cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чĕлхесен фестивалĕ
Чĕлхесен Фестивалĕ (е Чĕлхе Фестивалĕ) (эсп Lingva Festivalo) — Раççей тата ытти çĕршывсен тĕрлĕ хулисенче иртекен чĕлхесен уявĕ, мероприяти. Фестивальте пĕр вăхăтрах темиçе чĕлхепе кĕске уроксем иртеççĕ.
Кун-çулĕ
Пĕрремеш фестиваль Франицири Тур хулинче 1995 çулта иртнĕ. Ăна Деннис Киф (Dennis Keef) американ эсперанçи йĕркелесе ирттернĕ. Ун хыççăн 1996 çулта вăл модельпе Шупашкар хулинче Раççейри пĕрремĕш фестивале иртернĕ. Халĕ фестиваль Мускав, Санкт-Петербург, Волгоград, Чĕмпĕр, Иваново, Бердянск (Украина), Одесса (Украина) хулисенче кашни çул иртет.
Асăрхавсем
Категори:Чĕлхесем
Курск облаçĕн Белăй районĕ
Белăй районĕ, — Курск облаçĕнчи район. Район администрацийĕ Белăй посёлокĕнче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ км2. Район чикки Суджа, Мăн Солдатски, Обоянь районсемпе, Белгород облаçĕпе юнашар иртет.
Пысăк юханшывĕсем: Псел, Илек.
Истори
Района 1965 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Вĕсенчен чи пысăккисенчен çаксене асăнма пулать: Белăйпа Коммунар посёлоксем, Гирьи, Белица, Пенă ялсем.
Каçăсем
Категори:Курск облаçĕн районĕсем
Çĕнĕ вăхăт
Çĕнĕ вăхăт — Вăтам ĕмĕрсем хыççăнхи тата Чи Çĕнĕ вăхăт умĕнхи тапхăр.
Çĕнĕ Самана, çĕнĕ истори — çĕнĕ эрăн 1492 — 1789 çулсенчи тапхăрти культурăна, цивилизацие тата пулăмсене пĕтĕмĕшлетекен пĕлтерĕв.
Политикăлла улшăнусем
thumb|left|250px|Каравелла — географин Мăн уçăлавĕсен символĕ
Астрономи
thumb|right|250px|Коперник, «Об обращениях небесных сфер»
Каçăсем
Категори:Çĕнĕ Самана Категори:Истори тапхăрĕсем
1734
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1735
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чи Çĕнĕ вăхăт
Чи Çĕнĕ вăхăт — Çĕнĕ вăхăт хыççăнхи тапхăр.
Çĕнĕрех вăхăт, Каярахри Çĕнĕ вăхăт — çĕнĕ эрăн 1789 — 1945 çулсенчи тапхăрти культурăна, цивилизацие тата пулăмсене пĕтĕмĕшлетекен пĕлтерĕв.
Категори:Çĕнĕрех Самана Категори:Истори тапхăрĕсем
Чурашево (Байгильдинский сельсовет)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
Хурасан
Хурасан (фарси خراسان — Xorâsân — хĕвел сăмах пулать) — историллĕ облаç, Тухăç Иранра вырнаçнă. «Хурасан» ячĕпе Сасанидсем тапхăрĕнчĕнех палăрса тăрать.
Администрациллĕ пайлану
Хурасан малтан Иранăн чи пысăк провинцийĕ шутланнă, кайран ăна виçĕ провинци çине (авăн, 29, 2004) пайланă. Вĕсен саккун тăвакан парламенчĕ (2004, çу, 18) тата Опекунсен Канашĕ (29 мая 2004):
Хурасан историйĕ
Авал Мăн Хурасан хальхи Иранри, Афганистанри, Туркменири çĕрсене пĕрлештернĕ. Персин историллĕ хулисем Мăн Хурасанра вырнаçнă: Нишапур (халĕ Иранра), Мервпа Санджан (халĕ Туркменире), Герат (халĕ Афганистанра). Хăйĕн пуян историнче Хурасан нумай империсенчен (грексен, арапсен, сельджуксен, сефевидсен, афгансен тата ыттисенчен те) терт тӳснĕ : XIV-XV ĕмĕрсенче Хурасан тĕпчевпе ӳнерлĕх тĕпĕ пулнă. Кунта (ытларах Гератра) Лутфи, Джами, Алишер Навои, Фегани Баба, султан Хусейн Байкара (Хусайни ятпа çырнă) сăвăçсем, Бехзад ӳнерçĕ пурăннă.
Этнос ушкăнĕсем
Хурасан чĕлхисем: хурасан-тĕрĕк чĕлхи, перси чĕлхи тата курд чĕлхи.
Курмаллисем
Хурасан пĕтĕм тĕнчипе шафранпа зерешок пылакĕсемпе палăрнă, çак çимĕçсене кăнтăрти хулисенче хатĕрлеççĕ. Пĕр çулта — 170 тоннă ытла пĕçереççĕ. Хурасан çапла тата чаплă ковёрсемпе те, Фирдоусипе Имам Реза пытарнă тупăкĕсемпе паллă.
Каçăсем
Чăваш Хурасанĕпе Перси Хурасанĕ Категори:Иран
69
Вилнĕ
Категори:Çулсем
60er
Чуваши Уйăрăш
Ку ял Пушкăртстанри чăваш ялĕсен ятарласа хатерленĕ йышĕнче пур.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Иглино районĕ
Атамановка (Хура Атăл районĕ)
Атамановка  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 117 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452377, ОКАТО кочĕ — 80234840002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Гаркуша Фёдор Иванович
Гаркуша Фёдор Иванович Гаркуша Федір Іванович — (17.02.1920 - 06.02.1996), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 22. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 7-мĕш гварди çарĕн 72-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 224-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн юланут разведка взвочĕн командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
Эфиопи
Эфиопи (амхар.ኢትዮጵያ), официалла ячĕ Федерати́влӑ Демократиллĕ Респу́блика Эфио́пи (амхар.|የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) — Тухăç Африкăри патшалăх. Тӗп хула — Аддис-Абеба. thumb|
Патшалӑх символӗсем
Эфиопийӗн патшалӑх ялавӗ:
Географи
Тӗплӗнрех Эфиопи географийӗ пӑх.
Эфиопи — Африка континентӗнчи чи ҫӳллӗ ту-сӑртлӑ ҫӗршыв. Унӑн территорийӗн чылай пайне Эфиопи сӑртлӑхӗ йышӑнать. Унӑн лаптӑкӗ 1,12 млн. ҫх² (1 127 127 ҫх²) танлашать. Чи ҫӳллӗ вырӑн Рас-Дашен (Ras Dashen Terara) ту ҫинче — 4.620 м.
Çӳлти Кинчер
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
ЧАССР 60 çул, Ахплат, Ю.Гагарин, Симĕс, Ленин, А.Г.Николаев, Çĕнĕ, Олимпиада-80, Пичур, Семенов урамĕсем.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи Çĕрпӳ уесĕн Энĕшпуç вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
1737
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мах-Катын-Еган
Мах-Катын-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Оккын-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Курск облаçĕн Мăн Солдатски районĕ
Мăн Солдатски районĕ, — Курск облаçĕнчи район. Район администрацийĕ Мăн Солдатски ялĕнче вырнаçнă.
Çут Тĕнчен шултра масштаблă тытăмĕ
Çут Тĕнчен шултра масшатаблă тытăмĕ — сăнанакан чи пысăк масштабсенче Çут Тĕнчере япалалăх еплерех валеçĕнни. Ку масштабра уçлăх-вăхăт мĕнле кукăрăлнине танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ аван çырса кăтартать.
Курск облаçĕн Мăн Солдатски районĕ
Географи
Район лаптăкĕ 780 км2. Район чикки Льгов, Курчатов, Октябрьски, Медвенка, Обоянь, Белăй тата Суджа районсемпе юнашар иртет.
Çут Тĕнчен шултра масштаблă тытăмĕ
Каçăсем
Категори:Космологи
Курск облаçĕн Мăн Солдатски районĕ
Географи
Пысăк юханшывĕсем: Суджа
Истори
Районăн малтанхи чиккисене 1977 çулхи пуш уйăхĕн 23-мĕшĕнче тавăрнă.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 14 пин çын пурăнать. Пурĕ 64 хула-ял шутланать.
Каçăсем
Категори:Курск облаçĕн районĕсем
Урман (Байгильдинский сельсовет)
Урман — Пушкăрт Республикин Нуриман районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 67 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452443, ОКАТО кочĕ — 80245805011.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
Янташ (юханшыв0
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Мăн Козлец
Мăн Козлец — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 112 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Караталово
Караталово — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 226 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452227, ОКАТО кочĕ — 80256875002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
1738
Вилнĕ
Категори:Çулсем
30 çул
Пулнисем
Авалхи Рим
Хань тата Хунну:
Çав. пекех
Категори:Çулсем
30er
Вилюй (юханшыв)
Вилю́й (Бүлүү) — Якутипе Красноярск енчи юханшыв, Лена юханшывĕн чи вăрăм сулахай юппи.
Çутçанталăк
Юханшывсемпе кӳлĕсенче пулă нумай (Вырăс шеврĕк, таймень, ленок, нельма, ăптă, уланкă, шампа, симĕс пулă, тогунок, сарога, сарă карас, кĕмĕл карас, çăрттан, кăртăш, чир, сиг, шуркӳль кĕркки , Кӳлĕ кутанĕ, çĕлен пулă, песчанка и др.).
Юпписем
Сылтăмра — Улахан-Вава, Чиркуо, Чона, Чыбыда, Улахан-Ботуобуя, Оччугуй-Ботуобуя, Баппагай; сулахайра — Ахтаранда, Ыгыатта, Марха, Тюкян и Тюнг. Чи пысăк юппи - Марха.
Хуçалăхра усă курни
Юханшыв çинче 2 гидроэлектростанци тунă: Вилюй (648 МВт, 2,71 млрд кВт·сех çулталăкра) тата Вилюйс ГЭСĕ-III (Светлинск ГЭСĕ, 270 МВт, çулталăкра 1 млрд кВт·сех таран).
Ленск, Мирный, Айхал, Удачный, Алмазный, Чернышевский татаСветлый станцисем пурăнан вырăнсене энергипе тивĕçтермелли автономлă энергосистемăн тĕп объектсем шутланаççĕ.
Вилюй çинчи тĕп пристаньсем: Промышленный, Хатарык-Хомот, Кысыл-Сыр, Вилюйск, Верхневилюйск, Нюрба.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Якути юханшывĕсем Категори:Красноярск енĕн юханшывĕсем Категори:Лена юпписем
1739
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Костёр (Йĕпреç районĕ)
Костёр — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 113 çын, çав шутра 58 арçын, 55 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Курск облаçĕн Горшечен районĕ
Горшечнăй районĕ, — Курск облаçĕн кăнтăр-тухăç енче вырнаçнă район. Район администрацийĕ Горшечнăй посёлокĕнче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 1 400 км2. Район чикки Касторнăй, Советски, Тим, Мантурово районĕсемпе тата Белгородпа Воронеж облаçĕсемпе юнашар иртет.
Пысăк юханшывĕсем: Олым, Убля.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 21 пин çын пурăнать. Пурĕ 79 хула-ял шутланать. Вĕсенчен хулара пурăнакансен шучĕ 7 пин çын.
Каçăсем
Категори:Курск облаçĕн районĕсем
Ĕмĕрхи чĕнӳ (телесериал)
«Ĕмĕрхи чĕнӳ» (Вечный зов) — Анатолий Ивановăн пĕр ятла романĕпе хайланă телесериал.
1 сери — «Пичче»
1906 çул. Фронтран киле — çĕпĕр ялне — икĕ арçын таврăнать. Пĕри урасăр, тепри — ӳпкери пульăпа. Кӳршĕри Савельев çемьинче виççĕ ывăл — Антон, Хĕветĕр тата Йăван. Асли - Антон хулана ĕçе каять,унта вăл большевиксемпе çыхланать.
2 сери — «Шурăмпуç умĕн»
1914 çул пырать. Иван Савельев Михаил Кафтанов ялти пуян патĕнче лаша пăхать, унăн хĕрне Аннăна юратса пăрахать. Унăн пиччĕшĕ Хĕветĕр хуçан шанчăклă тарçи пулса тăрать. Фронтран Поликарп Кружилин тавранать, ăна чăрсăр пулнипе Кафтанов салтака панă. Вĕсем хушшинче хирĕçӳ сӳнмен. Хулара Антона аресленĕ.
3 сери — «Мĕне эсĕ ĕненетĕн?..»
1916 çул. Антон тĕрмерен тарать, анчах та ялта ăна каллех тытаççĕ. Демьян Инютин — Кафтанов «йытти» — Хĕветĕре Анфискăна «пăсма» хушать, çапла вăл Кирьян ывăлне хĕртен уйăрасшăн. Патшана сирпĕтнĕ хыпар яла çитет.
4 сери — «Пăлхав»
1918 çул. Çĕпĕрте шурă гварди пăлхавĕ. Кафтанов кулаксен отрячĕпе Поликарпа тытса пĕтерсе хурасшăн, Хĕветĕре пулăшма килĕшменшĕн, пушăпа хĕртет. Хулара Лахновский Антона персе пăрахма хушать, анчах та пĕр конвоирĕ ăна тарма пулăшать. Яла карательсен экспедицине яраççĕ, Савельевсен ашшĕ пулăшнипе партизансем çын çӳремен ту хушăкĕнче тарса пытанаççĕ. Вĕсемпе пĕрле Хĕветĕрпе Анна та каяççĕ.
Тинӗс сыснисем
Тинӗс сыснисем (лат. Phocoenidae) — тинӗс сӗтпе ӳсекенӗсен шӑллӑ китсен парвушкӑнӗн йышӗ. Ӗлӗкрех вӗсене дельфин йышшисене кӗртнӗ.
Ĕмĕрхи чĕнӳ (телесериал)
5 сери — «Чул шăтăкĕнче»
Партизансем пытаннă ту хушăкне йĕри-тавра «шуррисем» ярса илнĕ, вĕсене выçлăхпа туртса кăларасшăн. Кафтанов Йăвана тыткăна лекнĕ Панкрат Назарова персе пăрахма хушать, анчах та лешĕ пĕр ял çыннине ирĕке ярать.
Буртечка
Буртечка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Ĕмĕрхи чĕнӳ (телесериал)
5 сери — «Чул шăтăкĕнче»
Шурă гварди полковникĕ Йăванăн ашшĕпе амăшне партизансене тарса ӳкме пулăшнăшăн çакма хушать. Юлашки самантра амăшне çавах каçараççĕ. Партизансем ту хушăкĕнчен тухса сасартăк «шуррисен» тĕкĕрчĕ çине тапăнаççĕ. Çапăçура Хĕветĕр полковника персе пăрахать, Кафтанов тарса çухалать. Вăрттăн пӳртĕнче вăл хăйĕн хĕрне партизансемпе çыхланнăшăн мăшкăллама парать. Йăван Кафтанова вĕлерет те чысне пĕтернĕ Аннăна партизансем патне йăтса каять.
Буртечка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Ĕмĕрхи чĕнӳ (телесериал)
6 сери — «Таврăну»
1925 çул. Пиллĕк çул тĕрмере ларса Савели Йăванĕ ирĕке тухать. Аннăпа Хĕветĕрĕн, Анфисăпа Кирьянăн ачасем ӳсеççĕ. Анфиса çаплах упăшкине асап кӳрсе Хĕветĕре çулăхать. Яла колхоз йĕрки кĕрет. Вăрмансенче Лахновский банди ашкăнать. Яла Йăван хăйĕн арăмĕпе Агатăпа таврăнать. Унăн тӳрех Хĕветĕрпе хирĕçу хыпса тухать, вăл ăна ашшĕ вилнине каçараймасть. Хĕрлĕ партизан Яков Алейников халĕ ШЕХК тӳри-шари, Лахновские тытать. 1933-мĕш çул.
Буртечка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Çĕнĕ Кинчер
Çĕнĕ Кинчер, — Чăваш Республикин Вăрмар районĕнчи ял.
Ĕмĕрхи чĕнӳ (телесериал)
7 серия — «Хамăр çĕр çинче»
Провокатор пулнă Петĕр Полипов, халĕ парти ертӳçи,  ун патне персе пăрахнă Лахновскин хĕрĕ пырать те ашшĕ сывах пулнă пирки пĕлтерет. Яла кино илсе пырсан çынсем экран çинче хăйсен ентешне, Антон Савельева, палласа илеççĕ. Хĕветĕр хăйĕн шăллĕпе Йăванпа «свести счёты» подговаривает Кирьяна со своим братом Иваном. Çакăншăн Хĕветĕр Анфисăна текĕнмест тесе шантарать. Йăвана суя айăплавпа ареслеççĕ.
Çĕнĕ Кинчер
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Ĕмĕрхи чĕнӳ (телесериал)
8 сери — «Тĕрĕслев»
Агата хулан Антон патне упăшкине кураймансăр айăплана тесе, пулăшу ыйтма каять. Партире идут тасатусем пыраççĕ. Çак самантпа усă курса Пётр Полипов хăйĕн позицине çирĕплетет. Кружилина çăлас тĕллевпе обком секретарĕ Субботин ана Ойротие (Туçи Алтай) куçарать. Кружилин вырăнне райком секретарĕ пулма Полипова лартаççĕ. Яков Алейников арăмĕ умĕнче чунĕпе пăтранса кайнă пирки пĕлтерет. Арăмĕ унран уйрăлать.
Çĕнĕ Кинчер
Каçăсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
Ĕмĕрхи чĕнӳ (телесериал)
9-мĕш сери — «Вăрçă!»
Поликарп Кружилина Ойротинчен Шантарана тавăрса райком секретарĕ пулма — ĕçе сапаласа янă Полипов вырăнне — çирĕплетеççĕ. Михайловкăра Фёдор çаплах ăрăмне Анфисăпа улталать. Тĕрмерен Иван Савельев таврăнать. Яла хăрушă хыпр çитет: вăрçă!
10 сери — «Шиклĕ кунсемпе каçсем»
Шантарана эвакуациленĕскерсем килеççĕ. Хыççăнах — фронт валли снаряд кăларма савут хатĕрĕпе эшелон çитет. Савута чӳкĕн 20-мĕшĕнче ĕçе яма хушнă. Яков Алейников Кирьянпа Анфиса патне Вера хĕрне çураçма пырать. Шантарана çĕнĕ савут директорĕ Антон Савельев килет. Вăл тыткăнра Петр Зубовпа — Фёдор вĕлернĕ полковникăн ывăлĕпе — пĕрле пулнине каласа парать. Çаплах, ăна кунти станцире курнине асăнать. Алейников сутăнчăк-диверсанта тытма шантарать.
12 сери — «Этем шăписем»
Алейников Петĕр Зубовпа Макар Кафтанова ареслет. Çакăн хыççăн вăл Верăна чунтан савать пулин те качча илме пултарайманни пирки калать. Савельев Йăвана усал тунăшăн чунĕ вăркăшнине пĕлтерет. Хĕветĕр Аннăран уйрăлса Анфиса патне каясшăн пулать, анчах та ăна еркĕнĕ йышăнмасть — упăшкине вăрçăран кĕтме пулать. Çын чăтма пултарайман асапа тӳссе шантарсем савута хута яраççĕ. Çĕпĕрсем фронта Хĕветĕрĕн ывăлне Çемене, Савельев Йăвана, Алейников Яккăва фронта ăсатаççĕ. Зубов Петĕре те «хăйĕн юнĕпе Тăван çĕршыв умĕнчи çылăхне тасатма» штрафбата илсе каяççĕ. Пурĕ ие çĕнтерĕве шанаççĕ…
1 (13) сери — «Çулăмпа харсăрланнисем»
1942 çул. Савутăн снаряд ампарне вут-çулăм ярса илет, сӳнтернĕ чухне Антон Савельев çут тĕнчерен уйрăлса каять. Йăван Савельевпа унăн Хĕветĕр пиччĕшĕн ывăлĕ Çемен фронта çитеççĕ. Пĕрремĕш çапăçурах экипаж тăшманăн пиллĕк танкне çулăма кĕртет. Савельев Хĕвтĕр фронта каяс кăмăлпа райком секретарĕ Кружилин патне пырать.
2 (14) сери — «Кĕлленнĕ юрату»
Фронтри лăпкă кунсенче Çемен Ольга Королевăпа — партизан тĕкĕртĕн çыхăнуçипе — паллашать. Унăн куçĕ умĕнчех амăшне нимĕçсем вĕлернĕ. Иккĕ урасăр тăрса юлнă Кирьян Инютин хоспитăльре иккĕмĕш этажран сикесшĕн пулать. Хĕветĕр нимĕçсен тыткăнне лекет те «старого знакомого» — бывшего следователя царской охранки Лахновского. Лахновский узнает о том, что где-то поблизости в армейской газете работает Пётр Полипов, которого он когда-то завербовал и сделал провокатором. Вăл Полипова тупма шухăшлать.
3 (15) серия — «Огонь и пепел»
Яков Алейников, фронтра тăшман тылĕнче разведкăпа диверсисемпе хăтланаканскер, хăй «тĕне кĕртнĕ» (тĕрмерен хăтарнă) Петр Зубова тĕл пулать. Яков тăшман тылне рейда кайма хатĕрленнĕ чухне тепĕр «тĕне кĕртнине» (тĕрмене лартнă) Иван Савельева тĕл пулать. Лешĕ Çемен çапăçура çухалнă пирки каласа парать. Алейников Йăвана унăн тăван пиччĕшĕ — Çемен ашшĕ — Хĕветĕр нимĕçсем патĕнче каратель пулса хĕсметре тăни çинчен каласа парать. Йăван унăн тĕкĕрчĕпе кайма кăмăл тăвать.
4 (16) сери — «Хирĕç тăни»
Алейников отрячĕ нимĕç базине тапăнсан Лахновский вилет. Кунта икĕ тăван — Йăванпа Хĕветĕр тĕл пулаççĕ, кĕçĕнни аслине вĕлерет. Операци хыççăн Йăван Ольгăпа курса калаçать, хĕр ăна таçта çĕтнĕ Семёнăн ачине çийре йăтса çӳренине пĕлтерет. Семён Зубовпа тата Максим Назаровăн «Хĕрлĕ партизан» колхоз председателĕн Панкрат Назаровăн ывăлĕпе пĕрле концлагере лекет. Çав вăхăтрах урасăр Кирьян пуйăссем тăрăх «кĕлмĕçленсе» çӳрет— вăл арăмне хăйĕн чăлăхне пĕлтермест. Обком секретарĕ Субботин хăйĕн виççĕмĕш —юлашки ывăлĕ — пĕтнĕ пирки хыпар илсен вилсе каять.
5 (17) сери — «Ырату тата тарăху»
Вут-кăварта сарăмсăр вилнĕ Антон Савельевăн арамĕ Полина Полиповăпа- Лахновскин хĕрĕпе — хирĕçнĕ хыççăн чĕре туртнипе вилсе каять. Анфиса, Кирьян пирки хыпар илсен, ăна чукун çул чарăнăвĕнче тупать те хаваспах киле тавăрать. Иван Савельевăн арăмне Агатăна колхоз уттине вăрлакан хурахсем вĕлереççĕ. Çакăн хыççăнах фронтран сылтăм аллине татнă Иван таврăнать.
6 (18) сери — «Намăслăх»
1957 çул. Полипов каллех Шантара парти райкомĕн секретарĕ, Поликарп Кружилинăн ывăлĕ Василий район хаçачĕн редакторĕ. Иван Савельев — "Хĕрлĕ партизан" колхозăн председателĕ, Поликарп — колхоз парторгĕ. Иванпа Кружилин-асли Полиповпа ял хуçалăхен çĕнĕ меслечесем пирки тавлашаççĕ. Урасăр Кирьян Инютин пурнăс шайне кĕрет, вăл колхозра шутлавçа пулса тăрăшать. Сутăнчăк ĕçĕшĕн тĕрмере ларса тухса тăван çĕре Назаровăн ывăлĕ Максим таврăнать. Ашшĕн каçарăвне кĕтсе илеймесĕр вăл хăй çине ала хурать, ашшĕ вара, сутăнчăк каçарайманнишĕн ывăлне юратнипе, унăн вилтăпри çинче çут тĕнчерен уйрăлать. Пётр Зубов килет, Семён пирки каласа парать, вĕсем концлагерьтен тарсан çухалса кайнă.
7 (19) сери — «Вилĕмсĕрлĕх»
1961 çул. Михайловкăна Ольга Королёва хĕрĕпе килет. Иван вĕсене Семён амăшĕ — Анна — патне илсе пырать, унта Ольга Яков Алейников епле асапланса вилни пирки (ăна чĕрĕллех пăлхавçăсем çунтарса янă) каласа парать. Анчах та Ольга Анна умĕнче хăйен хĕрне çуратнă вăрттăнлăхне пытараймасть. Кĕçех Анна патне Норвегирен çыру çитет, унта концлагерьтен тарнă Семён вăрçнă, пуçне хунă. Аннăпа Дмитрий Норвегие Семенăн вилтăпри çине каяççĕ. Полипов Кейӳре пăлхавçăсене айăплакан процесс çинчен пĕлет, унтах Валентика айăплаççĕ. Çак ĕç тăршшипе Полипов хушамачĕ сиксе тухать те партин обкомĕ тĕпчеме тытăнать. Полипов охранкăпа пĕрлĕ ĕçленине паллă пулать, ăна партирен кăлараççĕ. Поликарп Кружилинăн ывăлĕ "Хĕрлĕ партизан" колхозăн председателĕ пулса тăрать, Дмитрий Савельева Ганка çырупа чĕнсе ярать.
Каçăсем
Категори:Телесериалсем, алфавитпа Категори:1973 çулхи телесериалсем Категори:СССР телесериалĕсем Категори:Валерий Усков фильмĕсем Категори:Владимир Краснопольский фильмĕсем Категори:Литература ĕçĕсене экранланисем
Асамат (Элĕк районĕ)
Асамат, Çĕнушкăнь, Çĕньял — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял, Элĕк ял тăрăхĕнче шутланать. Элĕкрен хĕвеланăçнелле 1 çухрăмра вырнаçнă.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Асамат ялĕнче 188 çын (2006) пурăнать. Ялта икĕ урам: Вăрман тата Пролетарски. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 188 çын, çав шутра 95 арçын, 93 хĕрарăм пурăннă.
Иртнĕ ĕмĕрсенче
1859 çул тĕлне ялта 29 кил 162 çын, 1897 çул тĕлне — 212 çын, 1907 — 222 çын, 1926 çул тĕлне 54 килте 257 çын пурăннă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Ялти ватăсем çапла ăнлантарса параççĕ:"'Чи малтан Кив çурт текен вырăна Асамат ятлă çын пынă. Вăл пĕчченех хăйне валли кил çурт çавăрнă, çавăнтах пурăнма пуçланă. Кайран, вăрăсем килсен, çак çын халь ял вырнаçнă еннелле тарса килсе хăйне валли каллех кил-çурт çавăрнă. Анчах унăн пĕччен пурнăçĕ нумаях пыман. Вăрăсенчен тарса пынă çынсем те çак вырăна çуртсем çавăрма тытăннă, çапла вара ял пуçланса кайнă."
Этимологи
Ял ячĕ Асамат çын ятĕнчен пулса кайнă, арап чĕлхинчен кĕнĕ.
Асăрхамалли
Категори:Элĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем
Мегень-Игол
Мегень-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Тарăн Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Октябрьский (Хура Атăл районĕ)
Октябрьский  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452377, ОКАТО кочĕ — 80234840003.
Мегень-Игол
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Октябрьский (Хура Атăл районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Мегень-Игол
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Курск облаçĕн Глушково районĕ
Белăй районĕ, — Курск облаçĕн кăнтăр-анăç енче вырнаçнă район. Район администрацийĕ Глушково посёлокĕнче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 851 км2. Район чикки Рыльск, Коренево районĕсемпе тата Украинăпа юнашар иртет.
Пысăк юханшывĕсем: Сейм, Снагость.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 26,7 пин çын пурăнать. Пурĕ 53 хула-ял шутланать. Хулара пурăнакан çšнсен шучĕ 6 пин патнелле.
Вĕсенчен чи пысăккисенчен çаксене асăнма пулать: Глушково, Тёткино посёлоксем, Званнăй ял.
Каçăсем
Категори:Курск облаçĕн районĕсем
Мăн Кумбиссер
Мăн Кумбиссер — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Мăн Лоха юханшывăн сулахай çыранĕпе, 19 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Гаркуша Яков Филиппович
Гаркуша Яков Филиппович — (27.12.1915.14-01.02.1977), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 5-мĕш гварди çарĕн 31-мĕш танк корпусĕн 237-мĕш танк бригадин автоматчиксен взвочĕн командирĕ, кĕçĕн лейтенант.
Кĕçĕн Кушум
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Иргиз Сулак шывуправĕнччен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Иргиз юпписем
Новопучкаково
Новопучкаково — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 121 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452227, ОКАТО кочĕ — 80256875003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Ванюшка
Ванюшка — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Анзирка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
1740
Вилнĕ
Категори:Çулсем
86
Пулăмсем
Хань ттаа Хунну:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
80er
Сурда (Хура Атăл районĕ)
Сурда  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 125 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452377, ОКАТО кочĕ — 80234840004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
1741
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Курск облаçĕн Дмитриев районĕ
Дмитриев районĕ, — Курск облаçĕнчи район. Район администрацийĕ Дмитриев-Льговски хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 1 270 км2. Район чикки Железногорск, Фатеж, Конышевка, Хомутовка районĕсемпе тата Брянск облаçĕпе юнашар иртет.
Пысăк юханшывĕсем: Свапа, Харасейă.
Истори
Района 1965 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 21 пин çын пурăнать. Вĕсенчен хулара пурăнакансен шучĕ 10 пин çын. Пурĕ 125 хула-ял шутланать.
Кĕçĕн Шăхаль
Кĕçĕн Шăхаль, — Чăваш Республикин Вăрмар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
Баш-Шиды
Баш-Шиды — Пушкăрт Республикин Нуриман районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 283 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452440, ОКАТО кочĕ — 80245810001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
1742
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Базиликата
Базилика́та (Basilicata) — Италин кăнтăр енчи регионĕ.
Тавралăхĕ
Базиликата Кăнтăр Италире, Иона тинĕсĕн Таранто кӳлмекĕ çуменче вырнаçнă.
Каçăсем
*
95
Пулнисем
Хань тата Хунну:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
90er
Мег-Тыг-Еган
Мег-Тыг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Абруццо
Абру́ццо (Abruzzo, малтанхи (1963 çулчен) ячĕ — Абру́цци Abruzzi) — Италири облаç.
Халăх йышĕ, облаç тытăмĕ
Облаçре 1342 пин çын (2010) пурăнать, ку патшалăхра пурăнан халăхăн 2,2 % пулать. Регион çак кăтартупа патшалăхра 14-мĕш вырăнта.
Тĕп хула — Л'Аквила. Шекĕр хула — Адриати тинĕсĕ хĕрринчи Пескара.
Çутçанталăк-тавралăх пахалăвĕ
Абруццо регионĕ Апеннин çурутравĕн вăта пайĕнче, Адриати тинĕсĕ çумĕнче вырнаçнă. Регион лаптăкĕ 10,794 çм² (13-мĕш вырăнта Италире), территорин иккĕ виççĕмĕш пайне тусем йышăнаççĕ. Абруццо çĕрĕнчи чи çӳллĕ вырăн — Корно-Гранде (Corno Grande) (2914 м) тата Монте-Амаро (Monte Amaro) (2795 м).
Абруццо облаçĕн территорин çĕр пичĕ тĕрлĕ тĕслĕ: çурутравĕн вăта пайĕнчи тусем, нумай пляжлă сăртлă Адриати тинĕсĕ.
Кун-çулĕ
Абруццо тахçан Неаполь патшалăхĕн тата Иккĕ Сицилин патшалăхĕн пайĕ шутланнă. 1861 çултанпа — пĕрлешĕннĕ Итали шутĕнче, маларах патшалăх, 1946 çултанпа — республика. 1963 çулчен Абруццо, хальхи Молизе регионпа пĕрле Абруцци-е-Молизе регионĕ пулнă.
Символика
Абруццо ялавĕ — регионăн официаллă символĕсенчен пĕри. 1999 çулхи çăвăн 21-мĕшĕнче çирĕплетнĕ. Тăвăттă кĕтеслĕ тĕксĕм хĕрлĕ пусма, варринче Абруццо гербĕ. Герб çинче 3 диагональ ярăмĕ — çӳлте юр тĕсне пĕлтерекен шурă ярăм, варринче — вăрмана палăртакан симĕсси, аялта — тусене кăтартакан синкер тĕс. Енĕсен шайĕ — 2:3.
Кăсăк фактсем
Абруццора 1984 çулхи кĕркунне «Рыжая Соня»тата «Леди-ястреб» фильмсене çапса илнĕ.
Асăрхавсем
*
Мăн Лоха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
1743
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Лоха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Курск облаçĕн Железногорск районĕ
Железногорск районĕ, — Курск облаçĕн çурçĕр-анăç енче вырнаçнă район. Район администрацийĕ Железногорск хулинче вырнаçнă.
Географи
Район лаптăкĕ 991 км2. Çурçĕр енчи чикки Орёл облаçĕпе юнашар иртет.
Пысăк юханшывĕсем: Чернь, Свапа, Усожа.
Истори
Района 1965 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 18 пин çын пурăнать. Железногорск хули район шутне кĕмест. Пурĕ районта 114 хула-ял шутланать.
Вĕсенчен чи пысăккисенчен çаксене асăнма пулать:
Красная Заря
Красная Заря — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 62 çын, çав шутра 35 арçын, 27 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1933-мĕш çулта ялхуçалăх артелĕ никĕсленĕ. 1938-1948-мĕш çулсенче им. 17 партсъезда ятлă пулнă. Малтан Пăрăчкав районне кĕнĕ, 1935-мĕш çулхи пушăн 8-мĕшĕнчен Йĕпреç районне кĕнĕ. 1962-мĕш çулхи рашатвăн 20-мĕшĕнчен Вăрнар районне, 1965 пуш уйăхĕн 14-мĕшĕнчен каллех Йĕпреç районĕнче. 1933-мĕш çулта Гарт сельсоветне кĕнĕ, 8.3.1935- ран - Йĕпреç паççулки, 1.10.1938-ран - Ворошилов сельсовечĕ, 2.4.1958 Хурăнлăх ял совечĕ.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
1744
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вăтам ĕмĕрсем
Вăтам ĕмĕрсем (вăтамĕмĕрлĕх) — этемлĕхĕн историнчи V — XV ĕмĕрсенчи, антиклăх пăчланнă хыççăнхи тапхăрĕ. Европăра Вăтам ĕмĕрсенче феодаллă хуçалăх тата политика йĕркипе христиансен тĕнĕллĕ тĕнче курăмĕ хуçаланнă. XIV — XV ĕмĕрсенче ăна Çĕнĕ Самана тапхăрĕ тăсать. Хăш çĕрсенче çак ĕмĕрсен элеменчĕсем тата каярах вăхăта та сыхланса юлнă.
Вăтам ĕмĕрсем (вăтам ĕмĕрлĕх) — этемлĕх историйĕн V — XV ĕмĕрсенчи пайĕ. Европăра Вăтам ĕмĕрсенче феодаллă хуçалăхпа политика тытăмĕпе христианлăх тĕнĕллĕ тĕнче курăмĕпе палăрса тăнă. 14-15 ĕмĕрсенче вăтамĕмĕрлĕхе Çĕнĕ самана улăштарать. Хăш çĕрсенче çак тапхăр элеменчĕсем каярахпа та чылай хушă сыхланса пынă.
Вăтам ĕмĕрлĕх тапхăрĕсем
Вăтам ĕмĕрлĕхе виçĕ пая уйăраççĕ: Малти Вăтам ĕмĕрлĕх (V—X ĕмĕрсем), Çӳллĕ Вăтамĕмĕрлĕх (XI—XIII ĕмĕрсем), Кайри Вăтам ĕмĕрлĕх (XIV—XV ĕмĕрсем).
thumb|left|250px|«Сан Мишель» керменĕ. Вăтам ĕмĕрсен пуçламăшне Анăç Рим Империйĕ арканнă (476) çултан шутлаççĕ. Анчах та тепĕр историксем вăтам ĕмĕрсене Милан эдикчĕ (313) çырнăранпа (ун чух хресченсене Рим империйĕнче хĕсĕрлеме чарнă) шутлама сĕнеççĕ. Христос тĕнĕ Рим Импери тухăç енĕн —Висантин тĕп этеплĕхĕ пулса тăрать, темиçе çĕрçуллăхран Анăç Рим Импери аркансан çуралнă патшалăхсемпе варвар йăхĕсен чун-чĕмлĕхĕнче те сумлă вырăн йышăнать.
Каçăсем
Категори:Вăтам ĕмĕрсем Категори:Истори тапхăрĕсем
Янбак
Янбак — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 91 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452377, ОКАТО кочĕ — 80234840005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Маянга
Маянга  — Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ территорипе юхать. Мăн Иргиз юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 62 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Иргиз Сулак шывуправĕнччен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Иргиз бассейнĕ
Михайлов (хула)
Миха́йлов — Раççей хули (1778 çултанпа), Кисан облаçĕнчи Михайлов районĕн административлă тĕпĕ.
Тавралăхĕ
Хула Проня (Окан юппи) хĕрринче, Кисанрен 68 çм вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш хут 1546 çулта асăннă, ун чухне кунта Мусак патшалăхне хӳтĕлекен карма-хула пулнă, пурăнакансем — стрелецсем, тупăçсем, платниксем.
1708 çултанпа — Мускав кĕпернинче.
1778 çултанпа — Кисан наместничествин уес хули.
1802 çултанпа — Кисан кĕпернин уес хули.
Каçăсем
Категори:Кисан облаçĕн хулисем
Уйбулатово
Уйбулатово — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 281 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452227, ОКАТО кочĕ — 80256875009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Вахма
Вахма — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Лобань юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Большие Шиды
Большие Шиды — Пушкăрт Республикин Нуриман районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 490 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452440, ОКАТО кочĕ — 80245810002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
Курск облаçĕн Золотухино районĕ
Географи
Район лаптăкĕ 1 400 км2.
Пысăк юханшывĕсем: Снова.
Истори
Района 1929 çулта йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 26 пин çын пурăнать. Вĕсенчен хулара пурăнакансен шучĕ 4 пин çын. Пурĕ 140 хула-ял шутланать.
Каçăсем
Категори:Курск облаçĕн районĕсем
Мег-Тыг-Игол
Мег-Тыг-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Корлик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
96
Вилнĕ
Категори:Çулсем
90er
Феодалисăм
«Феодал тытăмĕ» терминпа акăлчан юрисчĕсем XVII ĕмĕрте усăва кĕртнĕ, вăл харпăрлăх тĕсне кăтартнă; обществăллă-политика терминĕ шайĕнче ăна Монтескьё тĕпченĕ. Этемлĕхĕн социаллă-экономикăллă историнче феодал тытăмлăхĕ Европăра вăтам ĕмĕрсенче аталаннă. XIX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче Франци историографинче, чи малтанах Гизо тĕпчев ĕçĕсенче сисĕнет. Официаллă совет маркс вĕрентĕвĕпе феодал тытăмĕ пилĕк общество-историкăллă хормацисенчен пĕри шутланать, çапах та вăл чуралăхран ӳсĕмлерех пулать. XX ĕмĕрте тĕрлĕ истори шкулĕсем феодал тапхăрне пирки кашни хăйĕн концепцийĕпе уçса кăтартнă; теприсем çак палăртăва пачах шута хуман. Халĕ ăслăлăхра йăлаллă е (çĕр ĕçĕллĕ) аграрлă общество терминпа усă кураççĕ.
Феодал тытăмĕнчи ертсе пыракан хуçалăх тĕсĕ — харпăрăллă хуçалăх, уклад — традиционный. Феодаллă хутшăнусенче харпăр çĕр хуçисем (феодалсем) феодаллă пусма картлашкиллĕ çыханса тăраççĕ: аялтийĕ (вассал) çӳлти (сеньор) патĕнче хĕсмете тӳснĕшĕн унран çĕр кассипе (лен, феод е фьеф) çĕр çумне çирĕплетнĕ ĕçтешсене туянать. Феодал пусмин тăррине монарх йышăнать, анчах та унăн тăрăмĕ яланхиллех пысăк сеньорсенчен начартарах, сеньорĕсем те, хăйсен черетĕпе, аялтарах тăракан пур харпăр çĕр хуçисене алара тытса тăраймаççĕ (Европа континентĕнчи чылай патшалăхсем «ман вассалăн вассалĕ — ман вассал мар» принцип йĕркипе пурăннă). Çĕр ĕçченĕсем феодалăн харпăр çĕр çинче ĕçлеççĕ, усă курнăшăн барщина е оброк тӳлеççĕ.
Хăш пахалăхĕсене сăнасан, Анăç Европăра феодал тытăмĕ V ĕмĕртех (Рим империйĕн кайри тапхăрĕ) никĕс яма пуçланă. Анăç Европăри феодал тытăмĕн уйрăмлăхĕсем — политика чăмăртанăвĕ енчен питĕ сапаланчăклă, свет тата чун-чĕмлех тытăмĕсем кашни хăй май пулни, европа хулисем ал ăсталахĕпе сутă-илӳ тĕпĕ пулни, обществăри горизонталлă тытамĕсем хăвăрт аталанса пыни, уçăмлă харпăр прави. Каярах, вăтам ĕмĕрсенче вăл Европăра пур çĕрте те вăйа кĕрет те буржуази революцийĕсем хыпса тухичченех тытăнса тăрать. Феодал тытăмлăхне капитал тытăмлăхĕ улăштарать.
Авалхи тĕнчере феодал тытăм йĕркипе Перси империйĕнче пурăннă, вăйлă хĕçпăшалланнă юлан ут феодал ленĕ пекех çĕр касси тытса тăнă.
Шăхаль (Вăрнар районĕ)
m
Шăхаль, — Чăваш Республикин Вăрнар районĕнчи ял. Мăн Çавал юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Выселка Хăмла, Тĕп урамсем.
Кун-çулĕ
Малтан Етĕрне уесĕн, районсене туса хуриччен Нурăс вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕнчи пурăнан вырăнсем
Мăн Мновица
Мăн Мновица — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Остапенец юханшывăн сулахай çыранĕпе, 15 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Молизе
Моли́зе (Molise, Mulise) — Италин администрациллĕ регионĕ. Абруццо, Лацио, Кампания тата Апулия регионĕсемпе юнашар вырнаçнă, Адриати тинĕсĕ патне тухать. Унăн шутне 2 провинци — Кампобассо тата Изерния — кĕрет, тĕп хула — Кампобассо.
Вуламалли
*
Миусс
Миусс  — Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ территорипе юхать. Мăн Кушум юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 59 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Иргиз Сулак шывуправĕнччен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Иргиз бассейнĕ
Ичеснер Атайкасси
Ичеснер Атайкасси, — Чăваш Республикин Вăрмар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
Валенси чĕлхи
Валенси чĕлхи (Каталон чĕлхи), — Валенси автономиĕн патшалăх чĕлхи, каталони чĕлхи шутне кĕрекен чĕлхе. Ку чĕлхене Балеар утравĕсенче, Андоррăра тата Alghero ăна каталони чĕлхи теççĕ. Ытти çĕрсенче ăна каталони чĕлхин диалекчĕ тесе шутлаççĕ.
2005 çулта Валенси автономиĕнче пурăнакансенчен 94% ăна пелнĕ, 78% ун синче калаçнă, 50% ун çинче çырма пĕлнĕ.
ISO 639-1 тăрăх унăн кочĕ ca, ISO 639-2 тăрăх — cat.
Лингвистика проблемисем
Нумайăшĕ шутлана тăрăх вăл каталони чĕлхин диалекчĕ шутланать. Ăна уйрăм чĕлхе шутне кĕртес тесе Валенси автономиĕнче пурăнакан халăх хăйне уйрăлса тăрас тесе çеç усă курать тесе шутлаççĕ.
Каçăсем
Категори:Каталон чĕлхи
Хурăнлăх (Йĕпреç районĕ)
Хурăнлăх — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 201 çын, çав шутра 100 арçын, 101 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Корнуэллс (утрав)
-61.06667°N, -54.46667°W right|thumb|300px|Кăнтăр Шетланд утравĕсен картти. Корнуэллс çулти сылтăм кĕтесре. thumb|right|300px|Вальтер Тургель пурăну вырăнĕ. Хăйне ӳкерсе илме ирĕк памасть Корнуэллс (хăш чухне Михайлов теççĕ) — Мордвинова (Элефант) утравĕнчен çурçĕр-тухăçалла 13 км вырнаçнă 2,5 км тăсăлăвлă утрав, Кăнтăр Шетланд утравĕсен ушкăнне кĕрет.
Корнуэлс ятне утрав 1821 çулта туяннă.
Гори
thumb|Гори карманĕ [[1642, итали миссионерĕ Кристофоро де Кастелли ӳкернĕ.|220px]] thumb|220px|Горири Сталин палăкĕ. Го́ри (გორი) — Грузи хули.
Корнуэллс (утрав)
Халăх йышĕ
Утрав çинче пĕр çын пурăнать — Вальтер Тургел (Walter Turgel), кунта вăл 1996 çултанпа. Çимĕçе тата кирлĕ япалана антарктика экспедицисенчен туянса юлать, çаплах пулă тытса çиет. Хăйне плпанета çинчи чи кăнтăрта пурăнаканĕ тет. Кунтах ĕмĕрне вĕçлесшĕн.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Кăнтăр Шетланд утравĕсем
Гори
Халăхĕ
Халăх йышĕ — 48 143 çынна яхăн (2014).
Гармоза Михаил Михайлович
Гармоза Михаил Михайлович Гармоза Міхаіл Міхайлавіч — (19.08.1917(6)-24.06.1985), Совет Союзĕн Паттăрĕ,. Указ дати - 21. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Балти флочĕн çыранти отрядăн152-мм гаубица батареин артиллери орудин тĕллекенĕ, краснофлотец.
Гори
Тавралăхĕ
Хула Лиахвипе Кура шывĕсем пĕрлешнĕ тĕлте, Тбилисирен 76 çм тата Цхинвалран 33 çм вырнаçнă. Чукун çул станцийĕ пур.
Истори
Хулана Тавит Çурт тăвакан (1089—1125) никĕсленĕ.
1292 çулта, Пăхатăр тикки тапхăрĕнче, Гори осетинсен аллине лекет, 1326 çулта хулана каялла Георги патша çĕнтерсе илет.
1920 çулхи çĕр чĕтренĕвĕнче хула çав тери арканнă.
2006 çулта Грузи президенчĕ Михаил Саакашвили Гори хулинче Грузин иккĕмĕш (1-мĕшĕ — Сенакире) çар тĕппине йĕркелесе хума хушать.
Гори грузи-кăнтăросети хирĕçĕвĕнче
Авăн, 11 грузин çарĕсем çапăçусăрах Горине пăрахса хăварнă. Хуларан çаплах полици, администраци тухса кайнă — тустарусем пуçланнипе авăн, 15 хулана раççей çарĕн пайĕсем кĕнĕ.
Авăн, 22 хулана грузи юрисдикцине тавăрнă
Каçăсем
Категори:Грузи хулисем Категори:Сталин Иосиф Виссарионович Категори:Гори Категори:Грузин çар тĕпписем
97
Вилнĕ
Категори:Çулсем
90er
Векшеедиха
Векшеедиха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Мытец юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Митро-Аюповское
Митро-Аюповское — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 507 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452215, ОКАТО кочĕ — 80256875005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Итали
Итали (Italia), — Европăра вырнаçнă патшалăх. Тĕп хули — Рим.
Италипе юнашар Франци, Швейцари, Австри тата Словени вырнаçнă. Итали çыранĕсем Тиррен, Вăтаçĕр, Иони тата Адриатика тинĕсĕ хĕррине тухаççĕ. Итали ытларах пайĕпе Апеннин çурутравĕ çинче вырнаçнă. Çавăн пекех Итали шутне Сардинипе Сицили утравĕсем (чи пысăккисем) кĕреççĕ.
Администрациллĕ тытăмлăхĕ
Итали — центра унитари патшалăхĕ. Тĕп хула — Рим. Патшалăх 20 облаçрен тытăнса тăрать — Валле-д’Аоста, Ломбардия, Трентино-Альто Адидже, Фриули-Венеция Джулия, Пьемонт, Лигурия, Венеция, Тоскана, Умбрия, Эмилия-Романья, Марке, Абруццо, Лацио, Молизе, Базиликата, Кампания, Калабрия, Апулья, Сардиния тата Сицилия (вĕсенчен 5-ĕшĕ — Сицилия, Сардиния, Трентино-Альто-Адидже, Валле-д’Аоста тата Фриули-Венеция-Джулия — уйрăм статуслă), администрациллĕ-территориллĕ 110 виçе - провинци. Провинци хăйĕн майĕпе коммунăсене пайланать, пурĕпе 8101 коммуна. Автономи облаçĕсенче элчеллĕ органсем — облаç канашĕсем тата ĕçтăвакан органсем — джунтсем, облаçсем тата автономи провинцисем облаçĕн тата провинцин саккунĕсене, Конституципе килĕшӳллĕ, йышăма пултараççĕ.
Пысăк хуласем
Рим, Милан, Турин, Неаполь.
XX ĕмĕр
thumb|328px|right|Итали картти.
Александровка (Хура Атăл районĕ)
Александровка  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 43 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452377, ОКАТО кочĕ — 80234840006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Меметхуçи
Меметхуçи, Memethuşi — Тутарстанăн Арча районĕнчи чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла çулта никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Тутарстан Категори:Тутарстанри Арча районĕн ялĕсем
1746
Çуралнисем
Çавăн пекех: Категори:1746 çулта çуралнисем
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1746 çулта вилнисем
Курск облаçĕн Касторнăй районĕ
Географи
Район лаптăкĕ 1 225 км2. Район чикки Горшечнăй тата Советски районсемпе, Липецкпа Воронеж облаçĕсемпе юнашар иртет.
1746
Асăрхавсем
Категори:Çулсем