cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Якуркка
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Патша тарçисем вăйпа тĕне кĕртсе тăван халăх йăли-йĕркине пăсни тата чунне-чĕрине мăшкăллани ăна тахçантанпах тарăхтарса пурăннă. Чăваш патшалăх тĕп архивĕнче упранакан чăнлавсем хальхи Шупашкар районне кĕрекен Анат Кĕнер(Çӳлтикасси) ялĕпе таврари халăх 1774 çулхи утă, 18 кунĕнче пусмăрçăсене хирĕç çĕкленнине каласа параççĕ. Вĕсене Анат Кĕнер ялĕнчи чăваш паттăрĕ Калюк, вăйпа тĕне кĕртнĕ ячĕ — Иван Андреев тата Мамка ялĕнчи паттăрĕ Ресван (Андрей Ильин) ертсе пынă. Пăлхавçăсем çав кунах Çӳлтикассинче пухăннă. Часах кунта Пайраш ялĕнчи хресченсем те килсе çитнĕ. Вĕсене Якуркка (вăйпа тĕне кĕртнĕ ячĕ — Егор Андреев) ятлă чăваш паттăрĕ ертсе пынă. Хыççăнах пăлхава ертсе пыракансем ялсене кайнă. Якуркка хăй çыннисемпе Тăрăн ялне васканă. Ку яла Кĕпер чăвашĕсем тыткăна лекнĕ тиаккăна илсе килнĕ. Ăна вара Якуркка Тăрăн ялĕнче пĕтĕм халăх умĕнче çакса вĕлерме хушнă. Çакăн хыççăн Якуркка хушнипе ял çыннисене чиркӳ пурлăхне халăха пĕтĕмпех ним юлми валеçсе панă. Кайран Якуркка пилĕк юлташĕпе Аслă Шетмĕ ялне çитнĕ, унти халăха кĕрешӳ çулĕ çине илсе тухнă. Пăлханнă халăх кунта та чиркӳ япалисене çынсене валеçсе панă, ярса тытнă икĕ пупа вара Пугачев патне илсе кайма шутланă.
Кече Курь-Еган (Вах юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
База-Куяново
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Ямб-Яха (Арка-Тутысыма-Яха юппи)
Ямб-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Арка-Тутысыма-Яха юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Пур.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Шамонино
Шамонино — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 21 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450521, ОКАТО кочĕ — 80252855005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Хатĕр пул (журнал)
Хатĕр пул (Будь готов), — чăвашла пичетленсе тухакан шкул ачисен журналĕ.
1929—1941
1928 çулхи акан 12—13-мĕшĕсенче ПРКП(б) Чăваш обкомĕн секретариачĕ пионерсем валли журнал пичетлеме кирлĕ пирки çирĕплетнĕ. Журналăн пĕрремĕш номерĕ (3000 экземпляр) 1929 çулхи нарăс уйăхĕнче Шупашкарта кун çутине тухнă. Журнал 1,25 - 2,0 пичет листи калăпăшĕпе пичетленнĕ. Уйăхра пĕрре тухнă.
Журнал пионерсемпе шкул ачисем валли пичетленнĕ, кăлараканĕ — Чăваш АССР ВЛКСМ обкомĕ тата Чăваш АССР халăх çутĕçĕн комиссариачĕ.
Авторсем: Кудрявцев-Ильин М. И., Уйăп Мишши, Мархва Трубина, П. Митта, И. Малкай, Л. Агаков, В. Митта, В. Алагер, С. Лашман, К. Чулкаç.
Журнал редакторĕсем
И. Я. Яковлев, П. Иванов, В. Марковников, А. С. Сымокин, А. Пушкин, Л. Я. Агаков, И. М. Алтын-Баш, М. Огородников, А. Д. Кăлкан, Пурхи Ахван (1977 - 1985) тата ыт.
Каçăсем
Категори:Периодикăллă кăларăмсем Категори:Чăваш хаçат-журналĕсем Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал
Мирон-Ю
Мирон-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 153 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Сăрă чарлан
Каçăсем
Категори:Чăн чарлансем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Африкăн вĕçен кайăкĕсем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Курджипс (юханшыв)
Курджипс — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей, Краснодар Ен территорипе юхать. Шурă юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 100 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем
Греци драхми
Дра́хма  (Δραχμή)—авалхи греци полисĕсен, авалхи грек патшалăхĕсен тата хальхи Грецин, евро кĕритччен, укçи.
Никама пăхăнманлăхне илсен грексем Грек финиксĕ ятлă хăйсен укçине çӳретме тытăнннă. Пĕр грек финиксĕ 100 лептăран тăнă, вăл Турци курушĕн 1/6 е пĕр франци франкĕпе тан пулнă.
1833-мĕш çулта Оттон король кĕмĕл драхмăна Греци патшалăхĕн укçи пек çӳретме пуçлать. Номиналпа 1 финикс = 1 драхма.
Нимĕç оккупацийĕ вăхăтĕнче Грецинче гиперинфляци пулать. Çĕнĕ драхмана 1944-мĕш çулхи чӳкăн 11-мĕшĕнче çӳретме тытăнаççĕ. 1 çĕнĕ драхмăна 50 миллиард киввипе улăштарнă. Инфляци татах тăсăлнă,, çавăнпа 1954-мĕш çулхи çу уйăхĕн 1-мĕшĕнче каллех укçа ылмаштарнă, 1 çĕнĕ драхма 1000 кивви çине.
2002-мĕш çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче Грецинче евро çӳреме тытăнннă. Официаллă курс пĕр еврошăн 340,75 драхма.
Тимĕр укçа
1868мĕш çулта хальхи драхман 1-мĕш серийĕ тухнă: 1894-мĕш çулта 1 тата 2 лептăллă укçасене кăларма пăрахнă, 1984-мĕш çулта 10 тата 20 лептăллă укçасене пăхăрпа никĕль хутăшĕнчен тума тытăннă. 1911-мĕш çулта 1 тата 2 драхма кĕмĕлтен тума тытăннă. 1926-мĕш çулта 20 лептăран пуçласа 5 драхма таран пăхăрпа никĕль хутăшĕнчен, 10 тата 20 драхма кĕмĕлтен тума пуçланă.
Каçăсем
Категори:Драхма Категори:Греци укçисем
Категори:Европа валютисем
.cv
.cv, - Кабо Верде патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Кабо Верде Категори:Интернет доменĕсем
Çĕнĕ Йĕлмел (Çарăмсан районĕ)
Çĕнĕ Йăлма, Şĕnĕ Jălma — Тутарстанри Çарăмсан районне кĕрекен чăваш ялĕ.
1270-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Шупашкарти промăçлă тракторсен савучĕ
Шупашкарти промăçлă тракторсен савучĕ (ШПТС) — СССР тата хальхи Раççейри промăçлă тракторсене тăвакан пысăк ĕçлев йĕркелĕвĕсенчен пĕри, XX ĕмĕрĕн тĕнчери чи йывăр трактор тăвакан ĕçлев йĕркелĕвĕсенчен пĕри — çунав-энергетика комплексĕ, ылтăн тупăçлакав, нефть-газ, чĕр кăмрăк, ту чул-тăпри отраçлĕсем, çурт-йĕр тăвас индустри тата çул хуçалăхĕ валли йывăр капкат-бульдозер тата пăрăх хуракан техникăна тăвакан савут. Шупашкар хулинче вырнаçнă.
Халĕ ĕçлев йĕркелĕвĕн эксплуатацине «Трактор савучĕсем» концернĕ йышне кĕрекен УАО «Промтрактор» туса пырать.
Кун-çулĕ
1974 çулхи раштавăн 30-мĕшĕнче савутăн пĕрремĕш ĕçлев корпусне — сдаточный корпусне (чăв.?) — хута яраççĕ, унта пулас сериллĕ 330 л.х. Т-330 тракторăн пайĕсене пуçтарнă.
1975 çулхи юпан 25-мĕшĕнче «ШПТС» марккин пĕрремĕш Т-330 трактор-бульдозерне туса кăларнă. Çак вара трактор савучĕн çуралу кунĕ шутланать.
Т-330 трактор базипе 1974 çулта пăрăх хуракан трактора ăсталанă. Пĕрремĕш тĕслĕхне 1977 çулхи çăвăн 7-мĕшĕнче хатĕрленĕ. 1982 çулхи авăнăн 1-мĕшĕнче савутăн тĕп конвейерĕнчен 1000-мĕш трактор тухать.
1993 çулхи раштавăн 28-мĕшĕнче «Шупашкарти промăçлă тракторсен савучĕ» патшалах ĕçлев йĕркелĕвне уçăллă тĕслĕ акционерсен «Промтрактор» пĕрлĕхне куçарнă. 90-мĕш çç. тракторсене сахал кăлараççĕ. Савутри ĕçлев лаптăкĕсене тĕрлĕ хуçалăх субъекчĕсене хута панă.
Каçăсем
УАО «Промтрактор» сайчĕ
Категори:Трактор тăвакан компанисем Категори:Трактор тăвакан ĕçлев йĕркелĕвĕсем Категори:Чăваш Енĕн ĕçлев йĕркелĕвĕсем
Вăрăмпуç
Вăрăмпуç, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
.cx
.cx, - Раштав утравĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Раштав утравĕ Категори:Интернет доменĕсем
1290-мĕш çулсем
Паллă пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Пуэр
thumb|right|Пуэр
Пуэр (Пуэр провинцинчи китай|普洱茶|普洱茶|pǔ'ěrchá|пуэрча|чейĕ}}) - ферментленĕ хыççăнхи чей. Уйрăммăн технологипе хатĕрлеççĕ: симĕс чейĕ таран тирпеленĕ çулçăсене микробсемпе ускурса ферментлеççĕ — хăй майĕпе е ӳнерлĕн (хăвăртласа) ватăлтараççĕ. Ферментлекен микробсем: Aspergillus acidus, Аспергилл йăхĕнчи кăмăска кăмписем.
Пуэр чейĕ ферментленипе уйрăлса тăрать — çав стади вара тĕрлĕ вăхăта тăсăлма пултарать. Унта хутшăнакан микроорганизмсем чейĕн тутине те, хими енĕпе йышне те питĕ улăштараççĕ.
Автотранспорт аталанса кайиччен чейе вăрăм çула тухнипех, хыççăн сутиччен усранипех ферментленĕ.
XX ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринче, чейе нумай сутма пуçланипе тата хăвăрттăн турттарма тытăннипе чĕртавар çул çинче кирлĕ чухлĕ ферментленме ĕлкĕрейменние пула XX ĕмĕрĕн 70-мĕш çулĕсенче ятарласа хăвăрт ферментлекен технологие шутласа кăларнă (çулçăсене купаласа хунă та шывпа йĕпетнĕ, çапла вара ăшĕнче температура хăпарса пынипе васкаса ватăлнă).
Çапла ĕнтĕ пуэрăн икĕ тĕсĕ — малтанхи пекех хатĕрлени шэн пуэр ( — чĕрри, тирпелеменни, «симĕсси») тата шу пуэр ( — пиçни, тирпелени, «хури») пулса кайнă.
Пуэр ватăрах пулни тутине лайăхлатать тени тавлашуллă. Тĕрĕссипе, чейĕн пахалăхĕ технологирен килет.
Вăхăт иртнĕçем шу пуэртен «йĕпе купа тутипе шăрши» тени тухса каять те пахаланать теекенсем пур. Çак процесс чăнах чылая тăсăлать: 2—3 çул усранă чейрен йӳçлĕкĕпе чĕрçулçă хытти çухалать.
Унсăр пуçне, 40 çултан ватăрах шен пуэр чейне лавккасенче тупма çук, вĕсене коллекционерсем çеç упраççĕ — шу пуэрсене 1973 çул хыççăн кăна çĕнĕ технологипе тирпелеме пуçланă.
Сётю
thumb|250px|right|Сётю Сётю ( Shochu ) - япун вăтам хаярлă алкоголь ĕçми.
Технологи
Саке пăслантарса тасатса сётю пулать.Ректификацилă юпире саке юхтарсан сётю-ко ( чи хаяр 36 % спирчĕ ), саке аламбикре юхтарсан сётю-оцу пулать ( чи хаяр 45 % спирчĕ ).Сётю хаярлăхĕ шывпа хутăшса чакараççĕ ( 25 % ).
Сётю-оцу
Паян Японире сётю-оцу питĕ паллă алкоголь ĕçми.Сётю-оцу тĕрлĕ чĕртавартан тăваççĕ :
Сётю тăвакансем
Японире яхăн 300 хуçалăх сётю кăлараççĕ. Чи пысăк хуçалăхсем: Асахи, Такара, Санва сюруи, Сантори, Мэршэн, Хакуцуру.
.cy
.cy, - Кипр патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ. Турцине кĕрекен Кипр утравĕн пайĕ .nc.tr доменĕ усă курать.
Категори:Кипр Категори:Интернет доменĕсем
Раштав, 6
Вилнĕ
Категори:Кунсем
.cz
.cz, - Чехи патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Чехи Категори:Интернет доменĕсем
Пурхи Ахван
Пурхи Ахван (паспорчĕпе Афанасьев Порфирий Васильевич, 1942 çулхи нарăс, 20, Çĕнĕ Йĕлмел ялĕ, Тутар АССР, Çарăмсан районĕ çуралнă) — чăваш прозăçи, сăвăç и, драматургĕ, тăлмач ĕ.
Пурнăçĕ
1942 çулхи нарăсăн 20-мĕшĕнче Тутарстанăн Çарăмсан районĕнчи Çĕнĕ Йĕлмел ялĕнче çуралнă.
1964 çулта Хусанти педагогика институтĕнче, 1976 çулта ССКП ТК çумĕнчи партин Аслă шкулĕнчи журналистика факультетĕнчен вĕренсе тухнă.
Шкулта ачасене вĕрентнĕ, Çарăмсан район хаçачĕн редактор çумĕ пулнă. 1967 çулта Шупашкара куçса килнĕ. «Коммунизм ялавĕ» хаçатăн (1967-1974, 1976-1977) редакцисенче ĕçленĕ. Хатĕр пул журналăн редакторĕ, Чăваш Енĕн ÇП правленин председателĕ (1986-1990), Чăваш Радиовĕн тата Чăваш кĕнеке издательствин тĕп редакторĕ пулса ĕçленĕ. Чăваш Республикин Пичетпе информаци политики министрĕн çумĕнче вăй хунă.
Чăваш Енĕн професиллĕ çыравçăсен пĕрлешĕвĕн правлени председателĕ çумĕ вырăнĕнче тăрăшнă.
Пултарулăхĕ
Вильям Шекспирăн «Виндзорские проказницы» комедине, Л. Леоновăн «Нашествие» тата В. Распутинăн «Деньги для Марии» пьесисене чăвашла куçарнă. Ку авторсемсĕр ытти çыравçăсен ĕçĕсене те чăвашла куçарнă.
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Богушевская Ирина Александровна
Ирина Богушевская — совет вырăс юрăçи, сăвăçи, композиторĕ. Хăйĕн кĕвĕ-юррисене рок-кабаре, театăрлатнă джаз евĕрлĕ çырать.
1300-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Кога (Вах юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Вăрманкасси (Канаш районĕ)
Вăрманкасси, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
.dj
.dj, - Джибути патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Джибути Категори:Интернет доменĕсем
Раштав, 7
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Апай Кунанпай палăкĕ (Мускав)
Апай Кунанпай палăкĕ — Мускаври Таса пĕве бульварĕ çине лартнă палăк. Казахстан элчĕлĕхĕнчен инçе мар вырнаçнă.
2012 çулхи çу уйăхĕнче Апай палăкĕ таврашĕнче «ОккупайАбай» ятлă оппозици акцийĕ иртрĕ.
Каçăсем
Категори:Апай Кунанпай Категори:Мускав палăкĕсем
Апаш (Шупашкар районĕ)
Апаш, Apaš (Абашево) — Чăваш Республикин Шупашкар районĕнчи ял. Я
Ялпа юнашар Атăл (автомагистраль) иртсе каять. Йăршу шывĕ ялпа юнашар юхать.
Тинĕс шайĕнчен 124 м çӳллĕшĕнче вырнаçнă.
Мича Козаель
Мича Козаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сынь юханшывăн сылтăм çыранĕпе 136 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Апаш (Шупашкар районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пĕрмай пурăнакан халăх йышĕ 794 çын шутланать, ытларах чăвашсем. Ялта шкул, ача пахчи, фельдшер-акушер пункчĕ, библиотека, культура çурчĕ, музей ĕçлет.
Мича Козаель
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Апаш (Шупашкар районĕ)
Кун-çулĕ
XIX ĕмĕрте ял Шупашкар уесĕн Кувшинка вулăсне кĕнĕ, 1862—1927 — Тукаш вулăсĕнче. 1927 çултанпа — Шупашкар районĕнче.
Мича Козаель
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Апаш (Шупашкар районĕ)
Вуламалли
академия (Чебоксары), Совет ветеранов войны и труда Чебоксарского района ; сост. В. Ф. Виноградов. – Чебоксары : Новое время, 2010. – 245, [2] c. + [18] л. ил. Чебоксары : [б.и.], 2010. – 84 с. : цв. ил.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
1310-мĕш çулсем
Паллă пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Авамори
Авамори - япун алкоголь ĕçми.Авамори вăрăм тулăллă таиландри рисран Окинава утравра тăваççĕ.Авамори сётю алкоголь ĕçми ушкăна кĕреть.Японире паллă алкоголь ĕçми.
Технологи
Рисран пулнă саке аламбикра пăслантарса тасатса юхтараççĕ.Пулнă хаяр ĕçми тăмлă кувшинра ( "Каме" )чи сахал виççĕ çул усравлаççĕ.Авамори тĕрлĕ хаярлăхпа сутаççĕ ( % спирчĕ ) : 25, 30, 35, 40, 45.Чи хаярлă авамори Йонагуни утравра ( Рюкю архипелагра чи кăнтăр утравĕ ) - 60 % спирчĕлĕ тăваççĕ.Ку авамори япунсем "Ханазаке" - "чечеклĕ саке" ячĕ панă.
Категори:Алкоголь ĕçмисем
Бальм-Мессен
Бальм-Мессен (Balm bei Messen) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Рупи
thumb|450px|[[Аламгир II кĕмĕл рупийĕ, 1172 год çул(мусульман календарĕпе]]
Ру́пи  санскрит ран — кĕмĕл) — индин историллĕ кĕмĕл укçа, XV ĕмĕрте çӳреме тытăннă, тата Кăнтăр Азири хăшпĕр çĕршывсен валюти.
.dk
.dk, - Дани патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Рупи
Кун-çулĕ
Шер-шах Индие ертсе пыракан чи малтан кăларнă (1539–1545).
.dk
Категори:Дани Категори:Интернет доменĕсем
Рупи
Кун-çулĕ
thumb|350px|[[Георг V (Аслă Британи королĕ)|Георг V рунийĕ, 1918 çул]]
.dk
Toppdomän
Рупи
Кун-çулĕ
thumb|300px|Рупи усă куракан çĕршывсем
Хальхи рупи
Хальхи вăхăтра рупие нумай патшалăхра усă кураççĕ:
Каçăсем
Категори:Рупи Категори:Инди укçисем Категори:Ази валютисем Категори:Африка валютисем
.
Шмидтово
Шмидтово — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 367 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450521, ОКАТО кочĕ — 80252855006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Валеса Лех
Лех Вале́нса (Lech Wałęsa, ; р. авăн, 29 1943) — поляк политика ĕçченĕ, хастар çын тата çын прави хӳтĕлевçи, ирĕклĕ «Пĕр шухăшлăх» профпĕрлĕхĕн малтанхи ертӳçи, профессипе электрик.
Платник ывăлĕ, Валеса электрик пулса Гданьск судоверфĕнче ĕçленĕ. 1980 çулта Тухăç Европăри пĕрремĕш ирĕк, патшалăха пăхăнман профпĕрлĕхе — «Солидарность» — туса хурать.
Чыславсемпе парнесем
thumb|left|200px|[[Серафимсен орденĕн кавалерĕ Лех Валесăн пайăр гербĕ]]
Каçăсем
Категори:Нобель тĕнче парни лауреачĕсем Категори:Право хӳтĕлевçисем Категори:Польша президенчĕсем Категори:Польша профсоюз ĕçченĕсем
1320-мĕш çулсем
Паллă пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Ултавлă суйлава хирĕç пĕтĕм Раççейри хирĕçлев (2011-2012)
Ултавлă суйлава хирĕç пĕтĕм Раççейри хирĕçлев — Раççей граждансен 2011-2012 çулхи улталаннă суйлав хыççăн пуçланă массăллă политика хирĕçлевĕ.
.dm
Категори:Доминика Категори:Интернет доменĕсем
Урняк (Эльшей районĕ)
Урняк — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 134 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452264, ОКАТО кочĕ — 80230824003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Хĕркке
Хĕркке — Аттил арăмĕ. Вăл V ĕмĕрте пурăннă. Упăшки вилнĕ хыççăн та татах пурăннă пулас.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Приск Панийский хунсем патне элчĕлле пырса çӳренĕ. Вăл Хĕрккен керменне те çырса кăтартнă. Керменĕ темиçе хуралтан тăнă: «…из коих одни были из красиво приложенных досок, покрытых резьбою, другие — из тесенных и выскобленных до кремизны бревен, вставленных в деревянные круги: эти круги, начинаясь от земли, поднимались до умеренной высоты», —. Хĕркке керменĕнче пиртен тĕртсе тунă пусмасем, тĕрĕллĕ тумсем, пӳйĕсем те нумай пулнă. Хĕркке хăй те питĕ ăста тĕрлеме пĕлнĕ. Вăл ырă кăмăллă, питĕ хитре хĕрарăм пулнă. Аттилпа Хĕркке виçĕ ывăла — Эллак, Ирнак тата Тинĕс — çуратса ӳстернĕ.
Сĕнтĕрвăрри хулинче пурăнакан (Урсай Хĕлипĕ) ватă чăвашран «Аттилпа Кримкилте» ятлă авалхи эпослă хайлав çырса илнĕ. Çак авалхи чăваш халăх хайлавĕнче Хĕркке çинчен нумай каланă, ăна «халăхшăн тăрăшакан амăшĕ» тенĕ.
Каçăсем
Категори:Хунсем
Анис
thumb|200px|right|Анис курăкĕ Анис е Энĕс - - пĕрçуллă курăкĕ.Тăван енĕ : Вăтам Ази.
Усă курни
thumb|left|200px|Анис вăрлăхсем Пĕчĕк ( 3-6 мм ) симĕс-сăрă тĕслĕ вăрлăхсем пылак "лакрицаллă" туттиллĕ.Анис вăрлăхсене çын авалхи самантран усă курать:
Пĕлетĕр-и эсир ?
Категори:Ырă шăршăллă япаласем Категори:Техĕмсем
1330-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
.do
.do, - Доминика Республикин патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Доминика Республики Категори:Интернет доменĕсем
Фия (Ахтычай юппи)
Фия — Раççей территоринчи юханшыв. Дагестан территорипе юхать. Ахтычай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анăç Каспи бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Терек.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Дагестан юханшывĕсем
Ылттăнпик
Ылттăнпик — чăваш-пăлхарсен чи чаплă паттăр патши.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Ылттăнпик Атăлçи Пăлхар патши пулсан Челпир çулĕпе каять. Вăл патшалăхри тĕрлĕ тĕнсене ирĕклĕ аталанма чармасть, Челпир пекех пĕтĕм пăлхар-чăваш йăхне, ăруне, ямахатне, çуртне пĕрлештерме тăрăшать, вырăссемпе туслă пулас тесе тĕрлĕ кнеçсемпе килĕшӳ тăвать. Уйрăмах вăл Ресан (Рязань) кнеçĕсемпе туслă, хăйĕн амăшĕ Ресан кнеçĕн хĕрĕ-çке. Ку вăхăт пăлхар-чавашсемшĕн питĕ йывăр пулнă. Тискер те шелсĕр монголсем вăйлансах пынă. Вĕсем вара çине тăрсах çурçĕрти тата анăçри çĕршывсене илме хатĕрленеççĕ. Ку ĕçе тума вĕсене Атăлçи Пăлхар чăрмантарать. 1229 çулта пăлхар-чăвашсем çине монголсем тепре тапăнаççĕ. Ылттăнпик ертсе пынипе пăлхар-чăвашсем сĕмсĕр тăшамана хальхинче те аркатса тăкаççĕ. Çакăн хыççăн Ылттăнпик хăйĕн çĕршывне тăшманран хӳтĕленме пушшех те лайăхрах çирĕплетме хушать. 1232 çулта та пăлхар-чăвашсем Ылттăнпик ертсе пынипе тутар-монголсене питĕ хаяррăн çапса çĕмĕреççĕ. Çак çĕнтерӳсене пахаласа тутар тĕпчевçи Фаргат Булгари çапла çырать: "'В 1232 г. Алтынбек наносит страшные поражения восточнорусским и монгольским войскам...'" Анчах çак çулсенче тата пăлхар-чăвашсен тепĕр тăшман, сутăнчăк Каçи-Параç тупăнать. Вăл Атăлçи Пăлхар астулне ларасшăн пулнипе Ылттăнпикпе вăрçнă. Вăл Батый тапăрне çитет. Çакна пĕлсен тухăçри хăш-пĕр пăлхар-чăваш пикĕсем хăйсен текĕрчĕкĕсемпе тутар-монголсен енне куçма тытăнаççĕ. Вара Пăлхар çĕрĕ икĕ пая уйрăлать. Параç ĕнтĕ Батый-хана Атăлçи Пăлхар çине тапăнма сĕнет. Тутар-монголсен пысăк çарĕ Атăлçи Пăлхар çине кĕрсе каять. Пăлхар-чăвашсем Ылттăнпик ертсе пынипе сĕкĕнсе кĕнĕ тутар-монголсене ним юлми çапса çĕмĕреççĕ. 1236 çулта тутар-монголсем каллех Атăлçи Пăлхар çĕрĕсене тапăнаççĕ. кун чухне вĕсем пысăк çар пухса килнĕ, пăлхар-чăвашсен çăрĕнчен 10 -12 хут йышлăрах. Çапах та монголсем çĕршыв варрине кĕме пултараймаççĕ. Вара çак хушăра вĕсене Каçи-Параç сутăнчăк пулăшать, вăл вара пысăк çарпа вăрттăн çулсемпе кайма шухăшлать. Çавăнпа Ылттăнпик хăйне хупăрласа илесрен, çĕршыв варринелле, хăйĕн шĕкĕр хулине — çирĕп хӳмесемпе хӳтĕленĕ Аслă Пӳлере — чакать. Авăн уйăхĕн варринче тутар-монголсем хулана хупăрласа илеççĕ. 45 кун хушши хулана хӳтĕлекенсем арăслансем пек çапăçнă. Çапăçура Чингис-ханăн чи кĕçĕн ывăлĕ — Кулкан пуçне хунă. Кулкан вилнĕ хыççăн тутар-монголсем хула патне пĕтĕм çарне пухаççĕ те 1236 çулхи чӳк, 5 Атăлçи Пăлхар шĕкĕр хулине Аслă Пӳлере çĕмĕрсе тăкаççĕ. Çакăнтах, халăха хӳтĕлесе Ылттăнпик пуçне хурать. Ылттăнпик вилнине пĕлсессĕн унăн арăмĕ хăйĕн хĕрĕпе пĕрле çӳллĕ кермен тăррине хăпарать те унтан çĕрелле, тăшман сăннисем çинелле сикет. Ылттăнпик арăмне мăсăльманла Хатима, пăлхар-чăвашла Айраслу тесе чĕннĕ.
Каçăсем
Категори:Атăлçи Пăлхар Категори:Чăваш паттăрĕсем
Эквадор
Эквадо́р (Ecuador), официаллă ячĕ Респу́блика Эквадо́р (República del Ecuador) — Кăнтăр Америкăн çурçĕр-анăçĕнчи патшалăх. Испанла  экватор  сăмаха пĕлтерет.
Тавралăхĕ
200px|thumb|Эквадорăн физика картти thumb|right|200px|[[Баньос хула патĕнчи Тангарахуа вулканĕ.]]
Испани колонизацилес умĕн
1-мĕш пинçуллăхăн вĕçĕнче тинĕс хĕрринче пурăннă кара индей йăхĕсем, туçи районĕсене вăрçăпа кĕрсе каяççĕ, вырăнти халăха — киту индей тата ытти йăхсене пăхăнтарса (пайĕпе вĕлерсе пĕтерсе, пайĕпе вĕсемпе хутшăнса кайса), патшалăх йĕркелеççĕ, ăна латин американ литературинче «Киту патшалăхĕ» тесе палăртаççĕ. Майĕпен вăл тухăç деспоти тĕсĕллĕ патшалăх пулса тăрать.
XV ĕмĕрте (1460 çул тĕлнелле) «Киту патшалăхне» инкăсен Тауантинсуйу патшалăхĕ çĕнтерсе илет (кĕрешĕвĕ 15 çула яхăн пырать). Инкă патшалăхĕн нумайрахăш халăхĕ (инкăсем — тăрăнлă каста) кечуа индей йăхĕ пулнă. Çапла вара кечуа чĕлхи хальхи Эквадор территоринче чи саралнă чĕлхе пулса тăрать.
Испани колонизацилени
Эквадора Испани валли Франсиско Писарропа Бартоломе Руис (1526 çулта — пĕрремĕш десанчĕ) тата Себастьян де Белалькасар (1531 çулта Эквадор территорине пăхăнтарать) юнташĕсемпе ярса илеççĕ. Вĕсем авалхи индейсем пурăннă вырăнта Сан-Франсиско-де-Кито хула никĕсленĕ. 1529 çулта Писарро Çĕнĕ Кастили çĕрĕн (хальхи Перупа Эквадор территорин) генерал-капитанĕ ĕç вырăнне тупăçать, 1539 çулта хăйĕн Гонсало пиччĕшне Кито тăрăмĕ туса лартать.
Территорие çĕнтерсе илсен, ылтăнпа кĕмĕлĕн çĕр айĕнчи пысăк управĕсене тупаймасăр, испансем çĕршывра плантацисем йĕркеленĕ, кунта индейсене тата Африкăран турттарса килнĕ чура-негрсене тар юхтарса ĕçлеттернĕ. Сăрт-ту çĕрĕсенче сурăх кĕтĕвĕсене ĕрчетнĕ.
Пăхăнманлăх
XIX ĕмĕрĕ Эквадоршăн, çаплах пĕтĕм Латин Америкишĕн наци-ирĕклĕх вăрçисемпе революцисемпе тулать. Пĕр революцийĕ Китора 1809 çулхи çурлара, тепри — 1810 çулхи юпара чĕрĕлет. Наци юхăмĕ 1822 çулта, Колумби çарĕсем испансене çапса çĕмĕрсен, çĕнтерет. Эквадора вара Симон Боливар ярса илет.
1822—1830 çулсенче — Эквадор Аслă Колумби йышĕнче.
XIX ĕмĕр тăршшипех тата XX ĕмĕрĕн пĕрремĕш çулĕсенче Эквадорта икĕ парти — консерваторсемпе либералсем — хуçаланаççĕ.
XIX ĕмĕрĕн варринчен пуçласа Эквадор шăпине европа патшалăхĕсем уçса пыраççĕ. 1845 çулта Британи хистенипе Эквадорта чуралăха пăрахăçлас йĕрке рурнăçа кĕрет. 1860-мĕш çулсенче эквадор президенчĕ (тĕрĕссипе — диктатор) Морено Франципе протекторат йышăнас ыйтупа çырусем çӳретнĕ.
XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнче Эквадора хастар ютçĕр инвестицисем çитеççĕ — британсем нефть шырама пикенеççĕ, американсем вара — какаопа кофе плантацисене касса тухаççĕ, чукун çулсене хывма тытăнаççĕ.
Эквадор 20-мĕш ĕмĕрте
1923 çултанпа Эквадорта промăçлă нефте тупăçлаççĕ.
Сав вăхăтрах (1920-мĕш çулсенчен пуçласа) Эквадорта радикал йĕркеленӳлĕхĕсем — социалистсен, анархистсен, коммунистсен — сиксе тухаççĕ. 1925-28 çулсенче вĕсем Эквадорта темиçе хутчен хĕçпăшалпа çĕкленеççĕ, вĕсене йĕркене тытса тăракансем путараççĕ.
1941 çулта — Эквадорпа Перу Амазонкăн тури юхăмĕнчи территоришĕн вăрçса каяççĕ. Перу хĕçпăшаллă вăйĕсем хăватлăрах пулнипе çак 280 пин км² яхăн тавлашу çĕрсене (лаптăкĕпе хальхи Эквадор территории пекех) ярса илет.
Энергетика
Электрохăватăн 45 % ТЭС, ыттине ГЭС мелĕпе тупăçлаççĕ, çапах та Эквадорăн пĕтĕм шыв хăвачĕпе усă курмаççĕ — Анд тăвĕсен шыв янттине ĕçе кĕртмен.
Халăхĕ
Халăх йышĕ — 13,9 млн (Утă, 2008 хаклавĕ).
Тĕн
68 % пурăнакан Рим-Католици чиркĕвĕ епархи çыннисем.
Каçăсем
* Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа
Кушинко
Кушинко — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей, Краснодар Ен территорипе юхать. Пшеха юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем
Çарăмсан (Çарăмсан районĕ)
Çарăмсан (Çeремсен), Şаrămsan — Тутарстанри Çарăмсан районĕн администраци центрĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстанри Çарăмсан районĕн ялĕсем Категори:Тутарстан
Терентьев Николай Терентьевич
Николай Терентьевич Терентьев (1925, ака, 17, Кăшнаруй, Чăваш автономи облаçĕ (халĕ Чăваш Республикин Канаш районĕ), СССР — 2014, ака, 11, Шупашкар, Чăваш Ен) - чăваш çыравçи, драматургĕ, тăлмачĕ.
Чăваш Республикин халăх çыравçи, Чăваш Республикин тава т ивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ, Чăваш Республикин К. Иванов ячĕллĕ паташалăх парнин лауреачĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1925 çулхи ака уйăхĕн 17-мĕшĕнче Канаш районĕнчи Кошноруй ялĕнче çуралнă. Чурачак ялĕнчи пуçламăш шкулта вĕреннĕ.
Пултарулăхĕ
40 пьеса хайланă. Паллăрах ĕçĕсем: "Сирень аллейи", "Манăн çăлтăр","Пьесасем", "Икĕ пьеса", "Шăнман чечексем", "Куккук çаплах авăтать".
Вуламалли
Терентьевăн пулмалла мар–и? / Н.Смирнова // Хыпар. – 1995. – 21 ака.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:ССРП драматургĕсем Категори:ССРП çыравçисем Категори:1925 çулта çуралнисем Категори:Акан 17-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2014 çулта вилнисем Категори:Акан 11-мĕшĕнче вилнисем Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ
.dz
.dz, - Алжир патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Алжир Категори:Интернет доменĕсем
1340-мĕш çулсем
Паллă пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Ăста Наçтук
Пурнăçĕ
Ӳссе çитсен Наçтук Сăкăта качча тухать. Виçĕ хĕр тата пĕр ывăл çуратса ӳстерет. Унăн упăшки Илюш 1921 çулхи выçлăхра лава кайсан вилет.
Ĕçĕсем
Ăста Наçтук тăван халăх валли упраса хăварнă чи пысăк пурлăхсем — "Çичĕ пике-элтти" тата "Ылттăнпик" ятлă авалхи чăвашсен питĕ чаплă эпосĕсем. "Ылттăнпик" XIII ĕмĕрти чăваш патши çинчен хайланă эпос. "Çичĕ пике-элтти" XVI ĕмĕрти философилле этикăлла юрăсен пысăк çаври. Çак эпоссене чи малтан "Вучах" хаçатра пичетленĕ. Унăн юррисем Тĕпчев институтĕнче упранаççĕ.
Ял ĕçченĕ (хаçат)
Ял ĕçченĕ (Сельский труженик) — Тăвай районĕн хаçачĕ. Чăваш чĕлхипе тата вырăс чĕлхипе эрнере иккĕ пичетленсе тухать. Тираж 2033 экз.
Ăста Наçтук
Каçăсем
Категори:Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем
Ял ĕçченĕ (хаçат)
Учредительсем:
Почта адресĕ: 429290, Чăваш Республики, Тăвай районĕ, Тăвай с., Ленин пр., 15.
Тĕп редакторĕ Л. В. Якку.
Кун-çулĕ
Хаçатăн пĕрремĕш номерĕ 1935 çулхи нарăс уйăхĕн 17-мĕшĕнче тухнă.
Каçăсем
Категори:Массăллă информаци хатĕрĕсем Категори:Чăвашла тухакан хаçатсем Категори:Чăваш хаçат-журналĕсем Категори:Раççей хаçачĕсем
Лабазная (Вах юппи)
Лабазная — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Южная (Ĕпхӳ районĕ)
Южная  — Пушкăрт Республикин Ĕпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 21 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450521, ОКАТО кочĕ — 80252855004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Биберн (пĕлтерĕшсем)
Биберн (ним. Biebern) — топоним.
Вăтакас Кипеч
Вăтакас Кипеч, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкара çити 99 км, райцентра — 15 км, ч.-ç. станцине — 15 км. Республика шайĕнчи автоçул çинче вырнаçнă.
Ялта шкул, ача пахчи, пĕрлехи практика тухтăрĕн офисĕ, библиотека, спортлапамĕ, çыхăну уйрăмĕ, перекет банкĕн уйрăмĕ, 2 лавкка пур.
Кун-çулĕ
1866 çулчен патшалăх хресченĕсем; çĕр ĕçĕпе пурăннă, выльăх-чĕрлĕхе ĕрчетнĕ. 1919-па 1-мĕш ступеньлĕ шкул библиотека ĕçленĕ. 1931 çулта «Память Ильича» колхоза йĕркеленĕ.
Паллă çынсем
Категори:Канаш районĕнчи пурăнан вырăнсем
Ахаль тур качаки
left|250px Тур качаки - шăнкăрчран самаях пысăк кайăк, çакă унăн хӳрипе çунаттисем вăрăм пулнинчен те килет. Çăмартисем (2) шурă, хăмăр пăнчăсемлĕ. Ятарласа йăва тумасть, типĕрех çулçăсемлĕ вырăна тăвать çăмартине. Чĕпписем утă уйăхĕнче тухаççĕ. Йăви патĕнче хăрушлăх пулсан ашшĕ-амăшĕ тĕрлĕ хусканусем туса тăшмана аякалла илĕртсе каяççĕ. Тур качаки каçхи кайăк, çавăнпа та ăна курма питĕ йывăр. Кăнтăрла вăл пытанса пурăнать. Каçхи хурт-кăпшанкăсемпе тăранса пурăнать. Лайăх курма ăна пысăк та çивĕч куçĕсем пулăшаççĕ. Çынран ытлашши хăрамасть. Çуркунне ака уйăхĕн вĕçĕнче килеççĕ, чĕпписем утă уйăхĕнче, ыттисем çурла уйăхĕнче кăнтăралла çул тытаççĕ. Пирĕн тăрăхра анлă сарăлнă кайăк, вĕсене эпир сайра тĕл пулни вĕсем ытларах каçхине вĕçнĕрен тата хăйсем хура тĕслĕ пулнăран килет, ăна сассинчен кăна палласа илме пулать. thumb|250px|Тур качаки ареалĕ
1350-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Ахаль тур качаки
thumb|left|Йăвара
Каçăсем
Категори:Тур качакисем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Африкăн вĕçен кайăкĕсем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Биберн (Золотурн)
Биберн (Bibern SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
235 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ''2444’'.
Кардиохирурги
Кардиохирурги (чĕре-тымарсен хирургийĕ, АПШра çаплах кардиоторакальлĕ хирурги) — чĕре-тымарсен системин патологине пĕтерекен хирургипе кардиологин облаçĕ. Тĕслĕхрен, кардиохирурги ЧЧЧ сиплевĕн ăнăçлă, миокард инфаркчĕн аталанăвне чаракан мелĕ шутланать.
Пĕрлехи хыпарсем
Медицина ăслăхĕн тĕллевĕсенчен пĕрри – чĕре чирĕсене сиплес меслетсене эффективлăрах тăвасси, мĕншĕн тесен çак чирсене пула нумай çын сусăр юлаççĕ, çĕре кĕреççĕ.
Кардиохирурги практикинче çĕнĕ меслетсемпе анлă усă курма пуçлани халиччен сыватайман мильон чирлекенсен пурнăçне тăсма тата ĕçе юрăхлă пулма майсем уçса парать. Хальхи вăхăтра чĕрен клапăн аппаратне лартасси ăнăçлă пулса пырать.
Чĕре хирургине нумай хушă кивĕлле терапи меслĕчĕсемпе сипленĕ хыççăн сиплев учрежденине лекнĕ амак пуснă çынсем ыттисенчен уйрăлса тăраççĕ. Çак чирпе аспланакансене чĕрене çав тери кăткăс операци тума сĕнни шиклентерет, мĕншĕн тесен психологи тĕлĕшĕнчен çыншăн чĕре ытти органсенчен çӳллĕрех туйăнать. Вăл юн уçласа куçаракан ахаль насос çеç мар, пурнăç шăпине тытса пыракан орган, И.П.Павлов каланă пек, «сисĕмлĕ чун органĕ».
Чирлĕ çыннăн психикине операци умĕнхи тапхăрти кардиохирурги лару-тăрăвĕ хăйĕн пулăмĕпе экстремаллă пулнă май япăх витĕм кÿрет. Сурана каснă хыççăн чирлисен кăмăл-туйăмĕ улшăнать. Çакă кардиохирургин хăйне евĕрлĕхĕпе, организма лартнă протез ĕçлеме пуçланипе çыхăннă.
Чĕрене клапăнсем лартнă хыççăн психологи тĕлĕшĕнчен ытларахăшĕн ятарлă симптомокомплекс пуçланать. Ăслăхра ăна Скумин синдромĕ теççĕ.
Каçăсем
* Категори:Медицина
.ec
.ec, - Эквадор патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Эквадор Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Тайтак
Тайтак — Самар облаçĕнчи Шикун районĕн ялĕ. Çавăн пекех Кÿкелнĕ ятпа та усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи Шикун районĕн ялĕсем
.eg
.eg, - Египет патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Египет Категори:Интернет доменĕсем
Молотовей-Ямбо-Ты-Вис
Молотовей-Ямбо-Ты-Вис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Воркут юханшывăн сылтăм çыранĕпе 152 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Витебск
Ви́тебск (Віцебск) — Беларуçĕн çурçĕр-тухăçĕнчи хула, Витебской облаçĕн тата Витебск районĕн администраци центрĕ. Анăç Двина юханшывĕн тухăç облаçĕнче вырнаçнă. Пурăнан халăх йышĕпе (Минскпа Гомель хыççăн) виççĕмĕш хула. Кунта 364 800 çын пурнать (2020 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне). Лаптăкĕ — 134,6 км² (2017 çулхи çурлан 16-мĕшĕнче).
Кун-çулĕпе Беларуçре иккĕмĕш хула (974 çулта ), Полоцк хыççăн. Анăç Двинапа Витьба юханшывсен çӳллĕ çыранĕсенче хăпартнă, ятне иккĕмĕш юханшывĕнчен тивĕçнĕ. Ĕлĕк çак вырăнпа варягран грека çити çул выртнă. XVIII ĕмĕрти хула легендипе, Ольга хушнипе никĕс хунă. Хула таврашĕнче славян-кривичсем пĕрлешĕннĕ, географи енчен сутă-илӳ çӳлĕсем валли хăтлă вырăн пулнипе хула темиçе ĕмĕр ӳссе-аталанса пынă.
Тăванлă хуласем
2017 çул тĕлне Витебск 9 хулапа тăванлă пулмашкăн килĕшӳ хучĕ çине алă пуснă :
Партнёр-хуласем
2017 çул тĕлне Витебск çак 13 хулапа партнёр пулмалли килĕшӳсем çине алă пуснă:
Ахах Иван Евграфович
Ахах Иван Евграфович (чăн хушамачĕ Ундрицев), — сăвăç, прозаик, критик. 1898 çулхи раштавăн 31 Кăрмăш уесĕнчи (халĕ Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕ) Уйпуç Ялтăра ялĕнче çуралнă. 1920 çулхи пуш уйăхĕн 15 çав ялтах вилнĕ.
Пурнăçĕ
Юманайри пуçламăш шкулне, Хĕрлĕ Чутайри икĕ класлă шкулне, Хусанти духовлă семинарине вĕренсе пĕтернĕ. «Канаш» хаçатăн редакциĕнче литература ĕçченĕ вырăнĕнче ĕçленĕ.
Граждан вăрçи вăхăтĕнче хĕрлĕ çарăн «Чухăнсен сасси» чăваш хаçачĕнче тĕп редактор вырăнĕнче ĕçленĕ. Хаçатра вăл хăйĕн сăввисене, калавĕсене, статьисене тата рецензиĕсене пичĕтленĕ.
Ĕçĕсем
Иван Ахах «Атьăр социализмшăн çапăçма» кĕнеке тата суйласа илнĕ произведенисен авторĕ. Çавăн пекех вăл виçĕ упранса юлман драмăсен авторĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем
Супинкке Марйи
Супинкке Марйи — чаплă чăваш сăвăçĕ, юрăçĕ. Вăл Чĕмпĕр облаçĕнчи Каша ятлă пысăк чăваш ялĕнче пурăннă.
Пурнăçĕ
Унăн Санюк ятлă хĕр тантăшĕ пулнă. Хăйсен ялĕнчи Микита йĕкĕте юратнă пулсан та, ашшĕ-амăшĕ, хĕрĕн кăмăлне курмасăрах, ăна вăйпах ĕлĕххи пек кӳршĕ яла качча панă. Санюк вара икĕ эрне пурăнсанах ашшĕ килне таврăннă та çĕçĕпе пусăнса вилнĕ. Юратнă тантăшăн сарăмсăр вилĕмĕ Супинкке Марйин пĕтĕм чунĕ-чĕрине ыраттарнă, вара вăл пĕррехинче хĕрсемпе урама тухсассăн Санюк çинчен юрă хăйласа юрлать. Çак юрă пĕтĕм чăваш çĕрĕпе саланать. Ăна халĕ халăхра "Каша хĕрĕ пусăнни" теççĕ. Супинкке Марйи каярахпа та тĕрлĕрен юрăсем хайланă.
Латыш Википедийĕ
Латыш Википедийĕ (Vikipēdija) — Википедин латыш чĕлхиллĕ уйрăмĕ. Википеди 2010 çулхи кăрлач, 20 тĕлне уйрăмра 25 пин ытла статьяпа 61-мĕш вырăнта тăрать.
Статистика
2005 г.: 1000
Сентябрь 2006 г.: 5000
Февраль 2009 г.: 20 000
Январь 2010 г.: 25 000
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:2003 çулта уçăлнисем
Яштупай
Яштупай — XVII ĕмĕр вĕçĕнче пурăннă ятлă-сумлă чăваш. Вăл хальхи Муркаш районĕнчи Çатракасси ялне кĕрекен Очăкасси ятлă пайĕнче пурăннă.
Вуламалли
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем
1360-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Сулахай Туха
Сулахай Туха — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей, Краснодар Ен территорипе юхать. Туха юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем
Бенедикт Спиноза
мини|Килти ĕç пÿлĕмĕ. Бенедикт Спиноза (Барух Спиноза, ברוך שפינוזה; Benedictus de Spinoza; Чӳк, 24 1632, Амстердам — Нарăс, 21 1677, Гаага) — XVII ĕмĕрти нидерланди философĕ — рационалист, натуралист, Çĕнĕ вăхăтăн чи тĕп вырăнлă философсенчен пĕри, пантеизм, детерминизм, тĕн ирĕклĕхĕ шухăшăсене сарнă, этика, эпистемологи, метафизикапа кăсăкланнă.
Вăл Декарт, стоиксенчен, Гоббс, Маймонид, Николай Кузанский, Джордано Бруно, Акоста ăсчахсенчен сĕм илнĕ.
Малашĕнче унăн шухăшлавĕсене Лессинг, Гердер, Гёте, Шлейермахер, Йена романтикĕсем, Шеллинг, Гегель, Георг Вильгельм Фридрих, Эйнштейн, Альтюссер, Делёз пек философсем атăлантарнă.
Пурнăçĕ
Барух де Спиноза Португалинчен хăваласа кăларсан Амстердама куçса пынă сефард еврей кил-йышĕнче çуралнă. Михаэль (Габриэль Алварес) тата Ханна Дебора де Спиноза кил-йышĕнче пилĕк ача пулнă: Исаак, Ребекка (иккĕшĕ те Михаэлĕн малтанхи арăмĕнчен), Мириам, Барух тата Габриэль. Амăшĕ 1638 çулта туберкулёз чирĕнчен питĕ ир вилнĕ — ун чухне Барух 6-ри ача пулнă. Ашшĕ, хăй 1654 çулта вилеччен ăнăçлă пыракан кăнтăр пахча-çимĕç суту-илÿ ĕçне тытса пынă. Спиноза кĕçĕн «Эц Хаим» («Пурнăç йывăçĕ») ятлă тĕн шкулне çÿрет, унта вăл иврит, Раши ăнлантарнă Тора, Талмуд тата ытти раввин çыравлĕхне, тата еврей турсăмахĕ никĕсĕсене тата риторикине вĕренет. Кунтах вăл Аверроэс тата Аристотель ĕçĕсемпе, Маймонидăн вăтам ĕмĕр интерпретаципе паллашать. Каярах латин чĕлхи вĕренет. Спиноза португал, испан, нидерланд чĕлхисене, кăштах франц тата итал чĕлхисене пĕлнĕ, çыравлăх ивритне пĕлнĕ; кил хушшинче ладино чĕлхипе калаçма пултарнă.
Спинозăн пĕрремĕш вĕрентекенĕсем ăсчах-раввинсемпе Исаак Абоаб-да-Фонсека ăнлантаруçă пулнă (вăл каярах, тен, Спинозăна уйăрнинче хутшăннă), Менаше бен Исраэль тата Моисей Мойтейра. Çав вăхăтра Спиноза Авраам ибн Эзра тата Маймонид, Леви бен Гершом (Герсонид) еврей философĕсен ĕçĕсене тĕпченĕ, тата Хасдай Крескасăн «Çÿлти Турă çути» («Ор Адонай») трактатне тата тĕн философĕн Авраам Коген Эррерăн «Puerta del Cielo» («Тÿпе хапхи») кĕнекисене пĕлнĕ. Кунтах Иегуда Абарбанель неоплатоникăн «Юрату çинчен диалогсем» («Dialoghi d' Amore»)кĕнекине тата арабо-мусульман философĕсен: аль-Фараби, Ибн Сина тата Ибн Рушд (Аверроэс) ĕçĕсене хушма кирлĕ.
Ашшĕ вилсен Барухпа шăллĕ, Габриэль, çемье ĕçне хăйсен аллине илеççĕ. Спиноза ортодоксалсене килĕшменнине калани, вăл коллегиантсен сектипе çывăхлашни, унăн протестантизмĕшĕн, вăл иуда тĕненчен уйрăлса кайни кĕçех ăна 1656-мĕш çулта ăна еврей пĕрлешĕвĕнчен кăларса янипе (херем) пĕтет.
Спиноза Бенедикт ятне илет (латинла «пархатарлă»), çемье ĕçĕнчи хăйĕн пайне шăллĕне сутса Амстердам çумĕнчи Оверкерка пурăнма куçать. Анчах кĕçех таврăнать те иртниниче иезуит пулнă «хаваслă тухтăр» ван ден Энден шкулне вĕренме кĕрсе латин чĕлхине лайăхлатать, грек чĕлхине,авалхи грек философине, вăтам ĕмĕрсен тата çĕнĕ философине, çав шутра Томас Гоббс, Пьер Гассенди, Никколо Макиавелли, тен, (Джордано Бруно) ĕçĕсене, çутçанталăк ăслăлăхĕне, ÿкерме, оптикаллă кантăк хăйраса якатма вĕренет, иврит вĕрентет. Кунтах Рене Декарт ĕçĕсемпе паллашать, ку унăн пултарулăхне анлатать, анчах унăн «чăн тĕнне» — философине сĕмлеместь. Декарт Амстердамра нумай пурăннă пулин те, вĕсем Спинозапа нихăçан та тĕл пулайман — Спиноза ытла та çамрăк пулнă.
Бенедикт тавра унпа çывăх тусăсемпе вĕренекенĕсен ушкăнĕ пуçтарăнать — Симон де Врис (Simon Joosten de Vries), Ярих Еллес (Jarig Jelles), Питер Баллинг (Pieter Balling), Лодевейк Мейер (en:Lodewijk Meyer), Ян Риувертс (Jan Rieuwertsz), фон Шуллер (von Schuller), Адриан Курбах (en:Adriaan Koerbagh), Йоханнес Курбах (Johannes Koerbagh), Йоханнес Бауместер (Johannes Bouwmeester) тата ыт. те.
мини|слева| Этика монографи хуплашки
1660 çулта Амстердам синагоги хула влаçĕсене Спинозăна «сипейлĕхпе морале хăрушлăха кĕртет» тесе хурлама ыйтать, вара унăн Амстердамран тухса кайма тивет, Рейнсбургра (вăл вăхăтра коллегиантсен тĕп вырăнĕ) — Лейденпа юнашар ялта пурăнма вырнаçать. Линзасене хăйраса якатни ăна пурăнма çителĕклĕ тупăш парать. Кунта вăл «Турă, этем тата телей çинчен кĕске трактат», «Ăс-тăна тарăнлатни çинчен трактат», «Декарт философин никĕсĕсем» пысăк пайне тата «Этика» кĕнекене çырать. Вăхăт вăхăтран ун патне юнашарти Лейден хулинчен вĕренекенсем пырса каяççĕ. 1661 çулта Спиноза патне Лондонри патшалăх ăслăлăх пĕрлешĕвĕн пуçлăхĕсенчен пĕри, Генри Ольденбург пырать, вĕсем нумай çулсен хушши çыру çырса илеçĕ.
1663 çулĕн çĕртме уйăхĕнче Спиноза Гаагапа юнашар Ворбюрга куçать, кунта вăл физик тата математик, Христиан Гюйгенспа, филолог Гергард Иоганн Фосспа паллашать.
1664 çулта Гаагăра «Декартăн философи никĕсĕсене» (хăй пурăннă чух Спинозăн чăн ятпа тухнă пĕртен пĕр ĕç) тата «Метафизикаллĕ шухăшлавсем» пичетлет. Амстердамра ют ятпа тухнă «Теологиллĕ-политикаллă трактат» (1670) Спинозана тĕппипех атеизм ятне парать. Патшалăх ертÿçисем де Витт тăвансем, пĕри Ян де Витт, картезиан пулни тата вĕсем унăн философине хисеплени çĕх Спинозăна çывăр айăплуран çăлса хăварнă. Çав аăхăтрах вăл «Еврей грамматикине» çырать.
1670 çулхи çу уйăхĕнче Спиноза Гаагăна куçса каять (1671 çултан Павильюнсграхт (Paviljoensgracht) каналĕ çинчи çуртра пурăнать; халĕ ку çурта латинла Domus Spinozana теççĕ, кунта вăл юлашки кунăсенчченех пулнă. 1673 çулта Спиноза Курпфальц курфюрсчĕ чĕннипе Гейдельберг университечĕн философи кафедрине йышăнма килĕшместь, кăна вăл хăй шухăшĕсене калассин ирĕклĕхне çухатиссинчен хăранипе ăнлантарать. 1675 çулта вăл «Этика» ятлă — пысăк ĕçне вĕçлет, кунта системаллă калăпăшра хăйĕн философин пур тĕп никĕсĕсене уçса парать, анчах 1672 çулта пиччĕшĕпе шăллĕ де Виттсем «влаçне çухатсан» (тĕрĕсрех, вĕсене вĕлерсен), алçыравĕсем çывăх юлташĕсем хушшинче çÿренĕ пулин те, ăна пичетлесе кăларма вăл хăюллăхне çитереймен. 1677 çулхи нарăс 21, вырсарникун Спиноза туберкулёз чирĕнчен (ку чиртен 20 çул асап курнă, ĕçĕ пирки кантăк тусанне сывласа çăтни те юраман)  вилет, табак туртни ун чухне сиплĕ шутланнă, вăл çулĕпе 44-ра çех пулнă. Вил ÿтне нарăс 25-мĕшĕнче вăхăтлăха пытарнă, кĕçех çĕнĕрен пĕрлĕхлĕ вилшăтăкне пытарнă. Унăн пурлăхне çырса илсе (161 кĕнеке), сутаççĕ, докуменчĕсен пайне (вĕсен шутĕнче çырусен пайне те) пĕтереççĕ. Спинозăн хайлавĕсене, халаллани тăрăх, çав çулах Амстердамра Rieuwertsz- ра авторăн ятне çырмасăр пичетлесе кăлараççĕ, вĕсем Еллес малсăмахĕпе, ятпа тухаççĕ,  1678 çулта — нидерланд куçарувĕнче (Nagelate Schriften). Çав 1678 çултах Спинозăн пур хайлавĕсене те чараççĕ.
Каçăсем
Категори:Философсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем:Этика Категори:Философсем
Вăтапуç
Вăтапуç, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Ĕнчӗ
Ĕнчĕ — хăшпĕр моллюскăсен раковинисенче çитĕнекен хытă çавра япала. Органика пĕрлешĕнĕвĕсен минерал класĕ йышне кĕрет. Ахах-мерчен чулĕ шутланать, ювелир япалисене асталанă чухне усă кураççĕ.
Тупăшлани
Тинĕс ĕнчине Хĕрлĕ тинĕспе Перс кӳлмекĕнче, çаплах Шри-Ланкапа Япони çыранĕсем çумĕнче шыва чăмакансем (ама) пуçтараççĕ. Тăрă шыври ĕнчĕне Германире, Раççейре, Китайра тата Çурçĕр Америкăри патшалăхсенче тупăшлаççĕ.
Ĕнчĕ хаклавĕ
Ĕнчĕне пахалама çиччĕ хаклав критерипе усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Ахах-мерчен чулĕсем Категори:Органика минералĕсем Категори:Минералсем, алфавитпа
1370-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
.er
.er, - Эритри патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
1380-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
.es
.es, - Испани патшалăхĕн тĕп интернет доменĕ.
Категори:Испани Категори:Интернет доменĕсем
Иркутск
Иркутск, — Раççейĕн Иркутск облаçĕн тĕп хули. Хула шутне 1686 çулта кĕртнĕ. Ячĕ Иркут юханшывĕнчен пулса кайнă.
Хула мэрĕ Кондрашов Виктор Иванович.
Истори
Иркутскра çвятуй Чудотворец Иннокентий Иркутский пурăннă. 1783 çулта хула генерал-губернаторĕ вырăнне Иван Ламб йышăннă. Ушаковка юханшывĕ юхса тухнă вырăнĕнче Колчак Александр Сергеевич адмирала вĕлерсе шыва путарнă.
Каçăсем
Категори:Иркутск облаçĕн хулисем
Ирик (Баксан юппи)
Ирик — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Баксан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анăç Каспи бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Терекпа Атăл хушшинчи Каспи тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем
Лебединая (Вах юппи)
Лебединая — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.