cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Монгол чĕлхисем
Монгол чĕлхисем, — алтай чĕлхисен çемьине кĕрекен чĕлхесен ушкăнĕ. Лексикостатистика тĕпчесе пĕлнĕ тăрăх вĕсем пирĕн эрăн V ĕмĕрте пайланса кайнă.
Ытти авалхи чĕлхесем
*
Бабушкин Александр Васильевич
Бабушкин Александр Васильевич — ( 20-25), 3-мĕш Беларуç фрончĕн 1-мĕш сывлăш çарĕн 10-мĕш уйрăм разведка авиаци полкĕн Эскадрилья штурманĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19.
Мантелласем (йӑх)
Мантелласем (йӑх) (лат. Mantella) — мантелласен Mantellidae йышӑн шапасен йӑхӗ. Вӗтӗ шапасем, пысӑкӑшӗ 2—3 см патне пулать. Тӗсӗ янкӑр, ватӑ сарӑ, кӑвак, сарӑ, хура тата симӗс тӗссен хутшӑнӑвӗ, ку вӗсен тирӗ наркӑмӑшлӑ пулнине пӗлтерет. Мадагаскар эндемикӗсем.
Классификаци
2018 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче йӑха 16 тӗс кӗртеҫҫӗ:
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Мантелласем
Новый Алдар
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Европа чĕлхисен кунĕ
Каçăсем
Категори:Европа пĕрлешĕвĕ Категори:Уявсем Категори:Авăнăн 26-мĕшĕ
Кĕçĕн Самлат
Кĕçĕн Самлат — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Самлат юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Мариинский (Çтерлĕ районĕ)
Мариинский  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 906 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453140, ОКАТО кочĕ — 80249856003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Покрасс Дмитрий Яковлевич
Дми́трий Я́ковлевич Покра́сс (юпа, 26 (чӳк, 7) 1899, Киев, Украина – раштав, 20 1978, Мускав) — раççей тата совет музыканчĕ, композитор. СССР халăх артисчĕ (1975).
Кун-çулĕ
Сакăр çултан пуçласах куплетсем юрласа хырăма тăрантарнă, хуласем тăрăх çӳрет, ватă Киев çумĕнчи, çар оркестрĕсен, еврей туйĕсемпе уявĕсен, синематографăн, синагогăри украин хавас ташшисен кĕвĕ-юррисене тимлет.
1914–1917 çç. Петроград консерваторинче фортепиано класĕнче вĕреннĕ. Студент чухнех романссем тата варьете артисчĕсем вали хайлать.
«Ирмочка» («Гримасы жизни») романс пуххине çырать: «Интимные песенки кабаре жанра Изы Кремер, Вертинского, Сабинина, Хенкина». Романссен кĕввинче паллă салун артисчĕсен манерĕсемпе, танго, тустеп, вальс-бостон меслечĕсемпе усă курнă. «Интим жанр» юррисене «чикан баян юррине» шăрантаракан В. Шуйский валли («Стыдливая чайная роза», «Вы улыбнулись мне», «Мичман Джонс», «Танго Долорес», П. Герман, О. Осенин тексчĕ) çырнă. 1917 çулта Киева таврăнать, аккомпаниатор пулса ĕçлет. 1919 çулта Ростов-Тан-çинчи хулари «Кривой Джимми» эстрада театăренче ĕçлет. 1919—1921 çулсенче Пĕрремĕш Юланут çарĕнче хĕсметре. Пĕрремĕш Юланут çарĕ Ростова йышăннине чысласа «Марш Будённого» (1920, сăвви А. Д’Актилĕн) юрă çырать. Хăйĕн вăрçă юлташĕсене халалласа «Гей-гей, седлай коней», (Д. Бедный тексчĕ), «Вперед» кантата, «Красные кавалеристы» марш юррине (иккĕшне С. К. Минина).
1923 çултанпа — Мускавра, эстрада мусăккин тĕрлĕ жанрĕпе ĕçленĕ. Миниатюр театăрĕсемпе кабаре валли, Т. Церетели, чикан хорне, Е. Доберо, О. Варгина юрăçсене «Альказаре-ре» аккомпаниленĕ.
1923–1926 çулсенче — «Палас» тата «Эрмитаж» мускав театăрĕсен тĕп дирижёрĕ тата кĕвĕ пайĕн ертӳçи. 1926–1936 çулсенче Мускав мӳзик-холлĕн дирижерĕ кĕвĕ пайĕн ертӳçи. 1932–1954 çулсенче Даниил Покрасспа пĕрле хевтеленĕ.
1936–1972 — Чукун çул ĕçтешĕсен этеплĕх тĕп çурчĕн эстрада оркестрĕн пултарулăх ертӳçи. Кинофильмсемпе драма спектаклĕсем вали кĕвĕ-юрă çырать.
Пиччĕшĕ çĕре кĕрсен Дмитрий «Марш мотопехоты» (тексчĕ Е. Долматовскин, 1957), «Великий город» («Песня о Москве», Пришелец тексчĕ, 1974), «Люба, Любушка, Любовь» (П. Градов тексчĕ), «Родной городок» (Михаил Светловăн тексчĕ, 1975), «Марш БАМ» (М. Вершининăн тексчĕ, 1975) юррисене кĕвĕлет. Çаплах «Красные дьяволята» (1950), «Конармия» (1950) драмăллă спектакăльсене кĕвĕпе илемлетет, сĕрме купăс валли те хайлать, романс тĕсне те манăçа хăвармасть.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:1899 çулта çуралнисем Категори:Чӳк, 7 çуралнисем Категори:Киевра çуралнисем Категори:1978 çулта вилнисем Категори:Раштав, 20 вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:Раççей композиторĕсем Категори:СССР халăх артисчĕсем Категори:Сталин парни лауреачĕсем Категори:СССР кинокомпозиторĕсем
Ягафова Екатерина Андреевна
Ягафова Екатерина Андреевна (1968 çулхи юпа уйăхĕн 26-мĕшĕ, Тилечер ялĕ, Чаллăпуç районĕ, Самар облаçĕ çур.) — чăваш этнологĕ, истори ăслăхĕсен тухтăрĕ.
Кун-çулĕ
1968 çулхи юпа уйăхĕн 26-мĕшĕнче Самар облаçĕн Чаллăпуç районĕнчи Тилечер ялĕнче çуралнă.
МПУĕн истори факультетне пĕтернĕ. 1997 çултан Самар патшалăх педагогика университетĕнче ĕçлет.
Каçăсем
Категори:1968 çулта çуралнисем Категори:Раççей историкĕсем Категори:Самар чăвашĕсем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш ăсчахĕсем
Борий
Бори (Bohrium,Элементсен периодикăллă системин 107-мĕш хими элеменчĕ,  символĕ Bh.
Истори
107-мĕш элемента синтезлани çинчен чи малтан Дубнари Ю. Оганесян ушкăнĕ пĕлтернĕ. Ку ĕçĕн меслечĕ висмут-209 тата хром-54 изотопсен тĕшĕсен пĕрлешнĕ реакцин спонталлă пайланăва тĕпчессипе çыхăннă. Икĕ характерлă çурма аркану тапхăрĕ тупнă: 5 ç тата 1—2 мç. Пĕрремĕшне 257105 тĕшĕ арканипе çыхăнтарнă, мĕншĕн тесен ку тапхăра 105-мĕш элемента синтезланă реакцисенче те асăрханă: 209Bi+50Ti, 208Pb+51V, 205Tl+54Cr. Иккĕмĕш çурма аркану тапхăрне 261107 изотппа çыхăнтарă. Вăл, ăсчахсем шухăшĕпе, икĕ майпа арканать:спонталлă пайланăва (20%) тата 257105 изотоп патне илсе çитерекен α-аркану (çурма аркану тапхăрĕ - 5ç).
1981-мĕш çулта Германири Дармштадт хулинчи йывăр ионсен институтĕнчи тĕпчевçисем (Gesellschaft für Schwerionenforschung, SGI) Дубна тĕпчевçисен реакцине 209Bi+54Cr çĕнĕрен тĕпченĕ. Вĕсем 262107 тĕшĕн 5 альфа-аркануне уйăрнă.
Тата тăсăлнă тĕпчесем 209Bi+54Cr реакцинче чăнах та 261107 тата 262107 атомсем çуралнине палăртнă .Анчах Дубнари тĕпчеçĕсен йăнăшĕсене те палăртнă. 5 ç яхăн çурма аркану тапхăрĕ 257105 тĕшпе мар, 258105 çыхăннă. . Дубна тĕпчевçисем 262107 изотопăн альфа-аркануне сăнанă, 261107 -не мар.
Ячĕ
1992-мĕш çулхи авăн уйăхĕнче Дубна тта Дармштадт ăсчахĕсем 107-мĕш элемента Дани ăсчахне Нильс Бора асăнса нильсбори ят пама калаçса татăлнă, маларах совет ăсчахĕсем 105-мĕш элемента (Дубни) нильсбори ят пама сĕннĕ пулсан та. 1993-мĕш çулта ИЮПАК нимĕç ушкăнĕн приоритетне çирĕплетнĕ, 1994-мĕш çулта бори ят сĕннĕ, мĕншĕн тесен хими элеменчĕн ячĕ нихăçанта ăсчахăн ячĕпе тата хушамтĕнчен тăман. Çак сĕнĕве 1997-мĕш çулта дани ăсчахĕсемпе канашланă хыççăн ИЮПАК çирĕплетнĕ. .
Изотопĕсем
261 рен пуçласа 272 таран изотопĕсем паллă. Чи çирĕп изотпĕн çурма аркану тапхăрĕ 17 ç. .
Каçăсем
Категори:Хими элеменчĕсем Категори:Металсем Категори:Радиохастар элементсем Категори:Трансактиноидсем
Иваново облаçĕн Палех районĕ
Палех районĕ — Иваново облаçĕн тĕп пайĕнче вырнаçнă район. Администраци пуçлăхĕ - Рыбаков Сергей Александрович. Телефон кочĕ +7 49334. thumb|250px
Демографи
Халăх йышĕ 11 622 çын.
Административла пайлану
2005-мĕш çулта района 10 пурăну тăрăхĕ çине пайланă, вĕсенчен 1 хула тăрăхĕ 9 ял тăрăхĕ:
Каçăсем
Категори:Иваново облаçĕн районĕсем
Çеçенхир
250px|thumb|Хӗвеланӑҫ [[Казахстан|Касакстанра, ҫуркунне пуҫламӑшӗнче ҫеҫенхир сӑн-сӑпачӗ.]]
Çeçeнхир  — çypçĕр тата кăнтăр çyp чăмăрĕсенчи вăтам тата тропик çyм зонăсенчи курăк ӳсен-тăранлă тӳрем.
Пĕтĕмĕшле кăтартни
Çeçeнхирсен уйрăмлăхĕ — йывăçcем çyкки (шывлă çĕр хĕррисенчи искусствăллă лартнисемсĕр тата вăрман ярăмĕсĕр пyçcăр).
Çeçeнхирлĕ çĕрĕсен климачĕ яланхиллĕ вăтам континентлинчен пулать, çyлахи кунĕсем шăрăх, хӗллесем сивĕ.
Тĕве
left|thumb|Дромедар Тĕве (Camelus) — тир хытнă ураллă кĕçĕн ушкăнĕн сĕт ĕçекенсен ăрачĕ. Тĕве — пушхирте пурăнма хăнăхнă пысăк чĕрчун.
Тĕвесен икĕ тĕсне те 5000 çул каялла алла вĕрентнĕ. Çутçанталăкри тискер тĕвисене Гоби пушхирĕнче Н. М. Пржевальский çулçӳревçĕ тĕпчесе уçнă. Халĕ икĕ курпунлă тĕвесене Якутире плейстоцен паркĕнче пурăнма хăнăхтарас енĕпе ĕçлеççĕ. Çапах та тискер тĕвесем сайра тĕл пулаççĕ. Çурçĕр Америкăпа Австралин типĕ çĕрĕсенче çак выльăха ирĕке кăларнă — кунта вĕсем лайăх ĕрченĕ.
Çак сĕт ĕçекенсем хаяр типĕ çĕрсенче хăйсене тĕреклĕ туяççĕ. Çăра çăм ăна кăнтăрлахи шăрăхпа çĕрлехи сивĕрен упраççĕ. Икĕ пӳрнеллĕ икĕ ура — сапăнакан хăйăрпа е вак-тĕвек чул çине пусса утаççĕ. Тĕве тарламасть, шăнă чух та сахал шыв çухатать. Сăмса шăтăкĕнчен сывлăшпа пĕрле тухакан нӳрĕкĕ пĕрмечере пуçтарăнса калех çавара лекет. Шывсăр тĕве кĕлеткин 40 % йывăрăшне çухатса та, ура çинчех тăрать. Янтă шыв тĕлне çитсен, нӳрĕксĕр асап тӳснĕ тĕве пĕр самантра тӳрех 57 литр шĕвеке хырăма кӳпет. Тĕвен пушхирте çӳреме ятарлă меллĕхĕ — курпун — пур. Унăн çу янтăхĕ çав тери йăвăр пулассенче шыв çăлкуçне ылмаштараççĕ. Тĕве вара шывсăр икĕ эрне, апат çимесĕр икĕ уйăха тарин утма пултарать.
Пысăк шыв кӳлленчĕкĕсене хăйĕн ĕмĕрĕнче курман пулсан та, тĕве шывра лайăх ишет.
Тĕве евĕрлисен шутне çаплах альпака, лама, гуанако тата викунья чĕрчунĕсем кĕреççĕ. Альпакăпа лама — килти выльăх, вĕсемпе çăм тупăçĕ енĕпе усă кураççĕ.
Çак чĕрчунсен икĕ тĕсе тĕл пулать:
Тĕве символикăра
thumb|100px|right|Челепи гербĕ Тĕве хăйпе, чи малтанах, тӳсĕмлĕхе кăтартать.
1830 çулта пичетрен тухнă «Полное собрании законов Российской империи» çапла ăнлантарнă: "«Навьюченный верблюд в знак того, что оных в сей город довольно с товарами приводят»" Тĕве сутă-илӳ палăртăвĕн симвăлĕ шутланать, çавăнпа ĕнтĕ караван çулĕ хула витĕр тухни паллă пулать.
Каçăсем
Категори:Килти чĕрчунсем Категори:Выльăха ĕрчетни Категори:Сĕтпе ӳсекенсем Категори:Килти чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Ибраево (Ибраевский ял тăрăхĕ)
Ибраево  — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 162 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238815001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
578
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Раççей Федерацин Конституци Сучĕ
Раççей Федера́цин Конституци Су́чĕ (КС РФ) — конституци суд ĕç-пуçĕнче хăй тĕллĕн те пăхăнмасăр суд влаçне тăвакан конституци контролĕн суд органĕ.
Кун-çулĕ
Конституци Судне 1991 çулхи утăн 12-мĕшĕнче РСФСР «Конституци сучĕ пирки» саккунĕпе туса хунă. 1991 çулхи юпан 30-мĕшĕнче РСФСР Халăх депутачĕсен съездĕнче 13 судьяна суйланă:
Каçăсем
Категори:Судсем, алфавитпа
Пушхир
thumb|300px|[[Ливи пушхирĕ]] thumb|300px|Пушхир
Пушхир — тӳрем çийре вырнаçнă, сайра е пачах çуклă флорăллă, фаунăсăр (хăш-пĕр ятарлă тĕсĕсем çеç тĕл пулаççĕ) ландшафтăн тĕсĕ.
Пĕтĕмлĕ хаклăхĕ
Хăйăрлă, чуллă, тăмлă, тăварлă пушхирсем пулаççĕ. Уйрăм юр пушхирĕсем (Антарктидăпа Арктикăра — арктика пушхирĕ). Чи паллă хăйăр пушхир — Африка континенчĕн çурçĕр пайне йышăнса тăракан Сахара. Çавăн пекех пушă çĕрсем (çурма пушхирсем) тĕл пулаççĕ.
Пушхирсен классификацийĕ
thumb|[[Крамской Иван Николаевич|Иван Крамской ӳкерчĕкĕ «Христос пушхирте»]] Тăпра хаклăхĕпе пушхирсене темиçе тĕсе уйăраççĕ.
Экологи
Цивилизацирен аякра пулнипе тата тăнăç климат тăнипе, пушхирсен хăй евĕр экологи системисем паянкуна та сыхланса юлнă. Хăшпĕр çĕршывсенче пушхир пайĕсене наци çутçанталăк упранăвĕсем шутне кĕреççĕ. Тепĕр енчен, пушхир çумĕнчи çын ĕçлĕхĕ (вăрмана касса кăклани, юхан шывсене пӳлни) пушхирсене сарса янă. Çĕрсем пушхирленсе кайни — паянкунхи чи хăрушăллă, пĕтĕм тĕнчеллĕ тата хăвăрт пулакан ĕç-пуçĕ шутланать. 90-мĕш çулсенче 3,6 млн га типĕ çĕр пушхирленме тытăннă. Çак хăрушăлăх çутçанталăкăн тĕрлĕ климатĕсенче, çапах уйрăмах шăрăх типĕ районсенче авăк утăмлать. XX ĕмĕрте йывăçсем лартса, шыв канавĕсене чавса пушхирсем сарăлса кайнине чарма пикеннĕ. Çавах та çĕр пушхире тухса пыни тĕнче экологин чи вичкĕн пулăмĕ шутланать.
Каçăсем
Категори:Пушхирсем Категори:Географи
Аверченко Аркадий Тимофеевич
Арка́дий Тимофе́евич Аве́рченко (1881 —1925) — вырăс çыравçи, сатирик, театр тишкерӳçи.
Пултарулăх ĕçĕ
Аркадий Тимофеевич Аверченко — прозăçă, драматург, журналист тата тишкерӳçĕ.
Вуламалли
Хлебина А., Миленко В. Аркадий Аверченко: встреча через 90 лет // Аверченко Аркадий. Руское лихолетье глазами короля смеха. — М.: Посев, 2011 (http://www.mdk-arbat.ru/bookcard?book_id=704540).
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем:Харьков Категори:Раççей çыравçисем, алфавитпа Категори:Вырăс çыравçисем, алфавитпа Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем Категори:Ютçĕрти вырăс литератури Категори:Пайăр çынсем:Одесса:Литература Категори:Раççей юморисчĕсем Категори:Раççей сатирикĕсем Категори:XX ĕмĕрти раççей çыравçисем
579
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Сато
— анлă саралнă япун хушамачĕ.
Кăмакал
Кăмакал, — Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи ял. 1923 çулчен Кăмакал Шетмĕ ятлă пулнă.
Тавралăхĕ
Кĕçĕн Шетмĕ юханшывăн с сулахай хĕррринче вырнаçнă. Шупашкара — 56 км, райцентра — 6 км, ч/ç станцине — 19.
Истори
1922 çулхи утă уйăхĕн 1 тарин Етĕрне уесĕн Упи улăсне кĕнĕ. Ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесĕн Упи улăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Çĕрпӳ районне, 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Трак районне кĕнĕ. 1940 çулхи çулра уйăхĕн 16 ял Красноармейски районне кĕнĕ. 1962 çулхи раштавăн 20 яла Çĕрпӳ районне кĕртнĕ, 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăт таран Красноармейски районне кĕрет.
Чекша
Чекша — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 395 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Карăпчак
left|250px
Карăпчак — Евраçин вăтам тата субтропик зонинче йăва çавăракан шур такисен йышне кĕрекен пысăках мар вĕçен кайăксен тӗсӗ. Вырăсла ячĕ нимĕçсен waldschnepfe (буквально «лесной кулик»). сăмахĕнчен пулнă. Даль сăмахсарĕхальхи вăхăтра сайра усăă куракан ытти сăмахсене асăнать — боровой кулик, слука, крехтун, березовик, боровик и красный кулик.
Апатланăвĕ
right|thumb|250px|Карăпчакăн тĕп апачĕ - ăман Тĕп апачĕ - ăман хурчĕ. Çавăнпа нумай гумуслă тăпра çинче апатланать. Унсăр пуçне хурт-кăпшанкăсмпе вĕсен хурчĕсене, эрешменсене çиет. Тырă йышши культурăсен тĕшĕсене, ешĕл калчасене тата çырласене те кăштах çиет. Вăрман хĕрринчи çерем çинче, шурлăхра каçхине е каçпа апатланать. Хуртсемпе ăмансене шыраса хăйĕн вăрăм сăмсине çемçе тăпра ăшне чикет.
Каçăсем
Категори:Кăрăпчаксем Категори:Еврази кайăкĕсем
580
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ĕнел
Ĕнел (Новое Тойдеряково) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
419 çын (2006) пурăнать. Çӳлти, Çăва (Масар), Лавкка, Çамрăксен, Аялти, Çĕнĕ, Тĕп урамĕсем. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 382 çын, çав шутра 186 арçын, 196 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Тетюш уесĕн Элькей вулăсне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Çăрттан йышшисем
Çăрттан йышшисем шутне пĕтĕмпе 5 тĕс кĕрет. Вĕсем пурте хăйсен вăрăм кĕлеткипе палăрса тăраççĕ. Хырăм çинчи çуначĕсем кăкăр çинчинчен аякра вырнаçнă. Çурăм çинчи çуначĕ питĕ хыçала вырнаçнă, кут ани çунаттипе тĕлмн тĕл килет. Çăрттансен çăварĕ пысăк, аялти янахĕ çӳлтинчен маларах тухса тăрать. Шăлĕсем янах шăмми çинче çеç мар, çăвар маччипе чĕлхи çинче те тĕл пулать. Аялти шăлĕсем хушшинче аса шăлне аса илтерекеннисем те пур.
Мерло
thumb|250px|Мерло Мерло ( Merlot ) - паллă франци хĕрлĕ иçĕм сорчĕ. Тăван çĕрĕ: Бордо енĕ (Франци). Урăх ячĕсем: Merlot Noir, Merlau, Vitraille, Crabutet, Bigney, Medoc Noir.
Çăрттан йышшисем
Чăвашра пурăнаканнисем
Чăвашра çăрттан йышшисенчен Ахаль çăрттан кăна тĕл пулать.
Мерло
Ампелографи
Мерло ирех чечекленет, ирех çырласем пиçеççĕ. Шăрăх çанталăкра Мерло сортран ансат эрехсем пулаççĕ. Çавăнпа Кăнтăр çурчăмăрĕнчи çĕр-шывсенче Мерло сорта сăртлă тăрăхсенче ӳстереççĕ.
Сарăлни
thumb|right|120px|Мерло çулçи Мерло сорчĕ тĕнчере анлăн сарăлнă (598 000 га 2004 çул ):
Чаплă эрехсем
thumb|left|200px|Petrus
Каçăсем
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Горник
Горник:
Шунтал районĕ
thumb|300px|Шăнтал районĕ Самар облаçĕн карттинче Шунтал районĕ, — Самар облаçĕн çурçĕр енче вырнаçнă район. Район лаптăкĕ — 1338,2 км2. Район центрĕ Самар хулинчен 204 çухрăмра ларакан Шунтал станцинче вырнаçнă. Района 1935 çулхи нарăсăн 5-мĕшĕнче туса хунă. Вăл ун чухне Денискински районĕ ятлă пулнă. 1940 çулта района хальхи ята панă.
Район пуçлăхĕ — Кириллов Анатолий Васильевич.
Географи
Район лаптăкĕ — 1 338,2 км². Пысăк юханшывсем — Хунтăрча, Аслă Çарăмсан, Суруш.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 60 ял. 17,8 пин çын пурăнать (2006).
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕн районĕсем
Хура мантелла
Хура мантелла (лат. Mantella madagascariensis) — мантелласен йӑхӗн Mantella, мантелласен Mantellidae йышӗн шапи. Тӑршшӗ 22—31 мм. Мантелласен тӗсӗсен чи тӗрлӗ тӗсли. Унпа юнашар питӗ ӑна аса илтерекен, хырӑмӗ тӗсӗпе уйӑрӑлса тӑракан тепӗр тӗс — Mantella baroni пурӑнать. Ку тӗссене пӗр пӗринчен уйӑрса илме питӗ йывӑр.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Мантелласем
Етим Эмин
thumb|right|250px|Етим Эмин Етим Эмин -( 1838-1884 ) ( чăн ячĕ Магомед-Эмин ) - паллă лезгин сăвăçă. Магомед-Эмин Цилинг ялта ( Курах районĕ )кадий ( судья ) çемьере çуралнă.Хăвăн сăввисене лезнин, азербайджан тата араб чĕлхисемче çырнă.
581
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кĕçĕн Сильга
Кĕçĕн Сильга — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Сильга юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Мальвазия
thumb|200px|Мальвазия Мальвазия - ( Malvasia ) - авалхи шурă тата хĕрлĕ иçĕм сорчĕ.Тăван çĕр : Малти Ази.Ячĕ авалхи грек хуличен - Монемвзия - панă.Паян чилайăш Мальвази иçĕмран пылак тата хаярлатнă эрехсем тăваççĕ.
Кĕçĕн Сильга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Мальвазия
Сарăлни
thumb|left|200px|Мальвазия çырлисем "Вин санто" валли лупасра типĕтеççĕ Паян Мальвазия Вăтаçĕр тинĕсри çĕршывсемче анлăн сарăлнă.Италире яхăн 30 000 га йышăнă.Чи чаплă, паха эрехсем Италире тăваççĕ :
Кĕçĕн Сильга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мальвазия
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Ампарчик
Ампарчик:
Прямик
Прямик — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Кырчанка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Германи эрехĕсем
Германи - эрехтăвакан паллă çĕршыв. 1999 çулта Германире 12 244 пин гл эрехе тунă (тĕнчере VI-мĕш вырăн).
Иçĕм сочĕсем
Германире чылайăш шурă эрехсем тăваççĕ.Анлă сарăлнă иçĕм сорчĕсем :
Эрехтăвакан паллă хуçалăхсем
Категори:Германи эрехĕсем
Бабушкин Леонид Георгиевич
Бабушкин Леонид Георгиевич — ( 03-22), 2-мĕш Беларуç фрончĕн 50-мĕш çарĕн 139-мĕш перевçĕсен дивизин 609-мĕш перевçĕсен полкĕн разведка взвочĕн отделени командирĕ, кĕçĕн сержант, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24.
Петров Владимир Дмитриевич
thumb|Шăнтал районĕн пуçлăхĕПетров Владимир Дмитриевич, — Самар облаçĕн Шăнтал районĕн пуçлăхĕ. 1957 çулхи кăрлачăн 1 çуралнă.
Пурнăçĕ
Çара кайса килнĕ хыççăн «Канаш» племзаводĕнче тата Кутузов ячĕпе хисепленекен колхозра ĕçленĕ.
1996 çулхи çурла уйăхĕн 1 хыççăн Шăнтал районĕн пуçлăхĕн ĕçне ертсе пыракан вырăна лартнă. 1996 çулхи раштав уйăхĕнче тата 2000 çулхи утă уйăхĕнче Шăнтал районĕн пуçлăхĕ вырăнне суйласа илнĕ.
Категори:Самар облаçĕн паллă çыннисем
Кидань чĕлхи
Кидань чĕлхи, — хальхи Шалти Монголи тата МХР çĕрĕсем çинче куçса пурăннă кидань халăхĕн чĕлхи. Тĕпчевçĕсем ăна монгол чĕлхисем шутне кĕртеççĕ. Ку чĕлхе киданьсен Ляо инперийĕн (X-XII ĕмĕрсем) çырăвĕсенче сыхланса юлнă. Ку çыруллăх «пысăк» тата «пĕчĕк» çыруллăх çине пайланать. Пысăкки китай иероглифĕ евĕр пулнă — ăна халĕ те вулайман-ха. «Пĕчĕкки» вара урăхларах — сыпăксенчен тăнă. Сăмаха тăвакан сыпăксем пĕр-пĕринпе аякра тăракан ушкăнсене пуçтарăннă.
Вуламалли
Категори:Монгол чĕлхисем
Çĕнĕ Мухамет
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ Çĕнĕ Ммухамет
Воскресенски вулăсĕ
Воскресенски вулăсĕ, — Шупашкар уесĕн вулăсĕ. Хальхи Чăваш Енĕн Сĕнтĕрвăрри тата Куславкка районĕн çĕрĕсем çинче вырнаçнă пулнă.
Ялсем
Воскресенски вулăсне çак ялсем кĕнĕ:
Категори:Шупашкар уесĕн вулăсĕсем
Кутемер
Кутемер, — Чăваш Енĕн Куславкка районĕнчи ял.
Истори
1927 çулчен Шупашкар уесĕн Воскресенски вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Сĕнтĕрвăрри районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17 хыççăн Октябрьски районне, 1959 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Куславкка районне кĕрет.
Паллă çынсем
Категори:Куславкка районĕнчи пурăнан вырăнсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа
Уйран
Уйран — çусăр тутлă хăйма, çу уçласа илнĕ чух тухакан çум çимĕç. Тата “уйран” тесе калаçē «турāх» шывпа тāварпа хутāштарнине.
Вуламалли
Категори:Сĕт çимĕçĕ Категори:Çимĕç
Байрак (Çтерлĕ районĕ)
Байрак  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 212 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453140, ОКАТО кочĕ — 80249856004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
582
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Голубев Леонид Алексеевич
Голубев Леонид Алексеевич — (30.05.1912(17)-20.03.1991), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Аякри тăвăм авиацин 5-мĕш авиаци корпусĕн 54-мĕш авиаци дивизин 7-мĕш гварди авиаци полкĕн отрячĕн штурманĕ, гварди капитанĕ.
583
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кипеç
Кипеç (Апанасово-Эщебенево) — Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи ял.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
105 çын (2006) пурăнать. Тухăç, Çул, Кӳлĕ урамĕсем. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 79 çын, çав шутра 29 арçын, 50 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1917 çулчен Теччĕ уесĕ|Теччĕ уесĕн Курнавăш вулăсне кĕнĕ.
Паллă çынсем
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 79 çын, çав шутра 29 арçын, 50 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Вилĕ вĕлтĕр
Каçăсем
Категори:Океан Категори:Тинĕс Категори:Шыв çийĕнчи хумсем Категори:Шĕвек çийĕнчи хумсем
Mantella baroni
Mantella baroni (Барон мантелли, чӑпар ылтӑн шапа е Мадагаскарӑн наркӑмӑшлӑ шапи тӗрлӗ ятсемпе паллӑ) - ку пысӑках мар наркӑмӑшлӑ мантелласен Mantellidae йышӗн шапи.
Пӗрремӗш хут ку биологилле тӗсе Джордж Альберт Буленджер 1888 ҫулта ҫырса панӑ, вӑл ӑна Мадагаскарта пурӑннӑ, ку тӗсе тӗпчесе пуҫтарнӑ акӑлчан ботаникӗ тата миссионерӗ Ричард Барон ятне панӑ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Мантелласем
Сĕт
Çăмăлтарах, сахалтарах хăймине йăвăртарах, нумайрах сĕтрен сепаратор урлă кăларса уйăраççĕ.
Хĕрарăм сĕчĕ
Категори:Ӗçмесем Категори:Сĕт çимĕçĕсем
Кĕçĕн Широкая
Кĕçĕн Широкая — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Широкая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Пӳрнеске
Пӳрнеске — çĕленĕ чухне йĕп чикесрен хӳтĕленме тата йĕпе хулăм пусма витĕр кĕртме пӳрне çине тăхăнмалли пĕчĕк калпак.
Çавăн пекех
Категори:Çĕвĕç инструменчĕсем Категори:Çĕвĕç йĕпписем
Арча ен
Арча ен, Арча тăрăхĕ (Arça yağı, Арча ягы — Хусан ханлăхĕнчи Хусан лешьенĕн ĕлĕххи ячĕ.
Халĕ кунта
районĕсем вырнаçнă
Черемушка (Луза юппи)
Черёмушка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 543 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Арча ен
Каçăсем
Категори:Тутарстан кун-çулĕ Категори:Тутарстан
Черемушка (Луза юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сибады
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Загородный
Загородный — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 2102 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453140, ОКАТО кочĕ — 80249856006.
Сибады
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Загородный
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Пужавка
Пужавка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Иванцовка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Мордовия Саранск ФК
Каçăсем
Категори:СССР футбол клубĕсем Категори:Раççей футбол клубĕсем Категори:Саранскри спорт
Гирин
thumb|250px|right|Гирин Китай картти çинче Гирин (Кирин, Цзилинь;) — Китайăн Цзилинь провинцийĕнче вырнаçнă хула.
Çутçанталăк
Гирин хули Сунгари юханшыв тăрăхĕнчи сăртлă вырăнта вырнаçнă.
Халăх йышĕ
2005 çулта хулара 1,9 млн çын пурăннă.
Каçăсем
Категори:Китай хулисем Категори:Цзилинь
Сан-Паулу
Каçăсем
Категори:Сан-Паулу Категори:Бразили хулисем
Намăс
Намăс — çыннăн ăс-хакалĕпе кăмăл-туйăм тивĕçĕсене шутласа хурса хăй  çине илсе пурнăçа кĕртмелли, этем тĕнчи пĕрлĕх пайĕсенче палăртнă тивĕç йĕркисене тытмалли, çын хăй тĕллĕн тăвакан ĕç-пуçа тĕрĕслесе тӳрĕ тытмалли хевтелĕх.
Каçăсем
Категори:Этика Категори:Философи терминĕсем
Меценатов Фёдор Сергеевич
Меценатов Фёдор Сергеевич, — литературовед. 1908 çулта Чăваш Енĕн Çĕрпӳ районĕнчи Чурачăкра çуралнă. 1943 çулта вăрçăра пуçне хунă.
Пурнăçĕ
Канаш педагогика техникумĕнче, Хусан педагогика институтĕнче пĕлӳ пухнă. Шупашкар тата Канаш педагогика техникумĕсенче чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ.
Ӗçĕсем
Критикăллă статьясем çырнă. Вĕсем Хусанта тухакан «Утăм», Шупашкарта тухакан «Сунтал» журналсенче, «Çамрăк хресчен» тата «Канаш» хаçатсенче пичетленнĕ. 1940 çулта 8 класс валли чăваш литературине вĕренмелли кĕнеке кăларнă.
Категори:Чăваш литературовечĕсем
585
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Çурла, 18
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Шурлăх
right|thumb|Шурлăх.Çурçĕр Рассей Шурлăх — ытлашши нӳрĕк-йĕпеллĕ, юхса иртекен шывлă çийĕнчи пĕрмай шывсăр типçĕр пайĕ.
Шурлăхăн çийĕнче пĕтĕмпех çĕрсе кайман органикăллă япаласенчен торф пулса çитет.
Шурлăх торфĕн хулăнăшĕ 30 см сахал мар, унтан сахал пулсан — шурлăхланнă çĕр теççĕ.
Шурлăхăн çутçанталăкне тĕпчеме М. В. Ломоносов тытăннă, çак ĕçре совет ботаникĕ В. С. Доктуровский чылай вăй хунă, вăлах шурлăх тĕпчевĕ ăслăлăх уйрăмне аталантарса янă.
Шурлăхăн çын пырса кĕме хăруш пайне путхах теççĕ (В. Г. Егоров сăмахсарне пăхăр).
Шурлăхсем пулса кайни
thumb|Шурлăхланнă кӳлĕ Шурлăх икĕ тĕп мелпе пулса тăрать: тăпра шурлăхланнипе е шыв калăпăшне ӳсен-тăран ярса илнипе. Шурлăх пулса каймаллин пĕрмайлă кирлĕ майĕ — пĕрмай ытлашши нӳрĕклĕх.
Шурлăх ӳсентăранĕ
Шурлăх — ботаника ăнланăвĕ çеç мар, географипе ландшафт ăнланăвĕ те пулать. Шурлăхра уйрăм тĕслĕ ӳсен-тăран çитĕнет, вĕсене геоботаника ăслăлăхĕ сăнаса тĕпчет.
Шурлăхсен паллăлăхĕ
Юханшыв пулса кайнă чух шурлăхсем паллă вырăн йышăнаççĕ.
Шурлăхсем парник эффектне чарса тăраççĕ. Вĕсем, вăрмансем пекех, «планетăн ӳпкисем» пулаççĕ.
Шурлăх тĕсĕсем
Категори:Шурлăхсем
Кивĕ Мухамет
Кивĕ Мухамет — Пушкăрт Республикин Киги районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 472 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452503, ОКАТО кочĕ — 80236830003.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Пăнчă (хушă виçи)
Категори:Хушă виçисем Категори:Раççей виçе системи Категори:Анкăл виçи системи
Ылтӑн мантелла
Ылтӑн мантелла (лат. Mantella aurantiaca) — Мадагаскар ҫинче пурӑнакан, мантелласен йӑхӗн, мантелласен Mantellidae йышӗн пысӑках мар шапасен тӗсӗ.
Ҫамрӑк шапасем наркӑмӑшлӑ мар, ӳссе ҫитӗннисен тирӗ тӗрлӗ наркӑмӑшсем кӑларать.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Мантелласем Категори:Çухалакан тĕссем Категори:1900 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Мадагаскарти эндемиксем
Голубев Михаил Трофимович
Голубев Михаил Трофимович — (18.01.1909(5)-15.03.1957), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 40-мĕш çарĕн 42-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 127-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн хими сыхлавĕн взвочĕн командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
Бабушкин Михаил Сергеевич
Бабушкин Михаил Сергеевич — (-), СССР граждан сывлаш флочĕн поляр лётчикĕ, ТБ-3 самолётăн (АНТ-6) иккĕмĕш пилочĕ, , Совет Союзĕн Паттăрĕ , ,. Указ дати - 27.
Каçăсем
Категори:Новодевичье çăвинче пытарнисем
Пужма
Пужма — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Вала юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Полугар
Полугар — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Ягыл-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Осипов Пётр Николаевич
Пётр Николаевич Осипов (1900 çул, кăрлачăн 27-мĕшĕ, Кутемер ялĕ, Хусан кĕперни (халĕ Чăваш Енĕн Куславкка районĕ) — 1987 çул, пушăн 18-мĕшĕ, Шупашкар, Чăваш АССР) — чăваш драматургĕ, çыравçи, медицина ăслăлăхĕсен кандидачĕ.
1934 çултанпа СССР ÇП пайташĕ.
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Çыравçăн пултарулăх çулĕ Хусанта пуçланнă. Кунтах вăл гимназире тата кĕвĕ училищинче вĕреннĕ. Çавăн пекех вăл Хусанти патшалăх университечĕн медицина факультетĕнче пĕлӳ пухнă.
1918 çулта вăл Хусанти патшалăх университечĕн медицина факультетне вĕренме кĕнĕ, анчах та унăн граждан вăрçине хутшăнма тивнĕ. Фронтра вăл Чухăнсен сасси» хаçатра ĕçленĕ, часах ăна театра ĕçлеме чĕнсе илнĕ. Кунтах Хусанти Чăваш театăрне пуçарса яракансенчен пĕри пулнă, унтах вылянă.
1920 çулта вăл университета таврăнать. Вĕренсе тухсан Шупашкара куçса килет те тухтăр пулса ĕçлеме тытăнать. Çынсене сипленĕ вăхăтрах, 1927-1930 çулсенче театăрăн тĕп режиссерĕнче вăй хурать, 1931-1934 çулсенче кĕвĕ училищинче вĕрентет.
586
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Осипов Пётр Николаевич
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Вăрçă хыççăн темиçе çул хушши Чăваш Енĕн тĕрлĕ сывлăха сыхлакан сферăра тĕрлĕ вырăнта ĕçленĕ. 1948 çулта Чăваш АССР сывлăха сыхлас ĕçĕн министрĕ пулнă.
1987 çулхи пуш уйăхĕн 18-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Литература ĕçĕнче утмăл çул ытла тăрăшнă Пётр Николаевич, çирĕм ытла пьеса, опера либретти, юрă-кĕвĕ камитне çырнă.
Айтар”, “Ĕмĕтленнĕ ĕмĕт”, “Пиччĕшeпе шăллĕ”, “Пьесăсем”, “Тăван тавралăхра”, либретто опери “Прерванный вальс”. “Элкей таврашĕ роман-эпопея чăваш литературин ахах мерченĕ шуланать.
Каçăсем
Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Драматургсем, алфавитпа Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:ССРП çыравçисем Категори:ССРП драматургĕсем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей драматургĕсем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш драматургĕсем Категори:Чăваш АССР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕсем Категори:Чăваш халăх çыравçисем Категори:1900 çулта çуралнисем Категори:Кăрлачăн 27- мĕшĕнче çуралнисем Категори:1987 çулта вилнисем Категори:Акан 18-мĕшĕнче вилнисем
Çăрттан
thumb|right|350px|Çăрттан
Çăрттан (шĕшле) - пирĕн тăрăхра ку йышран пĕртен-пĕр пулă шутланать. Кĕлетки вăрăм – 1,5 метра çитет, йывăрăшĕ вара – 40 килограма. Чăвашра 10 килограмран йывăртарах çăрттансем сайра тĕл пулаççĕ.
Морфологийĕ
Çак çăткăн пулă сăрă симĕс е сарăрах сăрă тĕслĕ. Аяккисем кăшт çутăрах, тăсăк çаврашка евĕрлĕ пăнчăпа витĕннĕ. Çăрттан пуçĕ вăрăм, янахĕ малалла тухса тăрать. Çăварĕ тĕрлĕ шăлпа тулли: вĕсем янах çинче анчах мар, чĕлхе çинче те, çăвар маччи çинче те пур. Вăлтана çăрттан çакланни яланах пулă тытаканшăн пысăк ăнăçу шутланать. Пысăкăшне кура пулăçсем çăрттана темиçе ят панă. Çăвăр, пĕчĕк çеç çăрттансене чăвашсем шӳ е шӳшлек теççĕ, вăтам çăрттансене вара шӳркке теме йышăннă.
Пурăнакан вырăнĕсем
Çăрттан пур шывра та пурăнма пултарать, анчах та тарăн шăнакан пĕвесемпе кӳлĕсенче тĕл пулмасть.Шĕшле ытларах шыв çи, чапак, карас тытса çиет, ротансене, ытти вак пулăсене те тиркемест. Ку пулă уйрăмах çурлапа авăн тата пуш уйăхĕсенче çăткăн. Шăпах çав тапхăрта пулăçсем вĕсене нумай тытаççĕ те.
Тытасси
Çăрттан тытнă чухне вăлта йĕппи çине чĕрĕ карас, шыв çи, чапак е ытти вак пулă тирсен аван.
Каçăсем
Категори:Çăрттан йышшисем
Кĕçĕн Ушал
КĕçĕнУшал — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Пирчев çунатлисем
мини|Пирчев çунатлисем мини|Нăрă
Нăрăсем е пирчев çунатлă (Coleoptera), кăпшанкăсен ушкăнĕ. Малти çуначĕсем (çунат çийĕсем) питĕ пирчевлĕ тата çирĕп; ....
Каçăсем
Категори:Пирчев çунатлисем
Ăнăçу
thumb|right|200px| Анăçра тăватă çулçăллă клевер ăнăçу курăкĕ шутланать
Ăнăçу паллисем
Ăнăçу паллисем ваттисем сăнанинче нумай. Калăпăр, урама тухсан чăн малтан хĕрарăма курсан ăнăçу пулмасть. Çавăн пекех пушă витре йăтнă çынна тĕл пулни те аван мар. Мăшăрлă япала илни е алла çакланни вара ăнăçу паласса пĕлтерет.
Нумай çĕршывра клевер, сысна та ăнăçăва пĕлтерет.
Ăнăçу сăнĕсем
Категори:Философи терминĕсем
Glück Luck
Вирьял Юрий Петрович
Вирьял Юрий Петрович (чăн хушамачĕ Петров, 1936, çурла, 18, Чăваш Ен, Красноармейски районĕ, Еншик Чуллă ялĕ — 1993, авăн, 16, Шупашкар, Чăваш Ен) — чăваш сăвăçи, тăлмачĕ.
СССР ÇП пайташĕ (1967). ЧР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1993).
Пурнăçĕ
1936 çулхи çурла уйăхĕн 18-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнчи Еншик Чуллă ялĕнче çуралнă.
1961 çулта Чăваш патшалăх педагогика институтне, 1968 çулта А. М. Горький ячĕллĕ литература институтĕнче вĕренсе тухнă. «Пионер сасси» хаçатăн, «Тăван Атăл» журналĕн редакциĕсенче, чăваш кĕнеке издательствинче ĕçленĕ.
1993 çулта авăн уйăхĕн 16-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Юрий Вирьялăн нумай сăвă пуххи пичетленсе тухнă. Вăл ача-пăча валли, юрăсем валли сăвăсем çырнă. Çавăн пекех нумай чĕлхерен чăваш чĕлхине сăвăсене куçарнă.
Сарӑ мантелла
Сарӑ мантелла (лат. Mantella crocea) — Мадагаскар ҫинче пурӑнакан мантелласен йӑхӗн, мантелласен йышӗн Mantellidae шапи. Симӗс мантелла тӑванӗ. Мадагаскар эндемикӗ. Ку мантелласен чи пӗчӗк тӗсӗ. Амисем 24 мм, аҫисем — 20 мм-тан пӗчӗкрех. Ҫиелтен пӑхма ку шапа Европа хӑмӑр шапине аса илтерет.
Макабео
Макабео - ( исп. Macabeo ) - испан шурă иçĕм сорчĕ.Тăван енĕ : Çурçĕр-Хĕвеланăç Испани.
Вирьял Юрий Петрович
Пултарулăх ĕçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Макабео
Ампелографи
Пысăк тухăçлă сорчĕ.
Вирьял Юрий Петрович
Асăнмалăх
«Шăпчăк юрриллĕ кĕтес»
Макабео
Сарăлни
макабео Испанире кăна анлăн сарăлнă : Францире Макабео сортран Лангедок-Руссийон тăрăхра пылак хаярлатнă эрехсем ( вэн дю натурель ) тăваççĕ.
Вирьял Юрий Петрович
Каçăсем
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:ССРП çыравçисем Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:ССРП сăвăçисем Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:1936 çулта çуралнисем Категори:Çурлан 18-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1993 çулта вилнисем Категори:Авăнăн 16-мĕшĕнче вилнисем
Макабео
Сарăлни
Категори:Иçĕм сорчĕсем Категори:Испан эрехĕсем
Октябрьское (Çтерлĕ районĕ)
Октябрьское  — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1045 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453147, ОКАТО кочĕ — 80249860001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕ районĕ
Авăн, 16
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Юкаликул (Киги районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Киги районĕ
Пăнчă (пĕлтерĕшсем)
Пăнчă:
Çавăн пекех
نقطة (توضيح) Puntu Nöqtə (ümumi anlayış) Точка Tačka (čvor) Punkt (flertydig) Point Σημείο (αποσαφήνιση) Point Punkto (apartigilo) Punto Piste Point Punto נקודה Točka Pont Punto ポイント (曖昧さ回避) Нүкте Punkt Point Point Bod Točka Тачка Điểm 點
Юссуково
Юссуково — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 194 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452813, ОКАТО кочĕ — 80259810004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Янаул районĕ
Бабушкин Роман Романович
Бабушкин Роман Романович — ( 27-29), 3-мĕш Беларуç фрончĕн 43-мĕш çарĕн 126-мĕш перевçĕсен дивизин 550-мĕш перевçĕсен полкĕн батальон командирĕн çумĕ, гварди аслă лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 19.
Кивĕ Эйпеç (Улатăр районĕ)
Кивĕ Эйпеç (Старые Айбеси) — Чăваш Енĕн Улатăр районĕнчи Кивĕ Эйпеç ял тăрăхĕн ялĕ. Ялта вăтам шкул, вулавăш, почта уйрăмĕ, врач офисĕ, культура çурчĕ, ача-пăча сачĕ, Чапаевка вăрман хуçалăхĕ, лавкасем пур.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
1061 çын (2006) пурăнать. Ленин, Николаев, К. Маркс, Шкул, Пионерсен, Çамрăксен, Октябрь, Пульницă урамĕсем.
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 880 çын, çав шутра 446 арçын, 434 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
170 çул патнелле хальхи Елчĕке Йĕпреç яленчен тухнă хресченсем никĕсленĕ. 1880 çулта 92 килте 303 арçынпа 265 хĕрарăм пурăннă. 1897-мĕш çулта 121 килте 393 арçынпа 404 хĕрарăм.
1840-мĕш çулта халăх шкулĕпе чиркӳ уçăлнă.
1917 çулчен Чĕмпĕр кĕпернин Пăва уесĕн Тархан вулăсне кĕнĕ.
1920-мĕш çултан Çĕрпӳ уесне, 1921-1927- Патăръел уесĕн Турхан вулăсне, 1927 çултанпа Улатăр районне, 1939-мĕш çултанпа Первомайски районне, 1959 çултанпа - Патăръел районне, 1959 çултанпа Улатăр районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Улатăр районĕн ялĕсем
588
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Хура Кер
Кара Кер — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кер юханшывăн сылтăм çыранĕпе 10 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Boophis bottae
Boophis bottae (лат.) — Мадагаскар кӗсмен ураллисен (Boophis) йӑхӗн, мантелласен Mantellidae йышӗн шаписен тӗсӗ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Мантелласем Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем Категори:2002 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Палăртман статуслă тĕссем Категори:Мадагаскарти эндемиксем
Пузя
Пузя — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Лаж юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Томас Мур
То́мас Мур (Thomas Moore, 28.5.1779 — 25.2.1852) — айриш сăвăçи романтик, юрăсен, балладăсен авторĕ. Айриш романтизмĕн элчи. Чи паллă хайлавĕ — «Çуллан юлашки кĕлчечекĕ» тата «Ирланд мелодисем» пуххи. 1812 çулта Байронпа паллашнă та унăн çывăх тусĕ тата пĕрремĕш биографĕсенчен пĕри пулса тăнă.
Томас Мур - ( Thomas Moore ) - ( 1779 - 1852 ) паллă айриш сăвăçи.
Пултарулăх
1821 çулта вырăс тăлмачĕ Иван Козлов Томас Мурĕн сăввисене куçарнă. Мурĕн сăви Раççейре "Каçхине чан çапни" питĕ паллă романсĕ пулчĕ.
Каçăсем
Категори:Ирланд Категори:Ирланд сăвăçисем Категори:Ирланд çыравçисем
Ерёменко Андрей Иванович
}}
200px Андре́й Ива́нович Ерёменко (юпа, 14 1892, Марковка, халĕ Луганск облаçĕ — чӳк, 19 1970, Мускав) — Совет Союзĕн Маршалĕ (1955), Совет Союзĕн Паттăрĕ, , (1944), ССКП ТК пайташĕ. Совет Çарĕнче 1918 çултанпа. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин паллă çарпуçĕсенчен пĕри.
Каçăсем
Категори:Çынсем, алфавитпа Категори:Совет Союзĕн Маршалĕсем Категори:СССР çарпуçĕсем Категори:Пĕрремĕш юланутçăсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Юпан 14-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1892 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 17-мĕшĕнче вилнисем Категори:1970 çулта вилнисем Категори:Мускавра вилнисем Категори:Ленин орден кавалерĕсем Категори:Кутузов орден кавалерĕсем Категори:Октябрь Революци орден кавалерĕсем Категори:Хĕрлĕ Ялав орден кавалерĕсем Категори:Суворов орден кавалерĕсем Категори:Волгоградăн чыслă гражданĕсем Категори:Кремль некропольне пытарнисем
Пулăсем
Пулăсем — çурăмшăммиллисем йышне кĕрекен, шывра пурăнакан чĕрчунсем.
Чăвашра ĕрчекен пулăсем
Карп йышшисем
Осётр йышшисем
Уланкă йышшисем
Çуйăн йышшисем
Шампа йышшисем
Çăрттан йышшисем
Çĕлен пулли йышшисем
Шахман йышшисем
Ротан йышшисем
Лосось йышшисем
Каçăсем
Категори:Пулăсем
Fish
Голубев Сергей Васильевич
Голубев Сергей Васильевич — (14.01.1923-08.11.2007), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 17-мĕш сывлăш çарĕн 10-мĕш гварди штурмлакан авиаци дивизин 167-мĕш гварди штурмлакан авиаци полкĕн штурманĕ, гварди аслă лейтенанчĕ.
Аршăн
Аршăн: 1 аршăн = хăлаçăн 1/3 пайĕ = 4 чĕрĕк = 16 вершук = 28 дюйм = 0,7112 м;
Каçăсем
Категори:Хушă виçисем Категори:Раççей виçе системи
Obsolete Russian units of measurement
Павлов Виктор Павлович
Павлов Виктор Павлович (Юпа, 6 1940, Мускав — Çурла, 24 2006, Мускав) — Совет тата Раççей тапхăрĕнчи кинопа театр актёрĕ.
<!--
Биография
Виктор Павлов родился Юпа, 6 1940 в Мускаве. После окончания восьмилетней школы (в 1956 году) начал работать на заводе слесарем, одновременно учился в школе рабочей молодёжи и играл в драматическом кружке при Доме учителя, руководителем которого был актёр и режиссёр МХАТ В. Н. Богомолов, который и убедил Павлова вместо МВТУ имени Баумана поступать в театральный. В 1959 году Виктор Павлов стал студентом Театрального училища им. М. С. Щепкина (курс Н. А. Анненкова), которое окончил в 1963 году.
Виктор Павлов снимался в эпизодических ролях в кино начиная с 1961 года. Первым фильмом с его участием, вышедшим на экран, был «Когда деревья были большими» Льва Кулиджанова. Впоследствии он стал одним из наиболее часто снимавшихся и популярных актёров (в его фильмографии более 120 фильмов), не прекращая в то же время работу на сцене.
Был актёром следующих театров:
Скончался Çурла, 24 2006 года в Москве от сердечного приступа. Похоронен на Кунцевском кладбище в Москве.
Ссылки
Категори:1940 çулта çуралнисем Категори:Юпан 6-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2006 çулта вилнисем Категори:Çурлан 24-мĕшĕнче вилнисем
Динамо Минск ФК
ФК Динамо Минск — Минск хулин белорусси футбол клубĕ. СССР чемпионачĕн çӳл лигинче вылянă. Халĕ Беларуси чемпионатĕн Çӳл лигин ăмăртăвĕнче.
Стадион
thumb|Динамо кил стадионĕ