cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Урал (юханшыв)
Кун-çулĕ
Пугачёв çĕр ĕçлекенĕсен пăлхавне пусарнă хыççăн 1775 çулта Екатерина II хушавĕпе Урал çине куçарнă (пăлхава ейĕк хусахĕсем пуçарса янă).
Тавралăхĕ
Категори:Раççей юханшывĕсем Категори:Урал Категори:Атырау облаçĕн юханшывĕсем Категори:Хĕвеланăç Казахстан облаçĕн юханшывĕсем Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Челепи облаçĕн юханшывĕсем Категори:Пушкăрт Республики
А
Аа, — чăваш алфавитĕнчи тата латиницăпа киррилица çинче никĕсленекен пĕрремĕш сас палли. Унăн ячĕ — «а». Кивĕ чăваш çырулăх палăкĕсенче (1737-1738) тĕл пулать.
Чăваш сăмахĕсенче ку сас палли пур позицисенче те тĕл пулать: алă, панулми, пăта.
Кодсен тапăлĕ
HTML: &#1040; е &#x410; пуçламăш саспалли валли тата &#1072; е &#x430; йĕркери саспалли валли.
Литература
Категори:Саспаллисем Категори:Çырулăх
Категори:Кириллица саспаллисем Категори:Чăваш алфавичĕ Категори:Украин алфавичĕ Категори:Македон алфавичĕ Категори:Полхар алфавичĕ Категори:Ватă славян алфавичĕ Категори:Вырăс алфавичĕ Категори:Беларус алфавичĕ Категори:Вуковица
Б
Бб, — кириллица çинче никĕсленекен алфавитсен, чăваш алфавитĕнче виççĕмĕш сас палли. Унăн ячĕ — «бă». Кивĕ чăваш çырулăх палăкĕсенче (1737-1738) тĕл пулать.
И. Я. Яковлев 1871 çулта хатĕрленĕ перремĕш алфавита ку саспаллине кĕртнĕ пулнă, вăл тĕп чăваш сăмахĕсенчи янăраса илтĕнекен шавлă хупă сасса пĕлтернĕ (санба «санпа»), анчах та алфавитăн иккĕмĕш варианчĕнчен (1872) ăна кăларнă. Çĕнĕ чăваш çыруллăхне 1932 çулта тепĕр хут кертнĕ.
Чăваш сăмахĕсенче ку сас паллине вырăс чĕлхинчен улшăнрмасăр кĕнĕ сăмахсене çырнă чухне çеç усă кураççĕ.
Таёжная (Васюган юппи)
Таёжная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
323
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Вольфвиль
Вольфвиль (Wolfwil) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Гой тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 2021 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ’’2408’’.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Бамако
thumb|Tour d'Afrique - Bamako Бамако́ (Bamako) — Мали тĕп хули. Хула Нигер шывĕ хĕрринче, çĕршывăн кăнтăр-хĕвеланăç пайĕнче вырнаçнă. Çынсем кунта палеолит тапхăрĕнчех пурăннă, анчах хулана XVII ĕмĕрте никĕсленинеçирĕплетеççĕ.
Этимологи
Халаппа килĕшӳллĕн, малтанхи пуракан Бамба сунарçă пулнă çавăнпа Бама ко (Бама юханшывĕ) ят илнĕ. Тепĕр версипе ячĕ Бама сăмахран (бамбара чĕлхинче крокодил тенине пĕлтерет). Çавăнпа хула ячĕ - крокодилсен юханшывĕ. Хула гербĕ çине виçĕ крокодил ӳкернĕ.
Демографи
right|thumb|250px|«Сотрума» — Бамака хулинчи [[маршрутлă такси]]. Хулара халăх йышĕ питĕ хăвăрт ӳсет. 1884-мĕш çулта 2500 çын, 1908-мĕш çулта - 8 пин, 1945-мĕш çулта - 37 пин, 1960-мĕш çулта - 100 пине яхăн. Çавăн пек хăвăрт халăх шучĕ ӳснипе хулара пысăк проблемăсем пухăнаççĕ (таса шыв çитменни, траспорт çӳреме кансĕр, экологи тата ытти те).
Транспорт
Бамако чукун çулпа Сенегал тĕп хулипе, Дакарпа çыхăннă. Çĕршыври пысăк хуласем (Куликоро, Кати, Сегу, Сикассо) патне çулсем тунă. Бамако аэропорчĕ (Bamako-Sénou International Airport) хуларан 15 çхра вырнаçнă. Хулара Нигер юханшывĕ урлă 3 кĕпер хывнă. (пĕрремĕшне 1960 çулта, иккĕмĕшне — 1992 çулта, виççĕмĕшне 2011 çулта хута янă).
Летово
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Бамако
Тăванла хуласем
Лион, Марсель, Бордо тата Уагадугу хулисемпе килĕшӳсем тунă.
Летово
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Бамако
Каçăсем
Категори:Африкăн тĕп хулисем Категори:Мали хулисем Категори:ООН пайташĕсен тĕп хулисем Категори:Миллионер хуласем алфавитпа
Летово
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Летово
Козел-Ил
Козел-Ил — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Фёдоровка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Новотавларово (Акбарисовский сельсовет)
Новотавларово  — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 254 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452634, ОКАТО кочĕ — 80258805003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Лĕпĕш хурчĕ
Лĕпĕш хурчĕ — хупăллӑ çунатлисен (лĕпĕшсен) ушкӑнӗн хурт-кăпшанкăсен хурчĕ.
Каçăсем
Категори:Онтогенез Категори:Хуртсем Категори:Энтомологи Категори:Хупăллӑ çунатлисем
Г
Гг, — кириллица çинче никĕсленекен алфавитсен, чăваш алфавитĕнче пиллĕкмĕш саспалли. Унăн ячĕ — «бă».
И. Я. Яковлев 1871 çулта хатĕрленĕ перремĕш алфавита ку саспаллине кĕртнĕ пулнă, вăл тĕп чăваш сăмахĕсенчи янăраса илтĕнекен шавлă хупă сасса пĕлтернĕ (ага «ака», къмага «кăмака»), анчах та алфавитăн иккĕмĕш варианчĕнчен (1872) ăна кăларнă. Çĕнĕ чăваш çыруллăхне 1932 çулта тепĕр хут кертнĕ.
Чăваш сăмахĕсенче ку сас паллине вырăс чĕлхинчен улшăнрмасăр кĕнĕ сăмахсене çырнă чухне çеç усă кураççĕ.
Кивĕ чăваш çырулăх палăкĕсенче (1737-1738) тĕл пулать. Унта вăл икĕ уçă сасă хушшинчи тата янравлă сасăпа уçă сасă хушшинчи янăраса илтĕнекен шавлă сасса (г) пĕлтернĕ: квагарчин «кăвакарчăн», ленгерь «ленкер», пеге «пĕкĕ».
Хапрăк
Хапрăк (fabrica — лаçă; савут ) — машинăсемпе анлăн усă куракан тăвăмлăхăн шултра йĕркелĕмĕ.
Глобин Николай Иванович
|Глобин Николай Иванович Глобін Микола Іванович — (21.07.1920-26.06.1989), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 29. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 4-мĕш Украина фрончĕн 8-мĕш сывлăш çарĕн 8-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 227-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 525-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн звено командирĕ, аслă лейтенант.
Хапрăк
Çавăн пекех хапрăк-савут тени пур (пĕрлештерÿллĕ ăнлав)
Хапрăк тени те, савут тени те пĕр япаланах пĕлтерет. Анчах та, традицие кура, пĕрисене çапах та савут, теприсене хапрăк теççĕ.
Каçăсем
Категори:Истори Категори:Экономика Категори:Экономика историйĕ Категори:Хапрăк-савăт
Карамалы-Бузат
Карамалы-Бузат — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 10 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453193, ОКАТО кочĕ — 80248815003.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Псков облаçĕн Кунья районĕ
Кунья районĕ, — Псков облаçĕн кăнтăр-хĕвелтухăç енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Кунья хула евĕрлĕ посёлок.
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 2 621 км2. Тĕп юханшывĕсем — Талица, Висечь, Шиста, Морята, Кунья. Районта кӳлĕсем нумай, чи паллисем: Двинь Велин кӳлли, Жижица кӳлли, Кодосно, Усмын кӳлли, Озерон, Ордосно.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 12,4 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 3 пин патнелле. Пурĕ 261 ял-хула вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Воронков Владимир Петрович
Владимир Петрович Воронков (1944 çулхи пушăн 20-мĕшĕ, Чăваш Тукай ялĕ, Комсомольски районĕ, Чăваш АССР — совет йĕлтĕрпе чупаканĕ, СССР тава тивĕçлĕ спорт ăсти, Олимп вăййисен чемпионĕ, тĕнче чемпионĕ.
Биографи
Канашри ДЮСШра вĕреннĕ.
Çар хĕсметĕнчен таврăнсан Канашри вакунсене юсакан савутра слесарь вырăнĕнче ĕçленĕ.
Ленинградри тĕп физкультура инститĕнче 1976-мĕш çулта вĕренсе тухнă.
Каçăсем
Категори:Чăваш Енре çуралнисем Категори:Йĕлтĕрпе чупакан совет спортсменĕсем Категори:СССР тава тивĕçлĕ спорт ăстисем Категори:Олимп вăййисем Категори:1972 хĕллехи Олимп вăййисен чемпионĕсем Категори:1968 хĕллехи Олимп вăййисенчи йĕлтĕрпе чупакансем Категори:1972 хĕллехи Олимп вăййисенчи йĕлтĕрпе чупакансем Категори:СССР Олимп чемпионĕсем Категори:Тĕнче чемпионĕсем Категори:Чăвашсем Категори:Чăваш спортсменĕсем
Лехта (Луза юппи)
Лехта (Лахта, Леохта) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 179 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 146 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
324
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чебачья (Васюган юппи)
Чебачья — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Васюган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Козловаж
Козловаж — Раççей территоринчи юханшыв. [[Киров облаçĕ] территорипе юхать . Боковая юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 9,2 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем
Октябрь (Кармаскали районĕ)
Октябрь  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 9 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453010, ОКАТО кочĕ — 80235830006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
325
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Шалтыкбашево
Шалтыкбашево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 11 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452630, ОКАТО кочĕ — 80258805004.
Канаш (пĕлтерĕшсем)
Канаш — тĕрлĕ пĕлтерĕшлĕ сăмах:
Кĕçĕн Кинель
Кĕçĕн Кинель  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Мăн Кинель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 201 км.
Юпписем
Мăн Толкай, Лозовка, Холодная, Городецкая, Гранная, Хлебная, Нечайка, Солянка, Барская
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Самар облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
Капкăн
Капкăн — тапă.
Какаç
Какаç — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял, Чăваш Сурăм ял тăрăхне кĕрет.
Ял тытăмĕ, халăх йышĕ
Какаç ялĕ Нимич çырминче Иснаваш, Иван-уй пĕчĕк юханшывсем çывăхĕнче (Шĕтме шывне юхса кĕреççĕ) вырнаçнă.
143 çын (2006) пурăнать. Ялта виçĕ урам- Союз, Кăнтăр тата Мир урамĕсем. Чăвашла ячĕсем: Янклать, Нимич, Какаç.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сорми вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Этимологи
Ял ячĕ тĕне кĕмен Какаç ятлă çын ятĕнчен пулса кайнă.
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
326 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Псков облаçĕн Локня районĕ
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 2 412 км2. Тĕп юханшывĕ — Локня.
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 13,4 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 5 пин патнелле. Пурĕ 279 ял-хула вырнаçнă.
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Хĕллехи Олимп вăййисем
Хĕллехи Олимп вăййисене1924 çултанпа иртерме пуçланă.
Вăйăсене йышăннă хуласем
thumb|right|250px thumb|250px|thumb|right|Калгари-1988 thumb|right|250px|Сочи-2014 вăййисен палли
Каçăсем
Категори:Олимп вăййисем
Гёсген (тăрăх)
Гёсген (Gösgen (Bezirk)) — Швейцарири тăрăх. Тăрăх центрĕ — Нидергёсген хула.
Тăрăх Золотурн кантонне кĕрет. Лаптăкĕ — 68,81 км². 22 568 çын пурнать. Официаллă код —  1105.
Каçăсем
Категори:Золотурн (кантон)
Хапрăк (пĕлтерĕшсем)
Хапрăк:
Татах та çавăн пекех
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Ливерпуль
thumb|right|250px| thumb|right|250px| Ливерпу́ль (Liverpool) — Аслă Британин Мерсисайд конурбаци хули, Англин çурçĕр-анăç çыранĕнчи порчĕ.
Тавралăхĕ
Хула Мерсин кӳлмекĕнчен çурçĕрелле вырнаçнă.
Спорт
thumb|"Энфилд" стадионĕ. Ливерпульре премьер-лигăра вылякан 2 профессиллĕ футбол команди: Ливерпуль тата Эвертон. Ливерпулĕн 45,5 пин çын кĕмеллĕ "Энфилд" стадион пур, вăл хула варринчен 3 çухрăмра вырнаçнă. Эвертонăн 40,5 пин çын валли "Гудисон Парк" стадион пур.
Баскетбол командисем хушшинче чи вăйли — Everton Tigers.
Çаплах хулара темиçе регби команди пур.
Ăс-тăнлă этем
Тăнлă çын, (лат. Homo sapiens) — приматсен тĕсĕ, çын йăхне кĕрекен гоминид ушкăнĕнче тăрать. Хăй пурнăçĕпе Çĕр çинче хăйĕн сийне — антропосферăна — туса хунă. Вăл мĕн туни, материллĕ тата интелектуаллă ĕçĕсене культура теççĕ. Çын тĕсĕ, ытти биологи тĕсĕсем пекех икĕ арлăх пур: ар тата ама.
Ливерпуль
Тăванлă хуласем
thumb|1880 çулхи карттă
327 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Ăс-тăнлă этем
Этимологи
Çын сăмах ниппунçын сен чĕлхипе пĕртан 人 (jin) - люди (çынсем), 人間 (jinkan) - человек (çын), 外人 (gaijin) - «иностранец, человек извне» (ютçын).
Ливерпуль
Каçăсем
Категори:Ливерпуль
Ăс-тăнлă этем
Этимологи
thumb|"Пионер" космос аппаратсенче пулнă хăмин арçынпа хĕрарăм ӳкерчĕкĕ
Каçăсем
* Категори:1758 çулта çырнă чĕрчунсем
Категори:Çын
Малый Бузат
Малый Бузат — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 64 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453193, ОКАТО кочĕ — 80248815001.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Чăваш Республикин администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ
140px|right 478 px|right|thumb|Чăваш Республикин администрациллĕ картти Чăваш республикинче: 1700 яхăн ял пурăнан вырăн.
Реформа хыççăн' 7 хула тăрăхĕ, 2874 ял тăрăхĕ юлнă.
Чăваш Республикин тĕп хули — Шупашкар.
Администрациллĕ пайланăвăн кун-çулĕ
Малтанах Чăваш автономи облаçĕ 3 уесран тытăнса тăнă: Шупашкар уесĕ, Çĕрпӳ уесĕ тата Етĕрне уесĕ.
Кĕçех Çĕрпӳ уесĕнче Йĕпреç районне тăваççĕ. 1921 çулта Йĕпреç районне  Çĕрпӳ уесĕнчен кăларса Патăрьел уесне (хăшпĕр документсенче Йĕпреç уесĕ) туса хураççĕ.
1925 çулхи çу уйăхĕн 21-мĕшĕнче Чăваш автономи облаçĕнчен Чăваш автономи совет социаллă республика туса хураççĕ. Çавна май Чĕмпĕр кĕпернинчен территории илсе ЧАССР йышне куçараççĕ. Малтан ăна Çĕнĕ Улатăр уесĕ, 1926 çулта Улатăр уесĕ тесе палăртаççĕ.
1927 çулта уессене пĕтерсе 17 район туса хураççĕ: Улатăр, Элĕк, Аслă Патăръел, Вăрнар, Йĕпреç, Канаш, Куславкка, Хĕрлĕ Чутай, Кĕçĕн Елчĕк, Сĕнтĕрвăрри, Пăрачкав, Тутаркасси, Вăрмар, Çĕрпӳ, Шупашкар, Шăмăршă тата Етĕрне.
1929 çулта Шăнкăртам тутар наци районне туса хураççĕ.
1935 çулта Аслă Патăръел районĕн ятне Патăръел районĕ, Кĕçĕн Елчĕк районĕн Елчĕк районĕ тесе улăштараççĕ. Çав çулах Ишлей, Кувакин, Турхан, Трак, Шăхасан, Çĕмĕрле тата Тăвай районĕсене йĕркелеççĕ.
1939 çулта каллех улшăнусем пулаççĕ: Патăрьелпе Шăнкăртам районĕсене пĕтереççĕ, Калинин, Комсомольски, Октябрьски, Советски, Чкаловски (1957-мĕш çултанпа Патăрьел) районĕсене туса хураççĕ. Турхан районне Первомайски ятпа улăштараççĕ, Тутаркас районне - Сĕнтĕр районĕ. Тепĕр çултан Трак районне Красноармейски ят параççĕ. 1944 çулта Муркашпа Чурачăк районĕсем тăваççĕ.
1956 çулта районсен шучĕ чакма тытăнать. Чи малтан Калинин, Кувакин, Совет тата Шăхасан районĕсене пĕтереççĕ. 1959 çулта Ишлей, Муркаш, Октябрьски, Первомайски, Чурачăк районĕсене; 1962 çулта — Элĕк, Йĕпреç, Куславкка, Комсомольски, Красноармейски, Хĕрлĕ Чутай, Сĕтĕрвăрри, Пăрачкав, Сĕнтĕр, Шăмăршă, Елчĕк, Етĕрне районесенне.
1964 çулта каллех районсен шучĕ ӳсме тытăнать. Малтан Муркаш районне каялла тавăраççĕ.
1965 çулта Элĕк, Йĕпреç, Куславкка, Комсомольски, Красноармейски, Хĕрлĕ Чутай, Сĕнтĕрвăрри, Пăрачкав, Шăмăршă, Елчĕк тата Тăвай районĕсене çĕнĕрен тăваççĕ. Çемĕрле районне 1965-мĕш çулта пĕтереççĕ, анчах 1966-мĕш çулта çĕнĕрен тăваççĕ. Çав вăхăтран районсен пайланăвне улăштарман.
Улатăр районĕ
100 px|right Муниципаллă йĕркелĕвĕсем
Элĕк районĕ
100 px|right Муниципаллă йĕркелĕвĕсем
Патăрьел районĕ
100 px|right Муниципаллă йĕркелĕвĕсем
Вăрнар районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем
Куславкка районĕ
'Муниципаллă йĕркелĕвĕсем
Трак ен районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем'
Хĕрлĕ Чутай районĕ
100 px|right Муниципаллă йĕркелĕвĕсем'
Муркаш районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:'
Пăрачкав районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем
Вăрмар районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем':
Çĕрпӳ районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:
Шупашкар районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:':
Шăмăршă районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:':
Çĕмĕрле районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:':
Етĕрне районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:
Елчĕк районĕ
100 px|right Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:'
Тăвай районĕ
Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:'
Каçăсем
Ciuvascia
Йăр
Йăр — мĕнĕн те пулин пĕр-пĕр еннелле каякан çирĕп чикĕсемлĕ юхăмĕ. Кун пирки сăмахсарта çапла çырнă :
Йăрлат 1. стекать струей пит тăрăх йăрлатса тар юхать — по лицу стекают струйки пота
Ашмарин сăмахсарĕнче :
понуд. ф. от гл. йăрла. КС. Çав хĕрĕн ташши пит чипер: урисене шыв пек йăрлатса шутарать. || Сред. Юм. Йăрлатса пырать (кошак-кăйăк). Бежит быстро (мышь).
Асăрхавсем
Категори:Шĕвексем Категори:Газсем Категори:Шыв Категори:Шĕвексен тата газсен механики
Пугачёв Емельян Иванович
Емельян Иванович Пугачёв (1742 — кăрлач, 10 (21) 1775, Мускав) — тан касакĕ, Раççейри Çĕр ĕçтешĕсен 1773—1775 çулсенчи вăрçин ертӳçи.
Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
III Петĕр императăр чĕрĕ-сывă тенĕ итлевсене тăнласа, Пугачёв унăн ятне хăй çине илет; ун чухне темиçе вунпӳ çын хăйне Петр тесе, чи ăнăçли пулать. Пăлхава тапратма лару-тăру хатĕр пулнă: ирĕклĕхе çухатнă касаксем, ирĕке тухасшăн çĕр ĕçчен хумханăвĕсем (умĕн мăнастăрьсенчен çĕр ĕçтешĕсене уйăрнă), ту ĕç завод ĕçтешĕсен хирĕçĕвĕсем. Пугачёв III Петĕр тенине сахал çын ĕненнĕ пулин те, пурĕ те ун хыççăн кайнă. Çырулăха пĕлменнине пытарса, вăл хăйĕн манифесчĕсем çине алă пусман; çапах та, унăн «автографĕ» уйрăм хут çинче сыхланса юлнă, çырăвне вăл хут пĕлекен юлташĕсене латтин тексчĕ тесе суйнă.
Пăлхав умĕн
Емельян Пугачёв Тан облаçĕн Зимовейская станицинче çуралнă. Ашшĕ — Иван Михайлович Пугачёв, 1762 çулта вилет, амăшĕ — Анна Михайловна, 1771 çулĕ тĕлне çĕре кĕрет. Пугачёв хушамачĕ Михаил аслашшĕн витлев ятĕнчен — Пугачран — тухнă. Çемйере, Емельянсăр пуçне, Тементей тата икĕ аппăшĕ — Ульянăпа Хветуç — пулнă.
1769 çулта вырăс-турккă вăрçи тапрансан Пугачёв Кутейников полковник ушкăнĕнче Бендерăна каять. Бендера 1770 çулхи авăн, 16 (27) граф Панин ертсе пынипе çĕнтерсе илеççĕ, çапăçура хурăнçи Пугачёв палăрать. Çарсене хĕллехи хваттерсене Елизаветграда 1771 çулта тавăрсан, Пугачёв амак çупăрлать («...унăн кăкăр, ура çĕрет»). Полковник Кутейников ăна Тан çине çĕр касак ушкăнĕнче лаша улăштарма хушса ярать. Чире пула Пугачёв каялла таврăнаймасть, çавăнпа та хăйĕн вырăнне «Глазуновская станица (Медведица юханшывĕ çинчи) касакне — Бирюкова — ярать, ăна вăл йĕнерленĕ икĕ ут, саблю, буркă, кăвак çипун, тĕрлĕ апат-çимĕç тата вуникĕ тенкĕ парать». Хăй вара çар тĕп хулине — Черкасcка отставкăна тухма ыйтма çула тухать. Хĕсметрен тухма ăна ирĕк паман, хăй тĕллĕ сипленме сĕннĕ. Пугачёв хăйĕн аппăшне Хветуçе кĕрӳшĕпе Симон Павлова курма Таганрога каять. Кĕрӳшĕ юлташĕсемпе хĕсметрен тарас шухăшне пĕлсе Пугачёв пулăшма килĕшет. Тыткăча лексен Павлов мĕнле тарни пирки тĕплĕн каласа парать, вара Пугачёв таркăн çулĕпе утать, темиçе хут ăна тытаççĕ — тухса тарать, Терек çине каясшăн тăрмашать, анчах та ăнăçупа тĕл пулаймасть.
Тепĕр хут Пугачёва тытса Черкасска ăсатаççĕ.
Çĕр ĕçтĕшĕсен вăрçи
thumb|300px|[[Перов Василий Григорьевич|Василий Перов «Пугачёва айăплани» (1879), Вырăс музейĕ, Санкт-Петербург]]
Тытни, тĕпчев ĕçĕсене ирттерни тата вĕлерни
thumb|250px|Пугачёв ареспа ларни. XVIII ĕмĕрти гравюра.
Вуламалли
thumb|200px| [[Почтă маркки СССР, Çĕр ĕçченĕсен 1773—1775 çç. вăрçин 200-çулĕ тĕлне, Е. И. Пугачёв, 1973, 4 Пус (ЦФА 4282 каталогĕ, Скотт 4125) ]]
Каçăсем
Категори:Пăкачав вăрçи Категори:Хăйне ят панăскерсем Категори:Пăлхав ертӳçисем Категори:Касаксем Категори:Тан касакĕсен çарĕ Категори:Урал касакĕсен çарĕ Категори:1775 çулта вилнисем Категори:Çичĕ çул вăрçине хутшăннисем
Мерси (юханшыв)
Мерси (Mersey) — Аслă Британи территоринчи юханшыв. Англитерриторипе юхать. Юханшыв Ливерпуль кӳлмекĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 112 км, бассейн лаптăкĕ 4680 км2.
Каçăсем
Категори:Англи юханшывĕсем
Глотов Николай Иванович
Глотов Николай Иванович — (19.12.1919-15.04.1993), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 27. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 2-мĕш сывлăш çарĕн 6-мĕш гварди пĕтерекен авиаци корпусĕн 22-мĕш гварди пĕтерекен авиаци дивизин 129-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди кĕçĕн лейтенанчĕ.
Ловля
Ловля — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Сокся юханшывăн сылтăм çыранĕпе 13 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 67 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Ё
Ёё, — кириллица çинче никĕсленекен алфавитсен, чăваш алфавитĕнче саккăрмĕш саспалли. Унăн ячĕ — «йо».
Çĕнĕ чăваш çыруллăхне 1938 çулта кертнĕ. Кивĕ чăваш çырулăх палăкĕсенче тĕл пуламасть. Чăваш сăмахĕсенче ку сас паллине вырăс чĕлхинчен улшăнрмасăр кĕнĕ сăмахсене çырнă чухне çеç усă кураççĕ.
Каçăсем
Категори:Саспаллисем
328 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Янгаулово
Янгаулово — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 250 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452634, ОКАТО кочĕ — 80258805006.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Кигали
right|thumb|Кигалири çанталăк
Экономика
Суту-илӳ центрĕ (кофе, тир, шултăра мăйракаллă выльăх). Тире тирпейлесе атă-пушмак, тумтир çĕлеççĕ, тăмран савăт-сапа тата чӳлмексем тăваççĕ. Одеялсем çĕлекен фабрика. Хула çумĕнче кофе ӳстереççĕ, тăхлан кăлараççĕ.
Транспорт
thumb|300px|right|Кигалири мини-такси Кигалипе Бурунди тĕп хулине Бужумбурăойна шоссе çыхăнтарать.
Аэропортсем
Кигалипе юнашар аэропорт пур. Европăран Кигалине Брюссель урлă çеç çитме пулать. Нумайрах чухне Европăран Кени урлă вĕçеççĕ (Найроби — Кения Эйрвейз авиакомпани К, КLM) Кигали таран (Руандэйр-Экспресс авиакомпани ). thumb|300px|right|Аэропорт Кигали
Каçăсем
Категори:Африка тĕп хулисем Категори:Руанда хулисем Категори:ООН пайташĕсен тĕп хулисем Категори:Миллионер хуласем алфавитпа
Козлянка
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Ишлĕ-Шетмĕ
Ишлĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. 1978-мĕш çулччен Ишлĕ ятлă пулнă, ун çумне Шетмĕ ялне пĕрлештерсе «çыпăçтарнă».
Тавралăхĕ
Пăла хĕрринче вырнаçнă. Хальхи вăхăтра Шетмĕ ялĕпе пĕрлешнĕ.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 482 çын, çав шутра 242 арçын, 240 хĕрарăм пурăннă.
Ялта шкул, ял вулавăшĕ, культура çурчĕ, "Хĕрлĕ палан" ача сачĕ пур.
Кун-çулĕ
1602-мĕш çулта хальхи Красноармейски районĕнчи Кĕçĕн Шетмĕ ял çыннисем никĕсленĕ.
1868-мĕш çулта ялта 25 кил пулнă, унта 78 арçынпа 86 хĕрарăм пурăннă.
1920 çулхи утă уйăхĕн 30-мăшĕччен Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен пуçласа 1927-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Турхан вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн, салана Первомайски ята парсан, Первомайски районне кĕнĕ.
1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет ..
Каçăсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Йăр (пĕлтерĕшсем)
Йăр — мĕнĕн те пулин пĕр-пĕр еннелле каякан çирĕп чикĕсемлĕ юхăмĕ, вăл шутра çакнашкал пĕлтерĕшсем:
Тата ыттисем
Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем
Мăн Манчестер
Мăн Манчестер (Greater Manchester) — Англин анăçĕнчи церемонилллĕ тата метрополлĕ графлăх. Çурçĕр-Анăç Англи шутне кĕрет. Мăн хулана Манчестерпа Солфорд кĕреççĕ. Халăхĕ 2,539 млн çын.
Лиственная (Егол-Ях юппи)
Лиственная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Егол-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.
Мăн Манчестер
Административлă пайĕсем
Графлăх шутĕнче 10 административлă районпа тăрăх.
Лиственная (Егол-Ях юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Мăн Манчестер
Каçăсем
Категори:Англин графлăхĕсем
Лиственная (Егол-Ях юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Лопь-Ю (Луза юппи)
Лопь-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сылтăм çыранĕпе 379 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 107 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Абуджа
thumb|250px|Абуджари [[Мечеть ]] thumb|250px|Абуджа Нигери картти çинче
Абуджа (Abuja, Abùjá) — 1991 çулхи раштавăн 12-мĕшĕнчен Нигерин тĕп хули. Унччен тĕп хула Лагос пулнă. Абуджа Лагосран 800 çх çурçĕререх вырнаçнă. Хула проектне япони аритекторĕ Кэндзо Тангэ тунă.
Административла пайлану
Хулана ултă пая пайланă.
Эрлинсбах (Золотурн)
Эрлинсбах (Erlinsbach SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
Покровка (Кармаскали районĕ)
Покровка  — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 36 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453010, ОКАТО кочĕ — 80235830007.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Кармаскали районĕ
329 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Кантăк
thumb|200px|[[Скифос. Тĕрлĕ сăрăллă кантăк. Хĕвел тухăç Вăтаçĕр тинĕс çĕрĕ. I ĕмĕрĕн пĕрремĕш çурри. Эрмитаж]] thumb|200px|Сиплев кӳлли вулканĕн кантăк тăвĕ (Medicine Lake Volcano). [[Калифорни. Джулия Доннелли-Нолэйн фотографийĕ (USGS)]] thumb|200px|[[Молдавит. Метеорит ӳкнипе çĕр çинчи ту тăпринчен пулнă минерал. Беседнице. Чехи]]
Кĕленче е кантăк — çын кун-çулĕнчи тем тума та юрăхлă авалхи япалалăх тата материал. Сывлăшпа тĕрлĕ металсенчен тăрать.
Структурӑпа аморфлӑ, васкавлӑ; формировани тунӑ чухне пур йышши кӗленче те агрегат тытӑмӗнче улшӑнса пырать-шӗвеке кӗленче евӗр ҫӑрӑлтарнӑран пуҫласа шӗвеке кӗленче теекен таран-хӑвӑртлӑхпа чарӑнмалли процесра чӗр тавар (шихта) шӑратакан кристализацие чарса лартма ҫителӗклӗ. Варка температури, +300 + 2500 °С, шӑрантаракан ҫак кӗленче компоненчӗсемпе (оксидсемпе, фторидӑсемпе, фосфатсемпе тата ыттисене) палӑртаҫҫӗ. Витӗр курӑнакан (излучени) ҫутҫанталӑкпа искусство кантӑкӗсен тӗрлӗ тӗсӗсем те пӗтӗмӗшле уйрӑмлӑх мар.
Интерьер кӗленчи
Кантӑкран тунӑ кухня саппунӗ
Куҫкӗски те, интернерти кӗленче те хваттерти пӳлӗмсен чиккисене виҫерен тухса уҫса, анлӑ иллюзи тума май пур. Пӗчӗк кухньӑри интерьер дизайнӗнче кӗленче веҫех ҫырса хатӗрлемелли тӗп вырӑн йышӑнма пултарать.
Ҫапла саппун саппунне кантӑкран тӗкӗр плиткипе е мозаиксемпе ҫырса пама пулать. Ку:
Кухня интернерӗнчи кӗленче усӑллӑ пулни те ҫаплах калать-ха: кӗленче ҫӑп-ҫӑмӑл ҫуса тасатать, йӑлари хими хаяр витӗм кӳнине ирӗккӗн тӳссе ирттерет, пӑнтӑхма кӑмӑлламасть. Кунсӑр пуҫне, ҫутта хутла кӑларса лартсан, кухня саппунӗн кӗленчи ӗҫ зонине ҫутӑрах кӑтартса тӑрӗ.
Кухньӑри кӗленче столешници
Хӗрнӗ кӗленчерен тунӑ Столешница хӑй шармӗпе, калама ҫук ҫаврӑнӑҫулӑхӗпе палӑрса тӑрать. Кантӑкран витӗр курӑнакан конструкци ҫӑмӑл сывлӑш стилӗнче кухньӑсене илемлетме ӑнӑҫлӑ хушать. Кӗленче чечек кӳрсе тӑрӗ, талккӑш иллюзи тӑвӗҫ тата тасатнӑ чухне ҫӑвӑнма ҫӑмӑл пулӗ.
Рабочисен зонинчи столешница, кантӑклӑ е тӗкӗр саппунлӑ, пысӑк чӳречеллӗ, кӗленче сӗтел-пукансемпе, йӑлари техникӑпа питӗ килӗшӳллӗ килӗшсе тӑрӗ.
Кӗленче сӗтел
Ҫаврака, тӑваткӗтеслӗ, кӗлеткеллӗ - кӗленчерен тунӑ апат сӗтелӗ вӗҫленнӗ сӑн-сӑпатлӑ ансамбль парӗ. Чӳрече умӗнче е люстра айӗнче тӑрса, вӑл хӑй ҫине ӳкекен ҫутӑ кӑтартӗ, унта килнисене пурне те кӑмӑла ҫӗклӗ.
Кухня гарнитурӗ кӗленче фасадлӑ
Псков облаçĕн Невель районĕ
Невель районĕ, — Псков облаçĕн кăнтăр енче вырнаçнă районĕ. Район тĕпĕ Невель хулара вырнаçнă.
Кантăк
Интерьер кӗленчи
Кухньӑн кӗленче дизайнӗ ҫулталӑкӑн сивӗ кунӗнче, ҫынсем хӗвел ҫуттинче тата ҫутӑ куншӑн тунсӑхланӑ чухне уйрӑмах уҫҫӑн курӑнать.
Псков облаçĕн Невель районĕ
Тавралăхĕ
Район лаптăкĕ 2 640 км2.
Истори
Района 1963 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕнче йĕркеленĕ.
Кантăк
Интерьер кӗленчи
Витаж кӗленчинчен тӗрлӗ тӗслӗ фасадсем кирек мӗнле кухня валли те питӗ лайӑх эрешсем тухса тӑраҫҫӗ. Ҫавӑн пекех парад сервизӗсен е сувенирсен куравне уҫакан витӗр курӑнакан витринӑсем ҫине пӑхма интереслӗ пулӗ.
Псков облаçĕн Невель районĕ
Халăх йышĕ
Районта пурĕ 29,7 пин çын пурăнать. Вăл шутра хула çыннисен йышĕ 18 пин патнелле. Пурĕ 289 ял-хула вырнаçнă.
Кантăк
Интерьер кӗленчи
Душ кабини
Кӗленче пӳлӗмсем - хальхи чун кабинин уйрӑлми пайӗ. Вӗсем:
Псков облаçĕн Невель районĕ
Çул-йĕр
Район урлă Санкт-Петербург — Кейӳ тата Аслă Лука — Полоцк чукун çулĕсем иртеççĕ.
Кантăк
Интерьер кӗленчи
Унсӑр пуҫне китай пластикӗнчен пӗҫернӗ пахалӑхлӑ кӗленче ҫӳхе пластикран ҫирӗпрех, унпа тӗрӗс мар усӑ курни, паллах, кирлӗ мар.
Псков облаçĕн Невель районĕ
Каçăсем
Категори:Псков облаçĕн районĕсем
Кантăк
Интерьер кӗленчи
Хальхи сантехника таварӗсен рынокӗ кирек мӗнле интерьер дизайнне ҫырӑнма пултаракан кӗленчесенчен чылай тӗрлӗ пӳлӗм сӗнет. Витӗр курӑнакан, витӗр курӑнман, тӗслӗрех, тӗрлӗ тӗслӗ, пысӑк гравировка е ахаль ӳкерчӗклӗ.
Пӳлӗмсем хушшинчи пӳлмесем
Тата тепӗр интереслӗ япала-пӳлӗмри кӗленче пӳлӗм. Вӑл кашни дизайн патне ҫитеймест те кирек мӗнле хваттерте те вырӑнлӑ пулать. Анчах, ҫутӑ та ҫутӑ студи условийӗсенче, пӗччен хусаххӑн пурӑнакан студи вӑл гипсокартонран е ширмӑран тунӑ альтернатив питӗ лайӑх альтернатив.
Кӗмелли алӑк
Пӳлӗм алӑксемсӗр вӗҫленӗ хваттерӗн дизайнне куҫ умне кӑларса тӑратма йывӑр. Картонран е йывӑҫран тунӑ" хӑлхасӑр " алшӑллипе килӗшмесӗр кантӑк ҫине е кантӑк лартмалли япаласем ҫине куҫ илмесӗр пӑхма пулать. Сӑмахран, витаж кӗленчинчен тунӑ алӑк пӗр вӑхӑтрах пулма пултарать:
Кӗленче мозаика
Кантӑкри мозаика, хваттерти дизайн асспектӗнче кухньӑра тата ваннӑй пӳлӗмре пурӑнма пултарать. Кӗленчесенчен е тӗкӗрсенчен тунӑ пысӑк элементсенчен мозаикӑна, кӑмӑл пулсан, хӑна пӳлӗмӗн е кабинет интерьерне ҫырса хума пулать. Приходра вара, ҫапах та, луччӑ ростовӑй тӗкӗрсем ҫине лайӑхрах пӑхӗҫ.
Каçăсем
* Категори:Скульптура материалĕсем Категори:Михаил Васильевич Ломоносов Категори:Кĕленче
Ассакасси (Элĕк районĕ)
Ассакасси — Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи чӳркӳллĕ ял.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
Асакасси чиркӳллĕ ялта 295 (2006) çын пурăнать. Урамĕсем- Шкул, Кооператив, Туçи, Родина.
Кун-çулĕ
1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă.1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.
Кĕçĕн Мочегай
Кĕçĕн Мочегай  — Раççей территоринчи юханшыв. Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Мочегай юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км.
Ассакасси (Элĕк районĕ)
Каçăсем
Категори:Элĕк районĕн ялĕсем
Глухих Иван Михайлович
Глухих Иван Михайлович — (25.09.1916(12)-08.05.1990), Совет Союзĕн Паттăрĕ, ,. Указ дати - 01. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Калинин фрончĕн 271-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн штурманĕ, капитан.
Кĕçĕн Мочегай
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Атăл бассейн округне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Кинель пуçĕнчен вăрричен, Кутулук юханшывсăр пуçĕнчен Кутулук шывуправĕччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Атăл Куйбышев шывуправĕн таппинчен Каçпи тинĕсĕ таран.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Ăренпур облаçĕн юханшывĕсем Категори:Анат Атăл бассейн округĕн юханшывĕсем Категори:Мăн Кинель бассейнĕ
ВикиЛикс
thumb|right|Wikileaks Элчи [[Джулиан Ассандж (Julian Assange), 2006]]
ВикиЛикс (вуланать — «викили́кс», wiki тата leak — вăрлани) — вики-движокпа ĕçлекен мĕнпур тĕнчери социаллă эреш проект. Унта Медиа-Вики, Freenet, Tor тата PGP технологисемпе усă курса ята кăтартмасăрах статьясене тӳрлетме май парать.
Проектăн тĕллевĕ — «вăрланă информацирен тупнă документсене пичетлесе тишкересси». Хӳтĕленнĕ HTTPS протоколпа усă курать. Вырăс уйрăмĕ пур, анчах та унта статьясем çук, FAQ вырнаçнă тĕп пичĕ çеç.
Проект 2008 çулхи нарăс, 18 Калифорни штачĕн (АПШ) сучĕ йышăнăвĕпе хăйĕн малтанхи wikileaks.org адресне хупнипе, Dynadot регистратора çак домен çинчи пĕтĕм DNS-çырăва кăларма хушнипе палла пулать.
Каçăсем
Категори:Ята кăтарман эрешсем Категори:Вики-проектсем Категори:Интернет-цензура Категори:Онлайн энциклопедисем Категори:MediaWiki движокĕн проекчĕсем Категори:Разведка Категори:Сăмах ирĕклĕхĕ
Мещерево
Мещерево — Пушкăрт Республикин Шаран районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 189 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452634, ОКАТО кочĕ — 80258805009.
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Шаран районĕ
Тĕнчери олимп комитечĕ
Тĕнчери олимп комитетне (International Olympic Committee) - Олимп вăййисем тĕп йĕркелекен организаци.ТОК 1894 çулта никĕсленĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
Штаб-хваттерĕ Лозанна хулинче (Швейцари) вырнаçнă. 1894-1914 çyлсемче ТОК-ĕн тĕп çypчĕ Парижра пулнă. Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи хыпса тухсан ТОК çypтне нейтраллă патшалáx хулине куçарнă. Официаллă ĕç чĕлхисем: акăлчан тата франци.
Ертӳçисем
thumb|right|220px|Хуан Антонио Самаранч
Каçáceм
Категори:Олимп вăййисем
Кронштадт
Кроншта́дт (Krone — корона тата — хула) — Балти тинĕсĕнчи  Котлин утравĕ çинчи карман-хула тата порт, Санкт-Петербург тинĕсрен сыхлать. Административлă тĕпĕ Санкт-Петербурга.
Халăх йышĕ — 42,8 пин çын (2006).
Кун-çулĕ
left|thumb|240px|Кронштадт Санкт-Петербург картти çинче left|thumb|240px|Кронштадт XIX ĕмĕр вĕçĕнчи карттă çинче
right|165px|thumb|Тинĕс-çар соборĕ тата [[Астăвăм çулăмĕ]]
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи тапхăрĕнче 1941 çулхи авăн, 23 Люфтваффе Кронштадт çине тапăнса пырать, вăл историе Кронштадт çапăçăвĕ ятпа кĕрет. Тапăнура «Марат» линкора çĕмĕреççĕ.
220px|thumb|Кронштадт варринчи Тавра канал
Паллă вырăнĕсем
thumb|220px| [[Тинĕс Микулай соборĕ (Кронштадт)|Тинĕс Микулай соборĕ]]
Палăксем
200px|thumb| [[Ф.Ф. Беллинсгаузен|адмирал Беллинсгаузен палăкĕ ]]
Фортсем
Çавăн пекех пăхăр Кронштадт форчĕсем thumb|220px|Çурçĕр форчĕ Çурçĕр форчĕсем
Кăнтăр форчĕсем
Урăх паллă вырăнсем
200px|thumb| вид на Петĕр докĕ, Аслă Петĕр I ячĕллĕ канал енчен
Тăванлă хуласем
thumb|180px| Кронштадтăн пур тăван хулине çырса кăтартнă Астăвăм юпи
Литература
* Категори:Раççей хулисем Категори:Раççей порчĕсем
Сосновая (Егол-Ях юппи)
Сосновая — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Егол-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем
Кокманка
Кокманка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Пестерь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Удмурт Республикин юханшывĕсем Категори:Мари Эл юханшывĕсем Категори:Тутарстан юханшывĕсем
Старолюбино
Старолюбино — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 13 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453193, ОКАТО кочĕ — 80248815005.
Демографи
Пурăнан халăх динамики:
Каçăсем
Категори:Пушкăртстанăн пурăнан вырăнĕсем Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа Категори:Пушкăртстанăн Çтерлĕпуç районĕ
Шетмĕ (Патăрьел районĕ)
Шетмĕ, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. Пăла хĕрринче вырнаçнă. Хальхи вăхăтра, 1978-мĕш çултанпа, Ишлĕ ялĕпе пĕрлешнĕ (Ишлĕ-Шетмĕ теççĕ).
Истори
1602-мĕш çулта хальхи Красноармейски районĕнчи Кĕçĕн Шетмĕ ял çыннисем никĕсленĕ. 1868-мĕш çулта ялта 33 кил пулнă, унта 79 арçынпа 77 хĕрарăм пурăннă. 1920 çулхи утă уйăхĕн 30-мăшĕччен Пăва уесне, каярах Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921 çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен пуçласа 1927-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ. Ку пĕтĕм тапхăрта ял Турхан вулăсне кĕнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Мăн Патăръел районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн, салана Первомайски ята парсан, Первомайски районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Вуламалли
Дмитриев В.Д. "Чувашские исторические предания". Чебоксары, 1988.
Асăрхавсем
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Çурçĕр-Анăç Англи
Административлă пайĕсем
Регион хăйĕн шутне çак церемониллĕ графлахсене: Чешир, Камбри, Мăн Манчестер, Ланкашир, Мерсисайд кĕртет.
Каçăсем
Категори:Англи çĕрĕсем
330 çул
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Тĕкĕлтура
Тĕкĕлтурасем, çĕр пыл хурчĕсем (Bombus) — çемьине кĕрекен çурхах çунатлă хур-кăпшанкăсен ăрачĕ, пыл хурчĕсемпе нумай енчен çывăх шутланать. 300 яхăн тĕкĕлтура тĕсĕ Çурçĕр Евразире, Çурçĕр Америкăра, çурçĕр Африкăра, çаплах урăх регионсен тула çĕрĕсенче тĕл пулать.
Аталану
Личинкӑсен тӑватӑ стадийӗ. Личинкӑсем 10-14 кунран пуҫласа 14 кун аталанаҫҫӗ, унтан вара пурҫӑн кокон яваҫҫӗ, унта окукленеҫҫӗ. Пукане 14 кун аталанать. Ҫавна пула инфраимагональ стадийӗсене аталантарни 4-5 эрне пырать, тавралӑх температурине тата апат ҫителӗклӗ пулнине кура.
Хӑйсене мӗнле тытни
Шмел-куккук (30-е яхӑн) паразитла пурнӑҫпа уйрӑлса тӑраҫҫӗ тата унччен Уйрӑм ӑрӑва Psithyrus уйӑрнӑ (халӗ Bombus йӑхӗнчи ӑру.
Фотопухăм
Bombus hortorum
Тĕлĕнтермĕшсем
«Аэродинамика енчен пăхсан тĕкĕлтура вĕçме пултараймасть. Анчах та тĕкĕлтура çакна пĕлмест, çавăнпа та вĕçет» текен шухăш пур.
Ку, паллах, халап ĕнтĕ. Самолёта çĕклекен хăвата шутламалли аэродинамика танлаштарăвĕсемпе килĕшӳллĕ, текĕлтура вĕçме пултараймасть. Хурт-кăпшанкă вĕçевĕн механики çав тери кăткăс, çавăнпа та çунатăн пиçĕлĕхне тата унăн çинчи чикĕ сийĕ тăнăç маррине шута илмелле.
Асăрхатарусем
Категори:Пĕрлĕ хурт-кăпшакăсем
Ульяновка
Ульяновка, — Чăваш Енĕн Патăрьел районĕнчи ял. Пăла хĕрринче вырнаçнă.
Ялта шкул, клуб, фельдшер пункчĕ, вăрман хуçалăхĕ пур.
Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 159 çын, çав шутра 86 арçын, 73 хĕрарăм пурăннă.
Истори
1936-мĕш çулта Йĕпреç районĕнчи Чăваш Тимеш ялтан тухнă 17 кил-йыш никĕсленĕ (Благовидов Захар Николаевич ертсе пыраканĕ пулнă). Кайарах Татмăш ялĕнчи Никифоровсем тата Елчĕк районĕнчи Курнавăшран Дмитиревсем, Егоровсем, Павловсем куçса килнĕ.
1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Аслă Патăръел районне кĕнĕ. 1935 Турхан районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн, салана Первомайски ята парсан, Первомайски районне кĕнĕ. 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕрет.
Вуламалли
Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем
Лунвож (Чурсь-Ю юппи)
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ  — Сухона.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Локощенко Михаил Александрович
Биографи
1967 çулхи çĕртмен 22-мĕшĕнче Мускавра çуралнă. Ашшĕ — Локощенко Александр Михайлович, математик.
Лунвож (Чурсь-Ю юппи)
Каçăсем
Категори:Вологда облаçĕн юханшывĕсем Категори:Киров облаçĕн юханшывĕсем Категори:Коми Республикин юханшывĕсем
Локощенко Михаил Александрович
Биографи
Вăтам пĕлӳ илсен Мускав университечĕн географи факультетне вĕренме кĕнĕ. Географ дипломне тивĕçсен çав факультетрах аспирантурăра юлнă.
1990 çултанпа Мускав университечĕн географи факультечĕн метеорологи тата климатологи кафедринче ертӳç ăслăх ĕçтешĕ пулса, «метеорологи» специализаципе, ĕçлет.
Каçăсем
Категори:1967 çулта çуралнисем Категори:Çĕртмен 22-мĕшĕнче çуралнисем Категори:Раççей климатологĕсем Категори:Раççей географĕсем Категори:Раççей сăвăçисем
Кинберг (Золотурн)
Кинберг (Kienberg SO) — Швейцарири коммуна, Золотурн кантонне кĕрет.
Гёсген тăрăхĕ йышĕнчи коммуна. 523 çын (2007, раштав, 31) пурнать. Официаллă код — ’’2492’’.
Каçăсем
Категори:Золотурн хулисем
331
Вилнĕ
Категори:Çулсем
Чащеватая (Елле-Кагал юппи)
Чащеватая — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Елле-Кагал юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Шыв реестрĕн хыпарĕсем
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе :
Каçăсем
Категори:Томск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Омск облаçĕн юханшывĕсем Категори:Çĕн Çĕпĕр облаçĕн юханшывĕсем