cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tatrë
Turystika
Turstkia to ôrt aktiwnégò wëpòczinkù, realizowónégò przez rézë, sparłãczoné ze zwëskanim pòznôwenëch célów(tj. krôjoznawstwã), a téżzajimanim sã spòrtã. Tatrë sã baro atrakcyjne ze względu na dosc dużą ilosc szlaków znakòwanich, a tès klimat stosunkowò łagodni jak na wysoczi gòrë. Letni sezon turystyczny trwa przez kilka miesãcy - trudno precyzować dokładny òkres, gdyż je to zależne od danegò roku. Na Słowacji pamiãtame jednak, że większosc szlaków turystycznych w Tatrë je zamykana na òkres òd 31.10 do 15.06 i je rygorystycznie przestrzeguny przez służby TANAP-u. Pamiãtajmy ò tim, że Tatr nawetka w lecie mògą bëc górami niebezpiecznymi w związku z czem niezbędne je òdpowiednie ruchna, a tès umiejętnosc dostosowania trasy do swòjeg doświadczenia oraz kondycji fizycznej. Rocznie srednio ginie w Tatrë kole 20 òsób.
Bibliografiô:
Kategòrëjô:Geògrafijô
David Guetta
thumb|Guetta, [[2011]] David Guetta (ùr. 7 lëstopadnika 1967 r.) je DJ (Mùzycë).
Diskògrafijô
Kategòrëjô:Mùzycë
Majewnik
thumb|Majewnik Majewnik (Alosa fallax) - to je ôrt rëbë z rodzënë sledzowatëch (Clupeidae). Òn żëje m.jin. w Bôłce.
Kategòrëjô:Rëbë
Recowatô róża
Recowatô róża (Rosa rubiginosa L.) – to je czerz z rodzëznë różowatëch (Rosaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Rosa rubiginosa
Kategòrëjô:Różowaté
Mòrãgòwati sus
200px|thumb|Mòrãgòwati sus Mòrãgòwati sus (Spermophilus citellus) – to je ôrt grëzôka z rodzëznë wewiórkòwatëch (Sciuridae). Òn mòże wôżëc 240 to 340 g.
Kategòrëjô:Susczi
Magùrsczi Nôrodny Park
thumb|220px| Magùrsczi Nôrodny Park ò wiéchrzëznie 194,39 km² (założony w 1995 rokù) òbrëmiô np. wiele lasów w Pòlsce kòl grańcë ze Słowacką. Tu żëją taczi ptôchë jak: mësznik, czôrny bòcón i jin. Ten park je wôżny dlô turisticzi. Tu mieszkô dzél Łemków.
Kategòrëjô:Turistika
Wëtowno
Wëtowno (pòl. Wytowno) - to je wies w Gminie Ùszcz, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół.
Kategòrëjô:Gmina Ùszcz
Zwëczajny pasternôk
thumb|Zwëczajny pasternôk Zwëczajny pasternôk (Pastinaca sativa L.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë zelerowatëch (Apiaceae Lindl.). Kaszëbi gôdelë, czej mòcno zmiôrzł: "zmiarzłi jak pasternôk".
Drzeżewò
thumb|Drzeżewò Drzeżewò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Wenus (mitologiô)
Wenus (Venus) – wedle mitologie bëła rzimską bòżëną miłotë.
Kategòrëjô:Eùropejskô mitologiô
Łemkòwie
Łemkòwie – to są lëdze, chtërnich wiele czedës mieszkało tam gdze dzysô je Magùrsczi Nôrodny Park. Òni jesz czasã gôdają pò łemkòwskù. Pò nich òstałë cerkwie ë smãtarze - szlach roznëkaniô jich pò II swiatowi wòjnie. Òni tam bëlë pasturze ë małi gbùrze. Cerkwie są gwësnym dokôzã artisticzny szmaczi Łemków. To są òbiektë bùdowóné z prôwdzewim mésterstwã. Niechtërné cerkwie mają òbjãté katolëcë.
Historijô Łemków nie je za długô. Midzë 14. a 16. w. przëszlë w Nisczi Besczid wòłosczi pasturze, chtërni sã mieszelë z lëdztwã pòlsczim, słowacczim ë rusczim. Terô to prawie są Łemkòwie. Pò II swiatowi wòjnie bëło przesédloné kòle 80 tës. Łemków. Dzél jich trafił na Pòmòrską ë Sląsk, a dzél za wschòdną grańcã. Chòc pò 1956 rokù dzél Łemków przëjachôł nazôd w swòje stronë, to jich kùltura je barżi dlô wsë, a wiedno kąsk przegriwô z kùlturą gardu. Dzysô nicht sã nie sromô, że je Łemkã. Òni mieszkają téż w Wòjwòdinie i Kanadze.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Eùropa
Żôłti józefk
left|thumb|150px|Żôłti józefk
Żôłti józefk abò iris (Iris pseudacorus L., 1753) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë józefkòwatëch. Żôłti józefk rosce m. jin. na Kaszëbach.
Gòrzësłôw
Gòrzësłôw - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Natalia Szroeder
alt=|mały|Natalia Szroeder (2016) Natalia Szroeder (spòtikô sã téź pisënk Szréder ; ùr. 20 łżëkwiata 1995 rokù w Bëtowie) – spiéwôrka z Kaszëb, kòmpòzytorka, pòlskô i kaszëbskô wòkalëstka i aùtorka tekstów.
Ùrodzëła sã w Bëtowie, w familii Joannë i Jaromira Szrédrów. Mëma je szkólną kaszëbsczégò jãzëka i mùzyczi, prowadzy razã z bratã Môrcënã karno fòlkloristiczné „Mòdrôczi” w Parchòwie (chtërné przódë bëło prowadzoné bez ji tatã, a starka Natalie, Waldemara Kapiszkã). W karnie „Mòdrôczi” Natalia sã ùczëła grac na skrzëpkach, spiewac i wëstãpòwac na binie. Za dzecnëch lat bëła téż nôleżniczką karna „Spiéwné kwiôtczi”.
Jakno młodé dzéwczã, czedë mieszkała w domôcym Parchòwie, pòkôza sã w telewizyjnym programie „Òd dzecnicë do Wòpòla”. Bëła midzë jinyma nôdgrodzônô w programie „Mòżnota na zdobiwk”, czedë zwënégòwała piąti plac. Swòje spiéwónczi zaczãła pisac pòd cëskã Michaela Jacksona, Justina Timberlake’a i Rihanny. Ji pierszi hit „Pòtrzébny je drëch” béł w kaszebszczim jãzëkù. Pózni znóny raper Liber z Pòznaniô przërôcził jã do wëspółrobòtë nad platką „Duetë”, wëdóną w 2014 rokù. Platka zawiérô tekstë aùtorstwa rapera, a Natalia Szroeder spiéwô refrenë. Òd tégò czasu Natalia spiéwô blós po pòlskù. Wëstãpùje na widzałich festiwalach, jak Opole czë Sopot. Ji mùzyczné zainteresowania są zacht szeroczé i òbjimają m.jin. pop, folk, rap, hip-hop.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Mùzyka
Masiela Lusha
thumb|right|Masiela Lusha Masiela Lusha, (ùr. 23 rujana 1985) je amerikańską teatrownicą.
Lusha, Masiela
O
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Oo O, o – piãtnôstô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu.
W kaszëbsczim alfabéce je 21-ą lëtrą.
Dakar ዳካር Dakar داكار arz:داكار Dakar Горад Дакар Дакар Дакар Dakar ডাকার ཌ་ཀར། Dakar Dakar Dakar ckb:داکار Dakar Дакар Dakar Dakar Dakar Ντακάρ Dakar Dakar Dakar Dakar fa:داکار Dakar Dakar Dakar Dakar Dacár Dakar Dacar - Dakar דקר (עיר) डकार hif:Dakar Dakar Dakar Դակար Dakar Dakar Dakar Dakar Dakar ダカール Dakar დაკარი Дакар 다카르 Dakar Дакар Dakar Dakar Dakar Dakar Dakaras Dakara Дакар ഡാക്കർ डकार mrj:Дакар Dakar Dakar Dakar Dakar nov:Dakar Dakar Дакар Dakar Dakar Dakar pnb:ڈا کار Dakar Dakar Dakar Dakar Дакар Dakar Dakar Dakar Dakar Dakar Dakar Dakar Dakar Дакар stq:Dakar Dakar Dakar டக்கார் Дакар ดาการ์ Dakar Dakar Dakar Дакар Дакар ڈاکار Dakar Dakar Dakar Ndakaaru דאקאר Dakar 達喀爾 Dakar
Przëpisczi
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu Kategòrëjô:Lëtrë kaszëbsczégò alfabétu
Nordowô Macedoniô
Nordowô Macedoniô (do 2019: Macedońskô; maced. Република Северна Македонија) – państwò w pôłniowi Eùropie, na Bałkańsczim Półòstrowie. Stolëcą je gard Skòpje. Òd 2020 nôleży do NATO.
Pòłożenié
thumb|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô Leżi w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na nordã òd Grecje.
Wiéchrzëzna
thumb|Kôrta Macedonie
Brzegòwô liniô
0 km (państwò strzódlądowé)
Klimat
cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã.
Wësokòsc terenu
thumb|Góra Kòrab (2,764 m. n.r.m)
Etniczné karna
thumb|Macedończicë Macedończicë 64.2%, Albańczicë 25.2%, Tërcë 3.9%, Cëgóni 2.7%, Serbòwie 1.8%, jinszi 2.2% (wôrtoscë szacowóné na 2002)
Religijné karna
thumb|[[Prawòsławié|Prawòsławny mònastér swiãtégò Naùma]] Macedońsko Prawòsławnô Cerkwiô 64,8%, mùzułmanie 33,3%
Ùstawòdôwczô władza
jednojizbòwi parlament – Zéńdzenié Repùbliczi Macedoniô (mac. Собрание на Република Македонија)
Bibliografiô
Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Tadzëno
Tadzëno - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu w gminie Gniéwino.
Katalońskô
Katalońskô (abò Kataloniô; kat. Catalunya, szp. Cataluña, oksytańsczi Catalonha) – autonomicznô krôjna w Szpańsczi.
Tadzëno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Gniéwino Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Katalońskô
Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa Kategòrëjô:Eùropa Kategòrëjô:Katalońskô
Trzënórt
Trzënórt — to je wielenórt, chteren mô trzë bòczi i trzë nórtë. Òbrôzk:Trójkąt (1).jpg
Dzelnota trzënórtów z pòzdrzadkù na bòczi
- to taczi trzënórt, chternegò bòczi mają taką samą długòtã. Òbrôzk:równoramienny.jpg
- to taczi trzënórt, chternegò bòczi nie są równé długòtë. Òbrôzk:różnoboczny.jpg
Òbrôzk:równoramienny3.jpg
Dzelnota trzënórtów z pòzdrzadkù na nórte
- òn mô jeden prosti nórt.
Òbrôzk:prostokątny.jpg
- òn mô jeden rozemkłi nórt.
Òbrôzk:rozwartokątny.jpg
- mô wszetczi nórte òstré.
Òbrôzk:Ostrokątgny.JPG
Lëteratura
Kategòrëjô:Matematika
Karl Gottlob von Anton
thumb|Karl Gottlob Anton Karl Gottlob von Anton (ùr. w 1751 rokù - ùm. 1818 rokù) – prawnik, znajôrz jãzëka łużëcczich Serbów ë jich kùlturë. Òn zbiérôł téż kąsk słowa kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Miemcë
Ùbrzég Słoniowëch Kłów
Galerëjô Ùbrzégu Słoniowëch Kłów
Kategòrëjô:Afrika
Òcznica
Òcznica - to je bezrësznô rama òbsadzonô bënë dwiérzowy abò òknowi òdemkłosce bùdinkù.
Kategòrëjô:Òkna
Sënô róża
Sënô róża (Rosa dumalis L.) – to je czerz z rodzëznë różowatëch (Rosaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Różowaté
Gladióla
thumb|Gladiolus Gladióla (Gladiolus L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë józefkòwatëch. Gladióla rosce m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
Górzëno
thumb|Górzëno Górzëno - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Kòrónowò
thumb|100px|right|Kòronowsczi herb Kòrónowò (w zdrojach: Smeysche 1288, Smexe 1292, Corunowo 1426, Corunow 1476, 1495, Choronowo 1484, Korunowo 1511/12, Coronow 1583, Corunau 1612 (Langenes), Koronów 1699, Pohln. Crone, Coronowo 1796-1802 Koronowo, Polnisch Crone, Crone an der Brahe, Krone a. Brahe; pòl. Koronowo, miem. Polnisch Krone, Crone an der Brahe, 1942-45 Krone an der Brahe) - gard w bëdgòsczim krézu w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie nad Brdą.
Lëdztwò gardu: 11.025 (2010)
Wiéchrzëzna gardu: 28,18 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Rødovre
right|200px|Rødovre right|200px Rødovre je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 36 228 (2009).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Dëńskô
Tunezjô
Kategòrëjô:Afrika
W-LAN
Bezdrutnô môlowô séc - nowô technologijô brëkòwónô w jinfòrmatice ë telekomunikacëji, òznôczającô sparłaczenié kòmpùtrów bez ùżëcô kabla ë niżódnëch jinëch kablów. To terô dô szterë sztandardë sécy WLAN:
Kategòrëjô:Technika
Pòkwitowanié
Pòkwitowanié – to je pocwierdzenié przëjimniãcô pismiona przez subiekt, chtëren gò òdbiérô.
Kategòrëjô:Pòlitologijô
Brazylskô
Brazylskô abò Brazylëjô (Brasil, República Federativa do Brasil) je nôwikszim państwã w Pôłniowi Americe. Dzys stolëca to Brasilia, a dôwndôw stolëca to Rio de Janeiro. Nôwikszi gard to São Paulo. Dzysdniowò Brazylskô skłôdô z wiele krôjów. Je piątim co do wiôlgòscë państwã swiata. Tu je stolemnô rzeka Amazonka i stolemnô Amazonskô Pùszczô, dze żëją jagùarë, papùgë, ocelotë, pancernikë, tapirë, zgniłozwiérzë, môłpczi, pirane i jine apartne zwiérzãta.
Dzél òtroków Kaszëbów mieszkô w Brazylsczi na emigracëji m.jin. w gardze Kùritiba (Curitiba).
Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika Kategòrëjô:Brazylskô
Wersal
thumb|right|Wersal Wersal (Versailles) - je gminą i ji sedzbą we Francji, ze znónym pałacã. To je krótkò Pariza. Tu béł pòdpisóny wersalsczi traktat 28 czerwińca 1919 rokù.
lëdztwò: 86 477 (2008)
wiéchrzëzna: 26,18 km²
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gardë w Francji
Klëcëno
thumb|Klëcëno Klëcëno - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Stôré Czaple
Stôré Czaple (pl. Stare Czaple) – to je wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô ë Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Òna je w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca. Tu ùrodzył sã Adalbert Brunke (1912–2013).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Stãżëca Kategòrëjô:Kaszëbë
Przetoczëno
Przetoczëno – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w òbéńdze gminë Szëmôłd.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Viborg
right|200px|Viborg right|200px Viborg je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 91 405 (2009).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Dëńskô
Trąd
Trąd (Lepra) - je chòroscą zwiksza ù lëdzy. Ji lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy bakteria Mycobacterium leprae i Mycobacterium lepromatosis. Ta chòrosc biwô m.jin. w Africe.
Kategòrëjô:Medicyna
Wiôldzé Pòdolé
thumb|Wiôldzé Pòdolé Wiôldzé Pòdolé - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Disleksjô
=Disleksjô= Disleksjô rozwòjowô (gr. dis – nie + lexis – słowò, czëtanié) czyli specyficzné kłopòtë w nôuce czëtaniô i pisaniô – to pòdług Swiatowi Federacëji Neurologów - zabùrzenié manifestującé sã kłopòtama w nôuce czëtaniô i pisaniô przë stosowanim standardowëch metodów nôuczaniô i jinteligencji na niwiznie co nômni westrzédnym i téż w sprzijającëch warënkach spòłeczno-kùlturowich. Je spòwòdôwónô zabùrzeniama spòdlecznëch fónkcjôw pòznawczich, co czãsto ùwarunkowôné je kónstitucjonalnié.
Przëczënë disleksji
Na rozwój disleksji skłôdô sã wiele przëczënów. Dzysdnia je wiedzec, że mòże miec m.jin. spòdlé geneticzné. Zmianë doticzą genu 6 òkreslonégò jakò DCDC2. Òkróm tegò badóné są genë 1, 2, 3 i 15. Ten slédny béł piérszim kandidatã na "winnégò disleksji". Kòl rokù 1950 przeprowôdzonëch òstało wiele badaniów w familiach òbcążonëch tima zabùrzeniama i prawie gen 15 DYXS1 miôł wëwòłiwac zmianë w rozwòju mùskú i pòstrzeganiù zdrokòwim i słëchòwim.
Bibliografiô
Kategòrëjô: Zabùrzeniô rozwóju psychicznégò
Danowi nożëcznik
thumb|Danowi nożëcznik - òna Danowi nożëcznik (Loxia curvirostra L.) – to je môłi ptôch. Ten łëzgôcz żëwi sã semionama danë. Òn mòże żëc na Kaszëbach.
Zwëczajnô bania
thumb Zwëczajnô bania (Cucurbita pepo L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë baniowatëch. Òna rosce m.jin. na Kaszëbach w ògródkach. Ù ti roscënë chłądë są ùległé i òne chùtczi ukłôdają sã na zemi – rozrôstają są na wikszi wiéchrzëznie, jak roscą w górã. Òna kwitnie òd czerwińca do séwnika. Na jedny bani są kwiatë dwùch szlachów - abò chłopsczé, abò białgowsczé. Wiele razy chłopsczé kwiatë kwitną pierszé. Ta roscëna całi swój rozwijowi cykel (òd pùszczaniô kłów do wëdaniô nowëch semionów) przechôdô òb jeden wegetacyjny sezon (òd zymkù do jeseni). Pòtemù òna dżinie.
Draszmaszina
Draszmaszina - to bëła maszina ùżiwónô w gbùrzëznie do draszowaniô (òddzélaniô zôrnów zbòżô òd kłosów), terô to colemało robi kòmbajn. Òna mòże miec pasowé kòło.
Danowi nożëcznik
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Ptôchë
Zwëczajnô bania
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Ògardowizna
Draszmaszina
Lëteratura
Kategòrëjô:Gbùrzëzna Kategòrëjô:Maszinë
Kòlbôłtëcczé Centróm Kùlturë
thumb|Wiôlgô Zala Kòlbôłtëcczé Centróm Kùlturë – to je samòrządnô jinstitucjô kùlturë. Òno je òd 1992 w Gduńsku, a jegò robota polégô na promòwanim pòmòrsczi kùlturë w kraju ë za grańcą, a téż prezentowaniu we wòjewództwie i krôju zagrańcznégò ùróbkù kùlturowégò, òsoblëwò bôłtowëch krôjów. Sedzbą Centróm je dosc stôri bùdink.
Bùtnowé lënczi
Domôcô starna NCK
Kategòrëjô:Gduńsk
Alfréd Lubocczi
Alfréd Lubocczi (1914 w Lãbòrgu - 1993) - béł znónym kaszëbsczim kùmkôrzem. Wiele jegò wërzinków je zebrónëch w Mùzeum w Lãbòrgu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Stãżëca
Stãżëca (Szlacheckô Stãżëca ë Kroléwskô Stãżëca, pòl. Stężyca, miem. Stendsitz) – to je kaszëbskô wies w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Stãżëca. Ta wies je nad Górnym Reduńsczim Jezorem. Tu je kòscół z 1706 rokù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Stãżëca Kategòrëjô:Kaszëbë
Préklowatô gùreczka
thumb|Préklowatô gùreczka Préklowatô gùreczka (Echinocystis lobata) – to je roscëna z rodzëznë baniowatëch. Òstatny czas òna rosce téż na Kaszëbach. Zlikwidowac ją je cãżkò, a pòdłùg prawa òna w Pòlsce nié mô rosnąc. Może ptôche ją rozséwają?
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Jezórny òczerôk
Jezórny òczerôk (Schoenoplectus lacustris) - to je roscëna z rodzëznë Cyperaceae Juss. Òn rosce np. przë brzegach jezór. Jezórny òczerôk m.jin. rosce na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
ORP Kaszub (1987)
thumb|ORP Kaszub ORP Kaszub - to je pòlskò kòrwéta, na służbie òd 1987 rokù. Òna je zbùdowónô w òkrãtowni w Gduńskù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsk
David A. R. White
David A. R. White (úr. 12 maja 1970) - je amerikańsczim teatrownikâ.
Kategòrëjô:Film Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Antón Kónkel
Antón Kónkel (Antoni Konkel) - ùr. 1938 rokù w Jastarni, je znónym spòlëznowim dzejôrzã, chtëren wiele lat robił jakno lékôrz w Jastarni. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w Gduńskù, a béł praktikòwny doktór do 2007 r. Ten kaszëbsczi dzejôrz biwôł dosc wiele w stôri rëbacczi chëczi w Jastarni, a pisôł dosc wiele ni leno w "Pomeranii".
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Medicyna
Pòbłocé (stołpsczi kréz)
thumb|Pòbłocé - szkòła Pòbłocé - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Køge
right|200px|Køge right|200px Køge je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 34 937 (2010).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Dëńskô
Przezdrzélnikòwaté
Przezdrzélnikòwaté (Libellulidae) - to je rodzëzna òwadów z rzãdu przezdrzélników (Odonata). Òne żëją m. jin. na Kaszëbach,
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Òwadë
Cërzónka
thumb|Cërzónka Cërzónka (Spatula querquedula syn. Anas querquedula) – to je ôrt strzédnégò wòdnégò ptôcha z rodzëznë kaczkòwatëch (Anatidae). Ten wanożny ptôch biwô na Kaszëbach.
Réga
thumb|100px|right|Resczi herb thumb|100px|right|Stôri resczi herb Réga (we zdrojach: *Rega, Regenwolde 1288, villam Regam 1305, Regenwalde; pòl. Resko, miem. Regenwalde) - garc w łobesczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Régą.
Lëdztwò gardu: 4.354 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 4,49 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Młoleczka
Młoleczka - to je jakbë baro môłi wietrzny młin. Òna je zôbôwką dlô dzecy.
Kategòrëjô:Zôbôwczi
Zesłanié Swiãtégò Dëcha
Lud zwie to swiãto Zeloné Swiątczi i czasem Kaszëbi stroją na nie kòl dwiérzów brzózkama.
Przësłowié: Do Swiãtégò Dëcha nie zjimôj kòżëcha, a pò Swiãtim Dëchù chòdzë téż w kòżëchù.
Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Sodłónie
Sodłónie - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Witóld Fòrmańsczi
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlskô Fòrmańsczi, Witóld
Leszczëna
thumb|Corylus avellana Leszczëna (Corylus L.) – to je szlach drzéwiãt i krzów z rodzëznë brzózkòwatëch (Betulaceae Gray). Leszczëna rosce m. jin. na Kaszëbach i tu biwałë kòsze ùplotłé z leszczënë.
Swiniô pùrchwa
Swiniô pùrchwa (Haematopinus suis)  - to je ôrt òwada z rodzëznë Haematopinidae. Z tima pùrchwama béł skweres m. jin. na Kaszëbsczim Pòjezerzu. Domôcô swinia czasã miéwô je na chrzepce. To je cëzożiwca.
Leszczëna
Kategòrëjô:Bòtanika
Swiniô pùrchwa
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Òwadë
Bąkòwò
Bąkòwò - to je kaszëbskô wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Kòsznajderiô
Kòsznajderiô abò Kòsznéderiô (miem. Koschneiderei) - to bëłë zemie na pôłnié òd Chònic gdze òd XIV stalata do 1945 rokù mieszkelë Miemcë. Czedës ti miészëznë bëło tam wiele we wsach np. w Òstrowitim, ale to sã zmiéniało po II swiatowi wòjnie. W rãkach tich Miemców bëło dzél gbùrsczi zemi. Pò 1945 rokù ò Kòsznajdrach jesz piszą, a niejedny z nich są wierã pò dłudżëch latach Kaszëbama.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Geògrafijô
Rozwerk
260px|thumb|Rozwerk Rozwerk – to béł mechaniczny przërëchtënk, chtëren mòc zwierzów (np. kòni) zmieniwôł na sztërk òbrocënë prowadzony do stacjonarnëch maszinów np. draszmaszina czë seczkarka. Midzë rozwerkã a masziną bëła szczëpnica.
Lëteratura
`
Rzuszcze
thumb|Rzuszcze Rzuszcze - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Reduniô
thumb|Reduniô kòl Lnisk Reduniô to je rzéka dłużawë 103,2 km. Òna wpłiwô do Mòtławë.
Akòrdeón
thumb|Akòrdión klawiszowy Akòrdión - instrument muzyczny zarëchòwóny do karna aerofònów abò idiofònów dãtëch. Je to ôrt harmònii, òparti na przelotowim zwãcznikù. Instrument mùzyczny ò baro skòmplikòwóny bùdowie, bòkadnëch òdmianach i miarach. Grający mùszi wëmagac òd se spòsobnotë ùwadżi i fizyczny sëłë.
Definicjô
Zwãk pòwstaje przez dërgòtanié lëstka, czedë miech przë akòrdionie je pòrëszany i przechòdzy przez niegò left. Przódy akòrdión grôł przë ùżëcim nogòwich miechów, chtërne z czasã òstałe zastąpiony przez rãczny miech. Instrument ten z prawi strónë mô klawiaturã klawiszową ( abò knąpczi przë akordeonie knąpkòwym), a z lewi strónë mô knąpczi (zwãczi basowi, akòrdë, a téż, chòc nie zawdë – manuał melodyczny zwany baritonem.
Niechtërny instrumentoznawcë ùmólniają akòrdión w karnie idiofònów, równak taczié twierdzenié je diskùsyjné, bò idiofòny same w se są zdrzódłem zwãku, a w akòrdionie zwãczi wprawióne są w dërgòtanié przez słup leftu – jak to je u aerofònów.
Bùdowa
Basowô stróna: knąpczi ùłożoné w rzãdë i rédźi. Rédźi ùłożoné są wedle kòła kwintowégò, dwa pierszi rzãdë dobiwają pòjedinczé zwãczi, trzecy rząd akòrdë dùrowé, czwiôrti akòrdë mòllowé, piąti septymòwi sztërozwãczi, szósti sztërozwãczi zmieszony (pò strónie basowi w dwóch òstatnych régach są knąpczi, chtërne brzemią pòtrójno.
Historiô
Pierszi prototip akòrdióna zbùdowôł w 1822 rokù Friderik Buschmann. Akòrdión w dzysdniôwi pòstaceji zméstrowôł w 1829 rokù Cyrill Demión, we Wiedniu. Miôł òn jeden manuał, miech, grif i piãc klawiszy. Jegò  nôwôżniészą cechą bëła mòżlewòsc grë akòrdama, stądka pòzwa – akòrdión.
Nôwôżniészi wërôbiôrzë akòrdióna
1. pòlskô Mùza
2. niemiecczé Hohner i Weltmeister
3. italsczé Paolo Soprani i Pigini 4. francusczé Alexandre
Typë akòrdióna
1. akòrdión sztandardowi
2. akòrdión klasiczny
3. akòrdión basowi
4. bajan
5. bandeon
6. kòncertinô
7. harmòniô
Bëlny akòrdionistë
Astor Piazzolla  – ùrodzeł sã 11 strëmiannika 1921 rokù w Argentënie, jakno syn emigrantów italsczich. Dzysô je nazwóny méstrã òd tãga. Wszëtce akòrdionistë spòtikają sã z lëteraturą Astora Piazzolli òsoblëwò czedë idą szlachã rozriwkòwi  mùzyczi. Òn ledôł jazz. Naùczôł gò sôm Sergiusz Rachmaninow.
Richard Galliano (ùr. 12 gòdnika w Cannes – francusczé ùtwórca i multiinstrumentalista, akòrdionista-wirtuoz.  Galliano współprôcował m.jin. z wiôldżima jak: Al Foster, Juliette Gréco, Charles Aznavour, Ron Carter, Chet Baker, Trilok Gurtu, Jan Garbarek, Michel Petrucciani czy Bobby McFerrin.
Maria Kalaniemi (ùr. 27 maja 1964) – fińskô akòrdionistkô grająca na akòrdionie gùzowém, skùńczëła a pózni ùczëła na  Wëdzale Muzyczi Fòlkowé Akademii Sibeliusa. W swòji  muzyce sygô do muzyczi fòlkòwé jak téż  muzyczi pòwôżny.
Piotr Chołołowicz (ùr. 1971 w Hajnówce) - muzyk, akòrdionista. Je profesorã na  Akademii Muzyczny w Katowicach,a téż w Burgtheater w Wiedniu. Współzôłożycel trio akòrdionowégò Ars Harmonica z cztërnym grô w krôju i w wielu krôjach Europy.
Marcin Wyrostek (ùr. 16 rujana 1981 w Jeleniej Górze) – polski akòrdionista. W 2009 wëgrôł drëgą edycjã programa Môm talent. Je absolwentã i wykłôdowcã Akademii Muzyczné im. Karóla Szymanowsczégò w Katowicach.
Mùzeùm akòrdionów w Kòscérznie
Pierszé w Pòlsce mùzeùm akòrdionu i pòdobnëch instrumentów pòwstało w Kòscérznie.
Lëteratura
Sherman R. Seldon P., Muzyka klasyczna dla żółtodziobów, Poznań 2000.
Pichura J. Strokosz-Michalak R., Mały leksykon akordeonu, WSP Częstochowa 1995.
Przëpisë
Kategòrëjô:Jinstrumeńta
Czerzenka
200px|thumb|Czerzenka Czerzenka – to béł przërëchtënk do rãcznégò czerznianiô masła.
Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Krzëszlôk
thumb|Krzëszlôczi w bôce Krzëszlôk – to je drzewiany element np. w bôce, chtëren łączi spódk z bortą. Ón mòże bëc z krzëwi grëbi  gałãzë dãbù.
Kategòrëjô:Technika
Andrzéj Slëwińsczi
right|thumb|250px|Biskùp Andrzéj Slëwińsczi Andrzéj Slëwińsczi (1939-2009) - ùrodzył sã w Wôrblëni w gminie Pùck. W latach 1956–1961 sztudérowôł w Wëższi Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tùwò dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1961 r. Jakno ksądz béł nôprzód w Łątczińsczi Wigòdze. Òd 1986 rokù béł biskùpã. Jakno biskùp sufragan chełmińsczi diecezji miôł dobré zdanié ò dolmaczenim z pòlsczégò "Nowégò Testameńtu" (1993) na kaszëbsczi jãzëk zrobionym przez Eùgeniusza Gòłąbka. Ten syn Kaszëbsczi Zemi je pòchòwóny w Jelbiągù, gdze béł òrdinariuszem.
Juanes
thumb|Juanes (2008) Juanes (Juan Esteban Aristizábal Vásquez), (1972) je Kolumbiô spiéwôrzã.
Kategòrëjô:Mùzycë
Piotrëszka
thumb|Piotrëszka Piotrëszka (Petroselinum crispum) - to je dwalatnô roscëna z rodzëznë zelerowatëch. Òna rosce m.jin. w ògródkach na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Ògardowizna
Holstebro
right|200px|Holstebro right|200px Holstebro je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 34 024 (2010).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Dëńskô
Wiejadło
260px|thumb|Robòta z wiejadłã w [[Azëjô|Azje]]
Wiejadło - to bëła rzecz ùżiwónô w gbùrzëznie do òbczëszczaniô zôrna (òddzélaniô zôrnów zbòżô òd plewów), terô to colemało robi kòmbajn, a mòże jesz klapra. Òno mòże bëc ùziwóné nad klepiszczã jak je pòriwny wiater (szarpawica).
Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Skòrzëno
thumb|Skòrzëno - òpùstné bùdinczi w 2010 rokù Skòrzëno - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce. W 1784 rokù tu bëło wiele pò kaszëbskù gôdóné.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Warblëno
Warblëno - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Drezdëno
thumb|Widzënk z Drezdëna Drezdëno (miem. Dresden) - to je gard Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi. Tu je techniczny ùniwersytet.
Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Dzëbôl
Dzëbôl (Ornithorhynchus anatinus) − żëje w Aùstralie. To je ôrt suska, chtëren - co za dzyw - niese jaja jak gadzënë. Jegò młodé klëją sã z jôj i pòtemù susają mlékò matczi.
Kategòrëjô:Aùstralëjô
Szelewò
Szelewò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Minysterstwò Cyfrizacji
Minysterstwò Cyfrizacji (pòl.:Ministerstwo Cyfryzacji) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd 2015 rokù, a zajimô sã cyfrizacją.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlitologijô
Mölnlycke
right|250px right|250px| Ùniwersytet Wendelsberg Mölnlycke je gardã w Szwedzce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szwedzkô
Wòdny lëbòszczk
thumb|Wòdny lëbòszczk Wòdny lëbòszczk (Ipomoea aquatica L.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë pòwijôczowatëch (Convolvulaceae Juss.). Òn je do jedzeniô, a rosce m. jin. w Azje.
Kategòrëjô:Bòtanika
Paul Chauchard
Paul Chauchard (ùr. 1912 rokù w Parizu – ùm. 2003 rokù) - beł lékôrz i katolëcczi filozófa z Francje.
Szelda
thumb|upright=2|Kôrta z Szeldą w [[Eùropa|Eùropie]] Szelda to je rzéka dłużawë 360 km w Eùropie. Ji wòdë płëną z Francje przez Belgijską i Néderlandzką do Nordowégò Mòrza.
Paul Chauchard
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Francëjô
Ùdmùrcjô
'''250px|thumb|Ùdmùrcjô Ùdmùrcjô – repùblika w Rusczi Federacëji na terenie Eùropë. Tu wiele lëdzy gôdô ùdmùrcczim jãzëkiem.
Szelda
Kategòrëjô:Geògrafijô Kategòrëjô:Eùropa
Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi
Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi (Adam Szada Borzyszkowski) - ùmarłi 2010 roku czej miôł 28 lat, ze wsë Trzebiôtkòwa béł żôłnérzã. Jaczis czas òn béł w Kòszlënie, ale téż na wòjnie w Irakù. Òn béł zabiti jakno żôłnérz. Jegò białka mieszka we wsë Trzebiôtkòwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Łasëca
Kategòrëjô:Òwadë
Wòjcech Cëchòsz
Wòjcech Cëchòsz (pl Wojciech Cichosz) - ùr. 20 stëcznika 1968 w Kartuzach. W młodich latach ùcził sã m. jin. w Kartuzach. Pòtemù sztudérowôł w Dëchòwny Seminarëji w Gduńskù. Tuwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1993 rokù. Jakno ksądz béł nôprzód w Gdinie. Òd 2015 rokù òn je profesorã. Òn gôdô i psze w sétme jãzëkach, a w tim pò greckù.
Zemnowòdny dërdest
thumb|Zemnowòdny dërdest Zemnowòdny dërdest (Persicaria amphibia) - to je ôrt roscënë z rodzëznë dërdestowatëch (Polygonaceae). Na Kaszëbach rosce wiele tegò dërdestu.
Kategòrëjô:Dërdestowaté
Wòjcech Cëchòsz
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół Kategòrëjô:Kaszëbi
Kamiéń (krôjińsczi)
thumb|100px|right|Kamiéńsczi herb Kamiéń (w zdrojach: Lapis 1107, commendatores ... Camenensis 1339, Kazimirus . . . rex Polonie ... in fluvio Camona situatam . . . civitatem pro iure Theutunico . . . locare (damus) . . . nomen eidem civitati Camona imponendo 1360, Kamyn 1370, Camen 1374, 1384, Camień 1381-1385, Camyen 1584 (Ortelius), Camien 1612 (Langenes), Camina, Camyn, Cammin, Kamin, Kamień, Kamień Pomorski 1920-1939; Kamjenj (Cenôwa), w kamińsczim krézu (Ramułt); pòl. Kamień Krajeński, miem. Kamin in Westpreußen) - garc w sãpòleńsczim krézu w Kùjawskò-Pòmòrsczim wòjewództwie mizë jezorama Mòchel ë Brzëchòwò.
Lëdztwò gardu: 2.342 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 3,65 km2
Tuszkòwë
Tuszkòwë - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpùsz, w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Rozmajitoscë
Z tą wsą parłãczi sã gôdka ò Tuszkòwsczi Matce :
Wiôlgô Wies (stołpsczi kréz)
thumb|Wiôlgô Wies Wiôlgô Wies - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Tuszkòwë
Lëteratura
Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, s. 438.
Wiôlgô Wies (stołpsczi kréz)
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Tuszkòwë
Przëpisczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpùsz Kategòrëjô:Kaszëbë
Frébùrg/Fribourg
thumb|Widzënk z Frébùrga thumb|Herb Frébùrg/Fribourg (miem. Freiburg) - to je gard w Szwajcarsce. Tu je dwamòwny ùniwersytet.
Kategòrëjô:Szwajcarskô
Krãżel
Krãżel abò krążel - to je òkrãgłô rzecz, chtërna pò pùsceniu krãcy sã jaczis czas np. na stole. Òn je zôbôwką dlô dzecy.
Lëteratura
Kategòrëjô:Zôbôwczi
Paweł Szefka
Paweł Szefka (ùr. 21 lëpinca 1910 - ùm. 29 łżëkwiata 1991) - béł szkólnym. Òn skùncził szkòłã w Wejrowie, ale sztudérowôł téż na ùniwersytece. Òn pisôł ò kaszëbsczich jinstrumentach i tuńcach, a napisôł m. jin.: "Tańce kaszubskie" Z. 1 (1957), "Wrëjôrze jidą : widowisko plenerowe z kaszubskich obrzędów dyngusowych" (1981) czë Narzędzia i instrumenty muzyczne z Kaszub i Kociewia (1982).
Ùdmùrcjô
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Ruskô
Paweł Szefka
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Anggun
thumb|right|200px|Anggun Anggun (Anggun Cipta Sasmi), (ùr. 29 łżëkwiata 1974 r.) - je spiéwôrką (pop) ùrodzoną w Jindonezji.
Kategòrëjô:Mùzycë Kategòrëjô:Jindonezjô
Halina Wréza
Halina (Léna) Wréza (ùr. 30 lëstopadnika 1949 rokù w Lesnie, gmina Szëmôłd) - je kaszëbską pisôrką.
Znóné są ji tekstë: Ùja Aùgùst (2004) i Wdôr (1996).
Bùtnowé lënczi
Ùja Aùgùst (pò czeskù)
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbi
Mrocza
thumb|100px|right|Mrotecczi herb Mrocza (we zdrojach: Mroscha 1288, civitate Mrocza 1393, Mrzotsza 1470, Mrocza 1578; pòl. Mrocza, miem. Mrotschen, 1939–1942 Schönhausen, 1942–1945 Immenheim) - garc w naczelsczim krézu w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie
Lëdztwò gardu: 4.219 (2007)
Wiéchrzëzna gardu: 4,32 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Strzënówka
thumb|Strzënówczi - òn i òna Strzënówka abò zôlójka (Anas platyrhynchos L.) - to je wiôldżi, wòdny ptôch z rodzëznë kaczkòwatëch (Anatidae). Òna żëje m.jin. na Kaszëbach. Strzënówka zjôdô m.jin. smôrzcze np. stôwkòwé swòrczi.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaczkòwaté
Osasko
60px|left
Marzëbiónka
thumb|Marzëbiónczi Marzëbiónka (Bellis perennis) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë astrowatëch. Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Osasko
Osasko (Osasco), gard w Brazylëji.
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Brazylskô
Bëkôcz
Bëkôcz (Melanitta nigra) - to je strzédny wòdny ptôch z rodzëznë kaczkòwatëch. Òn mòże zëmòwac na ùbrzegù Bôłtu.
Wëkòsewò
thumb|Wëkòsewò Wëkòsewò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji
160px|thumb| Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji (pòl.: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno zajimô sã m.jin. kaszëbizną.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlitologijô
Seczkarka
260px|thumb|Stôrô seczkarka
Seczkarka - to je maszina ùżiwónô w gbùrzëznie do rznieniô np. słomë na seczkã. Òna mòże miec lôdã i pasowé kòło.
Kategòrëjô:Gbùrzëzna Kategòrëjô:Maszinë
Pólnô niezabôtka
200px|thumb|Pólnô niezabôtka Pólnô niezabôtka (Myosotis arvensis) - to je ôrt roscënë z rodzëznë wòdrôkòwatëch. Te niezabôtczi roscą m. jin. na Kaszëbach, a òna mòże kwitnąc w łżëkwiace.
Kategòrëjô:Bòtanika
Szôlińc
Szôlińc (Cicuta L.) – to je szlach baro trëjącëch roscënów z rodzëznë zelerowatëch. Tu słëchô np. Cicuta virosa.
Kategòrëjô:Bòtanika
Pòmòrskô Hôwinga
thumb|Pòmòrskô Hôwinga i òkòlé - satelitarny òdjimk Pòmòrskô Hôwinga je roztoką w pôłniowò-zôpadnim dzélu Bôłtu. Ùbrzég je Pòlsczi i Miemiecczi.
Brda
Brda (téż Dbra) - to je rzéka dłużawë 238 km. Òna wpłiwô do Wisłë. Na Brdze mòże bëc Kaszëbsczi Czôłenkòwi Spłiw „Szlachama Remùsa”.
Lëteratura
Kategòrëjô:Geògrafijô
Hebe Camargo
thumb|Hebe Camago Hebe Maria Camargo (ùr. 8 strëmiannika 1929 - ùm. 29 séwnika 2012 rokù) - bëła brazylską teatrownicą.
Camargo, Hebe Kategòrëjô:Brazylskô
Żerëchòwò
thumb|Żerëchòwò Żerëchòwò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Pùckô Hôwinga
thumb|left|Pòrt w [[Pùckù]] thumb|Pùckô Hôwinga i òkòlé - satelitarny òdjimk Pùckô Hôwinga je zôpadnym dzélem Gduńsczi Hôwindżi. To są snôdczé wòdë Bôłtu nôbarżi pòdajné na cësk zgnojeniów w òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. Nôwôżniészima pòrtama nad Pùcką Hôwingą są: Pùck, Hél i Jastarniô. Tu w 2018 rokù ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch mòże doprowadzec biwanié w zgnojonym òkrãżém.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô: Bôłt Kategòrëjô: Roztoczi
Bùlra
260px|thumb|Klapra
Lëteratura
Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Pólnô szczawa
Kategòrëjô:Bòtanika
Miesądz
thumb|Widzënk Miesąca ze Zemi Miesąc (symbòl: ; jiné miona: miesidz, ksãżëc, miesądz) to je jedurny nôtërny satelita Zemi. Òn krąży wkół Zemi ë mô rozmajité fazë. Na Miesącë bëlë w 1969r. dwaji Amerikanie.
Lëteratura
Kategòrëjô:Astronomijô
Wòlëniô (stołpsczi kréz)
thumb|Wòlëniô Wòlëniô - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Jerzy Stuhr
thumb|Stuhr w 2015 rokù Jerzy Oskar Stuhr (Jerzi Oskar Stur) - je znòny pòlsczi teatrownik, chtëren pisze téż scenarniczi i je reżiséra  filmów np. Duże zwierzę.
Żëcé
Òn ùrodzył sã 18 łżëkwiata 1947 rokù w Krakòwie. Z lat 70. XX stalata znónô jegò rola Belzebùba w teatrze. Òn grôł rolã np. w filmie Habemus papam - Mamy papieża (2011) i napisôł ksążczi m.jin.: Stuhrowie: Historie Rodzinne ë Tak sobie myślę.... W 2011 rokù òn zachòrził na reka, a w 2013 rokù pò léczenim ta chòroba sã copnãła.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô: Film Jerzy, Stuhr
Żelkòwò
thumb|Żelkòwò - kòscół Żelkòwò - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce. Tu je kòscół. W Żelkòwie w 2008 rokù mieszkało 280 lëdzy.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Kaszëbienié
Kaszëbienié - to je zastąpienié ć, ś, ź, dź przez c, s, z, dz (np. pò pòlskù świat, zima, ziemia, rodzić, siedzieć to pò kaszëbskù je: swiat, zëma, zemia, rodzëc, sedzec). Kaszëbsczi alfabét ju w 1850 rokù ni miôł ć, ś, ź a nawetka ń.
Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk
Kotka
thumb|Kotka Kotka je fińszczim gardã.
Czôrnogłowòwô miewa
thumb|Czôrnogłowòwô miewa Czôrnogłowòwô miewa (Ichthyaetus melanocephalus) - to je wiôldżi wòdny ptôch z rodzëznë miewów (Laridae). Òna mòże bëc na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Miewë
Fragmeńtë Òkazaki
thumb|Replikacjô DNA z dobùdowëwónëma fragmeńtama Òkazaczégò w eùkarioticzny kòmórczi thumb|Synteza fragmeńtòw Òkazaczégò a. Nic matrëcowô b. Nic wiedącô c. Nic òpózniónô d. Widliczi replikacyjné e. Startér f. Fragmeńtë Òkazaczégò
Fragmeńtë Òkazaki− krótczé fragmeńtë nicë DNA, skłôdającë sã z 100–2000 nukleòtidów, dobùdowëwóné bez pòlymerazã DNA do startéra w procese replikacji DNA òb syntezë nicë òpóznióny. Pò ùsëniãcym startérów bez endonukleazë fragmeńtë Òkazaczégò są łãczóné bez ligazã w jednã całotã.
Ne fragmeńtë òdkrëté bëłë w rokù 1968 bez 2 japòńsczich mòlekularnëch biologów Rejidżégò Òkazaczégò (jap. 岡崎令治) i jegò białkã Cuneko Òkazaky (jap. 岡崎恒子) s jich badérsczim karnã i òstałë mionowóné na jich chwałã.
Lëteratura
Kategòrëjô:Biologijô
Brudzewò
Brudzewò - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Główczëce
Główczëce (pol Główczyce) - są kaszëbską wsą w gminie Główczëce, w stołpsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Tu je kòscół zbùdowóny w 1891 rokù i przez stalata mieszkelë Kaszëbi.
Brudzewò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Pùcczi kréz Kategòrëjô:Gmina Pùck
Główczëce
Rozmajitoscë
Aleksander Majkòwsczi napisôł, że Remùs béł w Główczëcach jak piorën spôlił swiątiniã, "w chtërny zgasëlë mòwã tich, co jã zbùdowelë (...)."
Bùtnowé lënczi
! Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Kruzowatô szczawa
mały|Kruzowatô szczawa
Kruzowatô szczawa (Rumex crispus L.) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë dërdestowatëch (Polygonaceae). M. jin. na Kaszëbach òna rosce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szczawa
Karlskrona
thumb|Karlskrona Karlskrona je szwedzczim gardã.
Kategòrëjô:Szwedzkô
Czôrnô bòrówka
thumb|Czôrnô bòrówka thumb|Kwitnący krzôk thumb|Kwitnącô bòrówka thumb|Brzôd thumb|Brzôd thumb|Jagòdzënë
Czôrnô bòrówka (pl: Borówka czarna, łac. Vaccinium myrtillus) – gatënk wielolatny roscënë z rodzënë wrzosowatëch (Ericaceae). Mô wiele pòzwów, m.in. jagòda, czôrnô jagòda, lesnô jagòda, mòdrô jagòda, brzësznica.
Wëstãpòwanié
Czôrnô bòrówka je szerok rozcygniãtô w Azjë, Eùropie i Nordowi Americe na òbszarze ò łagòdnym, strzédnym ë pòlarnym klimace. W Pòlsce je zwëczajnô, równak na nizënach, jak ë w gòrach.
Ekòlogiô
Czôrnô borówka rosce na lóznëch, mòkrawëch, kwasnëch zemiach, przede wszëtczim w jiglastëch lasach. Kwiatë są zapiszoné przez òwadë. Roscëna ta je wskôzywôczem kwasnych zem. Kwitnie òd łżëkwiata do czerwińca.
Zastosowanié
Roscëna leczniczô, sërowina zelarskô, brzôd mô dżerbòwina, witaminë C i B1. Świéżi brzôd mô dzejanié rozlózowóné przë zacwiardzeniô ë jednoczasno procëm biegùnce. Brzësznice dôwają dzecóm, czej je brzuszk bòli. Sëszony brzôd dzeja téż procëm biegùnce, antisepticzno, procëm gòrączce. Lëste dopasëwùje sã w stónach zapôliwnëch ùkłôdu mòczowégò, téż jakò pòmòcny spòsób przë leczenim cëkrowi chòroscë. Zjôdanié swiéżich jagód ë jich produktów wzmòcniwô zdrok, pòprôwiô òstrosc widzeniô, przede wszëtczim ò cemkù. Czôrnô jagòda zabezpieczô przed kùrzëcą, temù wôrt ją dawac górnikóm, młënôrzóm ë kòminiôrzóm. Sok bëwa ùżëwôné do farbòwaniô win. Z jagód wërôbiané są kònfiturë ë dżemë. Òsłodzoné brzôd, sërowé abò mrożoné, wëzwëskòwóné je jakò farsz klósków abò jakò dodôwk do deserów, np. plińców.
Bibliografiô
Kategòrëjô:Biologijô Kategòrëjô:Roscënë
Òwczô kòstrzewa
left|thumb|250px| Òwczô kòstrzewa Òwczô kòstrzewa (Festuca ovina L.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë Poaceae. Ta trôwa bëła na Kaszëbach sónô.
Kategòrëjô:Bòtanika
Kòstrzewa
left|thumb|250px| Festuca pratensis Kòstrzewa (Festuca L.) - to je szlach roscënów z rodzëznë Poaceae. Te trôwë sã gdze 10–200 cm wësoczi.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Milorad Pavić
thumb|right|Pavić w 2007 rokù Milorad Pavić (cyrilica: Милорад Павић; ùr. 15 pazdzérznika 1929 w Belgradze - ùm. 30 lëstopadnika 2009 w Belgradze) –  je wôżnym serbsczim prozajikã i pòétą.
Ùsôdztwò (wëjimk)
W pòlsczim jãzëkù wëdóné òstałë:
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Serbskô Kategòrëjô:Pisarze Kategòrëjô:Tołmôcze
Parafiô p.w. sw. Apòstołów Piotra i Pawła w Główczëcach
260px|thumb|Kòscół parafialny w Główczëcach '''Parafiô p.w. sw. Apòstołów Piotra i Pawła w Główczëcach''' - to je parafiô w Główczëcach. Ji kòscół parafialny je zbùdowóny na neogòticczé mòdło, òn nie béł z pòczątkù katolëcczi.
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Grzebajk
Grzebajk – to je rãczné nôrzãdo, chtërno brëkùją np. do pòprôwianiô ògnia w piéckù.
Kategòrëjô:Nôrzãda
Palatalizacjô
Palatalizacjô - w kaszëbsczim jãzëkù to je rozwij k’, g’ w cz, dż np. taczé nodżi. To sã mògło stac ju pò wëmercym pòłabiznë - XVI stalata (np. Radki - Radczi, 1593).
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk
Domôtówkò
Domôtówkò - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Pùcczi kréz Kategòrëjô:Gmina Pùck
Wierzchòcëna
Wierzchòcëna – kaszëbskô wies w òbéńdze Charzëkòwsczi Rówiznë, w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Lëpnica.
Òficjalną kaszëbską pòzwã wsë wprowadzëlë 3 séwnika 2013.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Lëpińce
DNA
Kwas deòksyribònuklejinowy (abò KDN), w anielsczim DNA (deoxyribonucleic acid), to je biopòlimer, chtërni zamëka geneticzni informacëji w żëwich òrganizmëch, i je ò sztrukturze 2 nicë, zwiniãtëch w sztôłt helisë.
Ne 2 nicë DNA to pòlinukleòtidë, skłôdającë sã z nukleòtidów, chtërnë skłôdają sã z cëkru deòksyribòzë, sparłãczonégò z 4 tãcheniowemi zasadami: 2 purënowë – adenina (A abò Ade) i guanina (G abò Gua) – i 2 pirëmidënowë: cëtozyna (C abò Cyt) i tëmina (T abò Thy). Ne zasadë wiążą sã w kòmplementarnë parë A-T i G-C, chtërnë jakò môłé strzonki parłãczą 2 dłëgë nicë deòksyribòzowe.
W eùkariontëch DNA je w binë kòmórkòw, w prokariontëch DNA je w cytoplazmë, we wirusëch DNA je w kapsëdach.
Lëteratura
Kategòrëjô:Biologijô Kategòrëjô:Mikrobiologiô
Zebrónô szczawa
mały|Zebrónô szczawa
Zebrónô szczawa (Rumex conglomeratus) - to je ôrt roscënë z rodzëznë dërdestowatëch. M. jin. na Kaszëbach òna rosce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Eùropejsczi bòber
200px|thumb|Eùropejsczi bòber 200px|thumb|Tak zãbama bòbrë mògą spùszczac drzéwiã Eùropejsczi bòber (Castor fiber L.) – to je susk i kòl nas nôwikszi grëzôk z rodzëznë bòbrowatëch (Castoridae). Òn mòże wôżëc do 29 kg i żëc m. jin. na Kaszëbach. W latach 1978–1979 do Brdë bëłë wpùszczoné eùropejsczi bòbrë i tak òne biwają téż na Kaszëbach. Òne są tu òbjimniãti dzélową òchrónią, ale òd 1 rujana do 15 gromicznika mòże na nie jachtowac.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Susczi
Torfnik
thumb|Torfnik Torfnik (Tringa totanus) - to je strzédny wanożny ptôch z rodzëznë bekasowatëch (Scolopacidae). Òn mòże żëc na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bekasowaté
Sztãgwôłd
Sztãgwôłd (pòl. Jodłowno) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu. Tu miałë bëc grobë lëdzy, tak wiôldżich jak stolemi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Łąkòwô kòstrzewa
left|thumb|250px| Łąkòwô kòstrzewa left|thumb|250px| Łąkòwô kòstrzewa Łąkòwô kòstrzewa (Festuca pratensis) - to je ôrt roscënë z rodzëznë Poaceae. Ta trôwa rosce m.jin. na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Lésno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Kaszëbsczi Kanôl
Kaszëbsczi Kanôl - to je kanôl dłużawë kòle 2 km w Gduńskù zrobiony w latach 1901 - 1904.
Kategòrëjô:Gduńsk
Turkù
thumb|Widzënk kòl katédrë w Turkù òb jeséń Turkù - to je fińsczi gard. To je partnersczi gard Gduńska.
Bùtnowé lënczi
*
CSB TV
CSB TV (Cassubia TV) – dôwny telewizyjny kanał, jaczi jistniôł w latach 2010-2012, pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô. Mia sedzbã w Rëmii.
Historiô
Telewizjô zaczãła nadawac 1 zélnika 2010. Ji gwôscëcélã bëła spółka z o.o. „Media Kaszëbë”. Ùsôdzcë kanału (m.jin. Artur Jablonsczi ) chcelë, żebë miôł òn òglowi charakter, równak òsoblëwie béł sczerowóny do kòl 2,5-milionowi spòlëznë Kaszëbów i mieszkańców Pòmòrzégò, jich pòtómków rozsónëch òd Zôpadny Europë do Nordowi Americzi, jak téż mieszkańców jinëch regionów Pòlsczi, chcącëch wiédzë ò Pòmorzim i mòrsczi tematice.
Rëchło òkôzało sã, że regionalny pòdjimcowie nie bëlë zajinteresowóny reklamą w CSB. Òkróm tegò Minysterstwa Bënowëch Sprôw i Administracji pòmògło telewizje kwòtą leno 85 tës. zł, co sygło na  zrobienié le jednégò kaszëbsczégò programù (w planach bëło zrobienié òsmë za  1 mln zł). W telewizji bëło corôz gòrzi z dëtkama, włôscëcele zaczãlë zmiészëwac etatë (do lëpińca 2011 kòl trzëdzescë, na kùńcu zélnika 2011 – pòstãpnëch jednôsce). Zaniechóny òstôł dzél programów. W séwniku 2011 telewizjô ògłosëła swòjã niewëpłôtnosc. 14 maja 2012 kaszëbskô telewizjô do czësta zdżinãła z antenë.
Programë
Chòc kanał jistniôł baro krótkò, to òstôł zapamiãtóny jakò próba stwòrzeniô prôwdzëwie regionalny telewizje, w chtërny wôżny môl bë zajimôł kaszëbsczi jãzëk. Midzë rujanã 2010 rokù a czerwińcã 2011 rokù w ramówczi kanału nalazłë sã sniadaniowi programë, pùblicystika, wiadła, magazynë, repòrtaże, bôjki dlô dzecy pò kaszëbskù, seriale z kaszëbsczim lektorã, dokùmentalny i edukacyjny filmë.
Niechtërne programë :
Przëpisczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Redëszewò
Redëszewò - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Za dôwnëch lat pò kaszëbskù bëło napisóné Redeszewo. W 2008 rokù tu mieszkało 202 lëdzy.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Pùcczi kréz Kategòrëjô:Gmina Pùck
Błotnik
thumb|Błotnik Błotnik (Tringa glareola) - to je strzédny wanożny ptôch z rodzëznë bekasowatëch (Scolopacidae). Òn mòże żëc na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bekasowaté
Jakùb Kaszëba
Jakùb Kaszëba (ùr. 1988 r. w Gdinie) - balôrz, chtëren graje w karnie Kaszubia Kòscérzëna.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gdiniô
Wãdżel
Wãdżel (łac. Carbonium, drzewiani wãdżel) – to je chemiczny pierwiôstk, niemetal, chtëren baro łacno twòrzi wiele chemicznëch związków z jinemi pierwiôstczemi (na Zemi je 10 milionów badérowanëch związków wãgla) - i je we wszëtczich żiwech òrganizmëch, dzãka czimu wãdżel je baro wôżni dlô żëcégò na Zemi. W nôtërë wëstãpùją baro wiele zortów, związków i òdmian wãgla, np:
Agroturistika
thumb|Agroturistika w Americe
Agroturistika - to je spòsób wëpòczinkù w leżnoscach, chtërne szlachùją za wiesczima. Wiejsczé terenë kòl nas to są snôżé widzënczi, czësti lëft, bògactwò nôtërë, architektoniczné stôrôdôwnotë, kaszëbskô kùchniô, lëdowi kùńszt i żëczny gòspòdôrze. Corôz wicy lëdzy chce òdpòczëwac na wsë, w agroturisticznëch gòspòdarstwach. Czej są na to chãtny tej corôz wicy gbùrów jidze na to, żebë dac swòjë jizbë gòscóm. Temù dërch rosce wielëna i baza agroturisticznëch gòspòdarstwów.