cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1723
1723 / MDCCXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
1724
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1722 « 1723 « 1724 » 1725 » 1726
1723
Je to 1723 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 723. rok drëdżégò tësąclecô, 23. rok XVIII stolatégò, 3. rok 3-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Subisław I Rozkòscérzélc
Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi
1724
Ùmarlë
Kategòrëjô:XVIII stolat%C3%A9
1723
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1721 « 1722 « 1723 » 1724 » 1725
1722
1722 / MDCCXXII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
1723
Ùmarlë
Kategòrëjô:XVIII stolat%C3%A9
1722
Je to 1722 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 722. rok drëdżégò tësąclecô, 22. rok XVIII stolatégò, 2. rok 3-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1720 « 1721 « 1722 » 1723 » 1724
Kategòrëjô:XVIII stolat%C3%A9
926
926 / CMXXVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 926 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 926. rok pierszégò tësąclecégò, 26. rok X stolatégò, 6. rok 3-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 924 « 925 « 926 » 927 » 928
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Zemia
Zemia (symbòl: ) je trzecą pòsobicą (rechùjącë òd Słuńca), a piątą wedle wielgòscë planétą w Słuńcowim Ùstawie.
Wedle ùczałich Zemia ùfòrmòwa sã kòl 4,57 miljarda lat nazôd, a krótkò pò tim ùfòrmòwôł sã ji jedurny nôtëralny satelita - Miesądz. Wkòł Zemi, òkróm Miesądza, krążą jesz dwa pichòwé miesądze (miesądze Kordylewsczégò) i wiele sztëcznëch satelitów. Zemia mô pasowną masã i grawitacjã dlô ùtrzëmaniô wiodrowinë, chtërnô téż chróni przed szkódnym ùltrafioletowim parminienim i téż magnétowé pòle chróniącé przed słuńcowim wiatrã.
Geògrafiô Zemi
Òceanë:
Kòntinentë:
Nôwikszé òceanowé rowë:
Nôwikszé rédżi gór:
Szląsczé wòjewództwò
Szląsczé wòjewództwò (pòl. Województwo śląskie) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi.
Stolëcznym gardã szląsczégo wòjewództwa je Katowice.
Pòdôwczi
Wiéchrzëzna - 12 294 km²
Lëdztwò - 4 564 394
Gardë
!
Jan Walkùsz
Ks. prof. dr hab. Jón Walkùsz (ùr. 1955 rokù) z Klëkòwi Hëtë sztudirowôł w Wëższim Seminarium Dëchòwnim w Pelplinie. Òn je ùczonym Instytutu Historëji Katolecczégò Kòscoła na Lubelsczim Ùniwersytece i aùtorã zbiérków wiérzt: kaszëbsczich Kańta nôdzejë (1991), kaszëbsczich z gwôsnyma dolmaczeniama pòlsczima Jantarowi pôcerz (1991) i jin. Wëdôł - ''Swięti dzél dësze. Antologia kaszubskiej poezji religijnej'' (1981). Òn je aktiwny przë kònkùrsu "Rodnô Mòwa".
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Katolëcczi Kòscół
thumb|right|200px|Môłi Krziż thumb|left|Papiéż [[Francëszk (papiéż)|Frãcëszk]] Katolëcczi Kòscół (rzimsczégò òbrządkù) - nôwikszô na swiece chrzescëjańskô wëzaniowô zrzesznica, głoszącô regle wiarë ë żëcô zwóné katolëcëzną. Pierszi w nim je Biskùp Rzimù - Papiéż. W spòleznie z nim je kòlegium biskùpów z nim zrzeszonych. Dzysô Papiéżã je Frãcëszk.
Katolëcczi Kòscół je dzysô na Kaszëbach dominëjącą religiją, wikszosc Kaszëbów je wëznaniô rzimskò-katolecczégò. Pamiãtné słowa ò ùtrzëmanié swòji wiarë ë kùlturë wëpòwiedzôł do Kaszëbów, papiéż Jan Paweł II w Gdini i Sopóce. Swégò czasu nimò cëskù na germanizacjã prësczich władzów, Katolëcczi Kòscół béł ùznôwóny za òbstojenié pòlskòscë. Bëło tak nimò ùległoscë niechtërnëch biskùpów, bãdącëch – przë znajomòscë pòlsczégò czë kaszëbsczégò jãzëka – z rodowiznë Miemcama. Kaszëbsczi jãzëk do rzimskò-katolëcczegò òbrzãkù wprowôdzony òstôł w latach 90-tëch XX stalata. Wiele Kaszëbów i ni leno òni - w tim kòscele - mòdlą są ò jak nôchùtszé wëniesenié Słëdżi Bòżégò Kònstantina Dominika na wôłtôrze. Krziże na rozchódnëch drogach zrosłë są z widzënkã zemi Kaszëbów.
Słowackô
Słowackô, Słowackô Repùblika (sł. Slovenská republika, Slovensko) – państwò w westrzédnej Eùropie. Greńczë z Aùstreją (91 km), Pòlską (541 km), Czeską (215 km), Ùkrajiną (90 km) ôs Madżarską (515 km). Stolëcą tegò państwa je Bratisława (słow. Bratislava). Długòta greńców je 1355 km. Słowackô nié mô przistãpù do mòrza. Òd 1918 do 1993 béła w zrzeszë z Czeską w Czechosłowacëji. Òd 2004 r. słëchô do Eùropejsczi Ùniji. Tu je ùrzãdowi słowacczi jãzëk. Dominëjącą religiją w Słowacczi Repùblice je rzimskòkatolëckô wiara.
Katolëcczi Kòscół
!
Słowackô
Bùtnowé lënczi
*
ISO 639
ISO 639 to zestôwk midzënôrodnëch sztandarizacëjów tikającëch równoznacznégò reprezentowaniô mionów jãzëków z pòmòcą krótczich 2 czë 3 lëterowëch merków.
Zacwierdzoné ë wprowadzoné w żëcé są ju dwa sztandardë: za tima jidą jesz rozwijóné ISO 639-3 do ISO 639-5 Np. pòlsczi jãzëk mô w ISO 639-1 kòd <tt>pl</tt>, a w ISO 639-2 ë ISO 639-3 kòd <tt>pol</tt>, a kaszëbsczi jãzëk mô blós trzëlëterowi kòd w ISO 639-2 ë ISO 639-3 <tt>csb</tt>.
Friedrich Lorentz
Friedrich Lorentz (ùr. 18 gòdnika 1870 rokù w Güstrow, ùm. 29 strëmiannika 1937 rokù w Sopòce) - miemiecczi slawista, wôżny badéra jãzëka i kùlturë Kaszëbów ë Słowińców. Òd 1894 rokù doktor, chtëren kaszëbiznã rozdzelił wedle 21 dialektalnëch gromadów z 76 gwarama. Mieszkôł w: Gduńskù, Wejrowie, Kartuzach i Sopòce. W 1907 rokù założëlë w Kartuzach, m.jin Izydor Gùlgòwsczi ë òn Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié Verein für kaschubische Volkskunde, chtërno wëdôwało pismiono Mitteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde. Lorentz je ùsôdzcą: Die kaschubischen Ortsnamen nebst Ableitungen, Slovinizische Grammatik, Slovinizische Texte, Slovinizisches Wörterbuch, Teksty pomorskie, Zarys ogólnej pisowni i składni pomorsko-kaszubskiej, Zarys etnografii kaszubskiej, Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskim, Kaschubische Grammatik, Gramatyka pomorska i jin., a wespółautorã Kaszubi : kultura ludowa i język. Nôùkòwé dzejanié tegò meklembùrzczégò lingwistë miało znaczënk dlô szerszégò pòdjimniãcô przez młodą inteligencjã deji F. Cenôwë. W 1919 rokù jegò kaszëbsczi alfabét béł taczi:
A Ą B C Č D E É Ë F G H I J K L Ł M N Ń O Ó Ô Œ Ǫ P R Ř S Š T U V W Z Ž
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Lingwistika
Lubùsczé wòjewództwò
Lubùszczé wòjewództwò (pòl. Województwo lubuskie) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi.
Stolëcznym gardã lubùszczégò wòjewództwa je Gorzów Wielkopolski ë Zielona Góra.
Wiéchrzëzna - 13 984 km²
Lëdztwò - 1 009 198
Kategòrëjô:Lubùsczé wòjewództwò
Kòłodzeje
Kòłodzeje - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
1725
1725 / MDCCXXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1725 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 725. rok drëdżégò tësąclecô, 25. rok XVIII stolatégò, 5. rok 3-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1723 « 1724 « 1725 » 1726 » 1727
Kategòrëjô:XVIII stolaté
927
927 / CMXXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 927 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 927. rok pierszégò tësąclecégò, 27. rok X stolatégò, 7. rok 3-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 925 « 926 « 927 » 928 » 929
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Pelplin
right|thumb|Pelplińskô katédra
Pelplin (Pelplin) – to je gard w dërszewsczim krézu. Terô tu je katédra. Òd 1821 rokù bëła tu chełmińskô diecezjô ze stolëcą w tim gardze. Sztôłconé tu czedës w seminarii ksãża, bëlë przëszëkòwóné do starë ò dësze w pòlsczim i górnomiemiecczim jãzëkù. W zacht dzélu bëlë i są tu téż przedstôwcowie Kaszëbów. Tuwò béł téż pòmòcnym biskùpã Kònstantin Dominik. Znóné je tu Karno Kaszëbòlogów. W seminarii mòże je ùczony kaszëbsczi jãzëk. Terô to dali je stolëca pelplińsczi diecezji.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Dërszewsczi kréz Kategòrëjô:Kòcéwskô
Wszechswiat
thumb|Universum - C. Flammarion, Woodcut, Pariz 1888, Farwòwanié : Heikenwaelder Hugo, Widen 1998 Wszechswiat, zwóny téż Kòsmòsã, w òglowim rozmienim òznaczô wszëtkò co nas òkrãżô, całą materiã i energiã.
W pierszi pòłowie XX-gò stolatégò dlô wikszoscë ùczałich termin "Wszechswiat" (łac. universum, an. universe) òznaczôł całé continuum rëmòczasu w jaczim jistniejemë, razã z całą energiją i materëją w nim zamkłą. Próbë zrozmieniégò Wszechswiata w tim znaczënkù dokònuje sã w kòsmòlogiji, ùczbie jakô pòwsta ze sparłãczeniô fizyczi z astronomiją. W drëdżi pòłowie XX-gò stolatégò miół plac pòdzélënk kòsmòlogiji na òbserwacëjną (zwóną téż fizyczną) i teòreticzną. Òbserwacëjny kòsmòlogòwie są dbë, że nie je mòżlëwé badérowanié całégò continuum rëmòczasu. Teòreticzny kòsmòlogòwie zato mają nôdzejã duńc do pòznaniégò cawnotë rëmòczasu, mimò wiôldżi grãdoscë z zachòwanim empiricznëch ògrańczeniów w taczich rozważaniach.
Kategòrëjô:Astronomijô
Sejmòwô Bibloteka
Sejmòwô Bibloteka (pòl Biblioteka Sejmowa) - to je bibloteka przë Sejmie w Pòlsce. Òna je we Warszawie. Kaszëbi mają téż tu swòjé ksążczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Sejm
Amalka
Amalka (pl. Amalka) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno nad Gòwidlińsczim Jezorem. Amalka jest turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
928
Je to 928 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 928. rok pierszégò tësąclecégò, 28. rok X stolatégò, 8. rok 3-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 926 « 927 « 928 » 929 » 930
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Józef Ceynowa
Józef Ceynowa (1905-1991) z Pôłczëna. W II swiatowi wòjnie òn béł w lagrze dlô òficérów II-C Woldenberg. Dozérôł pòezjã zaangażowóną i prozã, np. ''Urënamle. Powiôstczi z komudnëch lat'' (1982), m.jin. dlô dzôtk i młodzëznë, np. ''Skarb i moc. Bajki puckie'' (1975) i jin. Pisôł téż pò pòlskù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbi
Bëlëno
Bëlëno (pòl. Bylina) - to je kaszëbskô wies w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Bëlëno je krótkò Żukówka.
Kategòrëjô:Gmina Parchòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Krakòwò
Krakòwò (pòl. Kraków, łac. Cracovia, miem. Krakau) - to je nôwikszim gardã ë stolëcą małopòlsczégo wòjewództwa. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. Do 1596 beł téż stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi. thumb|left|250px|
Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Czesczi jãzëk
Czesczi jãzëk – jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków.
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Czesczi jãzëk
Kòmisjô Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów
Kòmisjô Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów - to je jedna z sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã sprawama kùlturowi spadkòwiznë i tim cobë lëdzë bëlë sobie równy pòdług prawa.
Gniéżdżewò
thumb|left|Elektrownie na wiater w Gniéżdżewie thumb|Pòdwózark ògniôrzów w Gniéżdżewie
SIL International
SIL International je niezwëskòwną chrzescëjańską ùczałą òrganizacëją, chtërnej przédnym célã je sztudérowanié ë dokôzowanié mni znónëch jãzëków bë pòszérzac lingwistną wiédzã ò nich, pòdwëszëznowac pimieniznë ë pòmògac w rozwijaniu rzôdczich jãzëków.
Gniéżdżewò
Gniéżdżewò (pòl. Gnieżdżewo) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w pùcczim krézu, w gminie Pùck. Tu ùrodzył sã w 1870 rokù Kònstantin Dominik - biskùp, a dzys Sługa Bòżi.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Pùck
SIL International
Pierwoszne miono òrganizacëji to Summer Institute of Linguistics (z an. Latny Lingwistowi Institut). Ji zôczątk je w môłich latnych kùrsach dlô misjónôrzi na témã spòdlów lingwisticzi, antropòlodżi ë dolmaczenia, w 1934 rokù w Arkansas. Ji załórzcą béł William Cameron Townsend (1896–1982), misjónôrz dzejący w Gwatemalji.
SIL òznaczô jãzëczi trzëlëterowama kòdama (SIL code). Wëdôwk 14. z 200 rokù òbjëmał 7148 kòdów, chtërne zwëkòwo nie bëłë juwerne z kòdama ISO 639-2. Wëdôwk 15. z rokù 2005 òbjimô 7299 kòdów jãzëków, wikszim dzélã zgódnëch z ISO 639-2.
Gmina Trzebielëno
Kategòrëjô:Gmina Trzebielëno thumb|Herb Gmina Trzebielëno (pòl. Gmina Trzebielino) - to je gmina w bëtowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Eùgeniusz Gòłąbk
E. Gòłąbk wespółrobił z E. Prëczkòwsczim w twòrzenim mòdlëtewnika "Më trzimómë z Bògã" (1998). Zajimôł sã téż redakcją ksążków kaszëbskòjãzëcznëch, m.jin. B. Jażdżewsczégò "Wspòmnienia kaszëbsczégò gbùra" (1999) i tegòż autora "Jôrmark w Bòrzeszkach" (2003), H. Derdowsczégò „Ò panu Czôrlińsczim, co do Pùcka pò séce jachôł (2007), H. Hewelta „Nie òdéńdã bez pòżegnaniô” (1996), J. Bertélczi „Pielgrzymki morskie” (1999), A. Chrabkòwsczégò „Jak jô bëł bògati” (2007). Przez wiele lat (w latach 1980.-90.) pisywôł pò kaszëbskù do czasopisma „Pomerania” (felietóne “Przëscyganié czasu”), redagòwôł téż biuletin ZG ZK-P “Wid”. Béł téż dzejôrzã Kaszëbskò - Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Je téż muzykańtã-amatorã, graje na czile jinstrumentach, m. jin. saksofonie, trąbie, gitarze basowi, a téż na jinstrumentach klawiszowich.
Gmina Trzebielëno
Bùtnowé lënczi
Jan Mordawski, Aleksandra Cicharska: Stosunki etniczne w zachodniej części województwa pomorskiego
Eùgeniusz Gòłąbk
W zélnikù 2010 r. ùkôzała sã òbszernô ksążka E. Gołąbka pt. Dzieje okolic Gdańska i Gdyni. Jak wskôzywô titel, opisóné są w ni dzeje miescowòsców, jaczé leżą w pòbleżim Trójmiasta, na terenie òbjãtim szeroczim łãkã òd Chilonii, pò òkolé Kartuz i jaż do Pruszcza Gduńsczégò – z pòminiãcym starszi, zwiarti zabùdowë Gduńska, Wrzeszcza, Òléwë, Sopòtu i Gdini. Jinfòrmacje, jaczé nalazłë sã w ti ksążce pòchòdzą w czãscë òd nôstarszich mieszkańców òpisywónëch miescowòsców, a téż z òprôcôwaniów historycznëch: W. Heidna (1965 r.) – kartësczi kréz, F. Schulza (1907 r.) – wejrowsczi kréz, J. Muhla (1938 r.) – dôwny kréz Wyżyny Gdański (autorów niemiecczich) i z mònumentalnégò Słownika geograficznego Królestwa Polskiego S. Arnolda i ks. Fankidejsczégò.
Gmina Trzebielëno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz !
Eùgeniusz Gòłąbk
Òd czile lat E. Gòłąbk robi nad wiôldżim słowôrzã pòlskò-kaszëbsczim (zawiérającym wiele przëkładów frazeòlogii), z jaczégò mdze wëdzélony mniészi, prakticzny słowôrz. Gòtowé fragmenté słowarza są ùdostãpnioné na stronie www.kaszubi.pl/.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Tołmôcze Biblii Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze
1728
1728 / MDCCXXVIII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1728 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 728. rok drëdżégò tësąclecô, 28. rok XVIII stolatégò, 8. rok 3-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:XVIII stolat%C3%A9
Parchòwsczi Bór
Parchòwsczi Bór - to są pùstczi kòl Parchòwa w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Parchòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
1726
1726 / MDCCXXVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1724 « 1725 « 1726 » 1727 » 1728
Kategòrëjô:XVIII stolat%C3%A9
1727
1727 / MDCCXXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1727 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 727. rok drëdżégò tësąclecô, 27. rok XVIII stolatégò, 7. rok 3-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1725 « 1726 « 1727 » 1728 » 1729
Kategòrëjô:XVIII stolat%C3%A9
Rysy
Rysy są nôwikszim môlem w Pòlsce (2499 m).
Gmina Czôrnô Dãbrówka
Gmina Czôrnô Dąbrówka (pòl. Gmina Czarna Dąbrówka) to je wieskò gmina w bëtowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz !
Reykjavík
thumb|[[Reykjavík]] Reykjavík je nôwikszim gardã Islandëji ë ji kònstitucjową stolëcą. Lëdztwò: 117 721 (2007).
Kategòrëjô:Islandëjô
Wisła
Wisła to nôdłëgszô rzeka w Pòlsce (1047 km). thumb
Kategòrëjô:Geògrafijô Pòlsczi
Górczi
Górczi wies w gminie Kòłczëgłowë.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz
Parchòwsczi Młin
Parchòwsczi Młin - to są pùstczi kòl Parchòwa w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Parchòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Afrika
thumb|right|Afrika - satelitarny odjimk
Afrika – stolemna dzél swiata, na pôłnie od Eùropë i na zôpadze od Azëji, z chtërną je sparłaczona lądowo przez Suez. We wschòdnym i pôłniowim dzélu Africzi roscą nisczé i wësoczé trôwë, pòjedińczé drzewa (palmë, baòbabë, akacje), a téż préklowaté chwarzna.
Lëdztwò
thumb|right|Afrika W Africe mieszkô kòle 920 mln lëdzy.
Kraje Africzi
W Africe je 54 państwów ë zanôléżnych òbéńdów.
Zanôléżné teritoria: Ceuta | Kanarejscze Òstrowë | Madera | Melilla | Òstrów Sw. Helenë | Pelagijscze Òstrowë | Réunion | Sokotra
thumb|220px|left|Głowica z Africzi w mùzeum w [[Gduńskù]]
* Kategòrëjô:Geògrafijô
Cumulonimbus
mały|Cumulomnibus - je to gãsti òbłôk, chtëren sã rozbùdowôł w òbéndzë Pùcka òb lato 2014 rokù. Dwie gòdzënę pózni z ti chmùrë chilnął wiôldżi deszcz raza z gródã. thumb|Cumulomnibus - góra chmùrë. Cumulonimbus (Cb) – kłãbiasto-bùrzowô chmùra – ôrt blómë, chtëren je wiôldżim, gãstim òbłôka, baro rozbùdowônym wertikalno, na sztôłt górë, wieżë, grziba abò wiôldżiégò kòwadła. Mòże òn segac wësok w górã, nawetka do 20 km kòl Równika, a zaczënac sã 2-3 km nad zemią. Je to sparłączoné z tim, że òkòlim Równika je taczi wiodro,że cepłé lëft idzë chùtkò w górã i ropa chùtko przechòdô w chmùrë. W dole blóma te je cemnoszari, czasa granatni, zbùdowôny z kropów wòdë, a w górze biôłi, zbùdowôny z krisztalków lodu. Z nëch blómów w czas gromówczi w czernkù zemi a westrzódku idą łyskawice. Tedë pòwstaje téż bëstri wiater, robi są zerwańc a jisz mòże chilnąc deszcz, spasc sniég abò grôd. Nôczãscy deszcz nen, chòc je wiôldżi, jednakò chùtkò przechôdô. Grôd czasa je le wiôlgòscë zôrna grochù, ale mòże bëc téż wiôldżi jak kùrze jaja abò jisz wikszi. Cumulonimbusë nôczãsto bùdëją są czedë zëmny front nachôdô na cepłi òbéńda zëmi. W chmùrach tegò tipù wëstãpùją baro mócny prądë wznoszącé (i zstãpùjącé). Ich prãdkòsc mòże dochòdzec nawetka do cziledziesiãcô metrów na sekùndã. Spòtikóne prãdkòscë prądów wznoszącëch dochòdzą do 10-15 m/s, a nawetka do 25 m/s (tedë, czedë je dosc rozbòdowóny). Z ti przëczënë mògą sã wëdawac jinteresëjącé dlô szibòwcowników. Równak z ùwadzi na swój czãsto bùrzowi, turbùlentni charakter, wëkòrzystanié ich w lotach szibòwcowëch je baro niebezpieczné. Dzãka swòim ósoblëwim włôscëwòscam, dawni chmùrë te bëłë wëkòrzëstywóné przez szibòwcowników do zdobëwané wiôldżich wësokoscë, równak terô lotë szibòwcowi w chmùrach Cumulonimbus są w Pòlsce zakôzóny.
Przëpisë
Kategòrëjô:Wiodro
Môłô Wies
Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Òstrzëce
thumb|left|180px|Dwamòwné tôfle pòlskò-kaszëbsczé thumb|left|180px|Pòdwózark i bùdink ògniôrzów w Òstrzëcach thumb|left|180px|Òstrzëce Òstrzëce (pòl. Ostrzyce) są wsą w gminie Somònino, w kartësczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù. Òne są pòłożoné nad Òstrzëcczim J., kòl 9km òd krézowégò gardu Kartuzë. Òstrzëce są wôżnym turistnym òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama ë agrokwatérama. M.jin. tądkã jidze turistny Kaszëbsczi Szlach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Somònino Kategòrëjô:Kaszëbë
Merkùri
thumb|Merkùri Merkùri (symbòl: ) – nômniészô i nôblëższô Słuńcu planeta Słuńcowégò Ùstawù. Je bënową planetą, a temù cãżką do òbserwacje dlô zemsczégò obzéracza (wiedno je bliskò Słuńca). Nimò to je planetą, jaką dozdrzec mòże gòłim òkã (ale leno krótkò przed wschòdã słuńca abò zarô pò zachòdzie) i znónô bëła ju w stôrożëtnëch czasach.
Ùsztôłcenié plónu Merkùrégò szlachùje za Miesądzã: są na nim wielné ùderzeniowi kraterë i prakticzno brak je atmòsferë. Ceplëzna terenu kòlibie sã òd −183 °C do 427 °C. Merkùri ni mô nôtërnëch satelitów.
Pierszé ùdokùmentowóny òbzérczi Merkùrégò sygają pierszégò tësąclecégò p.n.e. Do IV st. p.n.e. grecczi astronomòwie mielë Merkùrégò za dwa niebiesczi cała: pierszé, jaczé je widzec przed wschòdã słuńca, pòzéwelë „Apòllo”; drëdżé, jaczé je widzec leno pò zachòdzie, pòzéwelë „Hermesã”. Z przëczënë chùtczégò ruchù, pòwòdã chtërnégò je krótkô òrbita, Rzëmianie nadalë planece miono kù tczë pòsłańca bògów i patróna hańdlarzów – Merkùrégò.
Astronomicznym symbòlã Merkùrégò jawi sã sztilizowóny kaduceùsz Hermesa – 25px.
Merkùri
Wanda Lew-Czedrowskô
Założiła i przez czile lat prowadzëła dzecné kaszëbsczé karno „Niezabôtczi” w Stãżëcë. Przez czile kadencjów òbjima téż fùnkcjã przédniczczi stãżëcczégò partu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. W 1998 nalôzła sã w karnie pierszich 12 szkólnëch z ùprawnieniama do ùczbë kaszëbsczégò w szkòle. W slédnym czasu szkólnô w I Òglowòsztôłcącym Liceùm w Kòscérznie.
Aùtorka zbiérkù Jich troje... Wiersze wybrane (1993; do grëpë z Dorotą Ùlenberg i Janã Szutenbergã). Wiérzta Czedrowsczi Naji chléb je pòétnym szkicã historii lëteraturë.
W 1996 wëprzédniònô Medalã Stolema za długòlatné promòwanié i naùczanié kaszëbszczégò jãzëka westrzód dzecë i szkòłowi młodzëznë. Wanda Lew-Czedrowskô je téż nôdgrodzônô midzë jinyma Perłą Kaszëb.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Pòmësczi Młin
Pòmësczi Młin (pl Pomyski Młyn) - to są pùstczi kòl Wiôldżégò Pòmëska w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bëtowò.
Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Cecenowò
thumb|200px|right|Kòscół w Cecenowie Cecenowò to je stôrô wies kaszëbskô w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce. Tu bëlë zjinaczony jãzëkòwò i kùlturowò Kaszëbi - Kabôtkòwie. Òni w parafiach: Cecenowò i Główczëce gôdalë gwarą kabôcką.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Stôłpsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Midzëgòrzé
Midzëgòrzé (pl Międzygórze) - to są pùstczi kòl Môłégò Pòmëska w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bëtowò.
Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
1451
1451 / MCDLI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1451 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 451. rok drëdżégò tësąclecô, 51. rok XV stolatégò, 1. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1449 « 1450 « 1451 » 1452 » 1453
Kategòrëjô:XV stolaté
Szarzëno
Szarzëno (pl Szarzyn) - to są pùstczi kòl Wiôldżégò Pòmëska w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bëtowò.
Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Léòbòra
Léòbòra (pl. Leobór) - to są pùstczi kòl Lewina w pôłniowò-wschòdnym dzélu gminë Lëniô. W lasach Léòbòrë je grëpa wczasnostrzédnowiecznëch grobniców datowónëch na 11. s., z centralno ùsëpóną stolemną grobnicą. To bëło archeologiczno zbadérowóné w latach 2005-2008.
970
970 / CMLXX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 970 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 970. rok pierszégò tësąclecégò, 70. rok X stolatégò, 10. rok 7-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 968 « 969 « 970 » 971 » 972
Kategòrëjô:X stolaté
Rusynsczi jãzëk
Rusynsczi jãzëk - to je jeden z pòrénkòwòsłowiańsczëch jãzëków m. jin. w Pòlsce.
Władisłôw Szulëst
Władisłôw Szulëst (ùr. 22 rujana 1936 rokù w Skòrzewie - ùm. 8 gòdnika 2022 r.) - béł ksądz, dzejôrz i badéra kaszëbsczi. Òn sztudérowôł w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tùwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął 12 lëpińca 1959 rokù. Wôżny dlô niegò je kaszëbsczi dzélëk w kùlturze swiata. Biwôł w Kanadze ë jinëch państwach. Òn w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiôł dzél Mszë sw. w kòscele katolëcczim.
Kòłczëgłowë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz
Władisłôw Szulëst
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Rusynsczi jãzëk
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
Dacczi Słowiónie
Dacczi Słowiónie - plemiona słowiańsczie, chtërne w strzédnowiekù òbsydłë môle dzysdniowi Rumùnsczi. Analiza slawizmów w rumùńsczim jãzëkù sugeruje, że bëłë krótko skrewniene z plemionama bùlgarsczimi ë macedońsczimi. Jesz w strzédnowiekù pòddałë sã romanizacëji, a niechtërne mòże bëc, że madżarëzacëji.
Kategòrëjô:Słowiónie
Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini
thumb|right|Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini béł zbùdowóny w latach 1922 - 1924. W tim gdińsczim kòscele òdprôwiónô je w niedzelã Mszô Sw. w kaszëbsczim jãzëkù.
Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku
thumb|240px|Figurë z kòscoła swiãtégò Jana w [[Gduńskù]] Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù je z drëdzi pòłowë XIV stalata. W przëkòscelny kaplëce òdprôwiónô je w drëgą niedzelã ksãżëca Mszô Sw. w kaszëbsczim jãzëkù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsk
971
971 / CMLXXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 971 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 971. rok pierszégò tësąclecégò, 71. rok X stolatégò, 1. rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 969 « 970 « 971 » 972 » 973
Olsztyn
thumb|250px|Katédra Olsztyn (miem. Allenstein) je nôwikszim garda ë stolëcą warminskô-mazursczégò wòjewództwa. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã Pòlsczi Repùbliczi.
Kategòrëjô:Warminskô-mazursczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Rozłazëno
Rozłazëno to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Łãczëce. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã wse ë mniészé kòlonie Wiôlgô Dãbrowka (lëdztwò: 41), Jéżéwò (lëdztwò: 108), Nowé Rozłazëno i Redëstòwò (lëdztwò: 44). Tu je stôri kòscół.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Łãczëce Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
972
972 / CMLXXII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 972 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 972. rok pierszégò tësąclecégò, 72. rok X stolatégò, 2 rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 970 « 971 « 972 » 973 » 974
Kategòrëjô:X stolaté
1453
1453 / MCDLIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1453 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 453. rok drëdżégò tësąclecô, 53. rok XV stolatégò, 3. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1451 « 1452 « 1453 » 1454 » 1455
Kategòrëjô:XV stolaté
Wiôldżi Kack
260px|thumb|Wiôldżi Kack - dzél Gdinie, czerwòno zamalowóné na kôrce Wiôldżi Kack to bëła kaszëbskô wies, a dzys je dzél gardu Gdini. Ks. Agùstin Hildebrand rodã z ti wsë, w swòjim dokôzu „Wiadomości niektóre o dawniejszym archidiakonacie pomorskim”, wëdónym pò pòlskù i pò miemieckù w Pelplinie w 1856 r., w dzélu II pt. „O wschódnym Pòmòrzu, tj. pòlsczim” napisôł ò Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Dzéle Gdini
Panóńsczi Słowiónie
Panóńsczi Słowiónie - słowiańsczie plemiã, chtërne mieszkało w strzédnowiekù w Panóńsczi Wlëdze. Do kùńca VIII s. bële pòd panowanim Awarów, pòzdni zanôleżni òd Franków. W latach 840-874 nad jezerem Balaton bëło Blateńsczie Ksyżestwò, w chtërnym rządzëlë pòsobicą Pribina ë jegò syn Kocel. W przełomòwim cządze IX ë X s. Panóńską Wlëgã dobëlë Madżarzë ë założëlë w ni swòji państwò. Słowiónie panóńsczi mieszkającë w nordã òd Dunaju, Drawë ë Mùrë do kùńca strzëdnowiekù òstale zmadżarowané.
Kategòrëjô:Słowiónie
1452
1452 / MCDLII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1452 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 452. rok drëdżégò tësąclecô, 52. rok XV stolatégò, 2. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Kielce
<p style="overflow:auto;align:center;">4375px|Panorama Kielc
1452
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1450 « 1451 « 1452 » 1453 » 1454
Kategòrëjô:XV stolaté
Kielce
Kategòrëjô:Swiãtokrzësczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Jerzi Stachùrsczi
Jerzi Stachùrsczi (ùr. 9 strëmiannika 1953 we Gduńskù) – pòéta, kòmpòzytor, aùtór dokazów na binã i pedagóga.
Przińdny pòéta wëchòwôł sã we Gduńskù i w Kłosowie. W latach 50. i 60. w jegò òtoczenim gôdało sã blós pò kaszëbskù, tej wiedno czuł òn ten jãzëk, téż òd starka, z chtërnym béł baro mòcno zrzeszony. Òkróm tegò młodi Stachùrsczi brôł ùdzél w rozmajitëch kaszëbsczich òbrzãdach. Kaszëbskô codniowòsc, a z drëdżi starnë pòswiãtnosc, miała wiôldżi wpłiw na jegò ùtwórstwo.
Sztudérowôł jaż sédmë czerënków, z czegò skùńcził piãc. Òkróm PWSM (Państwòwô Wëższô Mùzycznô Szkòła) we Gduńskù skùńcził téż m.jin. etnografiã i pòdiplomòwé sztudia w Wëższi Szkòle Gazétnictwa w Gdini.
Ju w liceùm pisôł mùzykã do piãc téatrów pòézji. Òd 1979 rokù napisôł mùzykã dlô warkòwëch téatrów do sto trzëdzescë przedstôwków, a téż – jak sam gôdô– kòl trzësta-sztërësta tekstów ò rozmajitëch témach dlô solëstów, estradowëch karnów, spiéwôków i dzôtków. Ùłożił pôrãnôsce szkòłowëch himnów, midzë jinszima dlô szkòłów z Bòrkòwa, Wiôldżi Wsë, Kartuz, Dzerżążna, Niestãpòwa, Przedkòwa, Czéczéwa, Wiela.
Je autorã czile tomików wiérztów w pòlsczim i kaszëbsczim jãzëkù:
Swój pierszi zbiérk „Té pokazëją na mnie” (1980) napisôł kaszëbizną zblëżoną do ti, jaką pisôł Aleksander Labùda, chòc tematowò i pòétno tomik je czësto jiny, priwatny, jakno np. wiérzta Z Guczowim Mackem przë jednym stole, chtërna je òkôzanim tczë Labùdze. Stachùrsczi je téż aùtorã słów i nótów wiele piesni i kòlãdów, m.jin. zapisónëch na kasétach i platkach.
Òd lat 90. Jerzi Stachùrsczi wespółrobił z regionalną prasą (Gazeta Kartuska, Głos Kaszub, Kurier Kartuski).
Dobiwca wielu nôdgrodów, z jaczich wôrt wëmienic Medal Stolema (w 1993), Pòmòrską Artisticzną Nôdgrodã czë Medal Nôrodny Edukacji za regionalną robòtã z dzôtkama.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze S
Pòłabsczi Słowiónie
Pòłabsczi Słowiónie (Pòlabsczi Słowióni) - to òglowé miono zôpôdnosłowióńsczich plemión (Òbòdritów np. Drzewiónów, Wagrów, Weletów) żëjących òd VI s. na zemiach midzë Bôłtã, Elbą (Labą), Hawelą ë Òdorą. Òd pòrénkù greńczëlë z Lubùszanama ë Pòmòrzanama, òd zôpôdu z Sasama, òd pôłnia z Łużëczanama (Łużanama). Czãsto, nëch slédnëch rechùje sã do pòlabsczëch Słowiónów.
Kategòrëjô:Słowiónie
Pòmòrzónie
Pòmòrzanie - to słowiańsczé plemiã, mieszkającé na pôłniowim sztrądze Bôłtu. Je rechòwóné kòl Përzëczón ë Wòlinión do pòmòrsczich plemionów. Slédnym plemienim, chtërne pòchòdzy òd Pòmòrzanów są Kaszëbi.
Kategòrëjô:Słowiónie
Adóm Mickiewicz
thumb|Adóm Mickewicz Adóm Bernat Mickewicz (ùr. 24 gòd 1798 w Nowògródkù, ùm. 26 lëst 1855 w Sztambùle) to bëł stolemny pòlskò-lëtewsczi pòéta, runita, pòliticzni dzejorz, ùtwórca "Póna Tadeùsza", "Dziadów", "Konrada Wallenroda", krimsczich sonetów etc.
Dzecné lata i młodosc
thumb|"Adóm Mickewicz na Judahu skale" Adóm Bernat Mickewicz ùrodzył sã 24 gòdnika 1798 r., jakno drëdżi syn Barbarë i Mikòłaja Mickewiczów. Môl ùrodzeniô pòétë nie je pewny – mòże to bëc lëtewsczi Nowògródk abò òddaloné òd niegò ò 40 kilométrów Zaose. Adóm ùrodzył sã w niebògati szlachecczi rodzënie: jegò òjc robił w Nowògródkù jakno adwòkat, a mëma zajima sã dodomã. Mickewicz miôł sztërzech bracy: stôrszégò Frãcëszka i młodszich – Aleksandra, Jerzégò i Antóna. W 1812 ùmarł òjc knôpów, Mikòłôj Mickewicz. Òd 1807 r. Adóm ùcził sã w krézowi szkòle w Nowògródkù. Pò ji skùńczeniu, w séwnikù 1815 r., wëjachôł do Wilna, bë tam sztudérowac na ùniwersytece. Ni mògącë rechòwac na pòmòc familie, zaczął sã ùczëc w seminarium dlô szkólnëch, jaczé dôwało sztudéróm sztipendia, ale w przińdnoce zmùsziwałë do robòtë jakno szkólnëch. Òd trzecégò rokù sztudiów, na jeséń 1817 r., òstôł nôleżnikã krëjemnégò Towarzëstwa Filomatów – lubòtników wiédzë. Jegò przédnikã béł Tomôsz Zan. Czedë skùńcził sztudia, wëjachôł do Kòwna, gdze mùszôł robic jakno szkólny, równak nie lubił ti robòtë. Òb lato 1820 r.Mickewicz przeżił wiôlgą miłotã do Marilë Wereszczakównë, tedë ju brutczi grafa Wawrzińca Pùttkamera. Pòéta miôł bëté w ji domôcym majątkù w Tuhanowiczach i ùlubił jã dejowną miłotą. Òna równak w gromicznikù 1821 r. òżenia sã z aristokratą. Nieszczestlëwé wseczëcé do Marilë nalazło sã w wiérztach, m.jin. „Do M***” abò w IV dzélu "Dziadów”. Òb zymk 1822 r. ùkôzôł sã pierszi tom jegò wiérztów „Poezje”, w chtërnym nalazłë sã „Ballady i romanse”. Rok pózni wëdóny béł drëdżi tom „Poezji”, w skłôd chtërnégò weszłë pòétnô pòwiesc „Grażyna” ë dramatë : II i IV dzél „Dziadów”. thumb| Mùzeùm Adóma Mickewicza w Nowògródkù
Sôdzô, zesłanié i emigracëjô
Wnetka pò tim pòéta òstôł zamkłi w sôdzë we Wilnie za dzejanié w krëjamnym Towarzëstwie Filomatów. Béł tam pół rokù, a pòtemù òstôł skôzóny na zesłanié głãbòk Rosëji. W rujanie 1824 r. òpùscył Lëtwã i nigdë ju do ni nie wrócył. W lëpińcu i zélnikù 1825 r.Mickewicz rézowôł pò Krimie. Brzadã ny rézë bëłë „Sonety krymskie”. Pòtemù wëjachôł do Mòskwë, gdze wëdôł „Sonety” (1826). Tam pòtkôł wiôldżégò rusczégò ùtwórcã, Aleksandra Pùszkina. Pòsobny rok pòéta bawił w Petersbùrgù, gdze w 1828 r. òstôł wëdóny dokôz „Konrad Wallenrod”. Pòtemù ùsôdzca bez dwa lata rézowôł pò Eùropie. Nôpiérwi wëjachôł do Niemców. Tam, w Weimarze, pòtkôł niemiecczégò ùtwórcã, Goethégò, chtëren mù dôł gãsé pióro i napisóną dlô niegò wiérztã. Dali zwanożił Szwajcarską, a pózni Jitalską. Òczarzony snôżim alpejsczim krôjmalënkã, napisôł wiérztë „Do ***”, „Na Alpach w Splügen”. Òb szesc miesãcy mieszkôł w Rzimie, òdwiedzył téż Neapòl, Pòmpeje, Sëcyliã, Asyż. Czedë wrócył do Rzimù, dowiedzôł sã ò wëbùchù Lëstopadnikòwégò Pòwstaniô, le w kùńcù w nim nie biôtkòwôł. Pòspół z Wiôlgą Emigracëją wëjachôł do Drezna. Tuwò ùsadzył III dzél „Dziadów”.
Żëcé w Pariżu
Pòsobnym dzélã rézë béł Pariż – przédny òstrzódk emigracëjnégò żëcégò Pòlôchów, dlô chtërnëch Mickewicz stôwô sã wiôldżim mòralnym aùtoritetã. Mëszlącë prawie ò domôkach, chtërny mùszëlë wëjachac z tatczëznë, napisôł w 1832 r. „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego”. W lëpińcu 1834 r.òżenił sã z Celiną Szëmanowską, z chtërną miôł szesc dzôtków. Żeńba ta nie bëła szczestlëwô ani dlô pòétë, ani dlô jegò białczi. W tim samim r. ùkôzôł sã w Pariżu Pón Tadeùsz – nôwiãkszi pòeticczi dokôz Mickewicza. W 2012 r. dokôz wëszedł drëkã pò kaszëbskù w przełożënkù Stanisława Janke. W 1839 r. pòéta wëjachôł do Szwarcarie, dze robił jakno profesór łacyńsczi lëteraturë na ùniwersytece w Lozannie. Tã pòwstôwają slédné wiérztë Mickewicza – tzw. liriczi lozańsczé. Tej wrócył do Pariża, dze czerowôł katédrą słowiańsczé lëteraturë w Collège de France.
Òstatnié lata żëcégò
W strëmiannikù 1855 r.ùmarła Celina Mickewiczowô. W rujanie tegò rokù, czej wëbùchła wòjna tëreckò-ruskô, Mickewicz wëjachôł do Kònstantynopòla, chcącë sfòrmòwac legión, chterën bë biôtkòwôł sã z Rusczima. Tam zachòrzôł na chòlérã a ùmarł 26 smùtana 1855 r.. W 1856 r. jegò prochë sprowadzoné bëłë do Pariża, a stamtądka w 1890 r. do Krakòwa, dze òstałë złożoné w pòdzemiach wawelszczi katédrë.
Bibliografia
Kategòrëjô:Pisarze
973
973 / CMLXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 973 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 973. rok pierszégò tësąclecégò, 73. rok X stolatégò, 3. rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 971 « 972 « 973 » 974 » 975
Kategòrëjô:X stolaté
1455
1455 / MCDLV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1455 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 455. rok drëdżégò tësąclecô, 55. rok XV stolatégò, 5. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1453 « 1454 « 1455 » 1456 » 1457
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
Kaszëbsczi jãzëk
Kaszëbsczi jãzëk - jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków, chtërnym gôdô wiãcy jak 50 000 Kaszëbów. Kaszëbsczi je jednym z pòmòrsczich jãzëków - ò apartnym jãzëkù mòżna rzec ju w XIV stolace. Nôstarszi kaszëbsczé knédżi to Duchowe piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow Szymona Krofeja z 1586 rokù, jak téż z rokù 1643 Michôła Pontanusa Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski. Dzysdniowò lëterackô kaszëbizna je ewòlucëją zabédowóny przez Floriana Cenôwe, wprzód w 1848 (?) - na òsta òdnalazłô w rusczich archiwach kòl kùńca XX stalata - ë w 1879 rokù w Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé, wëdóny w Pòznaniu. Badéra kaszëbiznë Friedrich Lorentz wëapartnił w kaszëbsczim jãzëkù 47 zwãków, chtërne są dzysdniowò pisóne 34 lëterama, jich dzél (ch, cz, dz, dż, rz, sz) przez sparłãczenie dwóch lëterów. W kaszëbsczim jãzëkù wëapartniómë trzë przédné dialektë, jakno:
Miono
Kaszëbizna czãstô je wëmieniownô zwónô pòmòrsczim jãzëkã, chòc de facto je òna le karnã słëchających do niegò dialektów. Bëtnosc wielu mionów na òpisanié jednégò jãzëka a téż jidentifikacëjô całownégò jãzëka z jegò nômòcnészim dialektã mô czasã môl w przëmiôrze mniészoscowëch jãzëków, jaczé sã mòcno zjinaczoné ë jaczé na skùtk nieżëcznëch, pòliticznëch dzejników nie bëłë w sztądzë ùsôdzëc òglowégò, sztandardowégò jãzëka ë dobéc mòcny lëżnoscë w państwie, w jaczim są brëkòwóné.
Kaszëbizna wiedno bëła bënnowò zjinaczonô, a wicy wiédzë ò tim mómë òd czasów Floriana Cenôwë. Hilferding w pòłowie XIX w. pòdzelił kaszëbiznã na:
1. gwarã pòmerańsczich Słowińców i Kaszëbów, 2. gwarã pòmerańskich Kaszëbów, 3. gwarã kaszëbską w Zôchódnëch Prësach.
Dzelnotã tã na zôczątkù XX stalata ùnowił Lorentz, chtëren w òbrëmienim 2 przédnëch òbéńdów: norda i pôłnié (jinëch wedle iloczasu), i tak "równoleżnikòwò", wëdzelił 21 gromadów, a w nich 70 gwar. Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich (1964-1978) - òddôwô stón z pòłowë XX w. i wëapartniô: 1. archaiczniészą nordã: a) Pùcczé (Mòrzanie i òsóbno półòstrów Hél - Rëbôcë); b) Pùcczé i Wejrowsczé; pas wëstrzódkòwy to - Lesôcë; 2. innowacyjny westrzódk, m.jin. Józcë (òkòlé Strzépcza, Mirochòwa i Srôkòjc); 3. spòlaszałé pôłnié, òsoblëwò wschódné.
Juwernô stojizna jakno w pòmòrsczim jãzëkù ma môl np. w òkcytańsczim ë dolnomiemieczim jãzëkù. Òkcytańsczi czãstô biwô zwóny prowansalsczim jãzëkã, chò dialektë prowansalsczé są blos dzélã òkcytańsczégò, leno mają nômòcnészi lëteracczi zwëk. Dolnomiemiecczi (Nederdüütsch, Plattdüütsch) je czãstô zeszlachòwóny z jegò dolnosaksońsczim dialektã (Nedersassisch, Low Saxon), ga mô òn wiele mòcniészi môl òd resztë.
Pò wëmiarcém słowianiznë a téż wszëtczéch jinëch pòmòrsczich dialektów, króm kaszëbiznë w przerównaniém do jãzëka Pòmòrzanów dzysô nôczãsczi je brëkòwóny termin "kaszëbsczi jãzëk". Rodowizna mionów "Kaszëbi" ë "kaszëbsczi" a téż ôrt, na jaczi òne przëszłë òb stalata z òkrãżégò Kòszalëna na Pòrénkòwi Pòmòrskô są wcyg wëzgôdką dlô ùczałich. Niżódnô z dotëchczasnych teòrëjów nie pòtkała sã z òglowym akceptã. Nie mô równak dokôzów na to, żebë doszło do wanogów Pòmòrzanów z òkrãżégò Kòszalëna w pòrénkòwim czérënkù.
Brëkòwanié
Zwiksza wëższé sferë Prësôków mało dbałë ò kaszëbsczi jãzëk w XIX w. Syg kaszëbiznë òd kùli lat bezùstankòwò sã zmiészô. W latach 50. XX w. Kaszëbi równo żelë jidze ò starszich, jak i starków, a téż dzece - przed jidzenim do szkòłë - na co dzéń nié miôlë leżnoscë wiele razy przëstôwaniô z pòlsczim jãzëkã. Chòc kòscół béł tej môlã, gdze szło czëc ten jãzëk. W szkòle na paùzach dzece gôdałë pò kaszëbskù. W latach 70. XX w. kaszë­bizna òglowò bëła ùznôwónô za jãzëk lëdzy mało wësztôł­conëch. Wiele wstidzało sã tedë kaszëbsczégò jãzëka, a w wiele szkòłach na Kaszëbach bëło robioné wnet wszëtkò, żebë dzecë nie gôdałë w rodny mòwie. Do niedôwna westrzódk pòlsczich mòwnoùczałich panowała ùdba, że kaszëbsczi je blós dialektã pòlsczégò jãzëka.
W 2003 rokù béł dóny kaszëbiznié trzëlëterowi midzënôrodny kòd CSB wedle normë ISO 639-2. W krajach Eùropejsczi Ùnii pierszą rolą w wiele rëmiach pùblicznégò żëcô państwa òdgriwają samòrządné krôjné, chtërnëch zastãpiną są naje wòjewództwa. W krãgù krôjnowy pòliticzi, jaką robią wòjewództwa, wiôldżi znaczënk mô edukacjô i kùltura. W państwach EÙ przëwiãzywô sã stolemną wôgã do krôjnowégò sztôłceniô i chòwaniô, do fùlniészégò pòznaniô historii spôdkòwiznë kùlturë nôblëższich strón, a w tim jãzëka. Jidze przece ò zakòrzenianié młodégò pòkòleniô w tradicji domôcégò kraju, ò ùswiądnienié nôrodny i eùropejsczi bòkadnoscë w rozmajitoscë, ò sztôłcenié sztaturë młodëch lëdzy jakno òbëwatelów swiądnëch swòjich mòżlëwòtów i òbòwiązków wedle tatczëznë, ale òtemkłëch na lëdzy i spòlëznë jinëch kùlturów. Dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce òd 1 czerwińca 2009 rokù wôżnô je Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków.
Dzysdniowò w Pòlsce, a òsoblëwie na Kaszëbach je kòl 200 szkòłów, w chtërnëch dzecë ùczą sã kaszëbsczégò. 30 séwnika 2010 rokù jãzëka kaszëbsczégò ùczëło sã 10 543 młodëch lëdzy, a z tegò 8 883 w 197 spòdlecznëch szkòłach. Òd 2013 rokù zaczinô są nowi przedmiot „Włôsnô historiô i kùltura”, jaczi wchôdô do szkòłów òd séwnika. To je dodôwkòwi przedmiot dlô ùczniów zapisónëch na kaszëbsczi w piąti klasë spòdleczny szkòłë, w drëdżi klasë gimnazjum a téż w drëdżi klasë wëżigimnazjalny. Òcenã z niegò liczi sã do strzédny. Òd 2005 rokù je mòżnota skłôdaniô maturowégò egzaminu z negò jãzëka. W kaszëbsczim wëdôwóné są knéżczi, cządniczi a téż nadôwóné programë w radiu czë telewizëji.
Wedle ùstawë ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéndowim jãzëkù z 6 stëcznika 2005 rokù je mòżebnota brëkòwania przed ùrzãdama gminów, kòl ùrzãdniégò jãzëka, kaszëbsczëgò jakno pòmòcnégò jãzëka. Pierszą gminą jakô wprowadzeła kaszëbsczi jãzëk jakno pòmòcny bëła Gmina Parchòwò, pò ni Srôkòjce, Gmina Lëniô, Gmina Żukòwò, a pózni Gmina Lëzëno.
W 2005 r. kaszëbsczi jãzëk pierszi rôz szło bëło wëbrac na maturowim ekzaminie (kaszëbszczi wëbrało 23 ùczniów).
Słowiańsczé plemiona
Słowiańsczé plemiona - karno wczasnostrzédnowiekòwich namôlnëch wnożnëch zrzesznic jistniejącëch na òbéńdze zamieszkiwanej òb Słowiónów.
Lësta słowiańsczich plemion w alfabétowim ùkłôdze
Miona wëmienionëch niżi plemion ùchòwałë sã w historëcznëch zdrojach. Króm nich archeòlodzë wëapartniają téż jinsze plemiona, chtërnëch miona sã nié ùchòwałë.
Kategòrëjô:Słowiónie
Mòrzanie (chùr)
Mòrzanie - to je chùr z Dãbògòrzô. To spiéwné karno je òd 2001 rokù. Rozkòscérziwają òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach ni leno na Kaszëbach. Òni spiéwalë np. na ùroczëznie Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô.
Snieżélc
thumb|250px|Snieżélce mały|Snieżélc, video thumb|250px|Snieżélc - Miemieckô Snieżélc – to je figùra ze sniegù. Òn na Kaszëbach kąsk szlachùje za człowiekã. Gò robią np. dzecë òb zëmã.
Mòrzanie (chùr)
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kaszëbsczi jãzëk
Brëkòwanié
Kaszëbizna mia swój plac w Pólsczi Òbéńdowi Telewizëji Gduńsk (Rodnô Zemia, Tedë jo), a mô w Radiu Gduńsk (Na bôtach ë w bòrach) ë w Radiu Kaszëbë òd 18 gòdnika 2004 (ùstawòwò zazychrowóné 25% czasu). UNESCO ùznôwô, że kaszëbsczi jãzëk je we wiôldżim niebezpiekù, bò pò kaszëbskù prawie wcale nie gôdają dzece.
Dzysdnia kaszëbsczi jãzëk brëkòwóny je òd 90-tëch lat téż w liturgiji katolëcczégò kòscoła. Przëstãpnëch je czile dolamczënków Nowégò Testamentu, w tim kaszëbsczich runitów: Eùgeniusza Gòłąbka i Francyszka Gruczë, a téż òjca prof. dr hab. Adama Riszarda Sykòrë z Pòznania - przełożił z greczi Ewanielëje. Kròm tegò przëstãpné sã téż kazaniô ks. Mariana Miotka Swiãtim turã starków (1991) i ùsôdzk ks. profesora Jana Walkùsza Sztrądã słowa (1996).
Gramatika
Ùszłi prosti czas
Lëteratura
thumb|Wëdowiédnô tablëca w dwóch jãzëkach: [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim ë kaszëbsczim]]