cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Псков облаçĕн Палкино районĕ
Истори
Района 1927 çулта йĕркеленĕ.
Улăх Шĕмшеш
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Казаков тата Çырма енчи урамĕсем. Ялта 130 çын пурăнать.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Тулă (хула)
Кун-çулĕ
Хулана пĕрремĕш хут Никăн çул çырăвĕсенче 1146 çулта асăннă. Хула хир хĕрринче, тĕрлĕ тĕслĕ вăрă-хурахсем алхасакан вырăнта никĕсленнĕ. Хулара тĕрлĕ алăста ĕçĕсем аталаннă: кунта тимĕр те шăратнă, чул та кăларнă, йывăç та каснă.
Хула хĕç-пăшал тăвас енĕпе чапа тухнă. Тулă ăстисем пирки сас-хура таçта çитичченех сарăлнă. Сăмах май каласан Тулă кремльне те, хăй хулине те тăшмансем пĕрре те тытса илеймен. Халĕ те хулара металлурги промăçлăхĕ вăйлă аталаннă. Хулара металурги енĕпе ĕçлекен 2 пысăк йĕркелӳ тата 24 вăтам йĕркелӳ пур.
Псков облаçĕн Палкино районĕ
Çул-йĕр
Район урлă 12 çухрăм тăршшĕллĕ чукун çул иртет.
Тулă (хула)
Каçăсем
Категори:Тулă облаçĕн хулисем Категори:Тулă облаçĕ Категори:Тулă
Псков облаçĕн Палкино районĕ
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Григорьев Николай Григорьевич (прозаик)
Григорьев Николай Григорьевич, — прозаик, профессор. 1933 çулхи раштавăн 21 Канаш районĕнчи Кайăкъял ялĕнче çуралнă.
Шывлăх çур чăмăрĕ
180px|right|Шывлăх çур чăмăрĕ Шывлăх çур чăмăрĕ — Çĕрĕн çур чăмăрĕ, центрĕн координачĕсем -47.21667°N, 178.46667°W (Çĕнĕ Зеландипе юнашар). Çур чăмăрĕн хушма тип çĕр çур чăмăрĕ пулать.
Григорьев Николай Григорьевич (прозаик)
Пурнăçĕ
Аслă пĕлӳне Хусанти медицина институчĕнче илнĕ. Чăваш Енĕн Тавай район пульницинче хирург, Канаш хула пульницин тĕп тухтăрĕ пулса ĕçленĕ. Чăваш Енĕн сывлăха упрас министерствин министрĕ пулнă.
Шывлăх çур чăмăрĕ
Шывлăх çур чăмăрĕ Çĕр тип çĕрĕн саккăрмĕш пайĕ, çав шутра Австрали, Антарктида, Океани, Кăнтăр Америкăн пĕчĕк пайĕ.
Григорьев Николай Григорьевич (прозаик)
Пурнăçĕ
Халĕ Чăваш патшалăх университечĕн профессорĕ.
Шывлăх çур чăмăрĕ
Каçăсем
Категори:Çур чăмăрсем Категори:Географи терминĕсем
Григорьев Николай Григорьевич (прозаик)
Ӗçĕсем
Николай Григорьев хайлавĕсемпе калавĕсем çак кĕнекесенче пичетленнĕ:
Категори:Чăваш Ен министрĕсем Категори:Чăваш Ен çыравçисем
Кыркызья
Кыркызья — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Арлеть юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Кулан-Игай (Тух-Сигат юппи)
Кулан-Игай — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Тух-Сигат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Çĕнĕ Шунтал
Çĕнĕ Шунтал — Самар облаçĕнчи Шунтал районĕн ялĕ.
Кун-çулĕ
1917 çулчен кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Шунтал районĕн ялĕсем
Каракашлы
Каракашлы — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 74 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452642, ОКАТО кочĕ — 80258820004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Чернов, Юрий
Ю́рий Черно́в:
375
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гнидо Пётр Андреевич
Гнидо Пётр Андреевич Гнидо Петро Андрійович — (22.12.1919-17.03.2006), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Кăнтăр фрончĕн 8-мĕш сывлăш çарĕн 2-мĕш хутăш авиаци корпусĕн 201-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 13-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, лейтенант.
Кĕçĕн Шелюг
Кĕçĕн Шелюг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шелюг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 46 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
376
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Туçи Шĕмшеш
Туçи Шĕмшеш, — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Ялта Граждан тата Сад урамĕсем пур. Ялта 45 çын (2006) пурăнать.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Шамбала
Ша́мбала —авалхи темиçе текстра, çав шутра Калачакра-тантрăра, асăннă Тибетре е Ази тулашĕн урăх регионĕнче вырнаçнă халапла çĕр-шыв.
Вуламалли
Категори:Теософи Категори:Халаплă патшалăхсем Категори:Тибетри будда тĕнĕ
Старый Калкаш
Старый Калкаш — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 433 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453171, ОКАТО кочĕ — 80248840001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Кырчанка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Йĕпреç
Йĕпреç, — Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕн административлă тĕпĕ, посёлок.
Посёлок тытăмĕ, халăх йышĕ
1999 çул пуçламăшĕ валли кунта 9,5 пин çын пурăннă (1959 çулта — 6,9 пин, 1989 çулта — 8,7 пин). Поселок çурчĕсем ытларах енĕпе пĕр хутлă, çавăн пекех темиçе хутлă çуртсем те тĕл пулаççĕ. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта Ибреси 8415 çын, çав шутра 3933 арçын, 4482 хĕрарăм пурăннă. Поселокра 2 вăтам шкул пур, шкул-интернат, районти культура çӳрчĕ, вулавăш, ачасен ӳнер шкулĕ, краеведени музейĕ.
Кун-çулĕ
Поселока Хусан - Харьков чугун çулне тунă çухне никĕсленĕ. Ку тăрăхра вăрман пулнă, вăрмана каснă çĕртре лесопилка туса лартнă. Поселок патĕнче çавăн пекех кирпĕч кăларма тăм кăлараççĕ.
377
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Йĕпреç
Каçăсем
Категори:Чăваш Ен
Чапаевка
Чапаевка — Чăваш Енĕн Улатăр районĕнчи Первомайски ял тăрăхĕн ялĕ.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 20 çын, çав шутра 11 арçын, 9 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1920-мĕш çултан Çĕрпӳ уесне, 1921-1927- Патăръел уесĕн Турхан вулăсне, 1927-мĕш çултан Улатăр районне, 1939-мĕш çултан Первомайски районне, 1959-мĕш çултан - Патăръел районне, 1959-мĕш çултан Улатăр районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
Псков облаçĕн Печора районĕ
Печора районĕ, — Псков облаçĕн хĕвеланăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Печора ятлă хулара вынаçнă.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 1 251 км2. Тĕп юханшывĕсем — Льста, Сороть.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 25,3 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 12 пин патнелле. Пурĕ 328 ял-хула вырнаçнă.
Çул-йĕр
Район урлă Псков — Рига автоçулĕпе Таллин — Мускав, Рига — Санкт-Петербург чукун çулсем иртеççĕ.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Вершинка (Чебачья юппи)
Вершинка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чебачья юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Кĕçĕн Тивĕш
Кĕçĕн Тивĕш, — Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Истори
1927 çулчен Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1927 çулчен малтан Чурачăк вулăсне кĕнĕ, кайран, 1926 çулхи юпа уйăхĕн 8 хыççăн Çĕрпӳ вулăсне.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Çĕрпӳ районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
379
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕçĕн Шеньга (Шеньг юппи)
Кĕçĕн Шеньга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шеньга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 5 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Мадера
thumb|100px|right|Мадера кĕленчи Мадера - ( порт.-Vinho de Madeira ) - Мадейра утравĕнче ( Атлантика океанĕ )хаярлатнă шурă пылак эрехĕ.
Иçĕм сорчĕсем
Мадера - шурă тата хĕрлĕ иçĕм сорчĕнчен тăваççĕ :
Технологи
thumb|right|200px|Мадера пачкесем хĕвел айĕнче усравлаççĕ "Пĕтĕм эрехсем валли хĕвел - вилĕм, мадера валли - амăшĕ" - теççĕ Мадейра утравли эрехтăвакансем.Пулнă пылак шурă эрехĕ ытла вăхăчĕ хĕвел айĕнче усраççĕ.
Гнилицкая Нина Тимофеевна
Гнилицкая Нина Тимофеевна — (1.08.1916(19.07)-10.12.1941), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Кăнтăр фрончĕн 18-мĕш çарĕн 383-мĕш перевçĕсен дивизин 465-мĕш уйрăм разведка ротин разведчикĕ, красноармеец.
380
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çĕнĕ Киешки
Çĕнĕ Киешки — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1283 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453013, ОКАТО кочĕ — 80235845001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Казахсем
Казахсем, — тĕрĕк йышне кĕрекен халăх, Казахстанри тĕп халăх (70-80% ытла). Тĕн енĕпе сунит мусульманĕсем, чĕлхи — казах чĕлхи.
Халăх йышĕ
Пĕтĕмпе 12 800 пин çын пурăнать. Вĕсенчен çурри ытларах Казахстанра пурăнать. Çавăн пекех нумай Китайра (1 150 пин), Узбекистанра (807 пин), Раççейре (636 пин), Монголире (125 пин), Туркменире (88 пин), Киргизире (37 пин) тата Таджикистанра (11 пин) ыйшлăн пурăнаççĕ.
1999 çулхи перепись тăрăх казахсем 55 патшалăхра пурăннă. Тĕслĕхрен, Китайра 1 258 пин çын пурăннă, Узбекистанра — 967 пин, Раççейре — 687 пин, Туркменире — 87 пин, Монголире — 83 пин, Киргизире — 42 пин, Афганистанра — 28 пин, Турцире — 20 пин, Украинăра — 10 пин, Таджикистанра — 10 пин.
Категори:Тĕрĕк халăхĕсем
Классицизм
мини|справа|Вальхалла — [[Афин Парфенонне çĕнерен бавар çурт-йĕр унерçи Лео фон Кленце туни.]]
Классицизмăн тĕп вырăнне Декарт философин рационализм шухăшлавĕ йышăнать. Классицизм пăхнă тăрăх, ÿнер хайлавĕ, тĕнчепулăмĕн янкăр-тÿрĕ логикине уçса парса, хытарса çирĕплетнĕ канонсем тăрăх пурнăçланмалла.
Классицизма улшăнма пултарайман ĕмĕрлĕх кăсăклантарать — кашни пулăмра вăл, ăнсăртран пулса тухнă харпăрлăх паллисене айкине сирсе ярса, чи пĕлтерĕшлине çех упраса хăварать. Классицизм илемĕ ÿнер ĕçĕн умне пысăк пĕлтерĕшлĕ тĕл лартать, ку вăл — этем пĕрлĕхне ăс парса аталантарни. Классицизм жанрсен йĕркине çирĕп тытăнтарать, вĕсене çÿллĕ (ода, трагеди, эпопея), тата аяллă жанрсене (кулăш, сатира, юптару) пайлать. Кашни жанрăн çирĕплетнĕ паллисем пур, вĕсене пĕр-пĕринпе пăтраштарма юрамасть.
Уйрăм юхăм пулса классицизм XVII - ĕмĕрте Францире никĕсленнĕ. Франци классицизмĕ çынăн харпăрлăхне тĕнпе чиркÿ витĕмĕнчен ирĕке кăларса, пурнăçăн чи хаклă вырăнне лартса çирĕплетнĕ. Раççей империйĕнче классицизм юхăмĕ хăйне май çулпа аталаннă.
Нумай енчен классицизм антиклă ÿнерĕн (Аристотель, Гораций), «ылтăн ĕмĕрне» илем тĕслĕхĕ вырăнне илсе тĕрев илнĕ. XVII- ĕмĕрти Францире ăна Минервапа Марс ĕмĕрĕ тенĕ.
Сăрă-ÿнер
мини|справа|[[Агамемнон элчисем Ахиллес чатăрĕнче Жан Огюст Доминик Энгр ĕçĕ.]] Францире Никола Пуссен, Жак Луи Давид, Жан Огюст Доминик Энгр ÿнерçĕсене аса илмелле.
Кулепе ÿнерĕ
Францире Пигаль тата Гудон.
Италире Антонио Канова.
Данире Торвальдсен.
Раççейре Федот Шубин, Михаил Козловский, Борис Орловский, Иван Мартос ÿнерçĕсем.
Кил-çÿрт ÿнерĕ
Раççейре А. Н. Воронихин.
Сарсаз (Дюртюлинский сельсовет)
Сарсаз — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 299 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452630, ОКАТО кочĕ — 80258820005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
381
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Карачура
Мăн Карачура (Верхние Карачуры) — Чăваш Республикин Элĕк районĕнчи ял.
Шупашкара çитме 65 км, райцентрне - 13 км, ч.-ç. станцине - 26 км. Апаçырма шывĕн сулахай çыранĕнче вырнаçнă.
Ялта фельдшер-акушкр пункчĕ, клуб, библиотека, çыхăнцу уйрăмĕ, 3 лавка ĕçлет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта 330 (2006)çын пурăнать. Урамĕсем- Мир, Шкул, Первомай.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Етĕрне уесĕн Асакасси вулăсĕнче шутланнă
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă.1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Баимово (Старокалкашевский сельсовет)
Баимово  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 85 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453171, ОКАТО кочĕ — 80248840002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Ту-144
thumb|300px|Ту-144 [[СССР 1969 ç. почта блокĕнче]] left|thumb|220px|Ту-144 в [[РФ Сывлăш-Çар вăйĕсен Тĕп музейĕ|Монино. Аялтан пăхсан]] left|thumb|220px|Ту-144 и [[Су-25 в Монино]] left|thumb|220px|Ту-144 на [[Тĕнче авиаци-космослăх салонĕ|МАКС-2007]] thumb|220px|Ту-144 на [[Тĕнче авиаци-космослăх салонĕ|МАКС-2007]]
Ту-144 — 1960-мĕш çулсенче Туполев КБ туса ĕçе кĕртнĕ совет сасăран хăвăрт пассажир самолёчĕ. Ту-144, Конкорд пекех, авиакомпанисем коммерци енĕпе хăçан та пулин усă курнă сасăран чи хăвăрт икĕ авиалайнертан пĕри пулать.
Кун-çулĕ
1973 çулхи çĕртмен 3-мĕшĕнче 77102 № Ту-144 Ле Бурже авиасалонĕнчи демонстраци вĕçевĕнче çĕре персе анать. Экипажри 6 пайташ (Совет Союзĕн Паттарĕ, тава тивĕçлĕ хăнăхтару-вĕçевçĕ М. В. Козлов, хăнăхтару-вĕçевçĕ В. М. Молчанов, штурман Г. Н. Баженов, тĕп конструкторăн çумĕ, инженер генерал-майор В. Н. Бендеров, ертӳ инженерĕ Б. А. Первухин, тата бортинженер А. И. Дралин) пĕтеççĕ. Аварин чăн сăлтавĕсене халĕ те тупайман, анчах та тĕп версисемпе экипажăн кĕтмен çĕртен сиксе тухнă франци «Миражĕпе» (вĕçевçĕн совет Ту-144 вĕçевре фотографилеме хушнă) çапăнасран хăвăрт пăрăнма тивнĕ, тытăмлăх системи пăсăлни, е самолёт планерĕн конструкцин çирĕплĕхĕ манёвр енĕпе начаррипе пулна темелле.
Çапах та, Ту-144 пĕрмайхи рейссене кăлараççĕ. Пĕрремĕш ĕçлев рейсне 1975 çулхи раштавăн 26-мĕшĕнче Мускав—Алма-Ата маршрутне тухать, унта самолёт почтăна куçарать, 1977 çулхи чӳк уйăхĕнчен пуçласа çав тĕлĕрех пассажирсене турттарма тытăнать. Рейссене икĕ самолёт кăна — № 77109 тата № 77110 — тухнă. Аэрофлот вĕсевçисем иккĕмĕш пилот пулса, командир вырăнне яланах Туполев ОКБ вĕçевçĕ-тĕрĕслевçĕсем йышăннă. Самолёт çине ларма билета 68 тенкĕпе сутнă, ахаль сасăран хăвăрт мар самолётпа Алма-Атана çитме 48 тенкĕ тăнă. Ту-144 коммерци карьери кĕске пулнă.
Самолётсен шăписем
thumb|250px|Ту-144 (№ — 77112) ĕмĕрлĕх палăкĕ, [[Зинсхайм, Германи]]
Юлнисенчен халĕ вĕçме пултараканни çук. Пур деталĕпе хатĕр, вĕçме пултаракан шая пуçтарма хатĕр бортсем: Ту-144ЛЛ № 77114 тата ТУ-144Д № 77115.
Пуçтарма юрăхлисем
thumb|250px|Ту-144 №RA-77114 [[Вĕçев-тĕпчев М. М. Громов ячĕллĕ институт|Жуковскинче.]]
ТУ-144 № 77114 тата № 77115: палăк е Жуковский аэродромĕнче экспонант вырăнне уса курма хатĕрлеççĕ. 2004—2005 çулсенче вакланă металла сутма хатĕрленĕ пулнă, анчах та авиаци этем пĕрлĕхĕ çак усал ĕç-пуçа чарнă, çавана пула та çак харушăлăх сӳнмен-ха.
Массăллă этеплĕхре
Ту-144 самолёта «Мимино» фильмра çапса ӳкернĕ. Сценарипе, вăл Делипе Сан-Францискона вĕçнĕ.
382
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хауэнштайн-Ифенталь
Хауэнштайн-Ифенталь (Hauenstein-Ifenthal) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Гёсген тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 298 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2491.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Ткуарчал
Ткуарчал (ტყვარჩელი) — Абхазири хула, Ткуарчал районĕн администрацийĕ вырнаçнă вырăн.
Тавралăхĕ
Хулана йĕри-тавра сăртсем хупарласа илнĕ.
Каçăсем
Категори:Абхази хулисем Категори:Грузи хулисем
Кăнтăр çурчăмăрĕ
Кăнтăр çур чăмăрĕ — Çĕрĕн экватортан кăнтăралла вырнаçнă пайĕ.
Уйрăмлăхсем
Кăнтăр çур чăмăрĕнче çулла раштавран нарăса çити, хĕлле — çĕртмерен çурлана çити тăсăлать. Кăнтăр çур чăмăрĕнчи циклонсем, Çурçĕр çур чăмăрĕнчипе танлаштарсан, сехет çанни май çаврăнаççĕ, антициклонсем — сехет сăннине хирĕçле. Кăнтăр çур чăмăрĕнче Хĕвел кăнтăрла çурçĕр енче, Çурçĕр çур чăмăрĕнче — кăнтăр енче. Хĕвелĕн тӳпери курăмлă çулĕ кунĕпе тухăçран анăçалла, сылтăмран сулахаялла (кăнтăрла ăна хирĕçле тăрсан), Çурçĕр çур чăмăрĕнчи пек сулахайран сылтăмалла мар, шуçать.
Кăнтăр çур чăмăрĕнче тăваттă континент (Антарктида, Австрали, Кăнтăр Америкăн чылайăшĕ, Африкăн пайĕ), Азин пайĕ (Малай архипелагĕн утравĕсен пайĕ), Океани утравĕсен пайĕ, çаплах тăваттă океан (Атлантика, Инди, Лăпкă океансен пайĕсем тата мĕнпур Кăнтăр океанĕ кĕрет ).
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Çур чăмăрсем Категори:Географи терминĕсем
המיספירה
Гниломёдов Иван Андреевич
Гниломёдов Иван Андреевич — (24.10.1919-21.10.1987), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 31. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш гварди танк çарĕн 11-мĕш танк корпусĕн 65-мĕш танк бригадин танк взвочĕн командирĕ, лейтенант.
Типçĕр çурчăмăрĕ
180px|right|Типçĕр çурчăмăрĕ Типçĕр çурчăмăрĕ Çĕрĕн çурчăмăрĕ, центрĕн координачĕсем: 47.21667°N, -1.53333°W (Францин Нант хули патĕнче). Типçĕр çурчăмăрĕн хушма шывлăх çур чăмăрĕ пулать.
Типçĕр çурчăмăрĕ Çĕр çинчи типĕ çĕрсен улттă çиччĕмĕш пайĕ шутланать, çав шутра Европа, Африка, Çурçĕр Америка, Азипе Кăнтăр Америкăн чылайăш пайĕ. Европа типçĕр çурчăмăрĕн варринче вырнаçнă.
383
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хĕвел анăç çур чăмăрĕ
thumb|250px|Хĕвел анăç çур чăмăрĕ Хĕвел анăç çур чăмăрĕ — Çĕрĕн Гринвич меридианĕнчен анăçалла тата 180-мĕш меридианран тухăçалла вырнаçнă çур чăмăрĕ. Хĕвел анăç меридианĕсене анăç тăсăлăвĕн меридианĕсемпе кăтартаççĕ. Хĕвел анăç çур чăмăрне Лондонран анăçалла вырнаçнă Европăн, Африкăн, Атлантика океанен, Америкăн пайĕсем, Лапкă океанăн чылайрахăшĕ кĕрет.
Каçăсем
Категори:Çур чăмăрсем Категори:Географи терминĕсем
המיספירה
Псков облаçĕн Плюсса районĕ
Плюсса районĕ, — Псков облаçĕн çурçĕр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ — Плюсса хула евĕрлĕ посёлок.
Истори
1927 çулхи çурлан 1-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 10,2 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 4 пин патнелле. Пурĕ 152 ял-хула вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Кырчма
Кырчма — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Кильмезь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Федорова (Чебачья юппи)
Федорова — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чебачья юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Ловать (юханшыв)
Каçăсем
Категори:Новгород облаçĕн юханшывĕсем Категори:Псков облаçĕн юханшывĕсем Категори:Витебск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ильмене кĕрекен юханшывсем
384
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кану кунĕсем
Кану кунĕсем — (вырăсла каникул теççĕ), вĕренӳрен е тĕп ĕç-хĕлрен ирĕклĕ тапхăр (шкул кану кунĕсем, аслă шкул студенчĕсен кану кунĕсем, парламентăн кану кунĕсем).
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Кану
Гурьева Маргарита Валентиновна
Гурьева Маргарита Валентиновна (1962 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи Кĕçĕн Тивĕш ялĕнче çуралнă) — чăваш сăвăçĕ, актриси, режиссёрĕ.
Кĕçĕн Шолга
Кĕçĕн Шолга — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Шолга юханшывăн сылтăм çыранĕпе 7 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Гурьева Маргарита Валентиновна
Чăваш çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1997), Маринистсемпе баталистсен пĕтĕм тĕнчери ассоциацин пайташĕ (1999), Театр ĕçтешĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1989), «Ахрăм» халăх театрĕсен ассоциацин пайташĕ (1997).
Кĕçĕн Шолга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Гурьева Маргарита Валентиновна
Эмине ячĕллĕ пĕтĕм чăваш халăхĕн хĕрарăмсен парнин (1995), А. Талвир ячĕллĕ республикăн литература парнин лауреачĕ (1999).
Пурнăçĕ
1985 çулта Чăваш республикин культурăпа çутĕç училищин хареографи уйрăмĕнче вĕренсе тухнă. Вĕрентӳçи Нянина Людмила Николаевна пулнă. Халĕ Чăваш патшалăх университечĕн журналистикăпа режиссура факультетĕнче вĕренет.
1979 çултанпа Чăваш патшалăх пукане театрĕнче актриса, «Пӳрнеске» чăваш халăх театрĕн режиссёрĕ пулса ĕçлет.
Чăваш телекуравĕнче «Пĕрле ларса ĕçлер-ха» телекăларăма ертсе пырать.
Ӗçĕсем
Хăйĕн пĕрремĕш сăввисене тăваттăмĕш класра вĕреннĕ чухне çырма пуçланă. Унтанпа унăн сăввисем Чăваш Енĕн, Пушкăрт Республикин, Тутарстанăн тата Азербайджанăн хаçачĕсемпе журналĕсенче пичетленнĕ. Тăтăшах ăна чăваш радиовĕпе телекуравĕнче илтме пулать.
Чăвашла пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Дмитриевка (Çтерлĕпуç районĕ)
Дмитриевка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 4 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453171, ОКАТО кочĕ — 80248840003.
Гурьева Маргарита Валентиновна
Ӗçĕсем
Вырăсла тухнă кĕнекисем:
Дмитриевка (Çтерлĕпуç районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Гурьева Маргарита Валентиновна
Ӗçĕсем
Вырăсла тата чăвашла тухнă кĕнеки:
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Режиссёрсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Актёрсем, алфавитпа Категори:СССР çыравçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:СССР режиссёрĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей режиссёрĕсем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш режиссёрĕсем Категори:Чăваш çыравçисем
Калгановка
Калгановка — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453013, ОКАТО кочĕ — 80235845003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Калгановка
Казах чĕлхи
Казах чĕлхи, — тĕрĕк йышĕнчи кăпчак ушкăнне кĕрекен чĕлхе. Ун çинче Казахстан тĕп халăхĕ, казахсем калаçаççĕ. Çыру кириллица çинче никĕсленеть. Казахстанра патшалăх чĕлхи шучĕнче шутланать.
1989 çулхи перепись тăрăх СССРта пĕтĕмпе 7 890 пин çын ку елхе çинче калаçнă.
Истори
Казах чĕлхи XV-XVI ĕмĕрсенче вăтам азири кыпчаксен чĕлхинчен пулнă. XIX ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнтен пуçласа литература валли усă курма пуçланă. Литературăна пуçласа яракансем — Абай Кунанбаев тата Ибрай Алтынсарин.
1930 çулчен çыру арапсен алфавичĕ çинче тытăнса тăнă, 1930 çулпа 1940 çул тарин — латин алфавичĕ çинче. 1940 çулта вара çĕнĕ саспаллисене хушса кириллица çине куçнă.
Пĕреммĕш тĕпчевсене П. М. Мелиоранский иртернĕ. Кайран тата М. Б. Балакаев, Х. Жубанов, К. М. Мусаев тата ытти тĕпчевсем тĕпчеме самай пулăшнă.
Фонетика уйрăмлăхĕсем
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем
Визен (Золотурн)
Визен (Золотурн) (Wisen SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Гёсген тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 405 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2502.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Малиновецкая Курденьга
Малиновецкая Курденьга (Тури Курденьга) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кăнтăр юханшывăн сылтăм çыранĕпе 234 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
385
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ай-Саз (Чертала юппи)
Ай-Саз — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чертала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 95 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Первомайски
Первомайски, — темиçе хула-ял ячĕ.
Тĕрĕк чĕлхисем
Ушкăнлани
right|310px|thumb|Тĕнчери тĕрĕк чĕлхисем
Ту-154
Кун-çулĕ
thumb|300px|Ту-154М АК [[Раççей (авиакомпани)|Раççей]] Ту-154 самолёта Ту-104 тата Ил-18 машинăсене улăштарма хатĕрленĕ. Ӗссене 1963 çулта тĕп конструктор С. М. Егер ертсе пынипе туса пынă.
Пĕрремĕш опытлă экземплярне 1966 çулта туса кăларнă.
Пĕрремĕш вĕçеве 1968 çулхи юпа, 3 (карап командирĕ — Ю. В. Сухов) тухать.
1970 çулта Куйбышевра серипе Ту-154А машина кăларма пуçланă.
«Аэрофлот» трассине лайнер 1972 çулăн пуçламĕшĕнче тухать. Хăйĕн пĕрремĕш пĕрмайхи Мускав — Минеральные Воды рейснеТу-154 (карап командирĕ — Е. И. Багмут) 1972 çулхи нарăс, 9 йĕр хурать.
1975 — 1981 тапхăрĕнчесамолёта модернизацилесе вĕçев йывăрăшне малтанхи 94 тоннăран кайран 98 тонна ӳстернĕ. Çĕнĕ машина Ту-154Б-2 палăртăва куçать.
1984 çулта серилле тума Ту-154М модификацине (малтанах А. С. Шенгардт ертсе пынипе хайланă Ту-164) тытăнаççĕ.
Конструкцийĕ
thumb|300px|Вĕçсе хăпаракан Ту-154М. [[Домодедово аэропорчĕ]] thumb|300px|Ту-154М АК [[S7 Airlines]]
Варианчĕсем
thumb|300px|Ту-154M АК [[Раççей (авиакомпани)|Раççей]] thumb|300px|Ту-154M АК [[S7 Airlines]]
Усă курни
thumb|300px|Ту-154М АК [[Аэрофлот]]
Вĕçев-техника пахалăхĕсем
right|thumb|400px|Ту-154 самолётпа усă куракан патшалăхсем. Хĕрлисем — халĕ усă куракансем; тĕксĕм кĕреннисем — пулнисем.
thumb|300px|Ту-154Б-2 АК [[Урал авиалинисем]]
Каçăсем
Категори:Туполев самолёчĕсем Категори:СССР самолёчĕсем Категори:Раççей самолёчĕсем Категори:Пассажир самолёчĕсем
Лаж
Лаж — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 73 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
386
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тоскана
мини Тоскана (Toscana) — Италин административлă çĕрĕ. Тĕп хули — Флоренци. Лаптăкĕ — 20,990 çм², пурăнакан халăхĕ 3 516 296 çын. Çутçанталăк илемлĕхĕшĕн Тоскана Италире чи паха вырăн шутланать.
Тавралăхĕ
Çурçĕр-анăçĕнче Тоскана Лигурипе, çурçĕрте Эмили-Романьăпа, тухăçра Маркепе тата Умбрипе, кăнтăрта Лациопа чикĕ тытать. Анăçри 320 çухрăм çыран хĕриллĕ çĕрĕсене Тиррен тинĕсĕн хумĕсем ачашлаççĕ. Çĕр-пичĕ иккĕ виççĕмĕшĕ сăртлă, чĕрĕкле — туллă. Террриторин 8.4 % çех Арно юханшывĕн çумĕнчи айлăмĕнче тӳрем.
Тĕп сăрт-ту хырçисем — Апеннинсем; вĕсем Тосканăн çурçĕрĕнче тата тухăçĕнче. Урăх паллă рельефĕсем — Масса-Каррарапа Лукка провинцисенчи Апуан Альписем, çак тусенчен каррар мраморне тупăçлаççĕ; регионан варринче — Металл Сăрчĕсем; Пизăпа Лукка хушшинче Пизан Тăвĕсем; Амиат Тавĕ,Флоренци провинцинчи ватă сӳннĕ вулкан Пратоманьо.
Административлă тытăмлăхĕ
Тоскана 10 провинцирен пуçтарăнать:
350px
Апеннин культури тата Виллан культури
Регионăн этруссен мал историйĕ çав тапхăрти Грецирипе пĕр евĕрлех. Тоскана облаçĕнче пирĕн эрăччен 2 пинçуллăх варринче (пирĕн эрăччен 1350—1150) çулсенче Апеннин культуриллĕ Эгей тинĕсĕ таврашĕнчи миной цивилизацийĕпе сутă-илӳ тунă халăх пурăннă. Виллан культури аталанса пынă (пирĕн эрăччен 1100—800 ç.ç.), анчах та вăл этруссен цивилизацийĕ айне пулнă е сĕмне куçнă.
Этруссен тапхăрĕ
Этрусксем çурçĕр Итали çĕрĕн пĕрремĕш пысăк цивилизацине туса хураççĕ. Вĕсем транспорт тытăмлăхне (инфраструктурине) йĕркелеççĕ, çĕр ĕçĕпе ту ĕçне аталантарса яраççĕ, ӳнерлĕхĕн ялкăм ĕçĕсене шăратаççĕ. Ăслăхçăсем халĕ те этруссем çак çĕрсенче историллĕ тапхăртан маларах та пурăннă-ши е кунта вĕсен аслашшĕсем урăх çĕр-шывран килсе тухнине пĕлеймеççĕ-ха. Цивилизаци Арно тата Тибр шывĕсем хушшинче пирĕн эрăччен VII ĕмĕртен тĕрекленсе пынă, пирĕн эрăччен VI ĕмĕрте чапа тухнă, малаш вăхăтнелле хăйĕн мăнаçĕпе çĕрĕсене рим çыннисене пирĕн эрăччен III ĕмĕрте парнелесе хăварнă. Римсем вĕсен тĕнчелĕхне аркатмасăрах хăйсен ăшлăхне чиксе пĕрпеклетсе йышăннă.
Чĕрĕлӳ
Тосканăра итали Чĕрĕлĕвĕ çуралать, унăн ӳнерлĕ кăнарлăхĕ шутне архитектура, ӳнер çыру тата скульптура, пĕтĕм регионăн музейĕсем, вĕсенчен чи чаплисе — Уффицци тата Флоренцири Барджелло Музейĕ. Тоскана Леонардо да Винчи, Микеланджело тата Данте Алигьери (итали чĕлхин ашшĕ) тăван çĕрĕ пулать.
Хуçалăхĕ
300px|thumb|[[Кастильончелло]] Тоскана хăйĕн чапа çĕнтерсе илнĕ эрехĕсемпе (чи илĕртӳллисем — Кьянти, Мореллино Ди Скансано тата Брунелло Ди Монтальчино ) палăрса тăрать, кусемсĕр пуçсăр тепĕр 120 çутçанталăк управĕ хатĕр кĕтеççĕ кăмăл çынсене.
Ял хуçалăхăн ытти отраçлисем: выльăх-чĕрлĕх ĕрчетесси (Кианти-Айлăмĕнче) тата олива çуне юхтарса кăларасси, уйрăмах Лукка сăрчĕсенче.
Промăçлă мотоциклĕсене, мотороллерсене тата самолётсене пуçтараççĕ; Прато текстиль округĕ шутланать, Ливорнăра нефтехими объекчĕсем тата Пьомбинăра хурçă-тимĕр завочĕсем ĕçлеççĕ.
Турисăм «Ӳнерлĕх Хулисем» (Флоренци, Пиза, Лукка, Сиена, Сан Джиминьяно) тата тинĕс хĕрринче тата утравсем (Эльба) çинче сарăлнă.
Апуан Альписенче (Каррара) мрамора тупăçлаççĕ.
Леманка
Леманка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Осетровка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Тоскана
Асăрхавсем
Категори:Тоскана Категори:Итали
Леманка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Палеарктика
мини| Палеарктика — биогеографи регионӗ, унӑн шутне Европа, Гималайсенчен ҫурҫӗрелле Ази тата Арави ҫурутравӗсӗр пуҫне, тата Ҫурҫӗр Африка Сахара пушхирӗн кӑнтӑр хӗрри таран, кӗреҫҫӗ.
Ку региона материксен палӑртнӑ пайӗсемпе ҫывӑх утравсем те кӗреҫҫӗ. Палеарктика регионӗ палеоген тапхӑрӗнче, унта ӳсентӑҏансемпе чӗрчунсен ҫӗнӗ калӑпӑшӗсем аталансан пулса тӑнӑ. Палеарктика Неарктикапа (Ҫурҫӗр Америка Мексикана ҫити тата Гренланди) пӗрле пур ҫурҫӗр ҫурма ҫӗр чӑмӑрӗ патне биогеографи регионне - Голарктикана туса хураҫҫӗ
Каҫӑсем
Категори:Палеарктика Категори:Биогеографипе районлани
Псков облаçĕн Порхов районĕ
Порхов районĕ, — Псков облаçĕн хĕвелтухăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Порхов ятлă хулара вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 3 190 км2. Тĕп юханшывĕсем — Шелонь (тата унăн 33 юппи), Черёха (25 юппи район тăрăх юхать).
Истори
1927 çулхи çурлан 1-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Суюндюково (Дюртюлинский сельсовет)
Суюндюково — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 0 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
387
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Корнеевка (Çтерлĕпуç районĕ)
Корнеевка  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 111 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453171, ОКАТО кочĕ — 80248840004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Вăйă
Вăйă — пĕрлехи ăслăлăхăн ăнлавĕ, ăна нумай çĕрте усă кураççĕ (философире, педагогикара, психологире, социологире), çавăнпа та вăл нумай ăнлантаруллă. Хăйĕн тупсăмĕпе вăл тĕнче малашĕ, ăçта витĕр йĕркесен пур. Вăйăра çын чун йӳлесеннен ярăнаять.
Азартлӑ вӑйӑ — укҫа е ытти пурлӑха выляса илес тӗллевпе выляни, ҫав вӑйӑ выляса илесси е ытларах чухне вылякансене хӑнӑхтарнинчен мар, ӑнсӑртлӑхран килет, тӗп интересӗ вӑйӑ процесӗ ҫине мар, унӑн вӗҫӗ ҫине витӗм кmakeӳрет.
Лудомани
Лудомани - хӗрӳлӗх вӑййисем енне патологи туртӑмӗ, азартлӑ вӑйӑсене хутшӑнас кӑмӑл, час-часах ҫынсен пурнӑҫӗнче минӑлакан тата социаллӑ, професси, пурлӑха тата ҫемьери хаклӑхсене чакарма пулӑшакан эпизодсенче: ҫавӑн пек ҫын ҫак сферӑсенче хӑйӗн тивӗҫӗсене тивӗҫлипе шута илмест. Пӗтӗм тӗнчери сывлӑх сыхлав организацийӗ ҫакна пӑсма парать: азартлӑ вӑйӑсем патне патологи туртӑмӗ (F63.0).
Юлашки вӑхӑтра азартлӑ вӑйӑсем вӑййипе ҫыхӑннӑ йывӑрлӑх пӗтӗм тӗнчипе укҫа-тенкӗ автомачӗсене сарнипе, казино нумай уҫнипе, ҫавӑн пекех букмекер кантурӗсене (ҫав шутра онлайн) уҫнипе ҫыхӑннӑ питӗ пӗлтерӗшлӗ пулса тӑнӑ. Вӗсене пурне те илемлӗ тунӑ, ҫавӑнпа та вӗсем кӗске вӑхӑтрах выляса илес тата выляса илес кӑмӑла йӗркесӗр эффекта вӑйлатма пулӑшаҫҫӗ. Пӗтӗм тӗнчипе вӑйӑ автомачӗсем нумайранпа сарӑлнӑ. Сӑмахран, Англире 1970 ҫулсенчех кинотеатрсем тӑтӑшах пырса ҫӳрес ыйту сиксе тухрӗ, вӗсене хупма кирлине, вӑйӑ автомачӗсен залӗсене лайӑхлатнине кура. АПШРА, Р. Фольберг кӑтартӑвӗсем тӑрӑх (Volberg, 1996), "проблемӑллӑ вылякансен" йышӗ — вылякан автоматсенчен ҫав тери пӑхӑнса тӑракан спорт вӑййисен шучӗ-халӑхӑн 5 процентне ҫитет. Ытти тӗпчевҫӗсен даннӑйӗсем (Ladouceur et al. 1999) 1990 ҫулсен малтанхи ҫурринче кӑна Канадӑра 75% ытла пысӑкрах вылякансен шучӗ ӳссе пынине ҫирӗплетеҫҫӗ.
Асăрхавсем
Категори:Вăйăсем Категори:Эстетика категорисем
388
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Псков облаçĕн Псков районĕ
Псков районĕ, — Псков облаçĕн çурçĕр-хĕвеланăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Псков хулара вырнаçнă.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 3 573 км2. Тĕп юханшывĕсем — Аслă, Псков.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 35,8 пин çын (Пскова шутламасан) пурăнать. Псков хулинче хăйĕнче 200 пин çын пурăнать.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Фермий
Ферми — 100 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси 257,0951; Fm тесе паллă тăваççĕ(Fermium), актиноидсен шутне кĕрет.
Истори
. 1952-мĕш çулта А. Гиорсо ушкăнĕ Лос-Аламос лабораторинче 255Fm тупса палăртнă.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Актиноидсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем
Юкакир чĕлхи
юкагир челхи-пелоази челхисен шутне керекен юкагирсен челхи
Ашмарин вулавĕсем
Ашмарин вулавĕсем — икĕ çулта пĕрре кĕркуннесерен Чăваш патшалăх университетĕнче Раççей шайĕнче ирттерекен ăслăлăх конференцийĕ.
Пайăртарах ячĕ: "Наци филологийĕпе культурин ыйтăвĕсем". Асăннă мероприятие тĕнчипе паллă Николай Иванович Ашмарин тюрколога халалланă.
Никĕслевçи: Чăваш филологийĕпе культура факультечĕ.
Истори
Форум ĕçне Ростов-Тан-çинчи, Ижевск, Йошкар-Ола, Мускав, Саранск, Сыктывкар, Хусан, Шупашкар, çавăн пекех Испанипе Финлянди тĕпчевçисем те хутшăннă.
Конференци пĕрремĕш хут 2002 çулхи юпа уйăхĕнче иртнĕ. Материалĕсем Чăваш университечĕн издательствинче кĕнекен пичетленсе тухаççĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш патшалăх университечĕ Категори:Ăслăх вулавĕсем Категори:Филологи конференцисем Категори:Ăслăх конференцисем Категори:Ăслăх Шупашкарта Категори:Шупашкар культури
Галлий
Истори
Франци химикĕ Поль Эмиль Лекок де Буабодран виçĕ хими элементне (галли (1875), самари (1879) тата диспрози (1886).) уçса историе кĕрсе юлнă. Пьеррфитран (Пиреней) илсе килнĕ цинк обманкин спектăрне тĕпченĕ чухне вăл çĕне хĕрлĕ-кăвак йĕр курать. Питĕ тăрмашса вăл çĕнĕ элементăн 0,1 г уйăрма пултарать. Çавăнпа химипе физика пахалăхĕсене тĕплĕн тĕпчеме пултараймасть. Д. И. Менделеев хăй уçнă элементсен периодикăллă системипе килĕшӳллĕн çак элемент пуласине каланă, ăна эка-алюмини ят панă, ун физика пахалăхĕсене çырса пĕлтернĕ. Галли уçни Менделеевăн законĕн тĕрĕссине ĕнентерекен пĕрремĕш çирĕплетӳ пулнă.
Ячĕ пулни
Поль Эмиль Лекок де Буабодран элементăн ятне Францин латинла ячĕпе (Gallia) çыхăнтарнă. Французла gallus - автан тенине пĕлтерет.
Биологи ролĕ тата галлипе ĕçленин уйрăмлăхĕсем
Биологи ролĕ паллă мар. Тирпе галлин контакт пулсан, питĕ вĕтĕ металл пайăркисем тир çинче юлаççĕ. Вĕсем сăрă евĕр курăнаççĕ. Галлипе тир контакта кĕрсен дерматит пулма пултарать..
Ирĕлӳ температури пĕчĕк пулнăран галли катăкĕсене шĕвĕ галлипе йĕпенменполиэтилен хутаçсенче куçарма сĕнеççĕ.
Асăрхатарусем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металсем Категори:Дмитрий Менделеев пулассине каланă элементсем
Болотная (Чертала юппи)
Болотная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чертала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Манаксур
Манаксур — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженьга юханшывăн сулахай çыранĕпе, 9 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Забелинская Ольга Сергеевна
Забелинская Ольга Сергеевна -(1980 çулхи, çăвăн 10-мĕшĕ, Бегуницы хула, Ленинград облаçĕ, СССР) — раççей велосипедисчĕ, XXX-мĕш Çуллахи Олимп вăййисенче иккĕ бронза медале çĕнтерсе илнĕ.
Мукай
Мукай — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 321 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453013, ОКАТО кочĕ — 80235845004.
Забелинская Ольга Сергеевна
Спорт ушкăнсем
Ольга Забелинская Itera,Colnago, Diagora Pasta Zara спорт ушкăнĕсемче вăй-хавалне аталантарнă. Хальхи ушкăнĕ - RusVelo.
Каçăсем
Категори:Олимп вăййисем Категори:2012 çуллахи Олимп вăййисем
Мукай
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Черпус
Черпус (официаллă майпа вырăсла Берёзовый Лог тенĕ) — Новосибирск хулин Советски районĕнчи Академхулари тахçан чăваш ялĕ пулнă вырăн. Интернетри хыпарсем çавăн пекех унта кăштах тутарсем, мордвасем пурăннă пек кăтартаççĕ. Анчах архиври чăн материалсене куç умне кăларни курăнмасть. Ку вырăн çавăн пекех «Щ» микрорайон пек те паллă.
Мукай
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
Черпус
Тавралăх
Ял çырма хĕррипе вырнаçнă пулнă. Çырмине халĕ вырăссем «Чербузы» е «Чербусы» теççĕ. Çав çырман пысăк пайĕ ĕнтĕ çĕр айĕнче, пăрăх витĕр юхать. Пăрăх Демаков урамĕн айĕпе иртет. Çĕр айне кĕреймесĕр юлни пĕр çур çухрăм пек, мĕншен тесен унта чукун çул пулнă. Халĕ çав чукун çула сÿтнĕ те, малашне унта парк йĕркелеме шутлаççĕ.
Ялăн масарĕ пурăна-киле хула масарĕ пулса тăнă. Унта çав тери паллă çынсене пытарнă. Официаллă вырăсла ят — Южное Кладбише. Официаллă мар ят — Чербузинское Кладбище. Ун пирки вырăсла Википедире ятарлă статья та пур.
Вырăсла матералсем «Черпус» сăмах «шурă хурăн» пĕлтерĕшлĕ тесе ĕнетересшен. Анчах чăваш чĕлхи çакна хирĕçлет.
Кунçул
Яла пĕтерме 1981-мĕш çулта йышăну тунă. 1983-мĕш çулта юлашки çурта (адресĕ: Буранный проезд-9) сÿтнĕ е ишнĕ. Анчах та çав çăлкуçах паянхи кунчченех «Пасечная» урам сыхланни çинчен пĕлтерет.
Ял çыннисене Арбузов урамĕнчи 16-мĕш çуртра хваттерсем пани пирки калани пур.
Черпус яленчи урамсен ячĕсем (вырăсла): Полевая, Пасечная, Буранная, Буранный проезд, Безымянный тупик. Чи хĕрричи çурт «Демаков урамĕ» текен автобус чарăнăвĕ патĕнче пулнă. Унта халĕ Соловьёва хушаматлă ял çынни лартнă тирек ÿсет.
Паллă çыннисем, ытти харкамлăхсем
Журналистсем Валентина Кузьминична Федорова тата Любовь Михайловна Тростенцова каласа панисене çырса илнисем пур.
Вуламалли
nерспективы развития : материалы VII Международной научно-практической конференции, посвященной 90-летию Омского государственного аграрного университета и 180-летию агрономической науки в Западной Сибири (27-28 марта 2008 г., Омск). - Омск : Изд-во Омск. гос. аграр. ун-та, 2008. - Ч. I. - С. 11-14. - 0,3 n.л.
Асăрхавсем
Категори:Чăвашсем Категори:Новосибирск облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Категори:Çĕпĕр
389
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Давыдов-Анатри Василий Иванович
Василий Иванович Давыдов-Анатри  — чăваш сăвăçи, чăваш халăх сăвăçи (1990), Шупашкар хулин чыслă гражданинĕ, СССР çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1958), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1967), «Халăхсен туслăхĕ» орденĕн кавалерĕ
Пурнăçĕ
1917 çулхи раштавăн 26-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Патăръел районĕнчи Первомайски салинче çуралнă.
Первомайскинчи çиччĕ çул вĕрентекен шкулта, хаçат ĕçченĕсен чăваш облаçĕн шкулĕнче, Шупашкарти вĕрентӳçсен институтĕнче пĕлӳ илнĕ.
1940-1941 çулсенче вăрçăра çапăçнă.
Первомайски район хаçачĕн редакторĕ, Чăваш АССР министрсен канашĕн çумĕнчи радиоинформаци комитечĕн ертӳç çумĕ, Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ, Чăваш АССРĕн çыравçисен пĕрлешĕвĕн илемлĕ литературăн укетленӳн бюровĕн ертӳçин ĕç вырăнĕсенче ĕçленĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Илемлĕ литературăра — 1936 çултанпа. Кĕвĕçĕсем унăн сăввисемпе 500 юрă, юрăпа ташă сюитисем, ораторисемпе кантатăсем, опера çырнă.
50 кĕнеке ытла пичетленсе тухнă, вĕсенчен 10 вырăсла тухнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш халăх сăвăçисем Категори:Раштавăн 26-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1917 çулта çуралнисем Категори:Авăнăн 8-мĕшĕнче вилнисем Категори:2010 çулта вилнисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:СССР сăвăçисем Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем Категори:Шупашкар хулин хисеплĕ гражданĕсем
Винцнау
Винцнау (Winznau) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Гёсген тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 1655 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 2501.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Холм (хула)
thumb|хула гербĕ Холм - Новгород облаçĕнчи хула, Новгородран 201 çх, облаçĕн кăнтăр пайĕнче, Кунья Ловате кĕнĕ вырăнта вырнаçнă. Ячĕ вырăсла сăрт тенине пĕлтĕрет.
thumb|Холм, 21.03.1942
Каçăсем
Категори:Новгород облаçĕн хулисем
Алютор чĕлхи
Алютор чĕлхи - Чукча-камчат чĕлхĕ йышĕнчи чĕлхе.
Социолингвистика тытăмĕ
Алюторсем — Камчаткăн çурçер пайенчи тĕп халăх. Алатюр чĕлхи çырулахсăр тата пĕтекен челхесен шутĕнче (20-мĕш ĕмĕрĕн 70--мĕш çулсенче 25çултан çамрăкрах Вывенка салинче пурăанакансем амăш чĕлхине пĕлмен). Юлашки çулсенче Вывенка шкулĕнче тăван чĕлхене вĕрентеççĕ.
2010-мĕш çулхи çырупа алатюр чĕлхине Раççейре 25 çын пĕлет, вĕсем хушшинче — 2 коряк унченхи Камчатка Енĕн Коряк автономи тăрăхĕнчен = Çырулăх == Алатюр чĕлхи валли официаллă çырулăх çук. Алатюр чĕлхипе хыпарсем çыракан «Абориген Камчатки» хаçăчĕ çак алфавитпа усă курать:
Каçăсем
Категори:Чукча-камчат чĕлхисем Категори:Пĕтекен челхесем
390
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Полаб чĕлхи
полаб челхи-анас славян челхисен ушканне керекен челхи
Вуламалли
Категори:Хĕвел анăç славян чĕлхисем
Лемка
Лемка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Лумпун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.