cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaszëbsczi jãzëk
Bùtnowë lënczi
Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk Kategòrëjô:Kaszëbë
Łeba
Łeba (we zdrojach: Łeba (Cenôwa); polsczi: Łeba, miem: Leba) - gard w lãbòrsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. Łeba je znónym kùrortã kòl Bôłtu. W ji grańcach je grzëpa Piôszczëtô. Krótkò tegò gardu je Słowińsczi Nôrodny Park.
Lëteratura
Kategòrëjô:Lãbòrsczi kréz Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Òksëwié
260px|thumb|LÒksëwié - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce Òksëwié (pòl. Oksywie, niem. Oxhöft), przódë stôrô kaszëbskô wies; dzysô dzél gardu Gdini. Tuwò je nôstarszi gdińsczi kòscół, chtëren mô pòczątk w czasach Swiãtopôłka II, Przë tim kòscele - na smãtôrzu - pòchòwóny je kaszëbsczi dzéjôrz Antón Ôbram.
Gliwice
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Słowiónie
Do Słowianów rechùje sã: Biôłorusków, Bòsnianów, Bùlgarów, Chòrwatów, Czôrnogórców, Czechów, Kaszëbów, Łemków, Łużëczón, Macedonów, Pòlôchów, Rusków, Serbów, Słowôków, Sloweńców ë Ùkrajińców ôs wicy jak 140 miészich karnów.
Slôde bëłë téż jinszé karna Słowianów:
Wiôldżé rozcygnienié Słowianów zawôżëło na wëapartnieniu trzech jãzëkòwëch karnów:
Pòchòdzenié miona Słowianów
Pòchòdzenié słowa Słowianie wcyg je kòntrowersyjné. Pierszé zmiónczi ò Słowianach pòd tim mionã są z VI s. No słowò pisóné bëło rozmajice: Sklabenoi, Sklauenoi, Sklabinoi - w bizantińsczi Grecëji a Sclaueni, Sclauini, Sthlaueni - w łacëznie.
W lëdowi etimòlogii parłãczi sã to miono ze słowama słôwa ôs słowo. A wic slověne mògłò bë znaczëc "lëdze, chtërny gôdają (tim samim jãzëkã)", to je lëdze, chtërny mògą sã rozmiôc, procëmno do słówiańsczégò słowa dlô nie-Słowianów, nemec, co òznôczac mòże "niemi człowiek" czë nie më (nie Słowiana, nie gôdającë jãzëkã słowiańsczim).
Niechtërny lingwiscë są ti dbë, że ne teòrëje są zmiłkòwé. Są wic dwie jinszé teòrëje dlô pòchòdzeniô negò miona. Wedle pierszi, pòchòdzy z protoindoeùropejsczégò *slauos ("nôród"), òb. grecczie λαος ("nôród"). Wedle drëdzi teòrëji słowo to pòchòdzy òd miona rzéczi.
Zmiłkòwe etimòlogije, òsoblëwie widzałé w nôrodowòsocjalistny propagandze, wëcygałë no miono òd łac. "sclavus" co òznôczô "niewòlnik". Wedle wielu ùczałëch słowo sclavus (niem. sklavus, an. slave) pòchòdzy òd miona Słowiónów, ale jinszi są ti dbë, że pòspòdlém je grecczé słowo, chtërne òznôczô "wòjnowô rabczëna".
Hipòtézë pòchòdzënkù Słowianów
Jakò jãzëkòwô zrzesznica wëapartnilë sã kòl pòłòwë I tësąclata n.e. z bôłto-słowiańsczégò jãzëkòwëgò karna.
Déruje sztrid ò jich pòchòdzënk, wedle rozmajitëch ùjimniãcë pierwòszné sedzbë Słowianów ùmôlëwô sã:
Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa
Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa - to je chùr z Wejrowa. Pòczątczi chùru sygają drëdżi pòłowë dwadzestégò wiekù, czej szkólny Jón Trepczik prowadzył nié leno szkòłowi chùr dzecy, ale téż przë Związkù Warkòwim Banowëch (ZZK) Chùr Kaszëbsczi Mło­dzëznë. To spiéwné karno liczëło strzédno 30–40 lëdzy. Rozkòscérziwelë òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach, jak w Dniach Mòrzégò w Gdini i jin. 24 czerwińca 1956 spiéwalë na Jubileùszu Spiéwnégò Karna ZZK "Lutnia” w Malbòrgù i wiele ùroczëznach Kaszëbsczégò Zrzeszeniô. 22 lëpinca 1959 rokù spiéwalë téż na Zlo­ce Młodzëznë Kaszëbsczi w Kòscérznie, òbczas wanodżi pò Kaszëbach. Pò bezdokôzowëch rewizjach 14 gòdnika 1960 rokù ù dzejôrzów kaszëb­sczich, J. Rompsczégò, S. Bieszka ë A. Labùdë, nastało zamercé dzejaniô tak w Zrzeszenim, jak i w Trepczikòwim Chùrze Kaszëbsczi Młodzëznë. W tim chùrze spiéwô m.jin. Édmùnd Kamińsczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
974
974 / CMLXXIV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 974 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 974. rok pierszégò tësąclecégò, 74. rok X stolatégò, 4. rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 972 « 973 « 974 » 975 » 976
Kategòrëjô:X stolaté
Rybnik
Rybnik - gard na prawach krezu w szląsczim wòjewództwie. Rëbnik to je baro zadëmiony gard.
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Prãgòwò
Prãgòwò (pòl. Pręgowo) - to je wies w gminie Kòlbùdë w gduńsczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie. Tu je stóri kòscół. W nim òdprôwiónô je czasem w niedzelã Mszô Sw. z liturgią słowa w kaszëbsczim jãzëkù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
975
975 / CMLXXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 975 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 975. rok pierszégò tësąclecégò, 75. rok X stolatégò, 5. rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 973 « 974 « 975 » 976 » 977
Kategòrëjô:X stolaté
1456
1456 / MCDLVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1456 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 456. rok drëdżégò tësąclecô, 56. rok XV stolatégò, 6. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1454 « 1455 « 1456 » 1457 » 1458
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
Sztefan Fikùs
Sztefan Fikùs (ùr. 9 gr. 1920 r. w Lëzënie, ùm. 5 rujana 2010 r.) - to béł kaszëbsczi runita, poeta, dzejopisôrz, malownik i dzejôrz spòlëznowi. Béł w wòjskòwi òrkestrze, a òd séwnika 1939 rokù pòjmańc w miemiecczim lagrze. Po wòjnë ùczëł sã w technikum banowem i robił na banie.
Wdzydze
Wdzydze – wies w gminie Kòscérzna, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie, pòłożonô nad Wdzydzczim Jezorã, kòl 13 km òd krézowégò gardu Kòscérzna. Wdzydze są wôżnym turistnym òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama i agrokwatérama. Tu je Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park.
Sztefan Fikùs
Ten kaszëbsczi ùsôdzca je aùtor m.jin. wòjnowëch wspòminków Pojmeńczicë (1982) zbiérkù Moje miasto (1985), a téż pòlsczich, dedikòwónëch Lãbòrgòwi. Pisôł téż felietónë; dzélama pòsługiwôł sã lëzëńską gwarą kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Wdzydze
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Wdzydze” òsta wprowadzónô 4 lëpińca 2013. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Karol Krefft
Karol Józef Krefft (1907-1995) béł kaszëbsczim spòlëznowim dzejôrzã. Òn béł w kartësczim pòwiace starostą w 1946 rokù. Mòckò gò bòlało czej kaszëbizna bëła w pòniżenim. Béł nôleżnikiem Zrzeszenia Kaszubskiego (Kaszëbsczégò Zrzeszeniô), ale tu miôł procëmników. W centróm Żukòwa je òkrãgłi plac (rondo) miona Karola Kreffty (Karola Krefftë).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Òbéndowi jãzëk
Òbéndowi jãzëk je definiowóny bez eùropejską kartã òbéndowëch czë miészëznianëch jakò jãzëk brëkòwany zwëkòwò w państwie òb lëczbòwò miésze òd resztë karno mieszkańców, jinaczącë sã òd ùrzãdniégò jãzëka.
ÙSTÔW z dnia 6 stëcznika 2005 r. ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach a regionalnym jãzëkù (wëjimczi) (...) Art. 8. Òsobë nôleżącé do miészëznë mają w òsoblëwòscë prawò do: 1) wòlnégò pòsłëgòwaniô sã jãzëkã miészëznë w priwatnym i pùblicznym żëcym; 2) rozkòscérzaniô i wëmianë infòrmacëjów w jãzëkù miészëznë; 3) dôwaniô w jãzëkù miészëznë infòrmacëjów ò priwatny przirodze; 4) ùczbë jãzëka miészëznë abò w jãzëkù miészëznë. (...)
Art. 16. Minister przënôléżny do sprawów religijnëch wëznaniów a nôrodnëch i etnicznëch miészëznów zarządzô dolmaczënk hewòtnégò ùstôwù na jãzëczi miészëznów.
Rozdzél 3
Pòùczëna i kùltura
Art. 17. Realizacëjô prawa òsobów nôleżącëch do miészëznów do ùczbë jãzëka miészëznë abò w jãzëkù miészëznë, a téż prawò nëch òsobów do ùczbë historëje i kùlturë miészëznë òdbëwô sã wedle prawidłów i wedle szlachù naznaczonégò w ùstôwie z dnia 7 séwnika 1991 r. ò systemie pòùczënë (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, pòz. 2572, Nr 273, pòz. 2703 i Nr 281, pòz. 2781).
Zabrze
thumb|left|250px Zabrze (szl. Zobrze, miem. Zaaber) - to je gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie.
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Lëst (pismò)
Lëst – to je wiadło na pismie, chtërno pòsélô jeden człowiek (wësélôrz) do drëdżégò człowieka (adresôrz). Kaszëbsczi alfabét sã zmieniôł, temù Kaszëbi nie pisele lëstów tak samò przez dłudżi dzél czasë. Terô na kùwertach mòże też pisac pò kaszëbskù, bò nawetka niejedné gardë mają tôblëce pò pòlskù i pò kaszëbskù (Brusë, Kartuzë, Kòscérzna, Żukòwò). Czasã równak chtos mòże leno wzyc zamkłosc lësta do wiédzë.
Kategòrëjô:Zarządzanié
Bôłtowi Miemcë
Bôłtowi Miemcë (miem. Baltendeutsche) - to są Miemcë w Estóńsce ë Łotewsce. Czedës ti miészëznë bëło tam wiele w gardach, a bëlë téż szlachcëcë. W II swiatowi wòjnie Kaszëbi biwalë wënëkóny z gbùrstwa, a na jich plac przëszlë bôłtowi Miemcë. W rãkach tich Miemców z Estóńsczi, Łotewscczi i mni Lëtewsczi bëło dzél gbùrsczi zemi. Pò 1945 rokù ni ma czëc ò bôłtowëch Miemcach na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Miemcë
Stôrô Maszina
Stôrô Maszina (pl. Stara Maszyna) – to je dzél kaszëbsczi wsë Mrozë w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Tu rosce dosc wiele kaszëbsczi wiczi kòl lasu.
Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi
Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi - jedno z trzëch karnów słowiańsczich jãzëków (króm zôpôdno- ë pôłniowòsłowiańsczich jãzëków). Gôdô nima kòl 210 mln lëdzy w Pòrénkòwi Eùropie ë Nordowi Azëji.
Régòwanié pòrénkòwòsłowiańsczich jãzëków:
Òznaczenia: † - wëmarły jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka
Pòrénkòwòsłowiańsczé
976
976 / CMLXXVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 976 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 976. rok pierszégò tësąclecégò, 76. rok X stolatégò, 6 rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 974 « 975 « 976 » 977 » 978
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Òbéndowi jãzëk
Rozdzél 4
Regionalny jãzëk
Art. 19. 1. Za regionalny jãzëk w rozmienim ùstôwù, zgódno z Eùropejską Kôrtą Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków, ùznôwô sã jãzëk, chtëren: 1) je tradicëjno brëkòwóny na òbéńdze gwësnégò państwa przez jegò naszińców, chtërny są karnã wielënowò mniészim jak pòòstałé lëdztwò negò państwa; 2) je jiny jak òficjalny jãzëk negò państwa; nie objimô to ani dialektów òficjalnégò jãzëka państwa, ani jãzëków migrańtów. 2. Regionalnym jãzëkã w rozmienim ùstôwù je kaszëbsczi jãzëk. Przepisë art. 7-15 ùżiwô sã pasowno, leno przez wielënã mieszkańców gminë, ò chtërny je mòwa w art. 14, nót je rozmiec wielënã òsobów pòsłëgòwającëch sã regionalnym jãzëkã, urzãdowò ùgòdzoną jakno skùtk slédnégò òglowégò spisënkù.
Art. 20. 1. Realizacëjô prawa òsobów pòsłëgòwającëch sã jãzëkã, ò chtërnym je mòwa w art. 19, do ùczbë negò jãzëka abò w nym jãzëkù òdbiwô sã wedle prawidłów i wedle szlachù naznaczonëch w ùstôwie wëmienionym w art. 17. 2. Òrganë pùbliczny rządzënë są òbòwiązóné pòdjimac pasowné strzódczi w célu wspiéraniô dzejaniô zgrôwającégò do ùtrzimaniô i rozwiju jãzëka, ò chtërnym je mòwa w art. 19. Przepisë art. 18 ùst. 2 i 3 a ùst. 5 ùżiwô sã pasowno. 3. Strzódkama, ò chtërnëch je mòwa w ùst. 2, mògą bëc téż strzódczi przekazowóné z bùdżetu jednostczi òbéńdowi samòrządzënë òrganizacëjóm abò institucëjóm, realizëjącym wëznôczoné robòtë mającé na célu ùtrzimanié i rozwij jãzëka, ò chtërnym je mòwa w art. 19. (...)
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk Kategòrëjô:Lingwistika Kategòrëjô:Prawò
Anna Łajming
Ana Łajming (1904-2003) - kaszëbskô i pòlskô pisôrka. Z dodomù Żmùda-Trzebiatowskô. Ùrodzëła sã w 1904 r. w Przëmùszewie, w pòwiece chòjnicczim. Przed wòjną robiła jakò ùrzãdniczka Sądu Pòwiatowégò w Sãpólnie, pòtém jakò sekrétôrka w pòwiece tczewsczim, a pózni jakò ksãgòwô w redakcji "Gòńca Pòmòrsczégò". Dopiérze pòd kùńc lat piãcdzesątich ùjawniła swój pisarsczi trim. W 1958 r. ji debiutancczi skecz pt. Parzyn béł wëróżniony na kònkùrsu lëteracczim w Kòszlënie. Ana Łajming twòrziła przede wszëtczim krótczé pòwiôstczi prozatorsczé. W 1959 r. òpùblikòwa w kaszëbsczim jãzëkù "Szczescé". Pòtemù bëło òpùblikòwóné Szczescé ; Spotkanié na półmackù ; Gdze je Balbina (2005). W ji doróbkù nalézemë Miód i mlékò, Symbol szczęścia. Nôwikszim dokôzã je biograficznô trilogiô Dzieciństwo, Młodość. ... Znanką ji pisarstwa są kaszëbsczé dialodżi westrzód pòlsczi narracji. Je jedną z zasłużonëch dlô Kaszëb lëdzy, chtërny bëlë ùhònorowóny przëznôwóną przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medalã Stolema (1974).
Władysław Konefka
Władisłôw Kònefka Szôłtës Starzëna, kategòrëjô: gmina Puck Patrón Spòdleczné Szkòlë w Starzënie. thumb|Władisław Kònefka- Patrôn Spòdleczni Szkòlë w Starzënie
Anna Łajming
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Władysław Konefka
Dzëcestwò
Ùrodzył sã 08 stëcznika 1892 roku. Skùńcził  4 klasë spòdleczny szkòłë. Wies i òbéńda bëłë pòd zarabczenim prësczim, témù edukacjô w szkòlë bëła prowadzonô w niemiecczim jãzëkù. Pòlsczégò jãzëka ùcził sã doma. Jegò starszi pòmôgalë jemù w zdobiwanim warkù i dëlë jemù zemiã. Rodzëcama Władisława bëlë Gùst i Makrina Kònefka. Tatk pòchòdzył ze  Sławòszëna, matka ze Zdradë.Pò smiercë bëlë pòchòwóny na smãtôrzu w Starzënie. Władisław miôł piãc  sostrów i jednegò brata: Anastazjã, Agnësã, Mariã, Anã, Teklã, Feliksa.Na Władisława gôdalë Bòlek.
Dzejanié
Władisłôw béł żeniałi z Gertrudą Radzejewską. Òni miélë troje dzecy: Ùrszulã, ona ùmarła czedë mia dzesãc miesãcy, Szczepan béł zabiti w Drëdżi Wòjnie Swiotwi. Nômłodszi, Henrik béł doktorã ginekòlogã,  ùmarł w 1983 rokù, je pòchowòny na smãtôrzu w Starzënie kòle swòjich starków Gùsta i Makrinë Kònefka.
Władisław miôł cãżczé żëcé biédnëch gbùrów i wsowech robòtników. Temù brôł ùdziél w zëcym spòlëznë. Òd 1926 rokù nôleżôł do pòkrocznëch òrganizacjôw spòlëznë jaczié rëchtowałë manifestacje zespòłowé i nôrodné. W czasu refòrmë rolny béł propagatorã parcelacji latëfùndiów niemiecczich. Béł szôłtësã Starzëna i prowôdzôrzã Pòlszczégò Związkù Zôchòdnégò.
Kònefka béł przëczińca i òrganizatorã bùdowë sétmëklasowi szkòłë spòdleczny w Starzënië. Zbiérôł pięniãdze, òrganizowôł  chłopów do robótë przy ji bùdowie. Dzãka temù w 1936 rokù bëło òtemknienié sédmëklasowi szkòłë z trzema mieszkaniama dlô szkòlnëch. W tim czasu Kònefka béł radnym szkòłë  i òkòlnégò òddzélu pòùczënë. Przez wiele lat béł Radnym Òkòlnyégò Sejmikù Krézowégò.
Przed smiercą
Przed Wòjną  Swiatową zrëchtowôł môlowi Kòmitet Òbarnë Nôrodny, chtëren  zbiérôł dëtczi na ùbarnienié. Na jednym z zebraniów zafedrowôł ùsënienié z òbarnë Niemców.
Z gãbnëch òpòwiôdków niechtërnëch Niemców wëchôdałô, że  ju w zélnikù 1939 rokù òrganizacje niemiecczé, dzejającé w Pòlsce wëdałë òbsądzënk na Władisława Kònefkã. Władisłôw mógł wëjachac do centralny Pòlsczi, żebë sã schòwac. Òn jednak òstôł tam, gdze sã ùrodzył, żił i robiił. Czej hitlerowsczi wòjska wkroczëłë,  Kònefka zacarł  wszëtczé znamiona swòji dzejnotë zespòłowi i ùkrił  zestôwk nôleżników Pòlsczégò Związkù Zôchòdnégò. Dzãka temù nicht nie béł wsadzëny. Całô òdpòwiedzalnotã wzął na sebie. 15 séwnika òstôł pòjmóny i przewiozłi do prizë w Wejrowie.
Smiérc
thumb|Pamiątkoòwô tôfla zamòrdowónëch w Piôsnicë 03 séwnika 1967 r. bëł dzejowim dniém dlô spòleznë Starzëna. W tim dniu Spòdlecznô Szkòła w Starzënië dzãkã staranióm miestnëch panôrzów dostała miono Władisława Kònefczi.
Sztefón Hùla
mały|221x221px|Sztefón Hùla thumb|Sztefón Hùla w Klingental 2017 Sztefón Hùla (pòl. Stefan Jarosław Hula, ùr. 29 séwnika 1986 w Szczirkù) – pòlsczi narcarsczi skòczk, reprezentańt Pòlsczi, zawòdnik klubù KS Eve-nement Zakòpóné. Syn szpecjalistë norwesczi kòmbinacji – Sztefana Mariana Hùlë. Bronzowi medalista w drëżënie Zëmòwëch Òlimpijsczich Jigrów 2018, a téż Mésterstwów Swiata w Narcarsczich Lotach 2018. Pierszim trenérą Sztefana Hùlë béł jegò òjc. W 1998 dobéł na nieòficjalnëch mésterstwach swiata dzecy – FIS Schüler GP w Garmisch-Partenkirchen – béł to jegò pierszi midzënôrodny sukces. Pòtemù sztartowôł w rozmajitëch juniorsczich miónkach, w tim mésterstwach swiata. W 2003 òstôł nôleżnikã kadrë B pòlsczi reprezentacji, jakô rëchtowa sã do mésterstwa swiata juniorów w Strin. Jegò trenérą béł Heinz Kùttin. Na nëch mésterstwach jindiwidualno dobéł 13. plac a w drëżënie 2. Sezón pózni béł ju w kadrze A – zadebiutowôł w Pùcharze Swiata w slédnym kònkùrsu Turnéru Sztërzech Skòczniów w Bischofshofen. W sezonie 2005/06 brôł ùdzél w mésterstwach swiata w lotach. Méster Pòlsczi 2018. Drëżënowi bronzowi medalista mésterstwów swiata w lotach 2018.
Nôwôżniészé sukcesë
Mésterstwa Swiata Juniorów
Pùchôr Swiata
Mésterstwa Pòlsczi
Sosnowiec
Sosnowiec - gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie.
Sztefón Hùla
Nôwôżniészé sukcesë
Mésterstwa Swiata w Lotach
Òlimpijsczé Jigrë
Kategòrëjô:Szpòrt Kategòrëjô:Pòlsczi òlimpijczicë
929
929 / CMXXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 927 « 928 « 929 » 930 » 931
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
977
977 / CMLXXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 977 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 977. rok pierszégò tësąclecégò, 77. rok X stolatégò, 7. rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 975 « 976 « 977 » 978 » 979
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi
Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi to je jednô z trzech grëpów słowiańsczich jãzëków (króm pòrénkòwò- ë pôłniowòsłowiańsczich), chtërną gôdô kòl 56 mln lëdzy w Westrzédny Eùropie.
Grëpa zôpadnosłowiańsczich djalektów wëapartniła sã ju w cządze wanodżi lëdów, le dopiérze kòl VII s. mòże mòwic ò jich apartnoce. W cządze òd VII do X s. nastôwô jegò bënowé zjinaczenié na dwie etniczno-jãzëkòwé grëpë: lechicką ë sorbską, a w IX s. doszła jesz grëpa czesko-słowackô (przódë przódcë dzysdniowich Czechów ë Słowaków bëlë w òbremienim pôłniowich Słowiónów, ale òdapartnieni òb przecygã Wãgrów sczérowalë sã w stronã zôpadnych Słowiónów). Czesko-słowackô pòdgrëpa prowadzą dali jãzëczi czesczi ë słowacczi, sorbską — dwa jãzëczi sorbsczé, a lechicką — pòlsczi ë kaszëbsczi. Z negò slédnéj pòdgrëpë wëmiarłë w XVIII s. pòmòrsczé jãzëczi (króm kaszëbsczëgò jãzëka).
Régòwanié zôpadnosłowiańsczich jãzëków:
Òznôczeniô: † — wëmiarłi jãzëk
Zôpadnosłowiańsczé
Wòjcech Lemańczik
Wòjcech Lemańczik (pòl. Wojciech Lemańczyk) - to béł doktor ekònomicznëch nôùków i starosta we Wejrowie w 1920 rokù. Po II swiatowi wòjnie òn miôł môłi gbùrstwò kòl Chełmna. Òn ùrodzył sã 1883 rokù w Kònarzënkach kòl Chònic.
Kategòrëjô:Kaszëbi
Miszewò
Miszewò (pòl. Miszewo) – to wies w kartësczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie.
Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë òsta wprowadzónô 26 zélnika 2013.
Edukacjô
Jan Trepczik jakno szkólny zaczął robic w Kartuzach, a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w Miszewie, jaką przez sédmë lat czerowôł. Na czas bëcégò w Miszewie (1927–34) przëpôdô nôwikszô òrganizacyjnô i ùtwórczô aktiwnosc pòetë. Z pòbùdzënkù Partu KPZ w Baninie 18 czerwińca 2004 r. spòdlecznô szkòła w Miszewie dosta miono Trepczika. Tegò samégò rokù zaczãtô bëła ùczba kaszëbsczégò jãzëka (szkólną òsta Elżbiéta Prëczkòwskô). Przë szkòle w Miszewie dzejô dzecné fòlkloristiczné karno „Mùlczi”.
Łãczëńskô Hëta
Łãczëńskô Hëta to kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Tu ùrodzył sã ks. dr Frãcëszk Jank. Karno Sztudérów "Pomorania" mô tu òddóną do swòjégò ùżëtkù chëcz.
Miszewò
Przëpisczi
Kategòrëjô:Gmina Żukòwò Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Kaszëbë
Łãczëńskô Hëta
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Chmielno Kategòrëjô:Kaszëbë
930
930 / CMXXX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 930 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 930. rok pierszégò tësąclecégò, 30. rok X stolatégò, 10. rok 3-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Kònôrzënë
Kònôrzënë - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Kònôrzënë. To je sedzba gminë Kònôrzënë. Tu je dosc stôri kòscół, w chtërnym wikarym béł ks. Władisłôw Szulëst.
Historëjô
Ò ti wsë pisele ju w 1275 rokù.
Òbaczë téż
Chònice
Michôł Pontanus
Michôł Pontanus (1583-1654) – to béł pastor rodem ze Słëpska. To Smôłdzëno bëło jegò parafią, a tu mieszkalë Kaszëbi. Òn pòmógł wëdac: Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko Wándalski ábo Słowięski/ to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwion y ná jáwnosc wydan/ Z Przydatkiem Siedm Psálmow Pokutnych krolá Dawida y inβych Potrzebnych rzeczi: osobliwie Historiy Passiy náβego Páná Jesusa według Ewángelistá Mattheuβá/ y niektorych Piesn duchownych. Drukowány w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá/ Roku Pańskiego 1643. Ten katézmùs béł wëdóny jesz dwa razë: w 1758 i 1828 rokù. Przë wëdaniu z 1828 rokù pòmógł Krësztof Celestin Mróngòwiusz.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrzani Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Wësokô Bróma w Gduńskù
thumb|Wësokô Bróma w 2006 r. Wësokô Bróma to je bróma w Gduńskù bùdowóné do 1588 rokù przez Willem'a van den Blocke. W II swiatowi wòjnie (1945) òna nie bëła baro zniszczoné. Ksądz Agùstin Wòrzałła gôdôł ò ti brómie do Stefana Ramułta, a jegò je Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego, w chtërnym mòże przeczëtac co pòwiedzôł.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsk
Kònarzënczi
Kònarzënczi - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Kònôrzënë. Tu ùrodzył sã Wòjcech Lemańczik.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë Kategòrëjô:Kaszëbë
978
978 / CMLXXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 978 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 978. rok pierszégò tësąclecégò, 78. rok X stolatégò, 8. rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 976 « 977 « 978 » 979 » 980
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Pòpielewò
Pòpielewò - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Kònôrzënë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë Kategòrëjô:Kaszëbë
Częstochowa
Częstochowa - gard na prawach krezu w szląsczim wòjewództwie.
Pùzdrowò
Pùzdrowò to je wies w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Tu béł ùrodzony ks. dr Bernard Zëchta.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Chorzów
Chorzów (szl. Chorzůw, miem. Königshütte, cz. Chořov, téż Králova Huť) - to je gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie. thumb|left|250px|
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Bindëga
Bindëga - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Kònôrzënë. Tu krótkò je rzéka Chòcëna i mòże béł môl spłôwianiô drzewa.
932
932 / CMXXXII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Bindëga
Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë Kategòrëjô:Kaszëbë
932
Je to 932 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 932. rok pierszégò tësąclecégò, 32. rok X stolatégò, 2. rok 4-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 930 « 931 « 932 » 933 » 934
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Jastrzębie-Zdrój
Jastrzębie-Zdrój (szl. Jastrzymbje-Zdrůj, miem. Bad Königsdorff-Jastrzemb) - to je gard na prawach krezu w szląsczim wòjewództwie.
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
Robert De Niro
thumb|right|Robert De Niro Robert De Niro, (ùr. 17 zélnika 1943), je amerikańsczim teatrownikã.
De Niro, Robert
Parszczenice
Parszczenice - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Kònôrzënë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë Kategòrëjô:Kaszëbë
931
931 / CMXXXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Dzãgel
Dzãgel - to je kaszëbskô wnożëna w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Kònôrzënë.
931
Je to 931 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 931. rok pierszégò tësąclecégò, 31. rok X stolatégò, 1. rok 4-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Dzãgel
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë Kategòrëjô:Kaszëbë
931
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 929 « 930 « 931 » 932 » 933
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
979
979 / CMLXXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 979 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 979. rok pierszégò tësąclecégò, 79. rok X stolatégò, 9. rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 977 « 978 « 979 » 980 » 981
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
933
933 / CMXXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 933 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 933. rok pierszégò tësąclecégò, 33. rok X stolatégò, 3. rok 4-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 931 « 932 « 933 » 934 » 935
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Johnny Depp
Depp, Johnny
York University
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kanada
Mòtto
Mòtto (fr. devise - dewiza, parola) - krótczé zdanié, mające wërazëc cél abò ôrt zachòwaniégò, zrzëszającé jaką spòlëznã abò słëchającą dokònaniom jaczi òsobë.
Słoweniô
Słoweniô (téż: Słoweńskô) – państwò w pôłniowim dzélu westrzédny Eùropë, nôleżącé do Eùropejsczi Ùnie. Grańczi z Aùstrią, Chòrwacją, Madżarską i Italską.
Pòłożenié
Leżi w pôłniowim dzélu westrzédny Eùropë, pòmidzë Aùstrią i Chórwacją.
Brzegòwô liniô
thumb|Słoweńsczi ùbrzég z klifama 46,6 km
Klimat
Strzódzemnomòrsczi klimat na ùbrzegù; na plaskati wëżawie i dolënach na pòrénkù klimat kòntinentalny, z chłodną zëmą i łagódnym abò gòrącym latã.
Ùsztôłcenié terenu
thumb|Fizycznô kôrta Słowenie Na ùbrzegù rozcygô sã plaskatô wëżawa Kras; w nordowò-zôpadnym dzélu rozcygô sã górsczi region (Julijsczi Alpë), chtëren przëlégô do teritorium Włoch i Aùstrie (na nordze); na pòrénkù przeplôtają sã wëszawë i dolëznë z mnodżima rzékama.
Wësokòsc terenu
thumb|Górsczi krôjòbrôz Słowenie (Julijsczi Alpë)
Jãzëczi
słoweńsczi (òficjalny) 91.1%, serbò-chòrwacczi 4.5% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002)
Religijné karna
katolëcë 57.8%, mùzułmanie 2.4%, prawòsławny 2.3%
Ùrbanizacjô
thumb|Lublana
Pòliticzny system
Òbrôzk:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga
Ùstawòdôwczô władza
Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Państwòwô Radzëzna (słoweń. Državni Svet; 40 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i Państwòwé Zéńdzenié (słoweń. Državni Zbor; 90 nôleżników na sztërëlatną kadencjã; dwùch z nich wëbiérô sã w òsóbnëch welownëch òkrãżach dlô włosczi i wãgersczi miészëznë).
Bùtnowé lënczi
€
Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Ùniwersytet Stanforda
thumb|Ùniwersytet Stanforda Ùniwersytet Stanforda (Stanford University abò Leland Stanford Junior University) - je wôżnym amerikańsczim môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1891 rokù. Na nim uczi sã kòl 16 tësãców sztudérów.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Isabelle Adjani
Isabelle Yasmine Adjani (ùr. 27 czerwińca 1955 w Parizu) – francëka aktórka i spiéwôczka ò kabylsczich i niemiecczich kòrzniach.
Żëcopis
Je córką Mohammeda Adjaniego, algiersczégò Berbera - żôłnérza,chtërny bëł pòd kùńc II swiatowi wòjny w Niemcach, i téż bawarsczé Niemki Augusty (Gusti) Schweinberger. Wëchòwała sã w pòdparizczim Gennevilliers. Òd 1967 wëstãpòwała w teatrze amatorsczim.
Na wiôldżim ekranié pierszi pòpis miała w 1970 w filmie Mały uciekinier chtrërny reżisérowôł Bernarda Toublanc-Michela. Zagrôła tedë Rose, dzéwczã zakòchóną w szkólnym na latnéch kòloniach. Dwa lata późni zagrôła w serialu Le secret des flamands, ò jednym czasu wystąpòwała na scenié słôwnô na całi swiat Comédie-Française. Czedë w 1974 zabidowano ji długòlãtni kòntrakt, chtëren wëmagałbë sceniécznôj jedinosce, Adjani odmëslęła są z teatru i wrócyła do filmu.
Pòpùlarnosc dôła ji rolã w dramace Miłość Adeli H. François Truffauta z 1975 roku. Zagrôła tam romanticzną, młodą biôłkã, chtërna, pòddôwóna swòjim pòżądlëwòscóm, odwôżëła wszëtkò co miôła. Adjani wëstãpòwała m.in. ù Romana Polańskiego, André Téchiné, Wernera Herzoga i Andrzeja Żuławskiego.
Isabelle Adjani, pòdobnie jak Catherine Deneuve, stała sã ikoną lat 80. Wystãpòwała w reklamach i w wideoklipach. Filmy z Isabelle Adjani udział òdnôszają sã sukces kasowy we Francji.
W 1979 ùrodzëła sëna, Barnabé'a Nuyttena, ze związkù z francësczim reżisérã i òpératórem Brunonem Nyuttenem. W latach 1989–1994 bëła związóna z Danielem Day-Lewisem, z chtërnym mô syna Gabriela-Kane'a Day Lewisa (ùr. 9 kwietnia 1995).
Rumùńskô
Rumùńskô - je państwã w pôłniowi Eùropie z przistãpa do Czôrnégò Mòrza, krôj Eùropejsczi Ùniji.
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa Kategòrëjô:Rumùńskô
Tichë
Tichë - gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Tichë
Mysłowice
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
Stolëca
Stolëca - gard bãdący môlã nôwëższich wëszëznów (króla, prezidenta, parlimentu, rządu, nôwëższigò sądu) danégò państwa. Jednym z wëjimków òd ti reglë je Hòlandzkô, dze Amsterdam mô sztatus stolëcy państwa, a Haga je môlã parlimentu ë królewsczégò dworu.
Mionã stolëcë òpisëje sã téż môlë môlowëch wëszëznów dlô mniészëch òbéńdnëch jednotów (wòjewództw, stanów, prowincëjów ëtd).
Mómë 3 ôrtë stolëców:
W zwëkòwi słowiznie stolëca to centróm jaczégò dzejaniô, np. kùlturowô stolëca, "ùczbòwô stolëca'' ëtd.
934
934 / CMXXXIV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 934 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 934. rok pierszégò tësąclecégò, 34. rok X stolatégò, 4. rok 4-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 932 « 933 « 934 » 935 » 936
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Ùkrajina
Ùkrajina (ùkr. Україна) – państwò w pòrénkòwi Eùropie. Jegò lëdztwò skłôdô 42 mln 965 tës. òsób (stój na lëstopadnik 2014 rokù, bez teritorium Krimu), wiéchrzëzna – 603 628 km². Na nordze greńczë z Biôłorusją, na zôpadze z Pòlską, Słowacką i Wãgrama, na pôłniowim zôpadze z Rumùńską i Mòłdawską, na pòrénkù i nordowim pòrénkù – z Ruską. Na pôłnim i pôłniowim pòrénkù Ùkrajina mô przëstãp do Czôrnégò i Azowsczégò Mòrza.
Ùkrajina dzeli sã na 24 òbwodë, Aùtonomiczną Repùblikã Krim i dwa gardë z osoblëwim statusã: Czijew (stolëca i nôwiãkszi gard) i Sewastopòl. Ùkrajina jawi sã parlamentarno-prezydencką repùbliką. Głównym òrganã państwòwi władzë je Nôwëższô Radzëzna Ùkrajinë (ùkr. Верховна рада України), a głową państwa – prezydent.
Wedle òglowégò spisënkù z 2001 Ùkrajińcë skłôdają 77,8% lëdztwa. Ùkrajinã zamieszkiwają téż m.jin. Rëskòwie (17,3% mieszkańców), Biôłorusënowie (0,6%), Mòłdawiónë (0,5%), Pòlôszë (0,3%). Wiãkszosc lëdztwa słëchô do chrzescyjańsczich kòscołów wschòdnégò òbrządkù – prawòsławiô i grekòkatolëcëzmù.
Państwòwim jãzëkã je ùkrajińsczi. W rezultace pôrãsetlatny rusëfikacje we wschódnëch i pôłniowëch òbwodach baro rozkòscerzony je rusczi jãzëk.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa !
Fana Pôłniowi Kòreji
right|300px|thumb|Fana Pôłniowi Kòreji Fana Pôłniowi Kòreji je biôłim prostokątã, na jaczim nalezc jidze czerwiono-mòdri céch taijitu, a wkół niegò sztëre tzw. baguë (jinaczi trigramë). Wzãté je to z chińsczi filozofiji.
Fanã ùsôdzono w 1882. Òficjalnie przëjãto 25 stëcznika 1950, a slédnié zmianë wprowadzono 21 gromicznika 1984.
Sjónowò
thumb|left|Odpùst kòl Kaszëbsczi Królewi thumb|right|250px|Matka Bòskô Sjónowskô - Kaszëbskô Królewô Swiónowò abò Sjónowò (pl. Sianowo) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Swiónowò je pòłożoné nad Swiónowsczim J., kòl 10km òd krézowégò gardu Kartuzë. Swiónowò je turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama. M. jin. tądkã jidze stegna sw. Jakùba, a téż turistny, Kaszëbsczi Szlach. W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. Ze Swiónowam je starszi ju kaszëbsczi ùsôdzca mùzyczi Wacłôw Kirkòwsczi.
Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi
W kòscele w Swiónowie mô swój trón Matka Bòskô Swiónowskô - Kaszëbskô Królewô. Tuwò tej sej w niedzelã òdprôwianô je Mszô Sw. w kaszëbsczim jãzëkù. Kòscół je zbùdowóné w 1816 rokù, ale przed nim béł jiny. Figùra Madonnë je z XV stalata. W 1856 rokù bëło tu bractwò trzézwòscë. Tu w 1931 rokù béł biskùp sufragan chełmińsczi diecezëji Kònstantin Dominik - dzysô Słëga Bòżi. Figùra Madonnë bëła ùkorónowónô w òprzenim ò dekret papiéża Pawła VI 1966 rokù na "Kaszëbską Królewą". Ksądz Francyszk Grucza - dzéjôrz kaszëbsczi baro sã ò to starôł. Òn béł w miemiecczim lagrze Stutthof i zaczął w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiac Msze sw. w kòscele katolëcczim. Co rokù na dwa òdpùstë do sanktuarium, ò chtërnym gôdôł papież Jan Paweł II, jidze wiele pielgrzimów. Nôdali mają ti, chtërny kòl 16 lëpinca (Matczi Bòsczi Szkaplérzny) jidą z Miastka. Kòl 8 séwnika (Matczi Bòsczi Séwny) je drëdżi òdpùst dóny przez papiéża Piusa VII w 1803 rokù. Niechtërny pielgrzymi przejażdżają téż aùtobùsama. Tu kòscele je tôblëca z Magnificat pò kaszëbskù. Dosc nowi są tu zéńdzenia Kaszëbów na pòspólné mòdletwë przë stacjach Kaszëbsczé Krziżewi Drodżi w Wiôldżim Pòsce. Jón Szlaga jakno biskùp biwôł w tim Sanktuarium ë tu je tôblëca jemù na wdôr. Apòstolsczi nuncjusz w Pòlsce Celestino Migliore 17 lëpinca 2016 rokù przëwitôł tu Kaszëbów pò kaszëbskù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Kartësczi kréz Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
935
935 / CMXXXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 935 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 935. rok pierszégò tësąclecégò, 35. rok X stolatégò, 5. rok 4-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 933 « 934 « 935 » 936 » 937
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Zómk w Bëtowie
Bëtowsczi zómk – gòticczi, pòkrziżacczi zómk, chterën béł sedzbą Krziżôków òd XIV do XV st. Zómk wëbùdowóny na planie prostonórta z XIV/XV st. Mô 3 òkrãgłé basztë (Młińskô, Różanô i Pólnô) a téż czwòrobòczną wieżã. Nôwôżniszi i nôstarszi gòticczi bùdink – Zôkònny Dodóm (terôczasno mùzeùm) – pòłożony je w nordowò-zôpadnym dzélu zómkù.
Historiô bëtowsczégò zómkù
mały|Zómk Krziżacczi w [[Bëtowò|Bëtowie]] Pò kùpienim miasta Krzëżôcë mielë swòjã sedzbã w stôrim gardze, jaczi pamiãtôł jesz czasë sënów Henninga Behra. Pòd kùńc XIV w. Krzëżôcë ùmëslëlë wząc sã za nowi zómk w Bëtowie. Miôł òn bëc jak na henëtné czasë baro móderny. Teren zaczãlë rëchtowac ju w 1390 rokù, kò prôwdzëwô bùdacjô rëgnãła w 1398 rokù, a skùńczëła sã 1404 rokù, to je, czej wiôldżim méstrã béł Konrad von Jungingen, a jégò bëtowsczim prokùratorã Jakùb von Reinach.
Zaczãlë òd ùsztôłceniô górë, co stojała krótkò miasta, tak żëbë miała plaskati wierzch i 4 prostopadłé spichë. Wëkòpelë téż wiôldżi rów, jaczi òdzeliwôł jã òd wëszëznë, co sã dwigała òd wschòdno-nordowi stronë. Pózni wzãlë sã za fùndamentë. Szeroczé na 3 métrë ùsadzywelë z wiôldżich kamów. Z kamów téż bùdowelë dólny i westrzédny dzél murów. Dopiérze jich górną wiôrsztã mùrowelë z cegłów, jaczé wëpôlëlë na môlu. Stolemnô bùdacjô, jaczi spòdlé i niższé lédżi mùrów a basztów zrëchtowelë z wiôldżich kamów, a wëżi z cegłów, pòkôzôł jak mòcny je Zôkón òsoblëwie lokalny pòmòrsczi szlachce, m.jin. òd Sëcewiców i Pùttkamerów z jaczima tej sej sã wadzëlë z mieczã w rãce krzëżacczi wòjowie.
Zómkòwëch bëło kòle 100 lëdzy, do grëpë ricerze i pò pôrã germków a knechtów na kòżdégò. Okróm wòjarzów w zómkòwëch mùrach mieszkelë a robilë jich służkòwie òd kùcharzeniô, wòzów, spikrzów, kòniów, itd. Pózni Krzëżôcë zómk wiele razë przebùdowiwelë, zmieniwelë. Nôwiãkszô pòzmiana zaszła w latach 1560-1570, czej ju nie wastowelë tu Krzëżôcë. Tedë wedle renesansowégò szëkù pòstawilë ksążãcą rezydencjã i kancelariã, sąd i bióra ùrzãdników òd pòdatków a jesz Dodóm Gdowów. Tak zómk òstôł jedną z sedzbów, gdze mieszkalë ksążãcé gdowë ( òd nich pòzwa jednégò dzélu). Równak òb czas szwédzczégò pòtopù w 1656 rokù twierdza òsta baro mòcno zniszczono. Ju nigdë nie wrócëła do dôwny pësznotë. Szwédzë m.jin. wësadzëlë prochòwą wieżã, znikwilë Ksążãcy Dodóm, kancelariã, Dodóm Gdowów, brómną wieżã i podzamcze. W 1661 rokù zaczãlë ùprawiac zómk, ale robòtë zakùńczëłë sã dopiérze w 1991 rokù.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Bëtowò
Bùkareszt
Kategòrëjô:Rumùńskô
Aleksander Hilferding
thumb|Aleksander Hilferding Aleksander Hilferding (1831-1872) béł rusczim ùczałim. Òn wiele zrobił dlô kaszëbsczégò jãzëka, bò napisôł ksążkã Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Sankt-Petersburg (1862) - „Nëdżi Słowianów na pôłniowym brzegù Bôłtu”. Òb lato 1856 rokù òn i Florian Cenôwa jachale òd Gduńska przez Wejrowò i Lãbòrg do Główczëc i do Bëtowa. Stądka Ceynowa òdjachôł, a Hilferding sóm robił badania na Kaszëbach. Òn òpisôł téż Słowińców. Hilferding w pòłowie XIX stalata pòdzelił kaszëbiznã „pôłnikòwò” na:
1. gwarã pòmerańsczich Słowińców i Kaszëbów: a) Słowińców, np. Wiôlgô Gardna, Klëczi, Smôłdzëno; b) Kabôtków, np. Główczëce, Rowë; dzys ji ju ni ma;
2. gwarã pòmerańsczich Kaszëbów: 2.1) nad jez. Łebskò, np. Jizbica i Łeba, 2.2) za Jezorem Łebsczim, np. Charbrowò, Sôrbsk, Òseczi, c) w Bëtowsczém, np. Bëtowò, Grzmiącô; slédnô dzélã je zachòwónô, np. w Czôrny Dąbrowie i Rekòwie;
3. gwarã kaszëbską w Zôpadnëch Prësach, np. Żarnówc, Swôrzewò, Chałëpë, Wejrowò, Kartuzë, Stãżëca, Kòscérzëna, Lésno i Skarszewò.
Ùsôdztwò (wëjimk)
Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk 1989, ISBN 83-85011-57-9
Kategòrëjô:Lingwistika Kategòrëjô:Kaszëbisce
Rabanera del Pinar
Rabanera del Pinar je wsą ë gminą w Szpańsczi. Lëdztwò wsë: 143 mieszkańców (2005).
Kategòrëjô:Szpańskô
Bòrsk
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Vega de Doña Olimpa
Vega de Doña Olimpa je wsą ë gminą w Szpańsczi. Lëdztwò wsë: 60 mieszkańców (2005).
Òbôcze téż
Kategòrëjô:Szpańskô
Uljanowsk
Uljanowsk (rus. Ульяновск; do 1924 Symbirsk) je gardã w Rusce. Lëdztwò: 623,100 mieszkańców.
Kategòrëjô:Ruskô
Łączé (gmina Lëpińce)
Łączé - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu ùrodzył sã prof. Klémãs Zmùda Trzebiatowsczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpińce Kategòrëjô:Kaszëbë
Kòcół
Kòcół - to są pùstczi w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Lëpińce Kategòrëjô:Kaszëbë
Moncalvillo
thumb|Moncalvillo Moncalvillo je wsą ë gminą w Szpańsczi. Lëdztwò wsë: 107 mieszkańców (2006)
Òbôcze téż
Kategòrëjô:Szpańskô
937
937 / CMXXXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 937 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 937. rok pierszégò tësąclecégò, 37. rok X stolatégò, 7. rok 4-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 935 « 936 « 937 » 938 » 939
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Azkoitia
Azkoitia je szpańskô gmina w Krôju Basków. Lëdztwò gminë: 10 641 mieszkańców (2006).
Bògùsława Labùdda
Bògùsława Labùdda (ùr. 17 strëmiannika 1956) w Wejrowie. Òna skùncziła strzédną szkòłã w Kòscérznie, a je aùtorką òpòwiôdaniô "Roczëzna" i jin.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbi
936
936 / CMXXXVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 936 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 936. rok pierszégò tësąclecégò, 36. rok X stolatégò, 6. rok 4-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 934 « 935 « 936 » 937 » 938
Marión Mòkwa
Marión Mòkwa (Marian Mokwa) - (ùrodzył sã 9 łżëkwiata 1889 rokù w Malarach kòl Bòrska - ùmarł 15 czerwińca 1987 rokù), a béł marinistą. Òn sztôłcył sã m. jin. w akademie w gardze Berlëno. Widzałosc da Mòkwie marinistika - malowanié mòrza. W jegò bògatim doróbkù są téż òbrazë kaszëbsczi, òrientalné ë tatrzańsczé, pòrtretë, kwiatë, òbrôzë biôtków. Nen artista razã z dochtorã Frãcã Krãcczim ë Antonem Abrahamã, rëchtowôł na Kaszëbach rëchawã, na òrãdz czéjbë Miemcë nie chcelë ratifikòwac Ùgôdaniégò Wersalsczégò. Znónô bëła jegò Mòrskô Galeriô we Gdinie.
W ùtwórstwie Mariana Mòkwë je wiôlgô juwernota stilu. Nôchãtni òn malowôł mòrsczé sztrãdë, przitczé ùrzmë wëstrzednégò Ùbrzegu (Redłowsczi ë Òksëwsczi Kãpë), wsë rëbôcczé, kùtrë, bôtë na piôsczëstim sztrãdze. „Nicht jak òn nie rozmiôł pòkazac apartnã kòloristikã kaszëbsczégò landszaftu. (...) Malôrz kòchôł to, co malëje, ùmòcniwô. Zachë te nóm òpòwiôdają ò przeżëcach te ùtwórcë” - pisôł ò nim np. Krësztof Wójcëcczi. Strzód jegò òbrazów mòże nalezc kòmpòzycëje ò témie historiczny (jak „Biôtka Swiãtopôłka - ksyżëca kaszëbsczégò”) a téż scénë ze żëcégò gduńsczi hôwindżi, pòrtretë lëdzy zasłużonëch dlô rozwicégò garu Gdiniô. Marión Mòkwa twòrził kòl 80 lat, mającë òb nen cząd kòl 150 wëstôwków, baro wiele w salonach ë galerijach Pòmòrzégò, wiele téż za greńcama, na przëmiôr w 1935 w Chicagò. Mòkwa stwòrził wizëją malowaniô zaangażirowónégò w deje pòpùlarizacëji Bôłtu, bez jaczégò artista nie widzôł mòżlëwòtë rozwicégò słowianiznë. Niejedne jegò òbrazë zniszczëlë Miemcë w 1939 rokù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Òpòle
Òpòle (pòl. Opole, miem. Oppeln, cz. Opolí, szl. Uopole) - to je nôwikszim gardã ë stolëcą òpòlsczégo wòjewództwa. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. thumb|left|250px|Òpòle
!
938
938 / CMXXXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Wëdôwizna "Bernardinum"
Wëdôwizna "Bernardinum" (Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum") w Pelplinie je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w 1998 rokù. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna "Bernardinum" wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé).
938
Je to 938 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 938. rok pierszégò tësąclecégò, 38. rok X stolatégò, 8. rok 4-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Wëdôwizna "Bernardinum"
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
938
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 936 « 937 « 938 » 939 » 940
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Tarnów
thumb|left Tarnów - gard na prawach krezu w małopòlsczim wòjewództwie.
Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
San Marino
San Marino je baro môłim gardã-państwã w pôłniowi Eùropie.
980
980 / CMLXXX – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 980 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 980. rok pierszégò tësąclecégò, 80. rok X stolatégò, 10 rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 978 « 979 « 980 » 981 » 982
Kategòrëjô:X stolaté
Johann Wolfgang von Goethe
mały|Johann Wolfgang Goethe mały|Goethe Faust mały|Ilmenau-pòmnik Goethégò Johann Wolfgang von Goethe – miemiecczi pòeta przełomù XVIII i XIX wiekù i jedén z nôbarżi znaczących w skali swiatowi, dramaturg, prozaik, ùczony, politik.
W tradycji pòlsczi bywa mëlnie wiązany z romantyzmem, chòc w istoce bëł współtwórcą i jednym z głównëch (òbòk Fryderyka Schiller przedstawicelã esteticzi klasyczné (klasyka weimarskô ). Béł również mëslicelém i ùczonym, znawcą wielu dziedzin wiedzë oraz sztuczé. Studia prawniczé kończył w Lëpskù i Strasburgu. W 1775 Goethe osadł w WeimarWeimarze w chternym mieszkôł do kuńca żecu. Pełnił różné funkcje na dworze księca sasko- weimarsczcego, dochodząc do randżi prezydénta Izby Finansów. W 1782 został nobilitowany. Od roku 1791 do 1817 kierował teatrém oraz wszestczima instytucjama oswiatowo-kulturalnymi ksiãstwa. W 1786 roku wyjechał na dwa lata do Włoch, co wywarło dużi wpływ na jego twórczosc. Najbliższa przyjazń łączyła go z Fryderykiem Schillerem.