cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plésza
Plésza (Abramis brama) – to je rëba z rodzëznë karpiowatëch. Czedës wiele tich rib żëło w rzékach i jezorach na Kaszëbach. Jich nierzch òdbiwô sã w maju i czerwińcu. Dosc tëli tich rib bëło w jezorach Słowińsczégò Nôrodnégò Parkù.
Piedżi
Kategòrëjô:Antropòlogijô
Katarzënô
Katarzënô
thumb|Katarzëna II
thumb|bł. Katarzëna Kosača
W jinëch jãzëkach
•	duński Katrine, Karen, Karna, Trine
•	gr. Αικατερίνη (Ekaterini), Κατερίνα (Katerina), Κατινα (Katina)
•	niderl. Catharina, Katrijn
•	słowen. Katarina, Katja, Katka, Katii
Òstrzëca
thumb|Òstrzëca Òstrzëca (Gasterosteus aculeatus) - to je rëba z rodzëznë òstrzëcowatëch. Żëje m. jin. w rzékach na Kaszëbach. Òstrzëce zjôdają m.jin. lodôczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Rëbë
Gitara
Gitarë elektriczné
thumb|150px|Gitara klasyczna Jinszé gitarë
Lodôk
Lodôk (Alcedo atthis) – to je môłi rabùszny ptôch z rodzëznë lodôkowatëch. Lodôk je snôzi, a łapie rëbë.
Lubiczk
Òpisënk Aleksandra Labùdë
Lëdze gôdalë :
Maszewò
thumb|100px|right|Maszewsczi herb Maszewò (we zdrojach: Massow 1253; pòl. Maszewo, miem. Massow) - garc w gòłonożnym krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Stobnicą.
Lepny flaster
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Medicyna
1695
Je to 1695 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 695. rok drëdżégò tësąclecô, 95. rok XVII stolatégò, 5. rok 10-égò dzesãcolecô XVII stolatégò.
Splëszczonô swórka
Kategòrëjô:Swórczi
Gôłcewò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Parchòwò Kategòrëjô:Kaszëbë Gołcewo
Gmina Gniéwino
! Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Mizëzdroje
Literatura
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Czwiôrtk
Czwiôrtk – to je dzéń tidzénia midzë strzodą a piątkã.
Wùlkan
Rodzaje wùlkanów
Jiny pòdzôł bierze pòd ùwôgã plac, z chtërnégò wëpłiwô magma. Wëróżniwô sã wùlkanë:
Nôwëższé wùlkanë na Zemi
Llullaillaco ( Chile/Argentina) 6723 m n.p.m.
Pòwstôwanié wùlkanów
thumb Wëstãpòwanié wùlkanów na Zemi je zwiążóné ze zserą górotwórczoscë i z òbszarama aktiwnych trzãseniów zemi. Związk tëch zjawiskow tłumaczi teòriô tektoniczi płitów litosferë. W placach, gdze jedna płita litosferë zagłãbiô sã pò drëgą, wùlkanë pòwstôwają wzdłuż jich keńtë – na kòntinence i wdłuż òceaniczych rówów, np. wëbrzeżé Pacyfikù, Eùropa Pôłniowô, Wëspë Japòńsczi, Filipinë. Wùlkane póòwstôwają téż w placach rozsëwaniô sã płitow litoserë, czili w chrzebtach strzódòceanicznych i wdolinach riftowich, np. Chrzebce Strzódatlanticczim i w Wiôldzich Rowach Afrikańsczich.
Bazylika Scãcô sw. Jana Chrzcëcela w Chònicach
thumb|Bazylika Scãcô sw. Jana Chrzcëcela w Chònicach '''Bazylika Scãcô sw. Jana Chrzcëcela w Chònicach''' stoji w Chònicach ë je mùrowóné òd XIV stalata. Ten rzimskòkatolëcczi kòscół mô sztëronórtową wieżã. Kòl niegò krótkò je drëdżi kòscół.
Gôłczewò
Kategòrëjô:Gmina Parchòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Würzburg
thumb|Würzburg Würzburg - to je gard w Miemiecczi Federatiwny Repùblice. Tu je katédra, chtërną zaczãlë bùdowac w 1045 rokù.
1693
1693 / MDCXCIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1693 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 10 dni.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1691 « 1692 « 1693 » 1694 » 1695
Kòpôczka
Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Dôlëbóg
Dôlëbóg
thumb|Słowiańszczé bóstwò pògańszczé Dôlëbóg òznôczô dobrégò bòga, co daje: żëcé, zdrowié, ùrodzaj, żëwnotã, pògòdã dëcha i wieczné zëcé w niji, to je w niebie. Prosti lud gôdiwôł pierwi Dôlëbóg na Belbòga.
Niedzela
Kategòrëjô:Dzéń tidzénia
Kòwôlejce
Kòwôlejce - to je wies w gminie Miastkò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Òbòra
Jinaczi wëzdrzi pòdwòrzé w miastach. Tam są colemało wësoczé bùdinczi. Na nim biwô gùtornia dlô dzëcé, plac na auta, łôwczi i deptowniczi.
Katalońsczi jãzëk
Katalońsczi jãzëk (kat. català) - to je jeden z romańsczich jãzëków. Pierszim katalońsczim pisôrzã béł Ramon Llull (1232–1315), chtëren w tim jãzëkù pisôł ju w 13. stalatim teologòwé knédżi i romanë. Wiôldżi rozwij katalońsczi lëteraturë béł w 14. i 15. stalatim, czéj zawita ricerskô epika. W 18. stalatim katalońskô mòwa bëła zakôzóny, ale w 19. stalatim ùrosło nowé pòkòlenié, a z nim òdroda, chtërna dostała katalońską kùlturã zôs na eùropejską rówiznã. Òd 1940 rokù katalońskô mòwa bëła znôwù zakôzóny, a gôdóné miało bëc pò szpańskù. Pò latach 1975–1982 przëszła zmiana i katalońsczi jãzëk w Katalońsce miéwô sã dobrze. Tu je jegò òbrzészkòwô ùczba.
Agùstin Lew-Czedrowsczi
Bùtnowé lënczi
Lew-Czedrowsczi Agùstin
Kòrëtnik
thumb|280px|left|Convallaria majalis - [[majewi kòrëtnik]] Kòrëtnik (Convallaria L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë Asparagaceae. Jeden ôrt z niégò - majewi kòrëtnik m. jin. na Kaszëbach rosce.
Chronométer
thumb|Taczi zégark mòże bëc chronométer - na nim je napisóné "Chronometer" Chronométer - to je dosc dokładny miérca czasu. Znóny je òkrãtowi chronométer. Òn béł wiele razy zrobiony w Szwajcarsce.
Wtórk
Kategòrëjô:Dzéń tidzénia
Elisha Cuthbert
Kategòrëjô:Film Kategòrëjô:Kanada Cuthbert, Elisha
Rãcznô bala
Òglowé zasadë grë
W grze biorą ùdzél dwie zdrëszënë pò 14 miónkarzów (7 na bòjiszczu i 7 rezerwòwëch). Miónkarze wëstãpiwùją na môlach: Célã grë je ùdostanié wiãkszi lëczbë brómków jak procëmstawnô zdrëszëna. Gòl je tedë, czej bala przeńdze brómkòwą lëniã całim òbwòdã i mdze bënë brómczi. Mecz dzeli sã na pòłowë pò 30 minut z 15-minutową przerwą. Bala mòże bëc cëskónô, pòpichónô, łapanô, ùderzanô, zatrzëmiwónô. Miónkarze mògą dotikac balã wszëtczima dzélama cała òkróm pòdudza i stóp. Jeżlë miónkôrz nie kòzłuje balë, mòże jã trzëmac le 3 sekùndë. Leno brómkôrz znajdëjący sã w brómkòwim pòlu (w òbrëmienim lënii 6 metrów) je zwòlniony z przestrzeganiô nëch zasad. Mecz zaczinô zdrëszëna, chtërna dobëła balã pò cësniãcym mònetą. Miónkôrz ti zdrëszënë wëkònëje pòdanié do partnera z karna, trzimającë jedną stopã na westrzódkòwi lënii bòjiszcza do chwilë, czej bala òpùscy jegò dłonie. Miónkarze òb czas pòczątkù i wznowieniô grë mùszą przebëwac na swòjich pòłowach bòjiszcza. Miónkôrz mający balã mòże ją pòdac, kòzłowac abò trzëmac nie dłëżi jaż 3 sekùndë. Ni mòże téż wëkònac wiãcy jak trzech kroków trzëmającë balã. Pò dobëcym brómczi przez jedną ze zdrëszënów, karno chtërne ją stracëło zaczinô zôs grã rzutã z westrzodka bòjiszcza. Czedë miónkôrz jednégò z karnów wëkònëje rzut do brómczi, mùszi ùwôżac bë nie przekroczëc lënii znajdëjący sã 6 metrów òd brómczi. Czej równak jã przekroczi, je rzut wòlny dlô procëmstawny zdrëszënë. W przëtrôfkù czej òbrońca naléze sã na swòjim pòlu brómkòwim òb czas òbronë, sãdzowie diktëją rzut karny. Je òn wëkònywóny z òdległoscë 7 metrów òd brómczi. Miónkôrz wëkònëjący rzut karny znajdëje sã sóm na sóm z brómkôrzã. thumb|Bòjiszcze do rãczny balë
1692
Je to 1692 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 692. rok drëdżégò tësąclecô, 92. rok XVII stolatégò, 2. rok 10-égò dzesãcolecô XVII stolatégò.
Kòrzëbié
Kòrzëbié - to je wies w gminie Kãpice, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Zôkòn Pijarów
thumb Zôkòn Pijarów – pòtocznô pòzwa Zôkònu Klerików Regùlarnych Ùbòdżich Matczi Bòżi Szkòłów Pòbòżnych (Ordo Clericorum Regularium Pauperum Matris Dei Scholarum Piarum), to je Zakònu Szkòłów Pòbòżnych. Rzimskòkatolëcczi zôkón. Jegò pòczątczi wiązą sã za założëcelã w Rzimie w 1597 r. piersi bezpłatny i pòwszechny szkòłë spòdleczny w Eùropie przez Hiszpana swiãtégò Józefa Kalasancjusza. Zôkón powstał w 1617 rokù na pòtrzebë ti szkòłë. Ùstanowił go papież Grégòr XV 18 lëstopadnika 1621r. (regùłã zatwierdzył rok pózni).
Diwan
Kategòrëjô:Prësowie
Rota (przësëga)
''bronić jej niepodległości i granic.
''w potrzebie krwi własnej ani życia nie szczędzić.
Przewalsczégò kóń
thumb|Przewalsczégò kóń Przewalsczégò kóń (Equus przewalskii) – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch. Òn jesz mòże żëc dzëkò w Azji.
Kategòrëjô:Kòniowaté
Gryfice
thumb|100px|right|Herb gardu Gryfice (we zdrojach: civitatis nostre Griphemberch super Regam 1264, Gryphenberge 1277, Grifenberg 1302, de Griphenberch 1331, Grifenberch 1538, Griphenberch 1535, stat Griphenberge 1535, Grifenberg 1535, Griffenberg 1539, Griffenberch 1539, 1540, Grifenberge 1540, Greiffenberge 1618, Greiffenberg 1789, Greifenberg 1834, miem. Greifenberg in Pommern; òdtwòrzóné mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Gripiewô Góra, Grifiô Góra) – krézewi gard w zôpadnopòmòrzczim wòjewództwie nad Régą.
Spòdlowé pòdôwczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Solankòwy jarnik
thumb|Solankòwy jarnik Solankòwy jarnik (Samolus valerandi L.) - to je roscëna z rodzëznë pierwùlcowatëch (Primulaceae Vent). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach, ale je gò baro mało.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Wieselnô fòtografiô
thumb|left|Robiené ódjimka na wieselu Wieselnô fòtografiô - je procesã twòrzeniégò òdjimków na wieselim w rozmajitëch technikach z pòmòcą widu.
1601
Je to 1601 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 601. rok drëdżégò tësąclecô, 1. rok XVII stolatégò, 1. rok 1-égò dzesãcolecô XVII stolatégò.
Krowa
thumb|250px|Krowa rasë bruny szwajcarsczi
Swierzno
Swierzno - to je wies w gminie Miastkò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Prôwdzëwô daktila
right|thumb|Prôwdzëwô daktila thumb|Daktilë na prôwdzëwi daktilë Prôwdzëwô daktila abò daktilowô palma (Phoenix dactylifera) - to je palma, a ji brzôd to je daktila. M. jin. w Azëji òna rosce.
Wòlëń
Wiéchrzëzna gardu: 14,47 km2
Cechòlewë
Historëjô
Òd 1696 rokù miôł tu majątk A. T. Goetzendorf Grabòwsczi, chtëren jakno rotméster miôł bëtnictwò w pòmòcë wiedeńsczi w 1683 r.
Kem
Genezã
W plejstocenie i w holocenie ùsztôłcëłë sã fòrme erozji i rzeczny akumulacji : zôlojowé, nadzôlojowé i deltowe rówiznë, pradolëznë i naniosłé stóżczi. Strzód nich nôwikszã òbéńdã zajimô Zëława.
Môrcën Kòszôłka
Żëcé
Ùrodzył sã 30 gòdnika 1970 r. w Krakòwie. Absolwent Realizacji Òbrazu na Wëdzélu Radia i Telewizji Sląsczégò Ùniwersytetu w Katowicach. Dzysô je wëkładowcą katowicczi filmòwi szkòłë. Jegò debiutancczi, aùtorsczi dokùmentalny film – Takiego pięknego syna urodziłam – dobéł czilenôsce nôdgrodów na festiwalach w Krakòwie, Kazymierzu Dolnym, jednoczasno przëniósł téż wiele spiérków. Môrcën Kòszôłka je równak przede wszëtczim filmòwim òperatorã. Wespółrobił m. jin z Bòrisã Lankòszã czë Magdaleną Piekòrz. Robiącë dokùmentë stale wespółrobi z amerikańską telewizją HBO. Dwa razë dobéł nôdgrodã Złotëch Lwów za òdjimczi na Festiwalu Pòlsczich Filmów Fabùlarnëch w Gdini (Pręgi, Rewers) a téż Bruny Żabë na Camerimage (Rewers). Je laùreatã czilenôsce nôdgrodów za dokùmentalné filmë midzë jinszima w Lipskù, Berlënie, Chicago (Hugo TV Award) Karlowych Warach, Nyon, Krakòwie, Tampere, Trento, Teheranie. Jegò dokùmentalné filmë są prezentowóné na wiele pòczëstnëch festiwalach (Amsterdam, Mòskwa, Rotterdam, Waszington i jiné). Jakno filmòwi òperator je mòcnym przëstojnikã filmòwi stążczi, ale bëlno rozmieje sã na cyfrowëch fòrmatach. Nôleżnik Eùropejsczi Filmòwi Akademii, Stowôrë Ùsôdców Òbrazu Fabùlarnégò Filmù, Pòlsczi Filmòwi Akademii, Stowôrë Pòlsczich Filmòwców. Specjalizëje sã w specjalnëch òdjimkach; lotniczich, pòdwòdnëch z wëzwëskaniém alpinisticznëch techników. Zajinteresowania: fòtografia, alpinizm. Je żeniałi z Natalią i mô córkã Zofiã.
Nôdgrodë
2010 - DEKLARACJA NIEŚMIERTELNOŚCI Zakòpané (Zéńdzenia z Filmã Górsczim) Wëapartnienié Specjalné Jury
2010 - DEKLARACJA NIEŚMIERTELNOŚCI Zakòpané (Zéńdzenia z Filmã Górsczim) Nôdgroda Pùblëcznoscë
2010 - DEKLARACJA NIEŚMIERTELNOŚCI Kraków (Krakòwsczi Festiwal Górsczi) II Nôdgroda w Midzënôrodnym Filmòwim Kònkùrsu za "ùniwersalnosc przekazu. Môrcën Kòszôłka sygnął pò rzôdką w górsczim filmie tematikã przemijaniô i staroscë. Òbrôz zrealizowóny z wiôlgą starą, wëchôdający dali jak donëchczasowé standardë festiwalów górsczich"
2004 - IMIENINY Wilno (MFFD "Złota Arka") wëapartnienié w kategòrii: nôlepszi telewizyjny film
2000 - TAKIEGO PIĘKNEGO SYNA URODZIŁAM Kraków (Krakowski FF - Midzënôrodny Kònkùrs; do rokù 2000 Midzënôrodny FFK) Wëapartnienié Jury ("w ùwôżanim dlô òdwôdżi w demaskòwanim òbłudë rodzynnégò żëcégò i jinteligentné wëzwëskanié fòrmë cinema verite...")
W 2009 nominowóny do ti nôdgrodë.
Wãgòrzënkò
Kategòrëjô:Gmina Miastkò
Kaszëbizm
Kaszëbizm to je słowò tipòwé dlô kaszëbsczégò jãzëka, przeniosłé do jinégò jãzëka. Np. dalli (weiter, los) przeniosłé do miemiecczégò z kaszëbsczégò "dali" abò Litewka przeniosłé do miemiecczégò z kaszëbsczégò litewka.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk
Usedom
Spòdlowé pòdôwczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kaszëbskô wika
left|thumb|250px| Kaszëbskô wika Kaszëbskô wika (Vicia cassubica L. 1753) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach je ji mało, a òna kwitnie òd czerwińcu do lëpinca. Òna mô pùrpùrowò-lilewé kwiatë – kòl sétme w grónkù. Kaszëbskô wika mòże rosc np. kòl lasa m. jin. na Kaszëbach, a kòl 1841 rokù ona rosła w òkòlim Òlëwë.
Migracja lëdzy
Lëteratura
Kategòrëjô:Antropòlogijô
Papiéż Jón XXIII
Papiéż Jón XXIII (swiecczé miono Angelo Giuseppe Roncalli; ùr. 25 lëstopadnika 1881, ùm. 3 czerwińca 1963 w Watikanie) – swiãti rzimskòkatolëcczégò Kòscoła, papiéż (midzë 28 rujana 1958 a 3 czerwińca 1963). Za knôpiczëch lat  mieszkôł z òjcã i mëmką, chtërni pachtowalë sztëk zemi i bëlë dosc biédni. Òn béł sztudérą teòlogie. W 1904 rokù òn béł wëswiãcony na ksãdza. Kąsk rëchli òn òbronił swój doktorsczi dokôz z teòlogie. W 1925 rokù òn dostôł biskùpié swiãcenia. W 1953 rokù òn béł ju kardinałã. Òd pòczątkù jegò pòntifikatu baro wôżnô bëła dlô niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama. Òn zaczął Sobór Watikańsczi II. Òd 1965 rokù dérowała sprawa jegò beatifikacji. 3 séwnika 2000 ròkù dokònôł ji papiéż Jan Paweł II. Òd 27 łżëkwiata 2014 rokù to je swiãti.
Bòrowô Cotka
Òpisënk Aleksandra Labùdë
Lëdze gôdalë : - Bòrowô Cotka pase zajce i sôrenczi. - Héwo môta òd Bòrowi Cotczi! - Pùdzemë do Bòrowi Cotczi za òrzechama!
Recz
thumb|100px|right|Recczi herb Recz (w zdrojach: castri de Rez 1270, Rzecz 1575 (1579), Rezecz 1578, Retz, Reez, Reetz; miem. Reetz; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Recz, Rezecz, Rzécz) – gard w chòsczeńsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Jiną.
Szabla
Pòelskô szabla bitewnô
-Jesz jedna szabla òznôczó òrdinkô, abò òrmiańskô w ùżecé bëła w sétmenóscewieczny pòlsce i òsmënôstowieczny. Szlachectwo pòelszczi czësto są bitkowało na wójnã i dlô pòklaskù. Ta szabla bëła baro przëdatnô do kònny jazdé. Historiô ti szablé jidze òt Tatarów, òni bële w pòlsczi armii tak  udało są ja spòpùlarizowac. Czësto bëła noszonô przez pòlskô szlachtô szëkòwné dobranié do żupôna.
Łojewò
Łojewò (pòl. Łojewo) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Damnica.
Wójt
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlitologijô
Jan Matejko
Òn sztôłcył sã m. jin. w Krakòwie. Widzałosc dało Matejce malowanié òbrazów z historie Pòlsczi. W jegò bògatim doróbkù są òbrôzë biôtków. Strzódë jegò òbrazów mòże nalezc wiele kòmpòzycëjów ò témie historiczny. Matejko twòrził wiele lat i miôł òb nen cząd wëstôwczi w rozmajitëch gardach m. jin. w gardze Berlëno.
Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlskô
Katar
Katar je państwã w Azëji. Stolecznym gardã je Doha.
Kwasné zelé
Kategòrëjô:Bòtanika
Kaszëbsczi jastrownik
thumb|Kaszëbsczi jastrownik bez kwiatu Kaszëbsczi jastrownik (Ranunculus cassubicus L.) - to je roscëna z rodzëznë jastrownikòwatëch (Ranunculaceae). Òn rosce m.jin. kòl Wejrowa, a wierã téż w rezerwace Wiłóz Reduni.
Grzenia
Òpisënk Aleksandra Labùdë
Grzenia - to strogòtlëwi duch i ògradzan spikù i snicô. Żużulkô marësznëch lëdzy do spikù i jich bùdzy welësznëch ze spikù. Nié le dëcht lëdzy, ale Grzenk zybie do spikù zwierzëce, fiucëznã i òwadzëznã. Szëkùje jejim leże i mô je w ògradzym w jejich zëmòwim spikù. Grzenk czerëje snicym. Wëprowôdzô nas z bezchwatnégò cała i pòkazëje nama, dze më czedës bëlë i co nas żdże w przëchadnym. Ale më naszigò pòwiãzu z przeszłotą i przëszłotą, i wszechswiatem ni mòzemë rozmiôc, bò felec nama krëjamny wiadë staroswiecczich Egiptów, co no stoja wiele wëżi jak teôrtnô wiada ùczałëch naszich czasów.
Szlachòta
Grzenia stoji w Strzépczu, kòl Kaszëbsczégò Òglowòsztôłcącégò Liceum. thumb|250px|center|Grzenia
Wieległowë
Kategòrëjô:Gmina Damnica
Bùksczi
Historiô
Nasebnô piérzô je noszonô prosto na cele pòd ruchnama. Pòjawiła sã w Europie pòd kùńc Strzédnowiecza. W XVI stalatim białczi nosëłë pòd sëkniama krótczi bùksczi zwóne kalesonama. Bùksczi pojawëłë sã w XIX stalatim. Przez wiele stalatów bùksczi zmieniałë swój fasón, długòsc i przëlgłosc.
Òglowô ùbezpieka
Òglowô ùbezpieka – to są ùbezpieczi, chtërnëch pierszim célem je zagwësnienié socjalnégò bezpiekù, w tim ledzóm w latach (emeritura), niezdatnym do robòtë (rińta), òfiaróm nieszczeslëwich wëpôdków i chòrobów.
Sanowò
Wiéchrzëzna gardu: 15,88 km2
Kùkówka czubatô
▪ 1 Wëstãpowanie
Biotop
Co lubi jesc kùkùwka czubatô
Bibiografia
Harmonia axyridis
thumb|Harmonia axyridis Harmonia axyridis – to je bączk z rodzëznë gòdzynkòwatëch. Ta gòdzynka żëła w Azëji, ale òd 2008 rokù òna je np. w Gduńskù. Na Kaszëbach mòże bëc z nią jiwer bò nasze gòdzynczi ni mògą z nią wëprzińc.
Wielëszewò
Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò
Szlafrok
Szlafrok – to je słowò przeniosłé do kaszëbsczégò z miemiecczégò jãzëka (Schlafrock), chtërno òznôczô lóz òbùcé doma. Gò mòże òbùc np. na krótczi czas po wstaniu z łóżka na  piżamã.
Bahrajn
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Bògòwie i dëchë naj przodków
Bògòwie i dëchë naj przodków - lëtracczi dokôz Aleksandra Labùdë z 1976 rokù, chtëren miół bëc przëłożenkã do kaszëbsczi mitologiji.
Gmina Liniewò
! Kategòrëjô:Kòscérsczi kréz
Kaczkòwò
Kaczkòwò (pòl. Kaczkowo) - to je wies w gminie Łãczëce, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Strzebielëno
Strzebielëno - to je wies w gminie Łãczëce, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Loretańskô lëtaniô
Loretańskô lëtaniô abò Litaniô Loretańskô do Nôswiãtszi Mariji Pannë (Litaniae Lauretanae) – to je katolëckô mòdlëtwa z XII stalata na Nôswiãtszi Mariji Pannë pòczestnosc, chtërną mòże mòwic ksądz przemieniwno z wiérnyma.
Spiéw
thumb
Nordowé Mòrzé
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Mòrza
Weterinarnô medicyna
thumb|Lékarzenié chòroscë zwierza Weterinarnô medicyna je ùczbą jakô òbjimô całosc wiédzë ò zdrowim ë chòroscach zwierzów, jich lékarzenim ë zascyganiém.
Sulmino
Sulmino (pl. Sulmin) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Żukòwò.
Wiôldżi drop
Wiôldżi drop (Otis tarda) – to je ôrt wiôldżégò ptôcha z rodzëznë Otididae. Te ptôchë jesz żëją m. jin. w Szpańsce
Kategòrëjô:Ptôchë
Wietrzné gòscëje
Wietrzné gòscëje (varicella) - są chòroscą ù lëdzy - w dzecyjnëch latach. Jich lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy wirus VZV. Pò wietrznëch gòscëjach wirus je dali w człowiekù i w starszich latach òn mòże doprowadzëc do różë w pasu. Ta chòrosc je m.jin. na Kaszëbach.
Jackòwò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Chòczewò
Trëjący bełtk
Kategòrëjô:Trëjącé grzëbë
Jabłóńc
Kategòrëjô:Gmina Kãpice
Dësza
thumb|right|400px|Amerikańsczi smãtôrz. Lëdzkô stara ò grobë wskaziwô na wiarã, że dësza je niesmiertelnô Dësza - pòdług nôpierszëch prôwdów wiarë w Katolëcczim Kòscele lëdzkô dësza je niesmiertelnô.
Elëkcjowi królowie
Elëkcjowi królowie Pòlsczi
Michał Korybut Wiśniowiecki - król Pòlsczi òd 1669 do 1673 rokù. Za jégò panowaniégò bёla dobëtnô wòjna pòlskô-tëreckô 1672-1676.
Stanisław I Leszczyński - król Pòlsczi òd 1704 do 1709 rokù i òd 1733 do 1736 rokù.
Literatura
Kategòrëjô:Historiô
Słajszewò
Słajszewò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Chòczewò.
Bòjano
Bòjano (pòl. Bojano) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Chwaszczinsczich Grzëp, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szemôłd. Tu w szkòle dzece ùczą sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka. Bòjano je pòłożoné kòl 19 km òd krézowégò gardu Wejrowò ë na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px.
Sw. Marta
Swiãtô Marta bëła sostrą Marii i Łazarza, żeła w Betanii, w gardze kòle Jerozolimë. Ji rodzëzna ceszëła sã uwôżaniém. Òni bëlë drëchama Christusa, a òn czãsto gòscył ù nich doma. Marta bëła baro dobrą gòspòdënią i białką ò mòcni wiarze. Cziej ùmarł ji brat, wëszła Jezùsowi na potkanié i rzekła: Terôz wiém, że Bóg dô Tobie wszëtkò ò co blós bãdzesz Jegô prosëł. Tej òna ùczeła taczi słowa: Jô jem zmartwëchwstanim i żëcim. Marta na to rzekła: Jô baro wierzã w to, że të jes Sënã Bòga. W Prowansalsczi je legenda, że pò Wniebòwstąpienim Christusa Marta ze swòjima krewnyma szła do Francëji. Tąm ji brat Łazarz béł biskùpã Marsylii. Miono Marta z jãzëka aramejsczégò òznôczô „pani”. Miono Marta ùżiwóne je w wiele krajach. Pò łacëznie, niemieckù i anielskù – Martha. Z madżarsczégò - Marta, italsczégò – Marta, pò ruskù gôdają – Marfa, pò kaszëbskù – Marta, abó Martka. Òd miona Marta mómë przezwëstkò Martula. Wspomink Sw. Martë swiãtójemë 29.VII. thumb|right|220px|Christus ù Martë i Marii doma
Rëbë
Rëbë – to je zwëkòwô pòzwa zëmnokrëwianëch zwierzãtów z pòdtipù krzélôczi, chtërne żëją w wòdze a òddichają czéwama i rëchają sã przë pomòcë płatwów. Na se rëbë mają bòczną liniã. Wiele rib mô kséń. To bëła gromada zëmnokrëwianëch zwierzãtów z pòdtipu krzélôczi (Vertebrata).
Ewanieliô wedle swiãtégò Łukôsza
Òbezdrzë téż
Zwiastowanié (1,26-38)
Zwartówkò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Chòczewò
Ùszatô sowa
Wimiarë
Długòsc cała samiec mô kòle 35 cm, samica kòle 37 cm długòsc skrzidłów samiec kòle. 90-95 cm[3], samica kòle. 100 cm Wôga samiec ok. 260 g, samica ok. 280 g
Pòst
Lëteratura
Kategòrëjô:Religijô
Peperlëszka
Òdmiany
Cantharellus cibarius var. albipes Peck (1903)[14], Cantharellus cibarius var. atlanticus Romagn. (1995) - holotyp nalazłi we Francji, na plantacji sosny nadmòrsczé (Pinus pinaster Aiton)[15]. Cantharellus cibarius var. carneoalbus (R. Heim) Corner (1966)[16], Cantharellus cibarius var. inodorus Velen. (1939)[17], Cantharellus cibarius var. latifolius Heinem. (1966)[16] Cantharellus cibarius var. longipes Peck (1904)[13] Cantharellus cibarius var. multiramis Peck (1901)[18], Cantharellus cibarius var. pallens Gerhardt (2001), Cantharellus cibarius var. pallidifolius A.H. Sm. (1968)[19], Cantharellus cibarius var. roseocanus, Redhead, Norvell & Danell (1997)[20], Cantharellus cibarius var. rufescens Cetto (1991), Cantharellus cibarius var. rufipes (Gillet) Cooke (1883), Cantharellus cibarius var. squamosus Pöll ex J. Murr (1916) - òdmiana co wëróżniô sã cwiardym trzonem, i kapeluszem pòkrytim cemnymi łuskami, wyzdrzi jak pieprznik pòmarańczowi (Cantharellus friesii Welw. & Curr.)[21], Cantharellus cibarius var. tenuis Romagn. (1995) - holotyp nalazłi we Francji, westrzód bielistczi sewé (Leucobryum glaucum) pòd sosnó nadmorskô (Pinus pinaster Aiton)[22], Cantharellus cibarius var. umbrinus R. Heim ex Eyssart. & Buyck (2000) - holotyp nalazłi we Francji, na glebie, westrzód bluszczu (Hedera L.) pod dãbami (Quercus L.)[23]. Bazonimem dlô té òdmiany béł pòdgatunek Cantharellus cibarius subsp. umbrinus R. Heim (1960).
Malëna
Bibliografiô
Kategòrëjô:Różowaté Kategòrëjô:Roscënë brzadowé Kategòrëjô:Roscënë leczniczé
Pòtãgòwò
Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò
Thomas Kantzow
Thomas Kantzow (ùr. kòl 1505 rokù, ùm. 25 séwnika 1542 rokù w Szczëcenie) − to béł pòmòrsczi kronikôrz. W jegò kronice stoji m.jin. ò kaszëbiznie. Òn napisôł m. jin. ''Pomerania. Oder Ursprunck, Altheit und Geschichte der Völcker und Lande Pomern, Caßuben, Wenden, Stettin, Rhügen. In vierzehn Büchern''.
Bùkwita
200px|left|thumb|Bùkwita Bùkwita (Fagopyrum esculentum Moench) - to je roscëna z rodzëznë dërdestowatëch. Na Kaszëbach rosce dosc wiele bùkwitë, bò ją gbùrze seją.
Parafijô p.w. Swiãtégò Miklosza w Gduńskù
thumb|Krótkò tegò stôrégò kòscoła je pomnik [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] Parafijô p.w. Swiãtégò Miklosza w Gduńskù - mô swój zaczątk w kòscele, chtëren pòstawic dôł w 1227 r. ksyzëc Swiãtopôłk II dlô klôsztoru dominikónów w Gduńskù. Òd 1840 rokù je to parafialny kòscół. W nim mòdlą są téż Kaszëbi. Krótkò tegò stôrégò kòscoła je nowi pomnik ksyzëca Swiãtopôłka II.
Tëchòwò
Wiéchrzëzna gardu: 4,10 km2
Jeżëna fałdowanô
Jeżëna fałdowanô (Rubus plicatus W. et N.) – gatënk roscënë wielolatny z rodëznë różowatëch (Rosaceae). Pòchòdzy z Eùropë. W Pòlsce roscëna pòtikanô na całi niżawie i w niższich partiach górsczich. Czerz nën wyëstãpùje w lasach jiglastëch ë lëscastëchch, na pòrãbach, przë stegnach całi Eùropë. Nôwicy gatënków jeżën pòtkac mòżna w Nordowi Americe.
Mòrfòlogiô
thumb|Pãd, kòlce i przëlistczi thumb|Lëst thumb|Kwiatë thumb|Brzôd
Stetoskòp
Stetoskòp (z gr. στήθος, stēthos = piers, wnãtrze i σκοπή, skopein = òglądac) czasã zwóny fonendoskopã, je to mediczny jinstrumeńt diagnosticzny do òbsłëchiwaniô chòrégò, przede wszëtczim klôtczi piersowi, serca ë brzëcha. Przódë to bëła lejkòwatô pipka. Dzysdniowi pòmëslënk stetoskòpù wënalôzł francësczi doktór  René Laennec w 1816 rokù. Dalszi ùdoskonalenié wprowadzëł w 1843 rokù George P. Cammann z Nowégò Jorkù. W 1890 rokù do stetoskòpù bëła dodónô metalowi lirã midzé słëchùlkama. W 1963 rokù  kardiolog David Littmann (1906-1981), profesor z Harvard Medical School òpatentowôł tip stetoskòpù ùżiwóny dzysô.
Maratońsczi biég
Wiôldzi ùliczny biég
Je wiele pòwiédzeń ò maratonach. Np. Kùńcząc maraton stajesz sã nowim człowiekã, Pòradzisz so z maratonã pòradzisz so ze wszëtczim.
Jistnik
Jistnik (abò substantiw ) – klasa pełnoznacznëch słów (dzél mòwë), chtërna zawiérô pòzwë przedmiotów i żëjącëch jistot. W zdaniu mòże wëstãpòwac przede wszëtczim jakò pòdmiot i dopełnienié.
Frãcëszka Majkòwskô
Varia
26 zélnika 1955 r. Jan Trepczik nadczidnął fónkcjonariuszowi Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù, że wedle niegò takô robòta i taczi wzątk za niã, jaką mô Frãcëszka Majkòwskô, to pòmsta ze stronë wëszëznów. Majkòwskô robia tedë w wejrowsczi Miesczi Bibliotece i zarôbia tam 400 złotëch na miesąc. Dlô pòrównaniégò wôrt wspòmnąc, że strzédnô miesãcznô wëpłata w latach 1955 i 1956 wënôsza pòsobicą 1008 i 1118 zł.
Włosatô żôłtnica
thumb|Włosatô żôłtnica Włosatô żôłtnica (Galinsoga ciliata) - to je jednorocznô roscëna z rodzëznë astrowatëch. Òna rosce m. jin. na Kaszëbach np. jakno zelëskò w ògródkach.
Żółna
Kategòrëjô:Gmina Przechlewò
Pòdrąbiónô
Pòdrąbiónô (pòl. Podrąbiona) – môłô kaszëbskô sedlëna w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Leżi w lasny òbéńdze Tëchòlsczich Bòrów. Niedalek òd wsë miescy sã dôwné wòjskòwé latawiskò.
Òficjalną kaszëbską pòzwã „Pòdrąbiónô” wprowadzëlë 26 maja 2014.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Żôbno (bëtowsczi kréz)
Kategòrëjô:Gmina Miastkò
Deklinacjô
Deklinacjô – òdmiana słowa (miona) przez przëpôdczi. Pòdlégają ji jistniczi, znankòwniczi, znankòwnikòwi mionoczasniczi, znamiona (jistnikòwé, znankòwnikòwé i wielnikòwé), a téż wielniczi.
Sztiglëca
Rozmajitoscë
Alojzy Bùdzysz w wëdóny w 1982 r. ksążce "Zemja kaszëbskô" - òpisywô snôżotë swòji tatczëznë - pisôł m. jin. jak sztiglëca zeżérô òstë.
Droga Krziżewô
Przë kòżdi Stacji sã mówi:
Katarzëna Aleksandrijskô
Mòdlëtwa do swiãti Katarzënë
Kategòrëjô: katolëcczi swiãti
Las
Las
To dô ôrtë drzewów i krzów:
Adam Riszard Sykòra
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Tołmôcze Biblii
Las
Las
Grzëbë w najich lasach: brzezan, maslôk, peperlëszka, prôwdzëwk, ridz, ùzémk, pòmùrchel, pùtrus, bòrzón, gãsy grzib, pãpk.
Z ùwadzi na jich skłôd i przenależnosc geograficzną mômë:
1747
Je to 1747 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 747. rok drëdżégò tësąclecô, 47. rok XVIII stolatégò, 7. rok 5-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Wãdzenié
Lëteratura
Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 60
Pómpelk
Tak sã robi pómpelk
Kategòrëjô:Òbùca Kategòrëjô:Rãkòdzejizna
Krãpa (Stôłpskô)
Krãpa (pòl. Krępa Słupska) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Stołpskò. Krótkò ti wsë je grodzëskò.
Kategòrëjô:Gmina Stołpskò
Pólnô mësz
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Mëszowaté
Dzéń Jednotë Kaszëbów
right|250px|thumb| Dzéń Jednotë Kaszëbów - swiãto ùsôdzoné dlô pamiãcë ò pierszi zmiónce ò Kaszëbach. Papiéż Grégòr IX 19 strëmiannika 1238 rokù wëdôł pierszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë - "ksyżã Kaszëb" (duce Cassubie). Pòtemù ksyżëc Zôpadny Pòmòrsczi nôsy titel dux Slauorum et Cassubie tj. ksyżëc Słowiónów ë Kaszëb. Negò titla brëkòwôł jesz ksyżëc Barnim I (1210 – 1278).
Miodnô pszczoła
thumb|Miodnô pszczoła na [[mléczu]]
Genf
thumb|Genf Genf - to je gard w Szwajcarsce.
Andżelika Cëchòckô
Kategòrëjô:Szpòrt Kategòrëjô:Kaszëbi
Frédlądk
thumb|100px|right|Frédlądecczi herb Frédlądk (abò téż: Frëdlącëk; we zdrojach: Prÿdland 1575 (1579), Frydlancik, Fridlanczik, Fridlanzick, Frydlandek, Fredlądczyk, Frydląd, Fredland, Fridland, Nova Fredeland, Nuve Fredeland, Vredeland, Vredelande, Vredelant, Niegen Friedland, Polnisch Friedland, Frydland Marchijski, Friedlandt, Neu Friedland, Nig-Friedlandt, Fridelant, Frydląd Marchijski, Märkisch Friedland; Frédląncék (Cenôwa); pòl. Mirosławiec, miem. Märkisch Friedland) - garc we wôłecczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.
Miedzno
Przëpisczi
Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Lësati toczk
Òn je zwëkòwò aktiwny òb noc i òb wieczórk, le jegò mòże czãstò widzec i òb dzéń.
Brzezënka
Brzezënka (pòl. Brzezinka) - to je kaszëbskô môłô kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu ë w gminie Czôrnô Dãbrówka.
Glësnica
Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Wôżczi
Wôżczi (Odonata) – réga rabùsznëch òwadów. Są krótczé w pniu, mają smùkłé cało, wiôldżé òczë, dłëdżi òdwlék i dwie pôrë skrzidłów. Czedë wôżczi są w sztãdze spòczinkù jich skrzidła są rozłożoné na bòczi abò są pòdniesóné do górë. Wôżczi są związóné z wòdowim strzodowiskã – pònarwë żëją w wòdze, dorosłé òsóbniczi żëją kòl zbiérnika z wòdą stojącą abò płënącą. thumb|Głowa wôżczi (Libellula quadrimaculata)
Głowôcz
thumb|Knautia arvensis Głowôcz (Knautia L.) - to je szlach roscënów z rodzëznë szczecowatëch. Na Kaszëbach rosce ôrt tegò szlachù.
Bògùsłôw X
Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi
Òsowò Lãbòrsczé
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Òsowò Lãbòrsczé” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019.
Dôwôcz
Dôwôcz je m.jin. jednym òd sétmë przëpôdków kaszëbsczégò jãzëka.
Róża (chòroba)
Róża (Erysipelas) - je chòroscą ù lëdzy. Ji lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy bakteria Streptococcus pyogenes abò Streptococcus agalactiae. Ta chòrosc biwô m.jin. na Kaszëbach.
Sérzno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Tiłkòwô gnôt
Kategòrëjô:Czërzep
Łãcziniô
Kategòrëjô:Gmina Kòczała
Bôrwik
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Kłosówkò
Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Katolëcczi Kòscół Armeńsczégò Òbrządkù
thumb|right|200px|Liturgiô w Katolëcczim Kòscele Armeńsczégò Òbrządkù Katolëcczi Kòscół Armeńsczégò Òbrządkù (Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի, Hay Kat’oġikē Ekeġec’i) - to je jedna z chrzescëjańsczich wiarów. Òna je m. jin. w Armenie, Kanadze, a kąsk téż w Pòlsce np. w Gduńskù. W Armenie wôżny dlô tegò kòscoła je 301 rok.
Warna
thumb|Warna Warna abò gapa (Corvus cornix) — to je ôrt strzédnégò ptôcha z rodzëznë krëkòwatich (Corvidae). Òna mòże bëc wanożnô, a żëje m.jin. na Kaszëbach. Kaszëbi kòl Bôłtë zakłôdalë klepce na warnë.
Sétmë nôpierszëch grzéchów
thumb|right|400px|Sétmë nôpierszëch grzéchów pòdług stôrégò òbrazu Sétmë nôpierszëch grzéchów - to w Katolëcczim Kòscele są:
Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce
W rozmienim Ùstôwù ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach a téż ò regionalnym jãzëkù z 6 stëcznika 2005 r. nôrodné i etniczné miészëznë mùszą spełniwac nôslédné zastrzedżi :
Przëpisë
!
Putbus
Wiéchrzëzna gardu: 66,6 km2
Szwedzkô kòniczëna
Kategòrëjô:Bòtanika
Strzédnowiek
Strzédnowiek - to je w Eùropie dzél czasë òd V do XV stalata. W strzédnëch stalatach bëło pisóné m. jin. ò Kaszëbach. Nie bëło tegò równak wiele, a pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika 1238 ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża Grzegòrza IX, gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb Bògùsłôw duce Cassubie. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło dux Slavorum et Cassubie. Barnim III (1320-1368) miôwôł w titlù dux Cassuborum (ksyzã Kaszëbów - lëdzy, chtërny gôdelë pò kaszëbskù).
Jerichò
320px|left|thumb|Jerichò Jerichò – to je gard w dolëznie Jordanu. Òn je wicy jak 1000 m niżi Jerozolëmë, kòl 10 km na nordã òd Martwégò Mòrza.
Glãdowò
Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò
Samòródka
thumb|Samòródka Samòródka (Sempervivum tectorum L.) – o je roscëna z rodzëznë grëbòszowatëch (Crassulaceae). Òna mòże bëc sadzonô m. jin. na Kaszëbach.
Wòłôcz
Wòłôcz (abò wòkatiw, krzikôcz ; łac. vocativus) – òsoblëwô fòrma miona (na ògle jistnika), ùżiwónô do identifikacje òbiektu, do jaczégò nastãpùje zwrot.
Mòrsczi kùrk
thumb|Mòrsczi kùrk Mòrsczi kùrk (Eutrigla gurnardus) – to je ôrt rëbë z rodzëznë kùrkòwatëch. Òn żëje m.jin. w Bôłce. Rëbôcë gò łowią do jedzeniô.
Tobaka
Historiô
Łacyńsczi jãzëk
Wësztôłcëł sã przëpùszczalnie w II tësąclecu p.n.e. jakno jãzëk mieszkańców Lacjum w westrzédny Italie. Béł òn rodnym jãzëkã Rzëmian. Do jegò zapisywaniô brëkòwóno łacyńsczégò alfabétu, chtëren dzysdzéń je nôbarżi rozkòscérzonym alfabétã na swiece. Łacëzna stała sã ùrzãdowim jãzëkã Rzimsczi Repùbliczi, a pózni – Rzimsczégò Césarstwa. W tim w czasu òdbéł sã proces latinizacje Jimperium, a łacëzna bëła jãzëkã mieszkańców wielnëch rzimsczich prowincji w Eùropie i nordowi Africzi. W codniowi gôdczi łacëznë òprzestóno ùżëwac pò ùpôdkù Césarstwa na zôpadze, chòc we wikszoscë państw Eùropë bëła brëkòwónô jakno ùrzãdowi, liturgiczny i lëteracczi jãzëk.
Kòmpùter
Kòmpùter (z ani. computer, z łac. computare) to maszina elektroniczno przeznaczonô do przerabianiô infòrmacji.
ùczałi
Nôwëbitniejszi ùczałi, chtërnëch prôce przëczyniłë sã do pòwstania kòmpùtrów:
Czekawòstka
Słowizna z infòrmaticznégò òbrëmieniô w kaszëbsczim i pòlsczim jãzëkù we wikszoscë przëtrôfków pòchôdô z anielsczi gôdczi. Są to tak zwóné jinternacjonalizmë. Kòmpùter to pò pòlskù komputer. Jinternet to internet. Jinternetowô séc to sieć internetowa.
1749
Ùmarlë
1747 « 1748 « 1749 » 1750 » 1751
Kwasnica
thumb|left|Jagòdë kwasniców thumb|Kwasnicë Kwasnica (Oxycoccus palustris Hill) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë kwasnicowatëch. Na Kaszëbach rosce dosc wiele kwasniców. Òne mają jagòdë, a je Kaszëbi zbiérają.
Kaszket
Kategòrëjô:Òbleczënk
Lëtewka
Lëteratura
Kategòrëjô:Òbleczënk Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Klëczkòwë
Klëczkòwë - są wsą w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Benedicta Boccoli
Bùtnowé lënczi
Boccoli, Benedicta Kategòrëjô:Italskô
Centnar
Lëteratura
Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Swiãtô Góra Grabarka
Wkół cerkwi Pańsczégò Przemienieniô (z trzech stron – nordowi, pòrénkòwi i pôłniowi), westrzód wësoczich sosnów, stoją tësące krziżów. Na ògle są to drewniané prawòsławné krziże z drëdżi pòłowë XIX i z XX stalatégò. Te krziże przënoszą pielgrzimi, chtërny co rokù we wiôldżi lëczbie przëbëwają tuwò na òbchòdë swiãta Pańsczégò Przemienieniô, jaczé przëpôdô na 19 zélnika.
Pòmieczëńskô Hëta
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Cemno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Rëchnowë
Rëchnowë - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w człëchòwsczim krézu, w gminie Człëchòwò.
Caspar Vopelius
Bùtnowë lënczi
Kategòrëjô:Kartografiô Kategòrëjô:Miemcë
Possessivus
Indoeùropejsczi genetiw przódë téż béł possessivusã. W anielsczim jãzëkù possessivus je jedurnym zachòwanym dzysô synteticzno usôdzónym przëpôdkã.
Zwëczajnô perlita
Zwëczajnô perlita (Numida meleagris) – to je ptôch z rodzënë Numididae. Kaszëbi chòwelë je czasã jak kùrë, ale nie bëło jich wiele.
Winrich von Kniprode
Lëteratura
Kategòrëjô:Miemcë
Martwé Mòrze
Zastosowônié
Wódë Miartwégò Mòrza są téż znóné z tegò, że lékùją rozmajité chòroscë skórë. Na pielgrzimkòwëch stegnach je to czãsto môl òdetchnieniô.
Stanisłôw Grónowsczi
Stanisłôw Grónowsczi (pòl: Stanisław Gronowski) (ùr. 4 lëpinca 1906 rokù w Serakòjcach) - to béł ksądz, Pò maturze òn zaczął sztudérowac w Dëchòwnym Seminarium w Pelplënie. Tam téż ze­szedł sã z kaszëbską rësznotą. Pisôł lëstë z Aleksandrã Majkòwsczim. 20 gòdnika 1930 rokù dostôł ksãżewsczé swiãcenia, a pri­micje miôł w Serakòjcach. Jakno ksądz béł pòsłóny do Kòscérznë, dze béł piãc lat. Stutthof to béł lager, do chtërnégò gò w wòjnie wësłelë. Òn ùznôł, że mù żëcé ùretała Matka Bòskô Swiónowskô, chtërni wôłtôrz je w Swiónowie. Pò wòjnie òn béł w Chmielnie.
Stołowi tenys
Stół
Kategòrëjô:Szpòrt
Erfurt
Erfurt - to je nôwikszi gard na prawach krézu Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi.
Zacmienié Słuńca
Lëteratura
Kategòrëjô:Astronomijô
Kôłkòwò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Gniéwino Kategòrëjô:Stutthof
2016
2016 / MMXVI – Przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza.
Wilëjô Gòdów
Wilëjô Gòdów na Kaszëbach
Na Kaszëbach w Wilejã z darënkama przëchôdôł Gwiôzdór. W wiliowi wieczór znónô je téż tradicjô òdwiédzaniô chëczów przez przezeblôkańców nazéwónëch „gwiôzdką” abò – na nordze Kaszëb – „panëszką”. Pòstacje gwiôzdczi (m. jin. Dżôd z Babą, Kòzeł, Miedwiédz, Bòcón) mają symbòliczné znaczenié, narzesziwającë do òbrzãdów zrzeszonëch z bòkadoscą i płodnoscą.
Czeliszczi Matczi Bòsczi
thumb|Czeliszczi Matczi Bòsczi Czeliszczi Matczi Bòsczi (Convolvulus arvensis L.) - wielelatnô roscëna z rodzëznë pòwijôczowatëch (Convolvulaceae Juss.). Òne roscą m. jin. na Kaszëbach.
Universidade do Estado de Minas Gerais
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Brazylskô
Czedrowice
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë „Czedrowice” je wprowadzónô òd 3 séwnika 2013.
Frederick Forsyth
Letëracczé ùsôdztwò
•	Weterana (The Veteran, 2001) - zbiór opowiadań
Norbert Wójtowicz
mały|150 px|right|Wójtowicz w 2006 rokù Norbert Wójtowicz (ùr. 1 gòdnika 1972 w Płockù w mazowiecczim wòjewództwie) to pòlsczi pedagòga, spòlezniany dzejôrz ë felietónista. Ùcził sã w Płockù, a pòtemù sztudirowôł dali we Wrocławie. W 2003 r. dostôł titel doktora za dokôz Stereotyp masona w polskiej myśli politycznej 1918-1939. W 2005 r.dostôł wëprzednienié Złote Pióro Wolnomularza Polskiego. Òdznaczony òstôł téż Œuvre humanitaire” i Missio Reconciliationis. Żëjë we Wrocławie.
Ks. Frãcëszk Blachnicczi
Nawrócenié
Òbczas bëtnoscë na òddzéle B-1 17 czerwińca 1942 rokù w kluzë smiercë Frãcëszk, nimò deklarowany niewiarë, radikalno zjinaczëł swòją pòstawã,bò, jak scwierdzëł, òtrzimôł tedë òd Bòga darënk wiarë, chterën bezzùstónkòwò prowadzëł go bez żëcé, a nën dzéń pòzwał „nôwiãkszim dniã żëcégò”. Pòdług jegò òpisënku z dëszëwnégò dzénnika z 1961 rokù mia to plac òbczas czëtaniégò ksążczi, w chterny nôlôzł wëjimczi z Ewaniélië, przede wszëstczim z Kôzaniégò na Górzë. Tedë òn zrozmiał,że jistnieje miłota absolutnô, czësto bezzweskòwnô. Odkrëł,że Bóg kòchô, bò wëpłiwô to z Jegò nôtërë. Bóżą miłotã uznôł za òdpòwiesc na pëtanié o cwék żëcégò i rëtënk dlô lëdzy. To wëdarzenié stało sã pónktã zwrotnym w jegò żëcém. Pòd jegò cëskã pòdjimnął pòstanowienié całkòwitégò òddaniégò sã na służbã Bògù. Òn bëł dbë ,że zmartwichwstał dëszëwno. Bëł to zaczôtk stegny, chtërna doprowadzëła gò do założënkù Rësznotë Wid-Żëcé.
Heidelberg
Heidelberg - to je gard w Miemiecczi Federatiwny Repùblice. Òn je ùsadłi nad rzéką Neckar.
Bùksëszcza
Lëteratura
Jan Trepczik: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom II, s. 27.
Òwczôrz
thumb|290px|Òwczôrz Òwczôrz abò széper - zajimô sã òwcama.
Lëbóń
Kategòrëjô:Gmina Lëpińce Kategòrëjô:Kaszëbë
Ptôszô wika
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Zwëczajnô jedlëna
Wëstãpòwanié
Na Kaszëbë òna trafia w pierszi pòłowie XIX wiekù. Jedlënowé semiona przëwiezlë tu m.jin. z Sudetów. Do dzysô z nëch XIX-wiekòwëch òbsadzeniów wiele nie òstało. Dzél ju spùscëlë. Na Kaszëbach nôwiãcy rosce tich jedlënów w bëtowsczim pòwiece, òsoblëwie w nadlesyństwie Òsësznica. Tu je mòżno òbzerac taczé, co są wiãcy jak 130 lat stôré, i taczi, co zaczãłë żëcé dopiérze 2–3 lata temù.
Cemiączkò
Kategòrëjô:Czërzep
Gorzów Wielkopolski
Wiéchrzëzna gardu: 86 km2
Przëpisczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Lubùsczé wòjewództwò
Zajc
Kategòrëjô:Kùltura
Zôpcéń
Zôpcéń - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Mlécz
Kategòrëjô:Bòtanika
Siedlce
Słôwny lëdze
Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Krabë
Lëteratura
Kategòrëjô:Mùszlôczi
Brodnica
Lëdztwò gardu: 27.731 (2010)
Bzdëcha
thumb|Bzdëcha thumb|220px|left|Artemisia w [[Mrzeżyno|Mrzeżënie]] Bzdëcha (Artemisia campestris) – to je roscëna z rodzëznë astrowatëch (Asteraceae). To je zeleskò na Kaszëbach. Òna kwitnie do séwnika i mòże rosc m.jin. kòl Bôłtu.
Stowôra Lëdowëch Czëtniców
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kùltura
Kòwôlewò (gard)
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-Pòmòrsczé Wòjewództwò
Kadzëmiérz
Kadzëmiérz (pòl. Kazimierz, miem. Kasimir) kaszëbskô wies w Pòlsce, w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Barcelona
Stôrodôwnotë ( zabytki i atrakcje turystyczne) W Barcelonie je dzewiãc òbiektów z lëstë swiatowé spôdkowiznë UNESCO, sédmë bùdownëch dzeł Antóna Gaudi, bòlëca swiãtégò Pawła i Pałac Katalońsczé Mùzyczi. Niechtërne z nich to:
Lëteratura
Zdrzódło http://pl.wikipedia.org/wiki/Barcelona
Szezelon
Szezelon - to je mébel, na chtërnym człowiek mòże sobie sadnąc.
Maszka
Maszka to je téż kaszëbsczé nôzwëskò.
Mielno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpińce Kategòrëjô:Kaszëbë
Szëmrëca
Dopisënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Pòjezerza Kategòrëjô:Bëtowsczé Pòjezerzé
Kòleczkòwò
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Kòleczkòwò” òsta wprowadzónô 30 łżëkwiata 2010.
Kolumbiô
Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika
Jôpscownik
Kategòrëjô:Rasë psów
Nordowô gwiôzda
Nordowô gwiôzda abò Panajezësów pies (Alfa Ursae Minoris) – òd stalat ta gwiôzda je wiedno na nordze i pòmôgô lëdzóm nalezc czierënczi swiata. thumb|left|200px|Jak je z tegò widzec òb całą noc nordowô gwiôzda je wnetka w tim samim placu.
Dzewikwiat
thumb|Dzewikwiat Dzewikwiat (Parnassia palustris L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë dzewikwiatowatëch. Òn rosce m. jin. na Kaszëbach.
Ë
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Ëë Ë, ë — lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô w jãzëkach albańsczim, delawarsczim, kaszëbsczim i luksembùrsczim. W albańsczim je òna nôczãstszą lëtrą. Lëtra na mòże pòjawiac sã téż m.jin. w hòlendersczim, francësczim i jãzëkù afrikaans i òznôczô, że lëtra „e” mùszi bëc przeczëtónô òsóbno, to je nie twòrzi diftongù z sąsednim samòzwãkã, na przëmiôr fr. Noël (/nɔ.ɛl/) – ‘Gòdë’; hòlendersczé koloniën – ‘kòlonie’.
W kaszëbsczim alfabéce je dzewiątą lëtrą. Òdpòwiôdô ji wëmòwa [ə].
Chwôrzno-Wiczlëno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Dzéle Gdini
Pierwòszëno
Kategòrëjô:Gmina Kòsôkòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Szląsczi Alfabét
Kategòrëjô:Szląsczi jãzëk Kategòrëjô:Alfabetë
Kléd
Lëteratura
Miesãcznik Twój styl nr 1-5 2011r
Kategòrëjô:Ruchna
Nowosóndecczi kréz
Nowosądecczi kréz (pòl. Powiat nowosądecki) - to je pòwiatã w małopòlsczim wòjewództwie z sedzbą w gardze Nowi Sóncz.
Bliza
Gąsczi
Wkół blizë, gbùrzczich bùdinków i chëczë je pòstawiony mùr z cegłów. Ta zgrëpina bùdinków przedstôwiô dzejową, architektonową, krajowiédną i techniczną wôrtnotã. Nawkół są krómë, jôdnicë, plac dlô auta.
Sztumsczi kréz
Kategòrëjô:Kaszëbë
Zastrzeżné zamkniãcé sprawë
Greńce brëkòwaniô
Je brëkòwóné procëm sprôwcë zlecziństwa zagrożonégò mët sztrôfã, chtërna nie je wikszô niż 5 lat zabiéru wòlnotë (art. 66 sztrôfnégò kòdeksu Pòlsczi Repùbliczi).
Cząd próbë
Cząd próbë warô òd jednégò rokù do trzech lat - czas nëkô òd sztótu nadaniô òsądzeniémù prawny mòcë.
Pòdjimniãcé sztrôfny sprawë (pòdlé ùznaniô)
Nachôdô, jeżlë:
Krézżôga
Kategòrëjô:Elektromechanika
Karwinë
Kategòrëjô:Dzéle Gdini
Gacnik
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Krosnowò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Bòrzëtëchómié
Chòtkòwò
Chòtkòwò (pòl. Chotkowo) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bòrzëtëchómié.
Niżawny łukôcz
thumb|Niżawny łukôcz Niżawny łukôcz (Bombina bombina) - to je łaza z rodzëznë łukôczowatëch. Ten łukôcz żëje m. jin. w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù.
Biôłi nosoróg
thumb|Biôłi nosoróg Biôłi nosoróg (Ceratotherium simum) – to je ôrt wiôldzégò niepôrokòpëtnégò suska z rodzëznë nosorógów. Òn żëje w Africe.
Dowòzënk
Dowòzënk – to je przecygnienié akùrôtno wëznacznégò partu dobrów òd dowòznika do òdbiérôcza.
Kategòrëjô:Hańdel
Ń
W kaszëbsczim alfabéce je dwadzestą lëtrą.
Jezerzé
Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë
Zymkòwô kòzogrëzc
mały|Zymkòwô kòzogrëzc thumb|240 px|Zawiłczi w lese Zymkòwô kòzogrëzc abò zawiłk (Anemone nemorosa L.) - to je roscëna z rodzëznë jastrownikòwatëch (Ranunculaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach, a kwitnie np. w łżëkwiôce.
Florión Cenôwa
Pierszô pùblikacjô o germanizacji Kaszëb i "przebùdzene"
Przińdny „bùdzëcél” béł ju tedë zycher „przebùdzony”. Zagrãdzył òn sã w kùlturã swòji rodny zemi ë w 1843 r. òpùblikòwôł w dwajãzëcznym warszawsczim pismie „Jutrzenka-Дънница. Przegląd słowiański” dwie jimpresje na temã kaszëbsczich zwëków: „Wiléjá Noweho Roku” ë „Szczōdráki”. Dóno je pò pòlskù, kaszëbskù ë ruskù, pòprzedzającë wstãpã (ë nôgłówkã) pò pòlskù ë ruskù. Nót je pòdsztrëchnąc no harmònijné jãzëkòwé współbëcé, jaczé zycher òdpòwiôdało tegòczasnym pòzdrzatkóm Flóriana Cénôwë. Ne tekstë téż òstałë pòzdze przedrëkòwóné.
Dochtórat ò kaszëbsczich przesądach w mëdicznëch zachach
W gromicznikù tegò rokù Cénôwa nawiązôł kòrespòndencjã ze szczecëńsczim Towarzëstwã dlô Historie ë Stôrożëtnoscë Pòmòrsczich, chtërnémù przesłôł jinfòrmacje ò Kaszëbach ë jejich jãzëkù. Dostôł titel nôleżnika ë kòrespòndenta ti jinstitucji, chtërny pòzdze dedikòwôł swòjã dochtórską rozprawã. Na wespółrobòta natchnãła gò do czile dolmaczënków ë robòtë przë kaszëbskò-miemiecczim słowôrzu. W zélnikù 1850 r. naczął téż kòrespòndencją z badérama z Petersbùrga. Chòc blós lubòwnik, stôwôł sã znôczącą pòstacą słowiańsczégò nôùkòwégò swiata.
Kùńc żëcégò i pamiãc
Òstałë pò nim pùblikacje ë deje, colemało òne bëłë niepòpùlarné i kritikòwóné. Równak wierã prawie ta kritika – co zmerkôł Jón Karnowsczi – pòzwòla jima przedërchac. Ks. Gùstôw Pòbłocczi (1887) pòsobnik F. Cenôwë napisôł ò nim: był to dziwak, jakich mało. ale téż: mąż utalentowany i dobry znawca języków słowiańskich, a jednak cokolwiek napisał, jest do cna niedorzecznym; związany: z pansalwistami. Tu mùszi dodac, że Ks. G. Pòbłocczi kritikòwôł téż A. Hilferdinga. F. Cenôwa trafił m.jin. do pùblikacji zatitlowóny Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego S. Ramùłta (1893), do czile encyklopedicznëch wëdôwiznów i do dokazów nôùkòwëch.
Kòséder
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Szopa
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Srôkòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Wôłcz
thumb|100px|right|Wôłecczi herb Wôłcz (we zdrojach: Wałecz, Wałęcz, Wałcze, Walcia, Welcz, Walcz 1575 (1579), Walcz 1584 (Ortelius), Walcks, Volzen, Cron, Crone, Corona, Krone, Arnescron, Arnscron, Arneskrone 1312, Die Krone, Deutsch Krone; Vałcz (Cenôwa); pòl. Wałcz, miem. Deutsch Krone) - krézewi gard w Zôpadnopòmòrzczim Wòjewództwie nad Żëdówką.
Zelony kąter
Kategòrëjô:Łazë
Cziselëce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Warmińskò-Mazursczé wòjewództwò
Żëwòkòsc
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Nôdgroda Nobla
Wskôzë
Kòżdi dobiwca dostôwô złoti medal i diplom, a téż wësoką dëtkòwą nôdgrodã, bë mógł dali robic w swòji wietwi nôùczi.
Asturijsczi jãzëk
300 px|thumb|Òbéńda asturijsczégò jãzëka 300 px|thumb|Asturiô kòl 910 rokù Asturijsczi jãzëk (asturianu) - je brëkòwóny w nordowim dzélu Szpańsczi. Òn dłudżi lata béł ùznówóny za dialekt szpańsczegò jãzëka. XVIII stalata béł ùsadzony słowôrz i gramatika tegò jãzëka. Jegò rewitalizacjô zaczãła sã w latach 70. XX stalatégò.
VII Dwór
Wiéchrzëzna: 2,9 km²
Błotnica
thumb|Lékarskô błotnica Błotnica (Arctostaphylos Adans.) – to je szlach roscënów z rodzëznë wrzosowatëch (Ericaceae Juss.). Na Kaszëbach rosce ôrt - lékarskô błotnica.
Lewańda
200px|thumb|left|Kwiatë lewańdë Lewańda (Lavandula L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë głëszkòwatëch (Lamiaceae).
Lëdzënka
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Żabòwaté