cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çĕнĕ Ахпӳрт (Канаш районĕ)
Кунçул
Чăн малта Ак Бэрдĕ тени тăрать. "Ак" кунта пĕр-пĕр лайăх (позитивлă) сăнара палăртать, чăвашла "Хак" тенипе танлаштарăр (арабизм: Турă, Чăнлăх, Сиплĕх тата ытти те). Бэрдĕ — стандартлă тĕрĕк чĕлхисенче — пачĕ. Çапла вара иккĕшне пĕрле тусан "Турă Пачĕ" тенине пĕлтерет. Çынсене çавнашкал ят панă тахçан. "Пÿрт" тени каярахпа çеç, контаминациленнине кура, сиксе тухнă.
Кобра (Нухрат Атăл юппи)
Кобра — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 324 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Çĕнĕ Ахпӳрт (пĕлтерĕшĕсем)
Çĕнĕ Ахпӳрт:
Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Нядэй-Хасырей-Вис
Нядэй-Хасырей-Вис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Нядэйт юханшывăн сулахай çыранĕпе, 15 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
IBM
IBM ( МФА: ; аббр. International Business Machines) — тĕнчере аппарат тата программа хатĕрне тăвакан-сутакан ,çаплах ИТ-сервиспа консалтинг пулăшăвĕ паракан тĕнчери чи пысăк транснациллĕ корпорацисенчен пĕрри, штаб-хваттерĕ Армонкра, Çенĕ Йорк штачĕ (АПШ).
Каçăсем
Категори:АПШ ИТ-компанисем Категори:1889 çулта никĕсленĕ компанисем Категори:АПШ компьютер тăвакансем Категори:АПШ электроника тăвакансем Категори:Транснациллĕ корпорацисем
Шушук (Дах юппи)
Шушук (Дах юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Адыгей, Краснодар Ен территорипе юхать. Дах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кубань.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Адыгей юханшывĕсем Категори:Краснодар Енĕн юханшывĕсем Категори:Кубань бассейн округĕн юханшывĕсем
Ситек
Ситек (Малый Седяк) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (87%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 18 çм, Çирĕклĕ ялне - 5 çм, Приютово станцине 38 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Албариньо
right|thumb|200px|Албариньо Албариньо ( Albariño, Alvarinho ) - шурă иçĕм сорчĕ.
Сорчĕн уявĕ
Кашни çул август уйăхĕн пĕрремĕш вырсарникунта Албариньо сорчĕн уявĕ иртереççĕ.
Категори:Иçĕм сорчĕсем
Кухня
Кухня мĕнле пулмалла
Апата лайăх та тутлă пĕçерсе хатĕрлесси кухньăран нумай килет. Çавăнпа та кухня пурăнмалли пӳлĕмсенчен уйрăм пулмалла, ăна таса тытмалла. Кухня урайне тата унăн стенисене çуллă сăрпа сăрламалла. Апат хатĕрлемелли сĕтел шăтăк-çурăксăр пулмалла, мĕншĕн тесен сĕтел çурăкĕсене кĕрсе ларнă продуктсен юлашки хурт-кăпшанкăсемпе сиенлĕ микробсене ĕрчемелли, тасамарлăха сармалли вырăн пулса тăрать. Апат хатĕрленĕ хыççăн сĕтеле, ĕç хатĕрĕсене тата савăт-сапана вĕри шывпа çуса типĕтмелле. Юр-вар усрама уйрăм шкаф пулмалла.
Кухньăра плитапа духовка пурри лайăх апат пĕçерме нумай пулăшать. Плитапа духовкăна вырăсла кăмака умне тата подтопка çумне те тума пулать. Апата газ плитипе, электроплитапа, примуспа, керосинкăпа та пĕçереççĕ. Çуллахи вăхăтра лаçра духовкăпа плиталлă пĕчĕк кăмака лартсан та лайăх.
Кухньăра ĕç хатĕрĕсемпе савăт-сапа çителĕклĕ пулни апат пĕçерессине çăмăллатать тата апата тĕрĕс пĕçерсе хатĕрлеме ăна илемлĕ сăн пама пулăшать
Апат-çимĕç пĕçермелли ĕç хатĕрĕсем
Кухньăра çакăн пек ĕç хатĕрĕсем кирлĕ:
т. ыт. те. Категори:Апат-çимĕç пĕçĕресси Категори:Кил-Çурт
Кучуково-Маяк
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Ашкеров Валериан Антипович
Ашкеров Валериан Антипович (1934, чӳк, 1, Тутар АССР, Пăва районĕ, Элшел сали çур.) — чăваш сăвăçи, публицисчĕ.
Пурнăçĕ
1934 çулхи чӳк уйăхĕн 1-мĕшĕнче Тутарстанăн Пăва районĕнчи Элшел салинче çуралнă.
Чĕмпĕрти культурăпа çутĕç шкулĕнче вĕреннĕ. Клуб ĕçĕсен ертӳçи, Культура çурчĕн директорĕ пулса тăрăшнă.
Чăваш патшалăх университетне вĕренсе пĕтернĕ. Элшелĕнчи вăтам шкулта ачасене чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ.
«Тăван Атăл», « Ялав », «Пике» журналсенче, «Коммунар», «Хĕрлĕ ялав», «Вучах», «Чăнлă хыпарĕсем» тата ытти хаçатсенче нумай пичетленнĕ.
Пултарулăх ĕçĕсем
Пичетленсе тухнă кĕнекисем:
Каçăсем
Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:1934 çулта çуралнисем Категори:Чӳкĕн 1-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Раççей сăвăçисем
Çăхăр Мами
Çăхăр Мами, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Синтиг-Еган (Сабун юппи)
Синтиг-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 86 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Пулхăрсем
Пулхăрсем е Пÿлерсем (Булгары, Bulgares, Βoύλγαρoί, прабългари, Bolğarlar, балк. Малкъар.) — тĕрĕк йăхĕсем, вĕсем IV ĕмĕрте Çурçĕр Хура тинĕс çумĕнчен Каспие тата Çурçĕр Кавказа таран çĕрсене йышăннă, VII ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче пĕр пайĕ Тăнай тăрăхне куçса кайнă, каярах ытти пайĕсем Вăтам Атăлçине, Паннонине, Италие çитнĕ.
Хальхи халăхсен — балкарсен, пушкăртсен, пăлхарсен, карачайсен, македонсен, тутарсен тата чăвашсен —этногенезне хутшăннă.
Тăнай пăлхарĕсем хăйсен славян тата фраки йăхĕсемпе пĕрле туса хунă патшалăхне авалхи ламтайĕсен ятнех — Пăлхари - хăварнă.
Халĕ историографире протопăлхарсем, прапăлхарсем, авалхи пăлхарсем терминсем тĕл пулаççĕ.
Этноним
Onogur — Вун вогор — Десять быков (племен) — Венгры
Сынгрян
Сынгрян — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 390 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452267, ОКАТО кочĕ — 80230844003.
Пулхăрсем
Этноним
Bulogur — Бÿл вогор — Пять быков (племен) — Булгары
Сынгрян
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Пулхăрсем
Этноним
Кутригуры, Сувар, Баранджар, Эскель, Берсула.
Кутригур - Кăтри Огур - от имени булгарсукого хана Котрага (чув.Кăтрак - Кудрявый) т.е. Огуры Котрага - Быки (Племя) Котрага.
В Худуд ал-Алам страна булгар названа как страна внндр. У греков эта форма упоминалась в формах onogundur и hunugundur. С китайского gundur это 公牛 - gōng niú - БЫК! Hun gōng niú - Десять быков!
Самое первое упоменание Болгар, было в начале 3 века и фигурируют в китайских летописях в форме "пять частей сюнну" (хунну, гуннов), когда правил генерал Цао Цао (умер в 216 году) империи Вэй. Этимологию этнонима булгар привел более ста лет назад венгерский учёный-языковед Мункачи Бернат: булгар — «пять угров». Бул Огур современно чувашское Пиль Вăгăр, старочувашское Пÿл вогор от него и название города Пÿлер (Пять племен) современное г. Биляр(ск) столица Волжских Булгар. Слово «Пять» на булгарском языке встречается на эпитафии Волжских Болгар в тексте как: «тариха джети джүр бюл джол» — «длина семьсот пятый год» — где بول бюл — пять.
Истори
Атăлçи пулхăрĕсем кăтăркăр йăхĕсенчи протопăлхарсем е прапăлхарсем шутланнă, вĕсем урăх халăхсемпе хушăнман, çĕнĕ этноса куçман. Брокгаузпа Ефрон пĕчĕк энциклопеди сăмахсарĕ булгарсем е болгарсем тесе çырса тĕрĕс мар палăртать. Паянкунхи булгар халахĕ протопăлхарсем балкан славянĕсемпе, фракисемпе хушăнса кайнă хыççăн пулса тăнă.
«Протопăлхар (пропăлхар)» йăхĕсен мăнукĕсем хальхи чăвашсем, хусан тутарĕсем пулаççĕ. Пин çул май каялла атăлçи пулхăрĕсен пĕр пайĕ ислам тĕнне йышăнма тытăннă, хăйсен ячĕсене арап ячĕсем çине куçарнă, малашни ĕмĕрсенче кăпчак йăхĕсен çыннисемпе пĕрлешсе-тăванланса вĕсен чĕлхинчи сăмахĕсене пулхăр чĕлхине кĕртсе пынă.
Тепĕр ушкăнĕ çеç аслашшĕсен авал тĕнне тытса пынă. Вĕсем хальхи чăвашсем пулаççĕ.
Каçăсем
Категори:Тĕрĕк халăхĕсем Категори:Тĕрĕк йăхĕсем Категори:Атăлçи Пăлхар Категори:Аслă Пăлхар Категори:Хунсем
Карикасси
Карикасси, — Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 62 çын, çав шутра 33 арçын, 29 хĕрарăм пурăннă.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Палтай вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 пуçласа хальхи вăхăтчен Етĕрне районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Жуковский (хула тăрăхĕ)
Жуковский - Мускав облаçри хула тăрăхĕ.Мускавпа Жуковский хушши 25 çухрăм.Пĕтĕмпе 104.7 пин çын пурăнать.
Кун-çулĕ
XIХ-мĕш ĕмĕрте ку тăрăхра Новорождествено тата Колонец ялсем пулнă.1938 çулта ялсем пĕрлешсе Стаханово ячĕллĕ пысăк сали никĕсленĕ.1947 çулта Жуковский хули никĕсленĕ.
Каçăсем
Категори:Мускав облаçĕн хулисем
Хура кăсăя
thumb|250px|Хура кăсăя
Хура кăсăя (лат. Periparus ater, малтанхи ячӗ Parus ater) — Кăсăя йышшисене кӗрекен вӗҫен кайăк, çерçирен самаях пĕчĕк. Хăйĕн пысăк ареалĕнче хура кăсăя - пĕр вырăнта пурăнакан е куçса çӳрекен вĕçен кайăк. Пысăк чăрăшсем ӳсекен çулçăллă вăрмансене юратать.
Хĕлле ытти кăсăясемпе пĕрле çӳреме пултарать. Çăмартисем (6-11) шурă тĕслĕ, хĕрлĕрех пăнчăсемлĕ. Хĕл каçма вĕçсе каймасть. Кĕркуннепе хĕлле хурт-кăпшанкăсăр пуçне хырпа чăрăш вăррисене те çиеççĕ. Хура кăсăясен йышĕ пĕчĕк мар.
Каҫӑсем
Категори:Африкăри вĕçен кайăксем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:Кăсăя йышшисем Категори:Евразири вĕçен кайăксем
Штеффен Альберт
Альберт Штеффен (Albert Steffen; раштав, 10 1884, Винау Берн кантонĕ, Швейцари — утă, 13, 1963, Дорнах, Золотурн кантонĕ, Швейцари) — швейцар поэчĕ, ӳкерçи, драматургĕ.
Пултарулăхĕ
Антропософи теорипе паллашиччен, Штеффен спиритуализм сĕмĕ айĕнче пулнă. Кайранхи ĕçĕсенче усалпа ырлăх метафизика вăйĕсем, çаплах Европăпа Азири эзотерика йăлисем те, палăраççĕ.
1925—1963 çç. журнал-хаçат валли нумай очерк çырнă, вĕсене каярахпа 17 том калăпăшлĕ пухмача вырнаçтарнă. 1963 çулчен тепĕр саккăр роман, сăвăсен вунпĕр пухмачне, 15 пьесăпа вунпĕр асаилӳсемпе калавсен пухмачне пичетлесе кăларнă.
Каçăсем
Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа Категори:Берн кантонĕнче çуралнисем Категори:1884 çулта çуралнисем Категори:1963 çулта вилнисем Категори:Золотурн кантонĕнче вилнисем Категори:Швейцари сăвăçисем Категори:XX ĕмĕрти эссеистсем Категори:Швейцари эссеисчĕсем Категори:XX ĕмĕрти Раççей çыравçисем Категори:Швейцари çыравçисем Категори:Теософи Категори:Антропософсем Категори:Философсем, алфавитпа Категори:Швейцари философĕсем Категори:Оккультистсем Категори:XX ĕмĕрти драматургĕсем Категори:Швейцари драматургĕсем Категори:Швейцари ӳкерçисем
SunOS
SunOS — 1982 çулта Sun Microsystems туса кăларнă UNIX евĕрлĕ операци системи.
Каçăсем
Категори:Sun операци системисем Категори:BSD
Супăнь хăмпи
Супăнь хăмпи — супăнь шывĕн сывлăш тултарнă нумай сийлĕ çинçе çурхахĕ, яланхилле йăлтăрка çийлĕ сфера евĕр курăнать. Супăнь хăмписем темиçе çеккунтă тытăнса тăраççĕ, кăшт тĕкĕнсенех е хăй тĕллĕнех çурăлса каяççĕ. Вĕсемпе ачасем тăтăшах выляççĕ.
Хăйĕн кĕске пурнăçне тата илемлĕхне пула супăнь хăмпи илĕртӳллĕ, анчах ăшлăхсăр та хăвăрт пăчланакан пулăмăн синонимĕ шутланать. Хăш чухне çĕнĕ пасарсенчи акцисене супăнь хăмписемпе танлаштараççĕ, хаклăхне юриех хăпартса янине «хăпартни» теççĕ.
Каçăсем
Категори:Теттесем Категори:Супăнь
Bublifuk
Кокшага (Нухрат Атăл юппи)
Кокшага — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Кубер
Кубер, — (Ку-пĕр (титулĕ)) Аслă Пăлхара йĕркелекен Купрат патшин виççĕмĕш е тăваттăмĕш ывăлĕ. VII ĕмĕрте пурăннă.
Пурнăçĕ, ĕçĕсем
Ун пирки Феофан çырать, вăл аварсен патшине пăхăнса Паннонине юлнă тет. Кури Вантер ăна Купратăн тăваттăмĕш ывăлĕ тет.
Кубер ертсе пынипе пăлхарсем 686 çулта хăйсен патшалăхне никĕслеççĕ. Кувер çарĕ чылай хушă Византи империне хирĕç паттăррăн кĕрешнĕ. «Во главе протоболгарского объединения», — тенĕ «Краткая история Болгарии» кĕнекере, — «пришедшего в Македонию около 686 г., стоял протоболгарин Кубер, поднявший восстание против хагана...»
Кун чухне кубер пăлхарĕсем аварсен хаганĕпе вăрçнине каланă. Кубер Македонире çирĕпленнĕ хыççăн Фесалоникире (хальхи Болгари çĕрĕ) те хуçа пуласшăн пулнă. Ун хыççăн вара Константинополе çĕнтерсе илсе Висанти импери çĕрĕ çинче Аслă Пăлхарстана çĕнĕрен чĕртме ĕмĕтленнĕ.
Курмалли
Категори:Аслă Пăлхар
Бюрен (Золотурн)
Бюрен (Büren SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Сураманово
Сураманово — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 370 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453748, ОКАТО кочĕ — 80253810006.
Аслă Пăлхар
Кун-çулĕ
Пирĕн эрăчченех, Алтай таврашĕнче хун йăхĕсем шутĕнчи Тулă ăрăвĕ чапа тухнă. Тулă ăрăвĕнчен пăлхарсен, Танайçи (Дунайçи) пăлхарсен те, тата ытти хунсен пикĕсемпе патшисем тухнă. VII ĕмĕрте хунсен ячĕ пĕтсе пырать, ун вырăнне пăлхарсен, сăварсен, хасарсен ячĕсем чапа тухаççĕ. Пăлхар ячĕ пĕрремĕш хут историре 354 çулта тухать.
Сураманово
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Аслă Пăлхар
Кун-çулĕ
Аслă Пăлхар кăтригур пăлхар йăхĕсем тавра чăмăртанма тытăннă. Ун чухне, 626 çулта, аварсем Кустантин çине вăрçăпа кайнă, анчах та вĕсен ăнăçу пулман, аварсене висантисем çапса аркатнă. Çав ансат хушăпа кăтригурсем аварсен пăхăнăвĕнчен тухса ӳкнĕ. Кăтригурсен ĕмпĕвĕ Купрат (584—660 çулсенче), хăйĕн Уртине утигур пăлхар йăхĕсемпе (унчен лешсем тĕрĕксене пăхăнса тăнă) пĕрлештернĕ, каярахпа онукăр (вунă вăкăр) укăр йăхĕсене кăтригурсем çумне хушнă. Çапла вара Аслă Пăлхар тĕрĕкленсе пынă.
Сураманово
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Аслă Пăлхар
Кун-çулĕ
Купрат астулра ларнă чух Аслă Пăлхар аварсенчен те, хасарсенчен ирĕклĕ пулнă. Епле те анăçран хăрушăлăх Авар хаканлăхĕ хавшакланнă май пĕтĕмпех иртнĕ пулсан, тухăç енчен пĕрмаях ахăрсамана сиксе тухкаланă. Купрат хăй хуçаланнă вăхăтсенче пăлхар йăхĕсем пĕрлĕхре тытăнса тăнă, çавăнпа инкек-синкеке хирĕç тăма вăй çитернĕ. Вара вăл вилнĕ хыççăн Аслă Пăлхара Питпуян, Кăтра, Аспарух, Кувер, Альших ывăлĕсем туртса пайланă. Купратăн кашни ывăлĕ хăйнемайлă уртасемпе пурăнма тытаннă, вара пĕчченĕн вĕсен хасарсемпе тытăçма хăват пулман. Хасарсем тапăнса килсен Аслă Пăлхар пайлансах каять, çав аслă ят историе çеç кĕрсе юлнă.
Тăнайçи Пăлхарĕ
Кубратăн виççĕмĕш ывăлĕ — Аспарух хăйĕн уртипе Дунай çинелле кайнă, 680 çул тĕлнелле, анатри Дунайра чарăннă, кунта вара Пăлхар патшалăхне йĕркеленĕ. Вырăнти славян йăхĕсем пăлхарсене пăхăннă. Вăхăт иртнĕçем пăлхарсем славянсемпе хутшăнса кайнă. Аспарух пăлхарĕсем тĕрлĕ славян йăхĕсемпе тата фраки йăхĕсемпе пĕрлешĕннипе пăлхар нацийĕ пулса тухнă.
Пăлхарсем Кăнтăр Италире
Кубратăн пиллĕкĕмĕш ывăлĕ — Альших хăйĕн уртипе Италие çитнĕ. 662 ç. тĕлнелле вăл лангобардсен çĕрĕсенче чарăннă та хĕсмете кĕрсе Беневенто Гримольдĕ I патшаран Беневенто таврашĕнче çĕр пама ыйтнă. Гримуальд патша пăлхарсене хăйĕн Ромуальд ыалĕ патне Беневентона ярать, вĕсем вара унта Сепинре, Бовианора тата Инзернире вырнаçнă. Ромуальд пăлхарсене лайăхах кĕтсе илнĕ, çерпе тивĕçтернĕ. Вăл хушнипе Альшиха херцăк титулĕ вырăнне гастальди теме тытăнаççĕ.
Çакна Павел Диакон каласа панă: Вĕсем эпир асăннă çак çĕрсенче халичченех пурăнаççĕ, лвтинла калаçаççĕ пулин те, çапах та тăван чĕлхене манăçа ямаççĕ.
Боино хула çумĕнче VII ĕмĕрти Виценне-Кампокьяро некрополĕнче чавса пăхсан 130 вилене пытарнине тупнă, вĕсенчен 13 çынна утсемпе пĕрле пытарнă.
Вуламалли
(Italian) Tombe con cavallo a Vicenne, MontidelMatese.it, March 9, 2007
Каçăсем
Категори:Аслă Пăлхар
Сухайкасси
Сухайкасси, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Аяк пĕрчи
Аяк пĕрчи (costa,ae f., πλευρά) — çурăм шăмминчен кăкăр шаммине пыракан пĕкĕ евĕр йĕкĕр лаптак шăмăсем, çурăм шăмăллă чĕрчунсен кăкăр кĕлетки шутне кĕреççĕ.
Тĕн
Авраам тӗнӗсенче - иудаизмра, христианлăхра тата исламра пĕрремĕш хĕрарăма — Евăна — Турă пĕрремĕш çыннăн (Адамăн) аяк пĕрчинчен тунă.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсен анатомийĕ Категори:Кăкăр кĕлеткин шăммисем
Юманкай Николай Иванович
Юманкай Николай Иванович (чăн хушамачĕ Иванов), — чăваш сăвăçи, çыравçи. 1910 çулта Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи Çĕнĕ Кипек ялĕнче çуралнă. 1942 çулта вăрçăра вилнĕ.
Пурнăçĕ
Хусан педагогика техникумне вĕренсе пĕтернĕ. Хаçатсен редакцийĕсенче, Чăваш патшалах издательствинче ĕçленĕ.
Ӗçĕсем
Хаçатсемпе журналсенче хăйĕн сăввисене, очеркĕсене тата калавĕсене пичетленĕ.
Категори:Чăваш çыравçисем Категори:Чăваш сăвăçисем Категори:Çамрăкла вăрçăра вилнĕ çыравçăсем
Буравль
Буравль — Раççей территоринчи юханшыв. Воронеж облаçĕ, Тамбов облаçĕ, Липецк облаçĕ территорипе юхать. Битюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тан бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Битюг. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юпписен бассейнĕ Хопер кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ—Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Нямдо-Ты-Вис
Нямдо-Ты-Вис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сяттей-Ты-Вис юханшывăн сулахай çыранĕпе, 30 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Чуста
thumb|220px|[[йĕтĕрпе унанă чуста]]
Чустана çăрнă чухне унта шыв, çăмарта, турăх, çĕпре, тăвар яраççĕ. Çĕпре чустана хăпартма пулăшать. Пылак çимĕçем пĕçернĕ чухне ҹустана сахăр, çу хушаççĕ.
Тĕслĕ чуста
Чăвашсем ытларах виçĕ тĕслĕ чуста хураççĕ:
Квас чусти
Тепре квас чусти хума яланах квас тĕпĕ хăвараççĕ. Квас хурас умĕн квас тĕпне ăшă шыв ярса çемçетеççĕ, унтан шыв хушса шĕветеççĕ. Çакăн пек хатĕрленĕ квас чĕресне кирлĕ чухлĕ ăшă шыв яраççĕ, алланă ыраш çăнăхĕ хураççĕ те шĕвĕрех чуста çăраççĕ, лайăх хăпарма ăшăрах çĕре лартаççĕ. Хăпарса аннă шĕвĕрех квас чустине тăвар калаттараççĕ, çăнăх ярса лайăх çăраççĕ, çине çăнăх сапаççĕ те тепĕр хут хăпарма лартаççĕ. Квас чустинчен çăкăр, икĕрчĕ, салма яшки те пĕçереççĕ.
Çĕпре ярса хăпартнă чуста
Ку чустана ахаль авăртса алланă тулă çăнăхĕнчен е шурă тулă çăнăхĕнчен сăра çĕприпе е пасар çĕприпе хураççĕ. Шыв вырăнне сĕтпе, турăхпа, уйранпа е тăпăрчă шывĕпе те усă кураççĕ. Çăрна чухне чустана шăратнă сив çу е тип çу, чĕрĕ çăмарта, сахăр хăйăрĕ, хăйма та яраççĕ.
Тутлă чуста
Сĕтпе шурă тулă çăнăхĕнчен, унта чĕрĕ çăмарта, сахăр хăйăрĕ, çу е хăйма хушса, пасар çĕприпе хунă чустаран кукăль-çăмах кăпăшка та тутлă пулать.
Хатĕрлесси
Пасар çĕприне е сăра çĕприне лĕп шывра ирĕлтереççĕ, ăна çăнăхпа лăкаса йӳçме лартаççĕ. Çапла туни çĕпрене çĕнетме пулăшать. Чуста чĕресне шыв е сĕт ярса, çĕнетнĕ çĕпрепе хутăштармалла, шурă тулă çăнăхĕнчен шĕвĕрех чуста çăрмалла, ăна хăпарма ăшă çĕре лартмалла. Хăпарса аннă чустан тăвар калаттармалла, чĕрĕ çăмарта, сахăр хăйăрĕ шăратнă çу е хăйма хушмалла, пăтратмалла та, юлашки çăнăха хурса çăрмалла. Лайăх çăрнă чуста савăт-сапа тата алă çумне çыпçăнмасть. Чуста ытлашши хытă пулмалла мар, вăл вăтам çăра е кăшт çĕмçерех пулсан лайăх. Çăрса çитĕрнĕ чуста çине çăнăх сапмалла та хăпарма ăшă çĕре лартмалла. Чуста хăпарса анма пуçласан кукăль-çăмахсем тума та юрать. Пĕр килограмм чуста хатĕрлеме (грампа) çăнăх 650, сахăр 40, 1,5-2 çăмарта, çу 20 е хăйма 50, тăвар 10, çĕпре 20, шыв е сĕт 300 каять.
Литература
Категори:Апат-çимĕç пĕçĕресси
Пыктыган-Еган (Саим-Еган юппи)
Пыктыган-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Саим-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Бетвиль
Бетвиль (Bettwil) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Дорнек йышĕнчи коммуна. 573 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ’’4227’’.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Капуччино
Капучино, капуччино (cappuccino) — итал çĕрĕнче пуçарăннă сĕт тата сĕт кăпăкĕ хушнă кофе ĕçми.
Йăла йĕркипе капучинăна малтан ăшăтнă фарфор чашăкра параççĕ, çавăнпа ăшши кантăк е хут чашăкĕпе танлаштарсан чылая тăсăлать. Италсем капучинăна ытларах ирхи апатра ĕçеççĕ. Капучино мĕнпур тĕнчепе саралнă.
Каçăсем
Категори:Итал кухни Категори:Кофе ĕçмисем Категори:Кофе этеплĕхĕ
Кукрыниксы
thumb|250px|Кукрыниксы Кукрыниксы - раççей пултаруллă ушкăнĕ ( ӳкерчĕк тата графика тăвакансем ). Ятне ушкăна кĕрекенсен хушамачĕсенчен панă:
Пултарулăх çулĕсем
Кукрыниксы 1924 çулта пĕрле "Правда" хаçатпа "Крокодил" журналра ĕçлеме тытăннă. Хăйсен тĕл лектерекен, çивĕч карикатурисемпе Канаш патшалăхĕнче хăвăрт паллăна тухрĕç. Аслă Вăрçă тапхăрта "Окна ТАСС" ( агитатаци тексчĕллĕ пысăк ӳкерчĕксем) кăларнă. Кукрыниксы питĕ нумай ӳкерчĕкпе тĕрлĕ кĕнекене илемлетнĕ: И.Ильф тата Е.Петров "12 пукан", "Ылтăн пăру", Лесков Н.С. "Суллахай", М.Горький "Фома Гордеев", "Анне".
Сител (пĕлтерĕшĕсем)
Сител:
Чавса
Чавса, е чавса сыппи — çынăн е чĕрчунăн хулĕ тата чики пĕрлешнĕ тĕл, çав тĕлти шăмăсен сыппи.
Каçăсем
Категори:Çын анатомийĕ Категори:Этем Категори:Этем анатомийĕ
Сител (Канаш районĕ)
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Ласицкене Мария Александровна
Мари́я Алекса́ндровна Ласицке́не (хĕр чухне — Ку́чина; кăрлач, 14, 1993, Прохладный, Кабарда-Балкар, РФ çур.) — раççей çӳллĕш сикенçи, олимп чемпионки (2020) тата виçĕ хутчен тĕнче чемпионки (2015, 2017, 2019), икĕ хутчен тĕнчери залри чемпионка (2014, 2018), Европăри чемпионка (2018), икĕ хутчен Европăри залри чемпионка (2015), 2019),
Историре пĕрремĕш çӳллĕше сикнипе тĕнчере виçĕ хутчен чемпионка (арçынсем хушшинче те, хĕарăмсем хушшинче те).
Спорт тумне тата пушмакне тăвакан Nike компанипе хăйĕн контракчĕ пур.
2017 çулхи çуллахи сезончен Кучина хушаматпа ăмăртнă.
2016 çулчен
Çăмăл атлетикăпа 10 çул тултарсан Геннадий Габрилян тренер патĕнче хăтланма тытăннă. 2010 çулта кĕркунне Волгограда Волгоградри патшалăх физкультура академине вĕренме кайнă та икĕ çул хушши Борис Горьков патĕнче ăсталăхне ӳстернĕ, кайран каллех Габрилян патне таврăннă, халĕ те унпа ĕçлет. Тренер хăйĕн меслечĕпе спортсменкăна хатĕрлет, штангăпа ĕçлеттермест, «шухăшсене тренировка тутарать».
Çакăнсăр пуçне, 2014 çулта Кучина тĕнчери залри чемпионатĕнче Сопотăра (пĕрремĕш вырăна Камила Лицвинко полькăпа пайланă) тата «Бриллиант лигин» Парижри тата Цюрихри этапĕсенче 2 метр çӳллĕшне сикнĕ.
1,99 м сикнипе Кучина Европан пĕрлештернĕ командине Марракешре иртнĕ IAAF континент кубокне үĕнсе илме пулăшнă.
Çурлан 29-мĕшĕнче Пекинре тĕнчери чемпионатра, 2,01 м çӳллĕше сиксе, çĕнтернĕ.
«Бриллиант лигин» пĕрлехи шута илнинче иккĕмĕш вырăна тухнă.
Юпа уйăхĕнче, 1,95 м результатпа, Мунгёнре (Кăнтăр Корей) Çарçăсен пĕтĕм тĕнчери вăййисенче пĕрремĕш вырăна çĕнсе илнĕ.
Пайăр пурнăç
2017 çулхи пушăн 17-мĕшĕнче Мария раççей спорт журналисчĕпе тата «Евроспорт» телеканалăн комментаторĕпе Владас Ласицкаспа мăшăрланнă. Кучина упăшкин хушаматне йышăнма кăмăлланă та Мария Ласицкене пулса тăнă.
Каçăсем
Категори:Раççейри çӳллĕше сикекенсем Категори:Олимп çăмăл атлетика чемпионĕсем Категори:РФ Олимп комитетĕнчен Олимп чемпионĕсем Категори:Çăмăл атлетсем 2020 çулхи Çуллахи Олимп вăййисенче Категори:2020 çулхи Çуллахи Олимп вăййисен чемпионĕсем Категори:Тĕнчери çăмăл атлетика чемпионĕсем Категори:Европăри çăмăл атлетика чемпионĕсем Категори:Раççейри çăмăл атлетика чемпионĕсем Категори:Аслă лейтенантсем (Раççей Федерацийĕ)
Сосновка (Пишпӳлек районĕ)
Сосновка (Сосновка) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1910-мĕш çулcенче Хушăлкаран куçса кайнисем пуçарса янă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (98%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 49 çм , Хушăлка ялне 8 çх, Аксаково станцине 32 çх.
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Кури Вантер
Комиссаров Гурий Иванович (Кури Вантер) — чăвашсен паллă çыравçи, журналисчĕ, тăлмачĕ, чĕлхеçĕ, педагогĕ, философĕ, халăха çутта кăлараканĕ.
Гурий Иванович чăвашла, вырăсла, ватă славянла, пушкăртла, тутарла, латинла тата французла калаçнă.
Унпа пĕрле ĕçленĕ тата ăна вĕрентнĕ çынсем: И.Я. Яковлев, Н.В. Никольский, П.М. Миронов, Н.И. Ашмарин, Ф.П. Павлов, И.Е. Ефимов-Тахти, А.И. Матвеева-Нухрат, С.В. Сухарев, К.Ф. Тарасов - Ухик, П.А. Петров-Туринке, И.Н. Антипов-Каратаев.
Кун-çулĕ
Кури Вантер 1883 çулхи юпан 3-мĕшĕнче Хусан кĕпĕрнин Етĕрне уесĕнчи Патăрьел (халĕ Чăваш Республикин Çĕрпӳ районĕ) ялĕнче çуралса ӳснĕ.
1896 ç. Кури ялти пуçламăш училищинчен вĕренсе тухнă та 1897-1899 çç. Элĕкри икĕ класлă училищĕре пĕлу пухнă.
1903 ç. Кури Вантер Чĕмпĕрти чăваш вĕрентӳçĕсесен шкулĕнчен вĕренсе тухсан Етĕрне уесĕнчи Персирланри пуçламăш шкулне ĕçе вырнаçнă.
1905-1906 çç. Кури Вантер – Етĕрне уесĕнчи вĕрентӳçĕсен пĕрлешĕвне йĕркелесе янă.
1906-1908 çç. вăл Ĕпхӳри чиркӳ семинарине вĕренме кĕнĕ, вырсарни кунхи шкулта пĕлӳ панă. 1908-1913 çç. – Хусанти чиркӳ академин арап-тутар кĕçĕн уйрăмĕн студенчĕ тата Императорăн Хусанти университетĕнче ирĕкле вĕренекенĕ.
1913 ç. Гурий Иванович турă сăмахĕн кандидачĕ магистер диссертацине хӳтĕлет; Ĕпхӳри чиркӳ семинарин инспекторĕн пулăшавçи, çаплах Ĕпхӳри 2-мĕш (харпăр) гимназинче сăмахлăх вĕрентӳçи пулса ĕçлет.
1916 ç. Ĕпхӳре унăн «Смысл мировой истории» кĕнекене пичетрен тухать;  Ĕпхӳре яковлевăн пекех вĕрентӳçсен семинарине йĕркелемелли пирки ăнлантарать (Чĕмпĕрти чăваш вĕрентӳçисен шкулĕ).
1917 çулхи ака уйăхĕнче вăл Ĕпхӳри чăваш наци пĕрлешĕвне йĕркелесе ярать. 1917-1918 çулсенче Хусан епархин çыннисем ăна Пĕтĕм Раççейри Чиркӳ Соборне суйласа тивĕçтереççĕ.
1918 ç. – Çĕрпӳри хĕрарăмсен гимназинче вĕрентӳçĕ; Наци ĕçĕсен халкомат çумĕнчи чăваш уйрăмĕн инспекторĕ тата Тăлмач-кăларăв комиссин Çĕрпӳри кĕçĕн уйрăмĕн ертӳçи; 1918 ç. Ĕпхӳре Г.И. Комиссаровăн «Чăваш халăхĕн малашлăхĕ пур-и?» кĕнекене кăларать.
1920-1923 çç. Гурий Иванович кĕпернен музей комиссинче тăрăшать, çаплах штат тулашĕнчи Кăнтăр Урал музейĕн ĕçтешĕ.
1921 çулта Г.И. Комиссаров Хусанра чăвашла «Чăваш халăхĕн историйĕ» (1 п.) тата «Тăван çĕршыв» кĕнекесене каларать; Ĕпхӳре чăвашла «Ерекен чирсем» кĕнекене пичетленет.
1921-1925 çç. – Пушкăртстан педагогика техникумĕн вĕрентӳçи (тĕпĕр ĕçпе пĕрлех).
1922-1923 çç. – ПАССР вак халăх шкулĕсен программа меточĕсен комиссин председателĕ.
1923-1926 çç. – Ĕпхӳри Уралçум чăваш педагогика техникумĕн вĕрентӳ пайĕн ертӳçи тата верентӳçи пулса ĕçлет, кунтах вăл вĕренекенсене ялсене этнографи экспедицисене илсе çӳрет, К.В. Иванов ячĕллĕ литература кĕтесне тата хора ертсе пырать, шкул ачисемпе пĕрле алçырав журнал кăларать, К. Иванов, Ф. Павлов, Н. Ефремов тата М. Акимов пьесисемпе спектакль лартать, литература-вокаллă тата мусăк-ташă каçĕсене пуçтарать.
1924-1926 çç. – Пушпартшкулĕн вĕрентӳçи; Пушçутĕçхалкомĕн тăван ен тĕпчев секцин ертӳçи; Ĕпхӳри халăх çутĕç институчĕн «Пушкăртстан кун-çулĕпе этнографийĕ» курсĕн вĕрентӳçи.
1925-1926 çç. - ПАССР Халçуткомĕн Академцентрĕн шкулти тăван ен тĕпчев секцин ертӳçи; Педагогика вĕрентӳ йĕркелĕвĕсен программа меслечĕсен комиссин пайташĕ.
1925 ç. Вантера чуваш халăхĕн хута пĕлменлĕхне пĕтерес курссен ертӳçĕ пулма хушаççĕ.
1926-1931 çç. – Хĕвел тухăç педагогика институчĕн чăваш уйрăмĕн тата Хусанри чăваш педагогика институчĕн вĕрентӳçи; Тутарсен пролетари çыравçисен ассоциацийĕн чăваш секцин пайташĕ; Хусанти чăваш педагогика техникумĕнчи литература кĕтесĕн тата чăваш чĕлхин ăслăлăх кĕтесĕн ертӳçи; Мускаври чăваш культурине тĕпчекен Хусанти уйрăмĕн ертӳçи; Тутарсен радиокомитечĕн чăваш секторĕн ертӳçи.
1936-1941 çç. - Бауман районĕнчи мăн çынсен шкулĕнче вырăс чĕлхипе литература урокĕсене ертсе пырать; Хусан педагогика институтĕнче вĕрентет.
1933-1936 çç. – Хусанти финансă-экономика институтĕнче чăваш чĕлхипе вырăс чĕлхин вĕрентӳçи.
1939 ç. - ТАССР-н вĕрентӳçĕсене ăслăлтас институчĕн чăваш чĕлхи кабинечĕн методисчĕ.
1941-1942 çç. - Хусанти 80-мĕш шкулăн вĕрентӳçи; медицина училищин вĕрентӳçи.
1942 çулта Кури Вантер Киров облаçĕн Санчурск хулине - арăмĕн тăван çĕр-шывне куçать; Санчурскри фармацевт шкулĕн вырăс чĕлхипе литературин, латин чĕлхин вĕрентӳçи.
1946-1957 çç. - фельдшер-акушер шкулĕн латин, вырăс тата литературин вĕрентӳçи.
Чăваш халахĕн тĕпчевçи 1957 ç. канăва тухать.
1969 çулхи нарăсăн 25-мĕшĕнче Кури Вантер вилет; ăна Киров облаçĕнчи Санчурск хулин çăви çине пытарнă.
Чăваш халăхне Кури Вантерĕн пехилĕсем
Иртнĕ ĕмĕрĕн 20-мĕш çулĕсенчех чаплă чăваш асăннă халăх пĕтессине кăтартакан хăрушă паллăсем:
Чăваш халăхĕ чапа тухассине кăтартакан ырă паллăсем:
Ахун (Ахун ял канашĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Кури Вантер
Пултарулăх ĕçĕсем
Гурий Вантер сăвăсен, пьесăсен, статьясен авторĕ. Вăл Г. Бичер-Стоу хайланă «Хижина дяди Тома», Н.К. Лебедевăн «Один среди дикарей», «Жизнь и путешествия Миклухо-Маклая» кĕнекесене чăвашла куçарнă.
UNIX
thumb|UNIX генеалоги йывăçĕ UNIX - куçăмлă та нумай тĕллевлĕ компьютер операци системисен ушкăнĕ.
Кури Вантер
Пултарулăх ĕçĕсем
1911 ç. - Хусан университечĕн «Известия Общества археологии, истории и этнографии» ХVII томĕн пиллĕккĕмĕш ăслăлăх кăларăмĕнче Г.И. Комиссаровăн «Чуваши Казанского Заволжья» доклачĕ тухать.
UNIX
AT&T 1969 çулта ĕçленĕ UNIX операци системи DEC PDP-7 валли.
Кури Вантер
Пултарулăх ĕçĕсем
1929 ç. Хусанра «Пирĕн тăван çĕр-шыв» (чăвашла) тепĕр хут пичетленĕ.
UNIX
Каçăсем
Категори:UNIX Категори:Операци системисем
Кури Вантер
Пултарулăх ĕçĕсем
1916 ç. Ĕпхӳре «Смысл мировой истории» кĕнекене кăларать.
1918 ç. Ĕпхӳре Г.И. Комиссаровăн «Чăваш халăхĕн малашлăхĕ пур-и?» кĕнекене кăларать.
1932 ç. - Хусанра «Татарская АССР», «Сельское хозяйство Татарской АССР» ĕçсене пичетлет.
"Чăваш халăхĕн историйĕ", 1921, Хусан; 1990, Шупашкар.
Яна-Турмуш
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Пысăк кăсăя
Классификаци
36 кĕçĕн тĕс кĕрет:
Каçăсем
Категори:Кăсăясем Категори:Евразин вĕçен кайăкĕсем Категори:Африкăн вĕçен кайăкĕсем Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа
Палтай
Палтай (Балдаево), — Чăваш Енĕн Чăваш Енĕн Етĕрне районĕнчи ял.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Палтай вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнчен пуçласа хальхи вăхăтчен Етĕрне районне кĕрет.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 216 çын, çав шутра 108 арçын, 108 хĕрарăм пурăннă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енри Етĕрне районĕн ялĕсем
Западная (Сарм-Сабун юппи)
Западная — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Сарм-Сабун юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Нянь-Вож
Нянь-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сылтăм çыранĕпе 286 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Лебёдка (Нухрат Атăл юппи)
Лебёдка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Чулхула облаçĕн юханшывĕсем Категори:Мари Элн юханшывĕсем
Степановка (Пишпӳлек районĕн Хушăлка ял канашĕ)
Степановка (Степановка) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Кун-çулĕ
1910-мĕш çулcенче Хушăлкаран куçса кайнисем пуçарса янă.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
Хул калакĕ
Каçăсем
Категори:Хулпуççи ярăмĕн шăммисем Категори:Лаптак шăмăсем
Тури Маза
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тан бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Битюг. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юррисен бассейнĕ Хопер кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ—Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Каçăсем
Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тан бассейн округĕн юханшывĕсем
HP-UX
HP-UX - Hewlett-Packard 1983 çулта хатĕрленĕ проприетарлă UNIX операци системи. Вăл PA-RISC, Intel Itanium тата Apollo/Domain архитектурипе ĕçлĕт.
Юлашки версийĕ — HP-UX 11i v3 Update 5.
Каçăсем
Категори:UNIX
Венера-3
«Венера-3» — (планета)|Венера]] планетăна тĕпчеме туса хатĕрленĕ планета хушшинче вĕçекен автоматла станци. Çĕр çинчен хăпарса урăх планета çине аннă пĕрремĕш аппарат.
Венера-3 аппаратпа пĕрле 4 кун маларах янă «Венера-2» вĕçнĕ. Вĕсем Венера пирки хыпар ярса парайман, çапах та Хĕвел тӳлек çулталăкĕнче планета таврашĕнчи уçлăх пирки информаци Çĕр çине çитнĕ.
Аппарат масси — 960 кг.
Тăваканĕ — ОКБ-1, ертӳçи — С. П. Королёв.
Асăрхавсем
Категори:Программа «Венера» Категори:Анакан аппаратсем
Сивçырма
Сивçырма, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Çĕнĕ Кипек
Çĕнĕ Кипек, — Чăваш Енĕн Вăрнар районĕнчи ял.
Истори
Малтан Етĕрне уесĕн Кĕçĕн Кипек вулăсне кĕнĕ. 1925 çулхи юпа уйăхĕн 28 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Кĕçĕн Кипек вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Вăрнар районĕнчи пурăнан вырăнсем
Кидыш (Учала районĕ)
Кидыш  — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 128 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453733, ОКАТО кочĕ — 80253815002.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Учала районĕ
Нянь-Ворга-Вож
Нянь-Ворга-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Харута юханшывăн сулахай çыранĕпе, 48 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем
Ыраш
Ыраш акмалли (Secale cereale) — злак, чылай çĕршывсенче ӳстереççĕ, тискеррĕн çитĕнмест. Унран хура çăкăр тăваççĕ.
Ял хуçалăхĕнче тырпул пухса илни
Ыраша çитĕнтерсе пухас енĕпе малта Польша, Раççей тата Германи ял хуçалăхĕсем..
Сорчĕсем
Раççейре 49 яхăн тĕслĕ хĕл каç ырашĕсене акма ирĕк панă.
Çавăн пекех
Ясмăк, Пăрçа, Шалçа пăрçи, Нимĕç пăрçи, Тулă, Сĕлĕ, Кукурусă, Рапсă, Вир, Хура тулă, Рис, Урпа.
Каçăсем
Категори:Ӳсентăрансем Категори:Çăкăр пĕрчĕллисем Категори:Çăкăр тырă калчисем Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа
Пушарпуç
Пушарпуç, — Чăваш Республикин Канаш районĕнчи ял.
Каçăсем
Категори:Канаш районĕн ялĕсем
Ай-Игол (Синтиг-Еган юппи)
Ай-Игол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Синтиг-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Каçăсем
Категори:Хантă-Манси автономи тăрăхĕн юханшывĕсем
Карабаш (Эльшей районĕ)
Карабаш — Пушкăрт Республикин Эльшей районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 674 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452266, ОКАТО кочĕ — 80230848001.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Эльшей районĕ
Леневка (Нухрат Атăл юппи)
Леневка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Сидорова Анжелика Александровна
Анжелика Александровна Сидорова (28.6.1991,, РСФСР, ССРП çур.) — шăчăпа сикекен раççей çăмăл атлечĕ, 2019 çулхи тĕнче чемпионки , 2014 çулхи Европа чемпионки, 2015 çулхи залри Европа чемпионки. Ултă хутчен Раççейри залри чемпионка (2014—2019), икĕ хутчен Раççейри чемпионка (2014, 2015).
Биографи
Мускавра çуралнă, 405 № СОШ-ра вĕреннĕ. «Мускав яшлăхĕ» физкультура-спорт пĕрлешĕнĕвĕнче, Чăваш Республикин А. Игнатьев ячĕллĕ спорт командисене хатĕрлекен центрĕнче ăсталăхне туптанă. 2014 çулта Раççей патшалăхĕн физкультура, спорт тата туризм университетĕнче вĕренсе тухнă.
Карьера
2010 çулта тĕнчери юниорсен чемпионатĕнче Анжелика 4-мĕш вырăна çĕнсе илнĕ. 2013 çулта Темпере хулинче (Финлянди) çамрăксен Европа чемпионатĕнче кĕмел медале тивĕçнĕ. 2013 çулхи залри Европа чемпионатĕнче бронза призёрĕ пулать, 2014 çулта вара, залри тĕнче чемпионатĕнче Сопотăра (Польша), кĕмĕл приза тивĕçет. Пĕрремĕш ылтăна Анжелика Сидорова Европа чемпионатĕнче 2014 çулта Цюрихре (Швейцари) 4,65 м çӳллĕше сиксе, тивĕçет.
Асăрхавсем
Категори:1991 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 28-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Раççейри шăчăпа сикекенсем Категори:Тĕнчери çăмăл атлетика чемпионĕсем Категори:Европăри çăмăл атлетикика чемпионĕсем Категори:Раççейри çăмăл атлетика чемпионĕсем Категори:Мускав спортсменĕсем Категори:Чăваш Енĕн спортсменĕсем Категори:2020 çулхи çуллахи Олимп вăййисенчи çăмăл атлетсем Категори:2020 çулхи çуллахи Олимп вăййисенчи кĕмĕл призёрсем
Вăрăм хӳреллĕ кăсăя
Хутăш вăрмансенче пурăнать. Çăмартисем (10-12) шупка, кĕренрех пăнчăсемлĕ. Ами 12-18 кун пусса ларать. Çак йышши кăсăясен юрри кĕске, анчах вĕсем пĕр вĕçĕмсĕр пĕр-пĕрне чĕнсе чĕриклетеççĕ. Вăрăм хӳреллĕ кăсăя çынна час хăнăхать, алла пырать.
Кĕркунне ытти çĕртен куçса килнĕ вăрăм хӳреллĕ кăсăясем пирки пирĕн тăрăхра вĕсен йышĕ самаях ӳсет.
Каçăсем
Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем Категори:Вăрăм хӳреллĕ кăсăясем Категори:Евразири вĕçен кайăксем
Çатма
thumb|300px|Çатма çинче пĕçернĕ çимĕç Çатма, — апат-çимĕç пĕçермелли ĕç хатĕрĕ. Ăна икерчĕ, аш-какай тата ытти апат-çимĕçе пĕçерме усă кураççĕ.
Материалсем
Çатмана тĕрлĕ тĕслĕ материалсенчен тăваççĕ:
Çавăн пекех пăхăр
Категори:Пĕçермелли ĕç хатĕрĕсем
Гнилушка (Битюг юппи)
Гнилушка (Битюг юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Воронеж облаçĕ, Тамбов облаçĕ, Липецк облаçĕ территорипе юхать. Битюг юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тан бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Битюг. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юррисен бассейнĕ Хопер кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ—Тан (бассейнăн раççей пайĕ).
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Воронеж облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тамбов облаçĕн юханшывĕсем Категори:Тан бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Битюг юпписем
Степановка (Пишпӳлек районĕн Михайловка ял канашĕ)
Степановка (Степановка) — Пушкăрт Республикинчи Пишпӳлек районне кĕрекен чăваш ялĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Пурăнан халăх йышĕн улшăнăвĕ:
Кофе-брейк
Кофе-брейк (Coffee break) — ăслăлăх конференци вăхăтĕнчи калаçса илмелле апат кĕске (15-40 мин.) тăхтавĕ. Яланхилле сĕтел çине чашăк-тирĕк, ирĕлтерӳ кофе банки, вĕретнĕ шыв савăчĕ, конфет, пылак, тутлă хăйма тата печенье лартаççĕ. Çаплах, спирт ĕçмисене (коньяк, эрех, водка), пĕçернĕ апата та хушма пултараççĕ. Фуршетри пекех, кофе-брейк чухне вырăн шутне палăртмаççĕ, хутшăнакансем хăйсем кофе ярса илеççĕ, ура çинче çиеççĕ.
Степановка (Пишпӳлек районĕн Михайловка ял канашĕ)
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2002 çулăн çыравĕпе, чылайрахăш наци — чăвашсем (100%).
Тавралăхĕ
Район центрне — Пишпӳлеке çитме: 55 çм , Çĕнĕ Михайловка салине - 15 çх, Аксаково станцине 40 çх.
Кофе-брейк
Истори
1946 ҫултанпа АПШ, Канадӑра тата ытти ҫӗршывсенче кофе тӑвакансене пӗрлештерекен панамерикӑри бюровӗ кофе тӑккалас ӗҫе ӳстерме кампани пуҫласа ярать. Сӑмахран, "кофе тӑхтавӗ"йӑлана кӗнӗ. "Кофе-брейк" текен ӑнлав Висконсин штатӗнчи XIX ӗмӗр вӗҫӗнче пуҫланса кайнӑ. Вара норвеги иммигранчӗсен арӑмӗсене йӗркеленӗ. Хула ку пулӑма кашни ҫулах "Кофе-брейк Стон" фестивальпе уявлать (Cofee-break Stoughton), 1880 ҫултан пуҫласа.
Степановка (Пишпӳлек районĕн Михайловка ял канашĕ)
Каçăсем
Категори:Пушкăрт Республикин Пишпӳлек районĕ Категори:Пушкăрт Республикинчи чăваш ялĕсем
Кофе-брейк
Асăрхавсем
Категори:Апатлану культури Категори:Конференцисем Категори:Кофе культури
.ls
Каçăсем
Категори:Лесото Категори:Интернет доменĕсем
Toppdomän
Операци системи
thumb|[[OpenSolaris 2009.06]] Операци системи (operating system) — компьютерăн аппарат хатĕрлĕхĕсене тытса пырса ĕçлеттерекен функцисен никĕс пуххи.
thumb|right|Компьютерăн логика тытăмĕнчи операци системин вырăнĕ.
Каçăсем
Категори:Операци системисем
Мăнукĕ пулатăн (фильм)
«Мăнук пулатăн» (Назначаешься внучкой) — Е. Мухинăн «Саккăр сантиметр» повеçĕпе Григорий Колтунов хайланă сценарипе Ярополк Лапшин режиссёр ӳнерленĕ фильм.
Каçăсем
Категори:1975 çулăн СССР фильмĕсем Категори:Свердловск киностудийĕ Категори:СССР драма фильмĕсем Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пирки фильмсем Категори:Ярополк Лапшинăн фильмĕсем
Медведевка (Нухрат Атăл юппи)
Медведевка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Няревейтывис
Няревейтывис — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Виссервис юханшывăн сылтăм çыранĕпе 8 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора, Юханшыв бассейнĕ  — Уса.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Коми Республикин юханшывĕсем Категори:Ненец АО юханшывĕсем Категори:Уса бассейнĕ