cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Золотов Виталий Арсентьевич
Ăслăх ĕçĕсем
1966 çулта В.А.Золотов диссертацие хӳтĕлесе, вăрçă-тинĕс ăслăхĕсен кандидачĕ пулса тăнă, 1968 çулта вăл доцент хисепне тивĕçнĕ. Ăслăх-педагогика ĕç-хĕлĕнче пирĕн ентешĕн СССР ХМ вăрçăиздатĕнче ТÇВ ăстаçисене çапăçăва хатĕрлемелли иккĕ кĕнеке, гидроакустикăпа монграфи пичетленсе тухнă, вăл 20 яхăн ăслăх-тĕпчев ĕçне тунă, 80 ăслăх статьине, педагогикăпа психологи енĕпе чылай рецензипе методика кĕнекине çырнă, вĕсене «Морской сборник» журналра тата А.С.Попов ячĕллĕ АВТРЭВ издательствиче пичетленĕ.
Литература пахчинче
Литература ĕç-пуçне Виталий Арсентьевич хĕсметрен запаса тухсан пĕтĕм чунĕпе пикеннĕ. Унăн хайлавĕсенчи тĕп темăсем: чăваш ялĕн пурнăçĕ, ача-пăча асамлă тĕнчи, çамрăксем кăмăл-туйăм енчен аталанса ӳсни, çар çыннисен ĕçĕ-хĕлĕ, хĕрарăмсен çăмăл мар кун-çулĕ.
Хăйĕн пĕрремĕш калавне («Кушак çури») Виталий Золотов 1997 çулта республикăри «Хыпар» хаçата панă. Пĕрремĕш кĕнекине «Принципам не изменили» 1998 çулта çутта кăларнă.
Тăван ене Виталий Арсентьевич 50 çур ĕмĕр ĕнтĕ тĕпчет, ытларах Синер ялĕн кун-çулне хăтлать. 20-мĕш ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче çак ялта çуралнă 14 çын Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче çутлăха тухнă.
В.А.Золотов хăйĕн хевтелĕх ĕçĕсенче тăтăшах хăйĕн 1779 çула çити йĕрленĕ пысăк ăрăвĕн кун-çулне çырать. Ун чухне вăл çакăн пек йĕркелĕхе тытать:«Пулса иртнине улăштараймăн, ку пире пани, халĕ пурăнакансен ăна, килĕшет-и вăл, килĕшмест-и, йышăнмалла».
Пĕрлĕхри ĕçĕ-хĕлĕ
В.А.Золотов – Чăваш Республикин çыравçисен пĕрлешĕвĕн тата «Многонациональный Санкт-Петербург» пĕрлешĕвĕн пайташĕ. Юлашки пиллĕк çул хушши ытларах чăвашла прозăпа публицистика жанрĕсенче ĕçлет. В.А. Золотов Санкт-Петербургри чăваш ентешлĕхĕ хушшинче пĕрремĕш тăван чĕлхепе кĕнеке кăларма, сарма пуçланă.
2004 çулта В.А.Золотова Санкт-Петербургри тата Ленинград облаçĕнчи чăваш наци-культура автономин ваттисен канашĕн председателĕ пулма суйланă, çав çулах ăна чăвашсен «Янташ» хаçатне редакцилеме шаннă. Пĕрремĕш номерне 2004 çулхи раштавăн 25-мĕшĕнче кăларнă. Хаçат 500 экзепляр шутпа тухать, ăна тӳлевсĕрех ентешсем хушшинче сараççĕ.
В.А.Золотов Санкт-Петербургри чăваш наци-культура центрĕнче хевтеллĕ ĕçлет, чаплă чăвашсен литература каçĕсене хатĕрлет. Çапла, унăн сценарисемпе çак темăсен каçĕсем иртнĕ:«Михаил Çеçпĕл поэт-трибун çурални 100 çул», «Чăваш поэзин классикĕ К.В. Иванов çурални 110 çул», «Иакинф Бичурин çурални 225 çул», «Манайми «Нарспи» поэмине кăларни 100 çул» иртнĕ.
М.А. Козлов академикăн «Живой мир» Э.Ф. Кузнецова çыравçăн «Архитектор Петр Егоров» кĕнекисене хăтланă. Юлашки çулсенче Н.Я. Бичурин паллă ăсчах-китайçă (Иакинф мăнах), П.Е.Егоров архитектор ĕçĕ-хĕлне пропагандăлать.
2021 çулхи пуш уйăхĕн 27-мĕшĕнче Санкт-Петербургра ĕмĕрлĕхех куçне хупнă.
Пичетленнĕ ĕçĕсем
Периодикăллă пичетре В.А.Золотов 40 çул ытла. Унăн пĕрремĕш ăслăх статьи «Морской сборник» журналра 1962 çулта тухнă. Хăйĕн калавĕсене, статьисене, очеркĕсене тата асаилĕвĕсене Чăваш Республикинче тата Санкт-Петербургра кăларать, «Ялав», «Медный всадник», «Невский альманах» журналсемпе, «Хыпар», «Чăваш хĕрарăмĕ», «За православие» хаçатсемпе туслă ĕçлет.
12 кĕнеке пичетлесе кăларнă.
Килйыш
Арăмĕ – Раиса Дмитриевна
Вуламалли
В. А. Золотов, В. Т. Золотов, А. А. Золотов. – Синерь, Аликово, Чебоксары, СПб., 2005. – С.95-97: Аликовская энциклопедия / редколлегия: Ефимов Л. А., Ефимов Е. Л., Ананьев А. А., Терентьев Г. К.. — Шупашкар: 2009. — ISBN 978-5-7670-1630-3
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:ССРП çыравçисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:1934 çулта çуралнисем Категори:Акан 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2021 çулта вилнисем Категори:Пушăн 27-мĕшĕнче вилнисем
Митта Иван Егорович
Митта Иван Егорович, — чăваш прозăçи, тăлмачĕ. 1914 çулта Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Аслă Арапуç ялĕнче çуралнă. 1943 çулта вăрçăра пуçне хунă. Митта Ваçлейĕн (1908-1957) шăллĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Кулăшла калавсем çырнă. Вĕсене «Капкăн» журналта пичетленĕ.
Вырăс тата чикĕ леш енчи çыравçăсен ĕçĕсене чăвашла куçарнă. Куçарăвĕсем «Сунтал» журналта пичетленнĕ. Уйрăм кĕнекепе вăл куçарнă Жюл Вернăн «Капитан Грант ачисем» тухнă.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР тăлмачĕсем Категори:1914 çулта çуралнисем Категори:1943 çулта вилнисем
Криков Аркадий Максимович
{{Ăсчах {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!!}} {{!}}} {{!}}} }} Аркадий Максимович Криков (1934 çулхи ака, 15, Чăваш Енри Элĕк районĕнчи Хитекушкăнь ялĕ) — инженер, техника ăслăхĕсен тухтăрĕ
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1934 çулхи акан 15-мĕшĕнче Чăваш Енри Элĕк районĕнчи Хитекушкăнь ялĕнче çĕр ĕçчен çемьинче çуралнă. Тавăтри çичĕ çул вĕренмелли шкултан ăнăçлă вĕренсе тухсан Çĕрпӳри ялхуçалăх техникумне вĕренме кĕнĕ, техник-механик ăстаçăлăхне алла илнĕ. Тăван районах таврăнать. Элĕк МТСĕнче механикра ĕслеме тытăнать.
Çар хĕсмечĕ унăн авиации çăр пайĕнче иртет. Вăл — самолёт механикĕ. Хĕсмет вăхăчĕ тухсан А. Криков Çĕн Çĕпĕр облаçĕнчи пĕр колхозра, унтан совхозра механикра ĕçлет. Çĕн Çĕпĕр ялхуçалăх институчĕн кăнтăрлахи уйрăмне вĕренме кĕрет. Икĕ çул çурăран кĕрет мар йĕркепе вĕренме куçать. Купино хулинчи механика савутĕнче аслă ăста, конструктор, аслă технолог ĕç вырăнĕнче тăрăшать.
1976 çулта Çĕпĕрти ялхуçалăха механизацилес тата электрофикацилес енĕпе ĕслекен тĕпчев институчĕн аспирантурине пĕлӳ пухма кĕнĕ. Ялхуçалăх машинисене юсаса çĕнетес енĕпе çĕнĕлĕхсем кĕртсе диссертаци хайласа 1979 çулта ăнăçлă хӳтелет, техника ăслăхĕсен кандидачĕ пулса тăрать.
Тырпул турттарассине паток меслечĕпе йĕркелес, çавна май çухатусене чакарас ыйтупа уйрăмах çине тăрса ĕçлет вăл.
1990 çулхи ака уйăхĕнче А. М Криков техника ăслăхĕсен тухтарĕ пулма тивĕç пулать.
Ӗçĕсем
Пурĕпе 150 ытла кĕнекепе брошюра çырса кăларнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:1934 çулта çуралнисем Категори:Акан 15-мĕшĕнче çуралнисем
Горбунов Андрей Михайлович
Горбунов Андрей Михайлович — (16.07.1905(3)-28.05.1956), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 30. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 65-мĕш çарĕн 69-мĕш перевçĕсен дивизин 237-мĕш перевçĕсен полкĕн командирĕ, подполковник.
Митти Георгийĕ
Митти Георгийĕ (чăн ячĕ Харитонов Георгий Дмитриевич), — чăваш сăвăçи. 1908 çулта Свердловск облаçĕнчи Кувшинка районĕнчи Дальное ялĕнче çуралнă. 1957 çулта çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
Ӗçĕсем
Категори:Чăваш сăвăçисем
Çĕнĕ Çĕр
Çĕнĕ Çĕр́ — Çурçĕр Пăрлă океанĕн Баренцпа Кар тинĕсĕсем хушшинчи архипелаг; Архангельск облаçĕ шутне (муниципаллă йĕркелӳ — район) кĕрет.
Çĕнĕ Çĕр. Фото тата статьясем
Категори:Ядерлă полигонсем Категори:Раççей çар полигонĕсем
ÇĔНĔ ÇĔРĕн сайчĕ
УртаЯгом-Ях
УртаЯгом-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Киринка (юханшыв)
Киринка, — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Сундовик шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв Ивановски ял çывăхĕнче, унтан икĕ çухрăм кăнтăралла пуçланать. Семово ял патĕнче Сундовик шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вунă патнелле.
Киринка ытларах пайĕпе çурçĕр-хĕвеланăçнелле юхать. Юханшыва виçĕ вырăнта пӳлсе пĕвесем тунă.
Юханшыв хĕрринчи ялсем: Ивановски, Синцово, Семово.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Баламуткин Григорий Васильевич
Баламуткин Григорий Васильевич — ( -), 1-мĕш Беларуç фрончĕн 16-мĕш сывлăш çарĕн 299-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 431-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ çумĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 26.
Çулавăç
Çулавăç, — Чăваш Енри Элĕк районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесне кĕнĕ. Вулăсĕ малтан Элĕк вулăсĕ пулнă. 1918 çулхи çу уйăхĕн 15 хыççăн Çулавăç вулăсне кĕнĕ. Çав çулхи чӳк уйăхĕн 19 хыççăн каллех Элĕк вулăсне кĕртнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Элĕк районне кĕнĕ. 1962 çулхи раштавăн 20 яла Вăрнар районне кĕртнĕ, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
803
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Компьютер
thumb|200px|Паянкунхи [[IBM PC-çыхăнуллă пĕр çыннăн компьютерĕ.]] Компьютер — (computer — «шутлакан») — шутлав ĕçĕсене тумалли машина.
Виленка (юханшыв)
Виленка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Поржен кӳлĕ - Порженка юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Новый Варяш
Новый Варяш — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 111 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452818, ОКАТО кочĕ — 80259880004.
Михайлов
Михайлов, — вырăс Михаил ятĕнчен пулса кайнă хушамат.
Новый Варяш
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Чернуша
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
804
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хуттăр
Хуттăр (нум. хис. хуттăрсем) — питĕ пĕчĕк пурăнакан вырăн; уйăрăлнă хуçалăхлă кил йăви.
Аслăланса пынă çем ял, чиркӳ ялĕ т. ыт. пулса тăрать, çапах та ятĕнче «хутор» сăмах юлма пултарать.
Эстонире хуторлă пурăнакан вырăнсене мызсем (mõis) тенĕ; çак термин Ленинград облаçĕнче те (малтан Ингерманланди территорийĕ шутланнă) тĕл пулнă.
Польшăра тата вăта тата тухăç Европăра фольварк терминпа усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Пурăнан вырăнсем Категори:Ял таврашĕ
Çĕрпӳ кĕперĕ
Çĕрпӳ кĕперĕ — Чăваш Енри пĕрремĕш тимĕрпе бетонран тунă кĕпер. Çĕрпӳре ăна 1913 çулта нимĕç ăстисем туса лартнă. Ăна хăпартнă çухне опалубка мелĕпе усă курнă. Вăл пĕтĕмĕшле монолитран тăни питĕ кăткăслă.
Халĕ ку кĕпер М7 автомобиль çулĕ айăкинче вырнаçнă. Анчах та малтан, пысăк çӳлсем пурте хула витĕр кайнă çухне, ку кĕпер Владимир тракчĕ çинче тăнă, унпа татăш усă курнă.
Çĕрпӳ кĕперне епле тунине Алексей Воробьёвăн "Çĕрпӳ кĕперĕ" поэминче каласа пани
Халĕ те çырни упраннă, Чул çинче курнать аван: Хусанти темле управа Тутарттарнă сĕм авал.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ
МПУĕн социологи факультечĕ
М. В. Ломоносов ячĕллĕ Мускав патшалăх университечĕн (МПУĕн) социологи факультечĕ''' 1989 çулта уçнă.
Факультетăн тĕпчевлĕ журналĕсем - «Вестник московского университета. Серия 18. Социологи тата политологи» тата «Социологи» пичетленсе тухать.
Кафедрăсем
Социологи тĕпчевĕсем методологийĕ кафедри
Экономика социологийĕ тата маркетинг кафедри
Культура, вĕрентсе аталантарни тата веренӳ социологийĕ кафедри
Политологи тата политикăллă ĕç юхăмĕсем социологийĕ кафедри
Тĕнчери çыхăнăвĕсем социологийĕ кафедри
Социаллă информатика кафедри
Çемье социологийĕ тата демографии кафедри
Организацисем социологийĕ тата менеджмент кафедри
Коммуникаци системисем социологийĕ кафедри
Патшалăхпе муниципалă тытса пыни кафедри
Факультетăн деканĕ
Добреньков Владимир Иванович декан, философи ăслăлăхĕсен тухтăрĕ, профессор (1989)
Каçăсем
Категори:МПУ факультечĕсем
Рутка (юханшыв)
Тăршшĕ 153 çухрăм, басейн лаптăкĕ 1950 км2. Ытларах енĕпе юр шывĕпе тулать. Ака-çу уйăхĕнче çырантан тухать. Вăтамран пĕр çеккунтра 7,32 м3 шыв юхать. Чӳк вĕçĕнче, е раштав пуçламăшĕнче пăр ларать, ака уйăхĕнче пăртан тасалать.
Çăлкуçĕ Чулхула облаçĕнчи Никольски ялĕ патĕнче вырнаçнă.
Демирель, Сулейман
thumb|right|200px right|150px Сулейман Демирель - Турцин тăххăрмĕш президенчĕ (1993 - 2000). 1924 çулхи чӳкĕн 1-мĕшĕнче Ыспарта хулин тăрăхри Ислямой салинче çуралнă.
Рутка (юханшыв)
Юпписем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем
Демирель, Сулейман
Политика йĕрки
Хăйĕн тулли политикинче Сулейман Демирель иккĕ никĕс хунă: Пантюркизм тата ÇАПУ-туслăх.
Астăвăм
1996 çулта Алма-Ата хулинче (Казахстан) Сулейман Демирель ячĕллĕ Университета уçнă.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Турцин премьер-министрĕсем Категори:Турцин президенчĕсем
Горбунов Владимир Иванович (военный)
Горбунов Владимир Иванович — (1918-18.04.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăнакан çарĕн 94-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 238-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн батальон командирĕ, гварди майор.
Çĕнĕ Актанышбаш
Çĕнĕ Актанышбаш — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 743 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452943, ОКАТО кочĕ — 80237865004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Боярская Елизавета Михайловна
Елизаве́та Миха́йловна Боя́рская (1985 çул, раштав, 20 Ленинград) — театрпа кино раççей актриси. Ашшĕ — Михаил Боярский, амăшĕ — Лариса Луппиан. Пиччĕшĕ — Сергей Боярский.
Каçăсем
Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Боярскисем Категори:«Триумф» парне лауреачĕсем Категори:«Ылтăн софит» парне лауреачĕсем
Яблоко (парти)
thumb|Яблоко символĕ Яблоко, официаллă ячĕ Раççейри пĕрлешӳллĕ демократсен партийĕ «ЯБЛОКО» (вырăс Росси́йская объединённая демократи́ческая па́ртия «Я́БЛОКО») — Раççей Федерацин сулахайри политика партийĕ. Парти ертӳçĕ — Сергей Митрохин. Партие никĕслекенĕ — Григорий Явлинский.
Каçăсем
Категори:1993 çулта йĕркеленĕ политика партисем Категори:Раççей либерализмĕ
Винела
Винела (Винилла, Вилела) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. НавОлыц кӳлĕ - ВОлышка юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 48 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Коран
thumb|Коран Коран, — ислам тĕнне тыткансен тĕп кĕнеки. Ячĕ «кара'а» (арап чĕлхинчен куçарсан «вуламалла» пек куçарăнать) сăмахĕнчен пулнă. Мăсăльмансем шухăшĕпе çав кĕнекене Аллах Муххамед пӳлĕхçĕне 22 çул хушши Джебраил архангелĕ урлă панă. Ун хыççăн вара мăсăльмансем шутланă тăрăх вăл кĕнеке пĕрре те улшăнман.
Ушал
Ушал — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Качарма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 44 км.
Коран
Категори:Ислам Категори:Тĕн литератури
Ушал
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Баландин Александр Николаевич
Баландин Александр Николаевич — ( -), «Союз ТМ-9» космос карапĕн тата «Мир» орбита станцийĕн бортинженерĕ,, Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 11.
Çурçĕр Двина (юханшыв)
Çурçĕр Двина́ — Раççейĕн Европа çурçĕр пайĕнчи юханшыв. Тăсăлăвĕ, Сухона вăрринчен — 744 çм, Сухонăпа пĕрле — 1300 çм. Бассейн лаптăкĕ — 360 пин тв. çм.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Двина Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Шурă тинĕс бассейнĕн юханшывĕсем
Хура Кишкиль
Чёрный Кишкиль — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Кишкиль юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Кивĕ Кудаш
Старокудашево — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 386 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452816, ОКАТО кочĕ — 80259885001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Тикеш (Патăрьел районĕ)
Тикаш -Патăрьел районĕнчи ял. Пăлан сылтăм çыранĕнче, Патăрьел - Аслă Арапуç çул çинче вырнаçнă. Ялта клуб, фельдшер пункчĕ пур.
Истори
Ялпа юнашар 2 га лаптăкра ĕлĕххи хула вырăнĕ пур.
1616/1617 çулта Сĕве хулинчи ясак приход кĕнекисенче асăннă. Унта Хальхи Вăрмар районĕнчи Тикаш ялĕнчи чăвашсене (Юлгача Бетешев, Куттеш Избяковпа юлташĕсем) Пăлапа Хирсирма юханшывăсем хушшинче çĕр уйăрса панине çырнă. 1618/1619 çулсенчи кĕнекере тата Терюша Тенеметева асăннă. 1859 çулта ялта 24 кил, 94 арçын, 107 хĕрарăм. 1910 çулта - 63 кил, 342 çын. 1920 çулхи çурла уйăхĕн 3 Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен тытăнса 1927-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
806
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сабанчи (Шушнурский ял тăрăхĕ)
Сабанчи  — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 20 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452943, ОКАТО кочĕ — 80237865005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Горбунов Дмитрий Иванович
Горбунов Дмитрий Иванович — (24.10.1924-28.07.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш çарĕн 97-мĕш перевçĕсен дивизин 136-мĕш перевçĕсен полкĕн автоматчиксен взвочĕн командирĕ, аслă сержант.
Шклей (юханшыв)
Шклей, — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Рутка шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Пайдушево ялĕнчен пилĕк çухрăм хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Сысуи ял çывăхĕнче Рутка шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем çирĕме яхăн.
Шклей малтан кăнтăралла юхать, Шарша шывĕпе пĕрлешнĕ хыççăн майĕпен хĕвелтухăçнелле пăрăнма тытăнать. Руткăпа пĕрлешнĕ тĕле хĕвелтухăçнеллех юхать. Юханшыва Хĕрлĕ Сăрт патĕнче пӳлсе пĕве тунă.
Ялсем
Юханшыв ытларах пайĕпе вăрман тăрăх юхать. Вырăнĕ нумай тĕлте шурлăхлă. Çавна май çынсем ун хĕрринче ытлашшиех нумай пурăнмаççĕ.
Шклей хĕрринчи ялсем: Хырлăх, Хĕрлĕ Сăрт, Кĕçĕн Килимар, Танайка, Сысуи.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Пĕштĕн (юханшыв)
Пĕштĕн (выр. Пиштань), — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Рутка шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Пĕштĕн ялĕнчен пилĕк-ултă çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçнелле, Кума çлкуçĕнчен инçех мар вырнаçнă. Кĕçĕн Шутукуç (выр. Малый Шудугуж) ял çывăхĕнче Рутка шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем вуннă патнелле, чи пысăкки — Пĕштĕнкке (выр. Пиштанка).
Пĕштĕн ытларах пайĕпе кăнтăр-хĕвелтухăçнелле юхать. Çулĕ шурлăхлă вăрман урлă выртать, çавна пула ун хĕрринче пĕр ял та çук.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Кострома
thumb|220px|Кострома варри, [[XIX ĕмĕр пуçламăшĕн çурт-йĕрĕ.]] Кострома́ — Раççей хули, Кострома облаçĕн административлă тĕпĕ, Атăлăн пысăк порчĕ. Хула чиккине кĕрекен пур территори — 144,5 çм².
Пĕрмай пурăнакан халăх йышĕ 271600 çын (2008).
Тавралăхĕ
Кострома Мускавран çурçер-анăçалла 352 çм Кострома айлăмĕнче, Атăлăн икĕ çыранĕнче тата Кострома шывĕн малтанхи кӳлмекĕнче вырнаçнă.
Хуçалăх
thumb|left|200px|Кострома, сутă-илӳ ларĕсем
Сывлăш транспорчĕ
Костромара вырăнти рейссен аэропорчĕ ĕçлет, Шарья, Боговарово хулисене Ан-2 самолётсемпе вĕçсе çитме пулать.
Каçăсем
* Категори:Атăл çинчи хуласем Категори:Раççейĕн Ылтăн кăшăлĕ Категори:Кострома облаçĕ Категори:Раççей хулисем
Гюль Абдулла
Категори:Турцин президенчĕсем
807
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Рим кану кунĕсем
«Ри́м кану кунĕсем» — сăнарлă сăмах çаврăнăш, урăх çынсем асапланнине сăнаса канăç кӳмелле вăхăта ирттернине пĕлтерет. Авалхи Римра «каникулсенче» (кану кунĕсенче) халăх валли гладиатор çапăçăвĕсене ирттернĕ.
Воезерка
Воезерка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Мăн Мошен кӳлĕ - Моша юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Молостовкин Гаврил Александрович
Молостовкин Гаврил Александрович, — чăваш тăлмачĕ. 1900 çулхи утă уйăхĕн 5-мĕшĕнче Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕнчи Тутар Каши ялĕнче çуралнă. 1958 çулхи раштавăн 14-мĕшĕнче вилнĕ.
Пурнăçĕ
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕреннĕ. Мускавра «Коммунар» тĕп чăваш хаçатĕнче ĕçленĕ. Шупашкарта Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ пулнă. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. Вăрçăран таврăнсан кĕнеке кăларас ĕçре малалла ĕçлеме пикеннĕ.
Ӗçĕсем
Вăл куçарнипе тĕнче шайĕнчи 10 ытла роман чăвашла кун çути курнă. Уйрăмах Э. Войничĕн «Овод», А. Стендалĕн «Красное и черное», А. Толстойăн «Хлеб», Л. Леоновăн «Нашествие» романĕсене асăнмалла.
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Утăн 5-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1900 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 14-мĕшĕнче вилнисем Категори:1958 çулта вилнисем
Канаш (хаçат)
Тиражĕ
Тиражĕ 1800 экземпляр. Статьисен чылайăшне вулакансем çыраççĕ. Чи пысăк темăсем: Чĕмпĕр облаçĕнчи пурнăç, чăваш культури, ĕç паттăрсем.
Никĕслевçĕсем
1989 çулхи раштав уйăхĕнче Чĕмпĕр облаçĕнчи ССКП комитечĕпе облаçăн халăх депутачĕсен канашĕ сĕннипе И. Я. Яковлев ячĕллĕ чăваш пĕрлешĕвне туса хунипе хаçата никĕсленĕ. 1994 çултанпа пуçласа учредитĕлĕ облаçĕн администрацийĕ. Финансă енчен пулăшăкансем Чĕмпĕрти чăваш усламçисен Эртел пĕрлешĕвĕпе Чĕмпĕр облаçĕн администрацийĕ.
Каçăсем
Категори:Хаçатсем, алфавитпа Категори:Чĕмпĕр облаçĕн периодикăллă кăларăмĕсем Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал
Линда Нигматулина
Ли́нда Талга́товна Нигмату́лина (çу, 14, 1983, Алма-Ата, Казах ССР) — казахстан юрăçи тата актриси.
Кичикир
Кичикир — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 99 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452816, ОКАТО кочĕ — 80259885002.
Баландин Василий Максимович
Баландин Василий Максимович — ( -), 3-мĕш Беларуç фрончĕн 11-мĕш гварди çарĕн 11-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 30-мĕш гварди артиллери полкĕн батареи командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Кичикир
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Шмитт Пал
Пал ШмиттSchmitt Pál}}; 1942 çулхи çăвăн 13-мĕшĕ, Будапешт) — венгер политикĕ тата фехтовальщикĕ, 2010 çулхи çурлан 6-мĕшĕнченпе Венгри президенчĕ, унчен Венгри парламенчĕн спикерĕн (2010 çулхи çу-çурла) тата Европарламентăн вице-председателĕ (2009 — 2010) ĕç вырăнне йышăннă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:«Фидес» парти пайташĕсем Категори:Венгрин Европарламент депутачĕсем Категори:Венгри фехтовальщикĕсем Категори:Венгрин Олимп чемпионĕсем Категори:Фехтовани Олимп чемпионĕсем Категори:1968 çулхи çуллахи Олимп чемпионĕсем Категори:Фехтовани тĕнче чемпионĕсем Категори:ТОК пайташĕсем
Люля (юханшыв)
Люля - Сăрăн сылтăм юппи. "Чăваш вăрманĕ" наци паркĕ витĕр Патăръелпе Улатăр районĕсемпе юхать. 48 çухрăм тăршшĕ. Явлей ялĕ патĕнче Сăра кĕрет.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем] :
Юпписем
Юханшывăн чи пысăк юпписем: Орлик
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем Категори:Сăр юпписем
Черняница
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Хатчиха
Хатчиха — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Арапуç
Кĕçĕн Арапуç - Патăръел районĕнчи ял. Пăлан сулахай çырнĕнче вырнаçнă.
Котельнич районĕ
Коте́льнич райо́нĕ — Киров облаçĕн (РФ) анăçĕнче вырнаçнă администрациллĕ-территориллĕ виçи (район) тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Кĕçĕн Арапуç
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 423 çын, çав шутра 218 арçын, 205 хĕрарăм пурăннă.
Котельнич районĕ
Администрациллĕ центрĕ — Котельнич хула (район шутне кĕмест).
Тавралăхĕ
Çĕр-шыв лаптăкĕ 3940 çм2. Çурçĕртен кăнтăралла 100 çм, анăçран тухăçалла 70 çм. Район чиккисен вăрăммăшĕ пурĕпе 470 çм. Паллă шывĕсем — Нухрат Атăл, Молома, Боковая.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта 20 пин çын (2006) пурăнать, Котельничре 27 пине яхăн. Пурĕпе 257 пурăну вырăнĕ.
Кĕçĕн Арапуç
Кунçул
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн ПЕрвомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Котельнич районĕ
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Пĕтĕм Раççейри халах çыравĕ тăрăх (2002): Ял тарăхĕсем — 26 Ялти пурăнан вырăнсем — 275 Ял халăхĕ — 20,5 пин çын Хулари халăх — 28,3 пин çын
Истори
Района 1929 ç. йĕркеленĕ.
Кĕçĕн Арапуç
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Котельнич районĕ
Хуçалăх
Район агропромыçлă, тĕппи — ял хуçалăхĕ, сĕт-çу туса илеççĕ. Çаплах йывăç тăвас ĕçсем, апат-çимĕç промыçлĕ тухăçлă.
Транспорчĕ
Район витĕр чукун çул магистралĕсене хунă, вĕсем района Мускавпа, Санкт-Петербургпа, çаплах Урал федераци тăрăхĕн, Çĕпĕр федераци тăрăхĕн тата Инçет Тухăç федераци тăрăхĕн хулисемпе çыхăнтараççĕ.
Каçăсем
Категори:Мари Енĕн историйĕ *
Пусташ (юханшыв)
Пусташ (выр. Посташь), — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Рутка шывĕн юппи.
Зотова Галина Вячеславовна
Галина Вячеславовна Зотова (1956 çулхи раштав уйăхĕн 1-мĕшĕ, Чăваш АССР, Етĕрне районĕ, Кăкшăм ялĕ çур.) — чăваш прозăçи.
Пусташ (юханшыв)
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Черномуж ял патĕнче вырнаçнă. Çĕн Сала (выр. Новосёлово) пушă ял çывăхĕнче Рутка шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем çирĕм патнелле, чи пысăккисем — Лиска, Сучок, Собачка, Монотня.
Зотова Галина Вячеславовна
Чăваш педагогика институчĕн ют чĕлхе факультетĕнче пĕлӳ пухнă. 2015-мĕш çулчен акăлчан чĕлхи вĕрентекенĕ пулса ĕçленĕ.
Пусташ (юханшыв)
Тавралăхĕ
Пусташ ытларах пайĕпе кăнтăралла юхать. Юханшыва тăватă вырăнта пӳлсе пĕве тунă.
Зотова Галина Вячеславовна
Кун-çулĕ
Раштав уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи Кăкшăм ялĕнче çуралнă. Ашшĕ колхоз пуçлăхĕ пулнă.
Галина Зотова – «Хатĕр пул» журналăн Марфа Трубина ячĕпе хисепленекен преми лауреачĕ (1996), Чăваш Республики çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (2008), Чăваш халăх ăс-хакăлĕпе ÿнер академийĕн членĕ (2011). Чăваш таврапĕлÿçисен пĕрлĕхĕн «Хисеплĕ таврапĕлÿçĕ» ята тивĕçнĕ (2011). Мĕнпур чăвашсен пĕрлĕхĕпе культура центрĕн Президиумĕн йышăнăвĕпе Галина Зотовăна «Чăваш наци культурин тава тивĕçлĕ ĕçченĕ» хисеплĕ ята панă (2013).
Пусташ (юханшыв)
Ялсем
Пусташ хĕрринчи ялсем: Черномуж, Мельниково, Шалагино, Королёво, Кĕçĕн Зверево, Пусташ, Поздеево, Торопово, Иккĕмĕш Николаевски.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Зотова Галина Вячеславовна
Кун-çулĕ
2013-мĕш çулхи ноябрь уйăхĕнчен пуçласа  «Тетте» журналти  «Виçĕ чĕлхе – виçĕ ăс» ятарлă страница авторĕ.
Галина Зотовăна литературăри тава тивĕçлĕ ĕçсемшĕн Культура министерствин Хисеп Грамотипе (2005),Чăваш Республикин çыравçисен Пĕрлешĕвĕн Хисеп Хучĕпе (2012), «Учительская газета» дипломĕпе (2008), Культура министерствин Тав хучĕпе (2012), Чăваш халăх ăс-хакăлĕпе ÿнер академийĕн Хисеп Грамотипе (2013), «Республика» хаçатăн «Хисеп Грамотипе»(2012), чăваш халăх сайчĕн Хисеп Хучĕпе (2012), Чăваш кĕнеке издательстви Тав çырăвĕпе (2014), «Хыпар» издательство» çурчĕн Тав хучĕпе (2015), «Пирĕн пурнăç» хаçатăн Хисеп хучĕпе (1990) тата Тав сăмахĕпе (2015), «Тантăш» хаçатăн(1997,2004, 2005, 2006),«Тетте»(2006)«Çилçунат»(1994), «Самант»(2014) журналĕсен Дипломĕсемпе тата Хисеп Хучĕсемпе, Чăваш Ен» телерадиовĕн Тав хучĕпе(2006)  чысланă. Ăна «Краткая энциклопедия Красночетайского района» кĕнекене кăларма хастар хутшăннăшăн Хĕрлĕ Чутай администраци пуçлăхĕн Тав çырăвĕпе чысланă(2004).
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:1956 çулта çуралнисем Категори:Раштавăн 1-мĕшĕнче çуралнисем
Чабаевка
Чабаевка — Пушкăрт Республикин Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 21 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452943, ОКАТО кочĕ — 80237865006.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хĕрлĕ Чулман Атăл районĕ
Вĕлкĕш ути
Вĕлкĕш ути, (Calamagrostis) — пĕрчĕллисен йышне кĕрекен курăксен ăрачĕ.
Брокгаузпа Ефрон энциклпединчен: Хăйăрлă вырăнта анлă сарăлнă нумай çул ӳсекен курăк, пĕрчĕллисен шутне кĕрет. Унта начар çарансене, кĕтӳ çӳрекен вырăнсене, хăйăра витет. Метр таран ӳсет. Выльăх валли начар пахалăхлă апат.
Вĕлкĕш ути ăратĕнче 260 тĕс. Сивĕ тата вăтам зонăсенче сарăлнă. Тропик зонисенчи тусем çинче те ӳсет. Раççейре тата юнашар вырнаçнă патшалăхсенче 50 тĕс яхăн ĕрчет: нӳрлĕ улăхсемпе юханшыв çыранĕсенче,  йӳçĕк торфлă тăпра çинче  тата  вăрманпа тĕмсем хушшинче хăйăрлă, акшарлă тата мергеллĕ тăпра çинче,  лăслă тата хутăш вăрманта.
thumb|left|150px|Calamagrostis stricta
Каçăсем
Категори:Пĕрчĕллисем
Волошова
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Войнич Этель Лилиан
thumb|Войнич Этель Лилиан Войнич Этель Лилиан (акăл. Ethel Lilian Voynich), — акăлчан çыравçи, кĕвĕçи. 1864 çулхи çу уйăхĕн 11-мĕшĕнче Ирландири Коркра çуралнă. 1960 çулхи утă уйăхĕн 28-мĕшĕнче Нью-Йорк хулинче вилнĕ. Джордж Буль хĕрĕ.
Пурнăçĕ
Войнич Михаил Вилфрида качча тухнă хыççăн вăл радикаллă вырăс революционерсен ушкăнне лекнĕ. Çапла вара вăл «Овод» (Кăкăркут, 1897) романа çырнă. Ку романа темиçе чĕлхе çине куçарнă. Чăвашла ăна Молостовкин Г. А. куçарнă.
СССРта вăл питĕ паллă пулнă. Анчах та хăйĕн СССРти чапĕ çинчен вăл пурнăçăн юлашки çулĕсенче çĕç пĕлнĕ. Ăна, пуринпе те маннăскерне Нью-Йоркра Таратута Евгения Александровна литературовед шыраса тупнă. Ун хыççăн ун патне çырусем килме пуçланă, нумайăн хăнана çӳреме тытăннă.
Категори:Акăлчан çыравçисем
Вельяминов
Вельяминов — хушамат.
Паллă çынсем:
Хĕçпăшал
Хĕçпăшал — конструкци енĕпе чĕрĕ вăя е урăх тĕлĕсене пĕтерсе тапăнма е хӳтĕленнме хатĕрленĕ ятарлă япаласем. Çаплах — сунар ирттерме е вăрçмалли хатĕр.
Асăрхавсем
Категори:Хăрушсăрлах
Чурскай
Чурскай — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Кобра юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Кумалак
Кумалак — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 144 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452816, ОКАТО кочĕ — 80259885003.
Чурскай
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Кумалак
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Чурскай
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Аçтăрхан (хула)
thumb|210px|left|Хула, космослахран пăхсан. Аçтăрхан — Раççей хули, Аçтăрхан облаçĕн административлă тĕпĕ, Мускавран кăнтăр-тухăçалла 1534 çм вырнаçнă.
Истори
VIII — X ĕмĕрсенче Аçтăрхан çывăхĕнче Хасар хаканлăхĕн тĕп хули —Итиль хули пулнă. XIII ĕмĕрте хула вырăнĕнче тутар пурăну вырăнĕ пулнă.
Архитектура тата чаплă куравĕсем
thumb|right|230px|Вилнин соборĕ тата Тасаран Таса хапхан чан турулĕ. [[Аçтăрхан кремлĕ. Аçтăрхан символĕсем.]] thumb|170px|right|Аçтăрхан кремлĕн Троица соборĕ. thumb|170px|left|Собор Апостолпа тан Улатимĕр кнеçĕн соборĕ — хулан доминанчĕсенчен пĕри. thumb|170px|left|Тасаран Таса Турă амăшĕ вилнин рим-католици храмĕ (1778 ç.) thumb|right|170px|Аçтăрхан патшалăх пукане театăрĕ. thumb|170px|right|Азов-Тан банкĕн малтанхи çурчĕ.
Каçăсем
* Категори:Атăл çинчи хуласем Категори:Каспи тинĕс порчĕсем Категори:Раççей хулисем
Горбунов Иван Михайлович
Горбунов Иван Михайлович — (25.05.1915(12)-29.06.1953), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 02. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çурçĕр-Кавказ фрончĕн 4-мĕш сывлăш çарĕн 9-мĕш гварди пĕтерекен авиаци дивизин 42-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн эскадрилья командирĕн çумĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Иванов
Категори:Хушаматсем
Элĕк вулăсĕ
Элĕк вулăсĕ — Етĕрне уесĕн вулăсĕ. Хальхи Чăваш Енĕн Элĕк районĕн çĕрĕсем унта кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Етĕрне уесĕн вулăсĕсем
Эрмени патшалăхĕн гимнĕ
Эрменин гимнĕ вырăнĕнче «Mer Hayrenik» (эрм. Մեր Հայրենիք, «Пирĕн Тăван Çĕршыв») шутланать. Ку гимна 1991 çулхи утă уйăхĕн 1-мĕшĕнче алă пусса усă курма пуçланă. Ăна Пĕрремеш Эрмен Республики (1918—1920) гимнĕн текстне улăштарса çырнă.
Сăмаххисене Микаэл Налбандян, кĕввине Барсег Каначян çырнă.
Сăмаххисем
Մեր Հայրենիք
Категори:Эрмени
Баландин Владимир Александрович
Баландин Владимир Александрович — ( -), 3-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш сывлăш çарĕн 303-мĕш истребитель авиаци дивизин 18-мĕш гварди истребитель авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19.
Суррогатсем (фильм)
Каçăсем
Категори:Джонатан Мостоу фильмĕсем Категори:АПШ фантастика фильмĕсем Категори:АПШ триллер фильмĕсем
808
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Грузинсем
Грузи́нсем хăйсене картвелсем, (ქართველები) — картвел ушкăнĕн халăхĕ, Кавказăн варринче тата анăç пайĕнче, Кавкасионипе Триалети ту хырçисем хушшинче пурăнать. Грузинсем христос тĕнне (православи) тытса пыраççĕ, ăна вĕсем 319 çулхи çу, 6 йышăннă.
Этнос йышĕ
Пур тĕнчипе грузинсен йышĕ — 7 млн çын, весенчен:
Чĕлхи
Литература чĕлхи — грузин чĕлхи — картвел чĕлхисенчен пĕри.
Каçăсем
Категори:Грузи халăхĕсем Категори:Раççей халăхĕсем
Монотня (юханшыв)
Монотня, — Чулхула облаçĕнчи юханшыв, Пусташ шывĕн юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çылкуçĕ Иккĕмĕш Гусево ял çывăхĕнче вырнаçнă. Поздеево патĕнче Пусташ шывĕпе пĕрлешет. Юханшыв юппийĕсем пиллĕк патнелле.
Монотня ытларах пайĕпе кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать. Юханшыва Иккĕмĕш Гусевăпа Роженцево патĕнче пӳлсе пĕвесем (виçĕ пĕве) тунă.
Ялсем
Монотня хĕрринчи ялсем: Иккĕмĕш Гусево, Роженцево, Бахтино.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Орлов районĕ (Киров облаçĕ)
Орло́в районĕ — Киров облаçĕн (РФ) центрĕнчи администрациллĕ -территориллĕ виçе (район) тата муниципаллă йĕркеленӳ (муниципаллă район).
Администрациллĕ центр — Орлов хула.
Халăх йышĕ, район тытăмĕ
Районта 15,2 пин çын (2006) пурăнать, çав шутра хула евĕр вырăнсенче 8 пине яхăн. Пурĕпе 109 пурăнан вырăн.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн районĕсем
Храмая
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Рим кану кунĕсем (фильм)
«Рим кану кунĕсем» (Roman Holiday) — паллă американ режиссёрĕн Уильям Уайлерăн романлă камичĕ. Фильмра яш еликпе американ циник-репортёрĕн хушшинчи юратăвне кăтартнă. Одри Хепбёрнăн пĕрремĕш сумлă ролĕ, актрисăна вăл «Оскарпа» «Ылтăн глобус» парнесене тивĕçтернĕ.
Храмая
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Рим кану кунĕсем (фильм)
Сюжет
thumb|250px|left|Аннăпа Джо [[Испан пусми çинче]] Анна — пĕчĕк патшалăх еликĕ. Вăл Рима дипломати турĕпе çитет. Унăн ĕç вăхăтне минутсемпе çырса хунă, титула пула этикет йĕркине тытса пымалла. Балсенче Анна Италин пĕрремĕш çынĕсемпе, урăх патшалăх элчисемпе паллашать, каçхине — ыранхи кун пресс-конференципе ытти пулас ĕçсен йывăррине туйса илсе — хăйне алра тытаймасть, хытă пăлханса каять. Чунне лăплантарас тĕллевпе, тухтăр Аннăна эмельпе йĕплет.
Анчах та елик элчĕлĕх çуртĕнчен вăрттăн тухса тарать. Рим варрипе ирĕк сывлăшпа ăнтăхса çӳрет. Тепĕртакран лăплантару эмелĕпе ĕнтĕркесе Анна паркри парапет çине çывăрма выртать. Çакăнтах, укçалла карт вăййи хыççăн киле кайма тухнă Джо Брэдли американ-репортёрĕ тупать. Таксипе киле çитме Анна пултараймасть — вăл нихçан та хăйпе укçа илсе çӳремест — журналист хĕре пулăшма пулать, машинăпа Анна ăсатса ярас тет. Хĕр Колизейре пурăнатăп тесе хурав парать, вара Джо палламан хĕре хăйĕн хваттерне çывăрма илсе каять. thumb|100px|right|Грегори Пек Джо Брэдли сăнарĕнче. Йĕри-таврари пулăмпа елик чунĕ çав тери хӳхĕмленсе каять. Выртма хатĕрленсе, вăл Брэдлие хывăнма пулăшма ыйтнипе тĕлĕнтерсех ярать. Репортёр ăна вăхăтлăха пĕчченех хăварать, таврăнсан, хĕр унăн кравачĕ çине выртнине курать те кушеткă çине куçарать. Çак самантрах астул кăнарĕ çухалнине элчелĕхре пĕлеççĕ.
Ирпе вăранса, Джо хăй еликĕн пресс-конференцине сиктернине ăнкартса илет. Хăйĕн боссĕ — мистер Хеннеси — патне çитсе анчах еликпе калаçнă пирки хыпарлать. Хеннеси кулăшласах унăн ултавне çие кăларать, ексĕллент сасартăк чирленĕ пирки пĕлтерет. Вăл Брэдлие Анна фотоӳкерчĕкне кăтартать, йĕкĕт хăйĕн патĕнче ыйхăна путнă палламан хĕр елик иккенне сисет. Брэдли самантрах хăйĕн аллине çак чăн сенсаци лекнине ăнкартса илет. thumb|250px|left|Анна тата Джо [[мотороллерпе ярăнаççĕ.]] Брэдли хăй хваттерне шăнкăравлать, елик ваннăра çăвăнать, иккен. Журналист хăйĕн пулас ятарлă хыпар материалне сăнӳкерчĕкĕсем çапса илсе капăрлатас тĕллевпе Ирвин Радович фотографа (Эдди Альберт) чĕнет. Çăвăнса тухса, Анна, Брэдлипе сыв пуллашать те, Рим урамĕсемпе уçăлса çӳреме тухса каять. Репортёр вăрттăн йĕрлесе утать. Анна парикмахер патне кĕрсе çӳçне кĕскетет, хыççăнах ăна Джо ăнсăртран тенĕ пек тĕл пулать.
Парнесемпе палăртусем
thumb|100px|right|Одри Хепбёрн Анна принцесса ролĕнче Кунта паллă парнесемпе палăртусене кăтартнă. Тулли йышне IMDb.com çинче пăхăр.
Каçăсем
Категори:АПШ фильмĕсем Категори:Кинокамитсем Категори:Журналистсем çинчен фильмсем Категори:Рим çинчен фильмсем Категори:Уильям Уайлер фильмĕсем
Ют Николай Яковлевич
Николай Яковлевич Ют (паспортри хушамачĕ Золотов) (1898 çулхи утă, 30, Синер ялĕ, Элĕк вулăсĕ, Етĕрне уесĕ, Хусан кĕпĕрни (халĕ Чăваш Енĕн Элĕк районĕ — 1967 çулхи пуш, 27, Çĕмĕрле хули, Чăваш АССР) — пĕрлĕх ĕçченĕ, çыравçă, литература тишкерӳçи, халăх пултарулăхне пухакан, публицист.
СССР ÇП пайташĕ (1934 ç.).
Аванарт
right|200px|thumb|Шупашкар [[этнофутуристика фестивалĕн символĕ.]] Аванарт — Чăваш Республикин тĕп хулинче - Шупашкарта- иртекен этнофутуристика фестивалĕ.
Ют Николай Яковлевич
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1898 çулхи утă уйăхĕн 30-мĕшĕнче Хусан кĕпернинчи Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсне кĕрекен Синер ялĕнче (халĕ Чăваш Енĕн Элĕк районĕ) çуралнă.
Вонгуда
Вонгуда — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сылтăм çыранĕпе 31 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км.
Ют Николай Яковлевич
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче, СССР ăслăх академин материаллă культурăн истори институчĕн çумĕнчи Тухăç халăхĕсен коммунизм университечĕнче пĕлӳ илнĕ.
Аванарт
Хаклă хăнасем
Фестивалĕн чаплă хăнисем – удмурт сăнар ӳнерçи Зоя Лебедева (Ижевск), график-сăнарçă Булат Гильванов (Хусан, «Тăмха» ушкăн), мари сăнар ӳнерçи этнофутурист Измаил Ефимов (Йошкар-Ола) тата Праски Витти (Шупашкар)
Муратов Фёдор Фёдорович
Муратов Фёдор Фёдорович (1944, кăрлач, 2, Туçи Шĕмшеш ялĕ, Элĕк районĕ, Чăваш АССР — 1996, кăрлач, 25, Туçи Шĕмшеш ялĕ, Элĕк районĕ, Чăваш Республики ), — чăваш сăвăçи.
СССР ÇП пайташĕ (1991).
Аванарт
Каçăсем
Категори:Фестивальсем Категори:Чăваш Ен Категори:Шупашкар Категори:Этнофутуристика Категори:2011 çулта уçăлнисем
Вонгуда
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Ют Николай Яковлевич
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Чĕмпĕрте Совет влаçĕ çирĕпленсен чăваш шкулĕнче чăвашсен «Çĕнĕ пурнăç» хаçат тухма тытăннă. Николай Ют унпа çыхăну тытса тăнă. Хăйĕн ирĕкĕпе Хĕрлĕ Çара кайнă. Чĕмпĕре таврăнсан — Тухăç фрончĕн революци вăрçă канашĕн (Реввоенсовет) политпайĕн Чăваш уйрăмĕн аппаратĕнче, «Чухăнсен сасси» хаçат ĕçтешĕ вырăнĕнче тăрăшнă. Кăнтăр фронтĕнче çивĕч лару-тăру сиксе тухсан иккĕмĕш Чĕмпĕр полкне хĕсмете тăрса фронта тухса кайнă. Аманнă. Сипленнĕ хыççăн Хусана таврăннă.
«Канаш» хаçат редакцинче секретарь вырăнĕнче ĕçлеме тытăннă. 1923 çултанпа «Канаш» хаçатăн редакторĕ. «Канаш» ятлă çыравçăсемпе журналистсен пĕрлешĕвĕн председателĕ пулнă.
«Сунтал» тата «Капкăн» журналсен пĕрремĕш редакторĕ вырăнĕнче тăрăшнă.
1937 çулта репрессине лекнĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
1956 çулта реабилитациленĕ хыççăн Çĕмĕрлере ĕçлесе пурăннă.
1967 çулхи пуш уйăхĕн 27-мĕшĕнче куçне ĕмĕрлĕхех хупнă.
Литература ĕçĕсем
Чăваш литературине тишкернĕ. Чăваш халăх юррисене тĕпченĕ.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:ССРП çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш критикĕсем Категори:Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:«Хыпар» хаçатăн редакторĕсем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Репрессиленисем Категори:1898 çулта çуралнисем Категори:Утăн 30-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1967 çулта вилнисем Категори:Пушăн 27-мĕшĕнче вилнисем Категори:Патшалăх ĕçченĕсем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Хаçат редакторĕсем
Муратов Фёдор Фёдорович
Пурнăçĕ
1944 кăрлачăн 2-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Туçи Шĕмшеш ялĕнче çуралнă. Аслă классенче вĕреннĕ чухне сусăрланнă. Экстерн мелĕпе вăтам пĕлӳ илнĕ.
Мускав полиграфи техникумĕнче, Чăваш педагогика институтĕнче вĕренсе тухнă.
Чылай çул хушши районта тухса тӑракан хаçатра Илья Тукташ ячӗллĕ литература пӗрлешӗвне ертсе пынӑ.
1996 çулхи кăрлачăн 25-мĕшĕнче çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Сăвăсемпе поэмăсем çырнă. Çак кĕнекесем тухнă:
Асăрхавсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Совет сăвăçисем Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:1944 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1996 çулта вилнисем Категори:Кăрлачăн 25-мĕшĕнче вилнисем
Новокудашево (Старокудашевский сельсовет)
Новокудашево — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452816, ОКАТО кочĕ — 80259885004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Ходорковский Михаил Борисович
Михаи́л Бори́сович Ходорко́вский (çĕртме, 26 1963, Мускав)  — раççей уçламçи, пĕрлĕлĕх ĕçченĕ, публицист.