cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лапрашки
Каллех Ашмарин словарĕ:
Тепĕр сăмахсарта :
1972-мĕш çулхи словарь:
Каçăсем
Категори:Çутçанталăкри чĕлкĕмсем Категори:Чĕртавар Категори:Йĕтĕн Категори:Кантăр Категори:Пир
Медичисем
Ме́дичисем (Medici) — олигарх килйышӗ, унтан тухнисем XIII - XVIII ĕмĕрсенче пĕрре çеç мар Флоренцин ертӳçисем пулнă. Чĕрĕлӳ саманинче ӳнере питĕ пулăшса тăнă паллă çынсем.
Медич ăратĕнчен тăваттă рим паппи — Лев X, Пий IV, Климент VII, Лев XI, тата Францин иккĕ патша айки — Екатерина Медичи тата Мария Медичи — тухнă.
530-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Мяткися (Авашла юппи)
Мяткися — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Авашла юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Урал (бассейнăн Раççей пайе).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем
Шăмă (пĕлтерĕшсем)
Шăмă:
Мускав çапăçăвĕ (пĕлтерĕшсем)
Мускав çапăçăвĕ, Мускавшăн çапăçни:
Базитамак
Базитамак — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 693 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452272, ОКАТО кочĕ — 80230812001.
Иод
Иод, йод ( ἰοειδής, iodes — хĕрлĕ-кăвак) — Элементсен периодикăллă системин 53-мĕш элеменчĕ.
Базитамак
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Иод
Медицинăра, биологире çак япалана ахаль йод (тĕслĕх: «йод шывĕн шĕвекĕ») теççĕ, Менделеев таблицинче тата хими литературинче иод палăртупа усă кураççĕ.
Истори
J симвăла I çине анчахрах, XX ĕмĕрĕн 50-мĕш çулĕсенче, куçарнă.
Çутçанталăкра тупăнни
Çутçанталăкра ирĕклĕн те тĕл пулать, минерал, анчах та тупни сайра пулать, —Везувийĕн, Вулкано (Итали) термăллă çăлкуçсенче, тĕслĕхрен. Çуçăнталăкри иодидсен янтă пуррисем 15 млн тоннă, вĕсенчен 99 % Чилипе Японире. Халĕ çак çĕршывсенче питĕ иода нумай тупăçлаççĕ, тĕслĕхрен, чили Atacama Minerals компани çул тăршшипе 720 тоннă иода кăларать.
Физика пахалăхĕсем
Пăсĕ хĕрлĕ-кăвак тĕсĕллĕ.
Изотопĕсем
Чи пĕлтерĕшлисем 125I тата 131I. Вĕсем атом бомби сирпĕтсен тата атомла реактор ĕçленĕ чухне нумай пулаççĕ. Тата куизотопсене медицинăра анлă усă кураççĕ.
Аккумуляторсене хатĕрлени
Лити-иод электромобиль аккумуляторĕнче пурлă авăрланă электродра (йӳçтерекен) иода ĕçе кĕртеççĕ.
Лазерлă термотĕшĕллĕ синтез
Хăш иод-органика хутăшĕсене иодăн пăлханчăк атăмĕсемçинче ĕçлекен çав тери хăват газ лазерĕсенче усă кураççĕ.
Радиоэлектронла промăçлăх
Юлашки çулсенче иода шĕвек кристаллă дисплейсене тунă чух чылай ĕçе кĕртеççĕ.
Чăваш чĕлхине тĕпченин кун-çулĕ
Каçăсем
Категори:Чăваш чĕлхи тĕпчевçисем
Иод
Каçăсем
Категори:Галогенсем Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металмаррисем
540-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Чăваш хисепĕсем
thumb|250px|Чăваш хисепĕсем (ӳстермешкĕн пус) Чăваш хисепĕсем — авалхи вăхăтра усă курнă хисеп паллисем. Халь арап хисепĕсемпе улшăннă.
Ку система пӳрне шутланинчен пулса каять. Рим хисепĕсем пĕр евĕрлĕ курăнаççĕ. Анчах вĕсемпе танлаштарсан чăвашлисенче пысăкраххисем сылтăм енче юлаççĕ.
Чăваш хисепĕсене хальхи вăхăтра ĕлĕкрен сыхланса юлнă кивĕ хуралтăсемпе çурт-йĕр çинче курма пулать.
Хисепĕсем
right|thumb
Асăрхавсем
Категори:Цифрăсем
Раççей Федерацин ютçĕр ĕçĕсен министерстви
Ютçĕр ĕçĕсен министерствин ĕçĕ-хĕлĕ
thumb|left|400px|Ютçĕр ĕçĕсен министерствин йĕркелĕвĕ
Ют çĕр ĕçĕсен министр çумĕсем
2009 çулхи утă тĕлнехи министр çумĕсем:
Тĕп офисĕн вырăнĕ
Адрес: 119200, Мускав, Смоленская-Сенная пл., д. 32/34; Телефон: (495) 244—1606
Каçăсем
Категори:Раççей Федераци министерствисем * Категори:Раççей тĕнче политики Категори:Сталин архитектури Категори:Тенче политика ведомствисем Категори:Сталин çӳллĕ çурчĕсем
Ковалюк Лидия Алексеевна
Ковалюк Лидия Алексеевна, (1945 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ, Алманчă ялĕ, Патăрьел районĕ, Чăваш АССР çур.) — чăваш сăвăçи, прозăçи.
1983 çултанпа Чăваш Ен журналисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ. 2002 çултанпа РФ ÇП пайташĕ. 2003 çулта РФ ÇП Хисеп грамотине тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
1945 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Чăваш Енри Патăрьел районĕнчи Алманчă ялĕнче çуралнă.
Педагогика пĕлĕвне Çĕпĕрти Тулун хулинчи училищĕре илнĕ.
Чăваш патшалах университетĕн историпе филологи факультетне вĕренсе пĕтернĕ. Алманчă вăтам шкулĕнче ачасене чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ. Кайран Кӳкеçри тата Апашри вăтам шкулсенче ачасене вĕрентнĕ.
Нумайранпа кĕнеке юратанкансен Республикăри общество ĕçне йĕркелесе пырать.
Ӗçĕсем
Çырма вăтам шкулта вĕреннĕ чухнех пуçланă.
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Унăн калавĕсене шкул программине кĕртнĕ.
Кестанты
Кестанты — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Баксан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори:Баксан юпписем
Енĕш (Вăта юппи)
Енĕш, — Канаш районĕнчи юханшыв. Юханшыв тăршшĕ 15,2 çухрăм. Канаш хули патĕнчен юхса тухать те Вăта юханшывне юхса кĕрет.
Юханшыв хăрринче ларакан ялсем:
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Карач
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Раççей Федерацин Хӳтĕлев министерстви
Раççей Федерацин Хӳтĕлев министерстви е Раççей Хӳтĕлев министерстви —
Асăрхавсем
thumb|right|115px|[[Медаль Хӳтĕлев министерствине 200 çул]]
Каçăсем
Категори:Раççей министерствисем
Сабай (Урьяды ял тăрăхĕ)
Сабай — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 203 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452332, ОКАТО кочĕ — 80243870004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Кайри Тукай
Кайри Тукай,  — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял. С
Кун-çулĕ
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Чăваш Енĕн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
550-мĕш çулсем
Паллă пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Кайри Тукай
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕнчи пурăнан вырăнсем
Кивĕ Ахпӳрт (Канаш районĕ)
Кивĕ Ахпӳрт, — Чăваш Енĕн Канаш районĕнчи ял. Енĕш юханшывĕ хĕрринче ларать.
Истори
"Ахпÿрт" сăмахăн этимологине М.Р.Федотов профессор ăнлантарса панă.
Чăн малта Ак Бэрдĕ тени тăрать. "Ак" кунта пĕр-пĕр лайăх (позитивлă) сăнара палăртать, чăвашла "Хак" тенипе танлаштарăр (арабизм: Турă, Чăнлăх, Сиплĕх тата ытти те). Бэрдĕ — стандартлă тĕрĕк чĕлхисенче — пачĕ. Çапла вара иккĕшне пĕрле тусан "Турă Пачĕ" тенине пĕлтерет. Çынсене çавнашкал ят панă тахçан. "Пÿрт" тени каярахпа çеç, контаминациленнине кура, сиксе тухнă.
1927 çулчен ял Çĕрпӳ уесĕн Çăхăр Мами вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Канаш районне кĕрет.
Асăрхавсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Куславкка
Куславкка, - Чăваш Енре вырнаçнă хула, Куславкка районĕн администраци центрĕ. 1938 çултан ĕçлекенсен паççулки, 1967 çулхи чӳк уйăхĕн 20 — хула статусĕнче.
Тавралăхĕ
Хула Шупашкартан 97 çм Хусана каймалли М-7 трасса çинче вырнаçнă, географи енчен питĕ тĕплĕ: 1) виçĕ республикăн — Чăваш Ен, Мари Эл тата Тутарстан —чиккисем çыхăннă тĕлте Атăлăн сылтăм çыранĕнче; 2) хуларан 9 çм Хусан — Чулхула автотрасса иртет; 3) Куславкка пристанĕнчи Атăл урлă каçă; 4)çурт-йĕр тумалли материал (тăм, акшар, доломит) пурри.
Хула тĕлĕнче Атăла Шуршу шывĕ юхса кĕрет.
Истори
Халăх халапĕсем тăрăх, вырăссем киличчен кунта чăвашсем пурăннă, каярахпа вĕсем Кивĕ Тĕрлемесе куçса кайнă. Куславкка вырăнĕнчи чăвашсем пурăннă вырăна Шахтарка тенĕ. Çĕрсене Аслă Петĕр патша Мясников генерала валеçсе панă, лешĕ вара кунта креппостла хресченсене илсе килнĕ. Мясников генерал Тамбов кĕпĕрнинчи Козлов хулинчен пулнине кура кунти яла Козловка тенĕ (чăвашла Куславкка). Чăн та, урăхларах версисем те пур.
Хула гербĕ
Хула гербне 2001 çулхи çĕртме уйăхĕнче район депутачĕсен пухăвĕнче йышăннă. Герб авторĕ — тăван ен тĕпчевçи Н.Г. Зайцев.
Халăх йышĕ
1999 çулхи 1 кăрлач уйăхĕнче Куславккара 12,9 пин çын пурăннă (1939 — 5 пин, 1959 — 8,5 пин, 1979 — 11,8 пин, 1989 — 12,7 пин).
Промăçлăхĕ
Хулан пысăк промăçлă предприятийĕ —Куславкка автофургон комбиначĕ. Апат-çимĕç промăçлăхĕ — çăкар комбиначĕ, сĕт-çу завочĕ, 2 пулă хатĕрлекен предприяти. Çаплах çĕвĕ фабрики, металл хатĕрĕсен завочĕ ĕçлет.
Çутĕç, культура
Хулара 3 вăтам шкул, ĕçлекенсен каçхи шкулĕ, шкул-интернат (2006 çулхи çăвăн 25-мĕшĕнче ача-пăча çуртне куçарнă), Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕн ăслăлăх-пĕлӳ центрĕ (экономика тата юридици факультечĕсем), лицей, мусăк, пултарулăх, спорт шкулĕсем, 4 вулавăш, кинотеатр, культура çурчĕ, Н. И. Лобачевскин музей-çурчĕ. Хула типографинче «Ялав» хаçата пичетлеççĕ.
Кăсăклă фактсем
Хулан чăвашла ячĕ шухăша ярать. Ку тĕлĕшпе çакăн пек сăвăлла текст та пур:
Çут тĕнчере Козловкăсем пайтах. Чăваш Енре пурри те паллă, авă. Тен, чăн та, Куславкка пĕрре анчах? Аттемĕр Атăл хĕрринчи хула вăл!
Асăрхавсем
Категори:Чăваш Енĕн хулисем Категори:Атăл çинчи хуласем
560-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Опытное Хозяйство
Опытное Хозяйство — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 132 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Этелĕк
thumb|250px|Этелĕк thumb|250px|Этелĕк ареалĕ Сарри:=йăва çавăрнă вăхăтра Кăвак = хĕлле Симĕс = Çулталăкĕпе Этелĕк (лат. Falco cherrug) - пысăкăшĕпе курак пекрех. Вăрманта пурăнать, сунара уçă вырăна çӳрет, пулăсенчен пуçласа мулкач таранах тытать.
Çăмартисем (3-5) сарăрах хăмăр тĕслĕ, хура пăнчăллă. Ами 1 уйăх хушши пусса ларать: пуш уйăхĕнчен пуçласа ака уйăхĕ таран. Хăй йăва тумасть, курак-çăхан йăвисене йышăнать. Чĕпписем çурла уйăхĕнче çеç вĕçме пуçлаççĕ.
Пуш уйăхĕнче килеççĕ, çурла уйăхĕнче каяççĕ. Чăваш Енре Сăр тăрăхĕнче тĕл пулкалать. Чăваш Республикин Хĕрлĕ кĕнекине кĕртнĕ.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Кăйкăрсем Категори:Африкăн вĕçен кайăкĕсем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн Хĕрлĕ кĕнеки Категори:Чăваш Енĕн Хĕрлĕ кĕнеки Категори:Хăрушлăхри тĕссем Категори:1834 çулта çырнă чĕрчунсем
Тулпай
Тулпай — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Вăта (Кĕтне юппи)
Вăта, — Чăваш Енĕн Тăвай тата Канаш районĕсем тăрăх юхакан юханшыв. Тăршшĕ 46 çухрăм, лаптăкĕ — 272 км2. Кĕтне юханшывне юхса кĕрет.
Пысăк юпписем: Енĕш, Эл, Уçырма.
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Табликаю
Кĕçĕн Табликаю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Табликаююханшывăн сылтăм çыранĕпе 16 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
580-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Полиномсене кĕскетсе хутлассин формулисем
Полиномсене кĕскетсе хутлассин формулисем — полиномсене хутлассин час-часах тĕл пулакан тĕслĕхĕсем. Вĕсенчен нумайăшĕ Ньютон биномĕн уйрăм енĕсем пулса тăраççĕ. Вăтам шкулта, алгебрăна вĕрентнĕ майăн, пăхса тухаççĕ.
Комплекслă хисепсемпе
Хуть те мĕнле мăшăрлă капашшăн: Хуть те мĕнле мăшăрсăр капашшăн:
Радио кунĕ (альбом)
Ра́дио кунĕ — «Несчастный случай» ушкăнăн 2002 çулта кăларнă альбомĕ. Альбома «Квартет И» театрăн пĕр ятлă спектакльти юрăсем кĕнĕ. Спектакльте юрăсене «Несчастный случай» юрлать.
Юрлакансем, юрăсем тата жанрсем
Категори:2002 çулăн альбомĕсем
590-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Буляк (Эльшей районĕ)
Буляк  — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452272, ОКАТО кочĕ — 80230812002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
600-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Латин Википедийĕ
Латин Википедийĕ (Vicipaedia Latina) — Википедин латин чĕлхиллĕ уйрăмĕ, 2002 çулта уçăлнă. 2008 çулхи кăрлач, 1 тĕлне 17621 статья (55-мĕш вырăнта) пулнă, 2008 çулхи çу уйăхĕнче 20000 статья шайран иртсе каять. Латин чĕлхи çухалнă (более акăлчан википедине 20 хутшăнакан тата ытти чĕлхе уйрăмĕсенчисем те латин чĕлхине тăван теççĕ) шутланать.
Кун-çулĕ
Малтан латин Википединче классика историнчи темăсем нумайрах пулнă, анчах та 2006 çулта 20-мĕш çĕрçуллăх темисене, поп-этеплĕх тата технологи, уçса пама тытăнчĕç. Авалхи тапхăрта пулман ăнлавсене калаçăва кĕртрĕç. Латин Википединче классика латынĕпе (latinitas) усă кураççĕ, çавăнпа неологизмсене ытларах енĕпе латин сăмахĕсемпе тата вĕсен комбинацисемпе палăртаççĕ.
Вăтаяль
Вăтаяль:
Латин Википедийĕ
Каçăсем
Категори:Латин чĕлхи Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:2002 çулта уçăлнисем
Янагуш
Янагуш — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 417 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452357, ОКАТО кочĕ — 80243870005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
610-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Псиф (Адагум юппи)
Псиф — Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар ен, Адыгей территорипе юхать. Адагум юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Якунькă (Куславка районĕ)
Якунькă — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕнчи пурăнан вырăнсем
Вăрманхĕрри
Вăрманхĕрри Подлесное, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 321 çын, çав шутра 157 арçын, 164 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
620-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Сăкăт чĕлхи
Сăкăт чĕлхи, — авалхи сăкăт халăхĕн чĕлхи, иран чĕлхе ушкăнĕн çухалнă (IX ĕмĕртенпе) чĕлхе. Вăл бактри чĕлхипе тăванлă пулнă. Çырулăхĕ арамей алфавичĕпе (вязь: сылтăмран сулахаялла çыру, уçă сасăсен чылайăшне çырса палăртман). Каярахпа сăкăтсем бактрисемпе тата ытти иран йăхĕсемпе пĕрлешĕнсе кайнă, вĕсен чĕлхи перс чĕлхин таджик диалекчĕ пулса тăрать. Сăкăт (çĕнĕ сăкăт) чĕлхипе халĕ те Таджикистан патшалăхĕнчи Сăкăт облаçĕнче тата Душанбе çумĕнче пурăнакан ягноби вак халăх (2 000 — 12 000 çын) усă курать.
Фонетика
Сăкăт çыруăвĕн консонантисăмĕ аяларах кăтартни пек тытăмланать (пĕрремĕш юпа). Ытти виçĕ юпинче сăкат халăх, манихей тата христиан çырăвĕнче пурĕ те йышăннă хупă сасăсене латтин транслитерацинче палăртни. Усă куракан транскрипципе европа ăслăлăхĕнче килĕшнĕ, IPA — хирĕç пулнă. Çавра хупă паллипе сăкăт чĕлхинче ют сăмахсенчи хупă сасăсене, е (аллофон таврашĕнче) çырнă.
Чĕлхе материалĕн çăлкуçĕсем
Сăкăт чĕлхипе хайланă текстсен массивĕ, ытларах çакăн шутĕнче манихей трактачĕсем шутланаççĕ, çапах та чылай христиан (несториан) тата будда хайлавĕсем, çаплах хуçалăх-администраци докуменчĕсем («Муг тăвĕ çинчен çырнисем»).
Каçăсем
Категори:Иран чĕлхисем Категори:Çухалнă чĕлхесем Категори:Сăкăт патшалăхĕ
Кинжал (Тызыл юппи)
Кинжал (Тызыл юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Тызыл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори:Тызыл юпписем
630-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Китлĕр капут!
«Китлĕр капут!» (Гитлер капут!) — раççейĕн 2008 çулхи камит фильмĕ. Премьера 2008 çулхи авăнăн 18-мĕшĕнче иртнĕ.
Сюжет
Центртан хушнă ĕç ун çине маччаран ӳкнĕ пекех пулса тăрать — пулăшма куç илмесĕр пăхмалла çĕнĕ хĕр-радиста Зинăна (Анна Семенович) ярса параççĕ. Çак хастар юлташпа вăрçă кĕрленĕ пирки те манма пулĕ! Анчах та тивĕçлĕх пуринчен те малта: Тăван Ене таврăнса пĕрле ăраскал тупас тесен, Шуренбергпа Зинăн юлашки çав тери кирлĕ операцие ирттермелле.
Каçăсем
Категори:Раççей кинокамичĕсем Категори:Иккĕмĕш Тĕнче пирки фильмсем Категори:Фильмсем:Персонаж:Китлĕр Категори:Штирлиц Категори:Адольф Китлĕр пирки фильмсем
Nestle
Nestlé S.A. (Нестле́ С. А. илтĕнет) — апат-çимĕç тăваслăхпа тĕнчери чи пысăк концерн. Компанин тĕп оффисĕ Веве (Vevey) швейцар хулинче.
Кун-çулĕ
thumb|left|Анри Нестле
Компание никĕслени
Компание 1866 çулта швейцар фармацевчĕ Анри Нестле никĕсленĕ.
Кӳкен
мини|Кӳкен ҫырли мини|Кӳкен чечекӗсем Кӳкен (Prunus spinosa L.) – роза йышне кӗрекен тӗмӗ, асран-тӗсрен йывӑҫ та пулаять. Тӗми 1-4 метр пысӑк. Чечекӗсем шурӑ. Кӳкен Евразире (Исландисӗр пуҫне) тата Ҫурҫӗр Африкӑра ӳсет.
Кармăш (Куславка районĕ)
Кармăш — Чăваш Республикин Куславка районĕнчи ял.
Ньютон биномĕ
Нью́то́н биномĕ — икĕ улшăнавçăн тулли тата минуслă мар капашне уйрăм хушăнакансем пек кăтартакан формула, вăл çакăн пек курăнать кунта  — биномла коэффициентсем, n — минуслă мар тулли хисеп.
Кармăш (Куславка районĕ)
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Ньютон биномĕ
Формулăн çакнашкал курăмĕ  Индири тата Персири математиксене те паллă пулнă; Ньютон вара бином формулине капаш кăтартăшĕ хуть те мĕнле чăн хисеп чухнехи тĕслĕхсем тĕлешпе анлăлатнă  (каярахпа вара комплекслă хисепсем тĕлĕшпе тĕрĕçси те курăннă). Чи пĕтĕмĕшле тĕслĕхре Ньютон биномĕ вĕçсĕр рет пек çырăнать.
Тĕслĕхсем.
Хорват Википедийĕ
Хорват Википедийĕ (Wikipedija na hrvatskom jeziku) — Википедин хорват чĕлхиллĕ уйрăмĕ.
Кун-çулĕ
Хорват Википедине 2003 çулхи нарăсăн 16-мĕшĕнче уçнă. 10 000 статья чиккине 2005 çулхи юпа, 8, Хорватин Ирĕклĕх кунĕнче иртсе кайнă. 2010 çулхи нарăс, 13 хорват уйрăмĕнчи статья шучĕ 76 937 танлашать, ку вара пĕтĕм Википеди хушшинче 35-мĕшĕ пулать.
Каçăсем
Википеди Хорват
Александр Дольский
Алекса́ндр Алекса́ндрович До́льский (1938 çулхи çĕртмен 7-мĕшĕ, Свердловск (халĕ — Екатеринбург)) — сăвăç, гитарист, автор-юрăç, Раççей тава тивĕçлĕ артисчĕ. Драматургсен Пĕрлешĕвĕн пайташĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Шкул хыççăн "Уралэлектроаппарат" савутĕнче инструментсен слесарĕ пулса ĕçленĕ (1956-1957). Урал политехника институчĕн çурт-йĕр тăвам уйрăмĕнчен пĕлӳ илсен (1963) экономика инженерĕ уйрăмĕн аспирантуринче вĕренсе тухнă. Унсăр пуçне çав çулах кĕвĕ вĕрентĕшĕн гитара класне ăнăçлă вĕçленĕ. 50-мĕш çулсенче эстрада артисчĕсен вăрçă хыççăнхи пĕрремĕш ăмăртăвне хутшăнса 2-мĕш вырăна йышăннă.
1975-мĕш çулта Ленин хулине пурăнма куçнă. Хулана туса ӳстерекен Ăслăхпа Тĕпчев Институтĕнче ĕçленĕ. 1979-мĕш çулхи кĕркуннерен Ленин хулин миниатюра театрĕнче актёр пулса ĕçленĕ, тепĕр çулта вара эстрада солисчĕ пулса тăнă. Пĕтĕм Союзри эстрада артисчĕсен 6-мĕш ăмăртăвĕнче çĕнтернĕ. Шкулта вĕреннĕ çулсенчех хăйĕн сăввисем çине юрăсем çырма пуçланă. "Аслă ывăл", "Пятницкий урамĕнчи трактир" кинохăюсем валли юрăсем çырнă. "Ленфильм" киностуди ӳкернĕ кинохăюсенче вылянă: "Сăваплисем марша тухсан", "Çĕнĕ Шехерезада", "Пĕлменнипе выляни". Унăн француз, акăлчан. американ тата раççей сăвăçисен хайлавĕсем çине кĕвĕ хунă юрăсем те пур. Юратнă ĕçĕ — тĕслĕ сăрă ӳнерĕвĕ. Сăваплă-Петĕрхулинче ĕçлесе пурăнать.
Дискографи
Çаплах компакт-дисксем:
«1-мĕш Алкоголь альбомĕ» (магнитоальбом, 1982)
Каçăсем
Категори:Юрăçсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:СССР юрăçĕсем Категори:СССР сăвăçĕсем Категори:СССР çыравçисем Категори:Раççей юрăçĕсем Категори:Екатеринбургра çуралнисем Категори:Раççей сăвăçĕсем Категори:Раççей композиторĕсем Категори:Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ артисчĕсем Категори:Булат Окуджава ячĕллĕ парне лауреачĕсем Категори:Халĕ пурăнакансем
Иена
— Япони укçи, тĕнчери резерв валютисенчен пĕри Америка долларĕпе евро хыççăн. Çĕршывсем хушши кочĕ: JPY, латин символĕ — ¥, Японинче хаксене 円 иероглифпа палăртаççĕ.
Кун-çулĕ
Иена ячĕ укçан формипе çыхăннă  — «эн» япунла "çаврака тенине пĕлтерет. Маларах пулнă укçасем тăрăхла, тăваткĕтеслĕ е паллă мар формăллă ылтăн е кĕмĕл татăкесем пулнă. Иенан тата авалхи, хисеплекен иероглиф  — 圓 пур.
2000-мĕш çулта 8-мĕш Экономика Саммичĕ умĕн Е серине хута кĕртнĕ. Ку серинче 2000 иена номиналлă хут укçасем кăларнă.
2004-мĕш çулта F сериллĕ 10 000, 5000 тата 1000 иен номиналлăă хут укççа кăларнă, вĕсем D серие ылмаштарнă. Ку укçасене чи çĕнĕ технологисене усă курса пичетленĕ.
Иена - резерв валюти
Япони иени резерв валюти вырăнне нумай вунăçуллăх хушинче усă курнă, ççавах юлашки çулсенче ăна усă курни чакать.
Японин 47 префектурине асăннă вак укçасем
thumb|right|220px| 500 иен - Японин 47 префектури программи - пĕр пек малти енĕ thumb|right|220px| 500 иен - Японин 47 префектури программи — Ниигата префектури
Япони автономин 60 çулне асăнса 2008-мĕш çултан 2 сери метал укçа тухать. Вĕсен малти енĕ пĕр пек, хыçалти вара уйрă лса тăрать.
500 иен номиналлă тимĕр укçа
Паянхи куна 16 биметал асăнмалли укçа кăларнă. Шăранчăкĕн хутăшĕ: пăхăр 72 %, цинк 20 %, Никĕль 8 %. Диаметр: 26,5 мм. Тиражĕ: 1,830,000 пуçласа  2,100,000 таран.
1000 иен номиналлă тимĕр укçа
Паянхи куна 16 кĕмĕл асăнмалли укçа кăларнă:
Тигр
Тигр (Panthera tigris) — кушак йышшисен çемьине кĕрекен сĕтпе çитĕнекен çăткăнсен тĕсĕ, пантера (Panthera) ăратĕнчи тăваттă элчĕрен пĕрри, пысăк кушаксен кĕçĕн çемьине кĕрет. «Тигр» сăмах τίγρις пулса тухнă, вăл вара хăйĕн майĕпе «*taig» тымарĕпе «çивĕч; хăвăрт» сăмах пулать.
Тĕпченĕ истори
Тигра пĕрремĕш ăслăх енчен тĕпчесе Карл Линней хăйĕн «Systema naturæ» ĕçĕнче, Felis tigris ятпа палăртса çырса кăтартнă. Каярах, 1858 çулта вырăс натуралисчĕ Николай Северцов çак тĕсе Tigris striatus тесе ăнлантарнă. 1867 çулта британ зоологĕ Джордж Грей ăна Tigris regalis терминпе ăнлатарнă. 1929 çултанпа тигр Panthera ăрачĕ йышне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Тигрсем Категори:Азири сĕтпе ӳсекенсем Категори:Инçет Тухăçри фауна Категори:Кушак йышшисем  Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Кĕçĕн Уса (Усы юппи)
Кĕçĕн Уса (Сабри-Ю, Сабрей-Яга) — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Уса юханшывăн сылтăм çыранĕпе 565 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 83 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Хобза (Адагум юппи)
Хобза — Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар ен, Адыгей территорипе юхать. Адагум юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Краснодар енĕн юханшывĕсем Категори:Адыгей республикин юханшывĕсем юханшывĕсем
Кишпек
Кишпек — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Баксан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори:Баксан юпписем
640-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Чурай (Чурай ял тăрăхĕ)
Чураево  — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 973 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452350, ОКАТО кочĕ — 80243880001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Евфрат
Евфрат (араб чĕлхиараб. الفرات‎‎ аль-Фурат) — Турци, Сири тата Ирак витĕр юхакан, Анăç Азин чи пысăк шывĕ.
Черновский
Черновский — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 48 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450516, ОКАТО кочĕ — 80252830007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Евфрат
Гидрографи
Категори:Юханшывсем
Черновский
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Перс Википедийĕ
Перс Википедийĕ — Википедин перс чĕлхилле уйрăмĕ.
Шăнчас (Куславка районĕ)
Шăнчас — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Перс Википедийĕ
Кун-çулĕ
Перс Википедине 2004 кăрлачра уçнă, çав çулăн раштавĕнче статья шучĕпе пине çитет. 10 пин статьяна перс уйрăмне 2006 çулхи нарăс, 18 çырса кĕртнĕ.
2008 çулхи кăрлач, 1 тĕлне 29345 статья (41-мĕш вырăн).
2009 çулхи кăрлач, 15 — 53576 статья (35-мĕш вырăн)
Каçăсем
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Иран Википедисем Категори:Перс чĕлхи
Хĕрлĕ Юлдуз
Хĕрлĕ Юлдуз — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 87 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
650-мĕш çулсем
Çавăн пекех
Категори:Вунăçуллăхсем
Блоги@mail.ru
Блоги@mail.ru — mail.ru порталăн блогсене тытса тăракан тӳлевсĕр блог-платформа. Веб-сервиса 2005 çулхи чӳкĕн 24-мĕшĕнче ĕçе янă. mail.ru, list.ru, bk.ru, inbox.ru доменсенче кирек епле хутшăнакан йĕнĕ уçма пултарать. Çаплах LiveJournal хутшăнаканĕсем социалла çыхăнусене, этем пĕрлĕхĕсене йĕркелеме пултараççĕ.
Каçăсем
Категори:Блогcсем Категори:Социаллă эрешсем Категори:Mail.ru
660-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Раççей Федерацин хăрушсăрлăх канашĕ
thumb|2008 çулхи çурлан 8-мĕшĕнчи Хăрушсăрлăх канашĕн ларăвĕ thumb|Хăрушсăрлăх канашĕн эмблеми
Каçăсем
Категори:Раççейĕн хăрушсăрлăх канашĕ
Чӳкçырми
Чӳкçырми (Йăвански Сали Иваново) — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 225 çын, çав шутра 115 арçын, 110 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи пурăнан вырăнсем
Элменкасси (Куславка районĕ)
Элменкасси — Чăваш Республикин Куславкка районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Куславкка районĕн ялĕсем
Кондратьев Карл Кондратьевич
Карл Кондратьевич Кондратьев, (1918 ç., Хирлеп ялĕ, Шарыпка ял канашĕ (халĕ Кĕçĕн Тăван ялĕ, Элĕк районĕ, Чăваш Ен — 1944 ç., авăн, 4, чиркӳ çăви, Ов ялĕ, Силли хула (Holes/Silly), Бельги) — нацистсене хирĕçле кĕрешсе пуçне хунă бельги партизанĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Карл Кондратьев Бельгири Хирĕçлевĕн «Шурă çарĕн» йышĕнче нимĕç оккупанчĕсене хирĕç çапăçнă, вырăнти партизансемпе тĕрлĕ операцисене хутшăннă. Курнă çынсем каланипе, ăна ытти партизансемпе пĕрле, нимĕç патрулĕ Ов хулинче асăрханă, çапăçса илнĕ хыççăн вăл анкартисемпе тарма пикеннĕ, анчах та пĕр садра ăна пульă пырса çапнă.
Асăнмалăх
Паттăрăн икĕ вилтăпри пур. Пĕррине вырăнти влаçсем е унăн юнташĕсем тунă, ун çинче кивĕ йывăç хĕресĕ тата металран каснă кăвакпа сăрланă тапăл (1999 çулхи раштав уйăхĕнче пĕтĕмпех çĕнетнĕ), ятне, хушаматне, çуралнă çулне, епле тата хăçан вилнине вырăсла çырса кăтартнă:"«Погиб в бою против немцев. 4.9.1944. Кондратьев Карл, 1918 г., ЧАССР, Нарынкино. Партизан»"Иккĕмĕш вилтăприне (малтанхи вилтăпри çинчи пекех чула мрамортан хатĕрленĕ) 2000 çулта Бельгири Раççей элчелĕхĕ туса лартнă. Палăка хисеплĕн уçма 2000 çулхи çăвăн 2-мĕшĕнче Раççей Федерацин Ютçĕр ĕçĕсен министрĕн пĕрремĕш çумĕ А. А. Авдеев килнĕ.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:1918 çулта çуралнисем Категори:1944 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 4-мĕшĕнче вилнисем
Афоня
Афоня (Афоня) — Мосфильм киностудире Георгий Данелия режиссёр 1975 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.
Каçăсем
Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем Категори:ССРП кинокамичĕсем Категори:1975 çулăн кинокамичĕсем Категори:1975 çулăн ССРП фильмĕсем Категори:ССРП мелодрама фильмĕсем Категори:Вырăсла фильмсем
Юпа, 19
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Пултран
Пултран ( Heracleum ) — Apiaceae йышне кӗрекен ӳсентӑрансен речĕ.
Каçăсем
Категори:Евразири флора Категори:Çурçĕр Америкăри флора Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа Категори:Сунчăклă йышшисем
700-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Шатт-эль-Араб
thumb|слева|Шатт-эль-Араб [[Басра патĕнче.]] Шатт-эль-Араб, е Арвандруд (شط العرب - Shatt al-‘Arab, "Араб юхăмĕ"; - Arvandrud) — Ирак тата Иран çĕрĕсенче юхакан шыв.
Географи
Тигрпа Евфрат шывĕсем Эль-Курна Ирак хули патĕнче пĕрлешеççĕ. Вăрăммăшĕ 195 çухрăма яхăн. Шыв-çĕр лаптăкĕ 1 млн çм² яхăн (Тигра тата Евфрат шывĕсемпе пĕрле). Кăнтăр-тухăçнелле юхать, малтан Ирак витĕр, кайран, Абу хулине иртсен, — Иракпа Иран чикки тăрăх. Перси пырне Эль-Кишла Ирак хули çумĕнче шывĕсене пырса пăрахать.
Каçăсем
Категори:Иран юханшывĕсем Категори:Ирак юханшывĕсем Категори:Чикĕ юханшывĕсем
690-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Словен Википедийĕ
thumb|Логотип Словенской Википедии thumb|Словен Википедийĕ
Словен Википедийĕ (Slovenska Wikipedija) — Википедин словен чĕлхилле уйрăмĕ. 2002 çулхи пуш, 8 уçăлнă. 2007 çулхи утă, 18 Словен Википедийĕ, статья шучĕпе 50 пинрен иртсе, 27-мĕш уйрăм пулса тăрать. 2009 çулхи авăн, 15 тĕлне уйрăмра 79 483 статья (31-мĕш вырăнта).
Каçăсем
Категори:Словен чĕлхи Категори:Википеди уйрăмĕсем
Кĕçĕн Хайма
Кĕçĕн Хайма — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Хайм юханшывăн сулахай çыранĕпе, 7 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Букленды
Букленды — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 359 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452350, ОКАТО кочĕ — 80243880002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Чернолесовский
Чернолесовский — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1105 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450535, ОКАТО кочĕ — 80252830008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Бином
Бином (bis — икĕ хут,  — ят) е икпайташ (икпайташлăх) — полиномăн уйрăм тĕслĕхĕ, хушăнакан икĕ мономран тăрать. Сăмахран:
Çавăн пекех ак çак формулăсене те усă кураççĕ
Литература
Категори:Полиномсем Категори:Элементарлă функцисем Категори:Бином
710-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Еты-Пур (Айваседа-Пур юппи)
Еты-Пур — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Айваседа-Пур юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 267 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Пур.
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Кыртык
Кыртык — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Баксан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори:Баксан юпписем
720-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Кармал (Тăвай районĕ)
Кармал, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 522 çын, çав шутра 268 арçын, 254 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Тăвай районĕн ялĕсем
730-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Diary.ru
Diary.ru, @дневники — пайăр блогсен тата ушкăнлă этем пĕрлĕхĕсен блог-платформи, принадлежащих зарегистрированным пользователям сайта www.diary.ru. Сайт был создан «Кубанской интернет-компанией» («Кубик»), в настоящее время является собственностью ООО «Дайри.ру». Администрация блог-платформы — группа сотрудников компании-владельца и её доверенных лиц.
Кун-çулĕ
2002 çулхи пуш, 5 Mylife.yuga.ru — форума http://forum.yuga.ru  канашлун пайĕ шайĕпе онлайн кун кĕнекисен проекчĕ — уçăлать.
2006 çулхи çурлара тӳлевлĕ кун кĕнекисем версийĕ уçăлать.
Статистика
Кун кĕнекисен йышĕ:
Асăрхавсем
Категори:Рунет Категори:Социаллă эрешсем
Пансперми
thumb|right|300px|ПанспермиПансперми (πανσπερμία — тĕрлĕ тĕслĕ вăрăлăх хутăшĕ, (pan) — «пурĕ» тата  (sperma) — «вăрăлăх») — Çĕр çинчи пурнăçа урăх планетăсенчен «пурнăç тĕввине» илсе килсе пуçарса янă тесе ăнлантаракан гипотеза.
Ăна нимĕç ăсчахĕ Г. Рихтер 1865 çулта шутласа кăларнă, Г. Гельмгольц тата С. Аррениус унпа килĕшнĕ.
Пансперми теорипе татăçуллă, çут тĕнче уçлăхĕнче сапаланнă пурнăç тĕввисем (тĕслĕхрен, микроорганизмсен вăррăлăхĕсем) космослăхри пĕр кĕлетке çинчен теприн çине вутлă хӳресемпе е çутă пусăмĕ тĕкнипе куçаççĕ.
Пансперми теорипе Çĕр çинче пурнăç пуçланса кайнине ăнлантарнă. Космосри пайăркасем биологи объекчĕсене радиаци сĕмĕпе хĕртнине уçса тĕпчесен çак гипотезăн шайĕ самаях чакнă.
Анчах та Аполлон-12 миссинче Уйăх çине Сервейер-3 программипе аннă зонд çинче çер çинчи чĕрĕ микроорганизмсене тупнă хыççăн пансперми пирки каллех калаçу тăтăшах тапранса каять. Юлашки вăхăтра пансперми шухăшне Çĕрпе Марс (çак хĕрлĕ планета çинче шыв чылай пулнă чухне) хушшинчи çыхăну ыйтăвĕсене сӳтсе явнă чухне уйрăмах асăнаççĕ.
2006 çулта Deep Impact миссинче вутла хӳре япалалăхне тĕпчесе вутлă хӳрере шывпа ансатран та ансат  органика пĕрлешĕвĕсем пуррине палăртнă. Çак пĕтĕмлетӳ вутлă хӳресене Çут Тĕнчере пурнăçа куçарса çӳрекенсен йышне кĕртет.
Выкса
Выкса, — Раççейĕн хули. Хулара Чулхула облаçĕн Выкса районĕн администрациĕ вырнаçнă. Выкса ятлă пĕчĕк юханшыв хĕрринче ларать. Навашино хулинчен 28 çухрăмра, Чулхуларан 186 çухрăмра вырнаçнă.
Выкса ячĕ финн-угр чĕлхинчен йĕркеленнĕ, «шыв юхăмĕ, юхăм» тенине пĕлтерет.
Кун-çулĕ
Хула пуçламăшĕ Выксăри тимĕр тăпри заводне туса хунинчен пуçланать. 1765 çулта Тулăран тухнă Баташов ăстасем çак вырăнта завода йĕркеленĕ.
740-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Выкса
Кун-çулĕ
Категори::Чулхула облаçĕн хулисем
Кĕçĕн Тазей
Кĕçĕн Тазей — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 41 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452272, ОКАТО кочĕ — 80230812004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Сулейман I
мини|справа|Пичечĕ.
Чаплă Сулейман I (Кануни; Birinci Süleyman, Kanuni Sultan Süleyman; Чӳк, 6 1494 - Авăн, 6 1566) — Осман патшалăхĕн вуннăмĕш султанĕ, 1520 çулхи Авăн, 22 уйăхĕнчен пуçласа патшалăх ертÿçи, 1538 çултан — халиф.
Сулейман Османсен йăхĕнчи чи пысăк та чаплă султанĕ шутланать; вăл астулта ларнă тапхăрта Оттоман Порти хăйĕн аталанувĕн чи çÿллĕ шайне ÿссе хăпарнă. Европара Сулеймана ытларах Чаплă Сулейман тесе чĕнеççĕ, мусульман тĕнчинче вара Сулейман Кануни теççĕ.
Унăн тĕнĕ ислам, суннизм юхăмĕ пулнă. Вăл вилсен ăна Сулеймание мечетĕнче пытарнă. Астула ывăлĕ, Селим II йышăннă.
Каçăсем
Категори:Истори Категори:Осман империйĕ
Патшалăх Думи
Патшалăх Думи — Раççей Федерацин федераци пухăвĕн икĕ палатисен пĕри (Раççей Конституцин 95-мĕш статьипе).
Дума аппарачĕ
Патшалăх Думи Аппарачĕн ертӳçисем
Думăн комитечĕсемпе комиссисем
=== Патшадумин малтанхи чĕнĕвĕсен фракцисем ===
Каçăсем
* Россия Категори:Раççей 1991 çул хыççăн
Duma di Stato
Алманчă фельдшер пункчĕ
Алманчă фельдшер пункчĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Алманчă ялĕнче вырнаçнă фельдшер пункчĕ.
Тĕп район пульници тарин 35 çухрăм. Вырăнти пульницă тарин 3 çухрăм.
Истори
1934 çултанпа трахома пункчĕ пек пулнă. 1980 çулта ун вырăнĕнче фельдшер пунктне уçнă.
Заведующийĕсем
Заведующий вырăнĕнче ĕçленĕ:
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн фельдшер пункчĕсем
Советская Чувашия (хаçат)
«Советская Чувашия» - Чăваш Республикинче кунсерен вырăсла пичетленекен пĕртен-пĕр пĕрлехи-политика хаçачĕ.
Словак Википедийĕ
Словак Википедийĕ (Slovenská Wikipédia) — Википедин словак чĕлхиллĕ уйрăмĕ. 2003 çулăн юпа уйăхĕнче уçнă.
Советская Чувашия (хаçат)
Тĕп директор-тĕп редакторĕ — Васильев Владимир Львович.
Маевка (Мишки районĕ)
Маевка  — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 39 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452350, ОКАТО кочĕ — 80243880003.
Словак Википедийĕ
2009 çулхи пуш, 5 тĕлне Словак Википединче 105 934 статья пулнă.
Советская Чувашия (хаçат)
Хаçата пуçараканĕ - патшалăх пĕрлĕ предприятийĕ. Пĕрлĕ предприятин Шупашкарта 27 хăйĕн киоск, районсенче — 8 киоск.
Маевка (Мишки районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Советская Чувашия (хаçат)
Хаçат (х/ш, А2 хормачĕпе) тиражĕ: 20000 экз.; хулăмми: кĕçнерникунсерен (А3 хорматлă, 20 ярăм) - 25000 экз.
Словак Википедийĕ
Кун-çулĕ
2003 çулăн юпа уйăхĕнче уçăлнă, анчах та 2004 çулта кăна хастаррăн ĕçлеме тытăнать. 2005 çулхи авăн уйăхĕнче 15 пинмĕш статьяна çырса кĕртнĕ. 2006 çулхи çурлара 50000 статьяна çитнĕ, 2008 çулхи çурлан 28-мĕшĕнче статья шучĕ 100000 иртсе каять. Ку уйрăмри ытларахăш статьине ботсем кĕртнĕ.
Маевка (Мишки районĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мишки районĕ
Советская Чувашия (хаçат)
Кунçулĕ
1917 çулхи ака, 23 Шупашкарти рабочисемпе салтак депутачĕсен Канаш органĕн — "Чебоксарская правда" хаçачĕн — пĕрремĕш нумерĕ пичетрен тухать.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн хаçачĕсем Категори:Вырăсла хаçатсем Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал Категори:Периодикăллă кăларăмсем
Словак Википедийĕ
Каçăсем
Словак Википедийĕ
Категори:Википеди уйрăмĕсем Категори:Словак чĕлхи Категори:2003 çулта уçăлнисем
Якшиваново
Якшиваново — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 34 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450516, ОКАТО кочĕ — 80252830009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Ӗпхӳ районĕ
Тала-Су
{{{Юханшыв }}
Тала-Су — Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики территорипе юхать. Тызыл 464 юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 6,1 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Баксан Черек юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем Категори: Анат Каçпи бассейн округĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Хойла-Ю
Кĕçĕн Хойла-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Юн-Яга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 112 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
750-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Алманчă ял вулавăшĕ
Алманчă ял вулавăшĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи Алманчă ялĕнче вырнаçнă ял вулавăшĕ.
Истори
1948 çулта вулавăш çурчĕ пек уçнă. 1954 çулта вулавăш туса хунă. Ун чухне вулавăшра 180 кĕнеке пулнă. Пĕрремеш заведующий вырăнĕнче Дружинин А. А. ĕçленĕ.
Категори:Чăваш Енри Патăрьел районĕн вулавăшĕсем
Коодь-Яха (Айваседа-Пур юппи)
Коодь-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Айваседа-Пур юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 44 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Пур.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Афанасьев Алексей Андриянович
Афанасьев Алексей Андриянович (1925, юпа, 19, Тутар АССР, Павлă районĕ Тăмпарлă ялĕ — 1985, пуш, 31, Павлă паçулки (халĕ хула), Тутарстан) — чăваш çыравçи, сăвăç, тăлмачă, Тăван çĕршывăн аслă вăрçин участникĕ (1943-1945), СССР ÇП пайташĕ (1949).
Пурнăçĕ
1925 çулхи юпа уйăхĕн 19 Тутарстанăн Павлă районĕнчи Тăмпарлă ялĕнче çуралнă. 1932-1935 çулсенче колхоз çамрăкĕсен шкулĕнче вĕреннĕ. Удмурт чĕлхипе литературине ачасене вĕрентнĕ.
1943 çулхи кăрлачра хĕсмете чĕннĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине (Карелине финнсенчен ирĕке кăларнă çапăçусенче) хутшăннă. Вăрçăран таврăнсан Пĕкĕлмери вĕрентекенсен институтне вĕренсе тухнă, кайран ачасене вĕрентнĕ. Вуннă çул Павлă районĕн «Знамя» хаçат редакторĕнче ĕçленĕ. 1960 çулта вăл каллех учитель ĕçне куçнă.
1985 çулхи пуш уйăхĕн 21-мĕшĕнче Тутарстанри Павлă посëлокĕнче (халĕ хула) вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Алексей Афанасьев «Телей уççи» (1944, 1965) сăвăллă юмаха çырнă. Унăн çак сăвă кĕнекисене асăнмалла: Çавăн пекех Алексей Афанасьев удмурт çыравçисен ĕçĕсене чăвашла куçарнă. Унсăр пуçне К. Ивановăн «Нарспи» поэмине (1940 çулта вăл Ижевскре тухакан «Молот» журналта пичетленнĕ), П.Н. Осиповăн «Айдар» тата А.Е. Алган «Шыв арманĕ» ĕçĕсене удмурт чĕлхи çине куçарнă.
Чыславсепе парнесем
Мухтав орденĕ (III степень)
медальсем
Тутар АССР Верховнăй Совет Президиумĕн Хисеп грамоти
« Халăха вĕрентес ĕç отличникĕ » значок
Каçăсем
Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Тăлмачсем, алфавитпа Категори:Чăваш тăлмачĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей тăлмачĕсем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:1925 çулта çуралнисем Категори:Юпан 19-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1985 çулта вилнисем Категори:Пушăн 31-мĕшĕнче вилнисем
Проклова Елена Игоревна
Еле́на И́горевна Про́клова (2.9.1953, Мускав, ССРП) — совет тата раççей актриси; Ленин комсомолĕн премийĕ лауреачĕ (1977), РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1984).
Каçăсем
Категори:МХАТ студи-шкулĕнче вĕренсе тухнисем Категори:Мускаври Пултарулăх театрĕн актёрĕсем Категори:«Пĕрлĕ Раççейĕн» пайташĕсем Категори:Раççей Федерацин Пĕрлĕхлĕ палатăн пайташĕсем (2006—2008)
Навашино
Навашино — Чулхула облаçĕн Навашино районĕн администрациĕ вырнаçнă хула. Чулхуларан 160 çухрăмра Ока юханшывĕ хĕрринче ларать.
Кун-çулĕ
Липнăна XVII ĕмĕртенех асăннă, Мордовщиковăна вара 1907 çулта кунта судоверфь никĕслене пуçланă чухне никĕсленнĕ.
Халĕ кунта вырнаçнă «Ока» ятлă кимĕсем кăвакан завод пысăк предприяти шутланать.
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн хулисем
Рысай (пĕлтерĕшсем)
Рысай — чăваш топонимĕ:
Кералăри хĕрлĕ çумăр
Хĕрлĕ çумăр — тĕлĕнмелле метеорологи пулăмĕ.
2001 çулхи утă, 25 — авăн, 23 пур çĕрте те пĕр тан мар индин кăнтăр енчи Керала штатĕнче çумăр çунă.
Пĕрремĕш официаллă евит (Инди)
Евитре палăртнипе, çумăр шывĕнче тусан (вулканăн та, метеоритăн та, пушхиртен те) пулман, çумăр шывĕ епле те пулин газа пула е вараланнипе урăх сăрăллă пулман. Çаплах çакна пĕлтернĕ: Кералăри шалкăм çумăрсене пула лишайниксем хăватлă ешерме тытăннă, вара вĕсенчен атмосферара спорăсем (?) нумайланса кайнă. Анчах та, унта çак тĕлĕнмелле спорăсем сапаланса пĕлетсенче пухăннин механизмне ăнлантарса паман.
Евитлекенсем хĕрлĕ çумăрсем хыççăн нӳрĕк ăшне масс-спектрометри, атом абсорбцин спектрометри, тата хăшпĕр хими меслечĕсемпе усă курса тĕпченĕ. Çак элементсем пуррине палăртнă:
Çавăн пекех пăхăр
Сăрăллă çумăр
Каçăсем
Категори:2001 çул метеорологире Категори:Çумăрсем
Кивĕ Эйпеç (Елчĕк районĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 264 çын, çав шутра 132 арçын, 132 хĕрарăм пурăннă.
760-мĕш çулсем
Тĕп пулăмсем
Категори:Вунăçуллăхсем
Кивĕ Эйпеç (Елчĕк районĕ)
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Я.ру
Каçăсем
Категори:Блогсем Категори:Яндекс Категори:Социаллă эрешсем