cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ks. Frãcëszk Blachnicczi
Smiërc ë beatifikacijny proces
Óstał pòchòwôny na smãtorzù w ti wsë. 1 łżëkwiata 2000 rokù jegò cało òstało przeniesóne do Kroscënka nôd Dùnajcã,gdzë spòcziwa w kòscelë Christusa Belnégò Pastérza  w dôlni kaplëcë. Z ùdbë Jinstitutu Niekalóny Mëmczi Kòscoła i Centrum Wid-Żëce w Kroscënkù nôd Dùnajcã 9 gòdnika 1995 rokù òstał zaczãti beatifikacyjny proces w katòwicczi archidiecezjë. Chutni (21 łżëkwiata 1995 rokù) Apòstolskô Stolëca wëdôła tpzw. Nihil obstat, czëli pòzwóléństwò na jegò zaczãcë. Pòstulatorã procesù òstał ks. Adóm Wodarczik (dzys téż pòmòcny biskùp katòwicczy archidiecezji), a wicepòstulatorã- ks. Stanisłôw Adómiôk
Dzëła ks. Blachnicczégò
Obczas swòji dëszpasturszczy dzëjnotë ks. Frãcëszk Blachnicczi pòwòwôł do zëcégò wiele katolecczich dzëłów. Nôbarżi wôrtnima z nich są:
Rësznota Wid- Żëcé
Resznota Wid-Żëcé (do 1976 rokù Òaza Żëwégò Kòscoła) to rësznota òdrodë Kòscoła pòdle ùczbë II Watikanszczégò Sobòrù,mająca swòjé kòrzenié w pierszi òazowi rézë,jaką ks.Blachnicczi zorganizowôł z ministrantama w 1954 rokù. Chòc nôbarżi znôna je młodzëznowô wietew òazë ,to gromadzy òna lëdzy apartnégò wiekù i sztądu. Spòdlim Rësznotë je fòrmacjô w môłich karnach i  15-dniôwë rekòlekcyjnë òazë. Rodzëznowo-żeniałą wietwą Rësznotë je Domòcy Kòscół
Krucjata Wezwòleniégò Człowieka
Krucjata Wëzwòleniégò Człowieka to rësznota na rzecz rozkòscerzaniégò trzézwòscë,chterną ks.Blachnicczi ògłosył 8 czerwińca 1979 rokù w bëtnoscë sw. Jóna Paùela II. Ji célã je òsygniãcé bez człowieka fùl dëszëwny wòlnoscë bez ùwòlnienié gò òd nôłogów, przedë wszëstczim alkòholowégò. Nôlëżnicë Krucjatë pòdjimają pòst òd napitków rozmiany jakno całowne wërzeczenié sã jich pòd wszelëjaką pòstacą i w kôżdi jiloscë. Je òn wiedno sparłãczony z klãczbą za alkòhòlików ë za Krucjatã.
Lékarsczi dzãdżel
170px|left|thumb|Lékarsczi dzãdżel Lékarsczi dzãdżel (Angelica archangelica L.) - to je dwalatnô roscëna z rodzëznë zelerowatëch (Apiaceae). ''Angelica archangelica subsp. litoralis'' rosce m. jin. na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Ks. Frãcëszk Blachnicczi
Jinstitut Niekalóny Mëmczi Kòscoła
Jinstitut Niekalóny Mëmczi Kòscoła to białogłowsczi swiecczi jinstitut na diecezjalnim prawié, założóny bez ks. Blachnicczégò w 1958 rokù. Zrzesza òn białczi,chternë chcą bez kònsekrowónë żecë słùżëc Kòscołowi,a przedë wszëstczim Rësznocë Wid-Żecë.
Ùniô Kapłanów Christusa Słëdżi
Ùniô Kapłanów Christusa Słëdżi to kapłanskô stowôra,chterną ks. Blachnicczi ùsadzëł w 1980 rokù,a erigowôł 15 zélnika 2000 rokù òrdinariùsz tarnòwsczi diecezji bp. Wiktór Skwòrc. Zrzesza òn katolëcczich kapłanów, chterni są mòderatorama Rësznotë Wid-Żëcé.
Cësk
Dzëjnota ks. Frãcëszk Blachnicczégò wëwôrłô stolëmny cësk na sztôłt dzysdniowégò pòlsczégò Kòscoła. Pòmimo,że pòspólnotë dlô katolecczi młodzëznë pòwstawałë ju chùtni,to Rësznota Wid-Żecë bëła pierszą rësznotą tegò ôrtù, dzëjającą w Pòlsce na tak wiôlgą miarã. Stwòrzoné bez ks. Blachnicczégò fòrmacijné mòdło stôło sã spòdlim dlô wielu katolëcczich pòspólnotów. Òn téż jakno pierszi przeniósł na pòlsczi gruńt wiele rozwiązaniów II Watikansczégò Sobòru,mdąc jegò wiôldżim lubòtnikã. Wòlnotny charakter òazë i radikalni antikòmunizm ks. Blachnicczégò ùsztôłtowôł wielù òpòzicëjnëch dzëjorzów,a téż wielù pòzdrzéjszich pòlitików ë parlamentarzistów. Tëch òstatnich zrzesza ùsadzóné w 2011 rokù Parlamentné Karno Nôlëżników ë Lubòtników Rësznotë Wid- Żecë ë Katolëcczy Akcëjë (w latach 2011-2019 Parlamentnô Karno Nôlëżników i Lubòtników Rësznotë Wid-Żecë, Katolëcczy Akcëji i Stowôrë Katolëcczich Rodzëznów).
Spiérczi i pòdszuk w sprawié smiercë
Òficjalną przëczëną smiercë ks. Frãcëszka Blachnicczégò béł płëcny zator. Równak nôgłosc ti smiercë, dzywnë ji leżnoscë, a téż zaangażowanié kapłana w antikòmunisticzną dzëjnotã spòwòdowôłë, że zaczãto pòddôwac w wątplëwòtã ji nôtërnosc. Prowôdzóni w latach 2001-2005 bez Jinstitut Nôrôdny Pamiãcë pòdszuk dokôzôł,że ks. Francësk bëł inwigilowóny bez Słëżbã Bezpiékù. Zajimac sã tim mielë Jolanta i Andris Gòntarczikòwié- nôbliższi jegò wespółrobòtnicë i ageńcë SB. Wskazóno téż, że ksądz mógł òstac òtrëti. Pòdle zeznaniów swiôdków ks. Francësk miôł òbczas pòpôłniowi zdrzémczi nôglë lëchò sã pòczëc, a z jegò lëpów miôł lecyc biôło-szari szum. Nimò tich dokôzów 6 lepińca 2006 rokù prokùrator Oddzélowi Kòmisjë Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi w Katòwicach Ewa Kòj umòrziła pòdszuk w sprawie zabójstwa ks. Francëska Blachnicczégò, uważając je za niesygającé. Pòdszuk òsta na nowo pòdjimnãti 21 łżëkwiata 2020 rokù bez przesłëchòwny pion IPN w Katòwicach na skùtk kòniecznoscë zbadérowaniégò nowich dokôzów, chternë nie bëłë znónë w 2006 rokù. W jegò òbrëmienim 13 rujana 2020 rokù w Kroscënkù nôd Dùnajcã òdbëła sã ekshumacjô cała ks. Blachnicczégò w célu ùstôleniégò prôwdzëwich przeczënów smiercë kapłana. Pòdszuk nen je baro kritikòwany, a pòdszukòwnim zarzëca sã wielné zaniweczenia, m.in. nieprzeprowadzenié jaż do 2020 rokù ekshumacjë cała ks. Blachnicczégò, nimò dbë Ùstôwu Sądowi Medicinë, nieprzesłëchanié fónkcjonariuszów SB, chtërni razã z Gòntarczikama  bralë ùdzël w òperacjë „Yon”, czë òbniechanié kònfrontacjë tich òstatnich z zeznaniama swiadków i skòmpletowaniégò dokumentacjë.
Dokôzë
Ks. Frãcëszk Blachnicczi ùsadzëł, abò pòspółstwòrził wiele ksążkòwich dokôzów. Wëdôwcą wielu z nich, a téż starżnikã dëszëwni érbë kapłana je Jinstitut mióna ks. Frãcëszka Blachnicczégò. Hewò jich lësta :
Zwëczajnô paczla
thumb|Zwëczajnô paczla
Zwëczajnô paczla (Botaurus stellaris) – to je wiôldżi wanożny ptôch z rodzënë czaplowatëch (Ardeidae). Òne mòże mają na Kaszëbach gniôzda.
Zwëczajny brzëmielnik
Zwëczajny brzëmielnik (Euonymus europaeus L.) – to je czerz z rodzëznë Celastraceae. Jegò brzôd je widzec òb jeséń i òn je trëjący. Òn rosce m. jin. na Kaszëbach.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Zwëczajnô paczla
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Ptôchë
Pinczerë
250px|thumb|right|Strzédny pinczer Pinczerë – są karnã rasów psów. Jednym z nich je strzédny pinczer. Môłpi pinczer mòże bëc jizbòwi pies.
Kategòrëjô:Psë
Nôzwëskò
Nôzwëskò - je pòzwą rodzëznë, do chtërny nen człowiek słëchy. To dô m.jin. kaszëbsczé nôzwëska np. Jank, Kòsznik, Miszk, Mùża, Naczk i jiné, a niejedné z nich pòchòdzą òd szlachtë, jak np.:
Nôzwëska Kaszëbóm w Kanadze tam wiele razy zmiéniele.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Lingwistika
Ptôsznik
mały thumb|Ptôsznik Ptôsznik (Vicia cracca) - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. M. jin. na Kaszëbach òn rosce ë mòże jesz w séwnikù kwitnąc.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Brzãczącô mëga
Brzãczącô mëga (Culex pipiens) - to je ôrt òwada z rodzëznë mëgòwatëch (Culicidae). Òna żëje m. jin. na Kaszëbach.
Brzozowò
Brzozowò - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Brzãczącô mëga
Lëteratura
Kategòrëjô:Òwadë
Brzozowò
Kategòrëjô:Gmina Lëpińce Kategòrëjô:Kaszëbë
Heidelberg
Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Bùksëszcza
Bùksëszcza – to bëłë krótczé suknowé bùksë do kòlón abò jesz krótszé.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Òbùca
Przëprawòwi mùskatówc
thumb|right|Przëprawòwi mùskatówc thumb|right|Mùskatówé òrzechë Przëprawòwi mùskatówc (Myristica fragrans) – to je ôrt roscënë z rodzëznë Myristicaceae. Òn rosce m.jin. w Chinach.
Kategòrëjô:Bòtanika
Òwczôrz
Rozmajitoscë
Czedës m. jin. na Kaszëbach òni bëłë w majątkù achtniony, bò òkróm paseniô mòglë léczëc lëdzy. Dzysô òwczôrz je tu dosc zabôczonym warkã.
Lëteratura
Kategòrëjô:Warczi
Banowiszcze
left|170px|thumb|Stôré banowiszcze w [[Miechùcëno|Miechùcënie]] Banowiszcze - to je przédny bùdink dlô banowëch pasażérów. Zwiksza je òn użiwóny do robieniégò ùsłëżnotów dlô pasażérów.
Kategòrëjô:Ban
Bòżô Stopka
Bòżô Stopka - to je pòlodofôłtowi òksëp na Kaszëbach kòle Swiecëna. Je takô pòwiôstka, że stądka Christus wstąpił do nieba. To je taczi kam, a w nim nibë pò tim stopczi.
Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 52
Kategòrëjô:Kaszëbë
Lëbóń
Lëbóń - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Ptôszô wika
thumb|Ptôszô wika Ptôszô wika (Vicia dasycarpa) - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch.
Zwëczajnô jedlëna
thumb|Zwëczajnô jedlëna thumb|Pãd z szëszkama thumb|Las jedlënowi, [[Czeskô Repùblika|Czeskô]] Zwëczajnô jedlëna (Abies alba Mill.) – wiedno zeloné drzéwiã z rodzëznë sosnowatëch (Pinaceae).
Mòrfòlogiô
Jedlëna to je drzewò:
Ekòlogiô
Jedlëna mô wiôldżé wëmôgania co do mòkrzëznë lëftu ë zemii. Je baro czëłô na zaczapanié lëftu ë téż na nisczé ceplëznë. Je to roscëna léczniczô, ùżiwónô przë reùmaticznëch bòleniach ë inhalacjach w stónach zapôliwnëch gardła ë òskrzelów.
2017
2015 « 2016 « 2017 » 2018 » 2019
Zwëczajnô jedlëna
Wëstãpòwanié
Rosce w górach pôłniowi ë westrzédni Eùropë, na wësokòscë 400 – 1000 métrów n. p. m., w rozmajitëch karnach lesnych (lasë jedlënowò – danowé abò lasë jadlënowò – bùkòwé).
2017
2017 / MMXVII – nieprzestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza.
Je to 2017 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 17. rok trzecégò tësąclecô, 17. rok XXI stolatégò, 7. rok 2-égò dzesãcolecô XXI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓
Zwëczajnô jedlëna
Òchrona
W Pòlsce ten ôrt drzewów je chroniony w rozmajitëch rezerwatach nôtërë. Są to m.in.:
Bibliografiô
Kategòrëjô:Bòtanika
Gòspòdarzeniowô kriza
Gòspòdarzeniowô kriza - to je to ekònomicznô rzôdzëzna w gòspòdarzënkù. W Pòlsce bëła takô kriza np. w latach 1929–1935.
2017
Ùmarlë
2015 « 2016 « 2017 » 2018 » 2019
Kategòrëjô:XXI stolaté
Sejo Wiôldżi
Sejo Wiôldżi (29 séwnika 1417 - 8 séwnika 1468) - béł czwiôrtim królã kòrejańsczi dinastëji Joseon, 7th rzãdzëł Kòreją w latach (1455 - 1468).
Gòspòdarzeniowô kriza
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Ekònomijô
Sejo Wiôldżi
Kategòrëjô:Panôrze Kòreji
Dobòjewò
Dobòjewò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w człëchòwsczim krézu, w gminie Człëchòwò.
Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò
Zwëczajny mëszélc
thumb|250px|right|
Cemiączkò
Cemiączkò – to je niezesztiwniałé zlenié gnôtów w szkelece czërzepù ù swiéżo ùrodzonëch dzecy i dżibùlków.
Zwëczajny mëszélc
Zwëczajny mëszélc abò mëszikról (Regulus regulus) — to je môłi ptôch z rodzëznë mëszélcowatëch (Regulidae). Òn mô kòl 9 cm długòscë ë je òliwkòwò-zelony farwë, a na głowie mô żôłtawą prãgã czôrną na ùbrzegù. To je jeden z chrónionëch na Kaszëbach ptôchów.
Zemny pszmiél
Zemny pszmiél (Bombus terrestris) - to je ôrt òwadów z rodzëznë pszczołowatëch (Apidae). Òn mô dosc dłudżi sysôcz, a żëje m. jin. na Kaszëbach i je tu òbjimniãti dzélową òchrónią.
Zwëczajny mëszélc
Lëteratura
Kategòrëjô:Ptôchë
Zemny pszmiél
Lëteratura
Kategòrëjô:Pszmiéle
Pùstô noc
Pùstô noc - to je òstatnô noc przed pògrzebã ùmarłégò. Òb nią lëdze spiéwelë kòscelné piesnie np. "Chto sã w òpiekã", ale téż mówilë różańc. Bëlë téż taczi, co zdrzelë czë ùmarłi nie bãdze wieszczi. Widzec je, że biwało tak, że stôré pògańsczé wierzenia i òbrzãdë zléwałë sã z chrzescëjańsczima. Ten zwëk pògrzebòwi dzysô miéwô małi znaczënk, a béł òn znóny téż Kaszëbóm w Kanadze. W 2015 rokù Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié miało starã retac zwëk pùsti nocë dlô przińdnëch pòkòleniów.
Bùtnowë lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Dãbnica
Dãbnica - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w człëchòwsczim krézu, w gminie Człëchòwò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò
Pingwin
mały Pingwin dôwnô pòzwa 'bezlotë' (Spheniscidae), blós le jednô familëjô ptôchów z rzãdë pingwinów (Sphenisciformes), òbjimającô 17 zortów.
Wëstãpòwanié
Familiô pingwinów wëstãpùje blós na półkùli pôłniowi, na wëbrzeżach Antarktidë, Ògnisti Zemi, Nowi Zelandii, pôłniowi Australii i pôłniowi  Africzi.
Apartné znanczi
mały Ptôchë te mają taczi apartné znanczi:
Systematika
W rzãdze Sphenisciformes wëróżnionô je jednô familiô (Spheniscidae). Wszëtczé terczasné fòrmë klasyfikòwóné są w pòdrodzeznie Spheniscinae:
Lëteratura
Zdrzódło http://pl.wikipedia.org/wiki/Pingwiny
Pògòdczi
Pògòdczi (pòl. Pogódki) - to je kòcéwskô wies w Pòlsce w òbéńdze Starogardsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w starogardzczim krézu, w gminie Skarszewò. Tu je kòscół ë szkòła.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Sahara
thumb|left|Dzél Saharë Sahara - to je pùstiniô w Africe.
Kategòrëjô:Afrika
Jón Szlaga
Jón Szlaga (pl Jan Bernard Szlaga) - ùr. 24 maja 1940 w Gdinie - ùm. 25 łżëkwiata 2012 w Starogardze. W młodich latach ùcził sã m. jin.. w Collegium Marianum - szkòlë w Pelplinie. Pò ji skùńczenim sztudérowôł w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tuwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1963 rokù. Jakno ksądz béł nôprzód w Łãgù. Òd 1984 rokù òn béł profesorã, a òd 1988 rokù biskùpã sufraganã diecezji chełmińsczi. Òd 1992 rokù òn béł biskùpem òrdinariuszem w Pelplinie. Jakno biskùp òn biwôł w Sjónowie ë tu je tôblëca jemù na wdôr.
Jak Eùgeniusz Gòłąbk skaszëbił "Swiãté Pismiona Nowégò Testameńtu" (wëdóné w 1993r.) tej pelplińsczi biskùp napisôł w nich: "Jô baro rôd jem, jakno jeden z naji Môłi Tatczëznë, że Bòżé Słowò je przetłomaczoné na jãzëk kaszëbsczi (...).".
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół Kategòrëjô:Kaszëbi
Skarszewò (wies)
Skarszewò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w człëchòwsczim krézu, w gminie Człëchòwò.
Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò
Lewijôk
thumb|Lewijôk Lewijôk (Antirrhinum majus L.) - to je roscëna z rodzëznë przëdróżnikòwatëch (Plantaginaceae). Te kwiatë na Kaszëbach biwają w ògródkach, a czasem òne kwitną do kùńca rujana.
Nożëce do blachë
Nożëce do blachë – to je rãczné nôrzãdo do cãcô blachë.
Lewijôk
Kategòrëjô:Bòtanika
Òsësznica
Òsësznica - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Perón
left|170px|thumb|Perón Perón - to je banowô bùdowizna zrobionô zdłuż szinów z ni pasażérowie wlôżają do banu i na niã wëlôżają.
Òsësznica
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpińce Kategòrëjô:Kaszëbë
Perón
Kategòrëjô:Ban
Nożëce do blachë
Kategòrëjô:Nôrzãda
Gorzów Wielkopolski
thumb|100px|right|Herb gardu thumb|100px|right|Fana gardu Gorzów Wielkopolski (we zdrojach: Landsbergk 1251; Landisberch Nova 1257, de Landesbergk 1257, in noua Landesberg 1278, Landesberghe 1298, Landisberk 1312, Nuenlandesberch 1320, der Stad tzu Nuwen landisberg 1383, zu Nuen Landisberg vii der Warte 1386, Lanczberg 1421 (KDW), Lencbark 1441, Landsborg 1575 (1579), Lanczberg kòl 1602, Landzberg kòl 1602, Landzberk kòl 1602 , Landsperg 1652, Lansperg, Landsberga, Lundsberg 1675, Landsberg 1822, Landsberg nad Wartą 1884, Landsberg an der Warthe, miem. Landsberg an der Warthe; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Łącbarg, Lãdzbarg, Łącbarch) – to sedłowié Wòjewódzczégò Ùrzãdu, a téż wòjewòdë lubùsczégò wòjewództwa. Nen krézewi gard leżi nad Wartą.
Lëdztwò gardu: 124 295 (2017)
Helsinki
right|200px right|200px Helsinki (szwedzczi Helsingfors) je nôwikszim gardã Fińsczi ë od 1812 ji stolëcą.
Bùtnowé lënczi
*
Zajc
thumb|Zajc z 1907 rokù Zajc - to je zwëk m.jin. na Kaszëbach. Jak Kaszëbi gôdają òn w Jastrowi Pòniedzôłk przëchòdzy do gniôzdków z sana abò mechù np. w ògrodze, a niese farwné (malowóné) jôjka dlô dzecy.
Pòlsczi Krajowi Ban
right|200 px| Polskie Koleje Państwowe SA (PKP SA) abò pò kaszëbskù Pòlsczi Krajowi Ban Akcjowô Wëcmanizna – to je przédny banowi òperatora w Pòlsce. Ta firma bëła czedës państwòwim òperatorã Polskie Koleje Państwowe, ale terô òna je pòdzelonô na czile dzélów, bò tak trzeba w Eùropejsczi Ùnie. Òni są w wëcmaniznie z państwã. M.jin. na Kaszëbach òni dzejają.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlskô Kategòrëjô:Ban
Kòwôl
thumb|290px|Kòwôl Kòwôl - zajimô sã robieniém rzeczi z metalu np. seczerów.
Rozmajitoscë
Czedës m. jin. na Kaszëbach òni bëlë achtniony. Dzysô kòwôl je tu dosc zabôczonym warkã. Kaszëbi gôdelë: ”Kòwôl kładze na noc dwa żelazła na krziż, żebë diôbeł nie wlôzł do kùzni.”
Lëteratura
Kategòrëjô:Warczi
Zôpcéń
Kategòrëjô:Gmina Lëpińce Kategòrëjô:Kaszëbë
Mlécz
thumb|left|180px|Mlécz Mlécz (Taraxacum officinale F. H. Wigg.) – to je wielelatnô (nié za baro wiednorostnô) roscëna z rodzëznë astrowatëch (Asteraceae). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach, a kwitnie òd łżëkwiata. Swiéżi mlécz mòże dawac trusóm.
Genowefa
Genowefa - to pòdług stôri legendë je miono nôbòżny i snôżi ksãżniczczi, chtërna bëła przez lëdzką òbmòwã niedowinnie wënëkónô z pałacu. Genowefa mia sëna, a w lese towarził jima dëczi zwiérz - jelenica.
Kategòrëjô:Lëteratura
Siedlce
thumb|200px|left|Siedlce
Siedlce (biôłor. Седльцы, rus. Седльце) - to gard ë gminô w siedlecczim krézu, w Mazowiecczim wòjewództwie.
Przebãdowò (stołpsczi kréz)
Przebãdowò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
2018
2016 « 2017 « 2018 » 2019 » 2020
Zôbòrskô Zemia
Zôbòrskô Zemia (terra Zaborensis) je wierã tą z chtërnë béł kasztelan de Sabor w 1292 r. S. Kujot pisôł, że ò ni je w dokumence z 1299r. W papiorach pòzwa „Zôbòrskô Zemia” pòkôza sã w dokùmeńce wëstawionym bez ksyżëca Pòlsczi ë Pòmòrzégò Władisława z dnia 24 czerwińca 1299 w Gnieznie. W nym dokùmeńce Władisłôw nadôwô Mikòłajowi Jankòwiczowi z Kalisza (Wiôlgòpòlskô) kalisczémù palatinowi, prawò prowadzeniégò sądów w kastelani Racąż ë kastelanie w Szczëtnie, a téż palatinôt "in terra Zaborensi" (terra Sabor, terra Zaborensis), to je na Zôbòrsczi Zemie – zemia za bòrã, za lasã.
2018
2018 / MMXVIII – nieprzestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza.
Zôbòrskô Zemia
Kategòrëjô:Pòmòrskô Kategòrëjô:Kaszëbë
2018
Je to 2018 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 18. rok trzecégò tësąclecô, 18. rok XXI stolatégò, 8. rok 2-égò dzesãcolecô XXI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 2016 « 2017 « 2018 » 2019 » 2020
2016 « 2017 « 2018 » 2019 » 2020
Kategòrëjô:XXI stolaté
Krabë
Krabë (Brachyura) - to je grëpa mùszlôków z rzãdu Decapoda. Jich ôrt Eriocheir sinensis wierã nie żëje jesz na Kaszëbach, ale w Bôłce krótkò Szczecëna òn je.
Brodnica
thumb|100px|right|Brodnicczi herb Brodnica (we zdrojach: Streisbergk 1262, Strasberg 1298, Brodnicza 1317, Straasberg alias Brodnica 1466, Strasburg 1921, Brodnjca (Cenôwa); pòl. Brodnica, miem. Strasburg in Westpreußen, Strasburg an der Drewenz) - krézewi gard w Kùjawskò-Pòmòrsczim Wòjewództwie nad Drwãcą.
Wiéchrzëzna gardu: 23,15 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-Pòmòrsczé Wòjewództwò
Bzdëcha
Kategòrëjô:Bòtanika
Stowôra Lëdowëch Czëtniców
Stowôra Lëdowëch Czëtniców (Towarzystwo Czytelni Ludowych - TCL) - to je stowôra pòùczënë założonô w 1880 rokù w Pòznaniu. W ji biblotekach mògłë bëc pòżëczóné ksążczi pisóné pò pòlskù.
Ùplotë
Ùplotë - fach, znôny òd czasów prehistoricznych,chtërny pòligù na wërabianiu wszëlczigò dzylù prziborów ze słomë, wiklinë i rafii itp.Pòzwa ta òdnôszô sãdo zachów domòwich i ùrzitkòwich, na przëmiór kòsze.
Lëdze na Kaszëbach czëdes bële biédné. Nié wszëtczé zachë dało do kùpieniô abò nie bëło na nie dëtków. Temù dzél przibòrów robilë sami. Jednym ze spòsobów na wëpòsażenié chęczë w pòtrzébné nôrzãdza bęłę ùplotë. Kaszëbi wëplôtatają je ju òd XI wiekù.
Do ùplotów nôbarżi nadôwô sã kòrzéń chójczi, danë abò jałówca, chtëren nôleżi wërwac i zarô sczechlac kórã, a tej przecąc na pół.Czejbë kòrzéń wëschł, nick nie dôbsã ju z niegò zrobic, bò bãdze pãkôł.
Dôwni czãsto plotło sã krãżną techniką, co òznôczô, że zwiniãti w spiralã nieszczépióny kòrzéń przeplôtało sã szczépiónym kòrzeniã. Dzysô taczich ùplotów je ju baro mało. Dzysô ùplotë zrobioné sã techniką żeberkòwò-krziżewą.
thumb|kòsz
Òpi
Òpi - béł gòrszi jak wieszczi. Lëdze gôdelë, że téż pił krew jak wieszczi, ale ë mógł lezc przez wies, klepac w òkna ë sã pëtac: „Hej, spita wa?”, a czej człowiek rzekł: „Spimë”, to òpi miôł pòwiadac: „Spijta na wieczi”, ë wszëscë w chëczë ùmieralë. Bëło pòwiedzenié ò tim, chto długò żużkô: „Spi, jakbë gò òpi zamówił”. Biwało, że òpi szedł do zwònnicë, a cziejbë sã na niã wdostôł ë zazwònił, to bë ùmarlë wszëscë tak dalek w òkòlim, jak dalek niósł sã głos zwònu. Żle kòscelny widzôł, co sã dzejô, to chùtkò biegôł, żebë zazwònic pierszi, bò tedë òpi tracëł mòc nad zwònama. Jak òpi ju zdążił wëlezc na zwonnicã, to chòc bëło zle, to jesz kòscelny mógł dostac sã do wieżë i pòcygnąc za linã ë próbòwac zwalëc òpégò na zemiã. Jak mù to sã ùdało, to retôł òd smiercë sebie ë całé òkòlé. Òd kòscelnégò wikszą sëłã do biôtczi z òpim ò zwónnicã miôł ksądz, bò òblokłi w kòscelné ruchna, ùbarnioni w klucze òd kòscoła, mógł nima ùderzëc òpégò w gãbã ë òdebrac mù mòc. Dobrze je jak wòda (jezoro, rzéka) dzeli wies òd smãtôrza, ale jak ji ni ma a ùmarłi bë mògł bëc òpim to trzeba mù pòd pôchë i brodã pòłożëc pò jednym krziżikù z gromicë. W Kanadze Kaszëbi téż wiedzele ò òpim.
Lëteratura
Kategòrëjô:Etnologiô Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Peruwiańsczi balzam
Peruwiańsczi balzam - to je lék, chtëren wëcékô z ùszkòdzony kòrë drzewa ''Myroxylon balsamum var. pereirae'', chtërno rosce w Pôłniowi Americe. Òn je np. do lékarzeniô skórë.
Kategòrëjô:Medicyna
Òbszcządzeniowô ksążeczka
Òbszcządzeniowô ksążeczka – to béł dokùmeńt, w chtërnym bëłaa rejestrowónô i pòcwierdzëwónô zebrónô na bankòwim rechùnkù dëtczanô rezerwa. W Pòlsce jich w 2020 rokù ju wierã ni ma.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Banczi
Jón Nepòmùcen
thumb Jón Nepòmùcen (Jan Nepomucký) (kòl 1345 – 20 strëmiannika 1393 rokù) – prezbiter, mãczelnik, swiãti katolëcczégò Kòscoła z Czechów.
Kùlt
To je np. patrón kaplëcë na przëklôsztornym smãtôrzu w Żukòwie.
Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti
Łëczk
thumb|left|180px|Łëczk Łëczk (Allium schoenoprasum L.) - to je roscëna z rodzëznë czosnikòwatëch, wôżnô dlô kaszëbsczi kùchni (przëprawa). Kaszëbi czasem dodôwalë pòsekóné łëczk do gòtowónëch bùlew.
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Ògardowizna
Òkriwk górlôków
Òkriwk górlôków - to je òbleczënk na wiérzch dlô górlôka (chłopa) zrobiony np. z wełnë. M. jin. Łemkòwie taczé dłudżé płôszcze noselë.
Lëteratura
Kategòrëjô:Òbleczënk
Lësatô kania
Lësatô kania (Milvus milvus) - to je wiôldżi ptôch, jaczi mieszkô tam, gdze miészają sã pòla i lasë, krótkò wikszich rzéków abò jezorów. thumb|384x384px Ta kania gniôzdëje zwiksza np. na Mazurach i prawie na Pòmòrzim. Tam gdze sã lãgnie, rëchtowónô je apartnô strefa, w jaczi lesny za wiele nie robią, tak żebë ptôchë sã nie wërzasłë a nie wëcygnãłë précz.Kania lecy na jachtã nawetka 10 km òd gniôzda.Za jôdã mô drobné zwierzãta. Chto bë chcôł rozpòznac na niebie négo ptôcha, mùszi dac bôczenié na jegò widłowati ògón, wedle sztôłtu szlachùjący za ògònã jaskùłczi. Czej słuńce swiécy, farwi sã wnet żôłto-czerwiono. Në czasã mòżemë miec kłopòt, bó taczi sóm ògón mô czôrnô kania, półbrat naszi lësati.
Wëstãpòwanié
Zamieszkiwô Eùropã, Strzédną Azjã, nordową Afrikã i Kanarijné Òstrowë i Òstrowë Zelonégò Retkù. Wëstãpùje w zôpôdnym i strzédnym dzélu Eùropë, we wschòdnym dzélu Anatolië pò Czôrné Mòrze, temù téż òbéńda ji bëcô je mniszô jak czôrny kanie. Pôłniowé pòpùlacje, co zamieszkiwają na wiedno pas letnégò klimatu – wanożné, przëlatëją w strëmiannikù i łżëkwiece, a òdlatiwają òd zélnika do séwnika, a zdarziwô sã, że jaż do lëstopadnika. Eùropejsczé kanie nie wanożą na jeséń baro dalek, a òsoblëwie nad Westrzódzemné Mòrze. Swiatowô pòpùlacjô mòże sygac do 20000-30000 sztëk. W Pòlsce je baro mało lãgòwëch ptôchów (600-700 pôr), nowszé szacënczi pòdają 1-1,5 tës. z mòżlëwòtą zwikszaniô, wëstãpùje leno na zôpôdze i nordowò-wschòdnym dzélu kraju (Wiôlgòpòlskô, Pòmòrzé, nordowi dzél Dólnégò Sląska, a téż Warmië i Mazur) W jinszëch regiónach wëstãpiwô tej sej i mòżna gò ùzdrzëc prawie blós òb czas migracëjë, a w centróm i na wschòdze Pòlsczi ni mô gò prawie wcale. Le na Ùbrzégù przelotë céchùją sã wikszima karnama. Niechtërné sztëczi mògą zëmòwac w Strzédny Eùropie, ale z wiksza kòl składowisków smieców abò jinszëch môlów bòkadnëch w jedzenié. Òb zëmã pòkôziwają sã apartno, próbë zaòstaniô òb całi rok nie są regùlarné. Zdarziwô sã to blós w nordowò-zôpôdnym dzélu Pòlsczi i dają sã na to leno pòjedinczé sztëczi. To jeden  z nôpëszniészëch rabùsznëch ptóchów w kraju. Jesz w połwie XIX stalat lësowatô kania ùznôwónô bëła za jeden z wielnëch gatënków drapcowatëch ptôchów Pòlsce, chòc ji wielnota zacza spôdac ju w XVIII stalatach. Tedë téż do połwë XX stalat w Wiôlgòpòlsce bëła rzôdkòscą, a na Sląskù ùznówóno, że sã nie lãgnie. Béł to czas tãpieniô drapcowatëch ptóchów i jintensywnégò rozwijaniô sã gbùrzeniô. Zadżina tedë pòpùlacjô  w centralnym i wschòdnym dzélu kraju. Ale téż òd cziledzesąt lat òbserwùje sã zwikszenié lëczëbnotë ptóchów na zôpôdze Pòlsczi przez niemiecką pòpùlacjã. Mòże temù, ze migrëją òne z Niemców. Wëstãpùjąc w tëch regiónach, nie stronią òne òd lëdzy i nawetka wëkaziwają dobrą rozrodzeniową mòżnotã. Òd 1995 rokù gniôzda kaniów òbjãto ùstawòwą conową òchroną, a to prowadzy do pòwikszaniô sã lëczbë i òbéńdë wëstãpòwaniô tegò gatënkù.
Céchë gatënkù
Ptóch ò wëlecałi pòstacëji i bestrim òpiórzenim. Òn i òna tak somò ùfarwòwóné. Òpiórzenié prawie wiedno dërdzawòbruné. Ògón czerwònobruny z wiérzchù i jasnoszari òd spòdu, dosc wiele wcãti (żóden eùropejsczi rabùsznik ni mô tak wiôldżégò wcãcô jak kania). Temù téż ògón je nôbarżi rozpòznowóną znanką tegò ptôcha w loce na wiôldżich wësokòscach. Głowa, szëja i placë òbsadzeniô skrzidłów jasnopòpielaté ze sztrichòwanim. Wiérzch cała dërdzawòbruny, spòdk cała jasniészi, sztrichòwóny. Na dôlny starnie skrzidła wildżi biôłi plachc, na wiérzchny starnie przeznórtny pôsk. Żółti dzëb z czórnym kùńcã, żółté nodżi. Szlachùjącô za nią czôrnô kania je përznã mniészô, mô wiele cemniészé òpiórzenié i mni wcãti ògón. W przërównanim do mësznika je wiele wikszô i mô dłëższé skrzidła. Pò lãgòwim czasu kanie mògą noclegòwac w karnach dochódôjącëch nawetka do sto sztëk.
Lësowatô kania czãsto lecy na prostëch abò letkò zdżãtëch skrzidłach, co w sztôłce przëbôcziwô lëtrã M. W chùtczim i chwatczim loce mô prawie wiedno rozkòscérzony ògón, chtërny czasã sã przekrzéwiô. Leno nie je tak drësznô jak czôrnô kania.
Przëpisë
Kategòrëjô:Ptôchë
Òbraznik
Òbraznik - to je jeden z chłopów, chtërny niosą òbrôz òd procesji.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Sychòwò
Sychòwò - to je kaszëbskô wies w lëzyńsczi gminie, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół.
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Lëzëno
Glória Pires
thumb|180px|Glória Pires Glória Maria Cláudia Pires de Morais (ùr. 23 zélnika 1963) je brazylską teatrownicą.
Pires, Glória
Wierzëca
Wierzëca - to je rzéka dłużawë 130 km. Òna wëpłiwô z Kaszëbsczégò Pòjezerzô kòl Wieżëcë, a wpłiwô do Wisłë.
Kategòrëjô:Kaszëbë
Charztowina
thumb| Charztowina (Ammophila) – to je szlach roscënów z rodzëznë Poaceae. Na Kaszëbach z tegò szlachù rosce leno zwëczajnô charztowina abò piôskòwô trôwa.
Kategòrëjô:Bòtanika
Gmina Brusë
Gmina Brusë (pòl. Gmina Brusy) - miastowò-wsowô gmina w chònicczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie. Sedzba gminë je w gardze Brusë.
Lëteratura
Kategòrëjô:Chònicczi kréz !
Prądzonô
Prądzonô (pòl. Prądzona, miem. Prondzonna) - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bôrwik (roscëna)
Bôrwik (Vinca L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë Apocynaceae. Na Kaszëbach bôrwik mòże rosc np. w ògródkù, ale biwało, że sadzelë gò na grobach.
Réwa
Réwa - to je kaszëbskô wies w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Prądzonô
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpińce Kategòrëjô:Kaszëbë
Réwa
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Kòsôkòwò
Bôrwik (roscëna)
Bùtnowë lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Klémãs Zmùda Trzebiatowsczi
Klémãs Zmùda Trzebiatowsczi (pòl. Klemens Zmuda Trzebiatowski) - ùr. 15 stëcznika 1913 w Łączim - ùm. 1984 rokù - pòùczënowi dzejownik, profesor òd 1977 rokù. Ùcził sã w Kòscérzie, a pòtemù w Warszawie. Òn béł dirktorã Jinstitutu Pedagògiczi Gduńsczégò Ùniwersytetu w Gduńskù. Òd jeseni 2013 rokù ò tim człowiekù przëbôcziwô tôfla na bùdinkù szkòłë w Łączim – jegò domôcy wsë. Dzysô znóné są przédno jegò nôùkòwé dokôzë tikającé szkòłowiznë na Pòmòrzim. Òn miôł téż w swòjim ùróbkù pòwiôstczi, w chtërnich òpisywôł m.jin. môle znóné mù z dzecnëch lat - bëłë to pòwiôstczi ò kaszëbsczim zbójcë Mòrdôrzu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Kòwôlewò (gard)
thumb|100px|right|Kòwôlewsczi herb Kòwôlewò (we zdrojach: Kòvôlewo (Cenôwa); pòl. Kowalewo Pomorskie, miem. Schönsee) - garc w Kùjawskò-Pòmòrsczim Wòjewództwie w Gòłąbskò-Dobrzińsczim Krézu nad Młińską Strëgą.
Lëdztwò gardu: 4115 (2010)
Wiéchrzëzna gardu: 4,45 km2
Kadzëmiérz
Leżi midzë Rëmią a Dãbògòrzém. Żëjé tam 350 lëdzy.
Pòłożenié
Kadzëmiérz leżi 4 kilométrë na nordowy pòrénk òd Rëmi, 4,7 km na pòrénk òd Rédë, 5,3 km na pôłnié òd Mrzeżëna i 2,4 km na nordowy zôpôd òd Dãbògòrza. Je na nordowo - zôpôdnéj grańcë Òksëwsczéj Kãpë. Kadzëmiérz leżi w Pòlsce, na nordowéch Kaszëbach, w wòjewództwie pòmòrsczim, w pùcczim krézu w gminie Kòsôkòwò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Kòsôkòwò
Rafael Orozco Maestre
thumb|right|Rafael Orozco Maestre Rafael José Orozco Maestre (ùr. 24 strëmiannika 1954 - ùm. 11 czerwińca 1992) béł Kolumbiô spiéwôrzã.
Linki zewnętrzne
Kategòrëjô:Mùzycë
Barcelona
Barcelona - Gard w nordowò-schòdny Szpanii nad Strzódzemnym Mòrzã. Stolëcą regionu Katalonia i autonomiczné wespòlëznë ò ti sami pòzwie. Drëdzi co do wiôlgòscë gard Szpanii. Całé miasto mô kòle 5 milionów lëdzy i je szóstim co do wiôlgòscë karnem miejszczim w Europejsczi Unii.
Park Güell- stolemny ògard architekturny A. Gaudiégò. Park je òbëszłi murem, w chtërnym są bùdinczi z 1900-1914 rokù.
Casa Mila - bùdink, chtërny pòwstôł w 1906 - 1910 rokù, wëzdrzi tak, jakbë béł zrobiony z jednégò skalnégò blokù - ( A. Gaudi).
Sagrada Familia - kòscôł je znakã Barcelonë, bùdowóny òd 1882 rokù ąż do dzysu, terô mô 115 m. wësokòscë i je jednym z  nôwëższich kòscołów na swiece. W 2010r. Òjc Swiãti Benedykt XVI kònsekrowôł gò do gòdnoscë bazyliczi mniejszi.
Cripta de la Colonia Güell - môłi kòscôłk, chtërny A. Gaudi wëbùdowôł dlô robòcych lëdzy z Barcelonë. Pò dzys dzéń nie je ùkóńczony bò zafelało dëtków.
Pałac Katalońsczé muzyczi - snôżi, stôrodôwny bùdink z kòncertową  zalą, wëbùdowôny w latach 1905-1908. Szpòrtowé klubë - Nôwikszim balowim klubã je FC Barcelona, chtërny pòwstôł w 1899 r. i béł wiele razy méstrã Szpanii, 11 razy dobëwca Superpùchara Szpanii, a 26 razy dobëł Pùchar Szpanii. Drëdzim wiôldzim karnem je RCD Espanyol Barcelona, pòwstôł w 1900 rokù, wiele razy béł finalistą Pùcharu Szpanii i dwa razë w Lidze Europë, je téż méstrem grë w bala białków.
W 1992 rokù w Barcelonie bëłë latné olimpijsczé jigrzëska i wiele jinszich imprez: Mésterzkò Europe i swiata w judo, w płëniãcô, w chòdze szpòrtowim i wiele jinszich. Kòżdégò rokù òdbiwają sã Maratónë de Barcelona na 42.195 km.i wiôldzi znóne na całim swiece pòkazë akrobate latawców.
Òstrowité
Òstrowité - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpińce Kategòrëjô:Kaszëbë
Barcelona
Lëteratura
= Przëpisë = Kategòrëjô:Eùropa Kategòrëjô:Szpańskô Kategòrëjô:Katalońskô
2019
2017 « 2018 « 2019 » 2020 » 2021
2019 / MMXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza.
Je to 2019 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 19. rok trzecégò tësąclecô, 19. rok XXI stolatégò, 9. rok 2-égò dzesãcolecô XXI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 2017 « 2018 « 2019 » 2020 » 2021
2017 « 2018 « 2019 » 2020 » 2021
Kategòrëjô:XXI stolaté
Nowô Wies
Nowô Wies - je wiôlgą wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w lãbòrsczim krézu, w gminie Nowô Wies. Tu je sedzba Gminë Nowô Wies.
Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies
Łacyńsczi alfabét
thumb Łacyńsczi alfabét – nôbarżi rozkòscérzony na swiece alfabét, chtëren wëwòdzy sã z systemù służącégò do zapisu łacëznë i jaczim dzysdzéń pòsługiwô sã wikszosc eùropejsczich, i wielnëch jinëch jãzëków.
W dzysészich czasach system nen zawiérô 26 znaków:
Nie je to ùkłôd, chtëren òdpòwiôdô wszëtczim jãzëkóm, temù téż w wersjach łacyńsczégò alfabétu dopasowónëch do fònologii òsóbnëch jãzëków pòjôwiają sã dodôwkòwé symbòle, usôdzóné przede wszëtczim bez mòdifikacjã pierwòsznëch znaków. W kaszëbsczim alfabéce są to lëtrë: ą, ã, é, ë, ł, ń, ò, ó, ô,  ù, ż.
Nôwiãcy dodôwkòwëch symbòlów (diakriticznëch znaków) jistnieje w wietnamsczim jãzëkù. Òkróm tegò w niechtërnëch jãzëkach stosowóné są kómbinacje lëtrów (digrafë, trigrafë i nawetka tetragrafë), jaczé służą do òznaczeniô zwãków, chtërne nie jistniałë w łacëznie (w kaszëbiznie są to digrafë sz /òznôczô zwãk š’/, rz /òznôczô zwãk ž’/, cz /òznôczô zwãk č’/, dż /òznôczô zwãk ǯ’/, ch /òznôczô zwãk x/). Kategòrëjô:Łacyńsczi alfabét
Szezelon
Kategòrëjô:Méble
Maszka
Maszka - to je człowiek z larwą na gãbie abò np. z miechã na głowie, chtëren przezeblokły - za strëcha abò babã - òb noc przëchòdzy na wieselé.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Zmieniwny batalión
thumb|Zmieniwné bataliónë Zmieniwny batalión (Philomachus pugnax) – to je ôrt strzédnégò wanożnégò ptôcha z rodzëznë bekasowatëch (Scolopacidae). Na Kaszëbach mòże òn jesz gdzes biwô.
Kategòrëjô:Bekasowaté
Anafòra
Anafòra (téż epanafòra, gr. anaphorá 'pòdniesenié') - lët. celowé pòwtórzenié tégò samégò słowa abò zwrotu na pòczątkù pòstãpnëch segmeńtów wëpòwiedzë. Je stosowónô w pòezeji ë òratorstwie.
Przëkłôd: Je czas wzéraniô w szpédżel Je czas zbiéraniô mùszel Je czas zdejmòwaniô gwiôzd Je czas żniwie ni mësli Je czas jachaniô w dôkã Je czas rzucaniô kamieni Je czas malowaniô na piôskù Je czas na przebiéranié w wąsach Je czas… (Kristina Mùza)
Kategòrëjô:Lëteratura
Petuniô
thumb|Petunia exserta
Petuniô (Petunia) – to je szlach roscënów z rodzëznë lilkòwatëch (Solanaceae L.). Òne pòchòdzą z Pôłniowi Americzi.
Kategòrëjô:Bòtanika
Mielno
Mielno - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Sëchi Dwór
Sëchi Dwór - to je kaszëbskô wies w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Kòsôkòwò
Jezoro Sëtno
Jezoro Sëtno (pòl. Sitno) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 0,666 km² w kartësczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Jeremy Renner
thumb|right|Jeremy Renner Jeremy Renner, (ùr. 7 stëcznika 1971), je amerikańsczim teatrownikã.
Kategòrëjô:Film
Łôsëno
thumb|100px|right|Łôsëńsczi herb Łôsëno (we zdrojach: Łasin (Cenôwa); pòl. Łasin, miem. Lessen) - garc w Kùjawskò-Pòmòrsczim Wòjewództwie w Grëdzącczim Krézu nad Łôsëńsczim (Zómkòwim) Jezorã.
Lëdztwò gardu: 3.371 (2013)
Wiéchrzëzna gardu: 4,79 km2
Krómòwi priz
Krómòwi priz – to je pòjedinczny priz, za chtëren je zbrëkòwnikòwi bédowóny gwësny produkt abò ùsłëżnota.
Łôsëno
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-Pòmòrsczé Wòjewództwò
Krómòwi priz
Kategòrëjô:Ekònomijô
Grzebòwiszcze
250px|thumb|right| Grzebòwiszcze – to je plac dlô nieżëwëch zwierzów np. psów.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Psë
Josh Duhamel
thumb|right|Josh Duhamel Josh Duhamel, (ùr. 14 lëstopadnika 1972), je amerikańsczim teatrownikã.
Kategòrëjô:Film
Głosowanié
Głosowanié – to je metoda pòdjimaniô rozsądzënkù w zgromadzeniu lëdzczim taczim szëkiem, że kòżdi z bëtników tegò zgromadzeniô dôwô swój głos. Głosë są pòtemù liczoné i są spòdlém rozsądzënkù. Przë wëbiéraniu (głosowaniu) mòże bëc:
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Demokracjô
Łësniewò Serakòwsczé
Łësniewò Serakòwsczé (pòl. Łyśniewo Sierakowickie) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Srôkòjce. Łësniewò je pòłożoné kòl 26 km òd krézowégò gardu Kartuzë. Tu je kòscół ë szkòła.
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Łësniewò Serakòwsczé” òsta wprowadzónô 1 gòdnika 2009.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Srôkòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Mechelinga
thumb|left|Bôt na sztrądze - Mechelinga 2005 rok Mechelinga - to je kaszëbskô wies w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Kòsôkòwò
Szëmrëca
Szëmrëca abò Semierzëckô Góra – to je nôwëższi wëszańc łësënowi mòrenë na Bëtowsczim Pòjezerzim, mô wësokòsc 256,5m n.r.m. , je w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim pòwiace, w gminie Bëtowò, na pôłnié òd Wiôldzégò Płótowa i na zôpôd òd Rekòwa. To je nôwôższi czëp dôwnégò Pòmòrsczégò Ksãżstwa. Òd 2005r. na czëpie je drewnianô widzënkòwô wieża. thumb|Szëmrëca Teren wëszańca je òbjimniãti òsoblëwą òbéńdą òchronë sedlëszcza "Rekòwsczé Lasë". Na pòrénk òd wëszańca są 4 môłé jezora: Czôrnik, Môłô Bòrëja, Płoczëca, Wiesczé Jezoro, a dali wikszé Wiôlgô Bòrëja. W 1950 rokù ùrzãdowim zarządzenim bëła wprowadzonô pòzwa Siemierzycka Góra w môl miemiecczi pòzwë Schiemritz Berg.
Wiôldżé Glisno
Wiôldżé Glisno (pòl. Gliśno Wielkie) – to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
W 2011 we wsë mieszkało 161 lëdzy.
Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Wiôldżé Glisno” òsta wprowadzónô 3 séwnika 2013.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpińce Kategòrëjô:Kaszëbë
Òbrôz òd procesji
Òbrôz òd procesji - to je np. kòscelny òbrôz w ramach, chtëren w procesji niosą òbraznicë abò òbraznice. Jak te òbrôzë sã kłóniają, to je widzec przëwiązanié kaszëbsczégò lëdu do pielgrzimkòwi tradicji. W 2013 rokù na taczim òbrazu béł ju Jan Paweł II.
Rozmajitoscë
W lëteraturze z tim je tak: "Ale kò òkróm tegò teatru kłóniającëch so òbrôzów, je w nym môlu widzec pòbòżnotã kaszëbsczégò lëdu i jegò przëwiązanié do pielgrzimkòwi tradicëji." (E. Gołąbek: Pielgrzimkòwanié, Gduńsk 1982, s. 11)
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kòleczkòwò
thumb|left|Pòlskòjãzëkòwi pomnik w Kòleczkòwie Kòleczkòwò – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szemôłd.
Zdrzë téż
Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif"
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Racibórz
Racibórz (miem. Ratibor, cz. Ratiboř, szl. Racibůrz)) - to je gard w szląsczim wòjewództwie. Racibórz je stolëcą raciborsczégò krézu. thumb|left|250px|
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków
Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków - dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce òna je wôżnô òd 1 czerwińca 2009 rokù. Artikel 8, ùst. 1e (ii) ti kôrtë tikô sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka, a jidze w nim ò zagwesnieniô mòżlëwòtë sztudérowaniô nëch jãzëków jakno ùniwersytecczich przedmiotów abò jinëch na wëższi rówiznie. Państwa, chtërne ratifikòwałë tã Kôrtã co trzë lata zdôwają sprawã z tegò co mają wprowôdzoné w żëcé z zôpisów, do jaczich sã òbrzeszëłë. Ta Kôrta to je midzënôrodnô kònwencjô i temù òna je zarô za Kònstitucją, a nad zwëczajnyma ùstawama.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Eùropa Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk Kategòrëjô:Prawò
Tëlpa
thumb|right|Kwiat tëlpë bënë thumb|right| Tëlpa (Tulipa L. 1753) – to je szlach roscënów z rodzëznë leljowatëch (Liliaceae). Na Kaszëbach tëlpa rosce colemało w ògródkù.
Kategòrëjô:Bòtanika
Welownô cëszô
Welownô cëszô – to je czas, w chtërnym pòd grozbą ùkôrë zakôzóny je równo jakô metoda pòdskôcënkù. W tim czasu òbëwatele, pò welowny rësznoce, mògą sã namëszlac, jaczi chcą zrobic wëbiér.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Demokracjô
Swiãtojónczi
thumb|Porzeczka czerwona Swiãtojónczi(pol. porzeczka) – zort krzu z rodzëznë krëzbùlowatich. Wystãpujący w òbrëmié ò klimace umiarkowanym na całi półkùli nordowi. Szesc zortów rosce dzёko w Pòlsce. Krze mògą bёc nawetka 3m dłudzi. Lëstë wiôldzi, kwiôtё môłi. Brzôd je okrągli jak jagòda, farwë czôrny, czerwòny abò biôłi. Roscena ùprawiônô przede wszёtczim w Europie. Rozwielo so letkò, lubi mòklёznô zemia. Brzôd nadôwô sã na trzãsk, zaprawё, wino i kompòt. Mòżna je tiż jesc na sёrowò. Bògati w witamina C.
Banan
thumb|grono bananów
Pògòrzélce
Pògòrzélce - to je stôrô kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w lãbòrsczim krézu, w gminie Nowô Wies.
Swiãtojónczi
Literatura:
Banan
thumb|Gałąz bananowca zôrtu Musa basjoo
thumb|Plantacjô bananów Banan - roscëna z rodzënë bananowców, je ich kòle 80 zortów. Rosce w Azji, Afryce ë Australii. Słowò pòchôdô òd arabsczégò słowa banan. Kwiatë są zapôlonô przez ptôczi ë szãtopiérze. Lëstë roscã na całé łodëdze. Bananë to pesznë brzôd Do Pòlsczé wòzé.
Pògòrzélce
Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies
Hòlsztin
thumb|left|Herb Hòlsztinu thumb|Hòlsztin - żôłto pòmalowòné) Hòlsztin (miem. Holstein) - to je krôj w Miemiecczi Federacëjny Repùblice. Òn béł ksyżestwã.
Kategòrëjô:Miemieckô
Zamikôcz drodżi
thumb|Zamikôcz drodżi Zamikôcz drodżi – béł m. jin. na Kaszëbach żëbë na jaczis czas zamknąc drogã. Terô jich je jakbë mni.
Kolumbiô
Kolumbiô (szp: República de Colombia) je państwã w Pôłniowi Americe. Stolëca i nôwikszi gard to Bogotá. Tu sa wëszawë Andë i je stolemna rzeka Amazonka. Miono Bòliwii je od Simón Bolivar.
Zamikôcz drodżi
Literatura
Kategòrëjô:Technika
Jôpscownik
250px|thumb|right|Jôpscownik Jôpscownik – to je jedna z rasów psów. Midzë nima je krótkòwłosowi jôpscownik.
Bòrdôk
thumb|right|Bòrdôk Bòrdôk - to je miech, chtëren je dopasowóny do noszeniégò na plecach. Òn je brëkòwóny np. w turistice.
Robôkòwò
Robôkòwò - to je kaszëbskô wies w lëzyńsczi gminie, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bòrdôk
Kategòrëjô:Turistika
Robôkòwò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Lëzëno
Zwónk
thumb|Campanula persicifolia Zwónk (Campanula) – to je szlach roscënów z rodzëznë zwónkòwatëch. Òne roscą m. jin. na Kaszëbach np. òkrãgłolëstny zwónk.
Kategòrëjô:Bòtanika
Wiôlgòlëstnô lëpa
thumb|Wiôlgòlëstnô lëpa Wiôlgòlëstnô lëpa (Tilia platyphyllos L.) – to je drzéwiã z rodzëznë lëpowatëch. Ji kwiatë są wiele razy pò 3 w lopkach. Ta lëpa czasem rosce na Kaszëbach.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Dowiérny człowiek
Dowiérny człowiek – w demokratnych  jinstitucjach to je człowiek, chtëren mô òglowé ùwôżanié i dozérô rzetelnégò òdbécô zgromadzeniów, zéńdzeniow abò welacjów. Òn mô prawò pisac w protokole i dac na cos bôczenié.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Demokracjô
Papiéż Pius XI
Papiéż Pius XI (swiecczé miono Ambrogio Damiano Achille Ratti; ùr. 31 maja 1857, ùm. 10 gromicznika 1939 w Rzimie) – papiéż (midzë 6 gromicznika 1922 a 10 gromicznika 1939). 20 gòdnika 1879 rokù òn béł wëswiãcony na ksãdza. 28 rujana 1919 rokù òn dostôł biskùpié swiãcenia. Òd 13 czerwińca 1921 rokù to béł kardinôł. Ten Papiéż béł procemnikã kòmùniznë, ale téż pisôł, że trzeba dac robòtã òjcóm rodzëznów i młodim lëdzóm.
Úrodzil sã w Desio kòło Mediolanu jakò syn fabrykanta przędzalni jedwabiu Francesca Rattiego ë Teresy Galli. Pòczotkowò uczył sã w szkòłach koscienych. Pò zdaniu matury w szkòle państwòwëm w Mediolanie zjôwił do seminarium duchownego. Béł przëjntô 20 grudnia 1879.
Pismiona (wëbiérk)
Encyklika DIVINI REDEMPTORIS (1937)
Kategòrëjô:Papiéże
Nordowô gwiôzda
Kategòrëjô:Astronomijô
Chòceléwkò
Chòceléwkò - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w lãbòrsczim krézu, w gminie Nowô Wies. Tu je kòscół.
Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies
Szkòłowi mùsz
Szkòłowi mùsz – to je òbrzészk pòddaniô sã procesowi òglowi pòùczënë, wiele razy òn je do ùkùńczeniô wëznaczonégò rokù żëcô.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòùczëna
Òkrãgłolëstny zwónk
thumb|left|Òkrãgłolëstny zwónk Òkrãgłolëstny zwónk (Campanula rotundifolia L.) - to je roscëna z rodzëznë zwónkowatëch (Campanulaceae Juss.). Na Kaszëbach rosce dosc wiele òkrãgłolëstnëch zwónków.
Kategòrëjô:Bòtanika
Paséka
Paséka - to je wies w gminie Miastkò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Òna je baro krótkò Miastka.
Kategòrëjô:Gmina Miastkò
2020
2018 « 2019 « 2020 » 2021 » 2022
2020 / MMXX – Bãdze to przestãpny rok, pòczątk chtërnégò mô przëpôdac na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza.
Bãdze to 2020 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 20. rok trzecégò tësąclecô, 20. rok XXI stolatégò, 10. rok 2-égò dzesãcolecô XXI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 2018 « 2019 « 2020 » 2021 » 2022
2018 « 2019 « 2020 » 2021 » 2022
Kategòrëjô:XXI stolaté
Lëbkòwò
Lëbkòwò - to je kaszëbskô wies w gminie Krokòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Krokòwò
Jodie Foster
thumb|230px|Jodie Foster Jodie Foster, (ùr. Alicia Christian Foster; 19 lëstopadnika 1962) je amerikańską teatrownicą.
Rôdzëno
thumb|100px|right|Rôdzëńsczi herb Rôdzëno (we zdrojach: Radzin (Cenôwa); pòl. Radzyń Chełmiński, miem. Rehden) - garc w Kùjawskò-Pòmòrsczim Wòjewództwie w Grëdządzczim Krézu.
Czôrnogłowòwi piechtôrz
Czôrnogłowòwi piechtôrz (Calathus melanocephalus melanocephalus) - to je bączk z rodzëznë szczipówkòwatëch. Òn żëje np. pòd kamieniama m. jin. w Eùropie.
Bùkòwò (człëchòwsczi kréz)
Bùkòwò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w człëchòwsczim krézu, w gminie Człëchòwò.
Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò
Rôdzëno
Lëdztwò gardu: 1934 (2007)
Czôrnogłowòwi piechtôrz
Kategòrëjô:Òwadë
Rôdzëno
Wiéchrzëzna gardu: 1,78 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-Pòmòrsczé Wòjewództwò
Dzewikwiat
Kategòrëjô:Bòtanika
Jodie Foster
Foster, Jodie
É
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Éé É, é — lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, miescy sã w alfabétach taczich jãzëków, jak czesczi, madżarsczi, kaszëbsczi, luksembùrsczi i słowacczi alfabétu. Jakno warijant lëtrë „e” ùżiwónô je téż w jãzëkù anielsczim, francësczim, katalońsczim, duńsczim, galicyjsczim, jirlandczim, italsczim, oksytańsczim, norwesczim, pòrtugalsczim, szpańsczim, szwédzczim i wietnamsczim. W anielsczim jãzëkù ùżiwónô mòże bëc w słowach zapòżëczonëch, na przëmiôr résumé.
Chwôrzno-Wiczlëno
260px|thumb|Chwôrzno-Wiczlëno - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce Chwôrzno-Wiczlëno - to je dzél gardu Gdini.
É
W kaszëbsczim alfabéce je ósmą lëtrą. W zanôleżnoscë òd dialektu òdpòwiôdô ji wëmòwa [e], [ɨj] abò [i]. Na kùńcu słowa òdpòwiôdô ji zwãk [ɨ].
Przëpisczi
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu Kategòrëjô:Lëtrë kaszëbsczégò alfabétu
Ë
Przëpisczi
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu Kategòrëjô:Lëtrë kaszëbsczégò alfabétu
Brzézno (człëchòwsczi kréz)
Brzézno - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w człëchòwsczim krézu, w gminie Człëchòwò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò
Pierwòszëno
thumb| Pierwòszëno - wies w gminie Kòsôkòwò w pùcczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Egipsczi òkùlôrnik
left|thumb|250px|Egipsczi òkùlôrnik Egipsczi òkùlôrnik (Naja haje) – to je òrt gadzënë z rodzëznë Elapidae. Jegò jôd je baro niebezpieczny dlô lëdzy. Òn żëje w Africe np. na sawannie
Kategòrëjô:Gadzënë
Szaré pùjczi
Szaré pùjczi|thumb|260px Szaré pùjczi (Trifolium arvense L.) – są jednoroczną abò dwalatną roscëną z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach rosce jich dosc wiele.
Kategòrëjô:Bòtanika
Szląsczi Alfabét
Szląsczi jãzek ma dwa alfabéti. Steuerowi Alfabét (szl. Steuerowy szrajbůnek), ma 30 merków: A, B, C, Ć, D, E, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, P, R, S, Ś, T, U, Ů, W, Y, Z, Ź, Ż, ë 8 dwa merków AU, CH, CZ, DZ, DŹ, DŻ, RZ, SZ. Drëdżi alfabét to je ślabikŏrzowy szrajbōnek , ma 33 merki A, Ã, B, C, Ć, D, E, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, Ń, O, Ŏ, Ō, Ô, Õ, P, R, S, Ś, T, U, W, Y, Z, Ź, Ż . Òd 2010 na Szląsczi Wikipedjô mòżna pisac ślabikorzem.