cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коры Узяк
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
38 (хисеп)
38 (вăтăр саккăр) — 37-пе 39 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Аксаков Анатолий Геннадьевич
Аксаков Анатолий Геннадьевич, — политик, РФ Патшалăх Думин депутачĕ, экономика ăслăхĕсен тухтăрĕ, доцент. 1957 çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче Пушкăрт Республикин Кумертау районĕнчи Ермолаево паççулкинче çуралнă.
II степеньлĕ «Тăван Çĕршывшăн тарăшнишĕн» медале, «Аслă Пётр хисеп палли» орденне, «Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ экономисчĕ» ятне тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
1957 çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче Пушкăрт Республикин Кумертау районĕнчи Ермолаево паççулкинче çуралнă. 1975 çулта вăтам шкултан вĕренсе тухнă.
1984-1986 çулсенче Чăваш Реуспубликин патшалăх канаш депутачĕ пулнă.
1999 çултанпа РФ Патшалăх Думин депутачĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш политикĕсем Категори:Чăваш эконмисчĕсем Категори:1957 çулта çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Чӳкĕн 28-мĕшĕнче çуралнисем Категори:И. Н. Ульянов ячĕллĕ ЧПУ вĕрентӳçисем
Караттай Иван Михайлович
Караттай Иван Михайлович (чăн хушамачĕ Каратаев), — сăвăç. 1905 çулта Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕнчи Мăн Хăмаркка ялĕнче çуралнă. 1946 çулта çĕре кĕнĕ.
Пурнăçĕ
Етĕрнери педагогика техникумĕнче вĕреннĕ. Ачасене шкулта вĕрентнĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă, унтан суранланса таврăннă.
Ӗçĕсем
Пĕр сăввинче çапла йĕркесем пур:
Питĕ шел, ăна кулакла шухăшсем сарать тесе пичетлеме чарнă.
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:1905 çулта çуралнисем Категори:1946 çулта вилнисем
Ржавка (юханшыв)
Ржавка — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Чие шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Орехи ялтан сакăр çухрăм хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Юханшыв вăрăм мар, тăршшĕ сакăр çухрăм кăна. Пысăк юпписем çук.
Пĕтĕмĕшле илес пулсан Ржавка кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать.
Ялсем
Юханшыв шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун хĕрринче никам та пурăнмасть.
Чишма (Шулган ял канашĕ)
Чишма  — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 51 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452843, ОКАТО кочĕ — 80250860008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Утяй (ял)
Утяй (Үтәй) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Краснояр ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 0 çын, çав шутра 0 арçын тата 0 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 1 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 10 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
39 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Яшка
Яшка — чылай çĕр-шывра саралнă шĕвек (50 % сахал мар) çиме (англ.Soup, рус. Суп укр. Юшка).
Этимологи
Яшка сăмах украинсен Юшка ятлă çимĕçĕпе пĕр тан. Ю́шка, ю́ха — уха, навар, пулат.
== Истори ==
Асăрхавсем
*
1959
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ворга-Шор (Усы юппи)
Ворга-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 543 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Томагавк
Томагавк (tomahawk) — Çурçĕр Америкăри индейсен хĕçпăшалĕ.
Каçăсем
Категори:Хĕçпăшал, алфавитпа Категори:Вăрçă пуртисем Категори:Индейсен культури Категори:Çурçĕр Америка индейĕсем Категори:Пемелли хĕçпăшал Категори:Пуртăсем Категори:Йывӑҫ авӑрлӑ хӗҫ-пӑшал
Лабрадор-ретривер
мини|Лабрадор-ретривер мини|Лабрадор-ретривер
Лабрадор-ретривер (labrador retriever) — йытă ăрачĕ. Чи малтанах сунара каймалли йытӑ пулнӑ. Лабрадорсемпе сунарта, куҫӗсем курман ҫынсене ҫавӑртса ҫуреме, ҫӑлавҫӑ-йытӑ вырӑнне усӑ кураҫҫӗ, анчах ытларах тус-юлташ пулма ҫынпа юнашар тытаҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Йытă ăрачĕсем Категори:Йытă ăрачĕсем, алфавитпа Категори:Ретриверсем
Залогин Олег Владимирович
Пурнăçĕ
Алтайпа Красноярск Енĕсенче, Казахстанра пурăннă. Муркаш районĕнчи Вăрманкасси ялĕнче пурăнакан Иванова Евдокия Фёдоровна асанне воспитани панă. Юскасси вăтам шкуленче, Çĕнĕ Шупашкарăн ПТУ 15 вĕреннĕ. Монтажник-высотник пулса ĕçленĕ. ПВО çерĕсенче çарта тăнă. 1985 çулта И.Н. Яльянов ячĕпе хисепленекен Чăваш патшалăх университечĕн историпе филологи факультетне вĕренсе тухнă. 1985-1988 çулсенче Йĕпреç районĕнчи Березовка посёлокĕнчи вăтам шкулта вырăс чĕлхипе литературине вĕрентнĕ.
1988 çултанпа Сĕнтĕрвăрри хулинче пурăнать. Сĕнтĕрвăрри районĕнчи «Ленин ялавĕ» (халĕ «Пирĕн сăмах») хаçатăн сотрудникĕ, 1989-1996 çулсенче Сĕнтĕрвăрри районĕн радио редакторĕ, «Чăваш Ен» хаçатăн тата Чăвашрадион хăйсен корреспонденчĕ пулнă. 1996 çултанпа Сĕнтĕрвăрри район ардминистрациĕн ача-пăчапа çамрăксен ĕçесен отделен начальникĕ.
Ӗçĕсем
Темиçе магнитоальбом кăларнă: «SOS», «Профессиональная любовь», «Утакан», тата ыттисем. Буклетсен, "Мариинско-Посадская сторона – новь и старина" летопиç кĕнекин авторĕ. «Залог успеха» хаçата никĕслекенĕ тата унăн редакторĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш барчĕсем
Кисан патшалăх университечĕ
'''Кисан патшалăх С. А. Есенин ячĕллĕ университечĕ''' — Раççей университечĕ, Кисанра вырнаçнă, 1915 çулта уçăлнă.
Университет кун-çулĕн паллă хыпарĕсем
Категори:Кисан университечĕсем
Çĕртме, 29
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Aldi
Aldi, - Германире никĕсленĕ, халĕ пĕтĕм тĕнче шайĕнче ĕçлекен суту-илӳ сечĕ.
Каçăсем
Категори:Германи экономики
40 (хисеп)
40 (хĕрĕх) — 39-па 41 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Кривлĕ (юханшыв)
Кривля — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Вăтаел (Йĕпреç районĕ)
Вăтаел, — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял. Пучинкепе Эйпеç ялĕсем хушшинче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Малтан Çĕрпӳ уесне, кайран 1922 çулхи çĕртме уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхарта ял Хурамал вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Йĕпреç районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Канаш районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Йĕпреç районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Песчанка (юханшыв)
Песчанка (вырăсларах куçарсан Хăйăр тĕпренчĕкĕ пулать) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Чие шывĕн сулахай юппи.
Анат Мучар
Анат Мучар, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 327 çын, çав шутра 143 арçын, 184 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Песчанка (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Хурашу (выр. Черноречье) ятлă пушă ялтан 5 çухрăм çурçĕрелле вырнаçнă. Юханшыв вăрăм мар, тăршшĕ ултă çухрăм кăна. Пысăк юпписем çук.
Пĕтĕмĕшле илес пулсан Песчанка хĕвеланăçнелле юхать. Юханшыв урлă Борпа Семёнов районĕн чикки иртет.
Ялсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Дарьино (Мелеуç районĕ)
Дарьино  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1207 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453862, ОКАТО кочĕ — 80241865001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Иллюминатсем
Иллюмина́тсем (Illuminatenorden, illuminati — «çутта тухнисем») — çак палăртупа тĕрлĕ вăхăтра оккульт-философи майлă тĕрлĕ пĕрлешӳсем пулнă. Тăтăшах çак терминпа 1776 çулта Адам Вейсгаупт профессор йĕркеленĕ нимĕçсен вăрттăн пĕрлĕхне асăнаççĕ. Хальхи вăхăта «иллюминатсем» тесе хальхи тата тахçан чăнах та пулнă, çаплах шутласа кăларнă ушкăнсене калаççĕ; терминпа тăтăшах каварсен теорисенче усă кураççĕ.
Кун-çулĕ
Бавар иллюминачĕсен пĕрлĕхне 1776 çулхи çавăн 1-мĕшĕнче  Ингольштадт университетĕнче юриспруденци профессорĕ Адам Вейсгаупт йĕркеленĕ, малтан пиллĕк çын кĕнĕ. Вейсгаупт хăйĕн йĕркелĕвне масон йăлин йĕркипе тума шутланă, анчах та каярах массонсен «вăрттăнĕсем» ытларах сарăлнă та тимлĕ ăшлăхсăр тесе хăйĕн шухăшне улăштарнă.
Ордена никĕслевçи Вейсгаупт хăй кăмăлланă деизма, çаплах Çутĕçĕн шухăшĕсене ирĕклĕ шухăшĕсене хăйĕн йĕркелĕвĕ витĕр халăх хушшинче сарма ĕмĕтленнĕ. Официаллă иллюминатсен тĕллевне «çĕнĕ Иерусалим туса» этемлĕхе лайăхлатассипе ырра кăларасси тесе пĕлтернĕ. Вейсгаупт каланипе, çутçанталăкри çынна хăйне май япăх теме çук — ăна унăн таврашĕ, сăмахран, тĕн, патшалăх, тулашри сĕмсем, ухмахлатать. Çапла вара, этеме социаллă институтсен пусăмĕнчен уйăрсан вăл хăйĕн шухăш-кăмăлĕпе тата ăс-тăнĕпе пурăнма тытăнать те мораль ыйтăвĕсем хăйсемех сирĕлеççĕ.
Малтанхи тапхăрĕнче пĕрлĕхе Ингольштадт университечĕн профессорĕсене йыхравланă, унăн йыше аран ӳссе пынă. Хăйне майлă çынсене тупас тĕллевпе, Вейсгаупт 1777 çулăн пуçламăшĕнче Мюнхенри масон саккине кĕрет.
Вейсгаупт тата фон Книгге орденри влаçшăн кĕрешнине пула 1784 çулхи утăн 1-иĕшĕнче йĕркеленӳ пайланса кайнă. Фон Книгге тата унăн майлисем пĕрлĕхрен туса каяççĕ те иллюминатсем пирки памфлетсем çутта кăлараççĕ.
Бавар влаçĕсем иллюминатсен ĕçĕ-хĕлĕ хăрушлă тесе 1784—1787 çуленче вĕсене хирĕçле тăваттă хутай кăларнă. Рим паппи Пий VI те иллюминатсене хурланă. 1786 çулта влаçсем йĕркеленĕвĕн чи сĕмлĕ элчисенчен пĕррин — Ксаверий фон Цвак — килĕнче ухтарнă, чылай кĕнеке тата документ, çав шутра орденăн вăрттăн ĕç-пуçĕ пирки, илсе кайнă. 1787 çул тĕлне Бавар Иллюминачĕсен Пĕрлĕхĕнче тăни киревсĕр ĕç тенĕ, уншăн айăпласа вилĕме янă. Орден саккун тулашĕнче тăрса юлать, çапла ĕнтĕ, саланнă теме те юрать. Адам Вейсгаупт Баварирен тухса тарнă та мĕн виличченех (1830 çулта) ют çĕрте пурăнма тивнĕ.
Илемлĕ литературăра
Иллюминатсем пирки Александр Дюман «Жозеф Бальзамо» романĕнче çырса кăтартнă.
Асăрхавсем
Категори:Вăрттăн пĕрлĕхсем Категори:Кавар теорийĕ Категори:XVIII ĕмĕрĕн историйĕ Категори:Германин вăрттăн пĕрлĕхĕсем
Еланыш (юханшыв)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
Мĕшĕл
Мĕшĕл, Mĕšĕl — Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Мĕшĕлте 7 урам: Хăрах урам, Ваçли картиш, Пуян картиш, Пилĕк килли, Малтикас, Шака (е Шапа) çырми, Лешайкки.
Шуршăл ялĕ XX ĕмĕрте
1917 çултанпа 1927 çулчен Шупашкар уесĕн Шемшер вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн пуçласа хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Молоссем
мини|Молосс. Британи музейӗнчи мрамор йытӑ кӳлепи.
Молоссем — йытă ăрачĕсен ушкӑнӗ, унӑн шутне кӗтӳ йыттисем, дог евӗрлисем (ҫӑр тата вӗслетсе ямалли йытӑсем) тата ушкӑнлӑ йытӑсем кӗреҫҫӗ. Молоссен хушшинче чи аваллӑ ушкӑн пулса кӗтӳ йыттисем (кӗтӳ сыхлакансем) шутланаҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Йытă ăрачĕсен групписем Категори:Молоссем
Луара айлăмĕ (эрех тăвакан ен)
Луара айлăмĕ - Луара айлăмра вырнаçнă паллă Франци эрехтăвакан енĕ.Эрех туни вăтам кăтару - 3.8 млн гл çулта.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 68 000 га.
Эрехтăвакан тăрăхĕсем
thumb|right|400px|Луара айлăмĕ Луара çырансемче вырнаçнă эрехтăвакан тăрăхĕсем тата лаптăкĕсем :
Юта сутни
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Луара айлăмĕ ( эрехтăвакан енĕ )
Фильцбах
Фильцбах (Filzbach) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
503 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1601.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
41 (хисеп)
41 (хĕрĕх пĕрре) — 40-пе 42 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Костюшко (юханшыв)
Костюшко — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Чие шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Хурашу (выр. Черноречье) ятлă пушă ялтан тăватă çухрăм хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Юханшыв вăрăм мар, тăршшĕ пилĕк çухрăм кăна. Пысăк юпписем çук.
Пĕтĕмĕшле илес пулсан Костюшко хĕвеланăçнелле юхать. Унпа пĕрлешнĕ хыççăн Чие те хĕвеланăçнелле пăрăнать.
Ялсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Ялгыз-Нарат
Ялгыз-Нарат — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 520 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452845, ОКАТО кочĕ — 80250865001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Куганак
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
42 (хисеп)
42 (хĕрĕх иккĕ) — 41-пе 43 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Çĕнĕ Ашап
Çĕнĕ Ашап (Яңавыл) — Перĕм Енри Барда районĕнчи чиркӳ ялĕ. Çĕнĕ Ашап ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 330 çын, çав шутра 157 арçын тата 173 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 432 çын шутланнă.
Морфологи
Морфологи (μορφή «форма» тата ) — нумай пĕлтерĕшлĕ сăмах, вăл шутра:
Çĕнĕ Ашап
Барда ялĕн варринчен 29 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Морфологи
Татах та çавăн пекех
Категори:Морфологи Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем
Ретриверсем
мини|Лабрадор-ретривер
Ретриверсем — йытă ăрачĕсен ушкӑнӗ.
Вӗсен шутне 6 ӑрат кӗрет -
Каҫӑсем
Категори:Йытă ăрачĕсен групписем Категори:Ретриверсем
Сэнгер Лоуренс Марк
Ла́рри Сэ́нгер (Larry Sanger, туллли ячĕ Лоу́ренс Ма́рк Сэ́нгер, Lawrence Mark Sanger; утă, 16 1968, Бельве) — Википедин никĕслевçисенчен пĕрри тата «Бомис» («Bomis») компанинче ĕçленĕ чухнехи тĕп редакторĕ.
Кун-çулĕ
Ларри Сэнгер Вашингтон штатĕнчи Бельве хулинче çуралнă, Аляска кăнтăрĕнчи Анкоридж хулинче çитĕннĕ. Рид колледжĕнче 1991 çулта философи бакалаврĕ пулса тăрать. 2000 çулта Огайо университечĕ ăна философи тухтăрĕн статусне парать. Хăйĕн ăслăлăх ĕç-хĕлĕнче Сэнгер мета-оправданий ыйтăвне тĕпченĕ, унăн тизис эсси çапла: «Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification».
Шанарпуç (Сĕнтĕрвăрри районĕ)
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Сэнгер Лоуренс Марк
Кун-çулĕ
2001 çулхи ака вĕçĕнчен пуçласа утă вĕçĕчченех Ижевскра пурăннă.
Википеди
2000 çулта «Бомис» («Bomis») компанин никĕслевçи Джимми Уэйлс Ларри Сэнгера çĕнĕ ирĕклĕ «Нупеди» (Nupedia) энциклопедин тĕп редакторĕ ĕç вырăнне илет. Энциклопедие ăсчахсем хăйсен ырă кăмăлĕпе çтатьясем çырнă, энциклопедире эксперт хаклавĕ пулнă. Çакна пула ĕнтĕ Нупедии çав тери мăран аталанса пынă.
Вики концепципе паллашсан, Ларри Сэнгер Нупедие хавăртрах тултарас тĕллевпе Уэйлса энциклопедире çак концепципе ĕçлеме сĕнет. Çапла вара Википедин веб-сайтне йеркелесе яраççĕ. Унта хайлана материалсене Нупедине кĕртме палăртнă. 2001 çулхи кăрлач, 15 Сэнгер Википеди историнче тара тытса ĕçлекен пĕртен-пĕр редакторĕ пулать. Вăл çак вырăнта 2002 çулхи пуш, 1 ĕçлет. Ӗçрен тухнин официаллă сăлтавĕ штатсене чакарни тенĕ. Википедин тĕп редакторĕ чухне Сэнгер проектăн ятне — «Википеди» — шутласа кăларать, çаплах политикăн тĕп никĕсне, принципсене тата Википеди йеркисене хатĕрлет.
Сэнгер ĕçрен тухса кайсан, Уэйлс унăн Википеди никĕслевçи рольне пĕчĕклетме тăрăшать. Вăл унăн тивĕç ĕçĕсене сумласа, çапах та, Сэнгер пĕтĕм ĕç-пуçа Уэйлс каланипе туса пынă, имĕш, мĕншĕн тесен вăл тара тытса ĕçленĕ çын пулнă. Çапах та Википеди этузиасчĕсен пайĕ Ларри Сэнгера Уэйлспа пĕрле Википеди «никĕслевçи» тесе йышăнаççĕ.
Ӗçрен тухни
Хăйĕн сывпулу çырăвĕнче Ларри Сэнгер Википедире пушă вăхăт сахалраххипе хăй ырă кăмăлĕпе ĕçлеме пултарайманни пирки пĕлтерет. Каярах хайĕн чĕнсе «проектра хаяр çиллĕ социаллă тата политика атмосфери», эпĕ унпа килĕшме пултараймарăм, тесе çырнă. «Википедин лайăх енĕсене шута илет», «Википедин» миссипе чăтăмлă политикине кăмăллать, çапах та проектăн уçса паман йывăрлăхсем пурине асăрхаттарать. Сэнгер, этем пĕрлĕхĕ проекта ытлах шанмасть, проектра «йывăр кăмăллă çынсем, троллсем тата вĕсене хавхалантаракансем сиенлĕ шыçăна куçрĕç» тесе хыпарлать. Çак йывăр ыйтусем, Сэнгер шухăшĕпе, проектри çынсем «элитаризма хирĕç » пулнинчен, экспертсене вырăна хуманнинчен тухаççĕ. Ларри Сэнгерăн çак статьине блоггерсен хутлăхĕнче массăллă хыпар хатĕрĕсенче те анлă сӳтсе явнă.
Тем пулин те, Сэнгер Википеди проектран тухса кайсан та, хăвăрт ӳссе пырса Петĕм тĕнче эрешĕн чи тăтăш усă куракан сайт йышне кĕрет. Нупеди Сэнгер ĕçе пăрахна хыççăнах, 2002 çултах, пăчланать.
Википеди хыççăн
Ӗçрен тухсан Сэнгер ăслăх тĕнчине таврăнать, халĕ Огайо университетĕнче философие вĕрентет. Сэнгер XVII ĕмĕрпе этика енчен эпистемологипе кăсăкланать. Пушă вăхăтра Ларри Сэнгер Огайо штатĕнчи Дейтонпа Колумбусра ирланд халăх мусăкне вĕрентет.
2005 çулхи раштав уйăхĕнче Сэнгер Википедие альтернативла проекта йĕркелесе ярать. Хăй каланипе, çĕнĕ энциклопедин порталĕ эксперт хаклавĕ пур. Çĕнĕ порталăн ячĕ — «Цифрăллă Çут тĕнче» («Digital Universe»). Çĕнĕ проекта ертсе пыма Ларри Сэнгер «Фонд Цифрăллă Çут тĕнче» («Digital Universe Foundation») фирма йĕркелет. Проект валли 10,5 млн АПШ долларĕ пуçтарнă, 2006 çулхи кăрлачра проект Тетелре çутта тухать. Проектăн пилот версинче 50 портала яхăн.
2006 çулхи авăн уйăхĕнче Сэнгер Википедин форкне — «Citizendium» проекта— йĕркеленĕ пирки хыпарлать. Ӳнăн тĕллевĕ — Википедие начарлăхран хăтарасси. «Citizendium» проектра ята палăртмасăр çырма юрамасть — ĕçе пуçлас тесен, кашни автор хăйĕн чăн ятне пĕлтермелле.
2006 çулхи авăн, 27 Сэнгер «Цифрăллă Çут тĕнче» порталĕнче «кану» илсе никамапăхăнман «Citizendium» фонда тума тытăнать. 2006 çулхи юпа, 17 пĕрремĕш пресс-релизра Сэнгер, çак фонд «кĕçех Википедие эрешри информаци паракан вырăнтан хĕсĕрлеме тытăнĕ» тенĕ.
Каçăсем
Категори:Википеди кун-çулĕ
Мăн Xăмăркка
Мăн Хăмăркка, — Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял. 1927 çулчен Хумăркка ятлă пулнă.
Кунçул
Малтан Кăрмăш уесне кĕнĕ. 1920 çулхи авăн уйăхĕн 7-мĕшĕ хыççăн 1927 çулчен Етĕрне уесне кĕме пуçланă. Малтан Кăрмăш вулăсне кĕнĕ, 1918 çулхи пуш уйăхĕн 19-мĕшĕ хыççăн Турхан вулăсне, 1925 çулхи раштавăн 30-мĕшĕ хыççăн Хĕрлĕ Чутай вулăсне кĕме пуçланă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Хĕрлĕ Чутай районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Çĕмĕрле районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Хĕрлĕ Чутай районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем
Эйпеç
Эйпеç, Ejpeş — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял. Камай хирĕнче, Пхал юханшыв хĕрринче, вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 890 çын, çав шутра 438 арçын, 452 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1768-мĕш çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Тукай (турхан)
Тукай — XVI ĕмĕрти паллă чăваш турханĕ.
Кун-çулĕ
1546 çулхи раштавăн 7-мĕшĕнче Тукай мăрса ушкăнăн элчисем Мускава пырса çитнĕ. «История Чувашской АССР» кĕнекинче çак пулăм пирки çырнă: "7 декабря 1546 года в Москву прибыли посланцы чувашей и горных марийцев, которые просили русского царя Ивана IV, «чтобы государь пожаловал, послал рать на Казань, а они с воеводами государю служить хотят»."
1551 çулта, чăвашсемпе çармăссем пулăшнипе, вырăссем Сĕве хулине никĕслеççĕ. Çакăн хыççăн вара чăвашсемпе çармăссем хăйсен элчисене Мускава яраççĕ. Вĕсене «Магмет Бозубовпа Ахкубек Тогаев» ертсе пыраççĕ.
Апшерон çурутравĕ
Апшерон çурутравĕ - Каспи тинĕсĕн çурутравĕ, Азербайджанăн тĕп хули - Баку вырнаçнă çĕрĕ.
Каçăсем
Категори:Каспи тинĕсĕнчи çурутравсем Категори:Азербайджанри çурутравсем Категори:Тинĕс шайĕнчен аяларах типĕ облаçсем
Анат Пăрнаш
Анат Пăрнаш (Нижние Бурнаши) — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 66 км, Етĕрнерен – 37 км, чукун çул станцинчен 66 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 89 çын, çав шутра 39 арçын, 50 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Ухмантей (юханшыв)
Ухмантей — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Чие шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Осинки ялтан 3-4 çухрăм кăнтăралла вырнаçнă. Юханшыв вăрăм мар, тăршшĕ ултă-çичĕ çухрăм кăна. Пысăк юпписем çук.
Ялсем
Юханшыв шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун хĕрринче никам та пурăнмасть.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Пуйи Фюме (эрех тăвакан лаптăкĕ)
Пуйи Фуме ( Pouilly Fume ) - Луара айлăмра ( тури пайĕ ) вырнаçнă шурă эрехĕсем тăвакан лаптăкĕ.АОС категори 1937 çулта панă.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 1 200 га.Иçĕмĕн ирĕк панă тухăçлăхĕ 65 гл/га.
Иçĕм сорчĕсем
Пуйи Фюме - Совиньон Блан шурă иçĕм сорчĕн "патшалăхĕ". Чи пĕчĕк лаптакра Шасла вырнаçнă.
Шелл Тим
thumb|right|Тим Шелл (2005) Тим Шелл (çу, 5 1968) — тетел-усламçă, 2003 çултанпа 2006 çулхи раштавчен Викимедиа фондĕн шанăçлă канаш çынни. 1996 çулта вăл информатикăпа диссертаци çырма пăрахса услам ĕçе пикенет, Джимми Уэйлспа пĕрле Bomis компание йĕркелет.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Викимедиа
تيم شيل Tim Shell טים של ティム・シェル
43 (хисеп)
43 (хĕрĕх виççĕ) — 42-пе 44 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Шурале (поэма)
Шурале — Габдулла Тукай тутар поэчĕн ĕçĕ. 1907 çулта тутар халăх пултарулăхĕнчен çырса хайланă.
Поэма сюжечĕпе «Шурале» балет лартнă.
1987 çулта Союзмультфильмра «Шурале» мультипликаци фильмне çапса илнĕ.
Сюжет
Кăрлай ялĕнчи çамрăк йĕкĕт каç пулттипе вăрмана вутă патне каять, унта ăна шурале тĕл пулать. Шурале йĕкĕте кăтăкласа вĕлересшĕн пулать, анчах та тутар каччи усала улталаса вилĕмрен хăтăлать.
Каçăсем
Категори:Поэмăсем
Кудышла
Кудышла — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Шур Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Дивизи командирĕн кунĕ
Дивизи командирĕн кунĕ (День командира дивизии) — А. Бекăн пĕр ятлă документлă повеçĕпе ӳнерленĕ фильм. Премьера 1983 çулхи çурлан 8-мĕшĕнче иртнĕ. 2008 çулта фильма DVD çине кăларнă.
ĔÇХÇ А. П. Белобородов генерал-майор ертсе пынă 78-мĕш стрелок дивизин (9-мĕш гварди) 1941 çулхи раштав уйăхĕнчи Волоколамск тĕлĕнчи Рождественăпа Снегири патĕнче çапăçăвĕсем (Клинск-Солнечногорск тапăну операцийĕ) пирки каласа парать.
Каçăсем
Категори:СССР драма фильмĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем Категори:М. Горький ячĕллĕ киностуди Категори:1983 çулăн СССР фильмĕсем
Ворга-Шор (Яней-Ты-Вис юппи)
Ворга-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Яней-Ты-Вис юханшывăн сылтăм çыранĕпе 33 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Тури Ашап
Тури Ашап (Башапбаш, Яңа авыл) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Çĕнĕ Ашап ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 74 çын, çав шутра 37 арçын тата 37 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 109 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 37 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
44 (хисеп)
44 (хĕрĕх тăваттă) — 43-пе 45 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Самаровка
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Сӳннĕ пурлăх
Сÿннĕ пурлăх (, erblose Güter, escheated property)  — гражданла тивĕç-ирĕкре: уйрăм сăпат вилнĕ хыççан юлнă, анчах ăна никам та йышăнма пултарайман  пурлăх, — ни пехилпе, ни еткерлĕх майĕпе. Енчен те пурлăхăн пĕр пайĕ тĕлĕшпе пехил пулнă пулсан, еткерçĕсем вара çук-тăк, пурлăхăн тепĕр пайĕ сÿннĕ шутланать.
Литература
Категори:Еткерлĕх Категори:Еткер Категори:Еткерлĕх тивĕç-ирĕкĕ
Сансер (эрех тăвакан лаптăкĕ)
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ : 2 752 га. Иçĕм тухăçлăхĕ 60 гл/га ( шура иçĕм ) е 55 гл/га ( хĕрлĕ иçĕм ).
Иçĕм сорчĕсем
Совиньон Блан, Пинă Нуар.
Эрех тĕсĕсем
Ĕлĕкрен Сансер хăвăн паха шурă эрехĕсемпе паллă пулнă. ХХ-мĕш ĕмĕртен Сансер шупка хĕрлĕ тата хĕрлĕ эрехĕсем тума пуçланă.Эрех тĕсĕсемĕн вăтам кăтару ( 2007 ) :
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Луара айлăмĕ ( эрехтăвакан енĕ )
Башкибаш
Башкибаш — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 292 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452845, ОКАТО кочĕ — 80250865002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Самар ен (пĕлтерĕшсем)
Самар ен:
Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Ялта вăтам шкул, кĕнекесар-вулавăш, фельдшер-аккушер пункчĕ, культура çурчĕ вырнаçнă.
Урамĕсем
Тĕпри Калинин урамĕ ятлă. Халăхри ячĕ халлĕхе паллă мар. Урамсен вырăсла ячĕсем: Восточный переулок, Улица Калинина, Луговая улица, Наречная улица, Южная улица. Паллах, чăвашла тата халăхри ятсем те пур: Калинина—Çÿлти кас, Наречная улица—Аялти кас, Южная улица—Çĕнĕ кас; Восточный переулок текенни Турчка касси ятпа паллă.
Тавралăх
Кивĕ Ахпӳрт Пăла шывĕн вăтам юхăмĕнче, сылтăм çыранра вырнаçнă. Ку тĕлте Пăлана Пайпарăс тата Пучивар шывĕсем юхса кĕреççĕ.
Малтанхи пирки çапла калани пур:
. <Куçару: Пăла çинчи çирĕплетнĕ вырăнсене хÿтĕлемешкен Мускав патшалăхĕ ахпÿртсене те явăçтарнă. Кăнтар чикĕсене хÿтелекенсем валли Нухай каççи тĕлĕнчи çĕрсене уйăрнă, çапла вара "Тискер уйсем" шутланакан вырăна çынсем килсе лекнĕ. Нухай каççи тăршшĕпе хурал станĕсене вырнаçтарса тухнă. Хăрушлăхсене сирме хăйне майлă "телеграфпа" усă курнă. Палăртав кăвайчĕсемпе тата ялавсемпе систернĕ пĕрне-пĕри. Нухай каççине сыхлакансем пĕрре мар хĕрÿ тытаçăва кĕнĕ тăшманпа. Тăван çĕре сыхласа вĕсем Мускав патшалăхне те сыхланă. Пĕр çапăçура тăшманăн Пайпарăс ятлă çарпуçне вĕлернĕ те ял тулашĕнчи çырмара пытарнă. Асăннă çырмана паян та Пайпарăс теççĕ.
Истори
"Ахпÿрт" сăмахăн этимологине М.Р.Федотов профессор ăнлантарса панă.
Чăн малта Ак Бэрдĕ тени тăрать. "Ак" кунта пĕр-пĕр лайăх (позитивлă) сăнара палăртать, чăвашла "Хак" тенипе танлаштарăр (арабизм: Турă, Чăнлăх, Сиплĕх, Тивĕç-ирĕк; حق haq ). Бэрдĕ — стандартлă тĕрĕк чĕлхисенче — пачĕ. Çапла вара иккĕшне пĕрле тусан "Турă Пачĕ" тенине пĕлтерет. Çынсене çавнашкал ят панă тахçан. Стандартлă тĕрĕк чĕлхинчи [э] сасă [и] сасса куçиччен пулса иртнĕ (хальхи тутарсем, сăмахран, «бэрдĕ» мар, «бирдĕ» теççĕ). "Пÿрт" тени каярахпа çеç, контаминациленнине кура, сиксе тухнă.
Калас пулать, -пердино/-бердино/-пирдино/-бярдино формантпа вĕçленекен ытти ял ячĕсене те (сăмахран, Тяжбердино, Тябердино, Акпердино т.ыт.те) çакăн пекех ăнлантараççĕ. Вĕсем хăйсен малтанхи компоненчĕсемпе çеç уйрăлса тăраççĕ.
Кунта çырса кăтартакан яла илес пулсан, малтан Ахпӳрт ятлă пулнă. Кивĕ текен сăмах каярах, XVII ĕмĕр вĕçĕнче 9 кил-йыш ялтан куçса кайса Пăла юханшывăн тепĕр енче çĕнĕ ял туса хунă хыççăн хутшăннă. Çĕнĕ яла Çĕнĕ Ахпӳрт теме пуçланă.
Гларус
Гларус (Glarus) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)
Истори
Столыпин реформисем вăхăтĕнче ялти пĕрлĕхрен уйрăлса тухакансем пулнă. 1910-мĕш çулта Кивĕ Ахпÿрт хуттăрĕнчи 6 килте 30 çын пурăннă. Каярахпа вăл хуттăра Пĕчĕк Ахпÿрт ят панă. Паянхи кун асăннă пурăнакан вырăн çук.
Гларус
5807 çын (2005, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1609.
Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)
Истори
1920 çулхи çурла уйăхĕн 3 Пăва уесне, ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-пе 1927 çулчен Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм вăхатра ял çак пайланăвсен Патăръел вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Аслă Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19 хыççăн Патăръел районне, 1939 çулхи нарăс уйăхĕн 22 хыççăн Чкаловски районне, 1957 çулхи чӳк уйăхĕн 20 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Гларус
Тăванла хуласем
Кобрин (Беларуç)
Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)
Ял ячĕ тата ытти пĕрлĕх паллисемпе символика
2016-мĕш çулхи сентябрĕн 12-мĕшĕнче Кивĕ Ахпÿртри клубра ял пухăвĕ пулса иртнĕ. Унта, ытти ыйтусемпе пĕрлех, ялăн вырăсла ячĕн ыйтăвне те хускатнă. Чăн та, ку ыйтăва "илемсĕр" ятсен контекстĕнче те пăхса тухма пулать .Кивĕ Ахпÿрте илес-тĕк, тĕрĕсипе каласан, кун пирки халиччен никамах та пит шутласах та кайман. Ахăртнех, ку проблема пеккине хăйсем вырăс чĕлхине "шутсăр лайăх" пĕлнине кăтартас текенсем шутласа кăларнă пулмалла. Ята улаштармасăр хăварма хистекен сăлтавсем:
Гларус
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)
Ял ячĕ тата ытти пĕрлĕх паллисемпе символика
Тури Туçа вăтам шкулĕн çуртĕнче пулса иртнĕ ăславсемпе ÿнерсен Чăваш халăх академийĕн ларăвĕнче те (2016) ял ячĕн ыйтавне хускатнă.
Ят ятне улăштарма юрамасси пирки çавăн пекех М.Р.Федотов профессор та каласа хăварнă.
Кивĕ Ахпÿртĕн гимнĕ те пур
<Куçару: 2015-мĕш çулхи февралĕн 13-мĕшĕнче Патăрьел районĕнчи Кивĕ Ахпÿртре, СДКра, ялта Литература çулталăкĕ уçăлнине палăртрĕç.<..> Уяв концертĕнче Кивĕ Ахпÿртĕн гимнне хăтларĕç. Гимн сăввине çыраканĕ — Кивĕ Ахпÿртре çуралнă пирĕн ентеш Владимир Рыбкин. Кĕввине паллă чăваш композиторĕ Юрий Кудаков çырнă (юррăн чăвашла тата вырăсла тексчĕсем, нотăсем, плюсовка, минусовка — пурте ал айĕнче). Куракансем гимна Чăваш халăхĕн артисчĕсем Тамара Гурьева тата Зоя Лисицына юрланине савăнса итленĕ.>
Гимна мĕнле те пулин çирĕплетнĕ-и е çирĕплетмен-и, çакă халлĕхе паллă мар.
Кивĕ Ахпÿртĕн гербĕ пирки
Хальхи вăхăтра Кивĕ Ахпÿртĕн гербĕ — çирĕплетни те, çирĕплетменни те, — çук. Г.Ф.Мулюков таврапĕлÿçĕ унăн сăнарĕн никĕсĕнче хулкан çине илемлĕх мелĕсемпе  ÿкернĕ "1634" (яла никĕсленĕ çул) пулмалла тесе шутланă.
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Емазы
Емазы — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Канканда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Канканда юпписем
Мёллер Эрик
thumb|right|Эрик Wikimania ларăвĕнче Эрик Мёллер (Erik Möller; 1979 çуралнă) — нимĕç журналисчĕ тата программисчĕ. "Вăрттăн медиареволюци" кĕнеке авторĕ. P2P тата информацие саракан Infoanarchy.org сайт администраторĕ. «Викимедиа» фонд директор çумĕ, 2007 çулхи раштав, 17 — шанăçлă çынсен канашĕн пайташĕ. 2001 çултанпа Википеди хастар редакторĕ. Берлинра пурăнать.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Викимедиа
Пино д'Онис
Пино д'Онис - хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.
Ампелографи
Пино дОнис - пысăк тухăçлă сорчĕ.
Сарăлни
Пино д'Онис Луара айлăмра ( Франци ) сарăлнă сорчĕ.
Категори:Иçĕм сорчĕсем Категори:Луара айлăмĕ ( эрехтăвакан енĕ )
Ĕпхӳ районĕ
Ĕпхӳ районĕ (Өфө районы, Уфимский район Башкортостана) — Пушкăрт Республикин тĕп хули çумĕнчи районĕ.
Географи
Ĕпхӳ районне 1930 çулта йĕркеленĕ. Район тĕпĕ — Ĕпхӳ. Пĕтĕм лаптăкĕ —
Пурăнан халăх
Наци йышĕ
Пĕтĕм Раççейре 2010 çулта халăха çырнипе: вырăссем — 45,2 %, тутарсем — 33,9 %, пушкăртсем — 14 %, чăвашсем — 2 %, украинсем — 1,2 %, урăх наци çыннисем — 1,6 %.
Хуçалăх ĕçĕсем
Ялхуçалăх çĕрĕсен лапăкĕ — 68,5%. Ĕпхӳ районĕн хуçалăхĕсенче пахча-çимĕç, сĕт-çу, аш-какай, çăмарта туса кăлараççĕ. Кунта 9 патшалăх тата муниципаллă ялхуçалăх предприятисем, 2 чăх фабрики, 2 агрофирма, вĕренмелле-пăхмалла хуçалăх «Миловское», пăхмалла хуçалăх «Уфимское», агрохуçалăх «Энергетик», 58 хресчен фермер хуçалăхĕсем. Районра 700 яхăн хуçалăх. Пысăккисем: совхоз «Алексеевский», совхоз-завод «Дмитриевский», совхоз «Шемяк», чăх фабрики «Башкирская» и «Уфимская».
Çутĕç, культура
Районра 40 анлăпĕлӳ шкул, Юматоври аграри техникумĕ, Михайловри професси училищи.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Район шутне 90 хуласем-ялсем кĕреççĕ. Пысăккисем: Авдон, Дмитриевка, Михайловка, Алексеевка, Булгаково.
Каçăсем
* Категори:Администрациллĕ виçесем, алфавитпа
С
Сс, — кириллица тата латиница çинче никĕсленекен алфавитсен, чăваш алфавитĕнчи çирĕм пĕрремĕш саспалли. Унăн ячĕ — «сă». Вырăс çырулăхĕнчен илнĕ. Малтанхи хут 1737-1738 çулхи çырулăх палăкĕсенче тĕл пулать.
Сс саспалли чăваш сăмахĕсен пур позицийĕсенче те тĕл пулать: сарлака, ăста, ăвăс. 1871 çулта çĕнĕ чăваш çырулăхне Яковлев И. Я. Яковлев кĕртнĕ.
Категори:Саспаллисем
45 (хисеп)
45 (хĕрĕх пиллĕк) — 44-па 46 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Эконом (Чăваш Ен)
Эконом, — Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 254 çын, çав шутра 130 арçын, 124 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Брезно
thumb|right|200px|Лапам
Брезно (Brezno, Bries(en), Breznóbánya) — Словакин варринчи хула, Словаки Рудогорьенчи Грон шывĕ çинче ларать. Хулара 23 пине яхăн çын пурнать.
Истори
Брезно хулине пĕрремĕш 1265 çулта Бела IV патша çырăвĕнче «Березун» — шахтёр пурăну вырăнĕ (унта пархатарлă металсене тупăçланă) тесе асăннă. 1380 çулта Брезно хула ирĕкне тухать. XVII ĕмĕрте хула таврашĕнче йывăç касма тытăнаççĕ, Штирирен вăрман касакансем куçса килеççĕ. Юнашар Гронецре металлурги заводне туса лартаççĕ. Çавна пула хула ӳссе пырать. 1650 çулта Фердинанд III хулана патшан ирĕк хули статусне парать.
XIX ĕмĕрте Австри-Венгрире пысăкрах заводсем, шахтăсем уçăлаççĕ, вара Брезношăн тăнăçсăр тапхăр пуçланать, çак лакăм самана XX ĕмĕрĕн варричченех — хула индустри шайне кĕричченех — тăсăлать.
Каçăсем
Категори:Словаки хулисем Категори:Шахтёр хулисем
Ылтӑн ретривер
мини|Ылтӑн ретривер Ылтӑн ретривер е гольден-ретривер (англ. golden retriever), — Аслӑ Британире XIX ӗмӗрте ӗрчетсе кӑларнӑ йытă ăрачĕ.
Алексеевка
Алексеевка, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 65 км, Етĕрнерен - 28 км, чукун çул станцинчен 65 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 109 çын, çав шутра 56 арçын, 53 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Анжу ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Анжу ( Anjou AOC ) - Луара айлăмра вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.АОС категори 1957 çулта панă.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 2 700 га.Иçĕм тухăçлăхĕ 60 гл/га.
Эрех тĕсĕсем
Вырăнти эрехтăвакансем тата яхăн 3 500 гл чашкăракан эрехĕсем калараççĕ.
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Луара айлăмĕ ( эрехтăвакан енĕ )
Эрмен чĕлхи
Пур тĕнчипе эрменле калаçакан — 9 миллиона яхăн çын.
Чĕлхе аталанăвĕн тапхăрĕсем
thumb|left|350px|[[Инди-европа чĕлхисем|инди-европа çемйинчи тапхăрĕсене пайланинче эрмен чĕлхин вырăнĕ]] Эрмен калаçупа литература чĕлхин тапхăрĕсен палăртас ĕçре уйрăмлăх пур — литература хорми пуплевĕнчен 1-2 ĕмĕре кая юлса çирĕпленет. Эрмен калаçу чĕлхин (пуплев) кун-çулĕ 5 тапхăртан тăрать:
Эрмен литература (çыру) чĕлхи 3 тапхăртан тăрать:
Эрмен чĕлхин лингвастика уйрăмлăхĕсем
Фонетикăра 6 уçă тата 30 хупă фонема:
Морфологире:
Эрмен чĕлхин çырулăхĕ
Çавăн пекех Эрмен историографийĕ статьяна вулăр.
Çыру несĕлĕ
Çавăн пекех Вăтам ĕмĕрсенчи эрмен литературин хронологийĕ статьине вулăр. right|thumb|Манускрипт, V-VI ĕмĕрсем.
Эрмен çырулăхĕн V—XVIII ĕмĕрсенче тунă 25 пинрен ытла ал çыру палăкĕсем, çаплах 4 пинрен чылай вакланчăк-татăк ал çырăвĕсем сыхланса юлнă.
Çыру этеплĕхĕн пĕрремĕш палăкĕсене V ĕмĕр тĕлĕпе кăтартнă, каярах темиçе ĕмĕр тăршшипе ют çĕре хапсăнакансем çав тери нумай (XI ĕмĕре кăна пăхсан: Стефанос Орбелян хаклавĕ 10 пин ал çырăвĕ) пĕтернĕ. Эрмен кĕнеке пичетленевĕнчен (1512 ç.) пуçласа 1800 çулчен 1170 ытла ятлă эрмен кĕнеки (вырăс чĕлхи хыççăн СССР республикисен хушшинче иккĕмĕш вырăна тухнă) пичетлесе кăларнă. Акоп Мегапарт пархатарлă ĕçлĕхне пула эрмен чĕлхи кĕнеке пичетлевĕнче хăйĕн регионĕнче пĕрремĕш чĕлхе пулса тăрать.
Вуншар аваллăх литературăпа çыру палăкĕсем пирĕн куна эрмен куçарăвĕпе çитрĕç, вĕсем ĕретĕнче Зенон, Евсевий Кесарийский, Аристид, Филон Александрийский, Иоанн Златоуст тата чылай ытти çыравçăсен ĕçĕсем, çаплах Аристотельпе Платон ĕçĕсене эрмен чĕлхине куçарнисене автăр çырнине чи çывăххи тесе шутлаççĕ.
Эрмен чĕлхин тĕпчев кун-çулĕ
right|thumb|М.Себастаци хатĕрленĕ эрмен чĕлхи грамматики, Венеци, 1730 çул.‎ Эрмен чĕлхин пĕрремĕш тĕпчевçи Месроп Маштоц (361—440) шутланать, вăл 405—406 çулсенче эрмен алфавитне хайлать.
V пуçламăшĕнче — VI вĕçĕнче эрмен чĕлхине Фраки Дионисийĕ (п.э.II—п.э. I ĕмĕрсем) çырнă «Грамматика ӳнерне» куçарнă, çак ĕнтĕ эрмен чĕлхине тĕпчес ĕçĕн çĕнĕ тапхăрĕ пулать.
Эрмен чĕлхипе кĕнеке пичетлени тата периодика кăларăмĕсем
thumb|right|220px|«Тагаран» («Юрă пуххи»), [[1513 çул, Венеци]]
left|thumb|[[Акоп Мегапарт]]
..
Каçăсем
Категори:Эрмен чĕлхин ушкăнĕ Категори:Эрмени чĕлхисем
46 (хисеп)
46 (хĕрĕх улттă) — 45-пе 47 хушшинчи натураллă хисеп.
Кузлы
Кузлы — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Тятер юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Никольск (Перĕм Ен)
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 46 çын, çав шутра 25 арçын тата 21 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 56 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 22 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Сăмах тытăмĕ
Сăмах тытăмĕ, — сăмахăн морфема тытăмĕ. Çавăн пекех сăмахăн дериваци тытăмĕ те. Сăмахсем пĕлтерĕшлĕ пайсенчен (морфемăсенчен) тăраççе. Сăмахра пĕр е ытларах морфема пулма пултарать. Сăмахри кашни морфемăн хăйĕн пĕлтерĕшĕ пур. Купăсçăсем сăмахра купăс — кĕвĕ каламалли япалана, -çă — çав япалапа ĕçлекен, -сем — нумайлăха палăртать.
Морфемăсем икĕ терлĕ пулаççĕ: морфемăсем тата аффикс морфемăсем (сăмах тăвакан аффикс сăмаха улăштаракан аффикс, форма тăвакан аффикс). Тымар морфемăсăр сăмах пулма пултараймасть, вăл сăмахăн тĕп пайĕ. Тымар морфема хăй теллĕн те çӳреме пултарать (курăк, çил, çуре), аффикс морфемăсен ун пек май çук.
Аффикс хушăннипе пулнă сăмахсенче тымар морфема яланах малти вырăнта тăрать, аффикс ун çумне çак йĕркепе хушăнса пыраççĕ: сăмах тăвакан аффикс, форма тăваканнисем, сăмаха улăштараканнисем. Шухăшлаймăп глаголра шухăш— сăмах тымарĕ, -ла — сăмах тăвакан аффикс (вăл ытти япала ячĕпе паллă ячĕ çумне те хушăнать: парне - ле, сухăр - ла, тикĕс - ле), -ай — форма тăвакан аффикс, -ăп — сăмаха улăштаракан аффикс. Тепĕр чух çак йĕрке пăсăлать: форма тăвакан аффикс сăмах тăвакан аффикс умĕн те тăма пултарать: шăт-ас-лăх, пул-ас-лăх (-ас — форма тăвакан аффикс, -лăх — сăмах тăваканни) кĕт-ме-н-лĕх, çит-мен-лĕх (-ме, -н — форма тăваканнисем). Е сăмаха улăштаракан аффикс хыççăн форма тăваканни тăрать: çур çĕр-те-рех-ре (-те — сăмаха улăштаракан аффикс, -рех — танлаштару формин аффиксĕ, -ре — сăмаха улăштараканни).
Аффикс морфемăсен варианчĕсем пулаççĕ. Вĕсене пуплевре пер-пĕринпе ылмаштарма май пур, уншăн сăмах формин пĕлтерĕшĕ улшăнмасть. Сăмахран, пĕрлелĕх падежĕн -па(-пе), -пала(-пеле), палан (-пелен) аффикссем вариантсем пулаççĕ.
Литература
Категори:Морфологи
Тележнăй
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Радость ялтан виçă çухрăм кăнтăр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Пысăк юпписем çук.
Тележнăй хĕвелтухăçнелле, кăшт çурçĕрелле пăрăнарах юхать. Хурамалăхпа (выр. Вязовка) Пăлпаш патĕнче Пăлпаш шывĕпе пĕрлешет.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Пăлпаш, Хурамалăх (выр. Вязовка).
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Хаслен (Гларус)
Хаслен (Haslen GL) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
1061 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1610.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Вуврэ ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Вуврэ ( Vouvray AOC ) - Луара айлăмра вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.АОС категори 1936 çулта панă.
Иçĕм лаптăкĕ
Лаптăкĕ 2 000 га.Иçĕм тухăçлăхĕ 52 гл/га.
Иçĕм сорчĕсем
Вуврэ лаптăкра Шенен Блан - тĕп шурă сорчĕ.
Эрех тĕсĕсем
Вуврэ лаптăкра шурă пылаксăр, пылак тата чашкăракан эрехĕсем кăлараççĕ.
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Луара айлăмĕ ( эрехтăвакан енĕ )
Новокудашево (Ялгыз-Наратский сельсовет)
Новокудашево  — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452845, ОКАТО кочĕ — 80250865003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Татăшла районĕ
Пăлпаш (юханшыв)
Пăлпаш (выр. Белбаж) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Радость ялтан 5 çухрăм хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Юпписен шучĕ çирĕм ытла, пысăккисем çаксем: Тележнăй, Ăвăслăх (выр. Осиновка), Голодаевка, Талка, Кĕçĕн Елховка.
Пăлпаш малтан тухăçалла юхать, Протасиха ялтан иртсен кăнтăр-хĕвелтухăçнелле пăрăнать. Клышино патĕнче Керженецпа пĕрлешет.
Ялсем
Юханшыв хĕрринче çак ялсем вырнаçнă: Радость, Пăлпаш, Хурамалăх (выр. Вязовка), Давыдово, Протасиха, Рамешки, Пилешлĕх (выр. Рябиновка), Ильински-Заборски, Доенкино, Плесо, Мăн Елховка, Успенски, Клышино.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
47 (хисеп)
47 (хĕрĕх çиччĕ) — 46-па 48 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Бизли Анджела
Анджела Бизли Старлинг (Angela Beesley Starling; 1977 çулхи çурла, 3 Норвичре, Аслă Британи, çуралнă ) — британ тетел-усламçă. Вăл Wikia проект никĕслевçи, проектăн этем пĕрлĕхĕпе çыхăну тытакан вице-президенчĕ. wikia.com администраторĕ тата стюарчĕ.
Каçăсем
Категори:Викимедиа Категори:Норвичре çуралнисем
Геральдика
Геральдика патшалăх гербĕ, ăру гербĕ тата урăх гербсем çине мĕнле паллăсене ӳкермеллине тĕплĕн палăртать, тĕрлĕтĕслĕ символсем мĕне пĕлтернине ăнлантарса парать. Геральдика ĕçĕсем вăтам ĕмĕрсенче, ун чухне çын пирки пĕлмелли техника меслечĕсем çуккипе пуçланса кайнă. Çапла ĕнтĕ геральдика символĕсем ансат вулавлă, ансат ӳкерчĕксемлĕ, пысăк та тĕрлĕтĕслĕ сăрлă пулнă. Çак гербсене анлăн блазон тенĕ (фр. блазон - щит).
Истори
Раççее геральдика Анăçран XVII ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче çитнĕ. Пĕрремĕш ун çинчен çырни гербсен пуххи («Титулярник», 1672). Император Пётр I хушнипе 1722 çулта Герольди туса хунă, 1726 çулта Петербург Тĕпчевсен Академинче геральдика кафедрине уçнă. 1797 çулта 20 томлă «Общий гербовник дворянских родов Всероссийской империи» пухса пичетленĕ. Пĕтĕмпе унта 5 пине яхăн герб. Геральдика йăлисене, паллисене XIX ĕмĕрĕн варриинчен пуçласа йĕркелесе пынă.
Сенбернар
мини|Сенбернар
Сенбернар (фр. Saint-bernard, нем. Bernhardiner) — йытă ăрачĕ. Кӗске ҫӑмлисемпе вӑрӑм ҫӑмлисен тӗссене уйӑраҫҫӗ. Ази дог евӗрлӗ йыттисенчен (Тибет мастифӗсенчен) пулса тухнӑ, вӗсене ӗлӗк Европана илсе пырса вырӑнти йытӑсемпе хутӑштарса ӗрчетнӗ.
Каҫӑсем
Категори:Йытă ăрачĕсем, алфавитпа Категори:Молоссем
Роморантэн
Роморантэн е Роморантен ( Romorantin - сайра шурă иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Луара айлăмĕ ( Франци ).
Категори:Иçĕм сорчĕсем Категори:Луара айлăмĕ ( эрехтăвакан енĕ )
Аслă Елчĕк чиркĕвĕ
Аслă Елчĕк чиркĕвĕ (Христос Воскресени чиркĕвĕ), — Елчĕк районĕнчи Аслă Елчĕк ялĕнчи чиркӳ. 1903 çулта ял çыннисен укçисене пухса хăпартнă пулнă. Пĕр престоллă, йывăçран пулнă. Чиркĕве вутă хутса ăшăтнă.
Колоколни 2 хутлă пулнă, 9 сажень çӳллĕш. Чиркӳре свещенникпа псаломщик пулнă. 1930 çулта Клемений атте вырсарникунсем тăрăх турра кĕл тунă. 1930 çулта чиркĕве хупса хунă, сыхланса юлман.
1996 çулта чиркĕве çĕнĕрен уçнă.
Категори:Чăваш Ен чиркĕвĕсем