cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Раççейри граждан вăрçин 5-мĕш тапхăрĕ
Влаçа килĕштерменни хĕçпăшаллă вăйсем çне те каять. 1921 çулти нарăс уйăхĕнче Петроград рабочисен политикăпа экономика ыйтăвĕсемлĕ забастовкисемпе хирĕçлĕ митингĕсем хыпса тухаççĕ. РКП(б) Петроград комитечĕ заводсемпе фабрикăсенчи хумханусене пăлхав тесе палăртса хулара вăрçă лару тăру йĕркине туса хурать, рабочисен хастаррисене арĕслет. Анчах та Кронштадт хĕрӳлĕхе кĕрсе каять.
1921 çулти пуш, 1 Кронштадт карманĕнчи (26 пин çынлă гарнизон) моряксемпе хĕлĕ çар çыннисем «Коммунистсемсĕр канашсем!» чĕнӳпе Петроградри рабочисемпе пĕрлĕ пулнине пĕлтереççĕ, тĕрмене хупнă пур социаллă партисен пайташĕсене ирĕк пама, Канашсене тепĕр хут суйлав ирттерме тата, лозунгра çырни пек, вĕсене пур коммунистран хăтарма, пĕтĕм партие сăмах, пуху тата пĕрлĕх ирĕкне пама, сутă-илӳ ирĕклĕхне, алă ăсталăхĕпе япала туса сутма, çĕр ĕçлекенĕсене харпăр çĕрĕпе тата хуçалăх тупăшĕпе усă курма ирĕк пама, урăх сăмахсемпе каласан, çакăр монополине пăрахăçлама хытă ыйтаççĕ. Матроссемпе татăç ĕç тăвасси пулассине туйса, влаç пăлхава пусарма хатĕрленеççĕ.
Пушăн 5-мĕшĕнче 7-мĕш çара (çарпуçĕ Михаил Тухачевский) тепĕр хут йĕркелеççĕ, «кĕске вăхăтра Кронштадтри пăлхава пĕтерме» хушаççĕ. 1921 çулти пуш, 7 çарсем Кронштадт хулине тупăран пеме тытăнаççĕ. Пăлхав ертӳçи С. Петриченко каярах çапла çырать: «''Пилĕк таран ĕçлекенсен йунĕ ăшĕнче тăракан фельдмаршал Троцкий хăй пĕрмĕш чăн Канашсен влаçне туса хурасшăн коммунистсене хирĕç çĕкленнĕ революци Кронштачĕ çине пăшал персе ячĕ».
1921 пуш, 8 РКП(б) Х съезчĕ уçăлнă кун Хĕрлĕ Çарăн батальонĕсем Кронштадт çине тапăну пуçлаççĕ. Хӳтĕленекенсем тапăнăва чылай çухату кӳрсе тавăраççĕ, тапăнакансем малтан тăнă йĕре чакаççĕ. Пăлхава çĕкленнисен ыйтăвĕсемпе пĕр шухăш пулса, нумай хĕрлĕçар çынни тата çар пайĕсем пăлхава путарас ĕçе кĕресшĕн пулман. Массăллă персе пăрахма тытăнаççĕ. Тепĕр хут Кронштадт çине тапăнма чи шанчăк çарсене пухаççĕ, çапăçăва парти съезчĕн делегачĕсене те кĕртеççĕ. Пуш, 16 каçĕнче артиллери кармана тачă пенĕ хыççăн çĕнĕ штурм пуçланать. Каялла чакаканнисене персе пăрахнине пула, вăйĕпе-хатĕрĕпе чылайлипе, Тухачевскин çарĕсем кармана çĕмĕрсе кĕрсе каяççĕ те урамри хаяр çапăçусем тăсăлаççĕ, пушăн 18-мĕшĕ тĕлне кăна кронштадтсене аяла хураççĕ. Кармана хӳтĕлекенсен чылай пайĕ çапăçура пĕтет, тепĕр ушкăнĕ — Финляндине (8 пин) каять, ыттисем парăнаççĕ (вĕсенчен 2103 çынна ревтрибунал йышăнăвĕпе персе пăрахаççĕ).
Çак пăлхавсем большевиксене этем пĕрлĕхĕ хăйĕн шутне илменнине тĕплĕнех кăтартать.
Большевиксен политики (каярахпа ăна «вăрçă коммунисăмĕ» тенĕ): диктатура, çăкăр монополийĕ, террор, — большевиксен режимне вилĕм шăтăкне сĕтĕрнĕ пулин те, Ленин, çавна шута илмесĕрех, çак политикăпа большевиксем влаçа хăйсен аллинче тытса юлма пултарать тесе шутланă.
Çавăнпа та Ленин тата унăн майлисем юлашкичченех «вăрçă коммунисăмĕ» политикин йĕрĕпе пыраççĕ. 1921 çулĕн çуркунне, стало очевидно, что всеобщее недовольство низов, их вооружённое давление, может привести к свержению власти советов во главе с коммунистами. Çавна пула влаçа сыхласа хăварас тесе Ленин маневр — хирĕç утăм тăвать. «Çĕнĕ экономика политикине» пуçарса ярать, çак вара чылай енĕпе çĕршыври халăхăн тĕп пайне (85 %) лăплантарать. Большевиксем хăйсене хирĕç хĕçпăшаллă кĕрешĕвĕн Кавказри, Вăтам Азире тата Инçет Тухăçри юлашки кăвайчĕсене сӳнтереççĕ.
Инçет Тухăçри хирĕç тăракансен юлашки вучахĕсем
Яппун вăйĕсем Инçет Тухăçра тĕреклентерес мар тесе большевиксем, 1920-мĕш çулсем пуçламăшĕнче, хăйсен çарĕсене тухăç харçине вăхăта чарса хураççĕ. Инçет Тухăç территоринче Байкалран Лапкă океана çити Верхнеудинскра (халĕ Улан-Удэ) тĕп хулиллĕ марионетлă Инçет Тухăç республикине (ИТР) йĕркелеççĕ. 1920 çулхи ака — çу уйăхĕсенче большевиксен çарĕсем РХÇ икĕ хут Байкал лешьенрил ару-тăрăва хăй майлă çавăрасшăн тăрмашать, анчах та вăйсем начартарах пулнипе икĕ операцийĕ те ăнăçсăр вĕсленеççĕ.
1920 кĕрĕ тĕлне яппун çарĕсене марионетлă ИТР диплоти тăрăшу ĕçне пула Байкал лешьен таврашĕнчен кăларса яраççĕ, вара виççĕмĕш Чита операцинче (юпа, 1920) РХÇ Амур фрончĕн çарĕсем партизансемпе пĕрле Семёнов атаманăн касак çарĕсене çĕмĕрсе тăкса1920 çулхи юпа, 22 Читана кĕреççĕ те Байкал лешьен территорине пĕтĕмпех ярса илеççĕ. Шурă гварди арканнă çарĕсем Маньчжурине кĕрсе пытанаççĕ. Çак вăхăтрах яппун çарĕсем Хабаровскран тухса каяççĕ.
1922 çулхи нарăс ,5 РХÇ пайĕсем Василий Блюхер ертсе пынипе тапăну тапратаççĕ, тăшманăн малти ĕречĕсене çапса ывăтаççĕ, хӳтлĕх районне тухаççĕ те нарăс, 10 Волочай тăрăмĕсене çитеççĕ. Виçĕ талăк тăршшипе, 35-градус шартламара тата тарăн юр тăрăх, РХÇ салтакĕсем пĕр канмасăр тăшмана тапăнса çапăçнă, нарăсăн 12-мĕшĕнче хӳтлĕх йĕрне çĕмĕрсе хураççĕ.
Нарăс, 14 РХÇ Хабаровска йышăнать. Çапла вара, шурă гвардисем никамсăр тăрăха яппун çарĕсен хӳтлĕхĕпе чакаççĕ.
1922, авăн уйăхĕнче вĕсем каллех тăпăнса кĕме шутлаççĕ. 1922 çулхи юпа, 4 — 25 Тинĕсçум операцине — граждан вăрçин юлашки пысăк операцине ирттереççĕ. Шурă гвардисен генерал-лейтенант Дитерихс ертсе пынă Земская рать çар пайĕ çине Уборевич çарпуçĕн РХÇ хирĕçле тапăнса пыраççĕ.
Юпа, 8-9 штурмпа Сăпас çирĕп районне çĕнтерсе илеççĕ. Юпа, 13-14 партизансемпе пĕрле Никольск-Уссурий (халĕ Уссурийск) патĕнче шурă гвардисен тĕп вăйĕсене çапса аркатаççĕ, юпа, 19 НРА çарĕсем Владивосток тĕлне тухаççĕ: хулара çаплах 20 пин яппун çăр çынни тăнă пулнă.
Юпа, 24 яппун çарпуçлăхĕ ИТР ертӳлĕхĕпе хăйĕн çарне Инçет Тухăçран илсе тухасси пирки килĕшӳ тăвать.
Юпан 25-мĕшĕнче НРА пайĕсемпе партизансем Владивосток кĕреççĕ. Шурă гвардии çарĕсем ют çĕре тухса çăлăнаççĕ.
1923, çĕртмен 17-мĕшĕнче Пепеляев ертсе пынă Шурă пăлхавçă çарĕн текĕрчĕсене Якутире 1923 çулхи çĕртме уйăхĕнче çапса сĕмĕрнĕ (Якут харçи пăхăр).
Йăла тăрăх Граждан вăрçин вĕçленнĕ вăхăчĕ 1922 çулхи юпа, 25 — Хĕрлĕ Çар Владивостока илнĕ кун шутланать. Уйрăм шурă партизан ушкăнĕсем татах темиçе çул кĕрешсе пурăннă. Камчаткăпа Чукоткăра совет влаçне тĕплипех 1923 çулта, Врангель утравне канадсенчен 1924 çулта, çурçĕр Сахалина яппунсенчен 1925 çулта хăтарнă. 1927 çулхи юпа-чӳк уйăхĕсенче Ксенофонтов, Артемьев тата Михайлов ертсе пынипе пăлхавçăсем Анăç-Кангалас тата Тухăç-Кангалас улусĕсен пайĕсене йышăннă. Вĕсем майлă юлашкисем хĕçпăшалне 1928 çулхи нарăс ,6 çĕре хунă. Вăтам Азире «пăсмачсем» 1932 çулччен кĕрешнĕ, хăш уйрăм çапăçăвĕсемпе операцисем 1938 çулччен те пынă. Финляндири вăрçăна (1939—1940) «шурфинсемпе» кĕрешнĕ «Хĕрлĕ çарăн ирĕкелĕх харçи» тенĕ. Польшăна 1940 çулта пайланине те «советсене хирĕç буржуази элеменчĕсемпе» кĕрешни тенĕ, офицерсене, буржуазии çыннипе чиновниксене 1918 çулхи пекех аресленĕ, персе пăрахнă.
Инçет Тухăçри Корей çар йĕркеленӳлĕхĕсем
Инçет Тухăçа яппунсем оккупациленĕ, вĕсем кунта вырăнти корейсене этнос енĕпе хĕсĕрлеме тытăнаççĕ. Корей ялĕсенче яппунсен тискер ĕçĕсем пĕрмаях пулса иртнĕ. Корейсем партизана тухса яппунсемпе кĕрешнĕ.
Инçет Тухăçа оккупациленĕ яппунсем кунта шуррисене аркатса пĕтерсен те, ытти ют çĕр çарĕсем Раççей империи çĕрĕсенчен тухса кайсан та юлаççĕ. Яппунсемпе большевиксем хушшинчи территорире ирĕклĕ тенĕ пек, яппунсене кăштах пăхăнуллă Инçет Тухăç республикине (ИТР) туса хураççĕ. Яппун оккупанчĕсене пĕтерес тесе 1921 çулта корей партизан текĕрчисене Сахалин партизан ушкăнĕ шутне йĕркелеççĕ. Çăк хĕçпăшаллă ушкăн никама та пăхăнман, хормаллă ИТР тытăмĕнче пулин те. РКП(б) ТК пайташĕ Борис Шумяцкий корей ушкăнне ертсе пыма шутланă, анчах та ăнăçу тума мел тупайман.
Бакич текĕрчин Монголири çапăçусем
thumb|150px|[[Бакич Андрей Степанович|Генерал-лейтенант Бакич]] 1921 çулĕн ака уйăхĕнче Бакич текĕрчи малтан Оренбург çарĕ пулнă) çумне Çĕпĕртен тухнă пăлхавçăсен хорунжий (кайран полковник) Токарев ертсе пынă Халăх дивизийĕ (1200 яхăн çын) хушăннă.
1921 çулхи çу уйăхĕнче хĕрлĕ текĕрчĕсем хупăрласа хурасран асăрханса, А. С. Бакич ушкăнĕ тухăçалла, Монголие, Джунгарири шывсăр пушхир урлă (хăш историксем çакна Выçă харçă теççĕ) васкать. Бакичăн лозунгĕ çапла пулнă: «Коммунистсене кăларса пăрах, ирĕклĕ ĕç тăрăмĕ пултăр».
внутреннее управление страною должно основываться на широком народоправстве. Выборные земства и городские самоуправления восстанавливаются. До их восстановления должны оставаться на местах и работать советские учреждения и органы, только без коммунистов (партийных)… Признавая необходимым вести беспощадную борьбу с моральным развалом, взяточничеством, спекуляцией и насилиями, установить скорые беспощадные мероприятия по отношению к виновным, в том числе и представителям власти, вплоть до смертной казни, до тех пор, пока жизнь страны не войдёт в норму.
Моршанск
Моршанск, — Тамбов облаçĕнчи хула, Моршанск районĕн тĕпĕ. Хула Тамбовран 90 çухрăмра, Цна юханшыв хĕрринче вырнаçнă.
Кун-çулĕ
Кунта хăçан пурăну вырăнĕ йĕркеленсе кайни паллă мар. XVI ĕмĕртех кунта Морша ялĕ пулнă. 1779 çулта II-мĕш Екатерина хушăвĕ тăрăх вăл яла хула шайне кĕртнĕ. Цна тăрăх Моршанскран пуçласа карапсем çӳреме пултарнă пирки юханшыв тăрăх купсасем Петербургпа, Рыбинскпа, Чулхулапа, Мускавпа, Муромпа суту-илӳ ĕçĕсене тунă. Çулталăк тăршшĕпе Моршанскран 14 млн пăт таран тĕрлĕ япала сутма илсе тухнă: çăкăр, çăнăх, тир, вылăх, махорка.
XIX ĕмĕрте чукун çул тума пуçланă хыççăн Моршанскăн суту-илӳ тĕпĕн шайĕ чакнă. Ун хыççăн кунта пурçăнпа махорка кăларакан промышленность аталанма пуçланă.
Категори:Тамбов облаçĕн хулисем
Новый Беркадак
Новый Беркадак — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 3 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452161, ОКАТО кочĕ — 80257810009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Бартым
Бартым — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 167 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452395, ОКАТО кочĕ — 80234860004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Бартым
Гейдрих Райнхард
Ра́йнхард Три́стан О́йген Ге́йдрих (Reinhard Tristan Eugen Heydrich; 1904 çулхи пуш, 7, Галле, Саксони, Герман империйĕ — 1942 çулхи çĕртме, 4, Прага, Богемипе Морави протекторачĕ, Виççĕмĕш райх) — наци Германин патшалăх тата политика ĕçченĕ, Импери хăрушсăрлăхĕн тĕп управленин пуçлăхĕ (1939—1942), Богемипе Морави импери протекторĕн çумĕ (1941—1942). СС обергруппенфюрерĕ тата полици генералĕ (1941).
Гейдрих пайăрлăхĕ
Bundesarchiv Bild 121-0083, Kitzbühel, großdeutsche alpine Skimeisterschaft.jpg туçи йĕлтĕр курорчĕ]]
Каçăсем
Категори:НСДАП пайташĕсем Категори:СС офицерĕсем Категори:Богемипе Морави райхспротекторĕсем Категори:Пайăр çынсем:Германи ятарлă хĕсмечĕсем Категори:Ванзей конференцине хутшăннăскерсем Категори:Вĕлернĕ политиксем Категори:Герман орденĕн кавалерĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин вĕçевçисем Категори:Юн Орденĕн кавалерĕсем
1842
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тип Овсянка
Тип Овсянка  — Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Мăн Иргиз юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Иргиз пуçĕнчен Сулак шывуправенччĕн. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Каçăсем
Категори:Сарăту облаçĕн юханшывĕсем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Иргиз бассейнĕ
133
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Воденьга
Воденьга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кичменьга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 190 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Чăвашсем Раççейре вырнаçни
Чăваш Енре тĕнчери чăваш халăхĕн çурри пурăнать, ыттисем Раççейре, урăх патшалăхсенче вырнаçнă.
== Раççейри чăвашсен наци культурин автономийĕ ==
Пĕрлехи кăтарту
Аялтарах чăваш халăхĕ пурăнакан Раççей регионĕсене кăтартнă:
Гейбо Иосиф Иванович
Гейбо Иосиф Иванович — (25.04.1910(12)-16.04.1992), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 28. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 5-мĕш сывлăш çарĕн 3-мĕш гварди пĕтерекен авиаци корпусĕн 6-мĕш гварди пĕтерекен авиаци дивизин командирĕ, гварди полковник.
Чăвашсем Раççейре вырнаçни
Чăваш Ен
Чăваш Енре 889,3 пин чăваш пурăнать, ку республика халăхĕн 67,69 % шутланать.
Тутарстан
Аксу, Çĕпрел, Нăрлат, Пăва, Теччĕ, Çарăмсан (пĕр йышлă) тата Тутарстанăн урăх районĕсенче 126 250 чăваш (2002) пурăнать, ку республика халăхĕн 7,7 % шутланать.
Хусанта «Сувар» хаçатсăр пуçне Пăвара «Ялав», Кивĕ Çĕпрелте «Çĕнĕ çул», Аксура «Ял пурнăçĕ», Нăрлатра «Туслăх» хаçатсем чăвашла тухса тăраççĕ. Республикăра 147 шкулта чăваш чĕлхи вĕрентеççĕ.
Тутарстан Республикинчи районсемпе хуласенчи чăвашсем хăйсен хушшинче тачă çыхăну тытаççĕ
Пушкăртстан
thumb|right|Пушкăртстанри чăвашсен вырнаçăвĕ Пушкăртстанра 117 317 чăваш пурăнать, ку республика халăхĕсен 2,86 % шутланать. Республикăра чăваш халăхĕ ытларах ялсенче тĕпленнĕ. Чăваш культурин центрĕсем ĕçлеççĕ.
2015 çулхи кăрлачăн 26-мĕшĕнче Пушкăрт Республикинче Чăваш наци культурин автономине туса хунă. Председателĕ — медицина ăслăхĕсен тухтăрĕ Виталий Викторов профессор.
Чĕмпĕр облаçĕ
Чĕмпĕр облаçĕнче 111 316 чăваш пурăнать, ку облаç халăхĕн 8,0 % шутланать. Чăвашсем ытларах Чĕмпĕрте, Димитровградра тата пĕр йышлă Чăнлă, Майна, Çĕнĕ Малыкла, Çĕнĕ Кил, Кузоватово, Мелекес, Чĕмпĕр, Теренькӳл, Чертаклă районĕсенче вырнаçнă. Чăваш ялĕсем чылай. Чăваш шкулĕсем ĕçлеççĕ. Чăваш культурин центрĕсем пур. Чăвашла хаçатсем пичетленеççĕ.
Чăвашсен облаçĕн районĕсенче вырнаçни:
Чĕмпĕр облаçĕнче 99 шкулта чăваш чĕлхине вĕрентеççĕ.
Чĕмпĕр хулинче «Ниме» чăваш культура центрне туса хунă
Самар облаçĕ
Чăвашсем Самар облаçĕнче йышĕпе виççĕмĕш вырăнта. 2002 çулхи халăх çыравĕпе Самар облаçĕнче 101 358 чăваш пурăннă. Чăвашсем пĕр йышлă Исаклă (районĕпе 37,77 %), Шăнтал (34,69 %), Клевлĕ (30,6 %), Чаллăпуç (29,72 %), Кушкă (27,69 %), Похвиçнĕ (23,25 %), Шикун (14,51 %), Серкĕски (9,65 %), Мăн Чернигов (6,18 %), Хăмăшлă (5,2 %) районĕсенче тата Похвиçнĕ (хуларипе 13,03 %) пурăнаççĕ.
Самарта чăваш культурин центрĕ пур, «Самар ен» хаçат тухса тăрать. Облаçре 72 чăваш шкулĕ шутланать.
Удмурти
Удмурт Республикинче 2 764 (2002 çул) чăваш пурăнать. Удмурт енĕнче чăвашсем 20-мĕш ĕмĕр пуçламĕшĕнче, Столыпин улшăнăвĕсем саманинче, Çĕрпӳ таврашĕнчен куçса килнĕ. Пушă çĕрсене туянса чăвашсем ялсем (хальхи Крахха районĕн çĕрĕнче) никĕсленĕ. Удмурт Республикинчи чăвашсем кашни çулах Акатуй тата ытти паллă уявсене иртереçĕ. 1993 çултанпа кунта Чăваш наци центрĕ ĕçлет.
Пенза облаçĕ
Пенза облаçĕнче 6 738 чăваш пурăнать, ку облаç халăхăн 0,5 % пулать. Чăваш ялĕсем Çăрттанлă районĕнче вырнаçнă.
Сарăту облаçĕ
Сарăту облаçĕнче 15 956 чăваш пурăнать, ку облаç халăхăн 0,62 % пулать.
Чулхула облаçĕ
Чулхула облаçĕнче 11 364 чăваш (???? çул) пурăнать. Чăваш ялĕсем Сăр тăрăхĕнче тĕл пулаççĕ.
Мордва Республики
Чăваш Енĕн кӳршĕ республикинче 1 пин ытла чăваш пурăнать: 1 097 (2002 çул). Чылайрахăшĕ — Саранскпа Рузаевка хуласенче.
Мари Эл Республики
Чăваш ялĕсем Звенигово тата Кивĕ Торъял районĕсенче пур.
Челепи облаçĕ
Челепи облаçĕнче 9 483 чăваш пурăнать, ку енри халăхăн 0,27 % пулать.
Ăренпур облаçĕ
Ăренпур облаçĕнче 17 211 чăваш пурăнать, ку облаç халăхĕн 0,67 % шутланать. Чăваш культурин центрĕ пур.
Тĕмен облаçĕ
Тĕмен облаçĕнче 30 205 чăваш пурăнать, ку енри халăхăн 0,89 % пулать. Чăваш культурин центрĕ ĕçлет.
Кемĕр облаçĕ
Кемĕр облаçĕнче 15 480 чăваш пурăнать, ку облаç халăхĕн 0,55 % шутланать. Чăваш культурин центрĕ пур.
Перĕм Ен
Перĕм Енĕнче 7 124 чăваш пурăнать, ку енри халăхĕн 0,26 % шутланать. Чăваш культурин центрĕ пур.
==Федерацин Вăта тăрăхĕ ==
Иваново облаçĕ
Облаçре 1648 чăваш (2002) пурăнать. 1989-2002 çç. вĕсен йышĕ 36,0% ӳкнĕ. Облаçĕн 22 районĕсенче вырнаçнă. Вăрçă хыççăн кунта куçса килнĕ те чылайрахăшĕ хула тăрăхĕсенче (68,1%) тĕпленнĕ. Çурри ытла Ивановăра (908 çын) пурăнать. Çаплах, Иваново районĕнче (1130 çын), Тейкă районĕнче (141), Комсомольски районĕнче (140), Кинешма районĕнче (131), Шуя (109) тата Вичугă (103) пурăнать. Облаçре пиллĕк чăваш ялĕ-паççулки: Тейкă районенчи Лукьяново (37 çынран 8-ĕ чăваш), Кавăрла-Посад районĕнчи Краснополянски паççулки (110 çынран 55 чăваш), Палех районĕнчи Иванково (38 çынран 8 чăваш) тата Анютино (23 çынран 5 чăваш), Атăл Лешьен районĕнчи Коровино ялĕ (7 çынран 5 чăваш).
Мускав, Мускав облаçĕ
Мускавпа облаçĕнче 28541 чăваш (2002) вырнаçнă. Чăвашсен ытларах пайĕ (65,6%) хула тăрăхĕсенче пурăнать. 1989 ç. халăх çыравĕпе Мускавра чăваш йышĕ 13,1%, Мускав облаçĕнче – 6,3% чакать. Унчен вĕсен шучĕ ӳссе пынă пулнă. Чăвашсем Королев (311 çын), Электросталь (304), Подольск (274), Коломна (276), Железнодорожный (205) хулисенче пурăнаççĕ. Хăшпĕр çĕрте чăваш этеплĕх центрĕ пур.
==== Мускаври чăваш нацин культура автономийĕ ==== Автономие 2000 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Автономи Акатуй уявне ирттерет. Адрес: 109017, Мускав, Большая Ордынка ур., 46 çурт, 1 пӳрт
Ертӳçи: Леонид Волков.
Мускав чăвашĕсен культура пĕрлешĕвĕ
Ертӳçи: Смирнова Лира Петровна
Федерацин Çĕпĕр тăрăхĕ
=== Красноярск Ен ===
Красноярск Енĕнче 6 859 чăваш пурăнать, ку енри халăхăн 0,57 % пулать.
Коми Республики
Коми Республикинче 11 —12 пин чăваш пурăнать.
Севастополь
2016 çулхи раштавӑн 18-мӗшӗнче Севастопольти чăвашсен наципе культура пĕрлĕхĕн хастарĕсем Крымра пурăнакан халăхсен кухнисен III фестивальне хутшăннă
Каçăсем
Категори:Раççей халăхĕсем Категори:Чăвашсем
Сурьма
Сурьма (Stibium) — элементсен периодикăллă системин пилĕккĕмĕш тапхăрĕн IVА ушкăн хими элеменчĕ, атом йывăрăшĕ 121.760.
Истори
left|70px|thumb|Алхимиксен сурьма символĕсен пĕри.
Изотопĕсем
Çутçанталăкри хутăшра сурьман ик изотоп:121Sb (иизотоп сарăлни 57,36 %) тата 123Sb (42,64 %). Нумай пурăнакан пĕртер-пĕр изотопен 125Sb çурма аркану тапхăрĕ 2,76 çул. Ытти изотопĕсен çурма аркану тапхăрĕ ик уйхран пĕчĕкрех.
Пĕрремĕш нейтрон ирĕке тухмалли хăват:
Туса илни
thumb|right|2005 сурьма туса илни thumb|Тĕнчери сурьма туса илнин тренчĕ
Оксичĕнчен таса металл тума хĕртнĕ кăмрăкпа усă кураççĕ:
Chiffres de 2003, métal contenue dans les minerais et concentrés, source: L'état du monde 2005
Каçăсем
Категори:Çурма металсем Категори:Питĕ хăрушăллă япаласем
134
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Новый Субай
Новый Субай — Пушкăрт Республикин Нуриман районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 394 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
Котовск
Котовск, — виçĕ хула ячĕ. Виççĕшĕн ятне те Григорий Иванович Котовскийне халалласа панă.
Полу-Игол
Полу-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Андреева Зоя Захаровна
Зоя Захаровна Андреева — (1947 çулхи çу уйăхĕн 2-мĕшĕ, Тавăт ялĕ, Элĕк районĕ, Чăваш АССР — 1992 çул, чӳк, 16, Шупашкар, Чăваш Республики) — чăваш актриси, юрăçĕ, Чăваш халăх артисчĕ, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1947 çулхи çу уйăхĕн 2-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Тавăт ялĕнче çуралнă.
Ялти шкултан вĕренсе тухсан Шупашкарти мусăк училищинче пĕлӳ пухать, кайран Хусанти консерваторине (З. Хисматуллина класĕ) вĕренме кĕрет. Вĕренсе тухсан 1974 çулта вăл Чăваш мусăк театăрĕнче ĕçлеме тытăнать. Пĕрремĕш юрă партийĕсенчех вăл хăйне талантлă оперă юрăçи пулнине кăтартать. Кĕçех Зоя Захаровнăна ертсе пыракан партисене юрлама шанаççĕ. Театрта 18 çул тăрăшать.
Унăн ячĕ Чăваш Енĕн опера юррин ӳнерĕпе тачă çыхăннă. Юрăç 30 ытла партире Виолетта, Джильда, Розина, Микаэла, Маргарита, Марфа, Иоланта, Нарспи, Чĕкеç тата ытти рольсене сăнарлать.
Зоя Захаровна Мускавра, Ленинградра тата ытти хуласенче ирттернĕ Чăваш культурин кунĕсене темиçе хутчен те хутшăнать, унăн сценă çинчи пултарулăхне оперăна юратакансем яланах ăшшăн йышăнаççĕ.
1992 çулта пултаруллă актрисăн пурнăçĕ сарăмсăр татăлать.
Вуламалли
Л. И. Ефимов, «Элĕк Енĕ», Аликово, 1994.
Каçăсем
Категори:Чăваш артисчĕсем Категори:Чăваш халăх артисчĕсем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш юрăçисем Категори:1947 çулта çуралнисем Категори:Çăвăн 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1992 çулта вилнисем Категори:Чӳкĕн 16-мĕшĕнче вилнисем Категори:Пайăр çынсем:Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ
Городилиха
Городилиха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Шурă Холуница юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Давыдов
Давидов,Давид ятран пулса кайнă хушамат.
Давыдов Александр:
Давыдов Дмитрий:
Давыдов Сергей:
Давыдов Юрий:
Категори:Хушаматсем
Аçтăрхан
Аçтăрхан — хасарсен VIII ĕмĕрти вăйпучĕ.
Этимологи
Аçтăрхан — Аç (ас) тăрăхăн ханĕ, урăхла каласан, ас (ус) халăхĕн турханĕ. Ассем (уссем) — тĕрĕк йăхĕсем, авалхи чăваш йăхĕсене питĕ çывăх йăхсем. Ус (огуз) чĕлхи, чăваш чĕлхи пекех, анăçри хун чĕлхи ушкăнне кĕрет.
Кун-çулĕ
Пĕрремĕш хут ун çинчен Çывăх Хĕвелтухăçра пурăннă авалхи тĕпчевçĕсем 764 çулхи вăрçă пирки çырнă чух асăнаççĕ. Çав çулхине Аçтăрхан пысăк çарĕпе эрменсен çĕрне тапăнса кĕрет, нумай çынна тыткăна илет. Ун хыççăн арапсем майла пулса кĕрешекен грузнсене тапăнать, Тбилиси хулине туртса илет.
Я. Куби Аçтăрхана хасарсен патши тесе чыслать.
Вуламалли
Категори:Хасар хаканлăхĕ
Круш
Круш — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 192 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452371, ОКАТО кочĕ — 80234860003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Черниговка (Чышма районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Еткер (биологи)
Еткер, еткерлĕх, еткерлев — генетикăла информаци организмăн пĕр ăрăвĕнчен унăн тепĕр ăрăвне куçни.
Каçăсем
Категори:Еткерлевлĕх Категори:Еткер Категори:Генетика
Лобачевский Николай Иванович
Николай Иванович Лобачевский (1792 çулхи чӳкĕн 20-мĕшĕ (раштавăн 1-мĕшĕ), Чулхула, Чулхула кĕперни — 1856 çулхи нарăсăн 12-мĕшĕ, Хусан Хусан кĕперни, Раççей империйĕ), — вырăс математикĕ, Лобачевски геометрине никĕслекенĕ, университетăн тата халăх çутĕçĕн ĕçтĕшĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Университетра вĕреннĕ чух Лобачевские Мартин Бартельс — чаплă нимĕç математикĕн Карла Фридриха Гауссăн юлташĕ, вĕрентекенĕ — пулăшать. Вăл чухăн та хевтеллĕ студента пулăшма тытăнать. Аслă курсра Лобачевские турăсăрлăхлă тесе университетран кăларса ярасшăн пулаççĕ, анчах Бартельс тата урăх вĕрентекенсем хута кĕнипе çак хăрушăлăх аякка каять.
...
1826 ç. Магницкине пăхса тăракан ĕç вырăнĕнчен хăтараççĕ. Çĕнĕ попечитель вырăнне М. Н. Мусин-Пушкина лартаççĕ. Лобачевскине университет ректăрне суйлаççĕ. Вăл хăйĕн пĕтĕм вăхăтне хуçалăх ĕçĕсене ярать — штачĕсене улăштарать, механика мастерскисене, лабораторисене, обсерваторисене тăвать, библиотекăпа минералоги коллекцине çĕнетет, «Казанский Вестник» кăларăм ĕçне хутшăнать. Нумай ĕçне хăй аллипех ăсталать. Халăх валли физика ăслăлăх лекцисене ирттерет. Çав вăхăтрах вăл пĕр чарăнмасăр хăйĕн пурнăç теп ĕç-хĕлне — Евклид мар геометрине аталантарать, якатать.
Лобачевскин геометрийĕ
Лобачевский математикăн çĕнĕ уйрăмĕнче тăр пĕччен çеç ăсчахçă пулман. Венгр математикĕ Янош Бойяи Лобачевскинчен уйрăмах 1832 çулта евклидлă мар геометрине çырса кăтартать. Анчах та унăн ĕçĕсен хаклăхне хăй саманинче вырăна хумаççĕ. thumb| 1895 çулхи юбилейлă медаль |right
Лобачевский чапа тухмасăрах вилет. Темиçе вунçуллăх иртсен ăслăлăхри лару-тăру пĕтĕмĕпех улшăнса каять. Лобачевский ĕçĕсене чапа тухма Э. Бельтрами (1868), Ф. Кляйна (1871), А. Пуанкаре (1883) тĕпчев ĕçĕсем пулашаççĕ. Кляйн моделĕ кăтартнипе Лобачевский геометрийĕ, Евклидăн пекех, тĕрĕс.
Раççейре 1892 çулта Лобачевскин 100-çуллăх юбилейне паллă тунă. Тĕнчери парне Лобачевскин медальне [[1895 çулта çапса кăларнă), Хусанта ăслăхçăн палăкне уçнă (1896).
Лобачевскин 200-çуллăхĕнче (1992) Раççей банкĕ астăвăмлă вак укçа «Раççей паллă çынĕсем» серинче пичетленĕ.
Лобачевский ятне Уйăх çинчи кратера панă. Лобачевский ячĕпе Мускавăн кăнтăр-анăçĕнчи урам чысласа палăртнă.
Математикăри ытти çитĕнĕвĕсем
Лобачевский математикăн урăх уйрăмĕсенче те паха пĕтĕмлетӳсем тупать: алгебрăра вăл çĕнĕ танлаштарусене çывăхлатса шутламалли меслет шутласа кăларать, математикăллă тишкерĕвĕнче тригонометриллĕ ĕретсен теоремисене, вĕçĕмсĕр функцийĕн ăнланăвне тĕпчесе çирĕплетет.
Тухăç Суссекс
Тухăç Суссекс (East Sussex, ;) — Англин кăнтăрĕнчи графлăхĕ, Кăнтăр-Тухăç Англин регионĕ. Тĕп хула — Льюис, шĕкĕр хула — Брайтон тата Хоув.
Лобачевский Николай Иванович
Каçăсем
Перевод, комментарии, вступительные статьи и примечания профессора В. Ф. Кагана. М.-Л., изд-во Академии Наук СССР, 1945—176 с.
Тухăç Суссекс
Халăх йышĕ, регион тытăмĕ
Йышĕ — 761 800 çын (28-мĕш вырăн графлăхсем хушшинче, 2007).
Лобачевский Николай Иванович
Каçăсем
Категори:Математиксем, алфавитпа Категори:Ăсчахсем, алфавитпа Категори:Раççей ăсчахĕсем Категори:Раççей математикĕсем Категори:XIX ĕмĕрти математиксем Категори:Раштавăн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1792 çулта çуралнисем Категори:Нарăсăн 24-мĕшĕнче вилнисем Категори:1856 çулта вилнисем
Тухăç Суссекс
Тавралăхĕ
Пĕтĕм лаптăкĕ 1792 км² (33-мĕш вырăн); административлă облаçĕн — 1709 км² (30-мĕш вырăн).
Административлă пайланăвĕ
Графлăха 6 административлă района, тăрăхсене пайланă..
Каçăсем
Категори:Тухăç Суссекс Категори:Англи графлăхĕсем
Марадона Диего
Дие́го Арма́ндо Марадо́на (Diego Armando Maradona; юпа, 30 1960, Ланус, Буэнос-Айрес провинцийĕ - 2020) — аргентин футболисчĕ, тапăнакан. «Архентинос Хуниорс», «Бока Хуниорс», «Барселона», «Наполи», «Севилья» тата «Ньюэллс Олд Бойз» клубсен чысне хӳтĕленĕ. Аргентинăшăн 91 матчра выляса 31 гол тапса кĕртнĕ.
Вуламалли
Категори:Аргентина футболисчĕсем Категори:Аргентина футбол тренерĕсем Категори:Аргентина пуху футбол ушкăнĕн вылявçисем Категори:Аргентина пуху футбол ушкăнĕн тренерĕсем Категори:«Архентинос Хуниорс» ФК вылявçисем Категори:«Бока Хуниорс» ФК вылявçисем Категори:«Барселона» ФК вылявçисем Категори:«Наполи» ФК вылявçисем Категори:«Севилья» ФК вылявçисем Категори:«Ньюэллс Олд Бойз» ФК вылявçисем Категори:«Расинг» Авельянеда ФК тренерĕсем Категори:Тĕнче чемпионĕсем Категори:Кăнтăр Америкăн çулăн футболисчĕсем Категори:ФИФА 100
Котовск (Тамбов облаçĕ)
Котовск, — Раççейри хула. Хула Тамбовран 30 çухрăмра Цна юханшыв хĕрринче вырнаçнă. Тамбовăн промышлеллĕ спутникĕ. Плассмасса, лакпа класка кăларакан заводсем вырнаçнă.
Хула ятне Котовский Григорий Ивановича халалласа панă.
Категори:Тамбов облаçĕн хулисем
135
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Витеçуч
Витеçуч, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял.
Ял тытăмĕ ,халăх йышĕ
Ялта 75 çын (2006) пурăнать. Асамат ялĕ çумĕнчех ларать. Пĕр урам — Симĕс урам. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 71 çын, çав шутра 29 арçын, 42 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă.1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Еткер (тивĕç-ирĕк)
Еткер, еткерлĕх — тивĕç-ирĕкпе çыхăннă юридицилле ăнлав.
Пурлӑх комплексне, еткерлӗх пурлӑх, еткерлӗх масси, еткерлӗх теҫҫӗ. Вилнӗ ҫыннӑн еткерлӗхӗ право универсаллӑ йӗркепе, урӑхла каласан, пӗр самантра та, пӗр вӑхӑтра та улшӑнмасӑр еткерлӗхе куҫать.
Дворянсен) титулӗсемпе престолне (Престола) куҫма пулать. Публицистикӑпа историре хӑш чухне арканнӑ уйрӑм государствӑсен, уйрӑммӑнах пысӑк империсен "еткерлӗхӗ" ҫинчен калаҫаҫҫӗ. "Испани пурлӑхӗшӗн Вӑрҫӑ", "австри еткерӗшӗн Вӑрҫӑ", "Бавар пурлӑхӗшӗн Вӑрҫӑ" сӑмах ҫаврӑнӑшӗсем те паллӑ.
Процедура
Раҫҫей, Белорусси тата Казахстан саккунӗсем тӑрӑх еткерлӗхе илмелли правӑна еткерлӗхе уҫнӑ хыҫҫӑн 6 уйӑх хушшинче кӗмелле. Енчен те наследник ултӑ уйӑх хушшинче хӑйӗн прависем ҫинчен пӗлтермен пулсан е наследник наследстви уҫни ҫинчен пӗлмен тата пӗлмен пулсан, суд пурлӑха еткерлӗхе илмелли срока юсама пултарать. Ҫавӑн пекех суд наследник чирленипе е еткерлӗхе кӗме йывӑр лару-тӑрӑва пула еткерлӗхе юлмалли срока юсама пултарать.
Еткерлӗх правине кӗмелле е еткерлӗхе икӗ ҫулпа йышӑнмалла.:
— заявление нотариуса пар;
— еткерлӗхе илесси е еткерлӗх пурлӑхне тытса тӑрасси ҫинчен калакан ӗҫсене пурнӑҫланӑ май ҫакӑ пулать: еткер пурлӑхне сыхласа хӑварас, ӑна пырса тивекен япаласенчен е виҫҫӗмӗш ҫынсенчен хӳтӗлес енӗпе мерӑсем йышӑнасси; еткер пурлӑхне содержанилеме тӑкакланакан тӑкаксен шучӗпе тӳлесси; еткер илекенӗн парӑмӗсемшӗн е виҫҫӗмӗш ҫынсенчен укҫа-тенкӗ наследникне тӳлесси (п.2 с. 1153 Ҫ).
Наследник еткерлӗхе чӑнласах йышӑннӑ пулсан та еткерлӗхе илесси ҫинчен заявленипе ҫырман пулсан, ӑна РФ граждански суд туса илессин правилисем тӑрӑх суд йӗркипе йышӑнмалли факта палӑртмалла. Еткерлӗхе йышӑнмалли факта уйрӑм йӗркепе палӑртаҫҫӗ.
Еткерлӗхе илнӗ пур наследниксенчен те ҫыру формипе килӗшсе татӑлнӑ чухне наследствӑна йышӑнмалли срок иртсен еткерҫӗ пулма пултарать. Ҫак килӗшӗве нотариус пур чухне еткерҫӗсем йышӑнмаҫҫӗ пулсан, вӗсене килӗшӳ ҫинчен калакан документсем ҫине алӑ пусмалла (РФ 1 с.1153 пунктӑн 2-мӗш абзацӗсемпе). Наследниксен килӗшӗвӗ малтан нотариус тивлечӗ ҫинчен калакан свидетельство никӗсӗ пулса тӑрать, ӑна ҫӗнӗ кӳнтелени памалли сӑлтав пулса тӑрать.
Суд наследниксен шыравӗсем тӑрӑх вилнӗ ҫын хыҫҫӑн юлнӑ пурлӑхӗн пурлӑхӗн пайӗсене палӑртать, ҫавӑн пекех кирлӗ чухне хӑйне тивекен пурлӑхӗн/пурлӑхӗн пурлӑхӗн пайӗн / пайӗсене хӳтӗлемелли мерӑсене палӑртать. Маларах панӑ свидетельствӑсене суд йышӑнӑвӗпе тӗрӗс мар тесе йышӑнаҫҫӗ.
Саккун тӑрӑх еткерлӗх пурлӑхӗ ик-виҫ еткерлӗхе куҫать пулсан, халал тӑрӑх еткер илмелли икӗ е темиҫе ҫынна халалланӑ пулсан, еткерлӗх пурлӑхӗ еткер илнисен пӗтӗмӗшле харпӑрлӑхне уҫнӑ кунран пуҫласа еткер илнисен пӗтӗмӗшле харпӑрлӑхне кӗрет, унтан ӐНА рф ст. 1164 тата 1165 ҪК) килӗшӳ тӑрӑх уйӑрма пултарать.
Наследствӑна йышӑнмалли Акт пӗр енлӗ килӗшӳ шутланать, вӑл универсаллӑ, сӑмахсӑр, ответсӑр (нотариуса еткерлӗхе илме заявлени панӑ ҫын ӑна каялла илме пултараймасть), унӑн каялла вӑй пур (ӑна йышӑннӑ самантран мар, еткерлӗхе уҫнӑранпах илнӗ еткер шутланать).
Вож-Рель
Вож-Рель — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Ловля юханшывăн сылтăм çыранĕпе 19 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Еткер (тивĕç-ирĕк)
Каçăсем
Категори:Еткер тивĕç-ирĕкĕ Категори:Еткер
Вож-Рель
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1844
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1843
Вилнĕ
Çавăн пекех: Категори:1843 çулта вилнисем
Категори:Çулсем
Грачев
Грачев - вырăсла грач (курак) сăмахран пулнă анлă сарăлнă хушамат. Паллă çынсем: Грачёва:
Категори:Хушаматсем
Казнаташ
Казнаташ — Пушкăрт Республикин Нуриман районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 9 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452445, ОКАТО кочĕ — 80245840002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
Ăнсăрт пичетлев
Ăнсăрт — пичетлĕ текстри йăнăш.
Литература
Категори:Набор Категори:Орфографи Категори:Редакци Категори:Йăнăшсем
Хусанушкăнь
Хусанушкăнь — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Хĕрлĕ Чутай районĕнчи пурăнан вырăнсем
Перемётная
Перемётная  — Раççей территоринчи юханшыв. Казахстан территорипе юхать. Трубица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Иргиз пуçĕнчен Сулак шывуправенччĕн. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Анăç Казахстан облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Иргиз бассейнĕ
136
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Васильева Людмила Николаевна
Людмила Николаевна Васильева, — чăваш сăвăçи. 1930 çулхи пуш уйăхĕн 15 Тутарстанăн Аксу районĕнчи Таркăн ялĕнче çуралнă. 1949 çулхи çĕртме уйăхĕн 11 вилнĕ.
Пурнăçĕ
1930 çулхи пуш уйăхĕн 15 Тутарстанăн Аксу районĕнчи Таркăн ялĕнче çуралнă.
Ашшĕ, Хветут Микулайĕ, ăна Атнакăл Микулайĕ те тенĕ, вĕрентекен пулнă. Ăна 1934 çул пуçламăшĕнче колхоз председательне суйласа лартаççĕ. 1935 çулта колхозри выльăх фельдшерĕ правленине темиçе хутчен те тырă çыртарса илет те сутса ĕçсе ярать. Çакна пĕлсе тăракан председатель ăна юлашкинчен правленирен хăваласа кăларса ярать, урăх пĕр пĕрчĕ тырă та çырса памасть. Вара çав çын Микулая тавăрма шутланă, ăна йӳçĕ парса вĕлернĕ.
Амашĕ, Антун Кĕтерни, хут вĕренмен ахаль хресчен хĕрĕ пулнă. Çамрăклах арçынсăр тăрса юлнăскер, виçĕ хĕртен иккĕшне упраса çитереймен: Люда аппăшĕн Зоян та пурнăçĕ çамрăклах татăлнă — хĕр çирĕм тăватă çулта чухне гриппа чирлесе вăхăтсăр вилнĕ.
Людмила 1938 çулта Таркăнти пуçламăш шкула вĕренме кайнă, 1942 çулта тăватă класс вĕренсе пĕтернĕ. Çитмен пурнăçа пула виçĕ çул ун хыççăн колхозра ĕçленĕ. Вара 1945 çулта тин Илтрекьелĕнчи çичĕ класлă шкула вĕренме кĕнĕ, ăна унта тӳрех улттăмĕш класа лартнă.
Çак тулли мар вăтам шкула пĕтĕмпех пиллĕк паллăсемпе вĕренсе пĕтернĕ, Мухтав хучĕ илме тивĕçлĕ пулнă. Çакăн хыççăн пĕр çул хушши Чистайри ял хуçалăх техмикумĕнче шут ĕçне вĕреннĕ. Çакă ăна пит килĕшсех пĕтмен курăнать, вăл 1948 çулхине Аксури педагогика училищине вĕренме кĕнĕ.
Хĕрача спортпа туслă пулнă, йĕлтĕрпе аван çӳренĕ, яланах кроссене хутшăннă. Пĕррехинче вăл районти йĕлтĕрçĕсен кросĕнче пĕрремĕш вырăна тухнă, унтан питĕ пиçĕхсе килнĕ хыççăн, çырмара вакă умне выртса, шыв ĕçнĕ. Кун хыççăн вăл чирлесе кайнă: унăн малашне апат анми пулнă, çиме витмен, вăл хĕне кайнă.
Сывлăхĕ хавшанăскер, утаймиех пулса çитсен, Чистай пульницине кайса выртнă. Малтан ăна, чирĕ ытла та шала кайнă тесе, пульницана илесшĕн те пулман. Çакна курсан: «Коридорта вилетĕп, ниçта та каймастăп!» — тенĕ Люда. Вара илнĕ. Унта вăл икĕ уйăх выртнă. Икĕ уйăхран ăна, сыватса çитермесĕрех, пульницаран кăларса янă. Ултă уйăхран, çăварĕнчен юн аннипе, хĕр вăхăтсăр вилсе кайнă.
1949 çулхи çĕртме уйăхĕн 11 вилнĕ.
Людмила питĕ илемле те маттур хĕр пулнă: хура мăшăр куçĕ çăлтăр пек çунса тăнă, пĕвĕ тăпăлкка та яштака курăннă. Уçă шăнкăрав пек сасăллă, çуллĕ кăкăрлă, акăш пек ярăнса утакан пике чылай каччă чĕрине çунтарнă. Вăл вилсен, ăна пытарнă чух, пĕри, илтрекьелсем, пĕтĕм халăх умĕнче унăн тупăкĕ çине ӳкнĕ, татăлса макăрнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Википеди:Суйласа илнĕ статьясем Категори:1930 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 15-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1949 çулта вилнисем Категори:Çĕртмен 11-мĕшĕнче вилнисем
Гостила-Дор
Гостила-Дор — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Летка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гелета Василий Архипович
Гелета Василий Архипович Гелета Василь Архипович — (08.05.1918-11.10.1981), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 4-мĕш бомблакан авиаци корпусĕн 202-мĕш бомблакан авиаци дивизин 797-мĕш бомблакан авиаци полкĕн эскадрилья штурманĕ, аслă лейтенант.
1845
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Цна (Мăкшă юппи)
Цна —  Раççей территоринчи юханшыв. Тамбов облаçĕ/Кисан облаçĕ территорипе юхать. Бахарево (Сампур районĕ) патенче пуçланса Мăкшă юханшыва вăрринчен Вăрринчен  51 км,  Устье (Кисан облаçĕн Сасов районĕ) юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 451 км.
Юханшыв хĕрринче Котовск, Тамбов, Моршанск, Сасово хулисем вырнаçнă. Кисанпа Тамбов облаçĕсем тăрăх юхать.
Цна юханшывне нумай юханшыв юхса кĕрет: Кариан (тăршшĕ 48 çх), Липовица (52 çх), Вăрманçи Тамбов (89 çх), Челновăй (121 км), Кершăпа Хмелина (86 тата 49 çх), Кашма (111 çх), Мăн тата Кĕçĕн Ломовис (106 тата 66 çх), Серп (66 çх) тата ыттисем.
1912 çулта Тамбов çывăхĕнче Тамбов Енри чи пĕрремĕш ГЭСа никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Тамбов облаçĕн юханшывĕсем Категори:Кисан облаçĕн юханшывĕсем Категори:Хура Атăл бассейнĕ
Елань
Елань:
Ăнсăрт пуплев
Ăнсăрт пуплев — калаçнă чух ăнсăртран (юри мар) килсе тухнă йăнăш. Ăнчах та вырăс чĕлхинчи «оговорка» сăмахăн урăх пĕлтерĕш те пур.
Каçăсем
Категори:Йăнăшсем Категори:Пуплев Категори:Чĕлхе
Этнографи
Этнографи – истори пайĕ, тĕнчери халăхсен истори юхăмĕнчи культурăпа йăла уйрăмлăхĕсене тĕпчет, ку е леш халăх мĕнле аталаннине йĕрлет, хăш вырăнсенче пурăннине палăртать.
Арслан (Чышма районĕ)
Арслан  — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 664 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452153, ОКАТО кочĕ — 80257815001.
Этнографи
Термин историйĕ
Этнос сăмах халăх сăмах пĕлтерĕшĕнчен анлăрах. Авалхи грек чĕлхинче этнос темиçе ăнлавпа çӳренĕ: халăх, йăх, ушкăн. Этнос тесе грексем ытти халăхсене каланă, çапла майпа хăйсене вĕсенчен уйăрнă. Çапла вара ку сăмах ыттисем грексенчен урăхларах пулнине паллă тума кирлĕ пулнă. Паянхи пĕлтерĕше наукăна 1023 çулта С. М. Широкогоров кĕртнĕ. Терминĕ вара 1791 çулта пуçласа тĕл пулать. Хăш чухне этнографи термин вырăнне этнологи терминпа та усă кураççĕ, анчах та ку терминсем пĕр марри пирки нумай ăсчах ĕнетерет.
Вулама
Категори:Этнографи Категори:Халăхсем
Возюг
Возюг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 76 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 31 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Арслан (Чышма районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чышма районĕ
Потым-Еган
Потым-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сылтăм Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Росташи
Росташи  — Раççей территоринчи юханшыв. Самар облаçĕ территорипе юхать. Мăн Иргиз юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Иргиз пуçĕнчен Сулак шывуправенччĕн. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Иргиз бассейнĕ
Новоисаево
Новоисаево — Пушкăрт Республикин Нуриман районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 7 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452445, ОКАТО кочĕ — 80245840003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
Подлубово (Подлубовский ял тăрăхĕ)
Подлубово  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 890 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453002, ОКАТО кочĕ — 80235850001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Подлубово (Подлубовский сельсовет)
137
Пулăмсем
Китай:
Вăтăркăр
Кун-çулĕ
VI ĕмĕрте кăтăркăр текен анăç пăлхарсен йăхĕпе вăрçса пурăннă пулнă. 568 çул патнелле Тĕрĕк хаканлăхĕн йышне кĕнĕ пулнă. 633 çулта аварсемпе çапăçнă хыççăн хăтăлса юлнă кăтăркăрсем вăтăркăрсемпе пĕрлешеççĕ. 670 çулта хасарсем вăтăркăрсене çапăçура çĕнтернĕ хыççăн вăтăркăр халăхĕ темиçĕ ушкăна пайланса каять. Пĕр ушкăнĕ 679 çулта Тан шывĕ урлă каçса Висантти ĕмпӳлĕхĕн Месĕй и Хăраккĕй ятлă тăрăхĕсене ярса илсе Пĕррĕмĕш Пăлхар патшалăхне йĕркелет. Тепĕр ушкăнĕ Атăлпа Чулман Атăл хушшинче Атăлçи Пăлхар патшалăхне йĕркелесе ярать.
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Çухалнă халăхсем Категори:Вăтăркăрсем
1846
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Глаголева Вера Витальевна
Ве́ра Вита́льевна Глаго́лева (кăрлач, 31 1956, Мускав, СССР — 2017, çурла, 16, Баден-Баден, Баден-Вюртемберг, Германи) — совет тата раççей театрпа кино артисчĕ, Раççей тава тивĕçлĕ артисчĕ (1996).
Пултарулăхĕ
Вера Глаголева, вăтам шкулран вĕренсе тухсан, артист пуласа шухăшламан та. Çамрăк чух вăл ухăран пересипе спорт ăсти шайне çĕкленсе Мускав чысне яш ушкăнĕнче хӳтĕленĕ.
Кинора Вера Глаголева шкулта вĕренсе тухсанах, 1974 çулта, кинофильм ытамне çакланать. Ăнсăртран «Мосфильма» кĕнĕскерне «На край света» фильмне выляма чĕнеççĕ. Сима рольне Глаголева ним хатăрленмесĕрех ӳнерлет.
«''Ку „На край света“ ӳнер ĕçĕ пулчĕ, — аса илет Вера, — фильма Родион Нахапетов Виктор Розов сценарипе хевтелет. Сима ятлă хĕрача ролĕ. Хумхантаруллă сăнар, вăл хăйĕн юрату телейĕшĕн кĕрешет. Ӳнер маншăн питĕ хаклă, мĕншĕн тесен вăл манăн дебют, — мана сумлă, чаплă артистсемпе, Борис Андреевпа выляма май килчĕ''».
Артист тата режиссёр Родион Нахапетов çамрăк Вера Глаголевăран 12 çул аслăрах пулнă. Кĕçех Вера Глаголева Нахапетова качча тухать те упăшкин пур лентисенче вылять: «Враги», «Не стреляйте в белых лебедей», «О тебе».
Пайăр пурнăçĕ
Пĕрремĕш упăшкипе Родион Нахапетовпа Вера Глаголевăн икĕ хĕрача — Анна тата Мария — çуралнă.
Аслă хĕрĕ Анна балерина пулса тăрать, Большой театрта ташлать. Ачалăхра вăл амăшĕпе пĕрле «Воскресный папа» фильмра вылянă. Çаплах «С ног на голову», «Русские в городе ангелов» тата «Тайна Лебединого озера» фильмсенче сăнар ӳнерленĕ.