cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ĕпхӳ
Административлӑ-территори пайланӑвӗ
Районсене ял ҫӗрӗнчи 2 — мӗш пункта (Кнеҫе Калинински районӗпе Ветотниково-Ленински районӗнчи д. Князе), ҫавӑн пекех 5 ял советне (унта 22 ял пунктне кӗрекенскерсене) пӑхӑнтарнӑ: Федоровский ял советне Калинински районне, Искински ял советне — Киров районне, Нагаевски ял советне — Октябрь районне, Новочеркасскипе Турбас Ял советне — Орджоник Районне пӑхӑнтарнӑ.Районсемпе ял совечӗсен йышне кӗрекен районсем Уф хули округӗн территорийӗнче пурӑнаҫҫӗ, анчах хӑйсем вӗсем муниципалитет пӗрлӗхӗсем мар. Ҫавна пула хула таврашӗнчи ялсенчи вырӑнсене, Киров тата Октябрь районӗсене пӗрлештернине пула компактлӑ мар, икӗ уйрӑм пайран, территорирен мӑшӑрланнисен пур. Ҫав хушӑрах Октябрь районӗн икӗ пайне ытти хула районӗсен территорийӗсемпе пайланӑ, Киров районӗн икӗ пайне хула округӗн йышне кӗмен территорисемпе пайланӑ.
Архитектурӑпа паллӑ вырӑнлӑх
Уфри чи кивӗ ҫурт: Октябрь Революцийӗн урамӗнчи пӗр хутлӑ ҫурт, 57/1 ҫурт, паллӑ Горнозаводчик Демидов аллинче. Ҫурта XVIII ӗмӗр варринче туса лартнӑ. Ку ҫурт 1774 ҫулхи ноябрь уйӑхӗнче (ытти пӗлтернӗ тӑрӑх, 1775 ҫул пуҫламӑшӗнче) унта вырӑс ҫарпуҫӗ Александр Васильевич Суворов, Пугачев восстанине путармашкӑн Императрица Екатерина II ҫулхи ноябрьте чарӑнса тӑнипе палӑрать.
1803 ҫулта оренбург граждансен губернаторӗ Алексей Александрович Врасский (Тӑшманла, Хирӗҫле) 1803 ҫулта Уфа ҫӗнӗ планламалли I проекта Александр Александр император туса хатӗрленӗ тата ӑна туса хатӗрленӗ. Кӗпӗрне архитекторӗ Д.М. Дельмедико планланӑ. Уфӑн ҫӗнӗ планӗ тӑрӑх тӳремрех те типӗ вырӑна куҫарма сӗннӗ. Хуласене анлӑлатнисӗр пуҫне тахҫанах пулнӑ урамсене урлӑ ҫӗнӗ урамсем хывма палӑртнӑ. Малалли шӑпи паллӑ мар.
1816 ҫулхи пушар хыҫҫӑн раҫҫей службинчи Шотланди архитекторӗ Вильям Пугачев 667,5 га территорири хулан пӗрремӗш планне тунӑ.
1817 ҫулхи декабрь уйӑхӗнче Вӑл Уфӑна пынӑ та кӗпӗрне мишавайӗпе Пӗрле плана тӳрлетме пынӑ. Правительство ҫакна май 1819 ҫулхи мартӑн 3-мӗш проектне ҫирӗплетнӗ. Ҫак тӗп плана XIX ӗмӗр хушшинче хула строительствин ҫул-йӗрне палӑртса хунӑ. План тӑрӑх, хула чиккисене Телеграф урамӗнчен Пуҫласа Никольски урамне ҫити, шурӑ ҫырмаран Пуҫласа Богородски урамне ҫитиччен сарӑлса пынӑ. Архитектор хальхи ҫурт-йӗрпе тата рельефпа ӑнӑҫлӑ усӑ курнӑ. Вӑл Хусанти Пысӑк урама (хула тӗп урамне) илсе тухрӗ, ӑна кивӗ центр — Троицкая тата Анатри Суту — илӳ площадьне-хулари ҫӗнӗ суту-илӳ центрне-Ҫӳлти Суту-илӳ площадӗнче Гостинӑй картишне пӗрлештерчӗ. Ҫав хушӑрах Уф — Собор площадӗн административлӑ ҫӗнӗ центрӗ-Тури Суту-илӳ площадӗпе Театр урамӗпе ҫыхӑннӑ. Уф административлӑ суту-илӳ центрӗ хулан истори наркӑмӑшӗн территорийӗнче нумай вӑхӑт хушши сыхланса пурӑннӑ.
Хулари чи ҫӳллӗ ҫурт: 31-мӗш этаж небоскреб Иель-тауэр (102,3 метр ҫӳллӗшӗ), 2018 ҫулхи декабрь уйӑхӗнче туса лартнӑ. Октябрь проспекчӗ хулан ҫурҫӗр пайӗнче вырнаҫнӑ.
Иккӗмӗш ҫурт ҫӳллӗшӗнче - "Урсиб"финанс корпорацийӗн тӗп офисӗ. Ку 26-мӗш этаж ҫурчӗ 100,5 метр ҫӳллӗш. Ҫул урлӑ вӑл 1962 ҫулта тунӑ 9-мӗш этажлӑ ҫурт Вырнаҫнӑ.
2014 ҫулта Пушкӑртстан Республикинчи Уф хулин лаптӑкӗ 71,6 пин гектар шутланнӑ; вӗсенчен туса лартнӑ территори-20 пин г. Пурӑнмалли ҫурт-йӗр фончӗ 23 миллион та 800 пин тӑваткал метр шутланать. Пурӑнмалли ҫурт-йӗр тивӗҫтерӗвӗ: ҫын пуҫне 21,6 тӑваткал метр. Уфим ҫурутравӗн строительствин коэффициенчӗ 0,55 шутланать. Хулан вӑтам ҫӳлӗшӗ: пилӗк этаж.
РФ регион аталанӑвӗн, Раҫҫей инженерӗсен союзӗн, Федераци строительство тата пурӑнмалли ҫурт-йӗрпе коммуналлӑ хуҫалӑх агентствин, потребительсен прависемпе ырлӑхне хӳтӗлес сферӑри Федераци службин потребительсен тата Вӗсен Мускав университечӗ палӑртнӑ хула хутлӑхӗн пахалӑхӗн рейтингӗпе килӗшӳллӗн. М.В. Ломоносова 2012 ҫулта Уф 10-мӗш вырӑн йышӑннӑ. Раҫҫейри ҫӗр пысӑк хуласен интегр рейтингӗпе килӗшӳллӗн урбанистика Санкт-Петербург институчӗ йӗркеленӗ 2013 ҫулта Уф пурӑнмалли хӑтлӑх енӗпе иккӗмӗш вырӑн йышӑннӑ.
Тури Рейн
Тури Рейн (франц. Haut-Rhin) — Францин хĕвелтухăç енче вырнаçнă, Эльзас регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 68. Администрациĕ Кольмар хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 708 пин (1999).
Географи
Департамент лаптăкĕ 3525 км² танлашать. Департамент тарăх Рейн юханшывĕ юхать.
Истори
Тури Рейн — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. Вал авалхи Эльзас провинци вырăненче вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Чертала
Чертала — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 311 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем
817
Çавăн пекех
Категори:Çулсем
Çурçĕр экономика районĕ
thumb|250px|right|Çурçĕр экономика районĕ Раççей картти çинче Çурçĕр экономика районĕ — Раççей Федерацийĕн 11 экономика районĕсенчен пĕри, ун шутне 6 федераци субъекчĕ кĕрет:
Çĕр-шыв лаптăкĕ — 1646 пин тв.çм
Экономика
Тĕп пайĕсем: хура тата тĕслĕ металлурги, машина тăвасси, вăрман, йывăç, целлюлоза-хут, пулă промăçлăхĕ. Нефть, газ, чул кăмрăкне, пăхăр-никкĕл, алюмини тăприне, апатитсене тупăшласси.
Картлă курăк
Картлă курăк, шĕшлĕ курăкĕ – упа саррисем йышне кĕрекен курăк. Пирĕн тăрăхра анлăн сарăлнă, Çĕрĕн кăнтăр çурма чăмăрăнче тĕл пулмасть. Пахчасемпе парксене илемлетме ятарлă сортсем те ĕрчетеççĕ. thumb|left|Картлă курăк
Çурçĕр экономика районĕ
Каçăсем
Категори:Раççей экономика районĕсем
Картлă курăк
Ботаника сăнлавĕ
Ку ӳсентăран 15-20 см пуçласа 2 метр таранах ӳсме пултарать, тымарĕсем вĕсен вăрăма каяççĕ, тĕп тымарĕсем вара çĕр ăшнелле аталанаççĕ. Çулçисем çурма çаврака е виçкĕтеслĕх еврлĕ, тĕклĕ. Тусанлăхĕсем çулçă туни çинче пĕчченшерĕн вырнаçнă, час-часах авăнса тăраççĕ.
Тĕсĕсем
Картлă курăксен йăхне 200 тĕс кĕрет, пурте тенĕ пекех вăрманта ĕрчеççĕ. Пирĕн тăрăхра хĕл кунĕсенче çулçисем вилеççĕ, тымарĕ кăна хĕл каçать.
Чăваш вăрманĕсенче ку йăха кĕрекен ама шĕшлĕ курăкĕ тĕл пулать.
Каçăсем
Категори:Упа сарри йышшисем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Тойтерек
thumb|300px|Тойтерек урамĕ Тойтерек, — Шупашкар районĕнчи ял. Çавăн пекех Хоратом, Сахран ячĕсемпе паллă пулнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Герцен, Мир урамĕсем.
Истори
Малтан Чикмĕ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи утă уйăхĕн 24-мĕшĕ хыççăн Шупашкар уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Шурча вулăсĕнче шутланнă.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Шупашкар районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕнче Ишлей районĕнне, 1944 çулхи пуш уйăхĕн 30-мĕшĕнче Муркаш районĕнне, 1957 çулхи çу уйăхĕн 30-мĕшĕнче каллех Ишлей районĕнне кĕнĕ.
1959 çулхи утă уйăхĕн 14-мĕшĕнчен пуçласа хальхи вăхăтчен Шупашкар районне кĕнĕ.
1963 çулхи çурла уйăхĕн 19-мĕшĕнче Тойтерек çумне Чуралькасси ялне хушнă.
Антонимсем
Антонимсем, — пĕр пуплев пайнех кĕрекен пĕр-пĕрне хирĕç пĕлтерĕшлĕ сăмахсем. Тĕслĕх: тус - тăшман, ĕçле - кан, нумай - сахал. Пур сăмахăн та антоним çук. Тĕслĕхрен, кĕнеке сăмахăн антонимĕ çук.
Антонимсемпе пĕр-пĕринчен хытă уйрăлса тăракан пулăмсене палăртма, хире-хирĕç сăнарсене пĕр-пĕринпе танлаштарма усă кураççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Лингвистика Категори:Лексикологи
Горбушко Юрий Фёдорович
Горбушко Юрий Фёдорович Горбушко Юрій Федорович — (30.10.1912(17)-05.02.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 2-мĕш гварди танк çарĕн 12-мĕш гварди танк корпусĕн 48-мĕш гварди танк бригадин танкăн механик-водителĕ, гварди старшини.
Солянка (Кĕçĕн Кинель юппи)
Солянка — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Пĕштĕн (Юранкă юппи)
Пĕштĕн (выр. Пиштань), — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Юранкă шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Боровка ятлă никам та пурăнман ялтан тăватă çухрăм çурçĕрелле вăрманта вырнаçнă. Нуса Юранкăпа пĕрлешнĕ хыççăн тăватă çухрăмран вăл та унпа пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă ытла, вĕсем пурте пĕчĕк.
Пĕштĕн ытларах кăнтăр-хĕвелтухăçнелле шурлăхлă вăрман тăрăх юхать. Юханшыв хĕррипе çынсем пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кашăк аври курăкĕ
thumb|right|Кашăк аври курăкĕ Кашăк аври курăкĕ – нумай çул ӳсекен упа сарри йышши курăк. Пирĕн тăрăхра чи анлă сарăлнă курăксенчен пĕри. Кашăк аври курăкĕ Çĕр чăмăрĕ çинче, Артикăсăр, пушхирсемсĕр пуçне пур çĕрте те тĕл пулать.
Пирĕн тăрăхра пур çĕрте те пур, вăрмансенче ĕрчет. Ытларах чухăн çĕрсене акшар çĕрсене килĕштерет. Хăш чухне пысăк лаптăксем çинче хунать, унта ытти курăксем ун пек чух ӳсеймеççĕ. Ку курăк хăйĕн кирек хăш пайĕпе те ĕрчет, вăрман каснă тата хăртнă вырăнсенче хăвăрт сарăлать.
Улăхсемпе кĕтӳ çаранĕсенче ĕрчесен пĕтерме йывăр.
Биологи сăнлавĕ
150 сантиметр çӳллĕшне çитĕнет, анчах чылай чухне 30см пуçласа 100 см.-тан иртмест. Тымарĕсем лайăх аталаннă, тĕрлĕ еннелле каякан тĕп тымартан вĕттисем саланаççĕ. Çулçисем ик-виç хут тĕклĕ, хăйне евĕрлĕ шăршă сараççĕ, виçкĕтеслĕх евĕрлĕ курăнаççĕ. Тусанлăхĕсем çулçă хĕррипе вырнаçнă, утă тата çурла уйăхĕсенче пулса çитеççĕ.
Усă курасси
Кашăк аври курăкне сиплевре усă курма пулать. Тымарĕсем унăн крахмалпа пуян, çилĕм тума аван, сăра вĕретнĕ чуне те усă курма пулать. Сысна йышши чĕрчунсем тымарне юратаççĕ (ытти выльăх валли наркăмăшлă).
Ял çыннисем унăн çулçипе пахчаçимĕçе çĕрĕк ересрен сыхлама усă кураççĕ. Çулçисене çунтарсан унпа тăпрана пулăхлатма лайăх, çавăн пекех супăнь вĕретнĕ, кантăк хатĕрленĕ çĕрте усă кураççĕ.
Категори:Упа сарри йышшисем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Сӳсен
Сӳсен (Agróstis) — тырăсен йышне кĕрекен нумай е пĕр çул ӳсекен анлă сарăлнă курăксен ăрачĕ. Çумкурăк е выльăх апачĕ. Çурçĕр çурчăмăрĕн вăтам зонипе тропик тăаĕсенче анлă сарăлнă. Çăмăл тăпра çинче нӳрлĕ вырăнта ӳсет: çеремсенче, шурлăхра, юханшыв çыранĕсенче. Йăлăм улăхĕсенче час часах тĕп вырăн йышăнать.
left|thumb|. [[Штурм Якоб|Якоб Штурмăн «Deutschlands Flora in Abbildungen» кĕнекинчи ӳкерчĕк ]] çупкам
Çырса пани
1 метртан çуллĕрех ӳсекен улăх курăкĕ, çерем йĕркелет. Çулçисем тăрăхла, черетлĕ, хĕррисем тикĕс, вĕçĕ шĕвĕр. . Çĕртме - утă уйăхĕсенче чечекре.
818
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чу (юханшыв)
thumb|Чу [[Шу (хула)|пĕр ятлă хула патĕнче.]] Чу — Кăркăстанпа Казахстанри юханшыв
Тăсăлăвĕ — 1067 çм, шыв-çĕр лаптăкĕ 62500 çм².
Вуламалли
Категори:Жамбыл облаçĕ Категори:Кăркăстан юханшывĕсем Категори:Чикĕри юханшывсем Категори:Казахстан юханшывĕсем
Ямады
Ямады — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 519 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452814, ОКАТО кочĕ — 80259895001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Тюлябаево
Тюлябаево — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 194 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453335, ОКАТО кочĕ — 80238805006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Инçет Тухăç экономика районĕ
thumb|250px|right|Инçет Тухăç экономика районĕ Раççей картти çинче
Инçет Тухăç экономика районĕ — Раççей Федерацийĕн 11 экономика районĕсенчен пĕри, ун шутне 9 федераци субъекчĕ кĕрет:
Инçет Тухăç экономика районĕн территорийĕ Инçет Тухăç федераци тăрăхĕн территорипе пĕр танах пулать.
Халăх йышĕ — 7 772 пин çын (1987).
Каçăсем
Категори:Раççей экономика районĕсем
819
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шембеть
Шембеть — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Боковая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем Шембеть
Воя (Лекшма юппи)
Воя (Вая) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лекшма юханшывăн сылтăм çыранĕпе 47 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 43 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Балашов Анатолий Николаевич
Балашов Анатолий Николаевич — ( - ), Çеçĕнхир фрончĕн 53-мĕш çарĕн 34-мĕш уйрăм танк полкĕн рота командирĕ,  аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22.
Нуса (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ патне чи çывăх ял — Хырлăх. Вăл çăлкуçран тӳррĕн çурçĕр-хĕвелтухăçнелле сакăр çухрăмра  вырнаçнă. Пĕштĕн Юранкăпа пĕрлешиччен тăватă çухрăмран маларах вăл та унпа пĕрлешет. Юханшыв юпписем çирĕм ытла, вĕсем пурте пĕчĕк.
Нуса малтан çурçĕрелле юхать, кайран хĕвеланăçнелле пăрăнма тытăнать те юлашки вунă çухрăмне хĕвеланăçнелле юхать. Юханшыв хĕррипе çынсем пурăнмаççĕ, юхакан çĕрĕ вăрманлă, шурлăхлă.
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Тухăç-Çĕпĕр экономика районĕ
thumb|250px|right|Тухăç-Çĕпĕр экономика районĕ Раççей картти çнче
Тухăç-Çĕпĕр экономика районĕ — Раççей Федерацийĕн 11 экономика районĕсенчен пĕри, ун шутне 6 федераци субъекчĕ:
Халăх йышĕ — 8 984 пин çын (1987).
Хуçалăхăн тĕп пайĕсем: çунăк япала- тата энерги тăвасси, тĕслĕ металлурги, машина тăвасси, хими, вăрман тата целлюлоза-хут промăçлăхĕ.
Ял хуçалăхĕнче — тырпул тăвасси тата выльăх-чĕрлĕх ĕрчетесси.
Каçăсем
Категори:Раççей экономика районĕсем
Музыкантов Василий Михайлович
Музыкантов Василий Михайлович (чăн хушамачĕ Семёнов), — чăваш сăвăçи, çыравçи. 1938 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Пушкăрт Республикин Шаран районĕнчи Новопетровка ялĕнче çуралнă.
РФ ÇП тата ЧР ПÇП пайташĕ (2003).
Пурнăçĕ
1938 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Пушкăрт Республикин Шаран районĕнчи Новопетровка ялĕнче çуралнă. Мусăк училищинче вĕренсе тухнă. Приютовски мусăк училищинче ĕçленĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
«Манăçми кунсем» романа (2001) çырнă. Çавăн пекех унăн сăвăсемпе калавсен пуххи пичетленсе тухнă.
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Совет сăвăçисем Категори:Совет çыравçисем Категори:1938 çулта çуралнисем Категори:Юпан 1-мĕшĕнче çуралнисем
Швед чĕлхи
Швед чĕлхи (svenska) — çурçĕр герман ушкăнне кĕрекен чĕлхе. Швецире тата Финляндире патшаллăх чĕлхи шутланать. Швед чĕлхине Швед Академийĕ (Svenska Akademien) йĕркелесе пырать.
Швед чĕлхи патне çывăххисем: дани тата норвеги чĕлхисем. Çăванпа та датчансем тата норвежецсем шведсене, чĕлхесем пĕр пекрех пулнипе, пĕр-пĕрне лайăх ăнланаççĕ. Исланди тата фарер чĕлхисем татах çӳрçĕр герман чĕлхисен группăна кереççĕ, анчах та пĕчĕкенех аякрах швед челхирен вырнăçнă.
Алфавичĕ
Швед чĕлхи 29 саспаллинчен тăрать. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z å ä ö
W саспаллине хăй тĕллĕн усă курмаççĕ, вăл V пек шутланать. Ăна çын ячĕсене тата урăх чĕлхерен илнĕ сăмахсене çырнă чухне кăна усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Герман чĕлхисем Категори:Швеци
Горголюк Александр Иванович
Горголюк Александр Иванович — (27.08.1919-07.05.1993), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 02. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 16-мĕш сывлăш çарĕн 1-мĕш гварди пĕтерекен авиаци дивизин 30-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Солянка (Сарпай юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинель бассейнĕ
Вычера
Вычера — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. БЕЛ/ОНЕГА/59/26/85 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 97 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
41-мĕшĕн çĕртме уйăхĕнче (фильм, 2008)
«41-мĕшĕн çĕртме уйăхĕнче» (В июне 41-го, У чэрвені 41-га) — Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки Олег Смирновăн «Июнь» повеçĕпе хайланă илемлĕ телефильм.
Сюжет
1941 çулăн çĕртме уйăхĕ. Совет чиккин «Дамба» заставинче Анăç Беларуçре лару-тăру лăпкă мар. Кĕске кануран хĕсмете лейтенант Иван Буров таврăнать.
Каçăсем
Категори:Беларуç фильмĕсем Категори:Раççей драма фильмĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи пирки фильмсем
Шербак
Шербак — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Ишетка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Ядгарово
Ядгарово — Пушкăрт Республикин Кугарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 8 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238805007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Аялти Рейн
Анатри Рейн (франц. Bas-Rhin) — Францин хĕвелтухăç енче вырнаçнă, Эльзас регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 67. Администрацийĕ Страсбург хулинче вырнаçнă. Халăх йышĕ — 1 026 млн (1999) çын.
Тавралăхĕ
Департамент лаптăкĕ 4755 км² танлашать. Департамент тарăх Рейн юханшывĕ юхать.
Департамент шутне 7 округ, 44 кантон тата 526 коммуна кĕрет.
Кун-çулĕ
Тури Рейн — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче чи пĕрремеш йĕркеленĕ департаментсем шутне кĕрет. Йĕркеленнĕ хыççан икĕ хут Германи шутне кĕнĕ. Пĕрремĕш хут (1871-1918 çулсенче) франкпа пруссен вăрçинче выляса янă хыççăн, иккĕмĕш хут (1940-1945) Иккĕмĕш тĕнче вăрçи вăхăтĕнче.
Каçăсем
Категори:Франци департаменчĕсем
Чичканка
Чичканка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
820
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Куса (юханшыв)
Куса, — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Юранкă шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ патне чи çывăх ял — Макарково. Вăл ун çăлкуçĕнчен тӳррĕн кайсан сакăр çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Андреевка Юранкăпа пĕрлешиччен ултă çухрăм маларах вăл та унпа пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă патнелле, вĕсем пурте пĕчĕк.
Куса ытларах пайĕпе çурçĕрелле юхать. Юханшыв хĕррипе çынсем пурăнмаççĕ, вăл юхакан çĕрсем вăрманлă, шурлăхлă.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Чăваш вăрманĕ
Чăваш вăрманĕ наци паркĕ - Федераци шайĕнчи çутçанталăк усравĕ.
Кун-çулĕ
РФ Правительствин 1993 çулхи утă уйăхĕн 20-мĕшĕнчи 588 № йăшăнăвĕпе туса хунă. Шăмăршă районĕнче вырнаçнă.
Атăлçи сăрчĕн çурçĕр пайĕнче, Пасна юханшывĕн икĕ çыранĕнчи çĕрĕсене йышăнать. Лаптăкĕ - 25,2 пин га, 90% - вăрман çĕрĕ.
Çурçĕртен кăнтăралла - 24 çухрăм, тухăçран анăçа çити - 17 çухрăм. Наци паркне 4 зонăна пайланă.
Юханшывсем
Наци паркĕнче юханшывсем нумай. Весенчен чи пысăккисем: Пасна, Шурă Пасна, Хура Пасна, Хирла, Упамса.
Ӳсентăрансем
108 тĕс сиплев курăкĕ ӳсет.
Хыр, чăрăш, ăвăс, хурăн, çăка, юман пысăк лаптăк йышăнаççĕ. Хура çырла, кĕтмел, шур çырли, пăчăр çырли, упа çырли (тинкĕле курăкĕ) ӳсет.
Чĕрчунсем
Паркра 120 тĕс кайăк палăртнă, вĕсенчен 90 йăва çавăраççĕ. 19 тĕс пулă, 16 тĕс амфибисемпе рептилисем, 40 тĕс сĕт çитерекенсем. Ку Чăваш Енри позвончныйсен 90% пулать.
Сунар кайăкĕсем: ăсансем, карăксем, пăчăрсем тĕл пулаççĕ. Юрлакан кайăксем питĕ нумай. Сайра тата пĕтсе пыракан чĕрчунсем те пур: хăмăр упа, çӳлевĕç, ăтăр, ахаль путене, тăрна, ӳхĕ тата ыттисем. Хурт-кăпшанкăсен тĕсĕсем питĕ анлă сарăлнă, Вăтам Атăл тăрăхĕнчи сарăлнă пĕтĕм семействисем тĕл пулаççĕ.
Салихово (Ямадинский сельсовет)
Салихово — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 376 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452814, ОКАТО кочĕ — 80259895003.
Чăваш вăрманĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн çутçанталăк усрав территорисем Категори:Шăмăршă районĕ Категори:Раççей наци паркĕсем
Салихово (Ямадинский сельсовет)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Украина президенчĕсен ят-йышĕ
Каçăсем
Категори:Украина президенчĕсем
Çурçĕр-Анăç экономика районĕ
thumb|250px|right|Çурçĕр-Анăç экономика районĕ Раççей картти çинче Çурçĕр-Анăç экономика районĕ — Раççей Федерацийĕн 11 экономика районĕсенчен пĕри, ун шутне 5 федераци субъекчĕ кĕрет:
Халăх йышĕ — 8,5 млн çын (2007), çĕр-шыв лаптăкĕ — 210,8 пин çм².
Каçăсем
Категори:ССРП экономика районĕсем Категори:Раççейĕн экономика районĕсем
Плотников Николай Алексеевич
1977 çулта пуш уйăхĕн 16-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Шупашкар районне кĕрекен Лапсар ялĕнче çуралнă теть. Чăваш википедине вунсаккăрмĕш, уçăлнăранпа пилĕк уйăхран килнĕ. Чăваш патшалăх университечĕн чăваш филологийĕпе культура факультетне вĕренсе пĕтернĕ. Чулхулан Из рук в руки хаçатра ĕçленĕ. Халь Шупашкар районĕн Лапсар ялĕнче, Комсомольски урамĕнче, 37-мĕш çуртра пурăнать тенĕ. Чăваш чĕлхине лайăхах пĕлмест.
2005-мĕш çулта 12-мĕш ака уйăхĕнче википедине килнĕ.
2005-мĕш çулта 2-мĕш çу уйăхĕнче администратор статусне ыйтнă, 5-мĕш çу уйăхĕнченпе администратор пулнă.
2007-мĕш çулта кăрлач уйăхĕн 10-мĕшĕнче бюрократ статусне ыйтнă, карлачăн 16-мĕшĕнче бюрократ пулса тăнă.
2010-мĕш çулта ака уйăхĕн 12-мĕшĕнче администратор статусне Viktorа панă.
2010-мĕш çулта раштав уйăхĕнче википедине пăрахса кайнă.
ЧПУ вĕренсе тухнă, 2014 çултанпа лаборант пулса ĕçлет.
Сайтсем
Н. Плотников тунă сайчĕсем (доменĕ точкаччен сылтăм енче, сулахай енче поддоменĕн зони):
Каçăсем
Категори:Чăваш тетелçисем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем
Рона (департамент)
Рона (франц. Rhône) — Францин кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă, Рона-Альп регионне кĕрекен департамент. Департамент номерĕ 69. Администрациĕ Лион хулинче вырнаçнă. Халах йышĕ 1 579 млн (1999) çын.
Географи
Департамент шутне 2 округ, 54 кантон тата 293 коммуна кĕреççĕ.
Истори
Рона департаментне 1793 çулта Рона тата Луара департаменче икке пайланнă хыççăн йĕркеленĕ.
Категори:Франци департаменчĕсем
Çăкаллă (юханшыв)
Çăкаллă — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Аслă Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинель бассейнĕ
Чочергина
Чочергина — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кельват юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Шечка
Шечка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Воложка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Пахтат
Пахтат (بغداد) — Иракăн тĕп хули, Пахтат мухафазин административлă тĕпĕ.
Çутçанталăк никĕсĕ
Пахтат Иракăн варринчех, Тигр хĕрринче, Дияла юхса кĕнĕ çĕртрен инçех мар вырнаçнă. Çанталăк климачĕ хулара тата тулашĕнче субтропиклă тата вăтаçĕртинĕслĕ. Кăрлачри сывлăшăн вăтам температури +10 градус, утăра — +34 градус. Çулти вăтам нӳрĕклĕх — 160–180 мм. Нӳрĕк раштав-кăрлачра чылай ӳкет. Çу тапхăрĕ: çу-юпа: ун чух Пахтатра чи шăрăх типĕ çанталăк тăрать (чи вĕри сывлăш, утăра +43 градус пулнă), çумăр сайра çăвать. Хĕл сезонĕ раштав-пушра; сывлăш +18 градусран ăшăрах тăмасть.
Çу-çĕртме уйăхĕсенче çурçĕр-анăç çилĕ вĕрет, Пахтатра тата таврашĕнче часах тусанпа хăйăр тăвăлĕ алхасать.
Халăх йышĕ, челхе, тĕн
АПШ Ирака хирĕç вăрçă (2003) пуçличчен Пахтатра 5.1 млн ытла çын пурăннă. Халĕ çын хирĕçӳре вилнипе, урăх хулана е ют çĕре тухса кайнипе халăх йышĕ самаях ӳкĕннĕ, анчах та тĕрĕс хыпар пама май çук.
Этнос енчен хула халăхĕ шутĕнче ытларах арапсем (75 %), çаплах куртсем, турккăсем, ассирисем, эрменсем, еврейсем тата урăххисем те. Патшалăх чĕлхи — арап чĕлхи, курт чĕлхи те анлă саралнă, унăн статусĕ официаллă шутланать. Тĕне тытса пыракан çынсем хушшинче Пахтатра шиит тата суннит йӳнлĕ мăсăльмансем (90 % ытла), христианлăхпа иудаисăма йĕркипе пурăнакан та чылай.
Хулан кун-çулĕ
Хула çĕр вырăнĕнче, историксем палăртнипе, пирĕн эрăччен XIX—XVIII ĕмĕрсенче пурăну вырăнĕсем пулнă. Пахтата хăйне 762 çулта Тигр шывĕн анăç çыранĕнче никĕс хунă.
Каçăсем
*
Урал тăвĕсем
thumb|Урал тăвĕсем Урал тăвĕсем — Тухăç-Европа тата Анăç-Çĕпĕр тӳремĕсем хушшинчи ту системи.
Тавралăхĕ
Урал тăвĕсем кайри Протерозой тапхăрĕнче çĕкленнĕ. Урал тăвĕсен тухăç умĕ Европăпа Ази уйрăлу чикки шутланать.
Географи енчен Урал тăвĕсене пиллĕке пайлаççĕ:
Çурçĕрте Урал тăвĕсен хырçин тăсăлăвĕ Пай-Хой ту системи пулать, кăнтăрта — Мугоджар.
Истори
Авалхи çăлкуçсенче Урала Рифей е Гиперборей тăвĕсем тенĕ. Вырăс çул уçса çӳрекенĕсем ăна Чул (Камень) ятпа палăртнă, Урал тесе ăна вырăс çăлкуçĕсенче XVII ĕмĕр вĕçĕнче çырнă. Палăртăвне В. Татищев манси чĕлхинчи «ур»(ту) сăмахран илнĕ. Тепĕр версипе çак сăмах тĕрĕкрен тухнă. Уралăн чи каппай хули — Екатеринбург, часах «Уралăн тĕп хули теççĕ», вăл Раççей Федерацийĕн Урал федераллă округĕн административлă тĕпĕ шутланать. Ур белка, урас зверобой вепсла, финн-угрсем Уралтан килнӗ, тӑван ҫӗршыври пек топонимсем тенӗ.
Тăррисем
Einige der höchsten Berge (der Höhe nach sortiert) im Überblick:
Каçăсем
Категори:Европăри ту системисем Категори:Азири ту системисем Категори:Раççейри тусем
Балашов Василий Дмитриевич
Балашов Василий Дмитриевич — (-), Сталинград фрончĕн 8-мĕш сывлăш çарĕн 8-мĕш уйрăм разведка авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ çумĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
821
Вилнĕ
Категори:Çулсем
41-мĕшĕн çĕртме уйăхĕнче (фильм)
41-мĕшĕн çĕртме уйăхĕнче (фильм):
Магдалена Гурска
Магдалена Гурска (Magdalena Górska; 1981 çулхи авăн, 21, Варшава, Польша) — поляк актриси.
Биографи
Магдалена Гурска 1981 çулта Варшавăра çуралнă. 2004 çулта Варшавăри театр академинче веренсе тухнă.
Каçăсем
Категори:Польша актрисисем Категори:1981 çулта çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем
Глухая Сомба
Глухая Сомба — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Сомб кӳлĕ -күл - Сомба юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
822
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Анăç-Çĕпĕр экономика районĕ
thumb|250px|right|Анăç-Çĕпĕр экономика районĕ Раççей картти çинче Анăç-Çĕпĕр экономика районĕ — Раççей Федерацийĕн 11 экономика районĕсенчен пĕри, ун шутне 8 федераци субъекче кĕрет:
Халăх йышĕ — 14 607 пин çын (1987).
Экономика
Хуçалăхĕн пайĕсем: нефть, газ, чул кăмрăкне тупăшласси, металлурги, машина тăвас, хими промăçлăхĕ, вăрман касса йывăç тăвасси.
Ял хуçалăхĕ: тырпул тăвасси, выльăх-чĕрлĕх ĕрчетесси.
Каçăсем
Категори:Раççей экономика районĕсем
Воскресенское (Кукарча районĕ)
Воскресенское  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 670 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453322, ОКАТО кочĕ — 80238810001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Урал (Янаул районĕ)
Урал  — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 76 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452814, ОКАТО кочĕ — 80259895004.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Шиньга
Шиньга — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
823
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гордеев Александр Семёнович
Гордеев Александр Семёнович — (15.04.1903(2)-16.10.1975), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 61-мĕш çарĕн 7-мĕш гварди кавалери корпусĕн 7-мĕш гварди кавалери танксене пĕтерекен артиллери дивизионĕн танка хирĕç пăшалĕн тĕллекенне пулăшаканĕ, гварди красноармеец.
The Doors
The Doors  — 1965 çулта Лос-Анджелесра йĕркеленнĕ американ рок-ушкăнĕ.
Каçăсем
Категори:АПШ рок-ушкăнĕсем Категори:Лос-Анджелесри мусăк коллективĕсем Категори:Прото-прогрессив ушкăнĕсем Категори:Хард-рок ушкăнĕсем Категори:Billboard Hot 100 Категори:1970-мĕш çулсенчи мусăк коллективĕсем Категори:Квартетсем Категори:Трио
Доровичка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Балашов Вячеслав Павлович
Балашов Вячеслав Павлович — (-), Çурçĕр флочĕн 5-мĕш бомблакан авиаци бригадин 24-мĕш мина-торпеда авиаци полкĕн звено командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Доровичка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Тип Умирка
Тип Умирка  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Умирка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Аслă Кинель бассейнĕ
Чурулька
Чурулька — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Паламар
Истори
Хунсем Вăтам Азирен Çурçĕр Кавказпа Меоти (Азов) кӳлли таврашне пирĕн эрăри 370-374-мĕш çулсенче хăпса тухнă. Вĕсене ун чухне Паламар патша ертсе пынă.
Ку хушăра Туранра пурăнакан авалхи чăваш йăхĕсем пурте: чăвашсем те, сăкăтсем те, сăварсем те, массакетсем те, шăхальсем те, уписем те, саккисем те, эссекӳльсем те хунсен уртине кĕнĕ. Çак 374 çултан пуçласа вара Халăхсен Аслă Куçса Кайăвĕ (Великое Переселение Народов) пуçланнă. "'Весь Восток задрожал при внезапно разнесшихся вестях, что от крайних пределов Меотиды, между ледяным Танаидом и свирепыми народами Массагетов, где Александровы запоры сдерживают дикие племена скалами Кавказа, вырвались рои гуннов, которые, летая туда и сюда на быстрых конях, все наполняли резней и ужасом'.—" çырать IV — V ĕмĕрсенче пурăннă христиан çыравçи Иероним.
Вуламалли
Категори:Хунсем
Сăвăр
thumb|right|250px|Сăвăр Сăвăр (Marmota) — сĕт çитерекен пакша евĕрлĕ кăшлакан чĕрчун. Сăвăр кĕлетки тăршшĕ 50-58 сантиметр, йывăрăшĕ 4-6 килограмм пулать. Сăвăрсем çемьепе шăтăкра пурнаççĕ. Шăтăк тарăнăшĕ 2-3 метра çитет, тăршшĕ вара 10 метртан та иртме пултарать. Кĕркунне шăтăкне питĕрсе çывăрма выртаççĕ. Çуркунне вăрансах чупаççĕ. Сăвăр ами 40-42 кунран 3-5 çура тăвать. 26 кунран çурасем курăк çиме тытăнаççĕ. Наркăмăшлă курăксемсĕр пуçне нимĕнле ÿсен-тăрана та тиркемеççĕ. Сăвăрсем 10-12 çул пурнаççĕ. Пирĕн патăрта вĕсем ĕлек пайтах пулнă. Хальхи вăхăтра сăвар ятарласа килсе янă хыççăн кăна тепĕр хут ĕрчеме пуçланă. Паянхи куна сăвăр колонийĕсем Патăрьел тата Çĕрпÿ районĕсенче пур. thumb|right|250px|Сăвăр
Сăвăр кунĕ
1886 çултан АПШра нарăсăн 2-мĕшĕнче Сăвăр кунĕ паллă тăваççĕ.Çак куна сăвăр шăтăкĕнчен тухнине сăнаса хĕл тăршшĕне пĕлеççĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Сăвăр йышшисем Категори:Кăшлавçăсем
Четырман
Четырман — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 216 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452814, ОКАТО кочĕ — 80259895005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Рона (юханшыв)
Рона (Rhône), — Франципе Швейцари тăрăх юхакан юханшыв. Тăршшĕ 812 çухрăм, бассейн лаптăкĕ 98 км2. Вăтамран 1 780 м3/ç шыв юхать.
Çăлкуçĕ Лепонт Альпĕнчи Рона парлăхĕнче вырнаçнă. Вăтаçĕр тинĕсĕн Лион заливне юхса тухать.
Юпписем
thumb|Рона юханшывĕРона юханшывăн пысăк юпписем: Эн, Сона тата Ардеш (сылтăм юпписем), Изер тата Дюранс (сулахай юпписем). Юханшыв бассейнĕн виççĕ тăваттăмĕш пайĕ ытла тăвăллă вырăнсене килет.
Хуласем
Швейцарири çак хуласем Рона çинче вырнаçнă: Бриг, Сьюн, Женева. Çавăн пекех Францири Лион, Валанс, Монтелимар, Авиньон тата Арль хулисем Рона юханшывĕ çинче лараççĕ. Категори:Франци юханшывĕсем Категори:Швейцари юханшывĕсем
824
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вар хура тăпраллă экономика районĕ
thumb|500px|right|Вар хура тăпраллă экономика районĕн административлă картти
Вар хура тăпраллă экономика районĕ — Раççей Федерацийĕн 11 экономика районĕсенчен пĕри.
Кун-çулĕ
Бронза ĕмĕрĕнче Хуратăпралăхра апаш этеплĕхĕн арисем пурăннă.
Йышĕ
5 федераци субъекчĕнчен тытăнса тăрать:
Пĕтĕмĕшле хыпар
thumb|280px|right|Вар хура тăпраллă экономика районĕ Раççей карти çинче
Андреевка (Кукарча районĕ)
Андреевка  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 18 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Рамблер
Rumbler, Рамблер — тетел-холдингĕ, шырав системи, Раççей тетелĕн рейтинг-класификацийĕн ресурсĕ, инфомаци порталĕсен йышне кĕрет. 1996 çулта йĕркеленĕ.
Рамблер шырав системи вырăс, акăлчан тата украин чĕлхине кĕрекен сăмахсене ăнланать тата уйăрать.
Шырав чĕлхине йĕркелесси: вырăс, анкăлчан, украина. Морфологи хисепленет.
Пĕр вăхăт Рамблер шырав системи Раççейре халăх кăмăлланăскер пулнă, кайран Яндекс мала тухать.
Хуçасем
Rambler Media Group акцисен тĕп пакечĕ (48 %), маларах инвестици фондчĕсен çинче пулнă.
Шиям
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Рамблер
Ертӳçĕсем
2007 çултан пуçласа тĕп ертӳçĕ Марк Опзумер.
Кун-çулĕ
Рамблер шутне кĕрекен Рамблер Телесеть инçекомпание 2006 çулхи юпа уйăхĕнче Проф-Медиа компани туяннă.
Шиям
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Рамблер
Кун-çулĕ
2007 çулти утă уйăхĕн 20-мĕшĕнче «Бегун» компани ООО «Инвестиционный холдинг Финам» 25% акцине сутăн илет. Ку компанисене Рамблер 18 млн. АПШ долларĕ парса илет. [7] 2008 çулхи утă уйăхĕнче Google компани «Бегун» 100% акцине 140 млн АПШ долларĕ парса хаклать.[8]
Ытти
Игорь Ашманов 1999-2000 çул хушши ĕçлени çинчен кĕнеке çырса кăларать.
Каçăсем
Категори:Шырав системи Категори:Рунет Категори:1996 çулта уçăлнисем
Тухăç-Европа тӳремĕ
Тухăç-Европа тӳремĕ е Вырăс тӳремĕ, — Çĕр çинчи пысăк тӳремсенчен пĕри, чылайăшĕпе, Европăн тухăç пайĕнче вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Çурçĕрте Шурă тата Баренц, кăнтăрта — Хура, Азов тата Каспи тинĕсĕсен хумесемпе çăвăнать. Çурçĕр-анăçра Скандинави тăвĕсемпе, анăçпа кăнтăр-анăçра — Тĕп Европăн (Судетсем тата ыттисемпе), Карпатсемпе, кăнтăр-тухăçра — Кавказпа, тухăçра — Урал, Мугоджар тăвĕсене çитет. Крым çурутравĕн çĕрĕсенче тӳремĕн чикки Крым тăвĕсен çурçĕр ту айккипе пырать.
Каçăсем
* Категори:Раççейри тӳремсем Категори:Украинăри тӳремсем Категори:Беларуçри тӳремсем Категори:Казахстанри тӳремсем Категори:Эстони географийĕ Категори:Финлянди географийĕ Категори:Латви географийĕ Категори:Литва географийĕ Категори:Польша рельефĕ Категори:Молдави географийĕ
Озал Тургут
Озал Тургут - Турцин саккăрмĕш президенчĕ. Хăйĕн политикинче ирĕклĕ экономика, пантюркизм тата АПШ туслăхлăхĕ енлĕ пулнă. АПШ Ирака хирĕçле 1992 çулта вăрçă пуçласан Озал Тургут Саддам Хусейна хирĕç пулнă.
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпан 13-мĕшĕнче Малатья хулинче çуралнă;
825
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кăрлач, 28
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Ашина
Бумын (аслă турат) тата Истеми (кĕçĕн турат) хаканĕсем ăрава пуçарса яраканнисем пулаççĕ. Престол наследовался по лествичному принципу: «старшему брату наследовал младший, племянник дяде». Ăратран тухнă çынсем хакан хыççăн пĕрремĕш аслă чиновник (ябгу), астул нĕселĕсем — тегин, шад, çарпуçĕсем — суйбаши, элтепер пахăнуллă йăхсен пуçлăхĕсен вырăнĕсене йышаннă.
Ашина ăрăвĕ пулса тухни (халап)
Таншура Ашина епле пулса тухни пирки халап пур. Халапа тăнласан, сĕм-авал Ашина хун ăрачĕ пурăннă. Çав ăрата кӳршĕ йăхсем çĕмĕрсе пĕтернĕ, хырăмлă пĕр хĕрарăм кăна в Гаоцзюйрен (Алтай) çурçĕр-анăçалла ту çинчи чуллă хăвăлта çăлăнса юлнă (Ромул тата Рем танл.). Кунта кашкăр йӑви пулнă. Ачана çуратнă чухне хĕрарăм çут тĕнчерен уйрăлса каять, арçын ачана вара ултă çураллă кашкăр ами çитĕнтерет. Çак арçын ачаран хунсен Ашина-Эди (Эди Ж/эди çиччĕмĕш) патша ăрачĕ пуçланса каять.
Тухăç турачĕ
East-Hem 600ad.jpg хăйĕн чи анлăхĕнче, п. эрч. 600 ç.:
Каçăсем
Категори:Казахстан историйĕ Категори:Узбекистан историйĕ Категори:Раççей историйĕ
Канаш (Тĕмен облаçĕ)
Канаш — Тĕмен облаçĕнчи чăваш ялĕ.
Кунçул
1923 çулта И. Карлин Тĕмен облаçĕнчи Канаш ялĕнче Курак Хветуринчен Эмине юррисене çырса илнĕ[çăлкуç пур-и?].
Çав. пекех
Канаш, Канаш хули.
Каçăсем
Категори:Тĕмен облаçĕ Категори:Аякри чăваш ялĕсем Категори:Тĕмен облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Тури Табога
Тури Табога — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Индокитай
thumb|300px|Индокитай çурутравĕ [[1886.]] Индокита́й — Азин кăнтăр-тухăçенчи çурутрав, лаптăкĕ 2 млн. çм2 яхăн.
Çутçанталăк управĕсем
Категори:Çурутравсем Категори:Ази Категори:Кантăр-Тухăç Ази Категори:Индокитай
Сейма (юханшыв)
Сейма, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Ока шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Мăн Шурлăхра (выр. Большое Болото), Конево ялĕнчен виçĕ çухрăм хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Володарск хулинчен юхса тухнă хыççăн чылай хушă Ока шывĕпе юнашар юхать, Жёлтино яла çитеспе унпа пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем нумай, чи пысăккисем — Саях, Глушица, Рейна, Кругловище, Арище.
Сейма ытларай пайĕпе кăнтăралла юхать.
Ялсем
Юханшыв чылай хушă шурлăхлă вырăн тăрăх юхать, çавна кура ун хĕрринчи ялсемпе хуласем ун вĕçĕнче кăна курăна пуçлаççĕ.
Сейма хĕрринчи ял-хуласем: Володарск (ял), Володарск (хула).
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
826
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Югамаш
Югамаш — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 395 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452814, ОКАТО кочĕ — 80259895006.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Гордеев Владимир Петрович
Гордеев Владимир Петрович — (15.12.1917(2)-21.06.1988), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 11-мĕш гварди çарĕн 84-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 245-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн отделени командирĕ, гварди аслă сержанчĕ.
Ногин Виктор Павлович
Виктор Павлович Ногин - паллă вырăс революционерĕ.
Кун-çулĕ
Виктор Ногин 1878 çулта Мускавра çуралнă. 1893 - 1896 çулсенче текстиль комбинатĕнче (Богородск хули) ĕçленĕ.
Кругловище (юханшыв)
Кругловище, — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан юханшыв, Сейма шывĕн юппи.
Юпа, 6
Пулăмсем
right|80px|«Джаз юрăçĕн» афиши
Кругловище (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Пырлă (выр. Пырское) кӳлĕ патĕнче вырнаçнă. Володарск ял патĕнче Сейма шывĕпе пĕрлешет. Юханшывăн пысăк юпписем çук, вĕттисем кăна.
Юпа, 6
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Кругловище (юханшыв)
Тавралăхĕ
Кругловище ытларай пайĕпе кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать.
Елгома
Елгома (Еглома) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Канакша юханшывăн сылтăм çыранĕпе 42 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Кругловище (юханшыв)
Ялсем
Юханшыв чылай хушă шурлăхлă вырăн тăрăх юхать, çавна кура ун хĕрринче ялсемпе хуласем çук. Чи çывăх ял, Володарск, вăл Сейма шывĕпе пĕрлешнĕ хыççăн вырнаçнă.
Елгома
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Кругловище (юханшыв)
Ялсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Елгома
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Грек чĕлхи
Гре́к чĕлхи (тăван ят — [],  []) — индоевропа чĕлхе çемьинчи чĕлхесенчен пĕрри. Грек группине кĕрекен пĕртен-пĕр чĕлхе, çапах та хăш чухне унăн уйăрăлнă диалекчĕсене — пĕтес патне çитнĕ цакон, каппадок тата понт чĕлхиесене — асăнаççĕ. Грек чĕлхи çырăвĕн историне 3,5 пин çул маларах палăртнă; уйрăм тапхăрсенче урăх ятсемпе асăнаççĕ (микен грек, авалхи грек, висанти, çĕнĕ грек).