cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аслă Ирод I
Каҫӑсем
Категори:Истори *Патшалăхсем *Политиксем
Çытсă
Çытсă (sits; малçăлкуç санскр. ситрас  — ула) — уйрăм йышши пусма, тĕртĕм.
Каçăсем
Категори:Пир-авăр Категори:Тĕртĕмсем Категори:Текстиль
Матвеевка (Бердь юппи)
Матвеевка  — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Бердь юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  266 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Барнаул хулинчен Çĕнĕ Çĕпĕр гидроузелĕччен, Чумыш юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Алран кайми аки-сухи (юрă)
Алран кайми аки-сухи — чăваш халăх юрри, фольклорла хайлав. Кĕреке юрри текеннисен йышне кĕрет. Тепĕр чухне "Ака-суха юрри" тени те пулать. Çапах та ытларах малтан кăтартнă ятпа паллă. Çакăн çинче никĕсленсе Степан Максимов композитор 1920-мĕш çулсенче оригиналлă мусăк хайлавĕ майлаштарнă.
"Алран кайми аки-сухи" — фольклорла хайлав
"Алран кайми аки-сухи" — фольклорла хайлав. Урăхла каласан, ăна (унăн кĕввине тата сăввине) кам хайлани паллă мар. Вариантсем те пайтах. Хăш варианчĕ "чи тĕрĕсси" иккенне палăртма çук, анчах уйрăмах хытă сарăлнă, куллен усă куракан тĕслĕхсене уйăрса илме пулать.
Алран кайми аки-сухи, Асран кайми атти-анни... Ак'-сухинчен уйрăлас çук, Ать'-аннине, ай, манас çук. Асран кайми ачи-пăчи, Пĕтсе пĕтми хуйхи-суйхи. Асран кайми пĕлĕш-тантăш, Пур'нчен пахи — ялйыш-пускил. Ай, ĕçер-и, ай, çиер-и, Вил'ччен пĕрле, ай пурнар-и!
Сăввин варианчĕсем
Ахăртнех, ку юррăн сăмахĕсене чи малтан çырса илсе пичетлекенĕсенчен пĕри Спиридон Михайлов пулнă. Вăл çакăн пек кĕреке юррин пилĕк вариантне илсе кăтартать. Ак çавсенчен пĕри:
Арахмат ял-ьижа, арахмат хорындажа, пилишь-тандыжа да! Перьле симельле, исьмельле, порнмалла полдыр! Ял-ьиж полмазан, хорындаш полмазан, порнма полас си­ок — перьлех порныбыр. Ял-ьиж, хорындаш, пилишь-тандыш арахмат!
Илле Тăхтин тата ак çаканшкал вариант пур:
Асран та кайми аки-сухи, Иртен те иртми хуйхи-суйхи...
Илле Тăхти илсе кăтартни Анатолий Миттов карччынĕсен пĕр ярăмĕн ятне аса илтерет, — ӳнерçĕ ăна "Асран кайим аки-сухи" тенĕ, анчах та паянхи хăшпĕр çынсем, гиперкоррекци çулĕ çине тăрса, "Алран кайми аки-сухи" тесе "тӳрлетме" пăхаççĕ.
Хăшпĕр вариантсенче "атти-аннине" çеç мар, "ачи-пăчине" те аса илеççĕ. Калăпăр, Спиридон Михайловăн пĕр вариантĕнче (тăваттăмĕш номерпе тăрать).
Кĕввин варианчĕсем
Юррăн сăввин çеç мар, кĕввин та варианчĕссем пайтах. Степан Максимов, сăмахран, хăйĕн ĕç-хĕлĕнче Николай Айзман юрласа панă вариантпа усă курнă, тĕпрен илсен. Чи малтан "Алран кайми аки-сухин" кĕввине çырса илекенĕ В.А.Мошков пулнă тесе шутлаççĕ («Материалы для характеристики музыкального творчества инородцев Волжско-Камского края», 1894, №64).
"Алран кайми аки-сухи" — Степан Максимов хайлавĕ
Тепĕр хут калатпăр, "Алран кайми аки-сухи" — фольклорла хайлав. Ку — чăн та çапла. Çав вăхăтрах тепĕр япалана та манмалла мар: çак фольклорла хайлав çинче никĕсленсе Степан Максимов композитор хорпа а капелла меслечĕпе юрламалли ăстăвăм майлаштарнă. Вăл вара чăн-чăн оригиналла хайлав шутланать. Кунтан та ытларах калама пулать: "чăваш халăх юрри" брендпа хальхи вăхăтра çынсем хушшинче шăпах çав оригиналла хайлав сарăлать.
"Алран кайми аки-сухи" — Чăваш наци конгресĕн гимнĕ
Хальхи вăхăтра çак юрă 1992-мĕш çултанпа Чăваш наци конгресĕн гимнĕ шутланса тăрать. Тепĕр енчен, çак хайлава гимн пек усă курма çăмăл мар. Гимнсене пĕчченшерĕн тата пĕчĕк ушкăнсемпе хупă тата çурма хупă лару-тăрура çеç мар, çав тери пысăк йышсемпе тата уçă лаптăксенче те юрлаççĕ. Эппин, ăна кашниех юрлама пултармалла тăвассишĕн тăрашмалла. Ытлашши кăткăслахсем чăрмавсем кăларса тăратаççĕ. Çавна май Михаил Кондратьев мусăк тĕпчевçи Степан Максимов майлаштарнă хайлава пăхса тухнă майăн каланине аса илни вырăнлă:
<Куçару: Çавăн пекех икĕ октавăнах çитекен тĕлĕнмелле сарлака a-g диапазон та «А.-с. ю.» никĕсне хывăннă кĕввĕн уйрăмлăхĕ пулса тăрать.>
Паллах, çапла каланисем "Алран кайми аки-сухи" юрра гимн вырăнне пачах та усă курма юраманнине пĕлтермеççĕ. Сăмахран, хайхи Степан Максимов çулĕпе кайса, "Алран кайми аки-сухи" никĕсĕ çинче çĕнĕ оригиналла юрă, — хальхинче чăн-чăн гимн, — ăсталама пулать. Сăввине те, кĕввине те çĕнĕлле майлаштарма майсем пур.
Каçăсем
Категори:Чăваш культури Категори:Чăваш мусăкĕ Категори:Чăваш юррисем Категори:Чăваш халăх юррисем
Воробьёв Пётр Егорович
Воробьёв Пётр Егорович — (8.07.1908(25.06)-25.09.1985), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Беларуç фрончĕн 50-мĕш çарĕн 139-мĕш перевçĕсен дивизин 718-мĕш перевçĕсен полкĕн отделени командирĕ, сержант.
Гросаффольтерн
Арберг тăрăхне кĕрет. 2837 çын (кăрлач, 1, 2007) пурăнать. Официаллă код — 0303.
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
Митра
Ми́тра:
Арко-Харицей-Яга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Тунгусская (Ай-Игол юппи)
Тунгусская  — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ай-Игол юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  23 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Васюган, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Лидия
мини|Крёз вӑхӑтӗнчи Лидия патшалӑхӗ
Лидия (Λυδία, тур. Lidya) — маларах Мэония ятлӑ пулнӑ, Кӗҫӗн Азин хӗвеланӑҫри, Эгей тинĕсĕ патне ҫитнӗ тата ҫурутравӑн Гермпа Каистран тури юхӑмӗсене йышӑннӑ, пӗр пӗринчен Тмол тӑвӗ уйӑрнӑ аваллӑхри патшалӑх.
Каҫӑсем
Категори:Авалхи халăхсем Категори:Авалхи тĕнче Категори:Истори Категори:Халăхсем Категори:Çухалнă халăхсем
Аурах (юханшыв)
Аурах — Германи территоринчи юханшыв. Бавари территорипе юхать. Юханшыв Редниц юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28,51 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Бавари юханшывĕсем
Историлле çăлкуç
Историлле çăлкуç — унчченхи вăхăтсенчи çынсен тата çынсен пĕрлĕхĕсен пурăннин тата ĕçлевĕн паянхи йĕрри (паларăмĕ); унпа историе тĕпчесе пĕлме, тишкерме усă кураççĕ. Нумайлă хисепре — историлле çăлкуçсем. Истори ăславĕнче çăлкуç тĕпчевĕ текен пулăшулла вĕрентÿ пур. Вăл, пĕтĕмĕшле каласан, историлле çăлкуçсемпе еплерех усă курмаллине палăртать тата вĕрентет.
Еплерех усă курасси
Историлле çăлкуçсенче хатĕр фактсем (чăнлавсем) çук. Вĕсене (фактсемпе чăнлавсене) тупса палартас тесен историллие çăлкуçсене тишкерес, тĕпчес пулать. Вара тин мĕн кăсăклантараканни тупăнма пултарать.
Каçăсем
Категори:Истори Категори:Ăслăх
Бабозеро (Варзуга бассейнĕ)
Бабозеро — Раççей территоринчи кӳлĕ. Мурман облаçĕнче вырнаçнă. Туломбалка, Куевара, Труфяниха юханшыв юхса кĕрет, Кица (приток Варзуги) юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 44 Рыбалка, охота и туризм на Терском берегу км².
Губуш-Яха
Губуш-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Вебоси-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 16 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Шовинга
Шовинга —Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Уфтюга юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 31 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кубен кӳлли тата Сухона пуçĕнчен Кубен гидроузелĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Сперанский Михаил Михайлович
Граф (1839) Михаи́л Миха́йлович Спера́нский (01.01.1772 — 11.02.1839 ) — вырăс пĕрлĕх тата патшалăх ĕçченĕ, реформатор, саккун çыракан. Халăхран тухнăскер, хăйĕн пултарулăхĕпе ĕçе юратнипе Александр I император кăмăлланă, вара унăн шанăçне кĕнĕ те реформатор ĕçĕ-хĕлне кӳлленнĕ.
1816—1819 çулсенче — пенза кĕпернетĕрĕ, 1819—1821 çулсенче — çĕпĕр генерал-кĕпернетĕрĕ. Николай I астула ларсан саккун тăваслăхра кодификаци ĕçне тунă, Раççейри тивĕç-ирĕклĕх теорине (юридици ăслăхне) йĕркелесе янă. Александр Николаевич цесаревича ăстăн парса çитĕнтернĕ.
Ачалăх
Михаил Михайлович Сперанский 1772 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Улатимĕр кĕпернин (халĕ — Улатимĕр облаçĕн Собино районĕ) çуралнă. Ашшĕ, Михаил Васильев (1739—1801)
Каçăсем
Михаил Михайлович Категори:Александр I реформисем Категори:Раççей масонĕсем Категори:Раççей империн сенаторĕсем Категори:Мускав университечĕн хисеплĕ пайташĕсем Категори:Çĕпĕрти генерал-кĕпернетĕрсем Категори:Улатимĕр хакал семинаринче вĕренсе тухнисем Категори:Тихвин çăвинче пытарнисем
Адам Смит
мини|Адам Смит, Халӑхсен пуянлӑхӗ кӗнеке хуплашки, 1922 Адам Смит (акӑлч. Adam Smith; 5 (16) ҫӗртме 1723, Керколди, Шотланди, Аслӑ Британи патшалӑхӗ — 17 утӑ 1790, Эдинбург, Шотланди, Аслӑ Британи патшалӑхӗ) — Шотланди экономисчӗ тата философӗ, этикӗ, экономикӑллӑ теорине ӑслӑх шутне кӗртсе никӗслекенӗсенчен пӗри.
Кун-ҫулӗ
Унӑн пурнӑҫӗ ҫинчен, вӑл вӑтӑр-хӗрӗх ҫулсенчи вӑхӑтрине питӗ сахал пӗлеҫҫӗ. Мӗншӗн тесен вӑл кун кӗнекине ҫырса пыман, ҫырӑвӗсем те питӗ кӗске.
Каҫӑсем
Категори:Оксфорд университетĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Баллиол-колледжра вĕренсе тухнисем Категори:Эдинбург университечĕн вĕрентӳçисем Категори:Глазго университечĕн вĕрентӳçисем Категори:Либерализм ĕçченĕсем Категори:Ăсчахсем, алфавитпа
Ефремов Олег Николаевич
Олег Николаевич Ефремов (1.10.1927, Мускав — 24.5.2000, Мускав) — совет кино актёрĕ.
Каçăсем
Категори:1927 çулта çуралнисем Категори:Юпан 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2000 çулта вилнисем Категори:Çăвăн 24-мĕшĕнче вилнисем
Судомля
Судомля —Раççей территоринчи юханшыв. Тĕвер облаçĕ, Вологда облаçĕ, Новгород облаçĕ, Ленинград облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Тихвинка юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 52 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Молога пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шыв усравĕ бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Тĕнчери тăван чĕлхе кунĕ
Тĕнчери тăван чĕлхе кунĕ (ПНО чĕлхисемпе:International Mother Language Day, Día Internacional de la Lengua Materna, la Journée internationale de la langue maternelle) — ЮНЕСКО 1999 çулхи чӳк уйăхĕнчи 30-мĕшĕнчи Тĕп конференцин сессинче йышăннă чĕлхесене тата культура тĕрлĕ тĕслĕхсене упрас тĕлĕшпе ятарласа уйăрнă уяв кунĕ. Ăна 2000 çултанпа, нарăсăн 21-мĕшĕнче уявлаççĕ.
ЮНЕСКО хаклавĕсемпе, тĕнчери 6 пин чĕлхерен çурри çухалма патнех çитнĕ.
2009 çулта ЮНЕСКО шучĕпе Раççей территоринчи 136 чĕлхе çухалма тытăннă, вĕсен йышĕнче — чăваш чĕлхи.
Каçăсем
Тăван чĕлхе Тăван чĕлхе Тăван чĕлхе Категори:Чĕлхесем Категори:Нарăсăн 21-мĕшĕнчи уявсем
Чикты (Жасатер юппи)
Чикты  — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Жасатер юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 47 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Катунь юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Пир-авăр
Пир-авăр, тексти́ль (textus «тĕртĕм, материал») — пиçĕ те çемçе чĕлкĕмсенчен, çипсенчен тунă  хатĕрлĕм, — ку шута тĕртĕмсем, вата, тетелсем тата ытти савнашкал япаласем кĕреççĕ. Вĕсене тĕпрен илсен пир-авăр станокĕпе арлăмран хатĕрлеççĕ. Çапла вара, текстиль шутне тĕртĕм мар йăмлăхсем те кĕреççĕ: трикотаж, кĕççе, тĕртмен тата ытти  материалсем.
Каçăсем
Категори:Пир-авăр
П. М. Миронов ячĕллĕ шкул
'''П. М. Миронов ячĕллĕ шкул''' — Ĕпхӳ хулинче вырнаçнă вырсарникун шкулĕ, чăвашлăха аталантарс шутпа уçнăскер. Директорĕ — И.Г.Тарасов.
Каçăсем
Категори:Вĕрентӳ Категори:Ĕпхӳ Категори:Пушкăртстан Категори:Чăвашсем Категори:Шкулсем
Быков Владимир Иванович (Совет Союзĕн Паттăрĕ)
Быков Владимир Иванович (Совет Союзĕн Паттăрĕ) — (1920-31.01.1945), 1-мĕш Украина фрончĕн 13-мĕш çарĕн 439-мĕш танксене пĕтерекен артиллери полкĕн командирĕн çумĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10.
Егоров Павел Иванович
Егоров Павел Иванович  — (29.06.1913(16)-26.12.1996), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 7-мĕш гварди çарĕн 78-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 158-мĕш гварди артиллери полкĕн оруди командирĕ, гварди аслă сержанчĕ.
Тĕнче Никита Андреевич
Тенче Никита Андреевич (Тĕнче темешкĕн те май пур, çуралнă чухнехи хушамат — Васильев) – чăваш çулçÿревçи. Хушаматне улăштарни нумаях пулмасть-ха. Кÿнтеленĕш çине ку январĕн 22-мĕшĕнче пулса иртнĕ тесе çырса хунă. Ахăртнех, 2018-мĕш çулта тесе ăнланмалла пулĕ. Хут çине (документра, кÿнтеленĕшре) чăвашла вариантпа "Тĕнче" тесе çырмаллине ятарласа палăртман. Анчах та хушамат тума шăпах çав сăмахпа усă курни куçкĕрет.
Папен Дени
Дени Папен  – (04.07.1904, Блуа, Франци- 1712, п Англи) - математика, физика енĕпе ĕçленĕ ăсчах.
Тĕнче Никита Андреевич
Çав вăхăтрах Никита Андреевич хăйĕн хушаматне çапах та "Тĕнче" тесе палăртма май пуррине те асăнать :
Папен Дени
В 1688-мĕш çулта вăл Гейгенс Париж ăслăх академине тăратнă цилиндрпа поршеньлĕ тар двигательне хăйĕн конструкцин улшăнавĕсемпе пĕрле çырса кăтартнă.
Тĕнче Никита Андреевич
<Кĕскен куçарни: Эп хушамат улăштартăм туссем. Мĕншĕн-ха? Калăпăр, ман ачамсем кайран ыйтма пултарĕç ма пирĕн хушамат Васильев тесе, вара мĕн калăп эп вĕсене?! Тахçан Чăвашсем тĕне "кĕнĕ" те пирĕн несĕле пуп Ваççа тенĕ те унран эпир пуçланнă темелле-и? Çук, кунашкалли мана кирлĕ мар (чăннипе хушамата тиркеместĕп-ха, 26 çул унпа çÿрерĕм, чăрмантарман). Çавăнпа та ман хушамат çакăнтан Тĕнче пулать <...> Хăй каланă тăрăх, çулçÿревсемпе кăсăкланасси географие юратнăран тата автостоппа аякка (Украинăна, Белоруссие) çÿрессинчен пуçланнă.
Папен Дени
Папен цилиндрти поршень ĕçне тĕпченĕ. 1690-мĕш çулта Марбургра вăл пăс ăшăннипе тата конденсаципе хускалса усăлла ĕç тăвакан пăс машинине тунă. Ку чи малтанхи пăс хуранĕсенчее пĕри пулнă. Папен чи малтан пăс хуранĕнче сыхлакан клапан шутласа кăларса усă курнă. Пăс машинин конструкцине (цилиндр тата поршень) Папена Лейбниц ăнлантарнă. thumb|left|Папен пăс цилиндрĕ
Тĕнче Никита Андреевич
Темиçе çул каялла Кавказа велосипедпа кайса килнĕ.
Папен Дени
Авпен тата центробежный насос конструкцине сĕннĕ, кантăк ирĕлтермелли кăмака, пăс кӳми, шывай кимми кконструкцине шутласа кăларнă. Скороварка тата шыв çеклемелли темиçе машина шутласа кăларнă.
Тĕнче Никита Андреевич
Хальхи вăхăтра Инçет тухăçра куçса çурет. 19 уйăх хушшинче 31 пин км çитнĕ. Çулĕ Шупашкартан пуçласа Казахстан, Лăпкă океан (Владивосток) Китай, Вьетнам, Лаос, Таиланд, Монголи витĕр иртнĕ. Халь Раççее каялла тавраннă.
Çул синче курнине инстаграммра тата ютубра кăтартса пырать.
Каçăсем
Категори:XXI ĕмĕрти çул çӳревçисем Категори:Çулçӳревçĕсем, алфавитпа
Витебск кĕпĕрни
Ви́тебск кĕперни —Раççей империн тата РСФСР 1802—1924 çç. администрациллĕ-территориллĕ виçи; Вилень, Ковень, Гродно, Минск тата Могилёв кĕпернисемпе пĕрле Çурçĕр-Анăç Енне туса хунă. Кĕперни хули — Витебск. Шĕкĕр хула — Двинск. Кĕпернене Сенатăн 1802 çулхи пушăн 11-мĕшĕнчи хутайĕпе Беларуç кĕпернине Могилёв тата Витебск кĕпернисене пайласа йĕркеленĕ.
Администрациллĕ-территориллĕ пайлану
Йĕркеленĕ самантра, 1802 çулта, кĕперне 12 уесрен тытăнса тăнă: Велиж, Витебск, Городок, Динабург (1893-па Двинск), Дриссен, Лепель, Люцин, Невель, Полоцк, Режица, Себеж тата Сураж.
Матожиха
Матожиха — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Изырак юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  10 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Витебск кĕпĕрни
Администрациллĕ-территориллĕ пайлану
1866 çулта Сураж уесне пĕтернĕ те 1920 çулта тепĕр хут йĕркеленĕ. 1893 çулта Динабург уесне Двинск ятне куçарнă.
Матожиха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Барнаул хулинчен Çĕнĕ Çĕпĕр гидроузелĕччен, Чумыш юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Витебск кĕпĕрни
Администрациллĕ-территориллĕ пайлану
XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче кĕпернере 12 хула пулнă, 41 пĕчĕк хула, 19 750 ял.
Матожиха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Витебск кĕпĕрни
Администрациллĕ-территориллĕ пайлану
1924 çулхи пушăн 24-мĕшĕнче кĕпернене пăрахăçланă. Чылай пайне Беларус ССР территорине кайнă, Велиж, Невель тата Себеж уесĕсем — Псков кĕпенине (РСФСР). БССР йышне кĕнĕ территоринче тăрăхсемпе районсене йĕркеленĕ.
Наци йышĕ
Процент йышĕ, 1897 год :
Каçăсем
Категори:Появились в 1802 году Категори:1924 çулта пĕтниисем Категори:Витебск кун-çулĕ
Хыр кӳлли
Хыр кӳлли — Раççей территоринчи кӳлĕ. Бурятинче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 23,37 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Бурятин кӳллисем
Припять (юханшыв)
Припять  —  Беларуç территоринчи юханшыв. Волын облаçĕн (Любомль районĕ Столинские Смоляры патĕнче пуçланса Тăнăвар юханшывăн Киев шыв усравне ( Киев облаçĕнИванков районĕнче) юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 775 км.
Припять Тăнăвар-Буг каналпа Мухавец юханшывпа çыхăннă, халь ĕçлемен Тăнăвар-Неман каналĕпе Шара юханшывĕ витĕр, Неманпа.
Юпписем
Пысăккисем: Горынь, Стоход, Стыр, Турья, Уборть, Уж, Ствига (сылтăм); Вить, Ипа, Лань, Птичь, Случь, Ясельда (сулахай).
Каçăсем
Категори: юханшывĕсем
Гыда (юханшыв)
Гыда — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв КАР/ГЫДА юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 147 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Кăвас
Квас (,, , диал. аловина, kysel', kyselica, parovec, kwas, kisiel, żur, gira, kvass, kali) — славян йăлинчи йӳçĕ ĕçме,
Каçăсем
* Категори:Ферментизациленĕ ĕçмесем Категори:Украин ĕçмисем Категори:Вырăс ĕçмисем Категори:Эстон ĕçмисем Категори:Латыш ĕçмисем Категори:Славян кухни
Çĕвекассинчи хĕл
Çĕвекассинчи хĕл (Зима в Простоквашино) — Союзмультфильм киностудире Владимир Попов режиссёр 1984 çулта ӳнерленĕ мультфильм.
Каçăсем
Категори:«Союзмультфильм» студин мультфильмĕсем Категори:ССРП 1984 çулхи кĕске мультфильмĕсем Категори:Эдуард Успенскин хайлавĕсене экранизациленисем Категори:Калаçакан чĕрчунсем пирки мультфильмсем Категори:ССРП çĕнçул мультфильмĕсем
Эйлер хисепĕ (физика)
Эйлер хисепĕ, (\mathrm{Eu}) — Навье — Стокс танлăхĕнчи,   шĕвекĕн (е газăн) пĕрчĕллĕ калăпăшĕ çине тивекен пусăм вăйĕсен тата инерцилле вăйсен шайлашулăхне çырса кăтартакан,   хапасăр коэффициент. кунта \rho — йăвăлăх, \Delta p — пусăмсен гидравликăлла хирĕçтăрăва çĕнтерекен расналăхĕ, w — хăвăртлăх.
Çăлкуçсем
Категори:Гидродинамикăри хапасăр капсем Категори:Леонард Эйлер Категори:Гидродинамика
Ауфзес (юханшыв)
Ауфзес — Германи территоринчи юханшыв. Бавари территорипе юхать. Юханшыв Визент (юханшыв)|Визент юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22,83 км, бассейн лаптăкĕ км2.
Каçăсем
Категори:Бавари юханшывĕсем
Пиргос (Элида)
Пиргос (грек.Πύργος — «турул») — Грецири хула, Пелопоннес ҫурутравӗн хӗвеланӑҫӗнче вырнаҫнӑ.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Греци хулисем
Крёз (Лидия патши)
мини|слева|Укҫа, мал тата хыҫал енӗ
Крёз, (Κροίσος, Крез, Крес; пирӗн эраччен 595—546 ҫҫ.); — Мермнадсен йӑхӗнчен тухнӑ Лидия патшалӑхӗн пирӗн эраччен 560—546 ҫҫ. пулнӑ юлашки патши. Крёз пӗррисенчен пӗрри металл тасалӑхӗн виҫине ҫирӗплетсе (98 % ылтӑн е кӗмӗл) тата пит енӗнчен патшан герблӑ пичетне лартса (арӑсланпа вӑкӑр пуҫӗсене), укҫа пичетлеме пуҫланӑ шутланать. Ҫав сӑлтавпа антика тӗнчинче вӑл юмахри пек пуян ят илнӗ, унӑн ячӗпе акӑш-макӑш пуянлӑха пӗлтерме усӑ курма пуҫланӑ.
Каҫӑсем
Категори:Авалхи халăхсем Категори:Авалхи тĕнче Категори:Истори
Пĕчĕкскер тата Карлсон
Пĕчĕкскер тата Карлсон (Малыш и Карлсон) — Союзмультфильм киностудире Борис Степанцев режиссёр 1968 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Верекса
Верекса — Раççей территоринчи юханшыв. Ярославль облаçĕ, Вологда облаçĕ, Тĕвер облаçĕ территорипе юхать. Сить юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 54 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шывуправĕн бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тĕвер облаçĕ юханшывĕсем
Барбоскинсем
Барбоскинсем (Барбоскины) — нумай сериллĕ илемлĕ телесериал.
Каçăсем
Категори:2011 çулхи Раççей мультсериалĕсем Категори:«Мельница» студин мультсериалĕсем Категори:Йытăсем пирки мультсериалсем Категори:Калаçакан чĕрчунсем пирки мультсериалсем Категори:Компьютерпе тунă мультсериалсем Категори:Раççей мультсериалĕсем
Шолекша
Шолекша —Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Порозовица юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 13 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кубен кӳлли тата Сухона пуçĕнчен Кубен гидроузелĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Кальнах
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
Яблочков Павел Николаевич
{{Ăсчах Хисепле легион орденĕ, Франци физика пĕрлĕхен пайташĕ ( 1876), Император Вырăс техника пĕрлĕхĕн ятлă медаль (1879) {{!}} {{!}}} }}
Павел Николаевич Яблочков  – (26.9.1847 (14) Сердобск уесĕ - 31.3.1894 (19), Сарăту, Раççей империйĕ) - электротехника енĕпе ĕçленĕ ăсчах.
«Яблочков çурти»
thumb|200px|«[[Яблочков çурти»]] thumb|200px|Яблочков çурти» 1876-меш çулхи çуркунне электричество çуртин схемине туса пĕтерсе пуш уйăхен 23-мĕшĕнче № 112024 франци патентне илет. Яблочков çурти А. Н. Лодыгин кăмрăк лампинчен ансатрахб йӳнерех тата усă курма меллерех пулать. Унта пружинăсемпе механизмсем çук. Вăл каолинпа уйăрнă икĕ стрежентен тăрать.
Асăрхавсем
Категори:Сараăту кĕпернинче çуралнисем Категори:XIX ĕмер ăсчахĕсем
Балабанъяга
Балабанъяга — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Нерута юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 69 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Могильное
Могильное — Раççей территоринчи кӳлĕ. Мурман облаçĕнче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 0,09 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Мурман облаçĕн кӳллисем
Ауэ (юханшыв)
Ауэ — Германи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Везер юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39 км, бассейн лаптăкĕ 173,014 км2.
Тыдель-Тым
Тыдель-Тым — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Конгар юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен  19 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Воробьёв Степан Иванович
Воробьёв Степан Иванович — (5.09.1911(23.08)-1994), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 13-мĕш çарĕн 19-мĕш штурмлакан инженер-сапёр бригадин 281-мĕш штурмлакан инженер-сапёр батальонĕн отделени командирĕ, аслă сержант.
Хиос (хула)
Хиос (грек. Χίος — Chios) — Грецири хула тата порт, Эгей тинӗсӗнчи Хиос утравӗ ҫинче вырнаҫнӑ.
Хиос номӗн администраци тӗпӗ. 23 779 ҫын (2001 ҫул). Эрехпе ҫырла-ҫимӗҫ экспорчӗ.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Греци хулисем
Сусечная
Сусечная —Раççей территоринчи юханшыв. Тĕвер облаçĕ, Вологда облаçĕ, Новгород облаçĕ, Ленинград облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Песь юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 138 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Молога пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шыв усравĕ бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Карлсон таврăнчĕ
Карлсон таврăнчĕ (Карлсон вернулся) — Союзмультфильм киностудире Борис Степанцев режиссёр 1970 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Егоров Пётр Васильевич
Егоров Пётр Васильевич  — (23.12.1922-07.07.2001), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 3-мĕш гварди танк çарĕн 6-мĕш гварди танк корпусĕн 53-мĕш гварди танк бригадин танкăн механик-водителĕ, гварди аслă сержанчĕ.
Санта-Крус-де-Тенерифе
Санта-Крус-де-Тенерифе Santa Cruz de Tenerife — Испанин ҫавӑн пек ятлӑ провинцин тӗп хули, Тенерифе утравӗ, Канар утравӗсен автономлӑ пӗрлӗхӗн тӗп хулисенчен пӗри, автономлӑ парламент вырнаҫӗвӗ.
Каҫӑсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хула Категори:Испани хулисем
Карсун уесĕ
Карсун уесĕ (Корсун уесĕ) — Чĕмпĕр кĕпĕрнин 1780—1928 çулсенчи администрациллĕ-территориллĕ виçи. Уес хули - Карсун (Корсун).
Пурăнан халăх
1897 çулта çырнипе уесре 189 226 çын пурăннă, çав шутра вырăссем — 85,3%, мордвасем - 8,3%, тутарсем - 3,9%, чăвашсем - 2,3%. Карсун (Корсун) хулинче 3 805 çын пурăннă.
Каçăçем
Категори:Чĕмпĕр кĕпĕрнин уесĕсем
Еенги
Еенги — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Таз тинĕс тути юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Мăн Уват
Мăн Уват — Раççей территоринчи кӳлĕ. Тĕмен облаçĕнче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, Вертенис (юханшыв) юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 179 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Тĕмен облаçĕн кӳллисем
П. эрч. IV ĕмĕр
Вилнĕ
Категори:Авалхи тĕнче
Фишгард десанчĕ
Пĕрлехи хыпарсем
1797 çулхи нарăс, 22нарăсăн 22-мĕшĕнче Уильям Тейт ирланд çынĕ ертсе пынă франс Хура легионĕ Уэльсри Фишгард патĕнчи Каррег-Уастад сăмсахĕнчен инçех мар карапсем çинчен çырана аннă. Каудор лорд пуçтарнă пембрук йоменĕсемпе тинĕсçисемпе партизансем çăвсене хирĕç хаяр çапăçнă. Çăпла вара франс фрегачĕсене иккĕшне те ярса илнĕ, каярахпа пĕрне патшалăх ТÇФ йышне HMS Fishguard ятпа хĕсмете тăратнă. Кампани вара çапла путланнă.
Ют патшалăх çак утрав çине кĕресси юлашки хăтланăвĕ пулнипе Фишгард патĕнчи пулăмсене анкăл кун-çулĕнче «юлашки тапăнса кĕни» тенĕ.
Асăрхавсем
Категори:Революциллĕ Францин вăрçисем Категори:Аслă Британин çапăçăвĕсем Категори:Францин çапăçăвĕсем Категори:Ирландин çапăçăвĕсем Категори:Аслă Британири çапăçусем Категори:1797 çулăн хирĕçĕвĕсем Категори:1797 çул Аслă Британире
Глюонсем
Глюо́нсем (gluon от — çилĕм ) —элемент пĕрчĕкĕсем, кварксен тытăçлăхĕн сăлтавĕ.
Каçăсем
Категори:Элемент пĕрчĕкĕсем Категори:Квант хромодинамики Категори:Бозонсем Категори:Йывăрăшсăр пĕрчĕксем
Усăллăлăх
Усăллăлăх — пархатарăн е таварăн этемĕн мĕнле те пулин ыйтăвĕсене тивĕçтерме пултаракан енĕ (пахалăхĕ]
Вуламалли
Категори:Экономика Категори:Экономика терминĕсем Категори:Çын
Быков Егор Иванович
Быков Егор Иванович — (1918-25.01.1945), 1-мĕш Украина фрончĕн 5-мĕш гварди çарĕн 13-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 39-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн станок пулемёчĕн тĕллекенĕ, гварди ефрейтор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10.
Ауэрбах (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Гессен юханшывĕсем
Матренка (Бердь юппи)
Матренка  — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Бердь юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  259 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Герман йăхĕсем
мини|Герман йăхĕсем сарӑлни (пирӗн эрӑччен 750 ҫ. — I ӗмӗр) Германсен пирӗн эраччен 750 ҫ. тӗлне хӗрлӗ тӗспе палӑртнӑ
Герман йăхĕсем — инди-европа чĕлхисен шутне кӗнӗ тӑванлӑ йăхсен ушкӑнӗ (вуншар йӑх шута пулать), вӑл  хальхи: Дани ҫӗрӗсене, Норвегипе Швецин (яланхи пекех ку истори саманине тевтон тапхӑрӗ теҫҫӗ ) кӑнтӑр ҫыранӗсене  йышӑннӑ пулнӑ.
V ӗмӗр тӗлне герман йăхĕсем Рейнпа Висла тӑрӑхӗн анлӑ ҫӗрӗсене хӗвеланӑҫран хӗвелтухӑҫа ҫити, кӑнтӑрта Дунайпа Днепр тата кӑнтӑр-хӗвелтухӑҫра Меот тинӗсӗ таран йышӑннӑ. Этнонимпе бронза ӗмӗрӗпе Халӑхсен аслӑ куҫавӗн тапхӑрӗ вӗҫиччен ытларах герман чӗлхисемпе усӑ кураҫҫӗ. VII ӗмӗр тӗлне миграцисене кура авалхи германсем ытти халӑхсемпе хутшӑнса чылай европа нацисене пӑчӑртанма май панӑ.
Каҫӑсем
Категори:Герман йăхĕсем Категори:Авалхи халăхсем Категори:Авалхи тĕнче Категори:Истори
Матренка (Бердь юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Фатхи Бурнаш
Фатхи Бурнаш (Фәтхи Бурнаш; паспортра çырни — Фатхелислам Закирович Бурнашев (Фәтхелислам Закир улы Бурнашев); (кăрлач, 13, 1898, Хирти Пикшик, — çурла, 1, 1942, Куйбышев) — тутар совет драматургĕ, сăвăçи, прозăçи, публицисчĕ, тăлмачĕ, театр ĕçченĕ.
Матренка (Бердь юппи)
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Фатхи Бурнаш
Биографи
Хусанти медресере вĕреннĕ. 1919 çулта РКП (б) кĕнĕ. Октябрь революцийĕ хыççăн çыравçă тата пĕрлĕх ĕçне пикеннĕ. Тутарла тухакан хаçат-журнала, çав шутра «Чаян» (Скорпион) журнала та, редакциленĕ.
Ф. Бурнаша Тутар ТĔК пайташĕ пулма суйланă. 1927—1928 çулсенче — Камал ячĕллĕ Театрăн директорĕ (халĕ Тутар академи Галиаскар Камал ячĕллĕ театрĕ, Хусан). Пичетре театр ӳнерĕн ыйтăвĕсене хускатнă.
Чиндек
Чиндек — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Катунь юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 474 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Фатхи Бурнаш
Биографи
Тепĕр хутчен унăн ĕçне 1942 çулхи çĕртмен 15-мĕшĕнче СССР ШĔХК çумĕнчи уйрăм канашлăвĕ пăхса тухнă та çав çулах, çурлан 1-мĕшĕнче Куйбышевре персе пăрахнă. 1957 çулта реабилитациленĕ.
Чиндек
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Катунь юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Фатхи Бурнаш
Биографи
Официаллă кăларăмсенче, 1988 çулчен, 1946 çулта вилнĕ тесе çырнă пулнă.
Чиндек
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Фатхи Бурнаш
Пултарулăхĕ
Фатхи Бурнаш — драма тата лирика хайлавĕсен авторĕ, вĕсем тутарсен илемлĕ литературпе театрне пуянлатнă.
Чиндек
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Фатхи Бурнаш
Пултарулăхĕ
Литературăра 1914 çултанпа. 20 ытла пьесăна хайланă. Малтанхи паллă ĕçĕсем — романтикăлла трагеди «Таhир и Зөhрә» (уйрăммăн 1920 çулта тухнă) тата драма «Яшь йөрәкләр» (Çарăк чĕресем) (уйрăммăн 1920 çулта кăларнă).
Каçăсем
Категори:Тутар çыравçисем Категори:Тутар драматургĕсем Категори:СССР тăлмачĕсем Категори:Тутарстанăн тăлмачĕсем Категори:Совет Союзĕнче персе пăрахнисем Категори:ССКП пайташĕсем
Шуворта
Шуворта —Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Кубена юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 67 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кубен кӳлли тата Сухона пуçĕнчен Кубен гидроузелĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем
Тымская
Тымская — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Тымская юппин сылтăм çыранпа вăрринчен 8 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Васюган, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Красноярск Енĕн юханшывĕсем Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Хусанти крешшĕн-тутар тĕп шкулĕ
Хусанти крешшĕн-тутар тĕп шкулĕ (тутарла Казан үзәк керәшен-татар мәктәбе) — Ильминский Николай Иванович тăрăшнипе 1863-мĕш çулта Хусан хулинче никĕсленнĕ вĕрентевçĕсем те хатĕрлекен вăтам шкул. Вăл 1918-мĕш çулччен ĕçленĕ. Анчах ăна ун чух хупман, ятне çеç çĕнĕрен панă, тата, паллах, тĕллевĕсене улăштарнă.
Безмошица
Безмошица — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Пеша юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 116 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 73 км.
Амфиса
Вуламалли
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Греци хулисем Категори:Дельфсем Категори:Грецири номсен тĕп хулисем
Безмошица
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Хусанти крешшĕн-тутар тĕп шкулĕ
50 çул (1863-1913) хушшинче унта мĕнпурĕ 4454 арçын ача тата 1885 хĕрача вĕреннĕ. Анчах та вĕсенчен пурте вĕрентевçĕ пулса тухнă теме çук. Вĕрентевçĕ пулса тухнисен шучĕ: арçын ачасенчен — 636, хĕрачасенчен — 260. 1914-мĕш çул тĕлне унтан вĕренсе тухнисенчен 398 çын вĕрентевçĕре ĕçленĕ, 167 çын сăваплăхçă пулнă.
Безмошица
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Хусанти крешшĕн-тутар тĕп шкулĕ
Умистори
1863-мĕш çулхи январьтен пуçласа В.Т. Тимофеев харпăр уроксем пама пуçланă тĕрлĕ çынсене (харкамлăхсене).
Малалли истори
1863-мĕш çулхи кĕркуннерен В.Т. Тимофеев хайĕн тăван ялĕнчен пĕр çынна чĕнсе илсе вĕрентме пуçланă. Каярахпа ун пек вĕренекенсем татах тупăннă. Мĕнпурĕ — виçĕ арçын ача, пĕр хĕрача. Вĕрнекенсем Василий Тимофеевич килĕнчех пурăннă, унтах вĕренÿ те пынă.
Шкула официаллă майпа уçасси пирки 1864-мĕш çулхи августра йышăну тунă. Н.И.Ильминский тата Е.А.Малов çине шкула сăнаса тăрас ĕçе тиенĕ.
1913-мĕш çул тĕлне шкулта 132 арçын ача, 54 хĕрача,  22 вĕрентевçĕ пулнă. 1918-мĕш çулта шкула Крешшĕнсен вĕрентевçĕ семинарийĕ ят панă. Çапла майпа шкул 1930-мĕш çулчченех тытăнса тăнă.
Вĕренекенсем
Ытти çынсем:
Тутар Чĕрккĕн
Тутар Чĕрккĕн (Починок-Енаево, Татар Черкене) — Тутарстанăн Аппас районĕнчи ял. Хальхи вăхăтра ытларах тутарсем пурăнаççĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Аппас районĕн ялĕсем
Каппелен (Берн)
Каппелен — (Kappelen) — Швейцарири коммуна, Берн кантонне кĕрет.
Арберг тăрăхне кĕрет. 1135 çын (раштав, 31, 2007) пурăнать. Официаллă код — 0305.
Каçăсем
Категори:Берн кантонĕн хулисем
Жеймо Янина Болеславовна
Янина Болеславовна Жеймо (29.5.1909, Волковыск — 29.12.1987, Варшава, ПХР) — совет киноактриси.
Каçăсем
Категори:1909 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 29-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1987 çулта вилнисем Категори:Раштавăн 29-мĕшĕнче вилнисем
Чоя (Иша юппи)
Чоя  — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Иша юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 121 км  юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Катунь юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Алтай Республикин юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Мунозеро
Мунозеро — Раççей территоринчи кӳлĕ. Мурман облаçĕнче вырнаçнă. Щучья юханшыв юхса кĕрет, Муна (юханшыв, Канозеро бассейнĕ) юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 21 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Мурман облаçĕн кӳллисем
Буратино темтепĕрлевĕсем (мультфильм)
Буратино шаркурнисем (Приключения Буратино) — Союзмультфильм киностудире Иван Иванов-Вано режиссёр 1959 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Ветха
Ветха — Раççей территоринчи юханшыв. Ярославль облаçĕ, Вологда облаçĕ, Тĕвер облаçĕ территорипе юхать. Рыбинск шывуправĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шывуправĕн бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ярославль облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тĕвер облаçĕ юханшывĕсем
Ендота-Яха (Юн-Яха юппи)
Ендота-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Юн-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 14 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 59 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Таз.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем Категори:Таймыр автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Пархатар (экономика)
Пархатар — этемĕн кирлĕлĕхĕсене тивĕçтерсе усă тата киленĕç парать.
Пархатар кирлĕлĕхсене тивĕçтерме пултарнине усăллăлăх теççĕ.
Асăрхавсем
Категори:Экономика Категори:Экономика терминĕсем Категори:Çын
Пыл уйăхĕ (фильм, 1956)
Пыл уйӑхӗ (Медовый месяц) — Ленфильм киностудире Надежда Кошеверова режиссёр 1956 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:Вырăсла фильмсем Категори:ССРП 1956 çулхи фильмĕсем Категори:Надежда Кошеверован фильмĕсем Категори:«Ленфильм» студин фильмĕсем Категори:ССРП кинокамичĕсем Категори:1956 çулхи кинокамитсем
Соколова Любовь Сергеевна
Любо́вь Серге́евна Соколо́ва (утăн 31-мĕшĕ, 1921 çул, Иваново-Вознесенск — 2001 çулхи çĕртмен 6-мĕшĕ, Мускав) — совет тата раççей актриси. СССР халăх артисчĕ (1990).
Афельсбах
Афельсбах — Германи территоринчи юханшыв. Рейнланд-Пфальц территорипе юхать. Юханшыв Мозель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 4,6 км, бассейн лаптăкĕ 7,536 км2.
Каçăсем
Категори:Рейнланд-Пфальц юханшывĕсем
Молдова-фильм
«Молдова-фильм» (Moldova-film) — совет патшалăх, малашне (1991 çултанпа) молдав киностудийĕ, Кишинёв хулинче.
Асăрхавсем
* Категори:ССРП кинокомпанисем Категори:Молдави кинокомпанисем Категори:1952 çулта йĕркеленĕ компанисем Категори:Мультипликаци студисем
Егоров Сергей Андреевич
Егоров Сергей Андреевич  — (13.09.1899(1)- 1941, çĕртме), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 21. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр-Анăç фронтăн 7-мĕш çарĕн 7-мĕш перевçĕсен дивизин 27-мĕш перевçĕсен полкĕн çар комиссарĕ, батальон комиссарĕ.
Демократи
Каҫӑсем
Категори:Демократи Категори:Политологи
Алимбетов Абылай
{{Çар ĕçченĕ }}
Алимбетов Абылай — (-|), Вăта фронтăн 65-мĕш çарăн 69-мĕш стрелоксен дивизин 303-мĕш стрелоксен полкĕн автоматчиксен ротин отделени командирĕ  ,  сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 30.
Комозеро
Комозеро — Раççей территоринчи кӳлĕ. Мурман облаçĕнче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 0,5 км².
Каçăсем
Категори:Кӳлĕсем алфавитпа Категори:Мурман облаçĕн кӳллисем
Меретка
Меретка — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Обь юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен  3262 км   юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн тăрăхĕ шутне кĕрет. Шыв хуçăлăх çĕрпайĕ- Обь Барнаул хулинчен Çĕнĕ Çĕпĕр гидроçыххине çити, Чумыш юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Алтай Енĕн юханшывĕсем
Безрыбная (Рыбная юппи)
Безрыбная — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Рыбная юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 59 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ  — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ненец АО юханшывесĕм
Воробьёв Яков Степанович (генерал)
Воробьёв Яков Степанович — (21.03.1900(8)-01.04.1965), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 06. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 33-мĕш çарĕн 62-мĕш перевçĕсен корпусĕн командирĕ, генерал-майор.
Борç
Борç — кăшманран пĕçернĕ яшка тĕсĕ. Кăшман борçа хĕрлĕ сăр парать. Тухăç славянсен йăлинне кĕрет, Украин тата кăнтăр-вырăс кухнинче пĕрремĕш апачĕ.
Кӳршĕ халăхсен наци кухнисенче сарăлнă: çакăн пеккисем беларуссен (боршч), поляксен ( «баршч»), литвасен ( «барщчяй»), румынсен ( «борш») пур и молдаван  (борш, borş).
Литература
Ковалёв В. М., Могильный Н. П. Борщ // Русская кухня: традиции и обычаи. — М.: Советская Россия, 1990. — С. 120–122. — 256 с. — ISBN 5-268-00916-8.
Каçăсем
Категори:Славян кухни Категори:Купăста яшкисем Категори:Кăшман яшкисем
Чиполлино (мультфильм)
Чиполлино (Чиполлино) — Союзмультфильм киностудире Борис Дёжкин режиссёр 1961 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Сьюча
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Молога пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шыв усравĕ бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Тĕвер облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Новгород облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ленинград облаçĕн юханшывĕсем
Койпер Джерард Петер
Джерард Петер Койпер (Gerard Peter Kuiper, Gerrit Pieter Kuiper – (07.02.1905, Харенкарспел (en:Harenkarspel), Нидерландсем- 03.02.1973, Мехико) - астрономи енĕпе ĕçленĕ ăсчах.