cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wãgòrz
thumb|Wãgòrz Wãgòrz (Anguilla anguilla) - to je rëba z rodzëznë wãgòrzowatëch (Anguillidae). Czedës na Kaszëbach bëło dosc wiele tich rëbów, ale terô nie je wòlno jich wiele łowic.
Na nordze Kaszëb wilijnym smaczkã béł gòtowóny wãgòrz z klóskama i krëszkama abò solony wãgòrz z pùlkama.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Rëbë
Zbrzëca (rzéka)
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbë
Brzóna
thumb|Brzóna Brzóna (Vimba vimba) - rëba z rodzëznë karpiowatëch. Czedës wiele tich rib żëło w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi w Bôłce.
Kategòrëjô:Rëbë
Chòszczka
160px|left|thumb|Kłos chòszczczi Chòszczka abò kòcy ògónk (Equisetum arvense) – to je roscëna z rodzëznë chòszczkòwatëch (Equisetaceae). Zelé chòszczi Kaszëbi zbiéralë do léczeniô.
Kategòrëjô:Bòtanika
E
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Ee E, e – piãtô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô prakticzno w kòżdim alfabéce na łacyńsczim spòdlim. Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë Epsilon (E, ε) i fenicczi Hē.
Nôczãscy òznôczô samòzwãk [e]. We wespółczasnëch jãzëkach mòże oznôczac równak téż regã jinëch zwãków, na przëmiôr [e̞], [ɛ], [ə], [ɪ~i], [ɘ], [ʲe], [h].
W kaszëbsczim alfabéce je sódmą lëtrą.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu Kategòrëjô:Lëtrë kaszëbsczégò alfabétu
Alfons Józef Parczewsczi
Alfons Józef Parczewsczi (Alfons Parczewski, herbù Nałãcz) (ùr. 15 lëstopadnika 1849 rokù w Wòdzeradach, ùm. 21 łżekwiata 1933 rokù w Wilnie) – polsczi prawnik, historik, etnograf, profesor Warszawsczégò Ùniwersytetu, profesor i rektor (1922–1924) Ùniwersytetu Sztefana Batorégò w Wilnie, nôleżnik Pòlsczi Akademie Ùmiejãtnosce. Òn béł na Kaszëbach, w Rozłazënie, Żarnówcu i w bëtowsczich stronach.
Dniéster
mały|300x300px Dniéster (ùkr. Дністер, Dnister, rum. Nistru) je rzéką w pòerénkowéj Eùropie. Płënjiô bez Ùkrajiniô, pòtim bez Mòłdawskô (na greńcë Mòłdawskô ë Pòdniéstrza) ë kùńczi biég w Czôrnim Mòrzu w Ùkrajinié. mały|Dniéster w Chotyniu.
Geografjiô
Pòczątk Dniéstera je w Ùkrajinié, wnetk do gardu Drohobycz, krótkò do grańcë z Pòlską ë płënié kù Czôrnémù Mòrzu. Robi grańce Ùkrajini z Mòłdawskô ë pòtim Mòłdawskô z Pòdniéstrzã (de iure pòrénkòwô Mòłdawskô).
W dólnéj dzélu rzéczi, zôpôdni sztrąd je wzgórzësti, czëdë pòrénkòwi je płasczi.
Rzéka de facto kùńczi Eùrasczi Step.
Rypin
thumb|100px|right|Rypińsczi herb mały|Rypińsczi rënk Rypin (miem. Rippin) - to je krézewi gard w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie nad rzéką Rypienicą.
Krziżewé drzéwkò
thumb|Krziżewé drzéwkò Krziżewé drzéwkò abò bòżé drzéwkò (Hypericum perforatum) to je zelé, chtërnégò Kaszëbi ùżiwają do léczeniô schòrzałi wątrobë. Gò sã zbiérô do sëszeniô jak òno kwitnie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Rypin
Lëdztwò gardu: 16 574 (2016)
Wiéchrzëzna gardu: 10,96 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Dólné Kawle
Dólné Kawle (pòl. Kawle Dolne) - to są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. W 2008 rokù tu mieszkało 189 lëdzy. Tu je Mùzeùm Kaszëbsczé Gbùrstwò "Bielickòwò".
Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Diôbli ògón
thumb|Brem - jak òn żôłto kwitnie Diôbli ògón abò jurk abò brëm (Sarothamnus scoparius syn. Cytisus scoparius) – roscëna, czerz z rodzëznë bòbòwatëch. Czedës Kaszëbi robilë z niegò miotłë. Na Kaszëbach òn kwitnie np. w czerwińcu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bibliowé roscënë‎ Kategòrëjô:Kùltura
Z
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Zz Z, z – dwadzestô szóstô i slédnô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô prakticzno w kòżdim alfabéce na łacyńsczim spòdlim. Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë Zeta (Z, ζ) i fenicczi zain.
Nôczãscy òznôczô spółzwãk [z]. We wespółczasnëch jãzëkach mòże oznôczac równak téż regã jinëch zwãków, na przëmiôr [ʒ], [t͡s], [d͡z], [ð], [θ], [s].
W kaszëbsczim alfabéce je trzëdzestą trzecą lëtrą.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu Kategòrëjô:Lëtrë kaszëbsczégò alfabétu
Y
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Yy Y, y – dwadzestô piątô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô prakticzno w kòżdim alfabéce na łacyńsczim spòdlim.
Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë Ipsilon (Y, υ) i òd fenicczi waw, jakò téż lëtrë F, U, V i W.
W kaszëbsczim alfabéce je trzëdzestą drëgą lëtrą.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu Kategòrëjô:Lëtrë kaszëbsczégò alfabétu
Słëpiniô
Słëpiniô to je rzéka na Kaszëbsczim Pòjezerzu. Òd Kartuz do ni wpłiwô "Klôsztornô Strëga", a za ji pòstrzédzëzną wiele zgnojeniów. Słëpiniô wpłiwô do Reduni w Żukòwie.
Kategòrëjô:Kaszëbë
Aleksandrowò
thumb|100px|right|Aleksandrowsczi herb Aleksandrowò (pòl. Aleksandrów Kujawski) - krézewi gard w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie.
Wiéchrzëzna gardu: 13,10 km2
Kategòrëjô:Kùjawsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Paul Breza
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Q
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Qq Q, q – sétmënôstô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô dzys w jãzëkù anielsczim, francësczim, katalońsczim, galicyjsczim, italsczim, oksytańsczim, pòrtugalsczim, szpańsczim etc.
Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë Koppa, Qoppa (Ϙ, ϙ) i fenicczi qoph.
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu
Wiôldżé Cedrë
Wiôldżé Cedrë - to je gminnô wies w gduńsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. W 2008 rokù tu mieszkało 1007 lëdzy.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsczi kréz
Biegôcz
thumb|Biegôcz - pòzdrzatk z bòkù Biegôcz (Calidris alpina schinzii) môłi ptôch z rodzëznë bekasowatëch. Òn żëje nad m. jin. Bôłtem, ale tu je jich mało. Biegôcze są òbjimniãti ùrzãdową òchrónią.
Kategòrëjô:Bekasowaté
Ä
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Ää Ä, ä (a-umlaut, a z przegłosã) - lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô jakò warijant lëtrë „a" w jãzëkach miemiecczim, szwedzczim, finsczim, estońsczim, słowacczim, Sami, tatarsczim, turkmensczim i jin.
Kategòrëjô:Jãzëczi swiata Kategòrëjô:Lingwistika
Kasper
thumb|left|Kasper Crex crex Kasper (Crex crex) – strzédny ptôch z rodzëznë kasprowatëch. Na Kaszëbach je jich baro mało.
Kategòrëjô:Ptôchë
Truso
Truso - to bëł stôri gard, w chtërnym mieszkelë Prësowie ë jiné lëdze. To bëło nad jezorã Druzno, a tam pierwi lëdze trzimelë hańdlową faktoriã i pòrt. Wùlfstan, Anglosas z IX stalata pisôł ò tim. Pòtemù dłudżé lata to bëło w Królewsczich Prësach, tak jak Gduńsk, chtëren wierã gò zastãpił.
Lëteratura
Kategòrëjô:Prësowie
Strzelenka
Kategòrëjô:Geògrafijô Pòlsczi Kategòrëjô:Kaszëbë
Bekas
thumb|Bekas Bekas (Gallinago gallinago) – strzédny wanożny ptôch z rodzëznë bekasowatëch. Czedës na łąkach kòl błotów beło czëc bekasa. Na tego ptôcha gôdale téż kòzełk, bo jak òn wësokò lôtôł to béł taczi zwąk jakbë kòzeł bleczôł.
Kategòrëjô:Bekasowaté
X
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Xx X, x – dzwadzestô czwiôrtô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô dzys prakticzno w kòżdim alfabéce na łacyńsczim spòdlim.
Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë Chi (X, χ) i òd etrusczi X.
Nôczãscy òznôczô spółzwãk [x]. We wespółczasnëch jãzëkach mòże oznôczac równak téż regã jinëch zwãków, na przëmiôr [χ], [ħ], [kʰ], [k͡s], [ʃ], [ɕ], [tʼ], [ɗ], [ʔ], [ǁ], [k͡ʃ], [d͡z], [d͡ʒ], [sʲ], [z].
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu
Ö
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Öö Ö, ö (o-umlaut, o diaereza) - lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô jakò warijant lëtrë „o" w jãzëkach miemiecczim, szwedzczim, finsczim, estońsczim, islandëjsczim, madżarsczim, tërecczim, azersczim i jin.
Kategòrëjô:Jãzëczi swiata Kategòrëjô:Lingwistika
Hòmònim
Hòmònim - to je słowò, słownô zdrëszëna, a nawetka całé zdanié ò tim samim brzëmienim abò pisënkù, ale ò rozmajitim znaczeniu, np. Danka (małô Danuta) - danka (gòdowé drzéwkò).
Kategòrëjô:Semantika
Krëk
thumb|Krëk Krëk (Corvus corax) — wiôldżi ptôch z rodzëznë krëkòwatëch (Corvidae). Czedës na Kaszëbach bëło jich baro mało, a terô placama je krëków dosc wiele.
Rozmajitoscë
W Psalmie 147:9 je napisóne m. jin. ò krëkù: Òn bëdłu dôwô żercé, pizglãtóm krëka to, ò co wòłają.
Lëteratura
Kategòrëjô:Krëkòwaté
ẞ
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">ẞß ẞ, ß (escet, miem. Eszett lub scharfes S) - lëtra brëkòwónô blós w miemiecczim alfabéce jakò warijant lëtrë „S", przesztôłcëła sã z ligaturi lëtrë ſ (és) i ʒ (zet) w (ſʒ).
Kategòrëjô:Jãzëczi swiata Kategòrëjô:Lingwistika
Skòwarcz
Skòwarcz - to je wies w gduńsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. W 2008 rokù tu mieszkało 1425 lëdzy.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsczi kréz
Ü
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Üü Ü, ü (U-umlaut, U z przegłosã) – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô jakò warijant lëtrë „U" w jãzëkach miemiecczim, szpańsczim, francësczim, szwedzczim, fińsczim, estońsczim, tatarsczim, turkmeńsczim, w pisënkach fòneticznëch i téż w łacyńsczich transkripcjach chińsczégò jãzëka.
Kategòrëjô:Jãzëczi swiata Kategòrëjô:Lingwistika
Sztokfisz
Sztokfisz – to je produkt z sëszony rëbë z rodzëznë pòmùchlowatëch. Ten sztokfisz to je wiele razy sëszonô pòmùchla. Òna je z Nordowégò Mòrza np. w Norwesce.
Lëteratura
. Kategòrëjô:Żëwnota
Łukôsz Gòrnicczi
Łukôsz Górnicczi (pòlsczi pisënk: Łukasz Górnicki; ùr. 1527 rokù – ùm. 22 lëpińca 1603 rokù) – béł pòlsczi pisôrz. Òn napisôł w dokazu Dworzanin polski (1566), że pòsłużëc w pòlsczim jãzëkù mòże sã m.jin. Kassubskim słowem.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlskô Gòrnicczi, Łukôsz
V
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Vv V, v – dzwadzestô drëgô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô dzys w jãzëkù anielsczim, francësczim, katalońsczim, duńsczim, galicyjsczim, jirlandczim, italsczim, oksytańsczim, norwesczim, pòrtugalsczim, szpańsczim, szwédzczim i miemiecczim.
Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë Ipsilon (Y, υ) i òd fenicczi waw, jakò téż lëtrë F, U i W.
Nôczãscy òznôczô spółzwãk [v]. We wespółczasnëch jãzëkach mòże oznôczac równak téż regã jinëch zwãków, na przëmiôr [w], [β̞], [f], [b], [u], [ə̃], [y].
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu
Zgòrzałé
Zgòrzałé – kaszëbskô wies w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Stãżëca. Òna je w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù.
Stowôra Białków Zgòrzałégò
Stowôra Białków Zgòrzałégò ( „Zgòrzôłczi”; pòl. Stowarzyszenie Kobiet Zgorzałego) – to je stowôra założonô w 2007 rokù w Zgòrzałém.
Zgòrzałé
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Stãżëca
Stowôra Białków Zgòrzałégò
Zgòrzôłczi dzejają na rzecz promòcje Kaszëb w Pòlsce i za greńcą. Przez dekadã 2007-2017 mają zrealizowóné 22 projechtë i zòrganizowóné cziledzesąt rozegracjów. Zadanim stowôrë je przede wszëtczim edukacjô młodégò pòkòleniô bez òrganizacjã warkòwniów i dbanié ò ùchòwanié kùlturowi spôdkòwiznë.
Białczi ze stowôrë wiele razë bëłë bòhatérkama repòrtażów pòlsczich i swiatowëch telewizjów. Za swòjã dzejalnosc bëłë téż nôdgrodzywóné – midzë jinyma Perłą Kaszëb i Òrmùzdową Skrą.
Wespazjón Kòchòwsczi
Wespazjón Kòchòwsczi (pòlsczi pisënk: Wespazjan Kochowski; ùr. 1633 rokù – ùm. 6 czerwińca 1700 rokù) – béł pòlsczi historik i pòeta. Òn napisôł w dokazu „Historya panowania Jana Kazimierza”: Tom pierwszy, Tom 2, s. 30 (1840) ò żôłnérzach m.jin. z Kaszëb: (z Prus, Pomorza, Kaszub,).
Lëteratura
Kategòrëjô:Pòlskô
Michael Jackson
mały|Jackson, [[2003]] Michael Joe Jackson (ùr. 29 zélnika 1958 - ùm. 25 czerwińca 2009) béł amerikańsczim spiéwôrzã.
Jackson, Michael
Stowôra Białków Zgòrzałégò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kartësczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski
PKO Bank Polski (Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna) - to je pòlsczi bank. Òn je òd wiele lat, a sedzbã mô w Warszawie. W tim bankù rządowô kasa mô wiôldżé znaczenié. W 2015 rokù procent kòl nich béł 0,10% na 3 miesące.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Banczi w Pòlsce
Żukòwsczi sztél
Żukòwsczi sztél – jeden òd przédnëch sztélów kaszëbsczégò wësziwkù. Je sétmëfarwny. Nitczi są: czerwòné, żôłté, zeloné, jasnomòdré, mòdré, cemnomòdré ë czôrné.
Gmina Bòrzëtëchómié
Gmina Bòrzëtëchómié (pòl. Gmina Borzytuchom) - to je wieskò gmina w bëtowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Żukòwsczi sztél
Żukòwsczi sztél jakò dzélëk niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë
Òd 2015 rokù je òn wpisóny na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë prowadzony przez Ministra Kùlturë i Nôrodny Spôdkòwiznë. Materiałë, chtërne sã jegò tikają są w Nôrodnym Instituce Spôdkòwiznë we Warszawie.
Gmina Bòrzëtëchómié
Lëteratura
Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz !
Żukòwsczi sztél
Żukòwsczi sztél jakò dzélëk niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë
Ùzwëskanié wpisënkù na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë przëczëniwô sã do wzmòcnieniô przekazywaniô pòstãpnym pòkòlenióm wiédzë ò rãcznym kaszëbsczim wësziwanim żukòwsczégò sztélu, a téż ùmiejãtnoscë wësziwaniô zgódno ze wskôzama tegò sztélu. W Nôrodnym Instituce Spôdkòwiznë je òbmëslënk dzejaniów, chtërne pòdtrzimùją żëwòtnosc wësziwaniô i służą jegò òchrónie przewidzóné na cząd 5 lat (lata 2016–2020), a bùtnowim zdrzódła finansowaniô je Gmina Żukòwò. To są zrealizóné i jesz zaplanowóné dzejania, chtërne są sczerowóné na zachòwanié żëwòtnoscë i rozwij wësziwaniô, np. edukacyjné i promòcyjné dzejania. W planowanim i realizacje òchrónowëch dzejaniów w wiôldżim stãpniu ùczãstniczą depòzytariusze wësziwaniô, to je wësziwôczczi np. Bernadeta Mariô Reglińskô. Przë realizacje planowónëch dzejaniów pòmôgają pòzarządowé òrganizacje. Wpisaniô kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë je pierszim wpisënkã z pòmòrsczégò wòjewództwa i są téż starania ò jegò wpisënk na jednã z systemù lëstów UNESCO. Do te czasu np. do indeksu tołmaczeniów UNESCO (Index Translationum) trafiłë niechtërne tołmaczenia kaszëbsczi lëteraturë na pòlsczi jãzëk. Baro wôżné je tuwò wzmòcnienié przekazëwaniô rãcznégò kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu pòstãpnym pòkòlenióm.
Bùtnowé lënczi
dziedzictwa kulturowego – na témã wësziwkù zdrzë s. 18.
Kategòrëjô:Kaszëbsczi wësziwk
Tiraspol
mały|Troléjbùs we pòdniéstrowczéj fanie Tiraspol (rum./moł. Tiraspol/Тираспол, rus. Тира́споль, ùkr. Тирасполь) je stolëcą nieùznanégò Pòdniéstrza, òficjôlnie trzëci nôwinkszi gard Mòłdawskô. Gard je na pòrénkòwim sztrądzé Dniéstera.
Dzésdniòwi Tiraspol bëł ùsôdzòny przez rusczégò generalissima Alexandra Suvorova w 1792 rokù. Gard swiãtùje swòje swiãto 14 rujana.
Etimologiô
Toponim skłôda sã z dwóch grecczich słów Τύρας (greckô miono na rzékã Dniéster) ë polis czëli gard.
Klasicznô historiô
Tiras bëł grecką kòlònią mionowaną Miletus prawdòpòdonié ùsôdzóną kòl 600 r. p.n.cz., ùsôdzóny kòl 10 kilométrów òd muni Dniéstera. Kòl 50 r. p.n.cz. bëł zdôbitë bez Tracjã.
Ruskô ùsôdzédznié
Ruskô Jimperium pòdbiło zemiô do Dniéstera òd Òsmańsczégò Jimperium. W 1792 r. Ruskô armjiô wëbùdowałô fòrtifikacjã do trzëmóniô stróżi zôpôdnéj grańcë. Feldmarszôłk Alexander Suvorov je ùznôwóny za ùsôdzównika gardu.
Sowjecczi Tiraspol
Pò rusczéj révolucji Mòładawskô Aùtonomicznô Socjalistëcznô Repùblika Rôdzéckô bëła ùsôdzóna w 1924, ze stolëcą w Bałcé. Repùblika mióła trzë ùrzãdné jãzëczi: rumùńsczi, ùkrajińsczi ë rusczi. Stolëca bëła zmiénionô na Tiraspol 1929 rokù.
W 1940 rokù przez pakt Ribbentrop-Mołotov ZSRR wskazała Rumùńskô bë ta òddôła Bessarabjiô. Ë ùsôdzóno nową rôdzécką repùblikã Mòłdawską Socjalistëczną Repùblikã Rôdzécką z dzésdniowéj Mòłdawskô (z Pòdniéstrzém).
Postsamòstójnotné
W 27 stëcznikù 1990 rokù pò referendum gard Tiraspol ògłósił samòstójnotã ë gard kòl Bender téż to miół zrobioné.
2 séwnika 1990 Tiraspol stôł sã stolëcą nowéj rôdzécczéj repùbliczi Pòdniéstrza.
Szpòrt
Dwa przédné karna futbalã są: Sheriff Tiraspol ë FC Tiraspol. Sheriff je nôdobiwkòwim karnã mòłdawsczégò futbala.
Strëszô Bùda
Strëszô Bùda (pl. Strysza Buda) to je kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë w òbéńdze szôłtëstwa Mirochòwò. Tu ùrodzył sã Jan Trepczik. Tu je Kaszëbsczi Park Miniaturów.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Santander Bank Polska
Santander Bank Polska S.A. - to je bank w Pòlsce. Òn je òd 2001 rokù. Ten bank słëchô w wiôldzim dzélu do szpańsczégò karna.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Banczi
Nadmòrsczi Park Krajòbrazny
thumb|Nadmòrzé Nadmòrsczi Park Krajòbrazny to je park krajòbrazny ò wiéchrzëznie 188 km² (założony w 1978 rokù) nad Bôłtem na Kaszëbach. W parkù roscą: mùszilepë, wronôczi i jin. Je tu 9 rezerwatów i żëje wiele ptôchów, w tim cytrónowé plëszczi, sowë (np. ùszatô sowa), mëszniczi i biegôcze. W Pùcczi Hôwindze biwają szaré foczi.
Kategòrëjô:Kaszëbë
Bank Polska Kasa Opieki
Bank Polska Kasa Opieki Spółka Akcyjna (Bank Pekao, Pekao, Pekao SA, dôwni PeKaO) – pòlsczi bank, jaczi pòwstôł 17 strëmiannika 1929, jakò państwòwi kòmercyjny bank w pòstacje akcyjny stowôrë. Òd 1998 notérowóny na Gełdze Wôrtoscowëch Papiorów w Warszawie. W latach 1999–2017 kòntrolowany przez UniCredit. 7 czerwińca 2017 roku zarząd nad bankã przëjimnãlë spółczi pòwiązany ze Skôrbã Państwa. W 2020 rokù procent kòl nich mòże béc 0,01% na 12 miesący.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Banczi
Alior Bank
Alior Bank - to je bank w Pòlsce. W 2008 rokù italsczi karno dostało zgòdã na òtemkniącé tegò bankù. Z niegò mòże miec kreditną kôrtã paypass i ni mùszi za wiele w swòjim miészkù za dëtkama szëkac. W tim bankù w 2018 rokù włożëna pieniãdzów sã barżi òpłôca jak PKO Bank Polski.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Banczi
Kôln
Kôln (miem. Köln) - to je wiôldżi gard w Miemiecczi Federatiwny Repùblice. Tu je katédra, chtërną zaczãlë bùdowac w 1248 rokù.
Lëpa (Gmina Kôrsëno)
Lëpa - to je dzél szôłtëstwa Rëbôczi w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Òna je kòl Jezora Wdzydze i tu biwają turiscë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno Kategòrëjô:Kaszëbë
1742
1740 « 1741 « 1742 » 1743 » 1744 1742 / MDCCXLII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz.
Je to 1742 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 742. rok drëdżégò tësąclecô, 42. rok XVIII stolatégò, 2. rok 5-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1740 « 1741 « 1742 » 1743 » 1744
1740 « 1741 « 1742 » 1743 » 1744
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Mechelińsczè Łączi
Mechelińsczè Łączi to je rezerwat w Nadmòrsczim Parkù Krajòbraznym założony w 2000 rokù nad Bôłtem na Kaszëbach. W tim rezerwace żëje wiele ptôchów, a gniôzda miałë nawetka biegôcze. Rosce tu m.jin. kòlmòrsczi òstropùs.
Kategòrëjô:Kaszëbë
Nordea Bank Polska
Nordea Bank Polska - to béł bank w Pòlsce. Òn béł òd 2001 rokù, a sedzbã miôł w Gdinie. Ten bank słëchôł do midzënôrodnégò karna. W 2014 rokù òn zrzesził sã z bankiem - PKO Bank Polski.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Banczi
Bank Ochrony Środowiska
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Banczi
Bank Pocztowy
Bank Pocztowy - to je bank w Pòlsce. Òn je òd 1990 rokù. Ten bank słëchô w wiôldzòm dzélu do Pòlsczi Pòcztë.
Frãcëszk Lange
Frãcëszk Lange (pòl. Franciszek Lange) - (ùr. 13 gòdnika 1857 rokù w Domôtowie – ùm. 23 lëpińca 1914 rokù w Zjednónëch Krajach Americzi) ksądz, dzejôrz. Ksãżé swiãcenia przëjimnął w 1885 rokù i pòtemù béł jednym z probòszczów w Kòscele Swiãtégò Jozafata. Biwało tak, że òn gôdôł przë Mszë sw. w kòscele katolëcczim w Chicagò pò kaszëbskù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi Kategòrëjô:Kaszëbi
Pòmòrsczé Ksãżstwò
thumb|right|180px|Herb Pòmòrsczégò Ksãżstwa Pòmòrsczé Ksãżstwò (miem. Herzogtum Pommern, łac. Ducatus Pomeraniae, pòl. Księstwo Pomorskie) bëło państwã w Eùropie nad Bôłtã, chterné słëchało Swiãtémù Cesarstwù Rzimsczémù. Òno òbstoja przez czileset lat - do 1648 rokù, czej jegò òbéńdã rozdzelelë midzë sebie Brambòrskô ë Szwedzkô. Nim sprôwialë Grificë, chterni mielë czile stolëcznich gardów (m. jin. Szczecëno ë Wòlëgòszcza).
Pòczątkòwo tu mieszkalë Pòmòrzónie. Pòzdze jeden dzel lëdztwa (wikszi) gôdôł pò miemieckù, a drëdżi (miészi) pò kaszëbskù.
thumb|Zómk Pòmòrsczich Ksążãtów w Szczecënie thumb| Zómk Pòmòrsczich Ksążãtów w Wòlëgòszczi thumb|Kôrta Pòmòrsczégò Ksãżstwa
Historëjô
Kategòrëjô:Pòmòrskô
Wdzydzczi Park Krajòbrazny
thumb|Jezora w parkù Wdzydzczi Park Krajòbrazny - to je krajòbrazny park ò wiéchrzëznie 178,32 km² (założony w 1983 rokù) w kòscérsczim krézu. Tu rosce np. Eupatorium cannabinum kòl jezora, a na jegò kwiatach òb lato je wiele mòtilów.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Geògrafijô
Bank Polskiej Spółdzielczości
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Banczi
Kòrusowatô pszczoła
Kategòrëjô:Òwadë
Aleksandra Dulkiewicz
mały|300x300px Aleksandra Maria Dulkiewicz (ùr. 10 lëpińca 1979 rokù we Gduńskù) - Bùrméstrzéni Gduńska òd 2019. Przënôlégô do pòliticznégò karna Wszëtkò Dlô Gduńska (pòl. Wszystko dla Gdańska).
Rodzëna ë Żëce
Jéj dzadkòwié przëjichali do Gduńska pò II wòjnié. Córka Zbigniewa Dulkiewicza ë Izabeli Dulkiewicz z chëczë Łoś. Bëła jich piérszą córką, mó téż sostrã Martã. Jéj rodzëcë bëli za komùnë w òpòzëcji (Rësznota Młodéj Pòlsczi, pòl. Ruch Młodej Polski), przez to znôli Arkadiusza Rybicczégò, Dariusza Kobzeja ë Piotra Adamowicza.
Mó córkã Zofiã (ùr. 2008)
W 1994 skùńcziła Gruntòwą Szkòłã nr. 50 we Gduńskù, w 1999 III Liceum Òglowoùczące we Gdùnskù, a w 2006 prawnicze studia na Gduńsczim Ùniwersytecé.
Pòliticznô Aktiwnota
Bëła w karnie Młodzë Kònsérwatëscë (pòl. Młodzi Konserwatyści) ë w Karnie Kònsérwatëno-Lëdòwim (pòl. Stronnictwo Konserwatywno-Ludowe). W 1995 bëła aktiwna w prezydencką biôtkã Hannë Grąkiewicz-Waltz. W 2006 òstôła astistãtką Bùrméstera Paweła Adamowicza. 2009-2014 robiła w Eùropejsczim Centrã Solidarnotë (ECS).
W 2010 ë 2014 ùziskała mandat radnéj Gduńska z karna Òbòwatélsczéj Platformë (pòl. Platforma Obywatelska, PO), a w 2014 szefową jéj karna radnich. Òd 20 strëmiannika 2014 do 14 stëcznika 2019 bëłą zôstãpczënią Bùrméstera Gduńska do spraw gòspòdarczéj pòliticzi. Òbczas samòrządnwch wëbòrów 2018 bëła szefową wëbòrczégò sztabù Paweła Adamowicza. W wëbòrach tich ùzëskała reelekcjã Radzëznë Gardu Gduńska z karna Wszëtkò Dlô Gduńska (pòl. Wszystko dla Gdańska).
Bùrméstrzéni
14 stëcznika 2019 pò zabójstwié bùrméstéra Adamowicza, zaczãła pełnic òbrzésczi bùrméstéra Gduńska. 17 stëcznika 2019 bëła pòwółana przez wòjéwòdã Drelicha na òsobã p.ò. bùrméstéra.
22 stëcznika 2019 kandidowała na Bùrméstera Gardù Gduńsk w przédterminòwich wëbòrach 3 strëmiannika. Mióła pòparcé PO, PSL, .N ë Zymka (pòl. Wiosna). W welowaniu mióła dobëtã w piérszéj tërzã, dobëtùjąc 139 790 głosów tj. 82,22%. Bëła zôprzésąrzóna na ùrząd 11 strëmiannika 2019, jakò piérsza białka na tim ùrzãdzã we Gduńskù.
Wãtwié
Wãtwié - to je dzél kaszëbsczi wsë Nowi Klińcz w gminie Kòscérzna, w kòscersczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Wãtwié je krótkò Kòscérznë.
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Jezoro Wdzydze
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Òstropùs
thumb|Eryngium bourgatii Òstropùs (Eryngium) – to je szlach roscënów z rodzëznë zelerowatëch. Òne roscą m.jin. w Pôłniowi Americe. Na Kaszëbach rosce kòlmòrsczi òstropùs.
Kategòrëjô:Bòtanika
Pòlipropëlen
Lëteratura
Kategòrëjô:Chemijô
Mòdrôk
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk
Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk (pòl. Katarzyna Kankowska-Filipiak; ùr. 20 strëmiannika 1986 w Wejrowie) – gazétniczka, pòetka, pisôrka, aùtórka tekstów na binã, dolmaczka, kaszëbskô dzejarka, nôleżniczka Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô i Pòlsczégò Towarzëstwa Pedagogicznégò, liderka Młodëch Kaszëbów i przédniczka Klubù Młodëch Kaszëbów „Òska” w Lëzënie. Przédniô redaktórka cządnika „Kaszëbskô Zemia” i pórtalu „Nëże”. Doktorantka Gduńsczégò Ùniwersitetu. Aktórka mùzicznëch scenów, animatorka kùlturë.
Mieszkô w Lëzënie.
Pùblikacje
K
Łupk
Lëteratura
Kategòrëjô:Ptôchë
Wieszczi
thumb|left|[[Pòrfiria - chòroscowy òbjôw]] Wieszczi je ten chto pò smiercë je czerwòny (Sychta). Aleksander Hilferding béł w Grzmiący i tam uczuł i napisôł (1862), że wieśzczi czedë ùmrze, a bãdze zachòwané w zark, to òn so dostónie zgło i żwie je, aż nôblëższëch przijacelów, òjca, matkã, jednégò pò drëdżim wcignie. Ò wieszczich są pòdania zwëskóné lëterackò, zrobile to np. Alojzy Nôgel i Krystyna Muza. Mòże niejedny wieszczi mielë za żëcô pòrfiriã?
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Etnologiô
Mińsk
Mińsk – stolëca Biôłorusë, administracyjné centrum mińsczégò òbwodu i mińsczégò rejonu, w skłôd jaczich równak nie wchôdô, temù że jawi sã gardã z òsoblëwim (stolëcznym) statusã. Nôwikszi transpòrtowy wãzeł, a téż pòliticzné, gòspòdarczé, kùlturalné i nôùkòwé centrum państwa. W Mińskù miescy sã sedzba Zrzesznicë Samòstójnëch Państw. Gard leżi kòl geògraficznégò òstrzódka kraju, nad rzeką Świsłacz. Wiéchrzëzna gardu skłôdô 348,84 km², lëdztwò 1,949 mln (stój na 1 rujana 2015).
Kategòrëjô:Biôłorus
Augùstin Dominik
Augùstin Dominik (1915-1987) ùrodzył sã w Żarnowcu. Òn dłëgszi czas robił jakno ksãgòwi w Krokòwie. Napisôł m.jin. zbiérk hùmòresków "Tóna z pustk" (1983), a pò pòlskù Gawędy kaszubskie (1986).
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
1744
Je to 1744 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 744. rok drëdżégò tësąclecô, 44. rok XVIII stolatégò, 4. rok 5-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1742 « 1743 « 1744 » 1745 » 1746
1742 « 1743 « 1744 » 1745 » 1746
Czôrny dzëdzón
thumb|Czôrny dzëdzón Czôrny dzëdzón (Dryocopus martius) - to je ôrt strzédnégò ptôcha z rodzëznë dzëdzónowatëch (Picidae). Te ptôchë żëją m. jin. na Kaszëbach.
Zrzeszéńcowie
Zrzeszéńcowie to pòétné karno, zebróné wkół cządnika "Zrzesz Kaszëbskô" (1933-39): Aleksander Labùda (1902-81) ze Strëszi Bùdë, Jan Trepczik (1907-89), Jan Rómpsczi (1913-69) z Kartuz, Francëszk Grëcza (1911-93) z Pòmieczińsczi Hëtë. Cządnik – z gòdłã W imię Boga – odrodzenie Kaszub – miôł za zgrôwã "òdrodã Wiôldżégò Pòmòrzô na spòdlim kaszëbiznë, w nôbëlniészëch ùdbach z pòmòcą i wespółbëcym Pòlsczi, dlô ji dobra". Kaszëbiznã ùznôwelë za apartny słowiańsczi jãzëk. Jich teòretik Sztefan Bieszk (1895-1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia), ale jegò tatk wëszedł z Kòleczkòwa w Wejrowsczém, pisôł – z ekwiwaleńtama pòlsczima – słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë Sonety kaszubskie, a w 1959 r. ùsadzył gwôsny pisënk.
Czôrny dzëdzón
Lëteratura
Kategòrëjô:Ptôchë
Zrzeszéńcowie
Debiutë Zrzeszéńców przëpadłë na zôczątk trzëdzestëch lat XX stalata. Długò naznôczalë czerënk rozwiju kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka, mającë wërazny cësk na stanowiszcze Młodokaszëbów, òd chtërnëch sã dowiedzelë ò pòzdrzatkach Cenôwë i Ramùłta na kaszëbiznã. Òstawilë dosc tëlé wôżnëch dokôzów, np. zbiérk widzałëch i aktualnëch felietónów lëdzkò-pòliticznëch Labùdë (Guczów Mack gôdô), melodné piesnie ("Kaszebskji Pjesnjôk") i snôżé wiérztë (np. zbiérk "Odecknienié" 1977) J. Trepczika, dolmaczenié Biblëji kaszëbsczi Grëczë (1992), òsoblëwò słowôrze Labùdë (1960, 1981) i Słownik polsko-kaszubski Trepczika (1994).
Baskijsczi jãzëk
Baskijsczi jãzëk je jãzëkã nôrodu Basków.
Zrzeszéńcowie
Zbiérk Labùdë "Kaszëbsczim jesma lëdã" przënôszô cziledzesąt tekstów-manifestów z mòttã: "Chto dzys nie chce mòwë òjców tczëc, mùszi witro słëgą cëzëch bëc". Szlachã felietónistë Labùdë szedł A. Hirsz. Wiérztë Trepczika tikają trzech témów: historii (np. Piesniô Wendów), jãzëka (np. Tczëwôrtnô jes jak dzejów duch) i miłotë do rodny zemi (np. piesniô Hej mòrze, mòrze, lubòtné mòrze...). Labùda tak ùjął ewòlucjã jãzëka: "...mòże gadac ò lëteracczi kaszëbiznie dzelący sã na baro gwarową i òglową. Pierszô jinaczi sã òd drëdżi tim, że przëjimô wszëtczé dodôwné swòjiznë wszëtczich gwar [...] Znaczącą znanką ti drëdżi je téż ji wikszô apartnota w ùprocëmnienim do lëteracczi pòlaszëznë[...] Jini pisôrze bëlë w sztãdze sã ùniesc nad domôcą gwarã i ùsôdzają w òglowy kaszëbiznie, czemù zôczątk delë znóny lëteratowie [...] Dokôz Majkòwsczégò pt. "Żëcé i przigodë Remusa" je klasykòwym przëmiôrã prozë gwôsno lëteracczi, a "Nowotné spiéwë" Bùdzësza – pòezji. Òdezdrzëwają jich pisôrze młodszégò pòkòleniô, jak Jan Trepczik, Jan Rómpsczi i jini, zbiérający sã wkół cządnika "Zrzesz Kaszëbskô", jaczi tekstë zasługiwają na miono kaszëbiznë òglowy, tj. gwôsno lëteracczi..." (1937).
Baskijsczi jãzëk
Kategòrëjô:Jãzëczi swiata
Wrzos
thumb|Wrzos Wrzos (Calluna vulgaris (L.) Hull) – wielelatnô roscëna z rodzëznë wrzosowatëch (Ericaceae Juss.). Òn roscë na Kaszëbach, ale rôz czedës bëło gò wicy. Z wrzosu je miód - wrzosnik. Czedës Kaszëbi na zymkù wrzos pôlelë.
Zrzeszéńcowie
Zrzeszéńcowie ùznelë zasłëdżi Cenôwë, dzãka chtërnémù lud "przëbôcziwô mowę tatków przódë" i Majkòwsczégò, że "skażonô gôdka sta sã nama sjãtô" – słowama Bieszka, co pisôł téż: "Dzél poétów z Labudą i Trepczikę przédnyma (Karnowsczim, Bilotã, Bùdzëszã, Patokã) stworzëlë jistnô dlô se mowę lëteracką o dobëtnëch céchach swojsczëch. Proces zéńdzeniô kaszëbsczich dijalektów w jednę oglowokaszëbską mowę ni mógł jesz dóńc. Bo element rëbacczi (nordowy), nôwôżniészi bodôj, mô chdze môl" (1937). Strach ò kawel jãzëka przewijô sã ù Rómpsczégò.
Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura
Pòlietilen
Pòlietilen (PE) – to je chemiczny związk. Produkt pòlimerizacje wãglowòdoru nienasëconégò. Smiecë z niegò są zbiéróné i mògą miec céch PE jak na òdjimkù niżi. To mògą bëc np. fòlie (plastikòwé òpakùnczi), ale téż wiele jinëch rzeczi. To dô rozmajité szlachë pòlietilenu m.jin:
1744
Ùmarlë
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Wrzos
Bùtnowë lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
1745
1743 « 1744 « 1745 » 1746 » 1747
1743
1741 « 1742 « 1743 » 1744 » 1745 1743 / MDCCXLIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz.
Je to 1743 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 743. rok drëdżégò tësąclecô, 43. rok XVIII stolatégò, 3. rok 5-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1741 « 1742 « 1743 » 1744 » 1745
1741 « 1742 « 1743 » 1744 » 1745
Nadreniô-Palatinat
thumb|Nadreniô-Palatinat w Miemiecce - zelono pòmalowòné) Nadreniô-Palatinat (miem. Rheinland-Pfalz) - je związkòwim krôjã w Miemiecczi Federacëjny Repùblice. Òn òbjimô 19854,21 km² wiéchrzëznë. Tu mieszkało 4073000 lëdzy w 2016 rokù.
Szarô òlszô
thumb|Szarô òlszô Szarô òlszô abò szarô ólszka (Alnus incana (L.) Moench) - to je roscëna z rodzëznë brzózkòwatëch (Betulaceae Gray). To drzéwiã abò wiôldżi czerz colemało rosce kòl rzéków, téż na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Pòlietilen
Lëteratura
Kategòrëjô:Chemijô
Nadreniô-Palatinat
Kategòrëjô:Miemieckô
Wszëtkò dlô Gduńska
mały|Paweł Adamowicz - bùrméster Gduńska 1998-2019 (z WdG 2018-2019) Wszëtkò dlô Gduńska (WdG) (pòl. Wszystko dla Gdańska) - pòliticzné karno z sëdzëbą we Gduńskù.
Historjô
Karno Wszëtkò dlô Gduńska mióło ùsôdzënié w 2018 przez bùrméstera Paweła Adamowicza. W tim samim rokù òdczas samòrządnich wëbòrów 2018 karno wëstôwiło kandidatów do gardowéj radzëznë ë Paweła Adamowicza na bùrméstera. Òbczas drëdżij tërë nen kandidat miół dobëté z 64,8%.
Òrganizacjô
mały|Piotr Grzelak - przédnik WdG W skład władz karna wchodzą 3 òrganë: Zarząd (reprézénatcjô), Radzëznô (nadzór), ë Komisjô Réwizijnô (nadzór), na czele stoji Przédnik.
Koalicjô w Radzëznié Gardu Gduńska
[[Òbrôzk:Poland Gdansk Parliament 2018.svg|mały|Skład Radzëznë 2018-2023KO - żółtiPiS - mòdri
WdG - czerwòni]] 17 gòdnika 2018 w Ùrzãdzé Gardu Gduńska mióła pòdpisône "Deklaracjô ò koòpòracji dlô miészczanék ë miészkańców Gduńska" (pòl. „Deklaracji o współpracy dla mieszkanek i mieszkańców Gdańska”), midzë karnã Wszëtkò dlô Gduńska ë Òbòwôtélską Koalicją (KO). Deklaracjô je céchã midzë karnã WdG ë KO w Radzëznié. Na céch koòpòracji Paweł Adamowicz pòwółał na sztelã vicebùrméstra Piotra Borawsczégò, radzëzniégò KO.
Politëczné mëslë
Wiele nôleżników karna bëło czëdës nôleżnikamë PO. Karno pòarło kandidatów Eùropejsczéj Koalicji w wëbòrach do Eùropejsczégò Parlamentù 2019, w tim kandidaturã Magdaleny Admowicz. Pòparcé òtrzimôł téż Piotr Adamowicz w wëbòrach do pòlsczégò parlamentù 2019. Òdczas czérwcòwich wëbòrrów prezidencczich 2020 karno zbierało pòdpisë dlô Rafała Trzaskowsczégò.
Pòparcé w wëbòrach
mały|Aleksandra Dulkiewicz - bùrméstrzëni Gduńska òd 2019
1745
1745 / MDCCXLV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz.
Je to 1745 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 745. rok drëdżégò tësąclecô, 45. rok XVIII stolatégò, 5. rok 5-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1743 « 1744 « 1745 » 1746 » 1747
1743 « 1744 « 1745 » 1746 » 1747
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Biała Podlaska
thumb|200px|left|Biała Podlaska
Biała Podlaska - to gard ë gminô w bialsczim krézu, w lubelsczim wòjewództwie.
Słôwny lëdze
Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Malezjô
Malezjô je państwã w Azëjô.
100 px|thumb
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Wiôldżi marwëjôdôcz
thumb|Wiôldżi marwëjôdôcz Wiôldżi marwëjôdôcz (Myrmecophaga tridactyla) - to je ôrt suska z rodzëznë marwëjôdôczowatëch (Myrmecophagidae). Wiele jich żëje w Pôłniowi Americe, a jedzą np. mrówczi.
Bùk
thumb|Bùczi - Fagus sylvatica L. Bùk (Fagus sylvatica L.) – to je drzéwiã z rodzëznë bùkòwatëch (Fagaceae Dumort.). Bùczi są w lasach m.jin. na Kaszëbach.
Wiôldżi marwëjôdôcz
Kategòrëjô:Susczi
Bùk
Brzadã bùka je bùczëna. Słowò „bùczëna” zanotowôł w swòjim słowôrzu Bernard Zëchta. Jakò przikłôd ùżëcô negò jistnika pòdôł słowôrz Sëchtë zdanié: „Bùczëna je tak dobrô jak òrzech do jedzeniô.”.
Dopisënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Patoczi
Patoczi – są kaszëbską wsą w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Òne są w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù.
Malediwë
thumb 100 px|thumb Malediwë je państwã w Azëji.
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Sandra
thumb|Sandra Sandra (Sander lucioperca) rëba z rodzëznë òkónkòwatëch. Òna żëje m. jin. w snôdczich wòdach Bôłtu.
Nowô Zelandzkô
Nowô Zelandzkô - je państwã na òstrowach Spòkójnégò Òceanu.
Sandra
Kategòrëjô:Rëbë
Ostrów Wielkopolski
thumb|right|Herb Ostrów Wielkopolski je gard we Wiôlgòpòlsczim Wòjewództwie
Kalisz
thumb|right|250px|Rôtësz thumb|right|Herb Kalisz je gard we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie
Kościelna wieś (Wiôlgòpòlsczé Wòjewództwò)
Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò‎
Martin Sheen
thumb|right|Martin Sheen Martin Sheen (ùr. 3 zélnika 1940) - je amerikańsczim teatrownikã.
Kategòrëjô:Film Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Jack Nicholson
Kategòrëjô:Film Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Kòloniô
Kòloniô (pl. Kolonia) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie: Bòrowc i Chòjna.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Liberiô
thumb|left|200px|Liberiô (zelonô)
Qin Shi Huang
Qin Shi Huang (ùr. 260 p.n.e., ùm. 210 p.n.e.) - zwóny czasã zwëczajno Pierszim Czezerã - pierszi czezer Chińsczégò Czezerstwa, chtëren w 221 r. p.n.e. sparłãcził sëłą biôtkùjącé sã królestwa w òbéńdze Chinów
Liberiô
Liberiô - to je państwò w Africe.
thumb|200px|Fana Liberji thumb|200px|Cech Liberji
Kategòrëjô:Afrika
Sëdwina
thumb Sëdwina (Hippophaë rhamnoides L.) – to je roscëna z rodzëznë òliwnikòwatëch (Elaeagnaceae). Òna rosce m.jin. nad Bôłtem na Kaszëbch. Sëdwina je tu òbjimniãti dzélową òchrónią. Czasã dãbecczi Kaszëbi ze sëdwinë robią òct.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Czëmónowò
Czëmónowò (pòl. Czymanowo) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu w gminie Gniéwino. Tu je wielgô wòdnô elektrowniô.
Zdrzë téż
Kôłkòwò
Czôrnowò
Czôrnowò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Brusë
Przëtarniô
Przëtarniô - to je wies w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Kòscan
thumb|left|150px|Rôtësz we Kòscanie thumb|150px|Kòscansczi herb Kòscan (pòl. Kościan, miem. Kosten) je krézewi gard we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie, nad rzéką Òbrą. Je téż jednym z nôstarszich gardów Wiôldżi Pòlsczi.
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Rezerwat Redłowskô Kãpa
thumb|Redłowskô Kãpa - rezerwat Rezerwat Redłowskô Kãpa to je krajòbrazny rezerwat ò wiéchrzëznie 118,16 ha (założony w 1938 rokù) òbrëmiô Redłowską Kãpã w Gdini. Tu nad Bôłtem rosce wiele bùków, szwedzczich jarzbinów, a téż sëdwina.
Lëteratura
Jan Mòrdawsczi : Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008
Kategòrëjô:Geògrafijô
Witebsk
Witebsk – gard na nordowim pòrénkù Biôłorusë, stolëca òbwodu. Wiéchrzëzna gardu skłôdô 124,538 km², lëdztwò 373 764 (stój na 1 lëpińca 2015). Gard leżi na pòrénkù witebsczégò òbwodu, nad rzeką Dwina. Czwiôrti pòdług wielënë mieszkańców gard w kraju, a drëdżi pòdług datë założeniô (starszi je leno Pòłock).
Kategòrëjô:Biôłorus
Rómbiń
thumb|180px|Zabëtkòwi rómbińsczi kòscół Rómbiń abò Rãbinò (pòl. Rąbiń, miem. Rombin) je wsą w wiôlgòpòlsczim wòjewództwie, kòl 17 km òd swòjégò gardu krézowégò – Kòscana ë kòl 14 km òd jinégò krézowégò gardu – Szrému. Wies leżi na szlachù pielgrzimkòwëm wiôlgòpòlsczi stegni sw. Jakùba.
Gmina Kôrsëno
Gmina Kôrsëno (pòl. Gmina Karsin) - to je wieskô gmina w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa z sedzbą w Kôrsënie.
* Kategòrëjô:Kòscérsczi kréz
Rutczi
Rutczi (pl. Rutki) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Żukòwò.Tu je wòdnô elektrownia.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Żukòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Biôłorusczi jãzëk
Biôłorusczi jãzëk (biôłor. беларуская мова) – jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. Rozkòscerzony przede wszëtczim w Biôłorusje, gdze jawi sã państwòwim jãzëkã (òbòk rusczégò). Mô dwa wariantë jãzëkòwi normë: dominëjący òficjalny prawòpis (wprowadzóny w 1933) i tak pòzwóną taraszkiewicã (zwóną téż „klasycznym prawòpisã”), chtërna bëła brëkòwónô oficjalno òd 1918 do 1933, a dzysô je wëzwëskiwónô nieòficjalno i w ògrańczonym zakresu.
Wiele lëdzy w codniowim żëcym ùżiwô „trasianczi”. Je to rozmòwnô fòrma jãzëka z przewôgą rusczi leksyczi, ale z biôłoruską gramatiką i fònetiką. Trasianka pòwstała w wënikù wëmiészaniô dialektowégò biôłorusczégò jãzëkã z wespółczasnym rusczim jãzëkã lëteracczim i zaczinô przemikac nawetka do pùblicysticzi. Lëteracczi biôłorusczi jãzëk brëkòwóny je przede wszëtczim westrzód miesczi jinteligencji. Wiãkszosc lëdzy z miast gôdô równak pò ruskù.
W òficjalnym żëcym wespółczasny Biôłorusje biôłorusczi jãzëk òstôł wëcësnióny rusczim jãzëkã. Czësto ruskojãzëczną je midzë jinszima sądowizna i ùsôdzanié ùrzãdowich dokùmeńtów.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
Mierëszëno
Mierëszëno - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Pierszô zmiónka ò Mierëszënie pòchôdô z 1286 rokù - Mscëwòj II. Tu w mierësczi Spòdleczny Szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Pùck
Łączczi
Łączczi – to je dzél kaszëbsczi wsë Szopa w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Wies je w òbéńdze szôłtëstwa Bąckô Hëta.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Józef Brusczi
Józef Brusczi (ùr. 11 gromicznika 1908 rokù w Przëtarni - ùm. 14 gòdnika 1974 rokù) - béł znónym gôdëszem, chtëren wiele lat robił jakno lékôrz w Lëpnicë. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w Italsce. Béł praktikòwny doktór i spòlëznowi dzejôrz, a téż laùreat Medalu Stolema. Ten kaszëbsczi gôdësz béł aktiwny w mùzycznym karnie "Chòjnë".
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema Kategòrëjô:Medicyna
Òsłónino
Òsłónino - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Pùck
Trulôcz
thumb|Trulôcz Trulôcz (Grus grus) - wiôldżi ptôch z rodzëznë trulôczowatëch. Te ptôchë mają òb lato młodi na Kaszëbach, a w strumiannikù òne pò zëmie są znowù tu. Trulôcze są òbjimniãti ùrzãdową òchrónią.Na òbszarze Pòlsczi nôwiãcy wëstãpùje na Warmii, Mazurach i na Pòmòrzu. Na tim òbszarze kòncentruje sã òk. 60% pòpùlacji. W òstatnëch latach mòżna òbôczëc wzrost lëczebnoscë. Trulôcze nie zëmują na terenie naszégò kraju, a w strumiannikù òne pò zëmie są znowù tu. thumb
Masa
Trulôcz je jednym z nôwiãkszich pòlsczich ptôchów. thumb Tińc gòdowi|thumb
Strzodòwiskò
Rozwlekłé zybia westrzód lasów, torfòwiska, wrzosowiska, nad jezorama i starorzeczama. Dalek ód lëdzczich sedzbów, le kôrmią sã na łąkach i pòlach ùprawnych. Przédnim môlem gniôzdowani są lesny torfòwiska, mòcno litoralné dolënë rzék a téż zarastające òbrzeża zbiorników wòdnëch – stawów i jezor. Trulôczowé Błota
Co lubi jesc
Trulôcz je ptôchem, chërny lubi jesc pokarm zwierzãcy, jak i roslënny, przë czim roslënë dominują. Są to przede wszëtczim zbòża (pszénica, óws, jãczmiéń, pszenżëto i kùkùridza. Na zymku i w lece, òb czas wëchòwù piskląt jedzą zboże, ówadë i ich larwë.
Zwëczi
Toczi òdbëwają sã pò pòwrocie na môl lęgòwi, trulôcz na pòczątkù trzëmô się w stadach, a toczi òdbëwają sã w karnach. Trulôcze wëkònywają tëdë charakteristiczny tinc pòdobny do baletowégò. Ptóczi pòdskakują i kłôniają sã sobie z rozpiãtymi skrzidłama. Samce wertikalno trzëmają dzób i w dostojnym marszu jidą za samicą. Chòc tuńce są czãsto widzony za gòdowi, to wëkonywóne są tęż pòza czasa lęgòwim, na molach òdpòczinkù.
Gniôzdo i pisklãta
Gniôzdo wiedno na zemi, z bezładnie ułożonégò materiału w pòstacy zbutwiałëch roslën zebrônëch wòkół, o szerokòscë ok. 80 cm. Gniôzdo może bëc téż na wodze czë bagnach. Wësokòsc gniôzda zalezi òd głãbòkòscë wòde, nad wòdã wëstaje 10-25 cm gniôzda Znosi przewôżnie 2 brunatné abò zelonawé jaja o srednëch wëmiarach 98 x 63 mm. Jeden lęg w rokù, w pòłowie abò pòd kuniec łżëkwiata. Pisklãta wësadëją òbëje starszi na przemiôn przez òk. 30 dni i òpiekują sã młodema przez 10 tigòdni. Ópùszczają gniôzdo pò òk. 65 dniach, jednak wòlno sã rozwijają i w pełni dozdzelale są pò 5-6 latach.
Trulôcz w kùlturze
thumb|150px Trulôcz w herbie niemiecczégò gardu Wurzbach Starożytni mëslëlë, że nad spikiem trulôcza pilują wachtôrze i dlôte òn mô jedną pòdkuloną nogã schòwaną w piórach. To w ni miôł trzëmac kam i czëdë zasnął, ten ùpôdł na drëgą nogã i gò òbùdził. Dlôtegò na herbach i gòdłach trulôcze widnieją z nogą trzëmającą kam i z nôdpisem Ut alii dormant, to je abë jinszi òdpòczãlë. Klãgòt trulôczów miôł bëc òdzwierciedlenim skarżenia sã cerpiącëch dësz. Trulôcze wedle wiérzeń są wiérné, mądré, długòwiecznã. Chrzescëjanie przëpisëwelë mù cnotë żëwòtu klôsztornégò. Krziczi przëlatującëch i òdlatującëch trulóczów òznaczałë zymkòwé sewë i jesené zbiore.
Bibliografijô
Kategòrëjô:Ptôchë
Mirosłôw Adamczik
mały|Mirosław Adamczyk (2021) mały Mirosłôw Adamczik (pòl. Mirosław Adamczyk) - ùr. 16 lëpinca 1962 w Gduńskù. Òn sztudérowôł w Dëchòwny Seminarëji w Gduńskù. Tuwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął 16 maja 1987 rokù. Òn je òd 2013 rokù titëlarny arcëbiskùp Otriculum i béł apòstolsczi nuncjusz w Liberii. Òd 2017 rokù òn béł apòstolsczi nuncjusz w Panamie, a òd 2020 rokù je nim w Argentinie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół Kategòrëjô:Kaszëbi
Rumùńsczi jãzëk
Rumùńsczi jãzëk (rum. limba română, ['limba ro’mɨnə]) - romańsczi jãzëk ùżiwôny przez 24 mln lëdzë 17,25 mln w Rumùńskô, kòl 2,7 mln w Mòłdawskô, Szpańskô (kòl 2 mln), Jitalskô (kòl 800 tys.), kòl 200 tës. w Izraelu, kòl 100 tës. w Serbjô ë kòl 400 tës. w Ùkrajinié.
Do zôpisu tégò jãzëka ùżiwôna bëła cërëlicô do 1860, a dzys je łacëzniany alfabét (w Mòłdawskô cërëlicô bëła do 1989, a w Pòdniéstrzu (de iure Mòłdawskô) do dzys.
Rumùńskô
Wedle konstytucji Rumùsczi z 1991, rumùńsczi je ùrzãdnym jãzëkã w krôju.
W rumùńsczim je wiele słów słowiańsczich, np.: da (jo), ceas (gòdzina, òd słowa czas), război (wòjna, òd prasł. słowa *orzbojь), nevastă (białka, prasł. *nevěsta), duh (dëch, prasł. *duxъ). Dzys slawizmë to 14% słów rumùńsczégò, le w XIX w. bëło jich pònôd 50%.
Wojwodina
Artikel 6 sztatutu Aùtonomicznégò Regionu Wojwodini mówi, że ùrzãdnymi jãzëkama regionu są serbsczi, madżarsczi, słowacczi, rumùńsczi ë rusynsczi.
Mòłdawskô
Òd 2013 ùrzãdnym jãzëka je rumùńsczi w latach 1992-2013 bëł to rumùńsczi mionowany mòłdawsczi, a do 1989 mòłdawsczi bëł zôpisëwôny cërëlicą ë tak je do dzys w niéùznôwónym Pòdniéstrzu.
Geograficznô pòzycjonowanié
mały|Znajemnota rumùńsczégò w [[Eùropejskô Ùnijô|EÙ, Mòłdawskô, Tërcjô ë Wojwodinié]]
Żëto
Żëto (Secale cereale) – ôrt zbòżô zëmòwégò abò jôrczi.
Systematika
Midzëgatënkòwi mieszańc:
Zort nôleżący do rodzënë wiéchlinowatëch (Poaceae), rzãdu wiechlinowców (Poales). W òbrãbie rodzënë nôleżi do pòdrodzënë wiéchlinowëch (Pooideae),.
Bibliografia
Kategòrëjô:Bòtanika
Mòrfòlogiô
Brzôd ùżiwô sã do produkòwaniô: mączi (na przëmiar rżanô mąka na chléb), szpirtusu, charnë.
Rumùńsczi jãzëk
Wojwodina
W spisënku z 2002 1,5% lëdzë w Wojwodinié wëbralo rumùńsczi za rôdną mòwã.
Żëto
thumb|Kłosë żëta Secale cerealethumb|Żëto
Systematika
Gramen Séguier
Mòrfòlogiô
Słomã ze stebłów bierze sã do wërobinë słomianych daków (strzech) jak téż służi jakò scelëna dlô chòwë.
Rumùńsczi jãzëk
Òd XIX w. rumùńsczi bëł reromanizowny, czëli rëmôjownié niromańsczich słów i zastãpòwanié jich romańsczimi słowami. mały|Bëtnota rumùńsczégò W Kaszëbskô nie mòżnô studiowac rumùńsczéj filologji, le mòżnô w Pòlsce w Poznaniù i Krakòwié.
Wojwodina
Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi