cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арагон чĕлхи
мини|424x424пкс|Испанире сарăлнă чĕлхесем (арагон чĕлхине хĕрлĕ тĕспе палăртнă) Арагон чĕлхи, — инди-европа чĕлхисен роман ушкăнне кĕрекен чĕлхе. Малтан Арагон патшалăхĕнче сарăлнă пулнă. Испани йĕркеленнĕ хыççăн пачах çухалнă теме пулать, чĕлхепе калаçакансен шучĕ 12 пине яхăн çеç халĕ. Калаçакансене халĕ Арагонăн çурçĕр пайĕнчи хăш-пĕр ялсенче çеç тупма пулать.
Арагон чĕлхисĕр пуçсăр тата испан чĕлхин арагон диалекчĕ тĕл пулать.
ISO 639-1 тăрăх кочĕ an, ISO 639-2 — arg.
Каçăсем
Категори:Роман чĕлхисем
Грибковка
Грибковка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чагва юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Петропавловка (Çтерлĕ районĕ)
Петропавловка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 6 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453161, ОКАТО кочĕ — 80249828002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Кугарчи-Буляк
Кугарчи-Буляк — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 238 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Чăваш Пăрнай
Чăваш Пăрнай, — Тутарстанри Элкел районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Тавралăхĕ
Район тĕпĕнчен, Пасар Матакĕнчен, 35 çухрăмра кăнтăр-хĕвел анăç енче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Хальхи вăхăтра Чăваш Пăрнай ялĕнче 379 кил хуçалăхĕ. Ялта культура çурчĕ, пĕтĕмĕшле пĕлӳ паракан шкул, лавккасем, чиркӳ, ял канашĕ т. ыт. пур.
Ялта ял тăрăхăн çурчĕ, "Гигант" АО правленийĕ, вăтам шкул, больница (1937 çултан), клуб, ял вулавăшĕ, почта, перекет банк уйрăмĕ, пасар, Юркин Музейĕ, аптека, çăм-таптаракан, пекарня пур.
Кун-çулĕ
XVIII ĕмĕрĕн пĕрремĕш çурринче йĕркеленнĕ. 1989 ç. перепись тăрăх çын шучĕ – 608, 1997 ç. – 602.
Паллă çыннисем
Категори:Тутарстанри Элкел районĕн ялĕсем Категори:Тутарстан
485
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бабаев Тухтасин Бабаевич
Бабаев Тухтасин Бабаевич — ( 12-15), Беларуç фрончĕн 61-мĕш çарĕн 81-мĕш перевçĕсен дивизин 154-мĕш уйрăм разведка ротин отделени командирĕ, кĕçĕн сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15.
Романова Фаина Александровна
Фаи́на Алекса́ндровна Рома́нова (4.6.1924, Тăвай, Чăваш автономи облаçĕ —28.11.1990, Шупашкар, Чăваш ССР) — совет чăваш театр пĕлевçи тата çыравçи, ӳнер пĕлĕвĕн кандидачĕ (1972).
ССКП пайташĕ (1953), ССРП театр ĕçченĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1976), ССРП çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1976).
Чăваш Енĕн театр ӳнерĕн историпе паллă специалисчĕ шутланнă.
Биографи
1924 çулхи çĕртмен 4-мĕшĕнче Чăваш АССР йышĕнчи Тăвай ялĕнче (халĕ Тăвай районĕ) патшалăх хĕсметçи çемьинче çуралнă.
1942 çулта Шупашкарта вăтам пĕлӳ илнĕ. 1948 çулта Мускаври ГИТИСăн театр пĕлĕвĕн факультетĕнче аслă пĕлӳ дипломне тивĕçнĕ.
1972 çулта Ф. А. Романова «Чăваш драма театрĕ çурални тата аталанни, 1918—1941» темăпа ӳнер пĕлĕвĕн кандидачĕн диссертацине хӳтĕленĕ,.
Шупашкарта 1990 çулхи чӳкĕн 28-мĕшĕнче çут тĕнчерен уйрăлнă.
Джемаль Гейдар Джахидович
Гейда́р Джахи́дович Джема́ль (чӳк, 6 1947, Мускав) — раççей ислам ĕçченĕ, философ, политолог, сăвăç тата этем пĕрлĕх ĕçченĕ. Раççейри ислам комитечĕн председателĕ; Ислам-арап халăх конференци йĕркелĕвĕн (ОИАНК) пĕрмайхи пайташĕ; Раççейри Сулахай фронтăн координаци канашĕн пайташĕ; Раççей Федерацин наци ассамблейин депутачĕ. Тĕн енĕпе — мăсăльман-шиит.
Кун-çулĕ
Гейдар Джемаль 1947 çулхи чӳкĕн 6-мĕшĕнче Мускавра ӳнерçĕпе профессиллĕ юланут çемьинче çуралнă. Джахид Джемалĕн ашшĕ — азербайджан, амăшĕ — Ирина Шаповалова — вырăс. Ашшĕ юнĕпе Джемаль Туçи Карабахри бек çемьинчен, Сарыджали ханĕсен йĕррипе Панах Али-хан карабах ханĕн нĕселĕ шутланать, кукаçи, Игорь Шаповалов Кĕçĕн театрăн директорĕ, кайран СССР культура министрĕн çумĕ пулса ĕçленĕ. Ирина Шаповалова Джемаля 18 çулта çуратнă та тепĕртакран упăшкинчен уйрăлать. Иккĕмĕш упăшки вăрçă морякĕ пулнă, унпа вăл Эстоние тухса каять. Темиçе çултан вăл, виççĕмĕш упăшкипе Мускава таврăнать, Дуров кĕтесĕнче ĕçлет. Гейдара кукамăшпе кукаçи пăхса ӳстереççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Салафия
Каçăсем
Категори:Раççей политикĕсем Категори:Раççей философĕсем Категори:Пайăр çынсем:Раççей исламĕ
Мытец
Мытец — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Фёдоровка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 74 км.
Гапликов Сергей Анатольевич
1970 çулхи ака уйăхĕн 29-мĕшĕнче Фрунзе (халĕ Бишкек) хулинче çуралнă.
Мытец
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Гапликов Сергей Анатольевич
Асăрхавсем
Категори:Акан 29-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1970 çулта çуралнисем Категори:Раççей Федераци Правительствин пайташĕсем Категори:Чăваш Енĕн политикĕсем
Мытец
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кăмаша
Кăмаша, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Хушма хак çине хуракан налук
Хушма хак çине хуракан налук (е хушма хак налукĕ) (ХХН) (вырăсла НДС) куçа курăнман налук
Категори:Налуксем
Психика
Психика (ψυχή — чунлă) — чĕрчунсемпе çынăн пурнăçĕн ятарлă енĕ, йĕри-тавралăхпа хутшăнăвĕсем. Психикăпа соматикăллă (ут-пӳри) процессĕсем пĕр-пĕринпе хутшăнаççĕ. Психикăна тĕрлĕ енсем сăнлаççĕ: тĕрĕс-тĕкеллĕх, активлăх, аталану, хăйне тытма пĕлни, коммуникаци, адаптаци. Психика биологи эволюцийĕ кирлĕ таран аталаннă хыççăн палăрать. Психикăна психологи, нейрофизиологи, психиатри ăслăлăхĕсем тĕпчеççĕ.
Каçăсем
*
486
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пушма (Юга юппи)
Пушма — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сылтăм çыранĕпе 120 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 171 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Скворцов Сергей Ефимович
thumb|200px|right|Скворцов С. Е.
Сергей Ефимович Скворцов – РСФСР тата ЧР тава тивĕçлĕ ялхуçалăх ĕçченĕ.
Кун-çулĕ
Сергей Скворцов 1937 çулхи юпа уйăхĕн 13-мĕшĕнче Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи Анатри Кĕлешкасси ялĕнче çуралнă.
1956 çулта Вăрнарти зооветтехникум пĕтернĕ.
1962 çултанпа Чăваш республикин ветеринари лабораторин радиологи уйрăмĕнче ветврач-радиолог, инженер-радиофизик, аслă инженер-радиофизик, уйрăм ертӳçи пулса ĕçленĕ.
1992 çулхи пуш уйăхĕнче – Чăваш республикин ялхуçалăх министерствин ветеринари радиологи тĕпĕн директорĕ, 1992 çулхи авăн уйăхĕнчен 2008 çулхи чӳк уйăхĕччен Чăваш республикин радиологи центрĕ|Чăваш республики радиологи тĕпĕн директорĕ. Чернобыль АЭС авари кӳнĕ арканăва сирекенĕ.
Ветеринари ăслăлăхĕсен докторĕ Скворцов Тимофей Ефимовичăн шăллĕ. 2010-мĕш çулхи çĕртмен 4-мĕшĕнче вилнĕ.
Ӗçĕсем
100 ытла ăслăлăх ĕçĕсем пичетленĕ, вĕсем хушшинче 9 массăллă пĕтерекен хĕçпăшалтан ялхуçалăха сыхламалли методика кĕнеки, Чăваш ЦНТИ 24 информаци хучĕ, 20 рацпредложени.
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:РФ тава тивĕçлĕ ĕçченĕсем Категори:Юпан 13-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1937 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 4-мĕшĕнче вилнисем Категори:2010 çулта вилнисем Категори:Чăваш АССРĕн тава тивĕçлĕ çыннисем
Питĕшкасси ял тăрăхĕ
Питĕшкасси ял тăрăхĕ — Чăваш Енри Элĕк районĕн администрациллĕ пайĕ.
Пурăнан вырăнсем
1095 çын (2006) ял тăрăхĕнчи 6 ялсенче пурăнать. Администраци Юнтапа ялĕнче вырнаçнă. Район центрне çитме 19 çухрăм.
Питĕшкасси ял тăрăхне Алкукасси, Анаткасси, Урпаш, Писĕп, Питĕшкасси ялĕсем тата Çулавăç чиркӳ ялĕ кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Элĕк районĕнчи муниципалитетсем
487
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Головин Григорий Максимович
Головин Григорий Максимович — (14.10.1914(1)-02.03.1991), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 09. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 27-мĕш çарĕн 7-мĕш татса тухакан артиллери корпусĕн 17-мĕш артиллери дивизин 92-мĕш йывăр гаубица артиллери бригадин дивизионĕн политика пайĕпе командирĕн çумĕ, аслă лейтенант.
Тĕркс тата Кайкос
Утравсен административлă тĕпĕ тата чи пысăк хули — Коберн-Таун, Гранд-Тĕрк утравĕнче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Территори Атлантика океанĕнче, Пахам утравĕсем архипелагăн кăнтăр тухăç пайĕнче, Гаитирен 144 çм çурçĕрелле вырнаçнă.
Çĕршыв 30 икĕ ушкăнлă утравран пуçтарăнать, анăçри — Кайкос тата тухăçри — Тĕркс. Утравсен пур çĕр лаптăкĕ — 430 çм².
Пĕрмай пурăнакан çынлă ултă утрав кăна: Гранд-Тĕрк, Солт-Кей, Гранд-Кайкос, Ист-Кайкос, Саут-Кайкос тата Провиденсьялес.
Климачĕ
Климачĕ тропиклă, пассатлă.
Политикăлла тытăмлăх
Политикăллă партисем:
Истори
Утравсене Хуан Понсе де Леоно испан çынĕ 1512 çулта уçнă. Абориген халăхĕ кунта пачах пулман.
Халăх пурнăçĕ
Халăх йышĕ — 22,4 пин çын (2008, утă тĕлне).
Этнос-расăлăхĕпе: негрсемпе мулатсем — 90 % яхăн, ыттисем — шур ӳтлисем (чылайăшпе акăлчансем, американсем, канадсем).
Чĕлхи — акăлчан (официаллă).
Çурăва пĕлни — 99 %.
Тĕнĕсем: баптист ушкăнĕ 40 %, англикансем 18 %, методистсем 16 %, Турă чиркĕвĕ 12 %, урăххисем 14 %.
Хуçалăхĕ
Хуçалăхĕ кунта çулçӳревлĕхпе, оффшор ĕç-пуçĕпе тата пулă ĕçĕпе тытăнса тăрать.
Ял хуçалăхĕнче кукурус, пăрçăллисене, тапиока, цитруссене тата пахча урăх çимĕçĕсене ӳстереççĕ.
Экспорта лобстер тата моллюскă яраççĕ.
Канадăпа хутшăнни
*
Тараса
right|thumb|250px|Чĕлĕм курăкне виçмелли авалхи тараса ([[1850-мĕш çулсем)]] Тараса — массăнаа виçмелли хатĕр.
Тарасан тĕсĕсем
left|thumb|200px|[[Рис михисене виçмелли электронлă тараса]]
Темĕн чухлĕ тĕслĕ тараса та пур: чашкăллă, лаборатори, вакун, автомобиль, кран, медицина тараси, пĕçмен.
Тарасан кашни тĕсне хăйĕн палăртса хунă тĕрĕслĕхе тивĕçӳллĕ диапазонĕнче усă кураççĕ. Хальхи электроникăллă тарасасенче, тĕслĕх майĕпе, цифраллă форматра виçеççĕ. Тĕрĕслĕхе çитерес тĕллевпе, тарасана калибăрлаççĕ.
Япаласен йывăрăшне виçмелли тараса
left|thumb|250px|Çăмăл йывăрăшлă япаласене виçмелли тараса
Хальхи вăхăтра динамометр принципĕпе ĕçлекен тараса пурнăçа анлă кĕрет.
Эталонсене усă курса йывăрăша виçмелли тараса
right|thumb|250px|Чашкăллă тарасан кире пуканĕсен пуххи - тĕрлĕ виçе
Каçăсем
Весы ВЛ - тараса тĕсĕсем
Категори:Виçмелли хатĕрсем Категори:Суту-илӳри ĕç хатĕрчĕкĕ
Егол-Ях
Егол-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 184 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Кивĕмусино (Старомусинский ял тăрăхĕ)
Кивĕмусино  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 555 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453005, ОКАТО кочĕ — 80235870001.
488
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бронза
thumb|200px|Бронзăран шăратнă статуэтка thumb|200px|Бронзăран тунă çĕлем Бронза — пăхăра тăхланпа, алюминипе, кремнипе, бериллипе тата урăх элементсемпе, цинкпа никĕль пуçсăр, шăратса тунă хутăш.
Çавăн пекех
Категори:Шăрантарнă хутăшсем
Наймушинка
Наймушинка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Лумпун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Таш-Чишма
Таш-Чишма — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 8 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452643, ОКАТО кочĕ — 80258835004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Садовка (Çтерлĕ районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Раççей кĕпернисен списокĕ
Кунта Раççейĕн авалхи кĕпернийĕсен списокне кăтартнă.
Категори:Раççей историйĕ
Пĕренеш
Пĕренеш, — Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 211 çын, çав шутра 104 арçын, 107 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1917 çултанпа Кăрмăш уесне кĕнĕ. 1920 çулхи авăнăн 7-мĕшĕнчен 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕнĕ. 1917 çултан Атикасси вулăсне, 1918 çулхи çу уйăхĕн 31 пуçласа 1927 çулчен Хутар вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Çĕмĕрле районĕн ялĕсем
Бржозовский, Станислав Антонович
Кун-çулĕ
1889-мĕш çулта Императорский Ӳнер академине пĕтернĕ, 1895-мĕш çултан — архитектура академикĕ.
Ӗçлеме пăрахичченех (1917-мĕш çулччен) Бржозовский чукун çулсен (Владикавказский, Николаевский, Мускав-Виндавск-Рыбинск) архитекторĕ пулнă. «Общегражданский» ĕçĕсенчен 1896-1898-мĕш çулсенче С. И. Кербедзпа пĕрле тунă Невский проспектра вырнаçнă Международный коммерци банкĕ çеç паллă.
thumb|left|Виндавск (Рижск) вокзалĕ
1890-мĕш çулсенче Патша Салинче вокзал тата сортировочный станци тăвать. 1898-мĕш çулта вăл вăхăта валли кивелсе кайнă суя-вырăс эклектика майĕпе Мускаври Виндавск (халĕ Рижск) вокзалне проектировать тăвать. Ку проекта 1902-мĕш çулта Ю. Ф. Дидерихс ертсе пынипе пурнăçа кĕртнĕ. Каярахпа архитектор Рижск направленийĕн станцисен павильонĕсене тунă, вĕсен хушшинче 1980-мĕш çулсенче аркатнă модерн палăкне — Покровск-Стрешнев станцин çуртне те.
1900-мĕш çулта архитектор Витебск вокзалĕн проекчĕсен конкурсĕнче çĕнтернĕ.
Çаплах пăхăр
Чукун çул архитекторĕсем:
Категори:Архитектура
Бабажанов Дадаш Бабажанович
Бабажанов Дадаш Бабажанович — (01—06), 4-мĕш Украина фрончĕн 51-мĕш çарĕн 417-мĕш перевçĕсен дивизин 1369-мĕш перевçĕсен полкĕн автоматчиксен ротин отделени командирĕ, красноармеец, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
489
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Берия Лаврентий Павлович
Лавре́нтий Па́влович Бе́рия (ლავრენტი პავლეს ძე ბერია) (Пушăн 29-мĕшĕ, 1899, урăх хыпарпа авăнăн 23-мĕшĕ 1899 çуралнă — 1953 çулта вилнĕ) — совет патшалăх тата политика ĕçтĕшĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ (1945), Социаллă Ӗçлĕх Паттăрĕ (1943). И. В. Сталинăн çывăх таврашне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Çынсем:СССР ятарлă хĕсмечĕсем Категори:1899 çулта çуралнисем Категори:1953 çулта вилнисем Категори:Грузи КП ТК пĕремĕш секретарĕсем Категори:ССКП ТК Политбюро пайташĕсем Категори:Министры внутренних дел СССР Категори:Сталин парни лауреачĕсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:Раççей политикĕсем Категори:Грузи революционерĕсем Категори:Раççей революционерĕсем Категори:СССР-ти репрессисем Категори:СССР Аслă Канаш депутачĕсем Категори:Социаллă Ӗç Паттăрĕсем Категори:Вĕлернĕ политиксем Категори:Катыньре персе пăрахни Категори:Персе пăрахнисем Категори:Ленин орденĕн кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Суворов орден кавалерĕсем
Пыжуг
Пыжуг (Пыжук) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сулахай çыранĕпе, 240 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çăпала
Çăпала — вăрăм алăллă мăн (калăпăшĕ 100мл туллирен ытла) кашăк.
Яшка, компот, сĕт тата ытти шĕвек çимĕçе хатĕрленĕ савăт-сапаран турилккене, чашкăна ярса илнĕ чух ус кураççĕ. XX ĕмĕрте çăпаласене металран (тутăхман хурçăран е алюминирен) тума тытăнаççĕ. XX ĕмĕрĕн вĕçĕнче – XXI ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче пластик çăпаласемпе ус кураççĕ.
Тĕпел çăпалине яшка сапипе пĕрле сĕтел çине лартаççĕ. Ăна мельхиортан, кĕмĕлтен те тăваççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Савăт-сапа
490
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Головин Иван Васильевич
Головин Иван Васильевич — (16.10.1920-25.04.1965), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш гварди танк çарĕн 8-мĕш гварди механизăмланă корпусăн 1-мĕш гварди танк бригадин рота командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Налезь
Налезь — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Мăн Турхан ял тăрăхĕ
Администраци адресӗ: Мăн Турхан, Совет урамĕ, 2.
Телефон:         +7(83537)6-18-22.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Петров Валерий Борисович
Пурăну вырăнĕсем
Мăн Турхан, Элмен Сунар, Иртеменкасси, Кушик, Кăмаша, Тĕмпек, Етруккасси Мăрат, Чăрăшкас Мăрат ялĕсенчен тăрать.
Кун-çулĕ
Канаш-Вăрнар çулĕ хĕрринче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
Талачево
Талачево — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 970 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453136, ОКАТО кочĕ — 80249828004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
491
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тимошенко Семён Константинович
Семён Константи́нович Тимоше́нко (нарăс, 18 1895, Фурманка, Бессараби кĕперни — пуш, 31 1970) — совет çарпуçĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ (1940), икĕ хут Совет Союзĕн Паттăрĕ (1940, 1965). Çу, 1940 — утă, 1941 СССР хӳтĕлев халăх комиссарĕ.
Сĕве уесĕ
Сĕве уесĕ — Хусан патшалăхĕ (1727 çултанпа - Хусан кĕпĕрни) йышĕнчи администраци-территориллĕ виçе. Уес хули — Сĕве.
Истори
Уес Сĕве вăйпутлăхĕнчен йĕркеленсе каайнă.
1708 çулта уесе пăрахăçланă, Сĕвене Хусан кĕпĕрнине хушнă. 1719 çулта, кĕпернесене Петра I «Об устройстве губерний и об определении в оныя правителей» хутайĕпе провинцисене пайланă чухне, Хусан кĕпĕрнири Сĕве провинцине кĕртнĕ. 1727 çулта Сĕве уесне Сĕве провинцинче тепĕр хут туса хунă. Сĕве провинцине (1719 - 1780) Сĕве, Шупашкар, Çĕрпӳ, Чикмĕ, Кокшай тата Царевококшайск уесĕсем кĕнĕ.
XVII—XVIII ĕмĕрсенче (1781-чен) Сĕве уесне хальхи Чăваш Республикин тухăç тата кăнтăр-тухăç территорин чылай çĕрĕ тата Тутарстан Республикин Атăлăн сылтăм çыранĕнчи çĕрĕсем кĕнĕ. Уесе 10 чăваш вулăсĕ (Хозесан, Ута, Темĕш, Шихали, Ар, Карамамеевская, Эйпичи, Елчĕк, Энтри, Чекур) тата темиçе чăваш ялĕллĕ 4 тутар сотни (Князь-Аклычева, Князь-Ишеева, Князь-Темеева, Князь-Байбулатова) кĕнĕ.
1781 çулта Хусан кĕпĕрнине Хусан енлĕхĕ ята куçарнă, 1796 çулта каллех кĕпĕрнене тавăрнă. 1781 çулта Сĕве уесне вакланă: халĕ Чăваш Республикинчи çĕрсене, Хусан кĕпĕрнинчи Шупашкар, Çĕрпӳ Теччĕ уесĕсене, тата кăштах анчахрах туса хунă Пăва уесне Чĕмпĕр кĕпĕрнине панă.
1920 çулта Сĕве уесне пăрахăçланă, унăн территорине Тутар АССР йышĕнчи Сĕве кантонне панă.
Пурнан халăх
1897 çулта çырнипе уесре 126 603 çын пурăннă, çав шутра вырăссем — 68,6 %, тутарсем — 29,9 %, чăвашсем — 1,5 %. Сĕве уес хулинче 2365 çын пулнă.
Каçăсем
Категори:Хусан кĕпĕрнин уесĕсем Категори:Сĕве
Екыльчак
Екыльчак — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 198 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Чекан Тамак
Чекан Тамак — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 109 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Гаити
Гаити Респу́блики (République d'Haïti, ) - Гаитин (Кариб тинĕсĕ) анăç пайĕнчи тата юнашар утравсенче вырнаçнă патшалăх. Утравă н тухăç енне Доминикан Республики йышăнать. Гаитин тĕп хули - Порт-о-Пренс. Халăх йышĕ 8,1 млн çын (2005).
Çĕршыв хăйĕн ятне авалхи индей чĕлхинчен илнĕ: «Туллă çĕр».
Тавралăхĕ
Гаити республики Гаити утравĕн анăç пайне йышăнать. Хăй шутне çаплах юнашар пĕчĕк Тортю тата Гонав утравĕсене кĕртет. Çурçĕр енче Атлантика океанĕн, кăнтăртан — Кариб тинĕсĕн шывĕпе çăвăнать.
Тухăçран анăçалла çĕршыв урлă ту хырçисем çӳле кармашаççĕ. Тусен вăтам çӳллĕшĕ — 1000 м, чи çӳллĕ тӳпи — Ла Селль тăрри (2680 м).
Истори
thumb|250px|[[Сан-Суси (Гаити)|Сан-Суси керменĕн кил карти хыçĕ (1810-1813).]]
Политикăри лару-тăрăвĕ
140px|thumb|left|[[MINUSTAH in 2006 (Photo: Patrick-André Perron)]]
Административлă пайĕсем
Гаити 10 департамента пайланать.
Хуçалăхĕ
right|thumb|300px|Кап-Аитьенăн чухăн кĕтесĕсем.
Çавăн пекех пăхăр
* Категори:Франци чĕлхиллĕ çĕршывсем Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Ехремкасси ял тăрăхĕ
Ехремкасси ял тăрăхĕ — Чăваш Енĕн Элĕк районĕн администрациллĕ пайĕ.
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ
2608 çын (2006) ял тăрăхĕнчи 13 ялсенче пурăнать. Администраци Ехремкасси ялĕнче вырнаçнă. Район тĕпне çитме 7 çухрăм.
Ехремкасси ял тăрăхне Мăн Карачура, Пĕчĕк Карачура, Пĕчĕк Кăканар, Мăн Кăканар, Вăрманкас, Вутлан, Анат Татмăш, Тури Татмăш, Качалав, Куракăш, Ехремкасси ялĕсем, Ассакасси, Юманлăх чиркӳллĕ ялсем кĕреççĕ.
Çутçанталăкĕ
Чылайрахăшĕпе вăрман тăприллĕ сăрă çĕр, вĕсем районăн 85% таран территорине йышăнаççĕ. Халĕ пур çĕре тенĕ пекех сухаласа усă кураççĕ.
Ял тăрăхĕнче климат вăтам континентлă. Хĕлле сивĕ, çилсем вĕреççĕ, çуллв ăшă. Хĕллехи вăтам температура — -12,9 °C тан, çуллахи — +18,3 °C. Палăртса юлнă чи сивĕ температура — -44 °C, чи ăшши — +37 °C.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Элĕк районĕнчи муниципалитетсем
492
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чистай уесĕ
Чистай уесĕ — Хусан кĕперни йышне 1781—1920 çулсенче кĕнĕ администраци-территориллĕ виçе. Уес хули - Чистай.
Кун-çулĕ
Чистай уесне Хусан енлĕхĕ йышĕнче 1781 çулта йĕркеленĕ.
1920 çулта Чистай уесне пăрахăçланă та территорине Тутар АССР йышне Чистай кантонĕ ятпа кĕртнĕ.
Халăх йышĕ
1897 çулта çырнипе уесре 305 711 çын, çав шутра вырăссем — 48,4 %, тутарсем — 32,2 %, чăвашсем — 16,2 %, мордвасем — 3,2 %, пурăннă. Чистай уес хулинче 20 104 çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Хусан кĕпĕрнин уесĕсем
Вăрманкасси ял тăрăхĕ (Вăрнар районĕ)
Администраци адресӗ: Вăрманкас, Совет урамĕ, 64.
Телефон: +7(83537)3-22-24.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Павлов Владимир Германович.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1448 (2006 çул) çын.
Пурăну вырăнĕсем
Вăрманкас, Катăш, Мăнъял Хапăс ялĕсенчен тăрать.
Организацисем
СХПК "Самолёт".
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
Блюхер Василий Константинович
Васи́лий Константи́нович Блю́хер (раштав, 1 1889— чӳк, 9 1938) — совет вăрçă, патшалăх тата парти ĕçтĕшĕ, Совет Союзĕн Маршалĕ (1935). Хĕрлĕ Ялав орденĕн 1-мĕш кавалерĕ. Тĕрмере, асапласа тĕпченĕ чух вилĕме кĕтсе илет. 1956 çулхи ССКП XX съезчĕ КПСС хыççăн таса ята тавăрнă.
Каçăсем
Категори:Репрессиленĕ çарпуçсем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:СССР Аслă Канаш депутачĕсем Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:1890 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1938 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 9-мĕшĕнче вилнисем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Раççейри граждан вăрçине хутшăннисем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Çынсем:Харьков Категори:Раççей революционерĕсем Категори:СССР-та репрессиленисем Категори:Инçет Тухăç республики Категори:Таса Георгий орден палли кавалерĕсем
Виктори (Сейшел утравĕсем)
thumb|250px|right|Виктори. Виктори (Виктори порчĕ) (Victoria) — Сейшел утравĕсен тĕп хули, Маэ утрав çинче вырнаçнă.
Халăх йышĕ — 25 пин çын (2002).
1841 çулта порт тĕлĕпе никĕсленĕ, акăлчан арăм патши ятне тивĕçтернĕ (Порт-Виктори). 1960 çултанпа — хальхи палăртăвĕ.
Виктори Африка — Инди хушшинче çӳрекен карапсен çунакан япала янтă пуррин управĕ шутланать.
Çутĕç, этеплĕх
В городе практически нет зданий выше 3 этажей, так как действует запрет на строительство зданий выше пальм, чтобы не портить пейзаж.
Вуламалли
Страны мира. - М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2003. - с. 447. - ISBN 5-224-02748-9
Категори:Сейшел утравĕсен хулисем Категори:Патшалăх тĕп хулисем Категори:Африкăн тĕп хулисем
Аккуль
Аккуль — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 31 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453005, ОКАТО кочĕ — 80235870002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Нароговка
Нароговка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Аккуль
Каçăсем
Аккуль
Нароговка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Романов йăх-несĕлĕ пирки фильмсен ят-йышĕ
Аяларах фильмсен ят-йышне — илемлĕ, документлă тата мультипликаци фильмĕсене — Раççей империне 1613 — 1917 çç. тытса тăнă Романовсен йăх-несĕлĕн патши (император).
Суйлани — çулсемпе, ӳснĕ май.
Асăрхавсем
Категори:Ят йышсем:Синематограф Категори:Романовсем *
Гюнсберг
Гюнсберг (Günsberg) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Леберн тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 1143 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2547.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Руаль Амундсен
200px|left Ру́аль Э́нгельбрегт Гра́внинг А́мундсен (Roald Engelbregt Gravning Amundsen; утă, 16 1872 — çĕртме, 18 1928) — норвежски полюс тĕпчевçи, Р. Хантфорд калашле «Полюс çĕршывĕсен Наполеонĕ». thumb|left| N‑1 «Норвегия» дирижабль thumb|left|Амундсен поляр экипировкипе thumb|left|Ню-Олесуннри Амундсен палăкĕ Кăнтăр полюсне çитнĕ пĕрремĕш çын (раштав, 14 1911 çул). О. Вистингпа пĕрле икĕ полюсра та пулнă пĕрремĕш çын. Çурçĕр-хĕвеланăç тинĕс çулĕпе Канада проливĕсем витĕр пĕрремĕш тухнă, каярах Çурçĕр-хĕветухăç тинĕс çулĕпе те тухнă, çĕр чăмăрĕ таври çула поляр кругĕ леш енче пĕрремĕш вĕçленĕ. Арктикăра авицине (гидромамолет тата дирижабль) усă курма тытăнакансен пĕри. 1928-мĕш çулта Нобиле Умбертăн çухалнă "Итали" дирижабль экспедицине шыранă чухне вилнĕ.
Чысĕсем
Амундсен ятне нумай географи объектне панă: Амундсен тинĕсĕ, Амундсен тăвĕ, Амундсен пăрлăхĕ, Амундсен-Скотт антарктика станцийĕ, Амундсен кӳлмекĕ, Амундсен котловини, Уйăхăн Кăнтăр полюсĕ патĕнчи Амундсен кратерĕ, тата Сергей Белявский уçнă астероид № 1065 Amundsenia.
Каçăсем
Категори:Арктика тĕпчевçисем Категори:Антарктика тĕпчевçисем Категори:Тинĕсре çухалнисем *
Хĕрлĕ çамрăксен аванга́рчĕ
Хĕрлĕ çамрăксен авангарчĕ (кĕскен АКМ) СССР йышĕнче пулнă патшалăхсенчи — коммунист-большевиксен йĕркелĕвĕ, чылайрахăшпе çамрăксен (2006 çулчен организацире 35 çул ӳсĕмне çитиччен тăма пултарнă). АКМ ертӳçи — Сергей Удальцов (2009 çулчен пĕрре те суйланман (çак çултанпа АКМ ертӳлĕхĕ АКМ ТК Политбюровĕ).
АКМ 1999 çулта туса хунă. 1999-2004 çулсенче Виктор Анпиловăн «Ĕçлев Раççейĕн» çамрăксен тĕкĕрчĕ шутланнă, кайран АКМ «Ĕçлев Раççейрен» тухать. Раççей Федерацин субъекчĕсенче тата Раççей тулашĕнчи 10 патшалахра организацин уйрăмсем ĕçлеççĕ. Сергей Удальцов каланипе, 2007 çулта АКМ йышĕнче саккăр пине яхăн хастар тăнă.
АКМ тачă Раççейри коммунистсен партисемпе (РФКП, РКРП) пĕрле ĕçлет, 2008 çулта вара Сулахай фронтăн пĕрлештерекен тĕп вăйĕ пулса тăрать.
АКМ идеологийĕ
АКМ программинче каланипе :"АКМ — коммунистсен шухăшĕллĕ организаци. […] АКМ идеологийĕ — марксизм-ленинизм, вăл догма мар, хальхи пурнăçри кирлĕ йывăр ыйтусен уçса паракан никĕсĕ тата меслечĕ пулать. […] АКМ пролетари интернационализмĕпе совет патриотизмĕпе çирĕпленсе тăрать." Çавăн пекех программăра Маркса, Энгельса, Ленина, Сталина, Мао Цзэдуна тата тĕнчери коммунстсен юхамĕн ытти ĕçченĕсене хăйсен вĕрентӳçĕ вырăнне хураççĕ», çакă ĕнтĕ организацие коммунистсен йышне кĕртме май парать. Программăри тĕллевĕсемпе кĕрешӳ меслечĕсемпе АКМ большевистсен ят- йышне кĕртме юрать.
Каçăсем
Категори:Урăх Раççей Категори:Хĕрлĕ çамрăклăх авангарчĕ
493
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Елей-Игай
Елей-Игай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Пыр-Ель
Пыр-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 429 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Чей
thumb|Чей чашки thumb|Чей тĕммин турачĕ Чей (茶 — «ча́» кантон тата мандарин диалекчĕсенче, «те̂» амой тата «тца»тайвань, 茶 «тя» и お茶 «о-тя») — чей (тĕсĕ Thea sinensis,çулçине е туратне вĕретсе, вĕретнĕ шывра тăратса тунă шĕвек. Анлă каласан — ĕçмелли кирек епле ӳсен-тăрана шывра тăратса е вĕретсе тунă шĕвек.
Пыр-Ель
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чей
Чейе хатĕрлени
Ă ă Ĕ ĕ Ç ç Ӳ ӳ
Пыр-Ель
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Чей
Чейе 2003—2005 çулта пухни
thumb|left|360px|Чейе пухнă 2005 — пурĕ 3400 т. ; Китай 27 %; Инди 24 %; Шри-Ланка 9 %; Кени 9 %; Турци 6 %; Индонези 5 %; Юлашки 20 %
Каçăсем
Категори:Чей Категори:Алкогольсĕр ĕçмесем
Çуткӳл (Муркаш районĕ)
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Тимеш вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Элĕк районне кĕнĕ. 1929 çулхи авăн уйăхăн 12 хыççăн Тутаркас районне, 1939 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕ хыççăн Сĕнтĕр районне, 1939 çулхи пуш уйăхăн 17 хыççăн Советски районне, 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн Муркаш районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Элĕк районне, 1959 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Сĕнтĕр районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Етĕрне районне кĕнĕ. 1964 çулхи пуш уйăхĕн 11 хыççăн хальхи вăхăтченех Муркаш районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Муркаш районĕн ялĕсем
Немоляева Анастасия Николаевна
Анастасия Никола́евна Немоля́ева (çĕртмен 30-мĕшĕ, 1969, Мускав çур.) — театрпа кино совет тата раççей актриси, ӳнерçĕ, дизайнер.
Каçăсем
Категори:ГИТИСран вĕренсе тухнăскерсем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Немоляевсем — Лазаревсем
Нижние Ташлы
Нижние Ташлы — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 571 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452645, ОКАТО кочĕ — 80258840001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Новое Барятино
Новое Барятино — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 768 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453151, ОКАТО кочĕ — 80249836001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Ирĕклĕ Сăмах
Паянхи Раççейри тата тĕнчери федерализм тата чăваш наци юхăмĕн ыйтăвĕсене хускатать.
Редакци
Авторĕсем хушшинче — Петĕр Кăшлакан публицист, Мария Савельева литература тĕпчевçи, Эктор Алос-и-Фонт социолингвист тата ыттисем.
Каçăсем
Категори:Тетел Категори:Чăваш Ен Категори:Сăмах ирĕклĕхĕ
Нунатак
thumb|300px|[[Гренландири нунатаксем.]] Нунатак (nunataaq) — пĕтĕмпех пăрпа хупăрланнă чуллă сăрт тăрри, пăрлăх е туçи пăрлăх витĕмĕн çийĕнчи ту хысакĕ е сăрт. Пăрлăх облаçĕсенче ӳсентăрансен хӳтлĕхĕ пулса тăрать. Нунатаксем Гренландипе Антарктидăн айккинчи çĕрĕсенче ытлах çук.
Малтанах пăрпа витĕннĕ çавра тăрăллă нунатаксене пăрлăх йĕрлевĕпе палăртаççĕ. Вĕсене кăтартма хăш чухне исланд чĕлхинчи «нунакол» пĕлтерĕшпе усă кураççĕ (Nunakol).
«Нунатак» сăмаха эскимос чĕлхинчен илнĕ, вăл Хĕвел анăç Европăри чĕлхесене 1880-мĕш çулсем хыççăн кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Гляциологи Категори:Геологи Категори:Çĕр пичĕн формисем
Мăн Кăканар
Мăн Кăканар, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 180 çын (2006) пурăнать. Пĕр урам — Гагарин урамĕ.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Етĕрне уесĕн Асакасси вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
494
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕçĕн Кипек ял тăрăхĕ
Кĕçĕн Кипек ял тăрăхĕ  — Чăваш Республикинчи Вăрнар районĕн ял тăрăхĕ.
Администраци адресӗ: Туçи Çармăс, Шкул урамĕ, 11.
Телефон: +7(83537)2-25-21.
Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ — Верендеев Владимир Яковлевич.
Тавралăхĕ
Районăн хĕвелтухăç пайĕнче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ
Чăвашсем пурăнаççĕ. Халăх йышĕ — 1810 (1.1.2007 çул) çын.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ял тăрăхĕсем
495
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Пырза
Пырза — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 40 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Головин Павел Георгиевич
Головин Павел Георгиевич — (26.04.1909(13)-27.04.1940), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр тинĕс çулĕн тĕп управленийĕн поляр авиаци управленин пилочĕ, Çурçĕр полюс.
Шăпăр (кĕвĕ хатĕрĕ)
thumb|200px|[[Гендрик ван Брюгген. «Шăпăрçă». 1624 ç.]] Шăпăр — Европăпа Ази чылай халăхĕсен вĕрсе каламалли йăлаллă кĕвĕ хатĕрĕ.
Раççейре шăпăр вĕрекен ăстасем
Категори:Вĕрсе каламалли кĕвĕ хатĕрĕсем
Baghèt
Бабайлов Павел Константинович
Бабайлов Павел Константинович — ( 25-14), 2-мĕш Беларуç фрончĕн 4-мĕш сывлăш çарĕн 229-мĕш истребитель авиаци дивизин 163-мĕш гварди истребитель авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, гварди капитанĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23.
Елизаровка
Елизаровка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Небич
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Малиновский Родион Яковлевич
Родио́н Я́ковлевич Малино́вский (чӳк, 23 1898, Одесса — пуш, 31 1967, Мускав), совет тата патшалăх ĕçтĕшĕ.
Ненеха
Ненеха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кара Холуница юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Актюба
Актюба — Пушкăрт Республикин Кармаскалă районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 113 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453005, ОКАТО кочĕ — 80235870003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскалă районĕ
Актюба
Верхние Ташлы
Верхние Ташлы — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 293 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452645, ОКАТО кочĕ — 80258840002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Петр Заломнов
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Чулхулари М. И. Глинка ячĕллĕ патшалăх консерваторинче вĕренсе тухнă. 1970 çултанпа - Чăваш патшалăх оперăпа балет театăрĕн солисчĕ.
Репертуарĕ: Онегин ("Евгений Онегин"), Жермон ("Травиата"), Грязной ("Царская невеста"), Граф ди Луна ("Трубадур"), Яго ("Отелло"), Риголетто ("Риголетто"), Игорь ("Князь Игорь"), Валентин ("Фауст"), Фигаро "Севильский цирюльник"), Эскамильо ("Кармен"), Чартков ("Портрет"), Генрих Айзенштейн, Фальк (Летучая мышь"), Граф Данило ("Веселая вдова"), Садай ("Шывармань") тата ыттисем те.
Унăн пултарулăхĕ темиçе енлĕ. Вăл паллă юрăçă, баритон партисене юрлать. Тĕрлĕ амплуа — лирикăллă, камитлă, драмăллă — мелсемпе усă курать. Вăл пĕрмай концертсем парать. Атăлçи, Уралçум тата Инçет Тухăç хулисенче пулса хăйĕн сассипе хумхантарать.
П.Заломнов педагогикăпа кĕвĕ-пĕрлĕхĕн ĕçне хастар хутшăнать.
Чăваш телекурав студийĕ унăн пултарулăхĕ пирки нумай фильмсем ӳнерленĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш патшалăхĕн оперăпа балет театрĕ
Асаво-Зубово
Асаво-Зубово — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 168 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453151, ОКАТО кочĕ — 80249836002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Курăнакан пайăркалав
Курăнакан пайăркалав — куçа курăнакан электромагнитла пайăркалав. Çапла вара вăл çутă текен ăнлава çывăх. Анчах та оптикăра çутă шутне куçа курăнман ультрафиолет çутă тата инфрахĕрлĕ çÿтă та кĕреççĕ.
Каçăсем
Категори:Пайăркалав Категори:Çутă Категори:Оптика
Радыш
Радыш — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кичменьга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 55 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Саксофон
2200x220px|thumb|right|Альтăллă саксофон Саксофо́н — вĕрсе каламалли кĕвĕ хатĕр. 1846 çулта Адольф Сакс Бельгире патентăланă.
Саксофонсен çемйи
left|thumb|Альтăллă саксофон мундштукĕ (хура).
Каçăсем
Категори:Саксофон Категори:Вĕрсе каламалли кĕвĕ хатĕрĕсем
Эскимос-алеут чĕлхисем
Эскимос-алеут чĕлхисем (эскалеут) — Гренланди, Канадăн Арктикин территоринче, Аляскăн пĕтĕм çĕрĕнче, Чукоткăн çурçĕр-тухăç тата кăнтăр-тухăç çыран хĕрринче, юнашар утравсенче тата алеут йăранĕнче пурăнан тăван халăхсен чĕлхисемпе диалекчĕсен пĕрлĕ пухăмĕ.
Эскимос-алеут чĕлхисемпе калаçакансен йышне палăртма йывăр. Çак этноссем шутне кĕрекен мĕнпур халăх — 100 пин çын, анчах та хастар усă кураканнисем татах сахал: нумайăшĕ ази, аляска тата канада эскимосĕсем, çаплах алеутсем вырăс е акăлчан чĕлхине куçнă.
Классификаци
thumb|right|Эскимос-алеут чĕлхисен Çурçĕр Америкăри ареалĕ (калаçакансен йышĕ хаклавлă)
Алеут турачĕ Эскимос турачĕ
Çавăн пекех
Категори:Раççей чĕлхисем
Йăлкăш ял тăрăхĕ
Тăрăх тытăмĕ, халăх йышлăхĕ
1026 çын (2006) ял тăрăхĕнчи 6 ялсенче пурăнать. Администраци Йăлкăш ялĕнче вырнаçнă. Район тĕпне çитме 5 çухрăм. Йăлкăш ял тăрăхне Йăлкăш, Пĕчĕк Элĕк, Пĕчĕк Йăлкăш, Тимĕрçкасси, Сарплат, Атайкасси ялĕсем кĕреççĕ.
Çутçанталăкĕ
Чылайрахăшĕпе вăрман тăприллĕ сăрă çĕр, вĕсем районăн 85% таран территорине йышăнаççĕ. Халĕ пур çĕре тенĕ пекех сухаласа усă кураççĕ.
Ял тăрăхĕнче климат вăтам континентлă. Хĕлле сивĕ, çилсем вĕреççĕ, çуллв ăшă. Хĕллехи вăтам температура — -12,9 °C тан, çуллахи — +18,3 °C. Палăртса юлнă чи сивĕ температура — -44 °C, чи ăшши — +37 °C.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн ял тăрăхĕсем Категори:Элĕк районĕнчи муниципалитетсем
Коберн-Таун
Коберн-Таун — Тĕркс тата Кайкос утравĕсен тĕп хули. Кокберн-Таун çак утравсен пĕрмаях пурăннă вырăнĕсенчен пĕрремĕш хули пулса тăнă. Ăна 1681 çулта никĕс хунă.
Хулана Хуан Понсе де Леон утрав çине аннă вырăнта йĕркеленĕ.
Елле-Кагал
Елле-Кагал — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Нюролька юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 122 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Шампа йышшисем
Шампа (е шампа пулă) - треска ушкăнĕнчи шампа йышне кĕрет.
Классификаци
Шампа пулă шампа йышне кĕрекен пĕртен-пĕр пулă шутланать.
Пĕтĕмĕшле çырса кăтартни
Кĕлеткин тăршшĕ 1 метра çитет, йывăрăшĕ – 5 килограма. Шампа пуçĕ пысăках мар. Кĕлеткин пуçламăшĕ сарлака, хӳри патнелле ансăрланса пырать. Çурăм çинчи иккĕмĕш тата хырăм айĕнчи çунатти вăрăм. Кĕлетки тĕксĕм хăмăр тĕслĕ, симĕсрех сĕмлĕ. Ик аяккипех шурă пăнчăсем пур. Пырĕ тата хырăмĕ шурă. Ку пулла ыттисенчен (калăпăр, çуйăнтан) янах айĕнче ӳсекен пĕртен пĕр тĕкĕпе уйăрса илме пулать.
Пурнăçĕ
Ку пулă тĕрлĕрен вак пулăсемпе тăранса пурăнать. Ытларах чух хĕлле е çуркунне шыв ăшăнса çитиччен, кĕркунне пăр лариччен хыпать.
Аталанăвĕ
Вăлчине хĕлле раштавран пуçласа пуш уйăхĕ таранах сапать. Вăлчара ытларах чухне 300-400 пин тĕвĕ пулать. Пысăк пулăсен вăлчинче тĕвĕ хисепĕ миллиона та çитме пултарать
Тытмалли мелсем
Шампа вăлта йĕппи çине пĕчĕк йăпăлтан е урăх вак пулă тирсен аван туртать. Ытларах чухне каçхине апата тухать. Анчах та кĕркунне е çуркунне ăна кăнтăр кунĕнче те тытма пулать. Пулăçсем çавăн пекех шампа кăвайт çути патне куçнине те асăрханă.
Каçăсем
Категори:Пулăсем