cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кивĕ Казанковка
Кивĕ Казанковка — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 60 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453862, ОКАТО кочĕ — 80241865004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Паасонен Хайкки
thumb|300px|Паасоненăн чăвашла сăмахсарĕн турккăлла куçарăвĕ Хайкки Па́асонен (Heikki Paasonen; кăрлач, 2, 1865 — çурла, 24, 1919, Гельсингфорс) — финн чĕлхе пĕлевçи, фольклорист тата этнолог.
Хельсинки университечĕнче ĕçленĕ.
1919 çулхи çурла уйăхĕн 24-мĕшĕнче вилнĕ.
Финн-угр чĕлхисене тĕпченипе пĕрлех чăваш чĕлхипе те интересленнĕ. Икĕ хутчен чăвашсем патĕнче пулса чĕлхепе этнографи тата фольклор материалĕсене пухнă. Мордва чĕлхисенчи тĕрĕк сăмахĕсене ятарлă тĕпченĕ, вĕсем хушшинче 20 ытла авалхи чăваш сăмахне çырса кăтартнă. Тĕпчевçĕ шухăшĕпе, ку сăмахсем мордва чĕлхисене XIII ĕмĕрччен кĕрсе çирĕпленме пултарнă.
Хайкки Паасонен чăваш лексикине пухса 1950 çулта чăвашла-венгрла-нимĕçле словарь пичетлесе кăларнă. Турккăлла куçарса Стамбулта пичетлесе кăларнă. Хăй вăхăчĕшĕн ку питех те паллă тата пуян словарь шутланнă, унпа тĕпчев ĕçĕсенче сахал мар чĕлхеçĕ усă курнă. Тĕслĕхрен, Джон Крюгер хăй Chuvash Manual чăвашла вĕренмелли кĕнекере Паасонен пухнă чăваш юмахĕсене, ваттисем каланине тăтăшах усă курать. Паасонен хăй пухнă материала та, çав вăхăтра пичетленсе тухнă сăмахсăрсемпе кĕнекесенчен илнĕ сăмахсене те кĕртнĕ. Вĕсен пĕлтерĕшĕсене те, этимологине те çырса кăтартнă, çавна пула словарь пĕлтерĕшĕпе пахалăхĕ, унашкал ытти ĕçсемпе танлаштарсан, пысăк пулни тӳрех курăнать. Словарьте пурĕ вçĕ пин сăмаха яхăн, вĕсене пурне те каярахпа Н.И.Ашмарин хăйĕн 17 томлă «Чăваш сăмахĕсен кĕнекине» кĕртнĕ.
Чăваш чĕлхи ăслăлăхĕнче Хайкки Паасонен тĕпчевĕсем хăйсен пĕлтерĕшне паян кун та çухатман.
Каçăсем
Категори:Финн-укăр чĕлхисен тĕпчевçисем Категори:Чăваш чĕлхи тĕпчевçисем
Луксинген
1131 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1614.
Коммуна йышне Дисбах кĕрет.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Кушлавăш (юхан шыв)
Кушлавăш — Чăваш Енри паллă юханшывсенчен пĕрри )]].
Йĕпреç районĕнчи вăрмансенче пуçланать, Вăрнар районĕнче Кĕçĕн Çавала кĕрет.
Пысăк Упакасси, Шуркасси, Шепекеч, Алманчăк ялĕсепе юнашар иртет.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Юпписем
Путавăш, Вĕлтĕрен.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем Категори:Кĕçĕн Çавал бассейнĕ
Веттерхун
мини|Веттерхун
Веттерхун е голланди шыв спаниельӗ (нидерл. wetterhoun) — сунар йыттисен ӑрачӗ, ӑна XVII ӗмӗрте Нидерландсенче ытларах ăтăр сунарне кайма ӗрчетсе кӑларнӑ. Питӗ сайра ӑрат, хӑйӗн тӑван ҫӗршывӗнче ҫеҫ тӗл пулать. Унӑн пайташӗсем питӗ лайӑх ишеҫҫӗ тата чӑмма пӗлеҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Спаниельсем Категори:Йытă ăрачĕсем Категори:Йытă ăрачĕсем, алфавитпа
Амировка (ял)
Амировка (Әмир) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Печмень ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 23 çын, çав шутра 14 арçын тата 9 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 34 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 29 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Поддорожнăй
Поддорожнăй (выр. Поддорожная) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Иркен шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Мирлĕ ялтан икĕ çухрăм хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Юпписен шучĕ вуннă патнелле, пысăкки çук.
Поддорожнăй пĕтĕмĕшле илсен анăçалла юхать. Иркен шывĕ те унпа пĕрлешнĕ хыççăн вăл еннелле çаврăнать.
56 (хисеп)
56 (аллă улттă) — 55-пе 57 хушшинчи натураллă хисеп.
Поддорожнăй
Ялсем
Юханшыв вăрман тăрăх юхнăран ун тăрăхĕнче çынсен пурăнмаççĕ.
56 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
57 (хисеп)
57 (аллă çиччĕ) — 56-па 58 хушшинчи натураллă хисеп.
Поддорожнăй
Ялсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
57 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Аптăшкасси
Аптăшкасси, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 29 çын, çав шутра 15 арçын, 14 хĕрарăм пурăннă.
Воркур-Юган
Воркур-Юган — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Харута юханшывăн сылтăм çыранĕпе 28 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Аптăшкасси
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Воркур-Юган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Нуклонсарла сирпĕнӳ
Каçăсем
Категори:Нуклонсарла сирпĕнӳсем Категори:Нуклонсар
Йоруба (чĕлхе)
Йоруба ( Ede Yoruba ) - йоруба халăхĕн чĕлхи. Тĕнчере яхăн 25 млн çынсем йоруба чĕлхепе калаçаççĕ ( Нигери, Бенин, Того ).
Каçăсем
Категори:Йоруба Категори:Бенуэ-конго чĕлхисем Категори:Нигери чĕлхисем Категори:Бенин чĕлхисем Категори:Того чĕлхисем
Тури Кĕлешкасси
Тури Кĕлешкасси, Turi Kĕleškassi — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял. Хум (юханшыв) хĕрринче вырнаçнă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 247 çын, çав шутра 119 арçын, 128 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Курбаны
Курбаны — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Дёма юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Черновка
Черновка — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сулахай юппи.
Курбаны
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Черновка
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Невейка ятлă пушă ялтан ултă çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Юппийĕсем сахал, пысăкки çук.
Курбаны
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Черновка
Тавралăхĕ
Черновка малтан хĕвеланăçнелле юхать, кайран, Керженецпа пĕрлешиччен икĕ çухрă юлсан, кăнтăралла пăрăнать. Невейка патĕнче Керженеца юхса кĕрет.
Курбаны
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Черновка
Ялсем
Юханшыв вăрман тăрăх юхать, çавна пула ун хĕрринче çынсен пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
58 (хисеп)
58 (аллă саккăр) — 57-пе 59 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Матт (Гларус)
Матт (Matt GL) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
191 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1601.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Хăвăллăх
Хăвăллăх (выр. Дуплянка) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Невейка ятлă пушă ялтан ултă çухрăм çурçĕр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Юппийĕсем сахал, пысăкки çук.
Ялсем
Юханшыв вăрман тăрăх юхать, çавна пула ун хĕрринче çынсен пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Тĕмпек
Тĕмпек, Tĕmpek - Вăрнар районне кĕрекен ял. Ял тăрăхĕн администраци центрĕ - Мăн Турхан.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Район центрĕнчен 6-7 çухрăмра вырнаçнă. Ялта 60 яхăн хуçалăх.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕн ялĕсем
Ишменька
Ишменька — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Ай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ай юпписем
59 (хисеп)
59 (аллă тăххăр) — 58-па 60 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Васильевка (Мелеуç районĕ)
Васильевка  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 374 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453861, ОКАТО кочĕ — 80241865008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Сидоровка
Сидоровка — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Невейка ятлă пушă ялтан пилĕк çухрăм кăнтăр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Юппийĕсем сахал, пысăкки çук.
Сидоровка пĕтĕмешле илсен тухăçалла юхать. Вăрăм мар, тăршшĕ тăхăр çухрăм çеç.
Ялсем
Юханшыв вăрман тăрăх юхать, çавна пула ун хĕрринче çынсен пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Врутки
Этимологи
Ячĕ авлхи славян чĕлхинчен тухнă, "çăлкуç" тени пулать.
Истори
Монгол-тутарсем тапăнса кĕрсен, кунта, Знев карманĕнче Бела IV пытанса юлнă. Çакăн хыççăн хула статусне хăпартнă, хăйĕн çĕрсене çĕр ĕçченĕсене парнеленĕ. XVI ĕмĕрте Вруткире протестантсем хӳтлĕх тупаççĕ, хула çыннисем лютерансем пулса тăраççĕ. XVIII ĕмерте, хирĕç-реформаци тунă хыççăн, католиксен йышĕ каллех ӳсет, протестантсенчен чылайрах пулаççĕ. 1872 çулта Врутки витĕр кошице-богумин чукун çулĕ хываççĕ. Майĕпен Врутки паллă чукун çул çыххи пулса тăрать. 1949—1954 тата 1971—1990 çулсенче Врутки Мартинăн пайĕ шутланать.
Каçăсем
Категори:Словакин хулисем
Асюл
Асюл (Асюл) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Печмень ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 110 çын, çав шутра 62 арçын тата 48 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 134 çын шутланнă.
Булат (Туймазă районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Мексика
Мексика, — Çурçĕр Америкăри патшалăх. Çурçĕр енчи чикки АПШпа, кăнтăр-хĕвеланăç енчи Белизпа Гватемалăпа çуммăн иртет. Çурçĕр-хĕвеланăç енчи çыранĕсем Калифорни кӳлмекĕ тата Лăпкă океан хĕррине, хĕвелтухăç енчи çыранĕсем Мексика кӳлмекĕ тата Кариб тинĕсĕ хĕррине тухаççĕ. Испан чĕлхипе калаçакан çершывсен хушшинче чи нумай халăхлă патшалах шутланать.
Администрациллĕ пайлану
Тĕп статья Мексикăн администрациллĕ пайланăвĕ.
Категори:Мексика
Гавриловка
Гавриловка — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сылтăм юппи.
Тавралăхĕ
Гавриловка пĕтĕмешле илсен çурçĕрелле юхать. Вăрăм мар, тăршшĕ тăватă çухрăм çеç.
Ялсем
Юханшыв вăрман тăрăх юхать, çавна пула ун хĕрринче çынсен пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Америкăпа Мексика хушшинчи вăрçă
АПШ Техаса аннексиленĕ хыççăн Мексикăпа АПШ Техасшăн хирĕçме пуçланă. Мексика Техаса çухатнипе килĕшмен, ăна каялла тавăрассишĕн кĕрĕшме пуçланă, хăй Техаса вара пăлхавлă провинци шутне кĕртнĕ. Вăрçăн тĕп сăлтавĕсем çаксем пулнă: хĕвеланăç енелле нумай американсем куçма пуçлани, Мексикăри политикă арпăшăвĕ тата Мексика ирĕклĕхĕшĕн вăрçи пĕтнĕ хыççăн Мексика правительстви аякри çурçĕр çĕрĕнчи ĕçсене ертсе пымашкăн вăй çухатни. Техасра пурăнаканнисем ку вăрçăпа килĕшнĕ. АПШра ку вăрçăпа демократсем ытларахăшĕ кирешнĕ, вигсен ытларахăшĕ вара килĕшмен. Мексикăра ку вăрçăна нацин мăнаçлăхĕшĕн çапăçу вырăнне кĕртнĕ.
Нумайăшĕ ку вăрçă урлă АПШ Мексика çĕрĕсене туртса илсе хăйсен ирĕкпе демократине сармалли ятарлă миссине пурнăçа кĕртмешкĕн усă курнă тесе шутлаççĕ.
Вăрçă хыççăнхи пĕтĕмленӳсене пăхсан çакă курăнать: АПШна Мексикăн Тури Калифорни тата Çĕнĕ Мексика çĕрĕсем куçнă (вăл çĕрсем çинче халĕ Калифорни, Нью-Мексико, Аризона, Невада тата Юта штачĕсем вырнаçнă). Вăрçă хыççăн американ политиксем темиçе çул хушши канашланă хыççăн 1850-мĕш çулхи компромиса йышăннă. Ун тăрăх Калифорни çеç раблăхран ирĕклĕ юлнă. Мексика вара вăрçă хыççăн урăх çĕрсене çухатас мар тесе çурçĕр çĕрсен колони политикипе ĕçлеме пуçланă.
Категори:АПШ Категори:Мексика Категори:XIX ĕмĕр вăрçисем Категори: Вăрçăсем
60 (хисеп)
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Фронсак ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Фронсак ( Fronsac AOC ) - Бордо енчи Дордонь юханшывĕн сылтăм çыранĕнче вырнаçнă эрехтăвакан лаптак.
Каçăсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Атликасси
Атликасси, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 239 çын, çав шутра 109 арçын, 130 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Хĕвеланăç енчи Европа
мини|260px|Хĕвеланăç енчи Европа
Хĕвеланăç енчи Европа, - Европа пайĕ, географи енĕпе ку шутра Аслă Британи, Ирланди, Нидерланды, Бельги, Франци, Молдави тата Люксембург патшалăхĕсене шутлаççĕ.
Сивĕ Вăрçă вăхăтĕнче Хĕвеланăç Европăн пĕлтерĕшĕн шутне Варшава Пактне кĕрекен çĕршывсен пуçне пур Европа патшалăхĕсем йышăннă.
Хальхи вăхăтра ку сăмах тăтăшрах географи енĕпе усă кураççĕ.
Хурăнлă (Керженец юппи, тури)
Хурăнлă (выр. Берёзовая) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Ивановски ялтан çичĕ-сакăр çухрăм çурçĕр-хĕвелтухăçнелле вырнаçнă. Юппийĕсем сахал, пысăкки çук.
Хурăнлă пĕтĕмешле илсен кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать. Вăрăм мар, тăршшĕ тăхăр çухрăм çеç.
Ялсем
Юханшыв вăрман тăрăх юхать, çавна пула ун хĕрринче çынсен пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Патшалăх чикки (телесериал)
«Патшалăх чикки» (Государственная граница) — «Беларуçфильм» киностудире 1980—1988 çулсенче чикĕ хуралçисен хĕсмечĕ пирки ӳнерленĕ историлле-приключениллĕ телесериал. Сериал 1917 çултан пуçласа 1980-мĕш çулсен вĕçне çитиччен тапхăра кăтартса парать.
1 мĕш фильм: Эпир хамăрăн çĕнĕ тĕнчене… (1980)
Ĕçсем 1917—1918 çулсенче пуса иртет. Патшам хĕсметĕнче тăнă чикĕ офицерĕ Владимир Данович Раççейрен эмиграцие тухса кайяймасть, çамрăк совет патшалăхĕн чикĕ хĕсметне тунă çĕре хутшăнма кăмăл тăвать…
2-мĕш фильм: 21-мĕш çулхи лăпкă çу тапхăрĕ… (1980)
Советсен чикĕ çумĕнчи хула çине хĕрлĕ çар тумне тăхăннă хурахсем тапăнаççĕ. Вĕсене хĕртсе тăракан поляксен разведкпе шурă эмигрантсем çĕнĕ сăтăрсене хатĕрлеççĕ. Чекистсем хирĕç тăраççĕ…
3-мĕш фильм: Тухăçри чикĕре (1982)
1929 çул. Совет-китай чиккинче чикĕ хуралçисем кавара уçса хураççĕ…
4-мĕш фильм: Хĕрлĕ хăйăр (1984)
Вăтам Ази, Туркестан. 1930-мĕш çулсем. Чикĕ хуралçисен тивлечĕ — Мумин-бека пĕтересси…
5-мĕш фильм: Хĕрĕх пĕрремĕш çул (1986)
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи. Нимĕç фашисчĕсен тапăнăвне хăй çине пĕрремĕш чикĕ хуралçисем илеççĕ…
6-мĕш фильм: Çĕнтерӳ хыççăн (1987)
1946 çул, Львов ен. Вăрçă вĕçленнĕ пулин те кунти вăрмансенче украин националисчĕсен ушкăнĕсем çӳреççĕ. Çавсене аркатас тĕллевпе чикĕ хуралçисем националистсен йăвине хăйсен çынне ямала…
Вуч-Вож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Патшалăх чикки (телесериал)
7-мĕш фильм: Тăварлă çил (1988)
Балтиçум, 1950-мĕш çулсен вĕçĕ. Анăç разведкисем чикĕ зонине пысăк масштаблă провокации хатĕрлеме диверсанта яраççĕ…
Вуч-Вож
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Патшалăх чикки (телесериал)
8-мĕш фильм: Инçет тухăçри чикĕре (1988)
Ютçĕр ятарлă хĕсмечĕсем СССР территоринче шпионсен эрешĕсене сараççĕ. Кăнтăрти пĕр заставăри чикĕ хуралçисем анăç разведкин агентне тăрă шыв çине кăлараççĕ…
Вуч-Вож
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Патшалăх чикки (телесериал)
Чыславсем
СССР ХХК парни (1981).
Каçăсем
Категори:СССР телесериалĕсем Категори:СССР приключени фильмĕсем Категори:Истори фильмĕсем Категори:Вăрçă фильмĕсем Категори:Чикĕ хуралçисем пирки фильмсем Категори:Беларуçфильм Категори:Борис Степанов фильмĕсем
Biên giới quốc gia
Мака Таяпи
Мака Таяпи — Новая Таяба Самар облаçĕнчи Чаллăпуç районĕн чăваш ялĕ. Кĕçĕн Турхан юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă. Тулли мар вăтам шкул пур.
Кун-çулĕ
XVIII ĕмĕрĕн 40-мĕш çулĕсенче Кивĕ Таяпа чавашĕсем никĕсленĕ. XVIII-мĕш ĕмĕрĕн 50-60-мĕш çулсенче Ставрополь ведомствинчен, Сĕве (Алманчă, Култашево, Тăрмăш) тата Хусанпа Чĕмпĕр уесĕнчи чăвашсем куçса килнĕ. 1893-мĕш çулта шкул уçнă.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Чаллăпуç районĕн ялĕсемКатегори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
61 (хисеп)
61 (утмăл пĕрре) — 60-па 62 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Çурçĕр Европа
thumb|300px|Çурçĕр Европа
Çурçĕр Европа, — Европа пайĕ, географи енĕпе ку шутра Исланди, Норвеги, Швеци, Финлянди, Дани, Литва, Эстони тата Латви патшалăхĕсене шутлаççĕ.
Категори:Европа
Антр-де-Мэр ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Антр-де-Мэр ( Entre-Deux-Mers AOC ) - Бордо енче, Дордонь тата Гаронна юханшывсем хушшинче ( кунтан француз ячĕ "Иккĕ тинĕс хушшинче" кайнă ) вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Лаптăкĕ
Иçĕм лаптăкĕ 1 660 га.
Ибн Сина
мини|справа|Ибн Сина, миниатюрăллă сăнарĕ Ибн Сина ( 980 - 1037 ) - паллă авалхи таджик ăсчахĕ, тухтăр.
Каçăсем
Категори:Таджикистан
Категори:Философсем Категори:Астрономсем, алфавитпа Категори:Вăтам ĕмĕрти Тухăç астрономĕсем Категори:XI ĕмĕрти астрономсем Категори:Математиксем, алфавитпа Категори:Вăтам ĕмĕрти Тухăç математикĕсем Категори:XI ĕмĕрти математиксем Категори:Вăтам ĕмĕрти Тухăç механикĕсем Категори:XI ĕмĕрти механиксем Категори:Физиксем, алфавитпа Категори:Вăтам ĕмĕрти Тухăç физикĕсем Категори:XI ĕмĕрти физиксем Категори:Вăтам ĕмĕрти Тухăç философĕсем Категори:Ислам философĕсем Категори:XI ĕмĕрти философсем Категори:Перс сăвăçисем Категори:XI ĕмĕрти сăвăçсем Категори:Пайăр çынсем:Бухара
Нуклонсарла клуб
Асăрхавсем
Категори:Нуклонсар хĕçпăшалĕ Категори:Геополитика Категори:Тĕнчери хутшăнусем Категори:Çĕршывсем Категори:Патшалăхсем
Пӗтӗм тĕнчери табак туртнине пӑрахмалли кун
Петем тĕнченри табак туртассине парахмалли кун, — Пĕтĕм тĕнчери онкологсен обществи пуçарса янă палартмалли кун (чӳк уйăхĕн виççĕмĕш кĕçнерникунĕ). Ку куна иртерме Пĕтĕм тĕнчери сывлăха упракан организаци (ПТСУО, вырăсла ВОЗ) пулăшнипе иртереççĕ. Табака туртассипе кĕрешмешкĕн 140 патшалăхра ытлашипех саккунсем йышăннă. Сингапурта, тĕслĕхрен илсен, табак турмансен кварталĕсем те пур. АПШара хăш-пĕр фирмăсем табак туртаканнисене ĕçе илмеççĕ.
Истори
2003 çулхи çу уйăхĕнче ПТСУО табака хирĕç кĕрешмелли резолюци ыйшăннă. Вăл резолюцине 90 ытла патшалăх алă пуснă. Раççей те вĕсен шутне кĕрет.
Раççейре табак туртаканнисемпе кĕрешмешкĕн çак саккунсене кăларнă:
Социаллă тишкерӳсем тăрăх табака туртакансен йышĕ вăл саккунсене кĕртнĕ хыççăн чакма пуçланă.
Каçăсем
Категори:Уявсем
Вуч-Юра-Ю
Вуч-Юра-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Адзьва юханшывăн сулахай çыранĕпе, 283 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Ивановка (Мелеуç районĕ)
Ивановка  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 115 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453861, ОКАТО кочĕ — 80241865009.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Клятнăй
Клятнăй (выр. Клятная) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Клятнăй шурлăхра вырнаçнă. Юппийĕсем сахал, пысăкки çук. Пĕтĕмешле илсен кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать. Вăрăм мар, тăршшĕ вунă-вунпĕр çухрăм çеç. Ивановски ялтан пĕр çухрăмра Керженецпа пĕрлешет.
Ялсем
Юханшыв шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун хĕрринче çынсен пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Зязелга
Зязелга (Саз елга) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Печмень ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 144 çын, çав шутра 71 арçын тата 73 хĕрарăм пулнă.
Барда ялĕн варринчен 22 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Ӳкĕм
Ӳкĕм (Падеж), — япала ячĕн, хăш-пĕр ылмаш ячĕсемпе хисеп ячĕсен сăмаха улăштаракан морфологи категорийĕ. Шкулсенче вырăс терминĕпе усă кураççĕ. Унчен пĕр тапхăр «вĕçлев» терминпа усă курнă. Чăвашла ÿкĕм термин вырăс чĕлхинчи «падеж» сăмаха калькăласа куçарни пулать.
Чăваш чĕлхинче
Чăваш чĕлхинче пурĕ 8 ӳкĕме палăртма йышăннă. Вĕсен йĕрки, ыйтăвĕсем тата ӳкĕм системине тăвакан аффикссем çакăн пек:
Юлашки виçĕ ӳкĕм хальтерех пулса кайнă, ыттисем — авалах пулса кайнисем, вĕсенчен кашни тĕрĕк чĕлхисенче пур.
Япала ячĕ вĕçленнĕ чухне камăнлăхпа пару ӳкĕмĕнче чăваш фонетикин тĕп саккунне (икĕ уçă сасă юнашар тăма юратманни) пула морфемăсен чиккинче фонетика улшăнăвĕсем пулаççĕ:
Урăх чĕлхесенче
Вырăс чĕлхинче 6 ӳкĕм, нимĕç чĕлхинче 4 ӳкӗм, удмурт чĕлхинче 15 ӳкӗм. Тапассарансен чӗлхинче вара хĕрĕх виççĕ.
Каçăсем
Категори:Морфологи (лингвистика) Категори:Ӳкĕмсем
Кургашля
Кургашля — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Мăн Авзян юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Лупиак ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Лупиак ( Loupiac AOC ) - Бордо енре ( Франци ) вырнаçнă эрехтăвакан лаптакĕ.
Лаптакĕ
Иçĕм лаптăкĕ 400 га.
Эрех тĕсĕсем
Лупиак тĕнчере паллă хăвăн шурă пылак эрехĕсемпе.
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо ( эрехтăвакан енĕ )
Чăвашла-финла словарь
Чăвашла-финла словарь (Tšuvassilais-suomalainen sanakirja) - 2007-мĕш çулта Финляндире пичетленсе тухнă чӑваш сăмахсарĕ.
Авторĕсем:
ISBN 9512933497.
Проекта Турку университечĕн Атăлçи халăхĕсен чĕлхине тĕпчекен сектор хутлăхĕнче 1999 - 2007 çç. пурнăçланă.
Словарь калăпăшĕ - сакăр пин ытла сăмах, 286 страница.
Унăн никĕсне 1982-мĕш çулта Мускавра "Вырăс чĕлхи" издательствăра пичетленсе тухнă чăвашла-вырăсла словарь, Г.А. Дегтяревăн çĕнĕлĕх словарĕ тата ытти хăш-пĕр лексикон йĕркелет.
Кĕнекене 200 экземпляр пичетленĕ. Чăваш Республикинче ăна республикăн пичет архивĕнче, наци библиотекинче, Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институтĕнче паллашма пулать.
Çак кĕнекен иккĕмĕш кăларăмĕ Чăваш патшалăх университетĕнче 2008-мĕш çулта тухма тивĕç.
62 (хисеп)
62 (утмăл иккĕ) — 61-пе 63 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Мюлехорн
446 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — .
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Ермунча
Ермунча — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 349 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452793, ОКАТО кочĕ — 80251805004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Çĕнĕ Эштепен
Çĕнĕ Эштепен — Новое Эштебенькино Самар облаçĕнчи Чаллăпуç районĕн чăваш ялĕ.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Чаллăпуç районĕн ялĕсемКатегори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Ваçкасси Янасал
Ваçкасси Янасал, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Хассий
Хасси (Hassium), Hs''', — 108-мĕш хими элеменчĕ
Истори
108-мĕш элемента тупни çинчен 1970-мĕш çулăн пуçламăшĕнче пĕлтернĕ. В. В. Чердынцев ертсе пыракан экспедици Челекен  çурутравĕ патĕнчи молибденит минералĕ çинчи трексене тĕпчесе çутçанталакра 108-мĕш элементăн 267-мĕш изотопне тупнă тесе хăюллăн пĕлтернĕ. Ун çинчен Наука и жизнь» (02/1970), «Атомная энергия» (11/1970, ) журналсенче пичетленĕ. 1970-мĕш çулхи çу уйăхĕнче ку хупара В.И.Вернадски ячĕллĕ геохимии тата П.Л.Капица ячĕллĕ физика проблемисен нститутĕнчесенче сӳтсе явнă. Каярах шанчăклăхне çирĕплетмен тесе элемента тупнине туннă, ,. 1984-мĕш çулта Дармштадри йывăр ионсене тĕпчекен центăрта (Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI) UNILAC хăвăртлатакан çинче  (208Pb) хура тăхлана 58Fe) ионсемпе персе 3  265Hs тĕшне синтезланă. Вĕсене α-арканун сăнчăрне тишкерсе шанчăклăн уйăрнă.
Вĕсене пăхăнмасăр, çав вăхăтрах Дубнари ОИЯИ институтĕнче çак реакцинех тишкернĕ. Унта 253Es 3 α-аркануне сăнаса 265Hs синтезланă тесе шутланă. . Дубнари меслет 265Hs тĕшшин аркануне сăнама пултарайман пирки ИЮПАКăн ĕс ушкăнĕ 1993-мĕш çулта 108-мĕш элемента уçнинче Дармштадт ушкăнĕн тӳпи тĕп вырăн йышăннине палăртнă. .
Ячĕ
Малтанах, «элемента çутçанталăкра тупсан», ăна сергени (sergenium, Sg) ят панă (ку вăхăтра сиборги ят пулман) ят панă - Аслă пурçăн çулĕ çинчи Серика хула ятĕнчен. Анчах элемента тупнине çирĕплетеймен пирки ку ята урăх аса илмен. Элемента синтезлани ăнăçлă пулнă хыççăн ăна оттогани (ottohahnium, Oh) ят парасшăн пулнă. (Отто Ган — атомсем арканнине уçакан ăсчахсенчен пĕри).
1994-мĕш çулта ИЮПАК хушаматпа кăна элемент ятне парас йăлапа гани (hahnium, Hn) ят сĕннĕ. Анчах 1997-мĕш çулта хăйĕн сĕнÿне пăрахаçласа хасси в честь немецкой земли Гессен (Hassia — латинское название средневекового княжества Гессен, центром которого был Дармштадт) ят çирĕплетнĕ.. Hassia- латинла ĕлĕххи нимĕçсен Гессен кнеçлĕхĕн ячĕ.
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем Категори:Трансактиноидсем
Порга
thumb|Хула вырнаçнă вырăн Порга, — Бенин патшалăхĕнчи Атакора департаментĕнче вырнаçнă хула.
Категори:Бенин хулисем
Лаланд-де-Помроль ( эрехтăвакан лаптăкĕ )
Иçĕм сорчĕсем
Яхăн 1 120 гектарсемче вырнаçнă хĕрлĕ иçĕм сорчĕсем : Мерло ( 75 % ), Каберне фран, Каберне совиньон тата Мальбек.
63 (хисеп)
63 (утмăл виççĕ) — 62-пе 64 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Çĕнĕ Кĕлĕмкасси
Çĕнĕ Кĕлĕмкасси (Новое Климово), — Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 37 çын, çав шутра 17 арçын, 20 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Пудель
мини|Кӗмӗл пудель
Пудель (нем. Pudel, puddeln — «шывра чӳхенесси») — йытă ăрачĕ, ӗлӗк ӗҫ йытти пулса сунарта хутшӑннӑ, хальхи вӑхӑтра ытларах капӑр йытӑсен ушкӑнне кӗрет. Ӑслӑ йытӑсен шутӗнче иккӗмӗш вырӑн йышӑнать.
Епле курӑнни
Тӗрлӗ тӗслисем пур, пысӑккисем, вӑтаммисем тата питӗ пӗчӗккисем.
Йытӑсен куравӗсем ҫӑмне валли тӗрлӗ кӑсӑк илемлетсе касаҫҫӗ.
Темперамент тата усӑ курни
Питӗ тӑнлӑ йытӑ, ҫынпа туслӑ, хӑвӑрт вӗреннӗ пирки циркра усӑ кураҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Йытă ăрачĕсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Йытă ăрачĕсем, алфавитпа Категори:Пӳлӗмри-капӑр йытăсем, алфавитпа
Кадындар-Елга
Кадындар-Елга — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикbн юханшывĕсем КатегориЧелепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик юпписем
Кот-де-Блай (эрехтăвакан лаптăк)
Кот-де-Блай (Cotes de Blaye AOC) - Бордо енре (Франци) вырнаçнă эрехтăвакан лаптăк.
64 (хисеп)
64 (утмăл тăваттă) — 63-пе 65 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Шупашкарăн Ярмарка лапамĕ
Ярмарка лапамĕ, — Шупашкарăн авалхи лапамĕ. Хальхи Республика лапамĕ вырăнĕнче вырнаçнă пулнă.
Кот-де-Блай (эрехтăвакан лаптăк)
Кунта чылайăш пылаксăр шурă эрехе тăваççĕ. Тĕп иçĕм сорчĕ - Коломбар.
Шупашкарăн Ярмарка лапамĕ
Истори
1884 çулхи хула çӳрчĕсен описĕ тăрăх Ярмарка лапамĕн хакĕ 300 тенкĕпе танлашнă. 1908 çулхи Шупашкар планĕ тăрăх ку лапам хальхи Республика лапамĕ вырăнĕнче вырнаçнă пулнă. Ярмаркасене çулта пĕрре çĕç иртернĕ пирки унта çуртсем пулман.
Кот-де-Блай (эрехтăвакан лаптăк)
Каçăсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо (эрехтăвакан ен)
Шупашкарăн Ярмарка лапамĕ
Истори
Шупашкарти Ярмарка вырăнти пĕлтерĕшлĕ çеç пулнă. Чулхула ярмаркипе танлаштарсан вăл питĕ чухăн пулнă. Тĕслĕхрен, енчен те Чулхула ярмаркинче миллион тенкĕлĕх сутнă пулсан, кунта вара вунă пин тенкĕлĕх кăна суту-илӳ тунă. 1910 çулхи тĕслех те çакнах калать. Çĕртме уйăхĕн 13-пе 20-мĕш хушшинче кунта Знаменски ярмарка иртнĕ. 71 115 тенкĕлĕх тавар туртарса килнĕ, вĕсенчен пурĕ 11 170 (14%) тенкĕлĕх кăна сутма пултарнă. Ку кунти халăх чухăн пулнине пĕлтерет.
1915 çулхи ярмаркăра вара Пĕрремĕш тĕнче вăрçи пуçланнине пула ĕçсем пушшех япăхланнă. Тавара çур суммăлăх кăна илсе килнĕ, сутма 10 405 тенкĕлĕх кăна сутнă.
Совет вăхăтĕнче ярмаркăна темиçе хут тĕрлĕ çĕре куçарнă.
Граждан вăрçи вăхăтĕнче ярмаркăсем иртермен. НЭП ÇЭК вăхăтĕнче каллех иртерме пуçлама тытăннă, анчах та 1930-мĕш çулсенче пĕтерсе хунă.
Категори:Шупашкар лапамĕсем
Алфёровка (юханшыв)
Алфёровка — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв ., Керженец шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Фаленок шурлăхĕнче вырнаçнă. Юппийĕсем сахал, пысăкки çук. Малтан кăнтăр-хĕвеланăçнелле юхать, çурма çула çитсен анăçалла пăрăнать. Вăрăм мар, тăршшĕ çичĕ-сакăр çухрăм çеç.
Ялсем
Юханшыв чылай хушă шурлăхлă вăрман тăрăх юхнăран ун хĕрринче çынсен пурăнмаççĕ.
Раççей патшалăх реестăринчи данныйсем :
Каçăсем
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Шупашкарти Н.К. Крупская ячĕллĕ парк
'''Н.К. Крупская ячĕллĕ парк''', — Шупашкар хулин паркĕ. 1930 çулхи чӳк уйăхĕн 7-мĕшĕнче уçнă.
Историĕ
Ку парк хулан Пасар лапамĕнчен пуçланса кайнă. Пасар лапамĕнче хула пасарĕ вырнаçнă пулнă. Япаласене, ял хуçалăхĕнче ӳстернĕ çимĕçсене унта сутнă пирки йĕри тавра пылчăк питĕ сарăлнă пулнă. Иртсе тухмалла та мар пулнă. Пасар лапамĕ Хĕрлĕ лапам пулса тăнăранпа, тата Шупашкар тĕп хула пулнăранпа çакăнти пасара урăх вырăна куçарасси çинчен нумай хут ыйту çĕкленĕ. 1930 çулта тин вара Симĕс пасар йĕркеленнĕ.
1927 çулта Н.К. Крупская ячĕллĕ парк никĕсленĕ. Кунта В. И. Ленин палăкне вырнаçтарнă. Ку палăк 1960 çулченех паркра вырнаçнă пулнă. Ленин лапамĕнче В. И. Ленинăн çĕнĕ палăкне туса лартнă хыççăн вара ăна Чапаев посёлокĕн территорине куçарнă. Вăрçă хыççăн парка кĕмелли хапха умне Н. К. Крупскаян бюстне вырнаçтарнă, вăл пысăках мар никĕс çинче тăнă. 1979 çулта ăна шыв айне пулмалли занăран Шупашкарти электроаппаратура завочĕн культура керменĕпе Совет çурчĕ хушшинчи лаптăка куçарнă. Икĕ парк хушшинче вырнаçнă чаплă «Триумф арка» (е «Хĕрлĕ хапха») 1920 çулсен вĕçĕнче арканнă.
Кунта тĕрлĕ тĕслĕ аттракционсем, тĕрлĕ мероприятисене иртермелли пӳлĕмсем, шашка-шахмат вайисем валли павильонсем тĕл пемелли тир пулнă. Йывăçсен шучĕ питĕ нумай пулнă.
1970-мĕш çулсенче Шупашкар ГЭСне тума пуçланă пирки парка пĕтерме тивнĕ.
Категори:Шупашкар паркĕсемпе скверĕсем
Кăнтăр Европа
Кăнтăр Европа, — Европа пайĕ, географи енĕпе ку шутра Португали, Испани, Итали, Греци, Гибралтар, Ватикан тата Кипр патшалăхĕсене шутлаççĕ.
Вылъю (Кĕçĕн Сына юппи)
Вылъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Кĕçĕн Сыня юханшывăн сылтăм çыранĕпе 25 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Чăваш патшалăх университечĕн Педиатри факультечĕ
Чăваш патшалăх университечĕн Педиатри факультечĕ - пĕлӳ паракан структурăллă уйрăм Чăваш патшалăх И. Н. Ульянов ячĕллĕ университечĕ педиатрсене, ача-пăча хирургĕсене хатĕрлет. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университечĕн Медицина институчĕн шутне кĕрет.
Факультетри вĕренӳ вăхăчĕ - 6 çул. Вĕренӳ — кăнтăрлахи.
Кафедрăсем
Педиатри факультечĕ шутне çак кафедрăсем кĕреççĕ:
Каçăсем
Категори:Чăваш патшалăх университечĕ
Кадийяк (эрехтăвакан лаптăк)
Кадийяк ( Cadillac AOC ) - Бордо енре вырнаçнă эрехтăвакан лаптăкĕ.
Эрех тĕсĕсем
Категори:Франци эрехĕсем Категори:Бордо (эрехтăвакан ен)
Волгоград облаçĕ
Волгоград облаçĕ, — Кăнтăрти Федераллă округа кĕрекен область. Тĕп хули Волгоград шутланать. Хĕвеланăç енчен хĕвелтухăç енне, çавăн пекех çурçĕртен кăнтăр еннеле ытла тăсăлать. Чикĕ тăршшĕ. Облаçре 1506 хула-ял вырнаçнă.
Транспорт
Область тăрăх иртекен чукун çулĕсен тăршшĕ 1, 6 пин çухрăм, шыв çулĕсем — 1,5 пин çухрăм, автомобиль çулĕсем — 14 пин çухрăм.
Каçăсем
Категори:Раççей
Оберурнен
Оберурнен (Oberurnen) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
1870 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1623.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Кил Йăви (Арăслан совхозĕ)
Арăслан совхозĕн Кил Йăви — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 786 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Амстердам
Амстердам (Amsterdam ) — Нидерландсен тĕп хули. Хула Çурçĕр Голланди çĕрĕнче, Амстел шывĕн вĕçĕнче вырнаçнă. Амстердам Çурçĕр тинĕсĕпе каналпа çыхăннă.
Халăхĕ
2005 çĕртме, 1 тĕлне Амстердам муниципалитет шутĕнче 741 922 çын пурăннă, хула тулашĕсемпе (хула тăрăхĕ) — 1,5 миллион çын.
Тавралăхĕ
Хула çĕрĕн лаптăкĕ — 219,07 çм² (54,09 çм² -шыв).
Кун-çулĕ
thumb|200px|left|Amsterdam Хулана 1275 çул тĕлĕнче никĕсленĕ. Хăй çуралнипе вăл шывран сыхланă дамбăна тивĕç пулмалла. Ячĕ те вара çав дамбпа çыхăннă (Dam — нидерланди чĕлхипе — дамба). XV ĕмĕр тĕлне Амстердам Нидерландын сутă-илӳ енĕпе пысăк хули пулса тăнă.
Сакăрвунăçуллă вăрçă вăхăтĕнче Антверпен хула-порт Испани аллине лекнĕ (1585 çул), вара унтан чылай Антверпен сутă-илӳçĕсем тата ремесленниксем, Испани инквизицинчен тарнă темĕн чухлĕ еврей Амстердам хулине пырса ларнă.
Ялавĕпе гербĕ
thumb|right|200px|Амстердам гербĕ
Финансă
thumb|200px|right|Зёйдас — Амстердамăн финансă районĕ.
Этем пĕрлĕхĕн транспорчĕ
thumb|200px|Амстердам трамвайĕ thumb|200px|[[Разводной мост]]
Автотранспорт
Хула витĕр A1, A2, A4, A6, A7, A8, A9 тата A10 автоçулсем хывнă:
Ăслăх тата пĕлӳлĕх
200px|thumb|[[NEMO музейĕ çĕрле.]]
Архитектура тата паллă вырăнсем
thumb|200px|Дам лапамĕнчи патша керменĕ thumb|200px|Амстердамри хăй майлă архитектурлă каналсем, кĕперсем тата çуртсем left|thumb|200px|[[Дамрак урамĕ]]
thumb|right|200px|Таса Микула чиркĕвĕ thumb|200px|[[Вак укçа турулĕ]]
Каçăсем
* Категори:XIII ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем Категори:ПНЙ пайташ-патшалăхĕсен тĕп хулисем  Категори:Нидерландсен хулисем
Кармановка (ял)
Кармановка (Карман) — Перĕм Енри Барда районĕнчи сала. Печмень ял тăрăхне кĕрет.
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 290 çын, çав шутра 146 арçын тата 144 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 302 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 31 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Кунавка
Кунавка — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сулахай юппи.
Ялсем
Юханшыв вăрман тăрăх юхать, çавна пула ун хĕрринче çынсен пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Бордер-колли
мини|Бордер-колли Бордер-колли (англ. border collie) — йытă ăрачĕ, коллисен ушкӑнне кӗрет. Шотландипе Англи чиккинче кӑларнӑ. Ҫавӑнпа ячӗ — border (акӑлч. чикӗ). Кӗтӳ ҫӳремелли ӑратсен шутне кӗрет, чи малтан сурӑхсемпе ҫӳреме кӑларнӑ пулнӑ, каярах вара тӗрлӗ выльӑх-чӗрлӗх валли, шултра мӑйракаллӑ выльӑх валли уйрӑм кӑларнӑ. Британи Колумбийӗн Университечӗн Стенли Корен ертсе пынӑ ӑсчахӗсен тӗпчевӗсем тӑрӑх, бордер-колли ытти ӑратсенчен чи ӑсли пулать имӗш.
Темперамент тата усӑ курни
Ӑслӑ пулин те, ҫынпа пурӑнма ӑна йывӑр, ӑна яланах тимлӗх кирлӗ.
Каҫӑсем
Категори:Йытă ăрачĕсем, алфавитпа
65 (хисеп)
65 (утмăл пиллĕк) — 64-па 66 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Алфавит
thumb|250px Алфавит (грек. alpha тата beta — грек ăспуххин пĕрремĕш саспаллисен ячĕсем (вăтам тата хальхи грек чĕлхинче beta «вита» пек вуланать)), — саспаллисен йĕрки.
Чи нумай саспалиллĕ алфавит кхмер чĕлхинче (72 саспалли), чи сахалли — ротокас чĕлхинче (Бугенвиль утравĕ, Папуа Çĕнĕ Гвиней).
Çавăн пекех
*
Ванькушкăнь
Ванькушкăнь, — Чăваш Республикин Етĕрне районĕнчи ял.
Тавралăхĕ
Шупашкартан 84 км, Етĕрнерен - 29 км, чукун çул станцинчен 78 км.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 90 çын, çав шутра 43 арçын, 47 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи пурăнан вырăнсем
Чудиха
Чудиха — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сулахай юппи.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Восход ялтан тăватă çухрăм хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Юппийĕсем сахал, пысăкки шутне Степаниха кĕрет.
Чудиха, пĕтĕмешле илсен, анăçалла юхать. Вăрăм мар, тăршшĕ вунă çухрăм çеç. Пĕр вырăнта пĕвеленĕ. Арефьево ял çывăхĕнче Керженецпа пĕрлешет.
Ялсем
Юханшыв вăрман тăрăх юхать, çавна пула ун хĕрринче çынсен пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
Клементина де Жесус
Ытти артистсемпе танлаштарсан, унăн юрăç карьери кĕске пулнă пулсан, Клементина де Жесус Бразилире карнавалсенче тата чухăнсем кăмăллакан юрăç шутланать.
Юрăç карьерине вăл 63 çулта пуçланă. Унăн сассине тăваттă соло, çаплах паллă артистсемпе пĕрле çырнă альбомĕнче итлеме пулать.
Бразилире ăна мама теççĕ.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
1983 çулта вăл ытти артистсемпе пĕрле, çав шутра Паулиньо да Альта, Жоао Ногейра тата Элизе Кардозу, Рио-де-Жанейро хулин театрĕнче, ĕçленĕ.
Клементина де Жесус инсульта пула Санто-Андре хулинче 1987 çулхи утăн 19-мĕшĕнче çут тĕнчерен уйрăлнă.
Каçăсем
Категори:1901 çулта çуралнисем Категори:1987 çулта вилнисем Категори:Бразили мусăкĕ Категори:Самба Категори:Латин американ муcăкĕ
66 (хисеп)
66 (утмăл улттă) — 65-пе 67 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
1868
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Волгоград
Волгоград — Волгоград облаçĕн тĕп хули. Атăл хĕрринче ларать. 1589 çултанпа 1925 çулччен Чархули, 1925-пе 1961 çулчен — Сталинград ятлă пулнă. Хула мэрĕ — Евгений Петрович Ищенко. Ăна 2003 çулхи авăн уйăхĕн 14 суйласа илнĕ.
Каçăсем
Хулан администрациĕн сайчĕ Волгоград.ру
Категори:Волгоград облаçĕн хулисем Категори:Раççей хулисем Категори:Волгоград
Антверпен
Антверпен (нидерл. Antwerpen, фр. Anvers) — Бельги хули, Антверпен провинцийĕн тĕпĕ.
Çаплах Фландри çĕршывĕн хули пулать.
Тавралăхĕ
Хула Шельда шывĕн икĕ енче вырнаçнă тинĕс порчĕ, тĕнчери вуннăлăх пысăк портсен шутĕнче.
Кун-çулĕ
Тĕрĕссĕн хулана хăçан никĕслени паллă мар, çапах та вăл VII ĕмĕрте пулнă. Брюгге XII ĕмĕрте таялнă пирки тата Сакăрвунăçуллă вăрçă хыççăн Антверпен Нидерландсен чи пуянлă сутă-илӳ хули пулса тăрать.
Хуçалăхĕ
Антверпен — алмазсене якатас тата сутас енĕпе тĕнчен тĕпĕ шутланать. Сутă-илӳ йăлисемпе, алмазсене якатас ĕçсене еврей ушкăнĕнчи çынсем хутшăнаççĕ.
Çутĕç, ăслăлăх
Çутĕçĕн пысăк тĕпĕ — университет; темиçе аслă шкул.
Транспорт
Хăвăртлă автомагистралсем Антверпена Гентпа, Брӳссельпе, Хасселтпа тата Бредпа çыхăнтараççĕ. Антверпена хăвăртлă чукун çулсен шутне кĕртес енĕпе паянкун кунта ĕçсем тăваççĕ.
Хулари транспорт шутне автобуссем тата çӳлти тата çĕр айĕнчи трамвайсем (антверпенсем хăш чухне ăна «метро» теççĕ) кĕреççĕ. Пулас вăхăтра çĕр айĕнчи трамвая метро шутне кĕртмелле.
Çĕнĕ Арăслан
Çĕнĕ Арăслан — Пушкăрт Республикин Туймаçи районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 33 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452793, ОКАТО кочĕ — 80251805005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Туймаçи районĕ
Тĕнчери халăхĕн вăтам ватăлăхĕ
Патшалăхри халăх йышĕн вăтам ватăлахĕ
Категори:Демографи
Çĕнĕ Пурнăç
Çĕнĕ Пурнăç Şĕnĕ Purnăş, — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 100 çын, çав шутра 51 арçын, 49 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Степаниха (юханшыв)
Степаниха — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Чудиха шывĕн сулахай юппи, чи пысăкки.
Тавралăхĕ
Юханшыв çăлкуçĕ Восход ялтан тăватă çухрăм хĕвеланăçнелле вырнаçнă. Юппийĕсем сахал, пысăкки çук. Степаниха, пĕтĕмешле илсен, хĕвеланăçнелле юхать. Вăрăм мар, тăршшĕ ултă çухрăм çеç.
Ялсем
Юханшыв вăрман тăрăх юхать, çавна пула ун хĕрринче çынсен пурăнмаççĕ.
Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем
67 (хисеп)
67 (утмăл çиччĕ) — 66-па 68 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Каймасты
Каймасты — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Арша юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ай пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шурă Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Свердловск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Арша юпписем
Вылъю (Сыни юппи)
Вылъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сыня юханшывăн сылтăм çыранĕпе 126 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Шупашкарти ача паркĕ
Истори
Ку парк та Н.К.Крупская ячĕллĕ паркĕ пекех хулан Пасар лапамĕнчен пуçланса кайнă. Пасар лапамĕнче хула пасарĕ вырнаçнă пулнă. Япаласене, ял хуçалăхĕнче ӳстернĕ çимĕçсене унта сутнă пирки йĕри тавра пылчăк питĕ сарăлнă пулнă. Иртсе тухмалла та мар пулнă.
1927 çулта Хĕрлĕ лапамра Ача паркне никĕсленĕ. Малтанах вăл «Октябрь 10 çулта» ятлă пулнă. Вăрçă умĕн паркра фонтан, Сталин палăкĕ пулнă. Çавăн пекех кунта ача-пăчасем валли павильонсем ларнă. Кăшт каярахпа паркпа çумăн Çыхăну çуртне çĕкленĕ.
Ача паркĕпе Н.К.Крупская ячĕллĕ парк хушшинче чпалă «Триумф арка» вырнаçнă пулнă, анчах та 1920-мĕш çулсенче вăл арканнă.
Шупашкарта çĕнĕ парксемпе садсем никĕсленĕ хыççăн Ача паркĕ пушанса юлнă. Фонтан ĕçлема пăрахнă, территорине тирпейлеме, газонсене илемлетме пăрахнă. 1968 çулта парка вара «сквер» ят панă.
1970-мĕш çулсенче Шупашкар ГЭСне тума пуçланă пирки парка пĕтерме тивнĕ.
Категори:Шупашкар паркĕсемпе скверĕсем
Константиновка (Барда районĕ)
2010 çулхи çыравăн пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 496 çын, çав шутра 243 арçын тата 253 хĕрарăм пулнă.
2005 çулта пурăнан халăх йышĕ 583 çын шутланнă.
Барда ялĕн варринчен 25 км майлă вырнаçнă.
Асăрхавсем
Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем
Бельский (Мелеуç районĕ)
Бельский  — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 424 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453873, ОКАТО кочĕ — 80241870002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Мелеуç районĕ
Ридерн (Гларус)
Ридерн (Гларус) (Riedern GL) — Швейцарири коммуна, Гларус кантонне кĕрет.
726 çын (2006, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — 1625.
Каçăсем
Категори:Базель-Ланд хулисем
Треппел
Треппел — (Тряпино) Пушкăрт Республикинчи Авăркас районĕн чăваш ялĕ. Нагадак юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă. Ялта лавка, пуçламăш шкул, фельдшер пункчĕ пур.
Кун-çулĕ
Яла 1773-мĕш çулта никĕсленĕ. 1865-мĕш çулта 17 килте 106 çын пурăннă.
Демографи
1816 – 200 чел.; 1834 – 350; 1896 – 330; 1906 – 231; 1939 – 449; 1969 – 404; 1989 – 252; 2002 – 204 çын
Халăх йышĕ:
2002 çулхи халăх çыравĕпе килĕшӳллĕн чăвашсен пайĕ (99%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Толпасăна çитме: 23 çм , Белое Озеро станцине 15 çх.
Пăртта (пĕлтерĕшсем)
Пăртта —
68 (хисеп)
68 (утмăл саккăр) — 67-пе 69 хушшинчи натураллă хисеп.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Тулли хисепсем
Итиро Мицуки
thumb|200px|Итиро Мицуки
Каçăсем
Категори:Япун юрăçисем
Куркатау
Куркатау — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики территорипе юхать. Кана юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 52 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем
Студенка
Студенка (ячĕ чăвашла куçарсан Сившу пулать) — Чулхула облаçĕн çĕрĕ тăрăх юхакан пĕчĕк юханшыв, Керженец шывĕн сулахай юппи.