум çӳллĕшĕнче, Атăлăн сылтăм енче (Куйбышев шыв усравĕн çыранĕнче) ларать. Çывăх чукун çул чарăнăвĕ — Хĕрлĕ Гуляй (45 çм çурçĕр-анăçалла). Хуларан 72 çм çурçĕрелле — облаçĕн тĕпĕ Чĕмпĕр.
Кунçулĕ
Хулана 1666 çулта чĕмпĕр вăйпучĕ кнеç И. И. Дашков хӳтлĕх туса никĕсленĕ, каярахпа йĕри-тавра слободасем ӳссе пынă. XVIII ĕмĕр пуçламăшĕнче виçĕ слободана (Станичная, Бутырская, Выборная) Покров салине пĕрлештернĕ. 1780 çулта Покров салине Çĕнĕ Кил ята куçарнă.
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн хулисем
Морев Иван Михайлович
Морев Иван Михайлович (1884, чӳк, 3, Çĕмĕрлĕх Чемей ялĕ, Муркаш районĕ, Хусан кĕперни — 1977, нарăс уйăхĕ, Усовка ялĕ, Сарăту облаçĕ) — Чемей пăлхавĕн ертӳçи.
Пурнăçĕ
Пăлхава Чемей, Елшик, Тăмкасси, Çĕмĕртлĕх Чемей, Варпуç ялсенчи çĕр ĕçтешĕсем хутшăннă. Пăлхава хĕрхенмесĕр пĕтернĕ хăççăн Иван Михайловича тытса кайнă. 1909 çулта тăван ялне таврăннă, анчах та нумай вăх ат та иртмен ăна каллех тытса кайнă. 1911 çулта ăна виççĕмĕш хут арĕслеççĕ.
1977 çулхи нарăс уйăхĕнче Сарăту облаçĕнчи Усовка ялĕнче вилнĕ.
Литература
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:1884 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 3-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1977 çулта вилнисем
Хăлхаллă тăмана
thumb|200px|left|Хăлхаллă тăмана Хăлхаллă тăмана (чуппа тăмана) (Asio otus) - куракран пĕчĕкрех кайăк. Çăмартисем (4-6) шурă. Лăсăллă вăрмансенче пурăнать. Çăмарта тума курак йăвисене йышăнать. Апатланма вăрман хĕррисене, улăхсемпе çарансене вĕçсе каять. Ăна уйра ларакан йывăç, юпа çинче асăрхама пулать. Шăши йышши чĕрчунсемпе кăна аптланса пурнать. Хĕллехи вăхăтра та вĕсем урăх апат çисех каймаççĕ.
Хĕл каçма ниçта та вĕçмеççĕ. Йышĕ пысăках мар пулин те, ăна, вăл çынран хăраман пирки, час-часах курма пулать.
Траве (юханшыв)
Траве — Германи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Балти тинĕсĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 124 км, бассейн лаптăкĕ 2676 км2.
Юпсар
Юпсар (вырăс. Казаково) — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи Пăрмас ял тăрăхĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Франци департаменчĕсем
Франци çĕрĕсем департаментсем çине пайланаççĕ (фр. départements). Кашнин уйрăм номерĕ пур. Номерĕсем автомобиль паллисенче те тăраççĕ.
Ертевĕ
Департамента Тĕп Канаш (Conseil Général) ертсе пырать. Ăна ултă çуллăха суйлаççĕ. Департаментăн тĕп вырăнне префектура теççĕ.
Истори
Департамент çине 1790 çулхи пуш уйăхĕн 4-мĕшĕнче, Аслă Франци Революцийĕ хыççăн, пайланма пуçалнă. Унччен Франци провинцисем çине пайланнă пулнă.
Чакмагуш
Чакмагуш — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Дёма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Титов
Титов, — Тит ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Категори:Хушаматсем
Чакмагуш
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Триест
Триест (итал. Trieste) — Италин Фриули-Венеци-Джули районĕнчи, Триест провинцин администаци тĕпĕ.
Халăхĕ
1991 шутлавĕпе хулара 231 пин çын пурăннă.
Истори
Авал вăхăтсенче Рим колони пулнă. Вăтам ĕмĕрсенче паллă сутă-илӳ тĕпĕ, уншăн темиçе çĕршыв вăрçăннă. XIV ĕмĕрте Австри аллинче; Пĕрремĕш тĕнче вăрçи хыççăн Сен-Жермен килĕшӳ хучĕпе (1919) Итали çумне куçнă. 1943-1945 çулсенче, Иккĕмĕш тĕнче вăрçи вăхăтĕнче нимĕçсен айĕнче, 1945 - 1947 çулсенче акăлчансемпе американецсен çар çыннисем айĕнче; 1947-1954 çулсенче Триест хăйĕн пĕчĕк таврашĕпе Триест ирĕклĕ çĕрĕ пулнă. Италипе Югослави килĕшӳ хучĕпе (1954) (Аслă Британипе АПШ хутшăннипе) Триест тата унтан анăçалла çĕрĕсем Итали шутне кĕнĕ, Триестран тухăçалла çĕрĕсем Югослави (халĕ Словени) шутне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Итали хулисем
Албани хулисем
Албани хулисем:
*
Albania
Макариха (Усы юппи)
Макариха (Лек-Макариха) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 108 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Альтбюрон
Альтбюрон (Altbüron) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
917 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1122’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Франци Википедийĕ
Франци Википедийĕ (Wikipédia) — Википедин франци чĕлхиллĕ уйрăмĕ. Франци Википедине 2001 çулхи пуш уйăхĕнче уçнă. Вăл статья шучĕпе Википедире тĕнчере виççĕмĕш (акăлчан тата нимĕç Википедисем хыççăн) вырăнта шутланать. 2007 çулхи çу, 28 статья шучĕ çурмиллионран иртнĕ. 2009 çулхи çу, 25 тĕлне 808 082 статья, 2010 çулхи кăрлач, 26тĕлне — 904 000 статья пулнă.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Франци чĕлхи Категори:2001 çулта уçăлнисем
Мишкино (Мишки районĕ)
Мишкино  — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 6046 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452340, ОКАТО кочĕ — 80243850001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Фомичево
Фомичево — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 198 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450501, ОКАТО кочĕ — 80252810003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Вăрман тăмани
thumb|200px|left|Вăрман тăмани thumb|200px|left|Вăрман тăмани ареалĕ Вăрман тăмани - курак пысăкăш кайăк. Тăмана евĕрне кĕрет. Çăмартисем (3-5) шурă. Вăл вăрмансенче, парксенче, пысăк садсенче пурăнать. Кăнтăрла вăрман хӳтлĕхĕнче, йывăç хăвăлĕнче пытанса пурнать. Каçхине шăши тытма тухать. Шăши сассине илтсен е ăна хăйне курсан чул пек ӳксе тытать. Ытларах чухне йывăç çинче ларса тимлĕ сăнаса-итлесе ларать. Ниçта та вĕçсе каймаççĕ. Хĕллехи сивĕ вăхăтра ăшăрах вырăн шыраса çынсен хуралтисем патне куçма пултараççĕ. Вĕсен йышĕ пирĕн тăрăхра пысăк.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем Категори:Кайăксем Категори:Тăмана евĕрлисем
Сантряпуç
Сантряпуç (Живайкино), —  Чĕмпĕр облаçĕн Барыш районĕнчи чăваш ялĕ. Çавăн пекех — Сантрапуç тата Туйрал та теççĕ. Яла вырăнти ирçесем епле калани паллă мар.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 1142 çын пурăннă (миçемĕш çулта иккенĕ паллă мар).
Кăсăклă фактсем
<Куçару: Валентина (2013-10-28 16:28:28): Çав туслă мăшăр тĕлĕшпе ырă туйăм ĕмĕрлĕхех юлчĕ! Елена Павловна пирки вĕçĕмсĕр калаçма пулать. Эпир ăна питĕ юратнă, хисепленĕ. Эпир мĕн пелнипе тата пултарнипе пĕрмĕш вĕрентевçĕне парăмлă! Унăн ятне кашни вĕренекенĕ талăкăн кирек хăш вăхăтĕнче те такăнмасăр аса илме пултарать. Мĕнпур вĕрентевçĕсем çавăн пек пулмалла. Халь акă аса илсе тишкеретеп вăл пире мĕне еплерех вĕрентнине. Шутлатăп та, чунра вăл ĕненекен çын пулнă пулĕ. Анчах та пире нихçан та Турра майлă та, хирĕç те яман. Вăл ăнланнă: кашниех ÿссе çитсен пĕтĕмпех хăй ăнкарса илсе хăйне çывăхраххине йышăнать. Вăл ВĔРЕНТЕВÇĔ. Пĕтĕм вăхăтне шкула панă, килте пысăк та туслă йыш кĕтсе тăнă, — пысăк йышсенче çеç çаканашкал чипер ачасем çитĕнеççĕ. Ĕмĕр астăвăпăр, Елена Павловна тата Николай Потапович! Шел пулин те, пирĕн вахăтра эпир тăван чĕлхене вĕренмен. Мĕн пелни те — кил-тĕрĕшре тата картишĕнче алла илни çеç. Шкулта вĕрентевĕ умĕнче сасартăк тăван чĕлхепе калаçма пуçласан тÿрех <<1>> лартатчĕç. Анчах та эп чăтăмлăн та хĕпĕртÿллĕн Валентина Николаевна калавне вуласа тухрăм (ытларах — шухăшпа тавçăрса илтĕм). Валентина, Браво! Малаллине кĕтетĕп. Хисеплесе, Валентина Ермошкина.>
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕ Категори:Чĕмпĕр облаçĕнчи Барыш районĕн ялĕсем
Гайдай Леонид Иович
Леони́д И́ович Гайда́й (кăрлач, 30, 1923, ç. Свободный, Амур кĕпĕрни — чӳк, 19 1993, Мускав) — совет кинорежиссёрĕ, сценарисчĕ, актёрĕ. СССР халăх артисчĕ (1989). Васильев тăвансем ячĕллĕ РСФСР патшалăх парнин лауреачĕ (1970).
Каçăсем
Категори:1923 çулта çуралнисем Категори:1993 çулта вилнисем
Сатур Пракка
Сатур Пракка (паспортпа Задоров Прокопий Корнилович, 1919 çул, Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Патăръел ялĕ, Патăрьел районĕ, — 1943 çул, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи), — чăваш сăвăçи, çыравçи.
Орпаш (юханшыв)
Орпаш, Уры­паш - Вылă юханшывĕн сулахай юппи. . Хĕрлĕ Чутай тата Етĕрне районĕсемпе юхать. Вăрри Вылă юханшывĕн 28 км, сулахай енче. Тăршшĕ — 14 км.
Сатур Пракка
Пурнăçĕ
1919 çулта Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Патăръел ялĕнче çуралнă.
Орпаш (юханшыв)
Кумаркино ялĕ патĕнче пуçланса Пупăлькасси, Анат Ачак, Хучаш ялĕсем çумĕпе юхать. Бобылькасы, Нижние Ачаки, Хочашево и южнее д.Симекейкасы Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Выл юпписем Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Сатур Пракка
Пурнăçĕ
1940 çулхи çĕртмен 6-мĕшĕнче çара хĕсмете илнĕ. 28405 çар чаçĕнче çапăçнă.
1943 çулта ака уйăхĕнче вăрçă хирĕнче пуçне хунă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем Категори:1919 çулта çуралнисем Категори:Чăваш Енре çуралнисем Категори:1943 çулта вилнисем
Зей (хула)
Зей (Зәй, Zəy) — Тутарстан Республикинчи (РФ) хула (1978-па). Зей районĕн администраци центрĕ.
Language Problems and Language Planning
Language Problems and Language Planning (LPLP, Чĕлхе проблемăсемпе чĕлхе планлани), лингвистика журналĕ. John Benjamins Publishing Company издательство компани кăларса тухтарать. Журнала çавăн пекех Тĕнчери чĕлхесен проблемăсем тĕпченипе документаци центрĕ (Center for Research and Documentation on World Language Problems) хутшăнать.
Тĕллевĕ - чĕлхесен проблемисене тата чĕлхен усă курнин экономикăллă тата социаллă аспектсене кăтартасси. Хальхи курăннинче журнал 1977 çултан пуçласа кăларса тухать. Ун нĕселĕ La monda lingvo-problemo (Тĕнчери чĕлхи проблеми) 1969 çулта çутта кĕнĕ. Тĕп редакторĕсем Виктор Садлер (Victor Sadler, 1969–1972) тата Рихард Э. Вуд (Richard E. Wood, 1973–1976) пулнăччĕ.
Унти статьясен Ытларахăшĕ акăлчанла пулсассăн та, журнал хăшпĕр чĕлхепе çырнă статьясемшĕн уçă.
Ли Бо
Ли Бо (хальхи пуплевпе Ли Бай) е Ли Тай-бо (李白; 李太白; 701—762/763 ç.) — Тан ăрăвĕн китай сăвăçĕ.
Сĕмĕ
Ли Бо Хĕвел анăçĕнче Эзра Паундăн ĕçĕсене, Густав Малерăн, çаплах Ханс Бетге куçарăвĕсене пула паллă. Малер. Вырăсла унăн ĕçĕсене Н. Гумилев, А. Ахматова, А. И. Гитович, В. М. Алексеев, çаплах Л. 3. Эйдлин, Л. Е. Бежин, С. А. Торопцев куçарнă.
Ли Бо ятне Меркурий планета çинчи кратера панă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Китай Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Китай сăвăçĕсем Категори:Тан тапхăрĕн сăвăçĕсем Категори:VIII ĕмĕрти сăвăçсем Категори:701 çулта çуралнисем Категори:762 çулта вилнисем Категори:Люди, в честь которых назван кратер на Меркурии Категори:Ли
Никитин (ял)
Никитин, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта  çын, çав шутра  арçын,  хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Казаяк-Кутуш
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглин районĕ
Вăрçăн тăваттăмĕш çулĕ (фильм)
«Вăрçăн тăваттăмĕш çулĕ» (Шёл четвёртый год войны) — Александр Беляевăн «Тайна глухого леса» повеçĕпе 1983 çулта ӳнерленĕ илемлĕ фильмĕ.
Сюжет
1944 çулăн кĕр кунĕсем. Çарăн çарпуçĕ разведка пуçлăхне Николай Павлов полковника хăй патне чĕнет те хаяр тапăч хушать: виççĕ талăк хушшинче Марьино тата Гривна ялсем вырнаçнă тĕттĕм вăрманти ятарлă зонăра (6-7 тăваткалĕнче) нимĕçсем мĕн тума хатĕрленнине пĕлмелле — тепĕртакран унталла совет çарĕсен тапăнса кĕмелле пулать.
Иккĕмĕш полкăн разведки тыткăна улттă нимĕç фельдполицайне илет, нимĕçсен шухăшĕпе фельдполицайсем партизансем çине пырса тăрăннă. Çав фельдполицайсем вырăнне Павлов Александр Спирин капитанăн ушкăнне нимĕçсен тылне ярать.
Савелий Хомутов старостăпа унăн полицай-ывăлĕсене илсе пынă чухне Спирин капитана кĕтмен çĕртен староста çĕçĕпе амантать. Спирин капитан ушкăна ертсе пыма Надеждăна хушать.
Спирина Мăн çĕре илсе каяканнисем нимĕçсен экеметне лекеççĕ те пурĕ те пĕтеççĕ.
Мороз ушкăнне тăшман ункăна чăмăртасах пырать, Надежда вара уçăмлă текста раципе совет çарпуçлăхне  пĕлтерет. Хăйсен пурнăçне парса разведчиксем нимĕçсен планĕсене уçса параççĕ, анчах та полковник Павлов хăйĕн тусĕсене çухатна пирки питĕ кулянать.
Этне районĕ
Этне районĕ (Әтнә районы, Атнинский район) — Тутарстанăн районĕ. 1930 çулта йĕркеленĕ. Администрацийĕ Мăн Этне салинче вырнаçнă. Район лаптăкĕ 681,4 км2.
Района 1930 çулта йĕркеленĕ.
Тавралăхĕ
Республикăн çурçĕр-анăçĕнче вырнаçнă. Тутарстанăн Арча тата Высокогорским районĕсемпе тата Мари Элĕн Моркă районĕпе чикĕ тытать.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта хутăш халах пурнать: тутарсем — 98,6%, вырăссем - 0,7%, марисем - 0,5%.
Ял хуçалăхĕ
Этне районĕнче çурхипе кĕрхи тулă, кĕрхи ыраш, урпа, сĕлĕ, вир, пăрçа, хура тулă, сахăр кăшманĕ, çĕрулми ӳстереçççĕ. Шултра выльăх, сысна тата сурăх çитĕнтереççĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстан районĕсем
Анчаккасси
Анчаккасси (Верхнее Анчиково) — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи Пăрмас ял тăрăхĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Фумико Орикаса
Фумико Орикаса, (яппун. 折笠 富美子), — Японири чи паллă сэйюсенчен пĕри. 1974 çулхи раштавăн 27-мĕшĕнче Токиора çуралнă.
Чи паллă сăнарĕсем
Çак сăнарсем унăн сассипе калаçаççĕ:
Категори:Яппун сэйюисем Категори:Япони паллă çыннисем
Çĕнĕ Ваçкино
Çĕнĕ Ваçкино — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 171 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452340, ОКАТО кочĕ — 80243850002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Венеци
Венеци (итал. Venezia) — Итали хули. мини|Венеци хулин каналĕсенчен пĕри
Географи
Кунта Адриатика тинĕсĕн порчĕ ( куçаракан япала 20 тоннăран ытла)тата
Категори:Итали хулисем
Цея
Цея — Раççей территоринчи юханшыв. Çурçĕр Осети территорипе юхать. Ардон юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Осетин юханшывĕсем Категори:Ардон юпписем
Песчаный (Ĕпхӳ районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кĕçĕн Адакъю
Кĕçĕн Адакъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 174 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 45 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Чегуда
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Перĕм енĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Альтисхофен
Альтисхофен (Altishofen) — Швейцарири коммуна, Люцерн кантонне кĕрет.
1570 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''1123’'.
Каçăсем
Категори:Люцерн хулисем
Кавир
Кавир, — пир-авăр ӳнер япали. Кавир çинче тĕрĕсем пур. Кавира кил-çурта илемлетме тата ăшăтма усă кураççĕ. Çавăн пекех вăл хăйĕн урлă шав ямасть.
Кавира алăпа е ятарлă машинсемпе тĕртеççĕ. Алăпа тĕртнĕ ковёрсен пахалăхĕ пысăкрах.
Чи пысăк кавирсем
Чи пысăк кавир халĕ Оманăн тĕп хулинче Кубу султанĕн мечĕтĕнче вырнаçнă. Ăна Иранра алăпа тĕртнĕ пулнă.
Çавăн пекех халĕ Пĕрлешӳллĕ Араб Эмирачĕсенчи Зайед шейх мечечĕ валли пысăк кавир тĕртеççĕ. Унăн тăршшĕ 135 метр, сарлакăшĕ 46 метр пулĕ. Ăна халĕ Иранри Нишапур хулинче тĕртеççĕ.
Литература
Категори:Кавир тĕртни Категори:Интерьера декорацилени
Хурритсем
мини
Хурритсем — ҫурҫӗр Месопотамире п. эрч. 3-мӗш пинҫуллӑх варринче пулса тухнӑ тата уйрӑм хуррит-урарт чӗлхе ушкӑнне кӗрекен авалхи халӑх. Сирире тата Месопотамире семитсемпе хутӑш пурӑннӑ.
Каҫӑсем
Категори:Хурритсем Категори:Хуррит тĕнчи Категори:Авалхи халăхсем
Арçын ачасем (фильм, 1969)
«Арçын ачасем» (Мальчишки) — иккĕ новеллăран тытăнса тăракан илемлĕ фильм,: «Новенький» (реж. Аян Шахмалиева) тата «Это именно я» (реж. Леонид Макарычев).
Сюжет
Борьăпа амăшĕ Ленинграда Ĕпхӳрен эвакуацирен таврăнаççĕ. Боря кил картинчи Толя Волковпа туслашасшăн.
Çĕнĕ физрук пиллĕсемпе çеç вĕренекен Саша Гороховран боксёра хатĕрлесшĕн. Анчах та Сашăна ку пачах илĕртмест.
Каçăсем
Категори:1969 çулăн СССР фильмĕсем Категори:Ленфильм Категори:Хура-шурă фильмсем
Заштранкă
Заштранкă, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 25 çын, çав шутра 11 арçын, 14 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Хура пушмаклă çӳллĕ блондин (фильм)
«Ылмаш пушмак тăхăннă çӳллĕ блондин» (Le Grand Blond avec une chaussure noire, хăш чухне «Хура пушмак тăхăннă вăрăм блондин» ятпа кăтартнă) — 1972 çулта ӳнерленĕ франци кинокамичĕ. «Кĕмĕл Упа» МКФ (Берлин).
Сюжет
Франци разведкинче Тулуз полковника хирĕçле унăн çумĕ Милан пуçлăх вырăнне йышăнас тĕллевпе кавар хатĕрлет.
Тĕрĕссипе каласан, нимле агент та çук — ку питĕ чее «айван тыткăчĕ»: Перрашăн эшкертен кирек епле çынна суйласа илмелле, вара Перраша йĕрлесе килнĕ Милан çыннисем ăна суперагент вырăнне йышăнĕç. Мюнхенран концерт хыççăн таврăнакан Франсуа Перрен сĕрме купăсçă çине суйлав ӳкет, урисене иккĕ тĕрлĕ сăрăллă пушмак тăхăннине пула вăл Перраш куçĕ умне ӳкет. Перраш Перрен патне пырса сывлăх сунать, тӳрех йăнăшрăм тесе каçару ыйтать те аяккалла пăрăнать. Анчах та аякран сăнакан Милан çыннисене, çак курнăçу «суперагента» инструкци панă евĕр туйăнать те вĕсем Перрен хыççăн сăнама пуçлаççĕ. Вăл çук чухне вĕсем хваттерĕнче вăрттăн итлев хатĕрĕсене лартса тултараççĕ. Чипер Кристин ĕçтĕшне унăн патне кертсе яраççĕ, вĕсене видеокамерăсемпе пăхаççĕ. Кристин унран нимĕн те илтсе пĕлеймест, ăна юратса пăрахать çеç. Перрен, хăй сисмесĕрех, хăрушă Милан лартса хунă тыткăчсене йăрă иртсе каять, паллах, ăна Тулуз çыннисем вăрттăн сыхласа пулăшса пыраççĕ. Çак камит ĕç-пуçĕ Перрен хваттерĕнче пăшалран пенипе вĕçленет, вара унта Тулузпа Милан çыннисем те, Милан хăй те, сарăмсăр вилеççĕ. Перрен Рио-де-Жанейрона тухса тарать, хăйпе пĕрле чăматанра Кристина илсе каять.
Каçăсем
Категори:Франци кинокамичĕсем Категори:Ив Робер фильмĕсем Категори:1972 çулхи кинокамит
Воропье
Воропье — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи Тĕрлемес ял тăрăхĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Ял варрипе чукун çул иртсе каять.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Кировский (Иглинский районĕ)
Кировский  — Пушкăрт Республикин Иглин районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 65 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452425, ОКАТО кочĕ — 80228872005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглин районĕ
Андреев Филипп Андреевич
Филипп Андреевич Андреев (1919 çулхи авăн, 1, Кĕрекаç Упи ялĕ (халĕ Кĕрекаç) ялĕ, Етĕрне уесĕ, Хусан кĕперни (халĕ Чăваш Республики Красноармейски районĕ) - 2014, юпа, 5, Шупашкар хули) — чăваш сăвăçи, прозăçи.
1994 çултанпа РФ ÇП тата Чăваш ÇП пайташĕ. Япун вăрçине хутшăннă.
Пурнăçĕ
1919 çулхи авăн уйăхĕн 1-мĕшĕнче Хусан кĕпернин Етĕрне уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Красноармейски районĕ) Кĕрекаç Упи (халĕ Кĕрекаç) ялĕнче çуралнă.
Пĕр хушă шкулта ĕçленĕ, ун хыççăн ăна парти ĕçне куçарнă, Шалти ĕçсен органĕсенче оперуполномоченный вырăнĕнче тăрăшнă.
2014 çулхи юпа уйăхĕн 5-мĕшĕнче Шупашкар хулинче вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Пĕрремĕш калавне 1938 çулта «Сунтал» журналта пичетленĕ.
Пичетленнĕ кĕнекисем:
Финн Википедийĕ
Финн Википедийĕ (Suomenkielinen Wikipedia) — Википедин финн чĕлхиллĕ уйрăмĕ.
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Финн чĕлхи Категори:2002 çулта уçăлнисем
Стуколкино
Стуколкино — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 459 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450501, ОКАТО кочĕ — 80252810012.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Бари
Бари (итал. Bari) — Италири хула-порт, Апули çĕрĕн тĕп хули, çав ятлă провинцин администраци тĕпĕ.
Хуçалăхĕ
Хулара Итали чи пысăк порчĕ вырнаçнă, вăл Дубровник, Корфу тата ытти портсемпе çыхăнтарать.
Культура
Хулара Таса Микулай Чудотворец православи чиркĕвĕ ларать, кĕлĕсене унта вырăсла ирттереççĕ. 2003 çулта Зураб Церетели çав таса çыннăн скульптурине чиркĕве парнеленĕ.
Категори:Итали хулисем Категори:Вăтаçĕр тинĕс хĕрринчи портсем
Кивĕ Ваçкино
Кивĕ Ваçкино — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 523 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452340, ОКАТО кочĕ — 80243850003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Кĕрекаç (Красноармейски районĕ)
Кĕрекаç, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял. 1923 çулчен Кĕрекаç Упи ятлă пулнă. "Кĕрекаç" сăмах шыв урлă кĕпĕрсĕр каçмалли вырăна пĕлтерет.
Кун-çулĕ
1922 çулхи утă уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи улăсне кĕнĕ. Ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесĕн Упи улăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне, 1940 çулхи çулра уйăхĕн 16 ял Красноармейски районне, 1962 çулхи раштавăн 20 яла Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем
Итал Википедийĕ
Итал Википедийĕ (Wikipedia in italiano) — Википедин итал чĕлхиллĕ уйрăмĕ. Итал Википедине 2001 çулта никĕс хунă. Хальхи саманта статья шучĕпе пиллĕккĕмĕш вырăнта. 2010 çулхи кăрлач, 24 тĕлне 652.800 ытла статья пулнă.
Кун-çулĕ
Уйрăмра хастар ĕçлеме 2001 çулхи çĕртмен 11-мĕшĕнче пуçланă. Пĕрремĕш статьясене Данте Алигиери, Петрарка, Мандзони тата урăххисем пирки çырнă.
2005 çулхи çурла уйăхĕнче итал Википедийĕ испанпа португал уйрăмĕсенчен иртсе каять, 8-мĕш вырăна тухать. Испани муниципалитечĕсем пирки статьясене 8 пин стаб ботсем кĕртнипе 56 000 статьяран 64 000 çити çӳле хăвăрт сикет. 2005 çулхи авăн, 8 итал уйрăмĕ нидерландсен уйрăмне хуса çитет, тепĕр кунне 100 000 статья пусмине пусать. Авăнăн 11-мешĕнче шведсенчен иртсе каяççĕ. Çапла вара, Итал википедийĕ пиллĕккĕмĕш вырăна хăпарать. Хăвăрт ӳсме ботсем пулăшаççĕ. Тĕслĕхрен, бот Франци муниципаличĕсем çинчен 35 000 статья кĕртет. Анчах та 2005 çулхи авăн, 23 итал википедине поляксем, ботсене ĕçе ярса, каçса каяççĕ.
2007 çулхи нарăсра 250 пин статьяран иртнĕ.
2007 çулхи авăн уйăхĕнче Итал Википедийĕ DVD — версие кăларать, унта 300 000 статья. 2008 çулхи утăра иккĕмĕш кăларăм тухрĕ, унта 450 000 яхăн статья.
2008 çулхи кăрлач, 22 400 000-мĕш статьяна çырнă. 2008 çулхи нарăсра тĕп страницăн питне, виççĕмĕш хут, çĕнетнĕ, хутшăнакансен йышĕ 250.000 çитет. Çав çулăн юпа, 3 итал чĕлхин уйрăмĕ 500 000 статья шайĕнчен иртет.
2009 çулта Итал Википедине журналистикăн чи хисеплĕ Premiolino парнине тивĕçнĕ.
Парнесем
Итал Википедийĕ тивĕçнĕ парнесем:
Каçăсем
Итал Категори:Итал чĕлхи Категори:2001 çулта уçăлнисем
Мьянма
Мья́нма, Мьянма Пĕрлĕхĕ (1989 çултанпа — Бирма, Бирма Пĕрлĕхĕ) — Кăнтăр-Тухăç Азири патшалăх, ападной части Индокитайăн анăçĕнче вырнаçнă. Пĕр версипе, çĕршывăн ячĕ «мранма» этнонимран («мьямма» теççĕ е, калаçура, «бама») пулса тухать, вăл бирмансен хăй енлĕ ячĕ.
Халăхĕ
Бирмансем сино-тибет чĕлхе çемйи шутне кĕреççĕ. «Мьянма» ятпа çĕршыва тĕнче патшалăхĕсем йышăнман, меншĕн тесен çĕршывра ытти вак халăхсем пурăнаççĕ.
Тавралăхĕ
Мьянма анăçра Индипе (1463 çм), Бангладешпа (193 çм),çурçĕр-тухăçра — Китайпа (2185 çм), тухăçра — Лаоспа (235 çм) тата кăнтăр-тухăçра — Таиландпа (1800 çм) чикĕ тытать. Кăнтăрпа кăнтăр-анăç çыранĕсене Бенгали Моутама (Мартабан) кӳлмекĕсен, çаплах Андаман тинĕсĕн хумĕсем çапăнаççĕ. Çĕршывăн лаптăкĕ, утравсене шута хурса, 678 пин çм², çыранĕн тăсăлăвĕ — 1930 çм.
Мьянмăн чи пысăк шывĕсем: Иравади, Меконг, Салуин, Ситаун тата Чиндуин. Кӳлĕсем нумаях мар, вĕсенчен калăпăшли — Шан сăртлăхĕнчи Инле кӳлли.
Административлă пайланăвĕ
left|thumb|200px|Мьянма Тĕп статьйи: Мьянма административлă пайланăвĕ
1974 çулхи Конституци тăрăх Мьянма унитарлă патшалăх шутланать. Вăл 7 округпа (тайинга) 7 штатран (пуй-не) тăрать. Округĕсемпе штачĕсем районсене (мьонэ) пайланаççĕ, мьонэсем вара хăйсем тата вакрах пайсене — хуласемпе (мьо) ял вулăсĕсене (подрайон) пайланаççĕ. Хула кварталсенчен (яквэ) тытăнать, ялсем ушкăна (чейюа) пуçтарăнаççĕ.
Халăхĕ
42,9 млн. çын пурăнать (2005, утă). Çак халăхсен пысăк пайĕсем пур: бирмансем — 68%, шансем — 9%, каренсем — 7%, аракансем — 4%, китайсем — 3%, индисем — 2%, монсем — 2%. Ытти вак халăхсем пĕтĕмешле халăх йышĕн 5% шутланаççĕ.
Тĕнĕ
Тĕп статья — Бирмăн будда тĕнĕ.
Мьянмăра малта буддисăм тĕнĕ шутланать. Конфесси шучĕсем çапла: буддистсем — 89%, христиансем — 4% (вĕсенчен баптистсем — 3%, католиксем — 1%), мусульмансем — 4%, анимистсем — 1%, урăххисем — 2%.
Истори
Тĕп статьйине Мьянма историйĕ вулăр.
2008 çулхи çу уйăхĕн 2-мĕшĕнче Мьянма тăрăх вăйлă çил-тăвăл иртсе кайнă. Çил-тăвăл хăйенпе пĕрле вăйлă çумăр илсе килнĕ, çавăн пекех çран хĕррине икĕ метр çӳллĕш хум пырса кĕнĕ. 24 пин ытла çын вилнĕ, 41 пин çын çухалнă. Уйрăмах Ирравади юханшыв тинĕсе юхса кĕнĕ вырăнта нумай сиен кӳнĕ.
Акăлчанла
Категори:Мьянма Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Адагай
Адагай — Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар Ен, Адыгей территорипе юхать. Шебш юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Бином коэффициенчĕсем
Биномла коэффициент — Ньютонăн (1+x)^n биномне x капашĕсем майăн сарса тухнин (сарăмăн) коффициенчĕсене çапла калаççĕ. Çапла вара, x^k çумĕнчи коэффициента   е  пек çыраççĕ те вăл çапла вуланать: « n -ран k майĕн биномла коэффициент» (е   «n-ран k тĕлĕшпе майлашусен хисепĕ»,  вара «n-ран п k майĕн C»): мĕнпур натураллă n капашсемшĕн.
Биномла коэффициентсене çавăн пекех хуть те мĕнле чăн n хисепсемшĕн те палăртма пулать. Кирек епле чăн n хисепшĕн биномла коэффициента (1+x)^n сăнарлăха вĕçсĕр Тейлор речĕ пек сарнин коэффициенчĕсем пек палăртаççĕ: кунта минуслă мар тата тулли n-семшĕн k > n чухне мĕнпур  коэффициентсем нуле куçаççĕ те çавна кура унашкал сарăм вĕçлĕ сумма пек пулать (çÿлерех пăхăр).
Адагай
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Афипс, çав шутра Шапсуг шывуправĕ. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Бином коэффициенчĕсем
Биномла коэффициентсем час-часах  комбинаторика тĕллевчĕкĕсенче тата пулаяслăхсен теорийĕнче сиксе тухаççĕ. Тата биномла коэффициентсене анлăлатсан мультиномиаллĕ коэффициентсем патне пырса тухаççĕ.
Адагай
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :