cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бемыжка
Бемыжка — Раççей территоринчи юханшыв. Удмурт Республики, Тутарстан, Киров облаçĕ территорипе юхать. Умяк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕ юханшывĕсем
Çу (çулла)
thumb|250 px|Çу Çу (çулла) – çуркуннепе кĕркунне хушшинчи вăхăт. Çу кунĕсем виçе уйăхран тăраççĕ: çĕртме, утă, çурла. Çĕрĕн кăнтăр çурма пайĕнче çу кунĕсем раштав, кăрлач, нарăс уйăхĕсемпе пĕр килеççĕ.
Категори: Çанталăк тапхăрĕсем
Berano Çулла Xōpantlān
Кăмпасем
мини|Кăмпасем Кăмпа (Fungi е Mycota) — эукариотлă организмсене пĕрлештерекен, ӳсентăрансемпе чĕрчунсем хушшинче тăракан чĕрĕ çутçанталăкăн патшалăхĕ.
Кăмпа пур биологи шайĕче те — шывра, типĕ çĕр çинче тата сывлăшра – тĕл пулать. Вăл биосферăра паллă вырăн йышăнать, пур органикăллă материалсене те аркатать, çавăнпа чылай кăмпа хуçалăха пысăк сăтăр тăвать. Нумай кăмпа ӳсентăрансемпе чĕрчунсен (çыншăн та) паразичĕ шутланать, хăрушă чирсем сарать. Кăмпан тĕрлĕ тĕсĕсемпе хуçалăхра тата медицинăра усă кураççĕ.
Несĕллĕхсĕр ĕрчени
thumb|right|200px|Aspergillus fumigatus
Кăмпасем çимĕç пуçтарни
Пур кăмпа гетеротрофлă организм пулать. Минерал япалисене кăмпа йĕри-таврари хутлăхран «туянать», çапах та органика япалине кăмпа хатĕррине çеç илет. Мĕнле çимĕç япали кăмпана кирлĕ, çавăнта унăн тĕсĕ тымар ярать. Кăмпа çимĕçĕн пысăк пĕрчисене çăтаймасть, шĕвек япаласене çеç хăйĕн кĕлетки çийĕ витĕр ĕмсе илме пултарать, çакăн чух мицели пысăк лаптăклă пулни питĕ пайталлă пулса тухать.
Кăмпа тулаш çимĕçĕпе хăналанни
Кăмпа малтан таврари çимĕçлĕ хутлăха ферментсем уйăрса кăларать, вĕсем полимерсене ĕмсе илме юрăхлă мономерсене çити салатать., в цитоплазму. Хăш кăмпасем çимĕçе йӳçтерекен ферментсен пур тĕсĕсем — шуррисене аркатакан протеазсем; çăва аркатакан липазсем; полисахаридсене аркатакан карбогидразы, çапла ĕнтĕ кăмпасем куллен пурнăçра кăмпасем кирек епле субстрат çинче çитĕнме пултарать. Урăх кăмпасем хăйсене кирлĕ ферментсене хатĕрлесе кăлараççĕ те килĕшӳллĕ япаласемлĕ субстрата йышăнаççĕ.
Вуламалли
Категори:Микологи Категори:Кăмпасем Категори:Кăмпасем, алфавитпа
1720
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Комсомольский (Хура Атăл районĕ)
Комсомольский  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 530 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452375, ОКАТО кочĕ — 80234836003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Йăпăлти (Комсомольски районĕ)
Йăпăлти, — Чăваш Енĕн Комсомольски районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Комсомольски районĕн ялĕсем
Шотланди
Шотла́нди (, Alba) — малтан (1707 çулчен) çурçĕр Европăри никама пăхăнман патшалăх, халĕ — Аслă Британи тата Çурçĕр Ирланди Пĕрлешӳллĕ Патшалăхĕн çӳллĕ шайлă автономлă пайĕ (хăйĕн парламент тытăмĕ, право йĕрки тата патшалăх чиркĕвĕ тата урăх атрибут пур).
Тĕп хула — Эдинбург.
Шотланди Аслă Британин çурçĕр çĕрне йышăнать, Англипе юнашар.
Катандзаро (провинци)
Катандзаро (Provincia di Catanzaro) — Италири Калабри регионĕнче вырнаçнă провинци.
Шотланди
Кун-çулĕ
Ăсчахсем шухăшланипе, пĕрремĕш этем Шотландие 8 пин çул май каялла килнĕ. Пĕрремĕш пурăну вырăнĕсен вăхăчĕ 6 пинçуллăхпа тан пулать. Шотландин кун-çулне Британие римсем ярса илнĕренпе çырма пуçланă, кунти çĕрсене — хальхи Англипе Уэльс территорине — рим провинцийĕ статусне, Британи ятне панă территории. Кăнтăр Шотланди пайĕ кĕске тапхăрта Римăн тӳрех мар пăхăнăвĕнче пулнă. Çурçĕрелле Рима парăнман пиктăпа гэл йăхĕсен çĕрĕсем — Каледони пулнă. Римсем тухса кайсан вырăнти ăрусем темиçе патшалăх, çав шутра Ирландипе Аслă Британи утравĕсен пайĕсенчи Дал Риада йĕркеленĕ. Шотланди пайĕ хальхи Аргайлăн территоринче шутланнă. Пикти çĕрĕ Фортриуне кĕнĕ, çапах та Шотланди патшалăхĕн кун-çулне йăлипех 843 çултанпа, Кеннет Макальпин скоттсемпе пиктсен пĕрлешӳллĕ патшалăхĕн патши пулнăранпа шутлаççĕ.
Катандзаро (провинци)
Тавралăхĕ
500px
Шотланди
Кун-çулĕ
Малашнехи çĕрçуллăхсенче Шотланди патшалăхĕн территорийĕ хальхи Шотландин лаптăкне çитиччен саралнă. Çак тапхăрта Англин уэссекс тăрамĕсемпе килĕшӳллĕ пурăннă, питĕ сапаланчăклă çĕр-шывĕ пулсан та экспансиллĕ политикăна пурнăçа кĕртме пултарнă. Тепĕртакран, 945 çулта акăлчансен патши Эдмунд I Стратклайда в тапăнса кĕрсен, провинцие Малкольм I-не панă. Индульф патша тытăмĕнче (954-62) шотландсем карман йышăнаççĕ, каярах ăна Эдинбург теççĕ, — вăл ĕнтĕ вĕсен Лотианри пĕрремĕш тĕрек вырăнĕ пулса тăрать. Малкольм II тытăмĕнче шотланди çĕрĕсен пĕрлĕхĕ çирĕпленет. 1018 çулта Нортумбрири Карем патĕнчи çапăçура Малкольм II çĕнтерет.
1066 çулта норманнсем Англие çĕнтерсе илни Шотландие те питĕ улшăнтарать. Малкольм III анкăл-сакс астулĕнчен хăтарнă Эдгар Этлингăн йăмăкне Маргаритăна качча илет. Маргарита кельт христианлăхĕн сĕмне чакарас ĕçре паллă роле вылять. Унăн ывăлĕ, Давид I, авлансан, вăйлă элтепер (патшалăх тытакан) пулса тăрать.
Административлă пайланăвĕ
1996 çулта Аслă Британи парламĕнчĕ йышăнăвĕпе Шотландие 32 облаçе пайланă.
Халăхĕ
2001çулхи халăх çыравĕпе Шотландире 5 062 011 çын пурăннă. Малтанхи шутлавпа (2005) танлаштарсан, йышĕ 5 094 800 çынна çити ӳснĕ.
Чĕлхе
Халĕ Аслă Британире официаллă йышăннă патшалăх чĕлхине палăртман, анчах та Шотланди территоринче виçĕ чĕлхепе — акăлчан (который де-факто является главным), шотланд гэл тата акăлчан –шотланд чĕлхи (скотс) чĕлхисемпе усă кураççĕ. Шотланд гэл тата акăлчан-шотланд чĕлхисене официаллă 1992 çулта çирĕплетнĕ. Çак 2001 çулта Аслă Британи правительстви ратифициленĕ Регионсен тата сахалрахăшсен чĕлхисен Европа Хартипе килĕшӳллĕ пулать.
Тĕн
Шотланди наци чиркĕвне, ăна Шотланди чиркĕвĕ теççĕ — пресвитери тĕсĕпе йĕркеленĕ.
Литература
Паллă шотланд хăш çыравçисем:
Наци символĕсем
thumb|right|Чертополох чечекĕ, Шотландин символĕ
Шотландсем Раççейре
Раçсейе пĕрремĕш шотландсем вунçиччĕмĕш ĕмĕртен каярах мар килсе вырнаçнă, анчах та паллă граждан тата çар ĕç вырăнĕсене вĕсем Аслă Петĕр тапхăрĕнче çеç тухма тытăнаççĕ.
Мусăкпа ташăсем
Халăх инструментчĕсенчен чи палли — шăпăр.
Шотланд ташшисенчен палли шотланд бал ташшисем тата «хайленд» (соло).
Тата пăхăр
*
65
Вилнĕ
Категори:Çулсем
60er
1721
Вилнĕ
Категори:Çулсем
1722
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Металлоид
Çурма металсем (металлоидсем, пĕрреллĕ хисепре металлоид) — элементсен периодикăллă системинчи палăрăмĕсемпе металсемсемпе металмаррисем хушшинче тăракан химилле элементсем.
Категори:Çурма металсем Категори:Хытă ĕскер физики
62
Вилнĕ
Çĕртме, 9 — Клавдия Октавия, Неронăн пĕрремĕш арăмĕ, ссылкăра ăна упăшки хушнипе вĕлернĕ.
Категори:Çулсем
60er
Çип (пĕлтерĕшсем)
Çип :
Татах та çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Кĕлкеш
Кĕлкеш, — Чăваш Республикин Вăрмар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Клето
Клето (Cleto) — Италири Калабри регионĕнчи коммуна, Козенца администраци центрне пăхăнать.
Халăх йышĕ, коммуна тытăмлăхĕ
Коммунăра 1373 çын пурăнать, йышлăхĕ 76 çын/çм². 18 çм² çер лаптăкне йышăнаь. Почтă индексĕ — 87030. Телефон кодĕ — 0982.
Аблай (Чекмакуш районĕ)
Аблай — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1293 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452208, ОКАТО кочĕ — 80256865007.
Ксыл-Чишма
Ксыл-Чишма, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи мишер ялĕ.
Çĕнĕ Афон
Çĕнĕ Афон (ახალი ათონი) — Абхазири хула. Малтан Псырцха, Анакопи ятсемпе паллă пулнă. Сухумирен 22 çухрăмра ларать.
Ксыл-Чишма
Центăртан 30 çухрăмра вырнаçнă. Яла район центрĕпе асфальтлă çул çыхăнтарать. Кăзăл Чишма Красномайск тата Алманчă ялĕсемпе кӳршĕллĕ вырнаçнă.
Аблай (Чекмакуш районĕ)
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Çĕнĕ Афон
Кун-çулĕ
Ĕлеххи Абхази патшалăхĕн тĕп хули (Кутаисине куçариччен) пулнă.
Ксыл-Чишма
Ялта шкул, ял вулавăшĕ, çемье врачĕн оффисĕ вырнаçнă.
Логунов Денис Юрьевич
Денис Юрьевич Логунов — (ҫур. 1978 ҫулхи 13 юпа) — раҫҫей ӑсчахӗ-микробиологӗ, медицина микробиологийӗн специалисчӗ, биологи ӑслăхӗсен тухтӑрӗ (2011), РАН пайташ-корреспонденчӗ (2016). Н. Ф. Гамалеи ячӗллӗ Патшалӑх тӗпчев эпидемиологипе микробиологи тӗпӗн ӑслӑх енпе ӗҫлевӗн пуҫлӑхӗн улӑштаравҫи, пайрăм микробиологи лабораторийӗн пуҫлӑхӗ. РФ Патшалӑх ӑҫлӑх тата технологисен парнин лауреачӗ(2020).
Çĕнĕ Афон
Кун-çулĕ
Хула çывăхĕнче нумай паллă вырăнсем: Анакоп тăвĕ, VIII ĕмĕрти христиан чиркĕвĕ. Иноксем 1916 çулта тунă Турă Амăшĕн хапхи турăшĕн часавайĕ упранса юлнă.
Ксыл-Чишма
Истории
Кăзăл Чишма ялĕ 80 çул каялла никĕсленнĕ. Тĕрлĕ архив хыпарĕсепме çăлкуçĕсем тăрăх, ватă çынсем каласа хăварнипе ял пуçланса кайнине тĕрлĕрен ăнлантарма пулать. Анчах та чи тĕрĕсси вĕсенчен ял 1928 çулта никĕсленни çинчен палăртать.
Çĕнĕ Афон
Каçăсем
Категори:Çĕнĕ Афон Категори:Абхази курорчĕсем Категори:Грузи курорчĕсем Категори:СССР курорчĕсем Категори:Абхази хулисем Категори:Грузи хулисем
Ксыл-Чишма
Истории
1919 çулччен Чĕмпĕр кĕпернинчи Пăва уесне Тăмпаель волăçне кĕнĕ.
Логунов Денис Юрьевич
Унӑн тӳрӗ ертевӗпе Н. Ф. Гамалеи ячӗллӗ НИЦЭМ COVID-19-е хирӗҫ пӗрремӗш Раҫҫей вакцинине шутласа кӑларнӑ (Гам-КОВИД-Вак, суту-илӳ палли «Спутник V»).
Ксыл-Чишма
Истории
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи çу уйăхĕн 19 хыççăн Патăръел районне, 1939 çулхи нарăс уйăхĕн 22 хыççăн Чкаловски районне, 1957 çулхи чӳк уйăхĕн 20 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Логунов Денис Юрьевич
Каҫӑсем
Категори:Раççей биологĕсем Категори:Раççей микробиологĕсем
Ксыл-Чишма
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2009 çул тĕлне ялта 700 çынна яхăн пурăнать.
Пĕтĕмĕшле пĕлӳ паракан шкул, Тухтăрсен пĕтĕмĕшле пулăшу паракан практикă офисĕ, медицина пункчĕ, мечĕт, çыхăну уйрăмĕ, культура керменĕ, ял вулавăшĕ, лавккасем: «Айгуль», «Пегас».
Урамсем
Ленин, Садовăй, Совет, Тĕп, Чапаев, Шакир-Рахимов.
Этимологи
Кăзăл Чишма ялĕ ячĕ акă çапла пулса кайнă: малтанах ял тăрăхĕнче вăрман кăна пулнă. Çак вăрманта пĕчĕк кӳлĕ пулнă. Вăрçă вăхăтĕнче пĕр йывăр аманннă салтак çак кӳлĕ патне аран шуса çитнĕ. Унăн юнĕ çак кӳлле юхса тухнă. Унтанпа çак кӳлле «Хĕрлĕ çăлкуç» ят панă. Чăвашларан тутарла куçарсан -- « Кызыл Чишма».
Асăрхатарусем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Лырин-Игол
Лырин-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кĕçĕн Пылинская юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Çичĕпӳрт
Истори
Çичĕпӳрт ялĕ малтан Шупашкар уесĕн Воскресенски вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕнче хыççăн Октябрьски районĕ шутне кĕнĕ. Октябрьски районне пĕтернĕ хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. }}
Каçăсем
Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем
Тупах
Тупах, — Чăваш Республикин Вăрмар районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
К.Маркс, Комсомол, Ленин, Çамрăксен, А.Г.Николаев, Октябрь, Космодемьянская, Шкул урамĕсем, Чапаев пăралукĕ.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
Карга (Байгильда ял канашĕ)
Карга — Пушкăрт Республикин Нуриман районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 53 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452443, ОКАТО кочĕ — 80245805005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
Шурă Кер
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Лантаноид
Лантаноидсем (лантанидсем) —
Вĕсен шутĕнче: лантан, цери, празеодим, неодим, промети, самари, европи, гадолини, терби, диспрози, гольми, эрби, тули, иттерби, лютеци.
Каçăсем
Категори:Лантаноидсем
Чебаклы
Чебаклы  ' — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
1723
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кушкулево
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
Большуха
Большуха — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Волковица юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Чăваш пики
«Чăваш пики» — Чăваш Енре хĕрсем хушшинче ирттерекен ăмăрту. Чăваш наци конгресĕ йĕркеленипе тата Культура Министерстви пулăшнипе иртет.
Большуха
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Чăваш пики
Тĕллевĕсем
«Чăваш пики» ăмăртăва 2006 çулта пуçарса янă. Ун тĕллевĕсем:
Хутшăнакансем
Конкурса кашни çулах Республикăри тĕрлĕ районсенчен 16 çултан пуçласа 22 çулчченхи хĕрсем хутшăнаççĕ.
Номинацисем
Категори:Чăваш Ен
Гольф
thumb|200px|Гольф вылявçи патт тăвать. Гольф (golf) — спорт вăййи,
Вăйă йĕркисем
thumb|200px|люшек. Сулахайран сылтăмалла: вуд, паттер тата айрон
Терминсем
thumb|200px|Гольф-клуб
Каçăсем
Категори:Гольф Категори:Спорт
Поперечная Гора
Поперечная Гора — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 21 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452375, ОКАТО кочĕ — 80234836004.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Галактикăлла çип
Галактикăлла çип — — Çут Тĕнчери хăшпĕр тытăмсен (объектсен) ячĕ.
Каçăсем
Категори:Космологи Категори:Çут тĕнче Категори:Галактикăсем * Категори:Астрономилле объектсем
1724
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Мăн Агыйдел (Шарженга юппи)
Мăн Агыйдел (Агыйдел) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 143 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Гарин Борис Иванович
Гарин Борис Иванович — (03.10.1921-02.05.1984), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 04. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 291-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 617-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, капитан.
Дагестан Республики
Дагестан Республики, — Раççейре вырнаçнă, Кăнтăр Федераци тăрăхĕнчи республика. Тĕп хула — Махачкала. Республикăна 1921 çулта никĕсленĕ (кăрлач 20) — ДагАССР.
Тавралăхĕ
Дагестан Республики Каспи тинĕсĕпе юнашар вырнаçнă. Республикăн кантăр енчи кӳрши Азербайджан, кăнтăр-хĕвеланăç енче Грузи, хĕвеланăç енче Чечен Республики, çурçĕр-хĕвеланăç енче Ставрополь Ен, çурçĕр енче Калмăк Республики вырнаçнă.
Республика варрипе Терек юханшывĕ юхать.
Республика тытăмĕ
Республика 39 районран тытăнса тăрать:
Халăх йышĕ
Дагестанра чиллайях халăх ялта пурăнать — 57,2 %, хулара — 42,8 %.Дагестан — нумай халăхлă ен.
Шултра халăхсем (пĕр процент ытларахисем) 2002 çул:
Республикин Пуçлăхĕ
2006 çултан Республикăра Президент статусна никĕсленĕ.
Çутçанталăк сыхлăхĕ
Дагестанри "Питĕ сыхлавлă çĕрĕсем":
Каçăсем
Категори:Çурçĕр Кавказ *
Бардаслы
Бардаслы — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 139 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452208, ОКАТО кочĕ — 80256865008.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Люк-Еган
Люк-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Мăн Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Тупаларсем
Тупаларсем (тăван ячĕ туба) — Алтай Республикинче пурăнакан тĕрĕк чĕлхиллĕ вак халăх.
Кун-çулĕ
Совет тапхăрĕнчи халăх çыравĕпе (1926 ç. пуçсăр) тупаларсене алтайсен йышне кĕртнĕ. 2000 çулта тупаларсене Раççей Федерацин вак халăхĕ шутне (Раççей Федерацин Правительствин 2000 çулхи пушăн 24-мĕшĕнчи 255 №-лĕ йышăнăвĕ) кĕртнĕ. 2002 çулхи Пĕтĕм Раççейри халăх çыравĕ вĕсене хăйсен чĕлхиллĕ уйрăм халăх тесе палăртнă.
Халăх йышĕ, вырнаçăвĕ
2002 çулхи Пĕтĕм Раççейри халăх çыравĕпе тупаларсен йышĕ РФ 1565 çынна çитнĕ, çав шутра Алтай Республикинче — 1 533 çын  — ытларах Чой районĕнче.
Чĕлхе
Тупалар чĕлхи е çурçĕр алтай чĕлхисен ушкăнне (тавлашуллă), е кăпчак ушкăнĕн (алтай чĕлхе çемьин тĕрĕк турачĕ) кăркăс-кăпчак (хакас) кĕçĕн ушкăнне. Официаллă тупаларсене тата тупалар чĕлхине уйрăм халăх тата уйрăм чĕлхе тесе йышăннă. Анчах та этнографсем çĕнĕ классификаципе татăçуллă вĕсене çурçĕр алтай (куманди-челкан) чĕлхи шутне тупалар калаçăвĕ евĕр, е кăнтăр алтай (алтай) чĕлхи шутне кĕртеççĕ
Каçăсем
Категори:Раççей халăхĕсем Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Алтай Республики Категори:Çĕпĕр халăхĕсем
Категори:Халăхсем
Дальтонизм
Дальтонизм, — ашшĕ-амăшĕ урлă, е уйрăм аталаннă хăш-пĕр тĕссене палăртма пултарайманнине палăртакан куçсен чирĕ. Ку чире чи малтан 1794 çулта Джон Дальтон палăртса çырса хăварнă. Ун ячĕпе чир ятне панă.
Чир степенĕсем:
Категори:Куç чирĕсем
Кастрореджо
Кастрореджо (Castroregio) — Италири Калабри регионĕнчи коммуна, Козенца пăхăнăвĕнче.
Халăх йышĕ, коммуна тытăмлăхĕ
Коммунăра 417 çын (2008 ç.) пурăнать, йышлахĕ 10 çын/çм². 38 çм² çĕр лаптăкне йышăнать. Почтă индексĕ — 87070. Телефон кодĕ — 0981.
Пурăнан вырăнăн хӳтĕлевçи — таса Santa Maria ad Nives.
Демографи
Халăх йышĕн динамики:
64
Пулăмсем
Хань тата Хунну:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
60er
1725
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чина (Дубровка юппи)
Чина (приток Дубровки)  ' — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Дубровка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Чĕкету
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернине кĕнĕ.
Каçăсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
Кастролиберо
Кастролиберо (Castrolibero) — Италири Калабри регионĕнчи хула, Козенца администраци центрне пăхăнать.
Халăх йышĕ, хула тытăмĕ
Пурăнан халăх 10 183 çын (2004 ç.) шутланнă, йышлăхĕ — 913 çын./çм². Лаптăкĕ — 11 çм². Почтă индексĕ — 87040. Телефон кодĕ — 0984.
Культура
Пурăнан вырăнăн хӳтĕлевçи — тс. Архангел Рафаил. Çулсерен юпан 24-мĕшĕнче уявлаççĕ.
Экватор
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Географи Категори:Астрономи Категори:Экватор
Экономика (ăслав)
Экономика, (гр. οίκοςνομος — килти хуçалăха тытса пырас этеплĕх), — темиçе ăнланăва пĕлтерекен сăмах:
"Экономика" тенине ăслав пек пăхсан: Экономика (гр. οίκοςνομος — килти хуçалăха тытса пырас этеплĕх), — тăвăмлăха, валеçĕве, ылмаштарăва, усăкураслăха тишкерекен-тĕпчекен гуманитарилле ăславсен ушкăнĕ, акăлчанла — economics).
1726
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Малотенькашево
Малотенькашево — Пушкăрт Республикин Нуриман районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 187 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452443, ОКАТО кочĕ — 80245805007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
66
Пулăмсем
Хань тата Хунну:
Вилнĕ
Категори:Çулсем
60er
Ресмекеево
Ресмекеево — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 96 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452200, ОКАТО кочĕ — 80256870002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Китсем
Китсем (греч. κῆτος — «тинӗс хӑрушки») — кит евĕрлисен инфраушкӑнри дельфинсен шутне те, тинӗс сыснисен шутне те кӗмен тинӗс сĕтпе ӳсекенӗсем. Косаткасем тата гриндсем хӑйсене халӑхра «кит»тенӗ пулин те («кит-вӗлерҫӗ»), классификаци тӑрӑх дельфинсем пулаҫҫӗ. Кивелнӗ классификацире яка китсене (лат. Balaenidae) те китсен шутне кӗртнӗ. Елӗк левиафана та «кит» тесе шутланӑ.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Кит евĕрлисем
Люк-Колен-Еган
Люк-Колен-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Вах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Орлов Василий Прохорович
Орлов Василий Прохорович, (1918, пуш, 7, Уксăмлă ялĕ, Хусан кĕперни (халĕ Тутарстанăн Нурлат районĕ) — чăваш сăвăçи, прозăçи.
Люк-Колен-Еган
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Орлов Василий Прохорович
Раççей тата Чăваш ÇП пайташĕ.
Люк-Колен-Еган
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Орлов Василий Прохорович
Пурнăçĕ
1918 çулхи пуш уйăхĕн 7-мĕшĕнче Тутарстанăн Нурлат районĕнчи Уксăмлă ялĕнче çуралнă.
Ялти шкул хыççăн Шупашкар педрабфакĕнче тата Чĕмпĕрти педагогика институтĕнче вĕреннĕ. Шкулта ачасене вĕрентнĕ, шкул директорĕ пулнă. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.
2005 çулхи юпан 20-мĕшĕнче çуралнă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Хăйĕн сăввисене вăл «Пионер сасси», «Çамрăк большевик» хаçатсенче, «Хатĕр пул» тата «Сунтал» журналсенче пичетленĕ. Уйрăм сăвăсемпе калавсен пуххине пичетлесе кăларнă.
Пичетленнĕ кĕнекесем: Иккĕ çăл, Çăлакан ангел, Тытăнчăк шухăш.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:СССР çыравçисем Категори:1918 çулта çуралнисем Категори:Пушăн 7-мĕшĕнче çуралнисем Категори:2005 çулта вилнисем Категори:Юпан 20-мĕшĕнче вилнисем
Орёл (Йĕпреç районĕ)
Орёл — Чăваш Республикин Йĕпреç районĕнчи ял.
1727
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Усть-Сухояз
Усть-Сухояз — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 23 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452374, ОКАТО кочĕ — 80234836005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Çитмĕш
Çитмĕш, — Чăваш Республикин Вăрмар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
Мăн Карныш
Мăн Карныш — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Кипшенг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 61 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кастровиллари
Кастровиллари (Castrovillari) — Италири Калабри регионĕнчи хула, Козенца администраци центрне пăхăнать.
Халăх йышĕ, хула тытăмĕ
Хулара 22 603 çын (2005 ç.) пурăнать, йышлăх — 173 çын/çм². Лаптăк — 130 км². Почтă индексĕ — 87012. Телефон кодĕ — 0981.
Хула хӳтĕлевçи — San Giuliano. Çулсерен карлачăн 27-мĕшĕнче уявлаççĕ.
1728
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Гарифуллин Габдулла Гарифуллович
Гарифуллин Габдулла Гарифуллович Гарифуллин Габдулла Гарифулла улы — (03.01.1925-01.08.2002), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 15. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 5-мĕш тапăнакан çарĕн 6-мĕш татса тухакан артиллери корпусĕн 2-мĕш артиллери дивизин 20-мĕш çăмăл артиллери бригадин 54-мĕш çăмăл артиллери полкĕн оруди командирĕ, сержант.
67
Çуралнă
Çавăн пекех Категори:67 çулта çуралнисем пăхăр.
Вилнĕ
Категори:Çулсем
60er
Патти
Патти, — Чăваш Республикин Вăрмар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
Чумаза
Чумаза  ' — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Ускалык юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Кантра
Кантра — çыхмалли, чĕркемелли, çĕлемелли хатĕр. Çипрен, шнуртан хулăмрах; пăявран, вĕрентен çинçерех.
Каçăсем
Категори:Канатсем тата троссем Категори:Текстиль Категори:Хатĕр-хĕтĕр
Брекунец
Брекунец — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ территорипе юхать. Великая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Мăн Каюг
Мăн Каюг — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шелюг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 55 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Игенче (Чекмакуш районĕ)
Игенче  — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 350 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452200, ОКАТО кочĕ — 80256870003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Саргоязово
Саргоязово — Пушкăрт Республикин Нуриман районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 63 çын пурăннă. Почтă индексĕ — ?, ОКАТО кочĕ — ?.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
1729
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ушкӑн (биологи)
мини
Ушкӑн (лат. ordo, мн. ч. ordines) — зоологи систематикинчи иерархи классификацийӗн тӗп рангӗсенчен пӗри. Раҫҫейра канаш йӑли тӑрӑх ботаника, микологи, бактериологич тата вирусологи систематикинче ҫав рангах (ordo) йӗрке ятпа палӑртаҫҫӗ.
Каҫӑсем
Категори:Таксономи рангĕсем Категори:Отрядсем тата йĕркелĕхсем
Юрюзань (Хура Атăл районĕ)
Юрюзань  — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 28 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452374, ОКАТО кочĕ — 80234836006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Хура Атăл районĕ
Куравлёв Леонид Вячеславович
Леони́д Вячесла́вович Куравлёв (1936 çулхи юпа, 8) — совет, раççей театрпа кино артисчĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1965), РСФСР халăх артисчĕ (1976).
Кун-çулĕ
Леонид Куравлёв Мускавра 1936 çулхи юпан 8-мĕшĕнче çуралнă. Ача чухнех ашшĕне çухатнă, 1941 çулта Леонидăн амăшне суйса айăплавпа Çурçĕре, Мурман облаçĕнчи Зашеек паçулккине янă, унта вăл ывăлĕпе пĕрле темиçе çул пурăннă.
Шкулра Леонид аванах вĕренеймен. Уйрăмах вăл тĕрĕс ăслăхсен — математикăпа, химипе тата физикăпа ăнкартса тăрăшайман. Хăй Куравлёв асилнипе, çакă профессие суйласа илме пулăшнă. Аппăшĕ, шӳтлесе, ăна шкул хыççăн ВГИКа вĕренме кĕме сĕннĕ — унта вăл çăмăллăнах кĕрет: Леонид кăмăлламан пĕр предметпа та экзамен тытмалла мар.
Апла пулин те, тӳрех Куравлёв вĕренекенсен йышне кĕреймест. 1953 çулта вăл «Оптик» мускав артель ĕçе вырнаçать. 1955 çулта тинех ВГИКăн актёр уйрăмĕн студенчĕ пулса тăрать, Борис Владимирович Бибиковăн курсĕнче ăсталăха вĕренет.
Синематографа Леонид Куравлёв студент чухнех кĕрет, 1960 çулта вăл Камушкин матрос рольне Михаил Швейцерăн «Мичман Панин» истори-революци фильмĕнче вылять. Çав хушăрах Куравлев Василий Шукшинăн «Из Лебяжьего сообщают» диплом фильмĕнче ӳнерленет.
«Белый попугай» телекăрама хутшăннă.
Куравлёв — хевтеллĕ характер артисчĕ, эпизод ăсти. Унăн амплуа — айван çын, усал çын, кулăшла вăрă. Чи паха ролĕсем — Пашка Колокольников ("Живет такой парень", В. Шукшин), Хома Брут («Вий», А. Птушко), Володька Завитушкин («Не может быть»), Жорж Милославский («Иван Васильевич меняет профессию», Л. Гайдай), Копченый («Место встречи изменить нельзя», С. Говорухин), Шура Балаганов («Золотой телёнок», М. Швейцер), Афанасий Борщов («Афоня»).
Каçăсем
Категори:Мускавра çуралнисем Категори:ВГИКра вĕренсе тухнисем Категори:Халĕ пурăнакансем Категори:100 фильмра вылянисем Категори:Юпан 8-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1936 çулта çуралнисем
Толиккасси
thumb|300px|Толиккасси ялĕ Толиккасси, — Шупашкар районĕнчи ял. Йăршу хĕрринче ларать.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Матросов, Гагарин, Чăваш Ен 11 çул урамĕсем.
Истори
1917 çулчен Хусан кĕпернин Шупашкар уесĕн Тукаш вулăсне кĕнĕ. 1924-1927 çулсенче вулăс центрĕ пулнă.
1927 çулчен Шупашкар уесне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хальхи вăхăтчен Шупашкар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Шупашкар районĕн ялĕсем
Лягой-Ин
Лягой-Ин — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Мăн Мег-Тыг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
1730
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Компана
Компана (Campana) — Италири Калабри регионĕнче вырнаçнă коммуна, Козенца администраци центрне пăхăнать.
Халăх йышĕ 2868 çын (2000 ç.), йышлăхĕ 26 çын/çм². Лаптăкĕ — 103 çм². Почтă индексĕ — 87061. Телефон кодĕ — 0983.
Коммуна сыхлавçи — Santa Maria Assunta.
Чупай (Вăрмар районĕ)
Чупай, — Чăваш Республикин Вăрмар районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Вăрмар районĕн ялĕсем
Гаркуша Кузьма Дмитриевич
Гаркуша Кузьма Дмитриевич — (3.08.1917(21.07)-21.01.1983), Совет Союзĕн Паттăрĕ ref group='БС1'>, ,. Указ дати - 09. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра ПВО Çарĕсен 101-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 907-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, аслă лейтенант.
Орлов Георгий Фёдорович
СССР ÇП пайташĕ (1961 ç.). 1981 çулта çыравçăна Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ятпа чысланă.
1970 çулта Чăваш çамрăкĕсен Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ парнене тивĕçнĕ.
Пурнăçĕ
1925 çулхи пуш уйăхĕн 29-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Шупашкар районĕнчи Толиккасси ялĕнче çуралнă.
Чулхулари аслă парти шкулĕнче вĕреннĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă. Чăваш кĕнеке издательствин аслă, кайран, тĕп редакторĕ пулса ĕçленĕ. «Ялав» журналăн тĕп редакторĕ ĕçĕ вырăнĕнче вăй хунă.
Пултарулăх ĕçĕсем
Унăн çак кĕнекесем пичетрен тухнă:
Каçăсем
Категори:Сăвăçсем, алфавитпа Категори:Çыравçăсем, алфавитпа Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Раççей сăвăçисем Категори:Раççей çыравçисем Категори:Пушăн 29-мĕшĕнче çуралнисем Категори:1925 çулта çуралнисем Категори:Пайăр çынсем:Шупашкар районĕ
НПО Машиностроения
УАП «Вăрçă-промăçлăхĕн корпорацийĕ „Наукăпа производство машиностроени пĕрлешĕвĕ“» (ФПУП «НПО машиностроения», УКБ-52) — Раççейĕн малта пыракан ракета-космос фирмисенчен пĕри. 1944 çулта академик Челомей, Н. Н. Поликарпов ертсе пынă 51 № авиазаводăн УКБ тĕпĕпе Реутовра самолёт-снарядсем ăслайламалли конструктор бюровне йĕркеленĕ.
Халĕ корпорацийĕн тĕп пайĕ Мускав облаçĕн Реутов хулинчех вырнаçнă.
Вăтакас
Категори: Чăваш Енĕн ялĕсем
НПО Машиностроения
Предприятин ĕç-хĕлĕпе патшалăх ертӳçисем: Хрущёв Никита Сергеевич, Путин Владимир Владимирович, Медведев Дмитрий Анатольевич пырса паллашнă.
1991 çулта депутата суйланас умĕн Борис Ельцин агитаци енĕпе коллективпа тĕл пуласшăн пулнă, анчах та ертӳçсем тата РФ КП вырăнти парткомĕ ăна йышăнман.
Харпăрçисемпе ертӳçĕсем
УАО «ВПК „НПО машиностроения“» 100 % акцийĕ патшалăх аллинче, ĕçсене тытса пыраканĕ — Патшалăх пурлăхĕпе хуçаланакан федерацин агентстви.
Тĕп директор — Тĕп конструктор Леонов Александр Георгиевич.
Тăван пĕрлешĕвĕсем
Корпорацине кĕрекенсем:
Каçăсем
Категори:РФ компанисем Категори:Ракета-космос компанисем Категори:Конструктор бюровĕсем Категори:Хĕçпăшал тăвакансем Категори:МФТИ бази Категори:Роскосмос Категори:Мускав облаçĕн компанисем Категори:Реутов компанисем
1731
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шнуркка
Шнуркка — атă-пушмакăн пĕр пайĕ.
Каçăсем
Категори:Ура Категори:Текстиль Категори:Атă-пушмак
Вăтакас (пĕлтерĕшĕсем)
Вăтакас:
68
Вилнĕ
Категори:Çулсем
60er
Колосими
Колосими (Colosimi) — Италири Калабри регионĕнчи коммуна, Козенца администраци центрне пăхăнать.
Халăх йы шĕ, коммуна тытăмĕ
Пурăнан халăх шучĕ 1415 çын, йышлăхĕ — 59 çын/çм². Лаптăк — 24 çм². Почтă индексĕ — 87050. Телефон кодĕ — 0984.
Тавралăхĕ
Колосимипе юнашар коммунăсем: Бьянчи, Педивильяно, Соверия-Маннелли, Карпанцано, Марци, Паренти, Шильяно, Сорбо-Сан-Базиле, Таверна.
Хула сыхлавçи — SS. Maria Assunta. Ăна кашни çул çурлан 15-мĕшĕнче уявлаççĕ.
Айриш чĕлхи
Айриш чĕлхи (Gaeilge) — айришсен чĕлхи, кельт чĕлхисенчен пĕри; шотландпа мэн чĕлхисем гойдел ушкăн пайне кĕреççĕ.
Кун-çулĕ
Ирландири гэлтахтсем (айриш чĕлхи упранса юлнă регионсем)|thumb|right|400px
Каçăсем
Категори:Айриш чĕлхи Категори:Ирланди чĕлхисем
Нариманово
Нариманово — Пушкăрт Республикин Чекмакуш районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 101 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452200, ОКАТО кочĕ — 80256000000.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Чекмакуш районĕ
Юлтыпай
Юлтыпай ' ' — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республикин Пушкăрт Республикин Зианчур районĕн территорипе юхать. Ассель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Курск облаçĕ
Курск облаçĕ, — Раççей облаçĕ. Администраци Курск хулинче вырнаçнă. Облаçе 1934 çулхи çĕртме уйăхĕн 13-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Районĕсем
Курск облаçĕнче пурĕ 28 район:
Каçăсем
Категори:Курск облаçĕ
Укарлино
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Нуриман районĕ
Çăмăл металсем
Çăмăл металсем — Элементсен периодикăллă системин çăмăл йывăрăшлĕ метал хими элеменчĕсем.
Чи паллă çăмăл металсем — алюмини, магни, титан, берилли, лити.
Çутçанталăкра вырнаçни
Çăмăл металсем çутçанталăкăн чылай (20% Çĕрĕн йывăрăшĕнче) пайне йышăнаççĕ. Хăват хими хастарне пула вĕсем çирĕп çыхăнусенче тĕл пулаççĕ.
Тупăçлани
Çамăл металсене электролизпа, металлотермипе тата электротермипе тасатаççĕ. Çăмал металсемпе çăмăл хутăшсем шăраса усă кураççĕ.
Вуламалли
Категори:Металсем Категори:Çăмăл металсем
Постпереходные металлы
Тукач
Тавралăхĕ, ял тытамĕ, халăх йышĕ
Тукач ялĕнче 134 çын (2006) пурăнать, 3 урам: Çырма енчи, Прокопьев тата Я. Салтыков.
Топономика
Исенек, Йӳçтăвайкки, Вăрăмту, Мăн улăх, Уйпуç варĕ, Мăн вар, Йăмралла вар, Мулкач вар, Лешайкки варĕ, Йăвак вар, Пашвар, Хĕрлĕ çыр, Çĕтĕк улăх, Ачаçу улăхĕ, Кивçурт,
1732
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тукач
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Лярекен-Игол
Лярекен-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Кулын-Игол юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.
Тукач
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕнчи пурăнан вырăнсем
Мăн Кендус
Мăн Кендус — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луз юханшывăн сулахай çыранĕпе, 69 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.
Лярекен-Игол
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Мăн Кендус
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Лярекен-Игол
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Мăн Кендус
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Лярекен-Игол
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономлă тăрăхĕн юханшывĕсем
Мăн Кендус
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Кирзя
Кирзя — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 491 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452377, ОКАТО кочĕ — 80234840001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Хура Атăл районĕн пурăнан вырăнĕсем
Иезуитсем
thumb|300px|[[Иль-Джезу|Сăваплă Иисус ячĕллĕ Чиркĕвĕ, иезуитсен тĕп храмĕ. Рим.]] Иезуи́тсем (Иезуитсен орденĕ) — «Иисусăн пĕрлĕхĕн» («Societas Jesu») официаллă мар ячĕ — Рим-католици Чиркĕвĕн тĕн орденĕ, унăн юпташĕсем Рим Паппине тӳррĕн пăханаççĕ.
Çак мăнах орденне 1534 çулта Парисре испан дворянĕ Игнатий де Лойола йĕркеленĕ, ăна Павăл III 1540 çулта çирĕплетнĕ.
Паянкуна иезуитсен йышĕ 19 216 çын (2007 çул) пулать, вĕсенчен 13 491 сăваплăх ĕçтешĕсем. 4 пине яхăн иезуитсем Азире, 3 пине яхăн — АПШра, пурĕпе иезуитсем хăйсен ĕç-хĕлне тĕнчери 112 çĕр-шывра туса пыраççĕ, вĕсен 1 536 прихут.
Хальхи вăхăтра орденăн пуçлăхĕ (генералĕ) Адольфо Николас испан пулать, унчен Питер Ханс Колвенбак пулнă. Орденăн Тĕп Курийĕ Римре, историпе паллă çуртсен комплексĕнче вырнаçнă, унăн шутне Сăваплăхлă Иисус Ячĕн чиркĕвĕ те кĕрет.
Каçăсем
Категори:1540 çулта килнисем Категори:Католици орденĕсем Категори:Иезуитсем Категори:1534 çулта никĕсленĕ организацисем Категори:Иисус Христос ятне панă объектсем
Бритт чĕлхисем
Бри́тт чĕлхисем — инди-европа çемьинчи кельт ушкăнĕн чĕлхи. Унăн шутне виçĕ чĕлхе: валли, бретонь тата корн чĕлхи, — çаплах çухалнă кумбр чĕлхи тата, тен, Шотландири пикт чĕлхи те кĕрет. Унсăр пуçне, бритт туратне Тухăç Европăри кельт пуплевĕсем кĕнĕ, вĕсем пирки пире топонимсем пĕлтереççĕ.
Кельт çемьинче бритт чĕлхисем пĕр енчен галл чĕлхипе, тепĕр енчен — гойдел чĕлхисемпе çывăх пулать. Галл-бритт тата утрав гипотезисем пирки Кельт чĕлхисем статьяна вулăр.
Каçăсем
*
Вырăс Тимешĕ
Каçăсем
Категори:Йĕпреç районĕн ялĕсем
Рим
Рим, — Итали патшалăхĕн тĕп хули. Кунтах Лацио облаçĕн администрациĕ вырнаçнă. Хула Тибр юханшывĕ хĕрринче ларать.
Хулана «çичĕ тĕмĕ çинче вырнаçнăскер» те тепĕр чухне калаççĕ. Вăл чăннипех те çичĕ тĕмĕ çинче вырнаçнă. Чи малтан хулана Палатин тĕми çинче никĕсленĕ пулнă. Кăштахран вара хула Капитолий тата Квиринал тĕмисем çине сарăлнă. Целий, Авентин, Эсквилин тата Виминал тĕмисем çине хула самай вăхăт ирсен çеç сарăлнă.
2004 çулта хулара пурĕ 2 823 807 çын пурăннă.
Истори
Мифсем тăрах хулана пирĕн эрăччен 753 çулта Ромулпа Рем никĕсленĕ. Ромул пĕрремĕш патши пулнă.
Паллă çынĕсем
Артемизия Джентилески — паллă итал ÿнерçи.
Каçăсем
* Категори:Рим провинцин коммунисем Категори:Чунçӳревлĕх вырăнĕсем Категори:Христианлăх сăваплăх хулисем Категори:Италин миллионер-хуласем Категори:Çуллахи Универсиада тĕп хулисем Категори:Итали регионĕсен тĕп хулисем
Тибр
Тибр (итал. Tevere) — Итали тăрăх юхакан юханшыв. Ун çинче Рим ларать.
Тибр Апеннин çурутравĕ çинче чи пысăк юханшыв шутланать. Унăн тăршшĕ, бассейн лаптăкĕ патнелле. Çăлкуçĕ Апеннин тăвĕсенче вырнаçнă. Çӳлти тата вăтам юхăмĕсенче вăл тусем хушшинче юхакан юханшыв шутне кĕрет. Кайран вара Маремма тӳрлĕмĕ урлă юхса Тиррен тинĕсне юхса тухать.
Вуламалли
(prima edizione in francese: Joël Le Gall: Le Tibre, fleuve de Rome dans l’antiquité. Presses universitaires de France, Paris 1953).
1733
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Яман (Ташла юппи)
Яман ' — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Ташла юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Урал бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Ик бассейнĕ
Актиноидсем
Актиноидсем (актинидсем) — элементсен периодикăллă системин (III-мĕш ушкăнĕ, 7-мĕш тапхăрĕ) радиохастар хăйсен хими пахалăхĕсемпе актини евĕр хими элеменчĕсем. Вĕсен шутне кĕреççĕ: Тори, протактини Pa, уран U, нептуни Np, плутони Pu, америци Am, кюри Cm, беркли Bk, калифорни Cf, эйнштейни Es, ферми Fm, менделеви Md, нобели No тата лоуренси Lr.
Пур актиноидсем радиохастар. Торипе уран çеç çут çанталăкра чылай тĕл пулаççĕ.
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Актиноидсем Категори:Радиобиологи
Гаркуша Николай Евтихиевич
аркуша Николай Евтихиевич Гаркуша Микола Євтихійович — (12.12.1905(29.11)-17.12.1944), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 23. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 40-мĕш çарĕн 337-мĕш перевçĕсен дивизин 1129-мĕш перевçĕсен полкĕн командирĕ, майор.
Мӑйӑхлӑ китсем
Мӑйӑхлӑ китсем (лат. Mysticeti) — кит евĕрлисен парвушкӑнӗ. Ҫӑварӗн ҫулти пайӗнчен 360 - 800 таран вӑрӑм (20 см-тан 450 см-а ҫити) «кит мӑйӑхӗ» тенӗ мӑйрака майлӑ пӗчӗк пластинӑсем аталанаҫҫӗ, вӗсем шӑл туни урлӑ пӗр пӗрин хыҫҫӑн 0,3—1,2 см интервалпа вырнаҫаҫҫӗ. Шалти хӗрри тата кашни пластинӑн ҫӳлтен ҫинҫе те вӑрӑм шӑртсем ҫине пайланса каять, йӑвӑ ала е фильтр пек, шывран планктон моллюскӗсене, рак евӗрлисене тата вӗтӗ пулӑсене сӑрӑхтарать. Сӑмси ҫинче пӗрер пӗрчӗллӗ ҫӳҫ пӗрчисем — вибриссем — хыпӑшласа пӗлме пур. Сӑмса шӑтӑкӗсем мӑшӑрлӑ.
Мӑйӑхлӑ китсем — хальхи сӗтпе ӳсекенсенчен чи пысӑк чӗрчунсем: кӑвак (вӑлах сенкер) кит тӑршшӗпе 33 м ҫитет тата 160 т. яхӑн туртать.
Каҫӑсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Мӑйӑхлӑ китсем
Бурец
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Вăтакас (Çĕрпӳ районĕ)
Урăх пĕлтерĕшĕсене Вăтакас (пĕлтерĕшĕсем) статьяра вулăр.
Вăтакас, — Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Хăмла урамĕ.
Кун-çулĕ
1917 çулчен Хусан кĕпернинчи
Каçăсем
Категори:Çĕрпӳ районĕн ялĕсем
Мăн Княжая
Мăн Княжая — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Ентал юханшывăн сылтăм çыранĕпе 89 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем