cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Перешна
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
АПШ долларĕ
thumb|250px|right|[[1995-мĕш çулхи Томас Джефферсон портречĕллĕ 2 доллар номиналă хут укçă]] Америкăн Пĕрлешӳллĕ Штатсен до́лларĕ (United States dollar, Taler — талер) — АПШ укçа, тĕнче резерв укçин тĕп палли (1 доллар = 100 цент). Палăртăвĕ: $ е USD. Харпăр банкĕсен тресчĕн— «Федераци Резерв саккунĕпе» (Federal Reserve Act) АПШ Конгресĕ умĕнче яваплă АПШ ФРС (Federal Reserve System) — шанăç парăмĕ шутланать. АПШ-ра патшалăх тĕп банкĕ çук. Укçа кăларас правопа харпăр банксем — ФРС пайтшĕсем — усă кураççĕ.
Номиналсем
АПШ федераци 1861 çултанпа кăларнă пĕтĕм банкночĕ халиччен те тӳлев хатĕрĕ шайĕнче. 1971 çултанпа АПШ долларне ылтăн янттипе тивĕçтерме чарнă.
Лун-Вож (Козлаю юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
АПШ долларĕ
Номиналсем
Пичетлеççĕ тата ирĕклĕ çаврăнăвра çакăн пек номинал банкнотмсем: вак укçа номиналĕсем:
Лун-Вож (Козлаю юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
АПШ долларĕ
Кĕмĕл сертификатсем
Категори:Çурçĕр Америка укçисем Категори:АПШ экономики 1785 06 Категори:АПШ федераци резерв системи Категори:Валютăсем
Çеçпĕл (фильм)
Сюжет
Фильм чăваш революционерĕ-сăвăçĕ Михаил Кузьмин пирки каласа парать. Çамрăк сăвăç Çеçпĕл Чăваш Енре контреволюционерсене хирĕç кĕрешет, тăлăх ачасене пулăшать (вĕсем валли тăлăхсен çуртне йĕркелет). Тĕрмере ларса тухнă хыççăн Çеçпĕл Мишши тухтăрсем хистенипе Украинăна пурăнма куçать. Кунта та вăл тăван çĕршывшăн чунĕпе çунать — Чăваш республикине апат-çимĕç ăсатать.
Каçăсем
Категори:ССРП биографи фильмĕсем Категори:Владимир Савельевăн фильмĕсем Категори:ССРП 1970 çулхи фильмĕсем
1070
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1071
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Бирюч (Сĕве юппи)
Бирюч (Сĕве юппи)  — Раççей территоринчи юханшыв. Чĕмпĕр облаçĕ территорипе юхать. Сĕве юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 58 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Сĕве пуçĕнчен до села Эльшел. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Атăл юпписен бассейнĕ Хура Атăлпа Сăр хушшинче. Юханшыв бассейнĕ - Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Тури Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Сĕве бассейнĕ
Барченков Даниил Гаврилович
Барченков Даниил Гаврилович — ( – ), 3-мĕш Украина фрончĕн 17-мĕш сывлăш çарĕн 288-мĕш истребитель авиаци дивизин 897-мĕш истребитель авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
1072
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Савельев Владимир Алексеевич
Савельев Владимир Алексеевич — раççей режиссёрĕ. 1937 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕнче Казахстанри Петрапавловск хулинче çуралнă.
Пурнăçĕ
1960 çулта Одесса политехника институтне вĕренсе тухнă. 1966 çулта Карпенко-Карой ячĕллĕ КГИТИ-ри кинорежиссёр факультетнĕ вĕренсе пĕтернĕ, вĕрентекенĕ Виктор Ивченко. А. Довженко ячĕллĕ Кейӳ киностудийĕнче режиссёр пулса вăй хунă.
Каçăсем
Категори:Режиссёрсем Категори:Чăваш АССР ӳнерĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕсем
Логинов Алексей Романович
Логинов Алексей Романович, — Совет Союзăн Паттăрĕ. 1903 çулхи пуш уйăхĕн 11-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Хĕрлĕ Чутай районĕнчи Упукушкăнь ялĕнче çуралнă. 1943 çулхи авăн уйăхĕн 28-мĕшĕнче Днепр урлă каçнă чухне вăрçăра пуçне хунă. Чернигов облаçĕнчи Новоселки салинче пытарнă.
Пурнăçĕ
1931 çултанпа районта милицинче ĕçленĕ. Шупашкарти юридици шкулĕнче вĕренсе тухсан, судсемпе тĕпчев органĕсенче ĕçленĕ. 1941 çулхи раштав уйăхĕнче çара илнĕ те çар ертӳçĕсене хăвăрт хатĕрлекен курсне вĕренме янă. 1942 çулхи кăрлачăн 20-мĕшĕнчен вăрçăри çапăçусенче 1183-мĕш полкăн 5-мĕш стрелоксен ротăн взвод ертӳçи пулнă. Нимĕç-фашисчĕсемпе çапăçнă чух вăл яланах хăюллăх кăтартнă.
Каçăсем
. Категори:Чăваш Ен Совет Союзĕн Паттăрĕсем Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем
Лаш Таяпа
Лаш-Таяпа (çаплах Ураскилт, Тайпа) — Чăваш Енри Елчĕк районĕн чиркӳ ялĕ, Лаш Таяпа ял тăрăхĕн центрĕ.
Халăх йышĕ, ял тытамĕ
Пикшик, Комсомол, Ленин, Улăх, Николаев, Çĕнĕ, Çырма, Октябрь, Олимп, Пĕрремĕш Май урамĕсем.
Ял витĕр Лашчи çырми тухать. Ял ячĕн пĕрремĕш компоненчĕ (Лаш-) Лашчи шывĕн ятне кĕскетсе "касса пăрахнипе" пулса кайнă: Лашчи > Лаш.
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 845 çын, çав шутра 399 арçын, 446 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1921 çулхи чӳк уйăхĕн 17-мĕшĕнче Пăва уесне, кайран вара, уессене пĕтериччен, Патăръел уесне кĕнĕ. 1918 çулчен Тимпай вулăсне, кайран вара 1927 çул тарин Шĕмалак вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче Кĕçĕн Елчĕк районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕ хыççăн Чăваш Енĕн Елчĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Патăръел районне, 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăт таран Елчĕк районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Елчĕк районĕн ялĕсем
Анат Сапаш
Анатсапашево — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 313 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238895005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Жуковский Василий Андреевич
thumb|200px|right|[[Кипренский Орест Адамович|О. А. Кипренский ӳнерçĕ, Василий Андреевич Жуковскин портречĕ, 1815, Третьяков галерейи]]
Васи́лий Андре́евич Жуко́вский (1783—1852) — вырăс сăвăçи, вырăс поэзинче романтизма никĕслекенĕ, куçаруçă, тиркевçĕ, 1827 çултанпа Петербург ăслăх академийĕн хисеплĕ ĕçтешĕ, 1841 çултанпа академик. Вăрттăн канашçă (1841 çултанпа).
1073
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Жуковский Василий Андреевич
Кун-çулĕ
1783 кăрлач Тулă кĕпернин Мишено чиркӳ ялĕнче çуралнă.
Вĕренӳ çулĕсем
Дворян тăвас шутпа ачана Аçтăрхан гусар полкне хĕсмете çырса хунă; хăйне дворян ятне кĕртекен прапорщик тивĕç ятне илсессĕн, 1789 çулта 6-çулхи Жуковские Тула кĕпернин дворян ăрат кĕнекине çыраççĕ, дворян тивĕçлĕх хутне параççĕ, каярах çакна пула вăл харпăр пансионра пĕлӳ илет, хыççăн Тулă халăх училищине веренме кĕрет.
thumb|200px|right|[[Соколов Пётр Федорович ӳнерçĕ, Василий Андреевич Жуковскин портречĕ, 1820-мĕш çç.]] 1797 çулта 14-çулхи Жуковский Мускаври ырă ăрат университет пансионне вĕренме кĕрет, унта вăл 4 çул пĕлӳ пухать. Жуковский пансионра иккĕмĕш çул ирттернĕ вăхăтра Дмитрий Блудов, Дмитрий Дашков, Сергей Уваров, Александрпа Андрей Тургеневсем юлташĕсемпе литература пĕрлĕхне йĕркелеççĕ, Пухăвăн официаллă уставĕ те пулнă. Пĕрремĕш ертӳçи Жуковский пулса тăрать. Кунта ăна пансион директорĕпе — Тургенев Иван Петровичпа паллашма тӳр килет.
Каçăсем
Категори:Тулă облаçĕнче çуралнисем Категори:Нарăс, 9 çуралнисем Категори:1783 çулта çуралнисем Категори:1852 çулта вилнисем Категори:Ака, 24 вилнисем Категори:Баден-Баденре вилнисем Категори:МПУ-ра вĕренсе тухнисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей литература тиркевçисем * Категори:Раççейĕн XIX ĕмĕрти ӳнерçисем
Петеньга
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Ро (чĕлхе)
Ро (Ro) — тĕнче шайĕнче усă куракан шутласа кăларнă чĕлхе. 1904-1908 çулсенче Р. Фостер хатĕрленĕ.
Каçăсем
Категори:Шутласа кăларнă чĕлхесем
1074
Вилнĕ
Категори:Çулсем
РБК daily
«РБК daily» — кунсерен тухакан аналитика хаçачĕ, «РосБизнесКонсалтинг» медиаушкăна кĕрет.
Учредителĕ — OOO «РБК Медиа». Хаçатра раççей экономикин отраçлĕсенчи, компанисенч лару-тăрун анализĕ.
Кунсерен хаçата 80—110 пин тетелпе усă куракан вулать. Эрнере 5 хутчен тухакан пичет версийĕ —80 пин экземпляр.
Тĕп редакторĕ — Петр Власов.
2007 çултанпа РБК daily хаçата Handelsblatt агентствăпа пĕрле хатĕрлесе кăлараççĕ.
Каçăсем
Категори:Раççей хаçачĕсем
Проскокушка
Проскокушка — Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Изылы юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Гребенёв Аркадий Филимонович
Гребенёв Аркадий Филимонович — (01.08.1924-22.10.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 24. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 40-мĕш çарĕн 9-мĕш тӳпе артиллери дивизин 981-мĕш тӳпе артиллери полкĕн оруди расчёчĕн номерĕ, ефрейтор.
Палантай
Палантай е Тăварăмпуç— Самар облаçĕнчи Шăнтал районĕн ялĕ.
Кун-çулĕ
Яла XVIII ĕмĕрте Чĕмпĕр енчен куçса килнĕ чăвашсем пуçласа янă. Ял ятне пĕрремĕш пуçарса яракан Палантай панă.Ухинкелл ялне Юмантей ятлă чăваш 1713-мĕш çулта килнĕ теççĕ. Ун виçĕ ывăл пулнă:Ухинкке, Урттик тата Палантай. Урттикпе Палантай уйрăлса тухса хăйсем ял пуçараççĕ.
Каçăсем
Категори:Самар облаçĕнчи Шăнтал районĕн ялĕсем Категори:Самар облаçĕнчи чăваш ялĕсем
Петербург чăвашĕсем (хаçат)
Питĕр Чăвашĕсем — чăвашла тата вырăсла уйăхсерен тухакан Питĕрти хаçат. Туса хуракан - Питĕр тăрăхĕнчи чăваш çамрăкĕсĕн инициативлă ушкăнĕ. Тĕп редакторĕ Геннадий Кудрявцев. Тираж 60 экземпляр. Питĕрти çамрăксем хушшинче тӳлевсĕр сарăлать. Çавăн пекех тетел урлă .pdf версийĕсем вырнаçнă, тата онлайн-версийĕ пур. Темисем: чăвашлăхпа çыхăннă хыпарсем, Питĕр, Чăваш Ен, чăваш культури тата ыттисем.
Каçăсем
Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал Категори:Санкт-Петербург
Энтомологи
мини Энтомологи - хурт-кăпшанкăна тĕпчекен ăслăлăх, зоологи пайĕ.
Каçăсем
Категори:Зоологи
Воргаёль (Кыдрымъю юппи)
Воргаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Кыдрымъю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Пиньдеша
Пиньдеша — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. 378 Онега юханшывăн сылтăм çыранĕпе км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
1076
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1077
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Узбек чĕлхи
Фонетикине, грамматикине, тата лексикине перс чĕлхи пысăк витĕм кӳнĕ.
Ҫырулӑхӗ
1928 çулчен çырулăхĕ арап алфавичĕ çинче тытăнса тăнă, 1940 çулчен — латин алфавичĕ çинче, 1992 çулчен — кириллица çинче. 1992 çул хыççан каллех латиница алфавитне усă курма пуçланă.
ISO 639 тăрăх чĕлхе кочĕ uz, uzn.
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем  Категори:Узбекистан чĕлхисем Категори:Афганистан чĕлхисем Категори:Казахстан чĕлхисем Категори:Таджикистан чĕлхисем Категори:Туркменистан чĕлхисем Категори:Китай чĕлхисем
Кыкаёль (Кыдрымъю юппи)
Кыкаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Кыдрымъю юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ака, 2
Тĕнчери ача-пăча кĕнеки кунĕ, Халăхсен пĕрлехленӳ кунĕ
Вилнĕ
Категори:Кунсем
Барченко-Емельянов Иван Павлович
Барченко-Емельянов Иван Павлович — (-), Çурçĕр флочĕн Çурçĕр хӳтлев районĕн разведка отрячĕн командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 05.
Шанчăк (культура автономийĕ)
Категори:Самар облаçĕ Категори:Чăваш культура автономийĕсем
Çеçпĕл
thumb|250px|Çеçпĕл Çеçпĕл (Galanthus), — чечек. Çуркунне чечекленет. Чи пĕрремĕш чечексен пĕри.
Литература
Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа Категори:Амариллис йышшисем Категори:Евразири флора
1078
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1079
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Лакрей вăрманĕ
Лакрей вăрманĕ — Шупашкар хулин культурăпа канун тĕп паркĕ. Лаптăкĕ – 41,2 га. Шупашкарăн чи ватă паркĕ пулать.
Кун-çулĕ
Вăхат иртнĕ çем сарлака юманлăхран пĕчĕк лаптăк çеç тăраса юлать. 1957 çулта çутçанталăк юманлăхĕнче «Аслă Октябрь ячĕпе хисепленекен культураăпа кану паркне» туса хураççĕ. Тепĕртакран парка малтанхи ятах тавăраççĕ. 1978 çулта парк çутçанталăк палăкĕ статуса тивĕçет.
Парнесем
Сочи хулинче иртнĕ "Хрустальное колесо-2005" ăмăртура, ЭКТП "Лакрей вăрманĕ" Раççейĕн тата СНГ патшалăхĕсен чи лайăх вунă парк шутне кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Шупашкар
Баршт Абрек Аркадьевич
Баршт Абрек Аркадьевич — (—), 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 118-мĕш уйрăм разведка-корректировка авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 10.
Гребенник Кузьма Евдокимович
Гребенник Кузьма Евдокимович — (18.02.1900(5)-22.09.1974), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Беларуç фрончĕн 65-мĕш çарĕн 18-мĕш перевçĕсен корпусĕн 37-мĕш гварди перевçĕсен дивизин командирĕ, гварди генерал-майор.
РБК
1993 çулта никĕсленĕ.
Харпăрçисем тата ертӳçĕсем
Компанин тĕп харпăрçисем: Александр Моргульчик, Дмитрий Белик тата Герман Каплун никĕслекенсем тата топ-менеджерсем (вĕсен пĕрлĕ акции пуххи — 19,85 %), çаплах UNICREDIT BANK AUSTRIA AG. банк (12.12 %) тата ООО «Управляющая Компания Росбанк» (11,58 %).
Ӗç-хĕлĕ
Хăйĕн 16 çул ытларах кун-çулĕнче РБК пĕчĕк хыпар агентствинчен Тетел, телевидени тата пресса сегменчĕсенче тăрăшакан диверсифициленĕ компание таран çитĕнет. РБК йышне «РосБизнесКонсалтинг» хыпар агентстви, çĕнĕ хыпар тетел-порталĕ, кунсерен тухакан «РБК daily» аналитика хаçачĕ (пичетпе те, онлайн-версипе те), çаплах бизнес-телеканал «РБК-ТВ», РБК.Исследования рынковсутма хатĕр маркетинг информаци проекчĕ. Кашни уйăхра тухакан ĕçлĕ журнал «РБК» тата çӳллĕ шайри технологисен журналĕ CNews.
2007 çулхи юпа уйăхĕн пуçламăшĕнче «РБК Хыпар системисем» компани «КИТ Финансран» «Наши деньги» журналăн 89,99 % акцине тата Родионов ИÇ-ĕн «М² — Квадратный метр» журналăн 100 % акцине туянать.
РБК QIP интернет-мессенжера туянасшăн пулнă, анчах та юлашкинчен çак проекта тивĕçес опциона туяннă.
РБК «Хайвей», «Арбатек» тата «Петерхост» хостинг-лапамсен харпăрçи пулса тăрать.
2008 çул пуçламăшĕнче компани контекст янрав пасарне тухасси пирки пĕлтерет.
Экономика кризисĕпе çыхăннă йывăрлăхсем
Экономика кризисĕ пулса тухнипе компанин хаклă хутсен инвестицисем ӳкнĕ, вăл  хăйĕн парăмне вăхăтра тӳлесе тăма пултарайман, çавăнпа акцисен пайĕ банксен харпăрлăхне куçать. Çак вăхăтра компани ертӳçисем темиçе сутă-илӳ ĕçĕ тунă хыççăн «РБК» аллинчен «РБК-ТВ» телеканалăн, «Росбизнесконсалтинг» хыпар агентствин, «РБК daily» хаçатăн тĕп акционерĕ шутĕнчен тухса ӳкет. 2009 çулхи утă уйăхĕнче «РБК» акционерĕсем Михаил Прохоровăн «ОНЭКСИМ» ушкăнĕпе килĕшӳ туса компани акцисен хушма эмиссине кăлара в 51 % акций компании за $80 млн, вĕсенчен çурри кивçен илнĕ укçана «саплама» каять. Активĕсенекăларассине суд ĕçне панă. «РБК» пĕтĕм парăмĕ 2009 çулхи çурла вĕçнелле кивçен паракансем $207 млн тесе палăртнă.
2009 çулхи çĕртме тĕлне компанин капиталĕ $141 млн танлашнă.
Хаклавсемпе парнесем
2007 çулта РБК брендне Interbrand компани $215 млн хакланă, РБК 22-мĕш вырăна тухать.
Global Finance журнал компание раççей пасарĕнчи чи паха медиакомпани ята тивĕçтернĕ.
Каçăсем
Категори:РФ компанисем Категори:Медиакомпанисем Категори:ИТ-компанисем
Плотичья (юханшыв)
Плотичья — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Лоп кӳлĕ-Лоп юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Лемью (Лемдикост юппи)
Лемью — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лемдикост юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 197 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Худайбердино
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Лемью (Лемдикост юппи)
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Худайбердино
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Агеев Владимир Иванович
Агеев Владимир Иванович (1932 çулхи акан 2-мĕшĕ, Чăваш Ен, Елчĕк районĕ, Аслă Елчĕк ялĕ) — раççей чăваш ӳнерçи, графикĕ, СССР ӳнерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1970).
Волостниковичка
Волостниковичка  — Раççей территоринчи юханшыв. Чĕмпĕр облаçĕ территорипе юхать. Сельдь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Агеев Владимир Иванович
ЧНК Ваттисен Канашĕн пайташĕ.
Волостниковичка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Сĕве пуçĕнчен до села Эльшел. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Атăл юпписен бассейнĕ Хура Атăлпа Сăр хушшинче. Юханшыв бассейнĕ - Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Агеев Владимир Иванович
Пурнăçĕ
1932 çулхи ака уйăхĕн 2 Чăваш Енĕн Елчĕк районĕнчи Аслă Елчĕк ялĕнче çуралнă. Ачаранах ӳнер ĕçне пикеннĕ. Амăшĕ тĕрленĕ, ашшĕ — хăй тĕллĕ ӳкерме вĕреннĕскер пулнă.
Волостниковичка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Агеев Владимир Иванович
Пурнăçĕ
1956 çулта Шупашкарти ӳнер училищине вĕренсе тухнă. «Капкăн» журналта, Чăваш кĕнеке издательствинче ĕçленĕ.
Волостниковичка
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем [Категори:Тури Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем]] Категори:Сĕве бассейнĕ
Пустынка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Агеев Владимир Иванович
Пултарулăхĕ
Владимир Агеев алли урлă нумай ĕç тухнă. Аялтарах кăтартнă ĕçсем пуçсăр вăл карикатура сериĕсем 1958—1991 çулсенче ӳкернĕ.
Пустынка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Агеев Владимир Иванович
Каçăсем
Категори:Чăваш ӳкерçисем Категори:Пайăр çынсем:Елчĕк районĕ Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:1932 çулта çуралнисем Категори:Акан 2-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш Енре çуралнисем Категори:Раççей ӳкерçисем
Пустынка
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Космослăх
Космослăх (κόσμος), — йĕркелӳллĕх, тытăмĕ, Çут тĕнче, тата тĕнче тытăмлăхĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Космос (пояснение) Kosmos Cosmos Cosmos Cosmos Cosmos (ujednoznacznienie)
Кобулети
thumb|250px|right|Кобулети тинĕс хĕрри (кăрлач)
1080
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кобулети
Тавралăхĕ
Хура тинĕсĕн субтропик климат ярăмĕнче вырнаçнă. Кобулети районĕн центрĕ.
Халах йышĕ, хула тытăмĕ
Халăх йышĕ — 16 546 çын (2014). Хуларах çак ятлă чукун çул чарăнăвĕ пур.
Совет саманинче Хура тинĕсĕн чи паха курорчĕсенчен пĕри шутланнă, хулара нумай кану çурчĕпе санатори ĕçленĕ, уйрăмах РФ Хӳтĕлев министерствин шутĕнчисем. Халĕ курорт инфраструктури чухне кунта канакан çын йышĕ чакнă.
Каçăсем
Категори:Грузи хулисем Категори:Грузи курорчĕсем Категори:Аджари
Чăваш Енри Вăрмар районĕнчи ял-хула списокĕ
Чăваш Енĕн Вăрмар районĕнче çак ял-хула вырнаçнă: Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
Сочи
Сочи (Сочи, Шьача, Шъачэ, Шәача) — Хура тинĕс хĕрринче вырнаçнă Раççей хули, курорт. Хула Шепсипе Псоу юханшывсем хушшинче вырнаçнă. Юнашар Адлер курорт пур.
Климачĕ
Сочи, Раççейĕн Хура тинĕс тăрăхĕнчи Туапсерен кăнтăралла, нӳрĕк субтропик тăрăхĕнче вырнаçнăскер, çурçĕреллехри Анапăран Туапсене çити çыран хĕрринчи çурма типĕ вăтатинĕс климачĕллĕ çĕрсенчен питĕ уйрăлса тăрать. Сочи евĕр климат юнашар Абхазире, çаплах океан леш енче: АПШ кăнтăр-тухăçĕнче (Миссисипи, Луизиана, Алабама, Джорджи штачĕсем). Çак тĕслĕ климат тĕрлĕ ăратлă субтропик тата вăтам усăллă ӳсентăрана çитĕнтерме питĕ вырăнлă. Сочи субтропиксен çурçĕр чиккинче вырнаçнă, çавăнпа кунта хĕлсенче шăнтмасть, юр çăвать пулсан та. 2008 çулхи нарăсра 12 сехет хушшинче 41 мм нӳрĕк ӳкнĕ, юр витĕмĕ 40 см çитнĕ. .
Истори
Сочи таврашĕнчи çĕрсен авалхи тарăн истори пулнине археологи тупăшĕсем çирĕплетсе параççĕ. Кунта сĕм авал, антик тапхăрĕ, малти тата кайри вăтам ĕмĕрсен çĕр айĕнче упранса юлнă япалисене чылай тупнă.
Авалхи йăлаллă тата малти антик тапхăрĕ
Пĕрремĕш çын вырăнĕсене зихсем — хальхи адыгсен тăхăмĕсем шутланаççĕ — йĕркеленĕ. Пирĕн эрăччен V ĕмĕр те кунта вăраххăн авалхи грексен сĕмĕ сарăлать, анчах та вырăнти ту йăхĕсен çар хастарлăхне пула грексен колонизацийĕ малах каяйман, çапах та унăн йĕрĕ чылаях Кăнтăр (Понт) тата Çурçĕр Хура тинĕс çумĕнче курăнать.
Кайри антик тата малти вăтам ĕмĕрсем
Кайри антик сĕмĕ хытă сарăлать, уйрăмах хальхи грузи çĕрĕсем Висанти империйĕ шутне кĕрсен. V-XV ĕмĕрсенче тинес çумĕнчи чылай адыгсемпе шапсугсем Христос тĕнне (православие) йышăнаççĕ. VI – XV ĕмĕрсенче çак çĕрсем христиан патшалăхĕсен (Лазистан, тĕпĕ Кăнтăр Грузире,кайран юнашар Абхаз патшалăхĕ) пăхăнăвĕнче пулаççĕ. Çакна 20 ытла V-XIV ĕмĕрсенчи висанти базиликĕсем кăтартаççĕ, вĕсенчен чи палли Лоори хăрамĕ шутланать.
Куçăм тапхăрĕ
thumb|250px|Вырăс çарĕсен лагерĕ, Сочи шывĕ кӳлмекĕнче. [[1838, ака, 13]] XVI ĕмĕрĕн вĕçĕнче Кавказăн Хура тинĕсĕн çумĕ Осман империйĕн тата Раççейĕн геополитка сĕмĕ айне лекет. 1828-1829 çулхи Вырăс-турккă вăрçи хыççăн Раççей империне формально хальхи Сочи районĕ кĕрет. Анчах та тĕрĕссипе тинĕс çумĕнчи çар посчĕсене çеç тытса тăма пултарнă. Вырăнти халăхсем патша çарĕсене хирĕç хаяррăн çапăçнă. 1864 çул хыççăн кăна (Кавказ вăрçи вĕçленсен) хула территорийĕ Раççtй Империне куçать. Убыхсене, садзăсене тата шапсугсене, политика енчен шанчăксăр тесе, Анатолие (см. Кавказ мухаджирлĕхĕ) пурăнма куçараççĕ. Пушăннă çĕрсенче вырăс, украина куçса килнĕ çынсем йышăнма тытăнаççĕ, çаплах Турцирен тарса килнĕ эрменсем тата грекĕсем.
Çĕнĕ тапхăр
thumb|250px|Пансион «Светлана», Сочи. 1910-мĕш çулсем thumb|250px|left|Тинĕс хĕрри тата çуткăç (маяк). Сочи. 1910-е Сочи хулана 1838 çулта Александри форт ятпа никĕсленĕ, çаплах юнашар Таса Чун-чĕм (форт Святого Духа) (1837), Лазаревски тата Головински (1839) туса лартнă. Раççейĕн хӳтлĕхĕсене Кавказ виçĕ халăх çĕрĕсенче туса лартнă: садзен — Святого Духа, убыхсен — (Александрипе Головинский) тата шапсугсен — (Лазаревский). 1839 çулта Александрия форчĕн ятне Навагин хӳтлĕхĕ куçарнă, Крым вăрçи хыççăн пăрахса хăварнă, 1864 çулта  çĕнĕрен Пост Даховский ятпа чĕрĕлсе тăнă. 1874 çултанпа — Даховский Посад, 1896 çултанпа — Сочи (Сочи юханшыв ячĕпе. 1917 çулта Сочи хула статусне куçать. 1935 çулта Верещагинка юханшыв айлăмĕ урлă Светланин виадукне тăваççĕ, вăл хулан варрине Светлана микрорайонĕпе çыхăнтарать. 1937 çултанпа Сочи Краснодар Енĕн шутĕнче. 1961 çултанпа «Мăн Сочи» хула агломерацийĕ тăватă района: Лазаревски, Тĕп, Хоста тата Адлер районĕсене пĕрлештерет. right|thumb|150px|Сочи хулин 1967 çулхи гербĕ
Халăх йышĕ
1864 год çулчен Мăн Кавказăн Кăнтăр сăрт тайлăмĕнче 300.000 çын пурăннă, ытларах вырăнти шапсăксем упăксем, вĕсем малтан вырăнти шаманисăмпа спиритисăмпа (Висанти империйĕ тапхăрĕнче) хутăшăннă христианлăх тĕнне тытса пынă, кайран Осман империйĕ тапхăрĕнче ислам тĕнне тухнă. 1900 çулта, вăрçă хыççăн, Мăн Сочире, 33 пин çын пурăннă :
Аяларах Сочи халăхĕсен 1897—2007 çулсенче улшăнăвĕсене кăтартнă :
2002 çулхи Халăх Çыравĕ Сочи хулин халăх йышĕре улшăнусем кăтартрĕ : вырăссем - 67,5 %, эрменсем - 20,2 % , украинсем - 3,7 % тата грузинсем - 2,3 %.
Каçăсем
Категори:Сочи Категори:Хура тинĕсĕн порчĕсем
1081
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Воронов Станислав Кириллович
Воронов Станислав Кириллович (1957 çулхи авăн уйăхĕн 20-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Тури Хурасан ялĕнче çур.) — РФ патшалăх хăрушсăрлăх хĕсмечĕн генерал-лейтенанчĕ, Раççей ӳкерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ, Мускав тулашĕн ӳкерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ.
Пурнăçĕ
Станислав Воронов 1957 çулхи авăн уйăхĕн 20-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Тури Хурасан ялĕнче çуралнă.
1979 çулта Хусан университечĕн юридици факультечĕнчен вĕренсе тухнă та Чăваш Республикин Прокураторине ĕçлеме килнĕ, Район прокурорĕн пулăшуçи, тĕпчекен прокурор пулса тăрăшнă.
1994-1999 çулсенче — Чăваш Республикин Хăрушсăрлăх министрĕ. 1999 çулхи чӳк уйăхĕнче Мускава ĕçе куçать, Раççей Федерацин ХФХ Тĕпчев управленин пуçлăхĕн çумĕ пулса тăрать.
1982 çултанпа патшалăхăн хăрушсăрлăх уйрăмĕсенче, прокуратурăра ĕçленĕ. Икĕ çул Афганистанра хĕсметре тăнă. 1994-1999 çулсенче — Чăваш Енĕн хăрушсăрлăх министрĕ. 1999 çулхи чӳк уйăхĕнче — Раççей Федерацин Федераллă Хăрушлăхсăрлăх Хĕсметĕн Тĕпчев ĕçĕсен уйрăмĕн пуçлăхĕн пĕрремĕш çумĕ.
2001 çулта РФ ФХХ Эрпӳлĕхĕнче ертӳçссене хатĕрлекен аслă курсĕнче вĕренет.
2002 - 2005 çулсенче Станислав Воронов Беларуç Республикинчи РФ элчелĕхĕн пĕррремĕш секретарĕ пулса тăрăшать.
2005 - 2007 çулсенче УАО «Сухой компанинче» ĕçре, Тĕп директорăн хăрушсăрлăх çумĕ.
2007 çултанпа халиччен — УАО «Сухой» Авиаци холдинг компанин» хăрушсăрлăх енĕпе вице-президенчĕ.
Çемьере иккĕ ачана ӳстерет.
Политикăри ĕç-хĕлĕ
Чăваш Республики президенчĕн 2001 çулхи суйлавĕнче президент вырăнĕшĕн кĕрешнĕ, суйлав пĕтĕмлетĕвĕпе, виççĕмĕш вырăна, Н. Федоровпа (1-мĕш вырăн) тата Шурчанов (2-мĕш вырăн) хыççăн, тухнă.
Пултарулăх ĕçĕсем
2008 çулта унăн куравĕсем Португалире (Лиссабон) тата Германире (Мюнхен) иртнĕ. 2012 çулта Шупашкарта ӳнер музейĕнче С. Вороновăн куравĕ уçăлнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Авăнăн 20-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1957 çулта çуралнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ Категори:Чăвашран тухнă генералсем
Салаирка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Кемерово облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Барыкин Георгий Филиппович
Барыкин Георгий Филиппович — (-), Калинин фрончĕн 39-мĕш çарĕн 4-мĕш танксене пĕтерекен артиллери бригадин 144-мĕш танксене пĕтерекен артиллери полкĕн батареи командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати -.
1082
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1083
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Подломка
Подломка (Подложка) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Кож кӳлĕ-Кож юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 110 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Вожаёль (Лемью юппи)
Вожаёль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лемью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Оттава
thumb|200px|Парламент, каçхине
Отта́ва (Ottawa) — Канадăн тĕп хули.
Демографи
thumb|300px|Оттавăн картти, франци чĕлхиллĕ халăх пурăнакан çĕрсене кăтартать
Оттавăра пурăнакансен улшăнăвĕ '''Хулан паянхи чикки '''
'''Оттава агломерацийĕ '''
Архитектура, чаплă куравĕсем
thumb|300px|Канадăн парламенчĕ Парламент сăрчĕ
Наци палăкĕ мир тăвакансене
Пĕчĕк Итали
Ридо Холл
Тĕнче студенчĕсен общежитийĕ
Собор Нотр Дам
Нипин-Поинт
Наци палăкĕ эткерсене
Лорье кил-музейĕ
Хогс-Бэк шарлакĕ
«Знаменитая пятерка» палăк
Дау кӳлли
Китай кварталĕ
Тĕп ял хуçалăх станцийĕ
Ридо каналĕ Руçе Тĕне кĕртни 1000 çул Храм-Палăкĕ
Парксем
thumb|200px|Ридо каналĕ, çулла шыв транспорчĕн çулĕ пулать, хĕлле ярăнмалли пăрлă. Винсент Мэсси паркĕ
Страткон паркĕ
Роклиф паркĕ
Гатино вăрман паркĕ
Провинцисен паркĕ
Конфедерацисен паркĕ
Commissioners Park
Эндрю Хейдон паркĕ
Мейджорс хилл паркĕ Жак Картье паркĕ
Галерейисем
thumb|150px|Наци Галерейи Национальная Галерея
Ottawa Art Gallery
Carleton University Art Gallery
Karsh-Masson Gallery
City Hall Art Gallery
Pinhey’s Point Art Gallery
Ottawa School of Art and Gallery
Nepean Creative Art Centre
Nepean Visual Arts Centre and Galleries
Kanata Art Gallery
Gloucester Pottery School
Gloucester Art Gallery
Музейсем
thumb|250px|Цивилизаци музейĕ. Цивилизаци музейĕ
Канада патшалах Монета кил çурчĕ
Йĕлтĕр музейĕ
Ăслăлăхпа техника музейĕ
Нумизматика музейĕ
Авиаци музейĕ
Ял хуçалăх Музейĕ
Хальхи фотографи музейĕ
Çутçанталăк музейĕ
Вăрçă истори Музейĕ
Театăрсем
Ottawa Little Theatre
Centrepointe Theatre
Theatre de la Vieille 17
Ron Maslin Playhouse
La Nouvelle Scene
Great Canadian Theatre
Cumberland Theatre
Arts Court Theatre
Наци Ӳнерлĕх Тĕпĕ
Сутă-илӳ тĕпĕсем
thumb|300px|Sparks Shopping Centre Sparks Shopping Centre
World Exchange Plaza
Stittsville Market
St-Laurent Shopping Centre
Place d’Orleans
Place de Ville Shops
Rideau Centre
The Glebe
Downtown Rideau
Byward Market
Кинотеатăрсем
thumb|150px|Bytowne Mayfair South Keys
World Exchange Centre
Silvercity Gloucester
Rideau Centre
Coliseum
Kanata 24 AMC
Ottawa Family Cinema
Транспорт
thumb|right|100pxOC Transpo — Муниципаллă транспорт компанийĕ
Каçăсем
* Категори:Çурçĕр Америка патшалăхĕсен тĕп хулисем
Гордеевка (Сельт юппи)
Гордеевка (Сельт юппи)  — Раççей территоринчи юханшыв. Чĕмпĕр облаçĕ территорипе юхать. Сельдь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн таврашне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Сĕве пуçĕнчен Элшел ялĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Атăл юпписен бассейнĕ Хура Атăлпа Сăр хушшинче. Юханшыв бассейнĕ - Тури Атăл Куйбышев шыв усравĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Бэкстрём Анника
Анника Бэкстрём (Annika Bäckström), — швед çыравçи, тăлмачĕ. Геннадий Айхи сăввисене куçарнă. Швецире Fältens ögon (уй куçлă) чăваш антологийĕ пичетленсе тухнă. Материалсене Айхи пуçтарнă. Куçараканĕ Анника Бэкстрём.
Митта Ваçлей ячĕллĕ премине тивĕçнĕ.
Пултару ĕçĕсем
Çавăн пекех ытти чăваш ĕçĕсене швед чĕлхи çине куçарнă:
Каçăсем
Категори:Швед çыравçисем Категори:Швед тăлмачĕсем Категори:Чăваш Ен паллă çыннисем Категори:Тăлмачсем
1084
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вой-Вож (Лемью юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çатракасси (Лапсар ял тăрăхĕ)
Этимологи
Ял ячĕ Çатра тата касси сăмахсенчен тăрать. Яла ку ятпа çатракаллă вăрман çывăхĕнче вырнаçнăран каланă. Вăл вăхăтра Шĕлтĕрме вăрманĕ ун çывăхнех çитнĕ. «Касси» сăмах ку яла никĕслекенсем тепĕр ялтан килнине пĕлтерет.
Кун-çулĕ
Яла II Екатерина вăхăтĕнче никĕсленĕ. Вăл вăхăтра чăвашсене вăйпа тĕне кĕртнĕ, хăш-пĕрисем вара ку пулăмпа килĕшмесĕр вăрмансене тарнă. Шăпах çак ял тăрăхне килсе ял никĕсленĕ те ĕнтĕ вĕсем.
1897 çулхи çырав тăрăх ялта 284 çын пурăннă. 2008 çул пуçламăшĕ тĕлне ялта 888 çын пурăнать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта хальхи вăхăтра пурĕ 14 урам. 3 урамĕ авалтараххи шутланаççĕ, вунпĕрĕшĕ — çĕннисем.
Ял çывăхĕнчи вырăнсем
Çăлкуç ячĕсем юнашар вырăнсемпе çыхăннă: Анаткас çăлĕ, Шорхон çăлĕ, Леш айкки çăлĕ, Садри çăлкуç (ялпа юнашар коллективлă садсем пур — ку çăл унта вырнаçнă). Çĕнĕ Çатракассинчи çăлкуçа Çăлкуç çеç теççĕ. Çăлкуçсенчен юхса тухакан шыв пĕрлешсе юханшыв тăвать. Халăх хушшинче ăна Çатра шывĕ теççĕ. Хурăнлăх ялĕнчен инçе мар вăл Йăршу шывĕпе пĕрлешет.
Культура
Ялта шкул (ăна 1912 çулта уçнă), фельдшер пункчĕ пур. 2008 çултан пуçласа ял тăрăхĕн администрацийĕ ку ялта вырнаçнă. Малтан вăл Çĕнĕ Лапсар посёлокĕнче пулнă.
Гданьск
Гданьск, — Польша хули. 1308-1466 тата 1796-1945 çулсенче хула Данциг ятлă пулнă. Хула Балти тинĕс хĕрринче ларнипе пысăк тинĕс порчĕ шутланать. Халăх йышĕ 500 пин патнелле шутланать. Гдынăпа Сопотпа пĕрле Троймясто хула агломерацине туса хурать.
Каçăсем
Категори:Польша хулисем
Грязнушка (Сĕве юппи)
Грязнушка — Раççей территоринчи юханшыв. Чĕмпĕр облаçĕ территорипе юхать. Сĕве юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Сĕве пуçĕнчен Элшел ялĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Атăл юпписен бассейнĕ Хура Атăлпа Сăр хушшинче. Юханшыв бассейнĕ - Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Чĕмпĕр облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тури Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Сĕве бассейнĕ
Грязнушка (пĕлтерĕшсем)
Грязнушка — Раççейри топоним
Юханшывсем
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшсем:Пурăну вырăнĕсем Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшсем:Юханшывсем
Мордва Республикин Атяш районĕ
Атяш районĕ (Атяшевский район Мордовии) — Мордва Республикин районĕ.
Секисовка
Секисовка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Ен территорипе юхать. Гарновка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Алтай Ен юханшывĕсем
Половинка (Вагеш юппи)
Половинка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Вагеша юханшывăн сулахай çыранĕпе, 10 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 3 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ  — бассейн çук.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Архангельск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем
Энциклопеди
thumb|300px|[[1913.Британники 11-мĕш кăларăмĕн янрав ӳкерчĕкĕ]] Энциклопеди (encyclopaedia (XVI ĕмĕртен мала мар) ἐγκύκλιος παιδεία — «тулли çаврăмлă вĕренӳ», — çаврăм,  — вĕренӳ), сайрарах Циклопеди ( κύκλιος παιδεία — «çаврăмлă вĕренӳ») — йĕркеленнĕ пĕрлĕхе (системăна) çитернĕ этемлехĕн пур ăслăлăхсен пысăк уйрăмĕсен (отраслĕсен) пĕлӳ тишкерĕвĕ, е йĕркесен (дисциплинăсен) çаврашки пĕрлехĕнчи пĕлӳсен хăй тĕллĕ уйрăм отраслĕ; çаплах тĕпчевсен е йĕркесен (ытларах сăмахсар евĕрлĕ) тĕпчев-хыпарлă вĕренӳ хатĕрĕ. . Анлăрах ăнкаруллăхра — ăслăлăх пĕлӳсен пуххи тата тĕрлĕ темăсене чылай йышлă вулакансене япалан тĕрĕслĕхне уçса паракан ĕç хучĕсем.
Тĕрлĕ тĕсĕсем
Энциклопедисене пур енлисем (универсаллисем) (тĕсл., «Мăн совет энциклопедийĕ», «Британника», «Википеди»), хуçалăхăн пысăк уйрăмлăхлисем (отрасĕллисем) («Математика энциклопедийĕ», «Кĕвĕ энциклопедийĕ»), регион, ыйтуллисем, пĕр çынлăхлисем уйăраççĕ. Энциклопеди сăмахсарĕсем тата ыйту-хыпарлăхсем (справочниксем) энциклопедисен урăхтĕслĕлĕхĕсем шутланаççĕ.
Пĕрремĕш энциклопедисем
thumb|300px|Брокгауз «Энциклопеди» терминĕ калаçăва XVIĕмĕрте тин кĕнĕ пулсан та энциклопедии ĕçĕсене авалах туса пынă. Терминологи сăмахсарĕсем Авалхи Икĕпатра Вăтам патшалăх (пирĕн эрăччен 2 пин çул) тапхăрĕнчех пулнă. Пĕлӳсен пухăнăвĕ Авалхи Китайра та (пирĕн эрăччен XII—X ĕмĕрсенче) пулнă. Вăтам ĕмĕрсенче темиçе тĕрлĕ энциклопеди ĕçĕсем тĕвĕленсе кайнă: зерцалсем (speculum), компендиумсем, суммăсем , вĕсемпе университетăн «кĕçĕн» факультет студенчĕсем анлă пĕлӳллĕ вĕренӳре усă курнă. Çакна Винцента из Бове доминикан монахĕн (XII ĕмĕрĕн варри) хатĕрленĕ «Bibliotheсa Mundi» («Пĕтĕм тĕнче библиотеки») çирĕплетет, тепĕр сăмахпа «Аслă зерцало» (Speculum majus) — 80 томлă, виçĕ пайлă. XIII ĕмĕрчен çакăн пек кăларăмсем латыньпе тухнă, майĕпен глоссарисем — сахал усă курмалли сăмахсемпе сăмах çаврăнăшĕсем— те çуралаççĕ. Энциклопеди культури Çĕнетӳ тапхăрĕнче, XIV—XVI ĕмĕрсенче, уйрăмах Иоганн Гутенберг пичетлеве шутласа кăларнине пула мăн хĕтĕртӳ илет. XVI—XVII ĕмĕрсенче «энциклопеди» (çаплах «циклопеди» те) термин та хальхи палăртăвĕн шайне куçать. XVIII ĕмĕрĕн чи калăплă «Пур ăслăлăхсемпе ӳнерлĕхсен мăн универсал лексиконĕ» («Grosses vollstandiges Universal-Lexikon aller Wissenschaften und Kunste», 1732—1754 çç., 68 томлă, 750 пи статья) энциклопедине Лейпцигра И. Г. Цедлер хатĕрленĕ. Каярах Францире сумлă «Энциклопеди, е ӳнерлĕхсен тата ăсталăхсен ăнлантаруллă сăмахсарĕ» («Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers», 1751—1777 çç., 28 томлă) тухать, хатĕрлев ĕçĕнче Дени Дидро, паллă çутта кăларакан вăй ярать. Унăн сĕмĕпе чылай кăларăмсене ытти çĕршывсенче те хатĕрлеççĕ. Тĕсл., Эдинбургра акăлчан чĕлхипе 1768—1771 çç. «Британи энциклопедийĕн» нĕселĕ — «Ӳнерлĕхсен тата ăслăлăхсен сăмахсарĕ» тухать. XIX ĕмĕрте сумлă роль сыграли нимĕç кăларăмĕ — Ф. А. Брокгауз «Энциклопеди сăмахсарĕ», «Мейерĕн Мăн энциклопеди сăмахсарĕ» (1839—1852, 46 томлă, тĕпеĕртакран тата 6 хушни). Ӗмĕр вĕçнелле наци энциклопедийĕсем Италире, Австрире, Польшăра, Данире, Швецире, Португалире, Нидерландăра, Чехинче, Австралире тата АПШ-ра çутта тухаççĕ.
XX ĕмĕр
XX ĕмĕрте чи калăплă та ятлă-сумлă (авторитетлă) энциклопеди «Британи энциклопедийĕ» пулса тăрать. Ăна америка кăларавçисем тытса тăраççĕ. 1985 çулта 32 томлă 16-мĕш кăларăмĕ çутта тухрĕ. Яланхи йăлаллă энциклопедисемсĕр пуçне энциклопедии сăмахсарĕсем (шкул ачисен самахсарĕ) тухаççĕ. XX ĕмĕрĕн 90-мĕш çулсенче мультимеди ăсталăхĕсем аталаннă май компакт-дисксем çинчи электронлă энциклопедисем усăва кĕреççĕ. Компьютер технологисем энциклопеди хыпарĕсем патне çывăх хăвăрт çул уçса параççĕ, статьясенче паха фотоӳкерчĕксем çеç мар, сасăллă тата куçăллă курăну (видео, анимации) фрагменчĕсене вырнаçтарма ансат çитет. —Америка корпорацийĕ Майкрософт 1993 çулта чи сумлă кăларăмне — «Encarta», 1994 çулта «Британникин» электронлă версине сутма пуçлать. Раççейре çакăн евĕр паллă проект 1996 «Кирилл тата Мефодин мăн энциклопедийĕ» (КММЭ) шутланать, ăна çулсерен çĕнетсе «Кирилл тата Мефодий» компани туянтарать. 2004 ç. варринче çавăн пек проекта «Кругосвет» пикенет (http://www.krugosvet.ru/ Тетелте]), анчах та калăпăшĕпе вăл начартарах. Пысăк энциклопеди кăларăмĕсенчен тепри — 2000 çулта уçнă Рубикон порталĕ «Рубрикон», унта 62 энциклопедипе сăмахсарсен тексчĕсемпе иллюстрацисене уçласа лартнă. Усă курма тӳлевлĕ.
Ирĕклĕ энциклопеди
Тетел-тăсталăхĕсем (Интернет-технологисем) аталаннă май Википеди — уникаллă энциклопеди çуралать. Викире усă куракан пур çын статьясене хыпарсем кĕртме, çĕнĕ статьясем уçма пултараççĕ. Халĕ Википеди (акăлчан версинче 2,15 млн яхăн статья раштав, 30 2007), вăл ытти паллă энциклопеди кăларăмĕсенчен пачах кая юлмасть.
Энциклопедисем Раççейре
Раççей историнчи пĕрремĕш энциклопеди ĕçĕ новгород епископĕн Климентăн «Кормчей кĕнекинчи» «Словарь иноземных слов» шутланать. XVI вĕçĕнче — XVII ĕмĕр пуçламăшĕнче тĕн йĕрки, гуманитарлă тата çутçанталăкă тĕпчев ĕçĕсене ăнлантаракан азбуковниксем анлă сарăлнă. Чылай шут хыпар (справочниксем) тата сăмахсарсем XVIII ĕмĕрте пулнă, анчах XIX ĕмĕрĕн вĕçĕ тĕлне те Раççейре универсаллă энциклопеди тухман. Пĕрремĕш раççей энциклопедийĕ, çапла, Брокгаузпа Ефронӑн энциклопеди сăмахсарĕ, нимĕçрен килнĕ пулин те, ăна пичете хатĕрлеме ертсе пыракан раççей ăслăхçисем хутшăннă. 1890—1907 çç. 82 тĕп тата 4 хушма томĕсем тухнă. Тиражĕ, тĕрлĕ хыпарсемпе, 30 пинрен пуçласа 75 пине çити кĕнеке кăларнă. 1911 çулта «Брокгауз тата Ефрон» фирми К. К. Арсеньев редакцийĕпе «Çĕнĕ энциклопеди сăмахсарĕ» шутласа хунă, анчах та 1911 çулта 50 томĕсенчен 29 çеç çутта тухнă. Раççейри Революци çĕнтерсен 20-мĕш çулсенче отрăçлĕ энциклопедийĕсем пичетленнĕ: Хресчен ял-хуçалăх, Сутă-илӳ, Педагогика. Тĕп универсал энциклопедийĕ чылай тапхăра «Мăн совет энциклопедийĕ» (МСЭ) пулса тăрать. Ăна хатĕрлеме 1925 ç. Йышăннă, 1926—47 çулсенче 1-мĕш кăларăм («сталинăн», 66 томĕсем) çутта кураççĕ, 1949—58 çç. — 2-мĕш кăларăм (51 том) тата 1969 —78 — 3-мĕш кăларăм (30 том). 90-мĕш çулсем вĕçĕнче «Мăн раççей энциклопедийĕн» (МРЭ) пĕрремĕш кăларăмне пичетлеме хатĕрлеме шутланă. Пĕрремĕш томĕ («Раççей») 2004 çулта тухать. Унччен пĕр çул маларах «Çĕнĕ раççей энциклопедийĕ» (ÇРЭ) тухать, которую публикует издательство «Инфра-М» и «Энциклопедия». НРЭ — более компактный проект, предусматривает 12 томов (первый — также «Россия»). 2005 çулта иккĕмĕш МРЭ тата ÇРЭ томĕсем пичетленеççĕ. 2006 çулта «Терра» хатĕрленĕ 62-томлă пĕтĕмлĕ «Мăн энциклопеди» çутта тухать.
Каçăсем
Категори:Энциклопедисем
Барыкин Емельян Игнатьевич
Барыкин Емельян Игнатьевич — ( -), вăрттăн Гомель парти горкомĕн секретарĕ, Гомель партизанĕсен пĕлешĕвĕн штабĕн пуçлăхĕ, полковник, Совет Союзĕн Паттăрĕ, . Указ дати - 01.
Гребенников Борис Иванович
Гребенников Борис Иванович — (07.11.1924-08.03.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 13. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Украина фрончĕн 4-мĕш гварди танк механизăмланă корпусăн 36-мĕш гварди танк бригадин танк командирĕ, гварди кĕçĕн лейтенанчĕ.
Хушма ят
Хушма ят — çын хăйне валли хăй шутласа тупнă ят. Урăхла ăна псевдоним теççĕ. Чăвашсем хушшинче хушма ятсемпе ытларах çыравçăсем, сăвăçсем, артистсем, политика ĕçлевçисем усă кураççĕ.
Паллă чăваш çыравçисен хушма ячĕсем
Хăш-пĕрисен хушма ячĕсем, çынсен кăмăлĕпех, чăн ята та куçаççĕ; çавна кура вĕсен ачисем те усă кураççĕ.
Категори:Ятсем
Юлбашево
Юлбашево — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 34 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453331, ОКАТО кочĕ — 80238895007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кукарча районĕ
Мордва Республикин Инсар районĕ
Инса́р райо́нĕ   —  Мордва Республикин кăнтăр çĕрĕнчи пайĕ. Административлă тĕпĕ — Инсар.
Тавралăхĕ
Пенза облаçĕпе юнашар. Территорийĕ — 968,6 çм². Инсар районĕ — республикăн чи кăнтăрри, варринче вырнаçнă. Районăн кăнтăр енĕ — айлăмра, çурçĕрĕ — Атăлçи çӳллĕшĕн тухăç çырма-çатрисенче выртать. Çурçĕрелле çĕр пичĕ чылаях лутраланать, Кадошкино поселокĕ патĕнче — Мордовин анăç пайĕн чи çӳлле вырăнĕ.
Халăхĕ
Халăх йышĕ — 16 пине яхăн çын, çав шутра: вырăссем, мăкшăсем тата тутарсем.
Каçăсем
Категори:Мордва Республикин районĕсем
И.Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕ
Чувашский государственный педагогический университет имени И. Я. Яковлева
Косъю (Лемью юппи)
Косъю — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики территорипе юхать. Лемью юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 59 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
1085 çул
Çуралнă
''Çав. пекех: Категори:1085 çулта çуралнисем''.
Косъю (Лемью юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
1085 çул
Вилнĕ
''Çав. пекех: Категори:1085 çулта вилнисем''
Асăрхавсем
Категори:Çулсем
Карăкçырми (Хĕрлĕ Чутай районĕ)
Карăкçырми — Чăваш Республикин Хĕрлĕ Чутай районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Ялта икĕ урам: Тĕп тата Вăрманкасси урамĕ. Тĕп урамĕ малтан пуçланса кайнă. Вăрманкасси урамĕ вырăнĕнче вара вăрман ларнă. Ял сарăлса пынипе вăрман касса çуртсем ларта пуçланă.
Ял вырăнĕсем
Паян кун та ялтан инçе мар вăрман ларать, çырма-çатрасем те сахал мар. Çав çырма-çатра ячĕсем те сыхланса юлнă:
Кун-çулĕ
Ку яла епле пулса кайни пирки икĕ тĕрлĕ халап çӳрет.
Пĕр халап тăрăх ял вырăнĕ питĕ çырма-çатраллă, шывлă вырăн пулнă, юнашарах вăрман ларнă. Çав çырма-çатрасенче карăксем пурăннă. Çавăнпа ăна пĕр вăхăт хушши Карăк çырми тенĕ, каярахпа ă саспаллийĕ тухса ӳкнĕ те Карк çырми пулса тăнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Хĕрлĕ Чутай районĕн ялĕсем