cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skòwrónk
Rozrôdzanié
Gniôzdo na zemi w sztôłce snôdczi szôlczi, ùkrëté midze kãpamë trôw. Zrobiony je z sëchi trôwë, a ód bëna wëlożony mitkò steblamë. Samnica skłôdô 3-4 zelonkawoszari abò krémòwoszari jaja, gąsto pòkrëti szarobrunëma plachckamë. Wësôdëje je sama przez krótkò 11 dniów. Pisklãta starszi dozérają razã. Młodi òpuszczają gniôzdo, czé minie 9-10 dni.
Spòsób żëcégò
Skòwrónk je znóny z pësznégò spiéwù. Spòtkac gò mòże na òtemkłëch i pòrosłëch trôwama môlach. Je widzóny midzë wësoczima rzmama, ùbrzeżnëma  słonëma  brëzgawicama i dunama. Nôwicy czasu bawi na zemi, czé szukô żercô. Wëstraszony przëcëskô sã do zemi, a pózni narôz zriwô sã do lecënkù. Samc mòże spiewac w lëfce przez całi rok, z wëjimka dzéle czasë pierzenié sã pòd kunc lata. Ptôch ùnôszô sã pionowo w lëft na zachtną wiżawã, òstôje wiszącë na czile minut, trzepòce skrzidłama i wëléwô ze se strëga głôdczégò, perlowatégò swirgolë. Pòtemù òpôdô pòmalë na dół jaż w kuńcu cëchnie na zemi.
Lëteratura
Zdrzódło: Mini enciklopediô. Ptôchë.
Kategòrëjô:Ptôczi
Cenkô sycëna
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Italsczi jãzëk
Italsczi jãzëk (lingua italiana, italiano) - to je jãzëk ùrzãdny w Italsce i jinëch państwach.
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi
Zwëczajnô rogùtka
thumb|Zwëczajnô rogùtka Zwëczajnô rogùtka (Cerastium holosteoides Fr. em. Hyl.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë granôtkòwatëch (Caryophyllaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Òlimpiadë specjalné
thumb
Òlimpiadë Specjalné – spòrtowô òrganizacjô pòżëtkù pùblicznegò, dzejô na rzecz lëdzy z niepełnosprawnoscą jintelektualną.
Célã Òlimpiadów Specjalnëch je wspòmòżenié rozwòju lëdzy z niepełnosprawnoscą jintelektualną przez zagwësnienié jima wzãcô ùdzélu w treningach i współzawòdnictwie spòrtowim. Drëdżim, téż wôżnym célã je wiãkszenié swiądë spòdleczny przez szerzenié wiédzë na temã mòżlëwosców lëdzy z tą fòrmą niepełnosprawnoscë.
Filozofiô Òlimpiadów Specjalnëch
Òlimpiadë Specjalné òstałë stwòrzóné, żebë pòkazac, że lëdze z niepełnosprawnoscą jintelektualną téż pòtrafią przë òdpòwiedny do tegò zôchãce i jinstrukcji trenowac, ceszëc sã i czerpac kòrzëscë z ùczãstniczeniô w spòrtach jindywidualnëch i grëpòwich dostosowónëch do jich pòtrzebów i mòżlëwòtów. Mòttã kôżdégò miónkôrza Òlimpiadów Specjalnëch są słowa przësëdżi òlimpijsczi wëpòwiôdóné w trakce ceremónii òtemkniãcô miónków spòrtowich:
Pragnã zwëcãżëc, równak jeżlë nie bãdã mógł zwëcãżëc, niech bãdã dzyrsczi w swòjim staranim.
Discyplinë spòrtowé na Òlimpiadach Specjalnëch:
-latné: płiwanié i skòczi do wòdë, letkô atletika, kòszowô bala, kòlarstwò, kònnô jazda, nożnô bala, gimnastika, jazda na wrotkach, softball, tenys, sécowô bala,
-zëmòwi: zjazdë na pùgrach, chùtczé jechanié na pùgrach, figùrowé szrëcowanié, chùtczé szrëcowanié i hokej halowi.
Kategòrëjô: Zabùrzeniô rozwòju psychicznegò
Kòtuszewò
Kòtuszewò (pòl. Kotuszewo) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka.
Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Parafiô p.w. Wniebòwzãcô NMP w Wiôldżi Wsë
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Wiôlgô Wies
Anëż
thumb|Biedrzón anys Anëż abò biedrzón anys (Pimpinella anisum L.) – to je roscëna z rodzëznë zelerowatëch. Kaszëbi achtnąle anëż. Z jegò semionów sã robi anisowi òléjk.
Wiżawa Sw. Maksymiliana
260px|thumb|Wiżawa Sw. Maksymiliana - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce 160px|thumb|Wiżawa Sw. Maksymiliana Wiżawa Swiãtégò Maksymiliana - to je dzél gardu Gdini.
Anëż
Kategòrëjô:Bòtanika
Wiżawa Sw. Maksymiliana
Kategòrëjô:Dzéle Gdini
Radiska
thumb|Radisczi Radiska (Raphanus sativus) L. – to je roscëna, chtërni je wiele zortów. Kaszëbi mają jich dosc wiele w ògródkach.
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Ògardowizna
Parafialné Mùzeum w Żukòwie
Parafialné Mùzeum w Żukòwie je jinstitucją kùlturë założoną w 1991 rokù. Jegò robòta polégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. Kaszëbów w kraju ë za grańcą. W nim są téż kaszëbsczé nôdpisë. Sedzbą Mùzeum je Żukòwò - zarô przë stôrim bùdinkù kòscoła, w chtërnym czedës mòdlełë sã norbertanczi. W nim je m.jin. dosc wiele stôrëch wësziwków np. òrnôt wëszëti przez Jadwigã i Zofiã Ptôch.
Zebrónô sycëna
thumb|left|300px|Cenkô sycëna Zebrónô sycëna (Juncus conglomeratus L.) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë sycënowatëch (Juncaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Czôrlëna
Czôrlëna (pòl. Czarlina) - to je kaszëbskô wies w gminie Kòscérzna, w kòscersczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w 2008 rokù mieszkało 139 lëdzy.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Westrzódgardzé (Gdiniô)
260px|thumb|Westrzódgardzé - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce Westrzódgardzé - to je dzél gardu Gdini. W 2014 rokù Kaszëbi chcą tu zrobic kaszëbsczi kùlturowi szlach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Dzéle Gdini
Roczicënë
Roczicënë (pòl. Rokiciny) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka.
Piskòrz
thumb|300px|Piskòrz Piskòrz (Misgurnus fossilis) – to je ôrt rëbë z rodzëznë piskòrzowatëch (Cobitidae). Òn mòże żëc w stawie. Jak gò wëdostónie z wòdë tedë òn jakbë gwiżdże.
Roczicënë
Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Prokòwò
Prokòwò (pòl. Prokowo) – kaszëbskô wies, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie: Prokòwsczé Chrostë ë Mòkré Łaczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Môłô Gałązniô
Môłô Gałązniô (pòl. Gałąźnia Mała) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Kôłczëgłowë. Tu je elektrowniô na wòdã.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë
Kùbaba
thumb|Kùbabë Kùbaba – brzôd drzewa Pimenta dioica. To je importnô przëprawa na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Przëprawa
Diôbli Òstrów
thumb|Diôbli Òstrów Diôbli Òstrów (Île du Diable) - to je òstrów w Pôłniowi Americe. Dzysdniowò òn słëchô do Francëje.
Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika Kategòrëjô:Francëjô
Karintia
thumb|Pòłożenié Karintie na kôrce [[Aùstriô|Aùstrie – pòmalowònô na czerwiono )]] Karintia (miem. Kärnten, słoweńsczi Koroška) – je związkòwim krajã w Aùstrie. Òna òbjimô 9536 km² wiéchrzëznë.
W Karintji mieszkô 12 554 (2,38%) (2001) lëdzë nôleżącëch do słoweńsczi miészëznë. Nalezc mòże tam dopeltjãzëczné miemieckò-słoweńsczé tôfle.
Bùtnowé lenczi
Kategòrëjô:Aùstriô
Charzëkòwë
thumb|left|Charzëkòwë Charzëkòwë (pò pòlskù Charzykowy) – są wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Chònice. Wies je nad Charzëkòwsczim Jezorã. Tu w 2011 rokù mieszkało 1492 lëdzy. W Charzëkòwach rosce kaszëbskô wika.
Lëteratura
Kategòrëjô:Gmina Chònice
Kesha
Kesha
Damroka (mùzyczné karno)
Damroka (projekt Damroka Kaszëbë Joł) je mùzycznym karnã jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò fòlka z elementama rockù. Pòwstôło w 2010 rokù. Założëlë je Damroka Kwidzyńskô (spiéw, autorka tekstów) ë Marek Romanowski (keyboard, kompozytor). Mùzyczné karno Damroka zadebutowało w 2011 rokù platą Kaszëbë Joł. W 2013 rokù wëchôdô singel «Takô jem», w 2015 rokù — plata Made in Kaszëbë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Rockòwé karna
Piôskòwô rogùtka
thumb|Piôskòwô rogùtka Piôskòwô rogùtka (Cerastium semidecandrum L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë granôtkòwatëch (Caryophyllaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Gòstómié
Gòstómié - to je kaszëbskô wies w gminie Kòscérzna, w kòscersczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Tëpadłë
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Wiôlgô Wies
Wãdzëbôczi
Wãdzëbôczi (wczasniészô pózwa: Kòmpanijô Wãdzëbôków) – je mùzycznym karnã z Brus, jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò rocka. „Wãdzëbôczi” zadebiutowëlë w 2001 rokù. Założcama karna bëlë Marek Rodzeń, Marek Kulesza, Karol Zakrzewski i Robert Krenski. W latach 2002-2007 z karnã wëstãpòwa (jakò wòkalëstka) spiéwôrka Damroka Kwidzyńskô.
W 2010 karno wëdało platkã, dedikòwóną Janowi Karnowsczémù (pt. Wãdzëbôczi Janowi Karnowsczémù).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Rockòwé karna Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Gòstómié
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Bòléńc
Bòléńc - to bëła wies w gminie Smôłdzëno, tam gdze terô je Słowińsczi Nôrodny Park. W ni bëlë rëbôcë, ale wiater przenôszô tu piôsk z placa na plac, a zasëpôł wies.
Kategòrëjô:Słowińcë Kategòrëjô:Turistika
Barwice
thumb|100px|right|Bôrwicczi herb Barwice (we zdrojach: Barwitz 1286, Bertoldswall, Berwall, Berwoll, Beerwolde, Bärwalde, Bervałd (Cenôwa); miem. Bärwalde; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Barwica, Bôrwica, Berwôłd) – to je gard w szczecënecczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.
Lëdztwò gardu: 3.756 (2008) Wiéchrzëzna gardu: 7,5 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Oskar Kolberg
Oskar Kolberg (Henrik Òskar Kòlberg - ùr. 1814 rokù – ùm. 1890 rokù) béł etnografã, fòlkloristã i kòmpòzytorã. Òn drëkã wëdôł kòle 200 artiklów z òbrëmia etno­grafii, fòlkloristiczi, jãzëkòznôwstwa ë mùzykòlogii. Òskar Kòlberg na Kaszëbach béł w zélnikù 1875 rokù. Z Sopòtu òn robił wanodżi i tak òn béł w Òlëwie, Kackù, Òksëwiu, Wejro­wie i Gduńskù. To dô nôdgrodã m. Òskara Kòlberga.
Syrenie Stawy
Syrenie Stawy (kaszëbsczi dolmaczënk: Mòrzëcné Stawë, czedës: Park Arendta ) to pòlsczé miono dlô karna jezorów pòłożonych w Lasnim Arkòńsczim Parkù  Szczecëna, kòl 3 km òd westrzódkù. Dodowô jim wòdë strëga Òsówka. Syrenie Stawy légają blëze òd kąpielëcë Arkònka. Badérowanié zarwinkòwi florë z jezora pòkôzëje jegò wiôlgą równiã nieczëstoscë sprawióną wlewaniém do jezora òdcéków.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szczecëno‎
Sekôcz
Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Władisłôw Łoczetk
thumb Władysław  I Łokietek (1260 – 1333) – ksãca brzeskò – kùjawsczi, król Pòlsczi w latach 1320 – 33. Béł sénã kaca kùjawsczégò Kadzmiérza i jegò trzecy białczi Eùfrozynë, córci kaca òpòlskò – racybòrsczégò. Pò tim, jad stôł sã dozdrzelałi Łoczetk razã z bratã Kadzmiérzã òbjął rządë na Kùjawach i zemi łãczicczi, a pò smiercy Leszka Czôrnégò (jegò brata) przejął téż zemiã sieradzką (1288r.).
Nabitczi teritorialné
W gromicznikù 1289 r razã z Bòlesławã II płocczim i bratã Kadzmiérzã dobéł na Henrikù IV Probùsã (ksiqca wrocławsczim) pòd Sewirzém i na pół rokù zajął Karków. Òstôł stąd jednak wëgnóny przez Henrika IV, chërnëmùmieszkańcowie miasta sprzijalë barżi. Łoczek ùtrzimôł jednak zemiã sandomierskã i pòzëskôł sobie pòpiarcé tamtészégò możnowładztwa i mieszczaństwa. Zawôrł téż pòrozumienié z królã Wągrów Andrzejã III, chtërny òżenił sã z bratanicą Łoczetka. Sojusz ten ókôzôł sã dlô Łoczetka barô wôżny, bò w 1291 r. do Môłopòlsczi wkroczëłë wòjska czesczé Wacława II (Andrzéj III przësłôł tedë wòjska).
Czedë Wacłôw II ùmòcnił sã w Krakòwie i zëskôł pòpiarcé môłopòlsczégò ,możnowładztwa i duchowieństwa, wëpôrł Łoczetka z Sandomierza, a dali zmusił gò do zrzeczeniô sã roszczeniów dlô Môłopòlsczi i złożenia hołdu lennégò. W 1293 r. w Kaliszu Przemisł II (kaca wiôlgòpòlsczi), Władisłôw Łoczetk i jegò brat Kadzmiérz zawarlë razã z arcybiskùpã gnieznieńsczim Jakùbã Swinką tajny układ procem Wacławòwi II.
Òstôł òn przëpieczãtowóny zdënkã Łoczetka z Jadwigą (córką Bòlesława Pòbòżnégò kalësczégò, półostrą Przemisła II. Nie wiadomò, jaczé pòstanowienia zawierôł ten ùkłôd, ale prôwdobòdobnie dzãka niemù doszło do kòronacjë Przemisła II (1295r.), chtërna nie widzała sã branderbùrczikóm – z jich inspiracjë w gromniczniku 1296 r. Przemisł II òstôł zamordowany. Tedë Łoczetk wëstąpił ò spôdk pò Przemislu II, ale to samò uczynił téż Henrik Głogòwsczi.
W kùńcu òbaji zdecydowelë sã pòdzelëc spôdkã. Łoczietkòwi przëpadło ksãstwò kalisczé i strzódkòwô czãsc Wiôlgòpòlsczi z Gnieznã i Pòznaniã. W tim samim rokù zajął téż Pòmòrzé Pòrénkòwé, co znacząco wzmocniło jegò pòzycjã. Jegò nieùdolnô pòlitika bënowô w Wiôlgòpòlsce sprawiła, że tamtészé mòżnowładztwò zôs poparło Henrika głogòwsczégò, chtërny cesził sã sympatią dëchùwieństwa. Bezmòcny Łoczetk, na chtërnégò biskùp pòznańsczi Andrzéj Zaremba rzucył w 1298r. klątwã, chcôł Retowa swòją pòzycjã i zawôrł układ z Wacławã II.
Òdstąpił mù swòje prawa do Môłopòlsczi i zemi sandomiersczi, co doprowadzëło do bùntu rycerstwa procem Łoczetkòwi. Kòrzistającë z òkazjë Wacłôw II zajął Wiôlgòòlskã i w 1300 r. kòronowół sã na króla Pòlsczi. Łoczetk wëjachôł z kraju, ale òstawił na Kùjawach białkã, córkã i dwóch sënów, chtërnëma opiekował sã mieszczanin Gerka. Timczasã Łoczetk ùdôł sã do Rzimù, gdze zabiegôł ò protekcjã papieża Bònifacégò VIII niechętno nastawionégò do cesarza i pòpierającégò gò Wacłôwa II.
Pózni Łoczetk wëjachôł na Wãgrë, gdze związôł sã z Andegawenama walczącyma procem Wacławòwi II ò kòrónã. Czej Andegawenowie (Karól Robert) dobéł w ti rozgrywce, udzielił Łoczetkòwi pòmòcë i w 1305 r. kaca wrócył do kraju. Òpanowôł zemiã sandomierską, a pò śmierć Wacława III zniechãconé do czeszczich rządów mòżnowładztwò môłopòlsczé poparło Łoczetka, chtërny ju rëchli zdobił Wawel. Pòdobno zachowek sã mieszkeńce Kùjawów, zemi łãczicczi i seradzczi a téż Pòmòrzégò Gdùńsczégò.
Skòmplikòwała sã sytuacja w Wiôlgòpòlsce, gdze Łoczetk mus ził rëwalizowac ò wpłiwë z Henrikã głogòwsczim. Czedë Łoczetk walcził na Pòmòrzu procëm Swiãcom (mòżnowładcóm związanym z Branderbùrczikama), niemieccy mieszczaństwò Krakòwa pòd wòdzą wójta Alberta i biskùpa Jana Mùskatë rozpòczãło bùnt (1311-12 r.). Arcybiskùp gnieznieńsczi Jakùb Swinka (pòpierający Łoczetka)) wëtocził tedë Mùskace proces kanoniczny i zwiesył gò w czinoscach. Czedë Łoczetkwalcził w Môłopòlsce, Branderbùrczicë zaatakòwelë Pòmòrzé Gdùńsczé. Łoczetk, nie mògącë sóm interweniowac, zwrócił sã ò pòmòc do Krziżôków.
Òni pòpiarlë Branderbùrczików, ale sami zagarnął te zemie. Łoczetk próbował pertraktowac, ale bezskùteczno. Pòza władanim Łoczetka òstôwała dali Wiôlgòpòlska, gdze nieùdolné rządë sprawòwało piãc sënów Henrika głogòwsczégò. Doszło tam do bùntu ricerstwa, chtërny wëbrało władcą Łoczetka, a Jakùb Swinka zagrozył młodim Głogòwczikóm. W 1314r. Łoczetk przëjachôł do Wiôlgòpòlsczi, pòkònôł bùnt mieszczanów pòznańsczich (na czele z wójtã Przemkã) i òbjął rządë nad tą dzelnicą.
Kòrónacja na króla Pòlsczi
20 I 1320 r. Arcybiskùp gnieznieńsczi Janisłôw kòrónowôł Łoczetka na króla Pòlsczi (nowima insigniama, bò stôré wëwiózł Wacłôw III) – bëło to ùwieńczenié dzeła zjednoczenia państwa pòlsczégò. Pòza państwã òstalë jednak Szląsk i Mazowszé a téż Pòmòrzé. W latach 1329 – 1331 Łoczetk tracy na rzecz Krziżôków zemiã dibrzińską i Kùjawë. Łoczetk ùmarł 2 strëmiannika 1333 rokù na Wawelu, gdze òstôwô ôòchòwóny.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Włodarze Pòlsczi
Òstrowò
thumb|right|Kaplëca w Òstrowie Òstrowò (pòl. Ostrowo, miem. Ostrau) - je wsą nad sztrądã Bôłtu w pùcczimù krézu, w gminie Wiôlgô Wies na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Wiôlgô Wies
Stãżëckô Hëta
Stãżëckô Hëta (pòl. Stężycka Huta) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca, w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù.
Gògòlewò
Gògòléwò (pòl. Gogolewo) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Dãbnica.
Stãżëckô Hëta
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Stãżëca Kategòrëjô:Kaszëbë
Gògòlewò
Kategòrëjô:Gmina Dãbnica
Cétniewò
Cétniewò (pòl. Cetniewo, miem. Cettnau) - je dôwną wsą nad sztrądã Bôłtu na Kaszëbach, dzysô administracjowi dzél gardu Wiôlgô Wies.
Kategòrëjô:Wiôlgô Wies
Kłosë
Kłosë (pòl. Kłosy) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka.
Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Bólszewka
Bólszewka abò téż Lëzëńskô strëga - rzéka na Kaszëbach, wëpłiwô z jezora Lewinkò kòl Lewinka ë kùńczi sã w rzéce Rédze kòl Bólszewa. Płënie bez gminë Lëniô, Szëmôłd, Lëzëno, a téż Wejrowò. Z Lewinka płënie do Pobłocégò, Smażena, Lëzëna, Gòscëcëna ë Bólszewa.
Instituto Federal da Bahia
thumb|Instituto Federal da Bahia Instituto Federal da Bahia (Ùniwersytet Federal da Bahia) je wôżnym môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1909 rokù.
Bólszewka
Nô zôczątkù je na wiż. 135 m n.p.m. a na kùńc blós na wiż. 30 m n.p.m., a ji dłëgòsc to 33,6 km.
Instituto Federal da Bahia
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Brazylskô
Bólszewka
Kategòrëjô:Kaszëbë
Kartkòwò
Kartkòwò (pòl. Kartkowo) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka.
Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Mònakò
Mònakò je baro môłim gardã-państwã w Eùropie.
thumb|left|250px|Monako
€
Òdnëczk
thumb|Òdnëczk na gbùrsczi chëczi z [[Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] Òdnëczk - to je knôdnô, drzewnianô òzdoba nad dachã. To mòże bëc wëkrajóny kaszëbsczi znak na stôri chëczi.
Juszczi
thumb|200px|left|Juszczi Juszczi - to je kaszëbskô wies w gminie Kòscérzna, w kòscersczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Òdnëczk
Lëteratura
Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, ss. 57-58.
Juszczi
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Òdnëczk
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bùdowizna
Macéj Bańdur
Przëpisë
Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk
Słuńcownik
Słuńcownik (Helianthus L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë astrowatëch (Asteraceae). Òne roscą m. jin. na Kaszëbach, ale są z amerikańsczich strón.
Rozmajitoscë
200px|thumb|Zôrna słuńcownika Aleksander Majkòwsczi w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. zôrna słonecznjika bëłë dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną.
Kategòrëjô:Bòtanika
Bëlëca
thumb|right|Bëlëca Bëlëca abò pszczeli ùkropnik (Artemisia vulgaris L.) – wielelatny roscëna z rodzëznë astrowatëch. To je zeleskò na Kaszëbach.
Rozmajitoscë
Aleksander Majkòwsczi w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. bëlëca bëła dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Gryfino
thumb|100px|right|Herb gardu Gryfino (we zdrojach: Gryphenhaghen 1254, Gryfenhagen 1270, Grifenhaghen 1303, Griphenhagen 1330, Grifenhagen 1535, Griffenhagen 1539, Greiffenhagen 1539, Griffenhagen 1540, Grippnhagn 1570 (Ortelius), Grippenhag (Tabula Germaniae emendata recensAutor: Visscher, Claes Jansz. 1586-1652), Griffenhage (Georg Braun &  Frans Hogenberg:  Alten Stettin) 1588, Greiffenhagen 1618, Greiffenhagen 1789, 1827; dólnomiem. Gripenhagen, miem. Greifenhagen; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Gripiewò, Grifëno) – krézewi gard w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Pòrénkòwą Òdrą.
Lëdztwò gardu: 21.065 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 9,58 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Chwaszczëno
Chwaszczëno (pòl. Chwaszczyno) – to je kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Chwaszczinsczich Grzëp, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Żukòwò. Tu je stóri kòscół. W nim òdprôwiónô je czasem w niedzelã Mszô Sw. z liturgią słowa w kaszëbsczim jãzëkù. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie: Czôrné Błoto, Kaczé Bùczi, Kòwôle, Lësé Błoto ë Rewerendô. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px ë krajowczi dardżi 25px.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Żukòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Nina Badrić
thumb|Nina Badrić Nina Badrić, (ùr. 4 lëpinca 1972) je chòrwacką spiéwôrką.
Kategòrëjô:Mùzycë
Krëszińsczé Jezoro
Krëszińsczé Jezoro (pòl. Jezioro Kruszyńskie) to je jedno z wikszëch jezór Kaszëb - wiéchrzëzna 461,3 ha w bëtowsczim krézu.
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Kòtowò
Kòtowò (pòl. Kotowo) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Dãbnica.
Kategòrëjô:Gmina Dãbnica
Zeus
pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Zeus&action=edit thumb|Zeùs Zeùs – abò Dzeùs, bóg nieba, łiskawic i piorunów, nômłodszi sën Kronosa i Rei, brat Pòsejdona, Hadesa, Hestii, Demeter i Herë. Miôł wiele białek, co drażniło jégò żonã, Herã. Dlô Greków bëł głównym Bodziem, ùważano gò za jidealnégò władcã i nôpòtãżniejszégò  bogô. Jégò atributama władzë są piorën, chtërnym rzucôł w smiertelników. Je òpiekunem prôw, przëbëszë proszącëch ò pòmòc, pòsłów i heroldów. Swiãtym zwierzãciem Zeùsa  béł orzeł.
Historiô Zeùsa
Zeùs   ùrodzył  sã  jakò sën Kronosa i Rei. Kronos béł  królem tytanów,  chtëren  kôżdé dzëckò  pòłikôł,  żebë  ni òdebrało mù władzë. Tak przepòwiedzôła mù czedës  wëroczniô. Zeùs béł jégò  szóstim  dzëckã,  a trzecym sënã. Rea ni  mògòłô sã  pògòdzic ze stratą kòlejnégò dzëcka òd razu pò narodzinach òstawiła gò na Krecie w grocie jidyjsczej. Tôm òpiekòwałô  są nim  Amaltea (wedle różnëch pòdań bëła to kòza, a innëch nimfa). Timczasã Rea dała mężulkowi kam òwiniãti w pielëszkã. Kronos mësląc, że pòłika swòje dzëckò spôł spòkòjno Pewnégò razã złamôł sã róg kòzë Amaltei, wtedë Zeùs pòbłogòsławił gò tak, że òd tamtégò czasã  z rogù dòstac mòżna bëło wszëtkò czégò sã chciałô - pòwstôł tak róg òbfitoscë. Zeùs béł chroniony przed òjcã, żebë ten ni  ùsłiszôł jégò smiechów i zabaw, dlôtégò kapłanié Rei wëkonywelë nad nim baro głosné tuńce wòjenné. Czej Zeùs dorósł wëdôł tytanom wòjnã. Rea pòdała swémù chłopòwi lékarstwò na wracanié, a òn zwracôł dojrzałëch bògów: Herã, Pòsejdona, Hestiã, Demeter oraz Hadesa. Òni dorôstôlë oni w żołądkù Kronosa, a ni mòglë zgdzinąc - bògòwie bëlë niesmiertelni. Czedë skònała kòza Amaltea. Zeùs z ji skórë zrobił sobie tarczã, znónô jakò Egidę. Braciô i sostrë pomogłë Zeùsowi wëgrac walkã z dwùnastoma tytanami  i wrzucëc ich do Tartaru lub ùkarac (Atlôs dzwigôł za karã  sklepienié  niebiesczé)  po dzesiãciu latach walk. Ni béł to jednak kùnc walk. Wtedë  nastała gigantomachia, w chtërne bògóm pòmagôł héros Herakles. Pò ucemiãga gigantów na zemã wstąpił Tyfon, chtëren  pò  bitwie Zeùs przëwalił wëspą Sycylią. Pò Kronosie władcą zostôł Zeùs. Pòsejdon zostôł bògã mórz i oceanów, a Hades bògã  ùmarłëch.
Przëdomczi Zeùsa
1.Horkios - prawé, sprawiedlëwé
2.Ksenios - gòscinny
4.Hellenios - bóstwo nôrodowé, chtërne  spaja różné, skłóconé ze sobą greccze szczepë
Związczi z białkoma i narodzoné dzecë
thumb|Zeùs z Herã
Główné mesca kùltu
1. Olimpia – to je mesce rozgrëwania starożëtnëch igrzësk olimpijsczich na cześć Zeùsa. Znajduje sã  tam téż swiątënia tégó bòga, terô w ruinach. W strzôdkù  znajdowôł  sã czedes 13-metrowi złoti  pòsąg Zeùsa trzëmającégò w rãkù  Nike. Zrobił  gò Fidiôsz.
2. Atenë -  swiątënia bëła w momencie ukończenia przez cesôrza Hadriana nôwiãkszą w Grecji, znajdowôł sã tam ògromny pòsąg Zeùsa, kòpia tégò z Òlimpii, óbecnie z bùdinków zachòwało sã 15 kòlumn.
3. Dodona - òsrodek kùltu Zeùsa i Dione,
4. Nemea - mesce rozgrëwania igrzysk nemejczich rok pò igrzyskach òlimpijczich, znajduje sã tam (òbecnie w ruinach) swiątënia Zeùsa Nemeios.
Radela
thumb|Radela Radela (Ornithopus sativus) - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach rosło na pòlach dosc wiele radeli.
Peplón
thumb|Peplón Peplón abò piôskòwy peplón (Honckenya peploides L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë granôtkòwatëch (Caryophyllaceae). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach krótkò Bôłtu na dunach.
Radela
Lëteratura
Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 292.
Kategòrëjô:Bòtanika
Peplón
Kategòrëjô:Bòtanika
Zwëczajny bùksówc
Kategòrëjô:Bòtanika
Plachcowi tifùs
Plachcowi tifùs (typhus exanthematicus) - je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy Rickettsia prowazekii, ale wôżny mògą bëc téż wszë. Przë ti chòroscë je gòrączka i błądzenié. Z plachcowim tifùsã m.jin. na Kaszëbach béł jiwer pò II swiatowi wòjnie.
Kategòrëjô:Medicyna
Żarnowsczé Jezoro
Żarnowsczé Jezoro (pòl. Jezioro Żarnowieckie) to je jedno z nôwikszëch jezór Kaszëb - wiéchrzëzna 1431 ha w wejrowsczim krézu. Wedle Bògùsława Rosë (Bogusław Rosa) rëna tégò Jezora je ferdã, snôdką hôwingą pòwstałą przez to, że w przeszłoce mòrze lodowcowi niecczi bëło zalòné, na zapôdający sã – przez pionowé rësznotë- òbéńdze lodofôłtowi akùmùlacji.
Kòl Żarnowsczégò Jezora bëła bùdowónô atomòwô elektrowniô. Pò wiôldżim nieszczescém z taką elektrownią w Japòńsce je wiedzec, że tu òna dlô Kaszëbów bë bëła strasznym kłopòtã na dłudżi lata. Biwô pielgrzimka bôtama przez to Jezoro do Lëbkòwa a tej dali piechti do Żarnówca.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Rządz
thumb|Rządz Rządz – to je terô dzél gardu Grëdządza nad Wisłą w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. Kòl niegò w 1243 abò 1244 rokù Krzôżëce przegrelë pòbitwã ze Swiãtopôłkã II Wiôldżim, a òn zajął jesz Zantir. Za to òni ùdôwelë na niegò do papiéża krzëwé òbsądë.
Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka
Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka - ùdba ùsadzonô 26 zélnika 2006 rokù jakô je fòrmalno dzélã Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Przédnym ji zgrôwã je m.jin. wëpòwiadanié sã w sprawach jãzëkòwi pòliticzi K-PZ, króm tegò pòdja òna próbã ùsztandarizowaniô pisënkù kaszëbsczégò jãzëka. Przédnikã Radzëznë béł prof. Édwôrd Bréza, a òn ùznôł, że "... jem téż dbë, że waranié kaszëbiznë bãdze zanôlégac òd te, czë Kaszëbi so na to ù Bòga zasłùżą." Wiele ò ròbòtach ti Radzëznë mòże przeczëtac w "Biuletinie Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka".
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Swiãcowie
Swiãcowie - bëlë bògatim rodã w XIII i XIV stalatim. Pò 1307 rokù òni ùtwòrzelë spôdkòwiznowi dominium we Westrzédny Pòmòrsce.
Kategòrëjô:Pòmòrskô
Wãbórk do smieców
Wãbórk do smieców – zabiérnik zrobiony wikszim dzélã z metalu abò plasticzëznë, chtëren je brëkòwóny do timczasowégò zbiéraniô smieców. Smiecë nie zbiéróné mògą lôtac pò òkòlim, a nôbarżi fòlie, papiorë a jiné papiórczi. Wiele z nich trzeba wëwiezc na wësëpiskò. W swiece je równak jiwer z Wiôldżim Plachcem Smiecy na Pacyfikù, w chtërnym je baro wiele plasticzëznë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Òdpôdczi
Dominik Szopińsczi
Dominik Szopińsczi (pl:Dominik Szopiński) ùr. 1 lëstopadnika 1883 - ùm. 1984 rokù - to béł ksądz i dzejôrz kùlturë w Zjednónëch Krajach Americzi. Òn sã ùcził m. jin. w gimnazjum w Chònicach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Trento
thumb|Trento |thumb|Herb Trento – to je gard i gmina w Italsce. Tu w latach 1545-1563 béł sobór.
Kòmisjô Kùlturë i Mediów
Kòmisjô Kùlturë i Mediów – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã kùlturową pòlitiką, a w tim radiã, telewizją i jinima sprawama jak np. kùńszt.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Sejmòwé Kòmisje
Nożënkò
Nożënkò (pòl. Nożynko) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka.
Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Pùma
thumb|Pùma - w [[Zoolodżny ògard|zoolodżnym ògardze]] Pùma (Puma concolor L.) - to je susk z rodzëznë kòtowatëch.
Kategòrëjô:Susczi
Kamél
Kamél (Camelus) – to je szlach wiôldżëch susków z rodzëznë kamélowatëch (Camelidae). Òne żëją colemało w Azëji.
Kategòrëjô:Kamélowaté
Krãpsk
thumb|200px|left|Kòscół Krãpsk (pòl. Krępsk) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w człëchòwsczim krézu, w gminie Człëchòwò. Tu je kòscół.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Swiãti Florión
Swiãti Florión (Florion z Lauriacum; ùr. 2. pòłowa III stolatégò w Ceti, ùm. 304) – wczasnochrześcëjańsczi mãczelnik i swiãti. thumb|Swiãti Florión
Żëwòt świãtégò
Ùrodzył sã kòl 250 rokù w Zeiselmauer (dôwni Ceti, Dolnô Austriô). Jegò żëcé przëpôdało na cząd przesladowań chrzescëjan. W młodim wiekù òstôł wezwóny do armii rzymsczégò cesarza – Dioklecjana (284-305). Béł òrganizatorã i dowódcą ògniowich òddzałów, wchódającëch w skłôd armii Rzimsczégò Jimperium. W rokù 304 wstôwiôł sã za przesladowanyma chrześcëjańsczima legiónistama, za co òstôł skôzóny na smierc. 4 maja 304 r. nalôzł smierc mãczeńską w prądu rzéczi Enns (Anizy), na terenach dzysdniowi Górny Austrii, w môlowòscë Lauriacum (dzysô Lorch).
Cało Floriana nalazła gdowa Waleria. Nad jegò grobã pòstawióno kòscół i klôsztor òjców Benediktinów, a pòzdze klôsztór Kanoników laterańskich wd. regùły sw. Agùstina.
Patronizna
Sw. Florión je patrónã warków pòwiązónëch z ògniã: ògniôrzów, hëtników, kòminarzów, garnkòwników, piekarzów. Je téż patrónã Górny Austrii kòl sw. Léópòlda i Linz, gdze rozwiniãté je hëtnictwò.
Ikònografiô
W ikònografii przedstôwióny je nôczãscy w òbleczenkù rzymsczégò òficéra, ze statkã z wòdą do gaszeniô ògnia, abò gaszącégò òdżin.
Bibliografiô
Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti
Krzëwóń
Krzëwóń (pòl. Krzywań) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Dãbnica.
Kategòrëjô:Gmina Dãbnica
Kòmisjô Teritorialny Samòrządzënë i Regionalny Pòliticzi
Kòmisjô Teritorialny Samòrządzënë i Regionalny Pòliticzi – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã funkcjonowanim sztrukturów teritorialny samòrządzënë, założeniama regionalny pòliticzi  i jinima jistnyma sprawama.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Sejmòwé Kòmisje
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais (PUC-MG) je wôżnym môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1958 rokù.
Wargòwò
Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Brazylskô
Brzézno Szlachecczé
thumb|150px|left thumb|250px|left|Kòscół Brzézno Szlachecczé (pòl. Brzeźno Szlacheckie) to wies w bëtowsczim krézu, w gminie Lëpińce. Tu je rodné gniôzdo rodzëznów Brzezyńsczich np. Spiczôk-Brzezyńsczich.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Lëpińce
Coritiba Foot Ball Club
Coritiba Foot Ball Club - to je klub balôrzów z Kuritibë.
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Brazylskô Kategòrëjô:Szpòrt
Piszczący szlapnik
Lëteratura
Kategòrëjô:Bekasowaté
Herkùs Monte
thumb|Szlachòta Herkùsa Monte Herkùs Monte (Henricus Montemin) - to béł wódca prësczégò plemienia Natangów òbczas II prësczégò pòwstaniô w latach 1260 - 1274. Òn béł wëùczony w Magdebùrgù. Monte zdradzony zdżinął òd Krzëżôków w 1273 r.
Kategòrëjô:Prësowie
Zôwòrë
Zôwòrë (pòl. Zawory) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô. Òna je w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Wies je na na szlachù Kaszëbsczi Dardżi. Stądka je dosc krótkò do Tamòwi Górë.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Chmielno Kategòrëjô:Kaszëbë
Stolemnô pùrchawica
thumb|Stolemnô pùrchawica thumb|left|Stolemnô pùrchawica Stolemnô pùrchawica (Calvatia gigantea (Batsch) Lloyd) - je wiôldżim grzëbã z rodzëznë pólnicowatëch (Agaricaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach np. w zélnikù i séwnikù. Stolemnô pùrchawica bëła òbjimniãtô ùrzãdową òchrónią do 2014 rokù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Grzëbë
Smòczk
thumb|Smòczk - òn Smòczk - (Turdus merula) – to je strzédny ptôch z rodzëznë drózdowatëch. Òn żëje m. jin. na Kaszëbach i òb lato zjôdô np. smôrzcze, a òb zëmã np. ògrizczi jabków. Smòczk spiéwô tak:
Lëteratura
Kategòrëjô:Ptôchë
Kòmisjô Edukacji, Nôùczi i Młodzëznë
Kòmisjô Edukacji, Nôùczi i Młodzëznë – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã pòùczëną, pòlitiką rozwiju nôùczi, spòrtã dzecy i młodzëznë, a téż jinima jistnyma sprawama.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Sejmòwé Kòmisje
Drobnolëstnô lëpa
thumb|Drobnolëstnô lëpa
Drobnolëstnô lëpa (Tilia cordata Mill.) – to je drzéwiã z rodzëznë lëpowatëch. Òna rosce m.jin. na Kaszëbach. Kwiatë ti lëpë Kaszëbi zbiérają i sëszą. To je zelé do lëkarzeniô. W Kartuzach je takô lëpa nazwónô mionã pamiątczi przërodë.
A
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Aa А, a – pierszô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô prakticzno w kòżdim alfabéce na łacyńsczim spòdlim. Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë alfa (Α, α) i fenicczi alef. Nôczãscy òznôczô samòzwãk [a] i jegò wariantë, chòc czasã (na przëmiôr w anielsczim ) mòże oznôczac téż jiné zwãczi. Czãsto wchodzy w skłôd digrafów (nôstarszim je łacyńsczi digraf ae, jaczi pòzdze przesztôłcył sã w ligaturã æ) abò je mòdifikòwónô diakriticznyma znakama (przikładã są kaszëbsczé lëtrë „ą” i „ã”).
Przëpisczi
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu Kategòrëjô:Lëtrë kaszëbsczégò alfabétu
Nowe Warpno
thumb|100px|right|Nowòwôrpińsczi herb Nowe Warpno (we zdrojach: *[Nowa] Warpina lub *[Nowe] Warpino (Z. Babik), Nowa Warpe 1352, Nie Warpen 1676 (A Newe Mape of Poland Done into English by I. Speede), Nienwerpen 1680 (Danckerts, Theodorus), Neuwarp; miem. Neuwarp; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Nowô Wôrpino, Nowé Warpno) – garc w pòlicczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad jezorã Warpno.
Wiéchrzëzna gardu: 24,51 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Mòtarzëno
Mòtarzëno (pòl. Motarzyno) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Dãbnica. W 2008 rokù tu mieszkało 726 lëdzy.
Kategòrëjô:Gmina Dãbnica
Kòmisjô Zdrowiô
Kòmisjô Zdrowiô – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã sprawama òchronë zdrowiô.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Sejmòwé Kòmisje
Czipa
Czipa - to je lёdowi kaszёbsczi ùplot, cos jakbë wiôldżi kòsz z kòrzeni sosnё. Jegò sztôłt mòże bëc pasowny do noszeniégò na pùklu i mòże miec do tegò pasowné pasyczi. Czej jesz nie bёło dosc krômów we wsё, to czipnicё nosёle w nich òd wsё do wsё wôrё. Òkrôm czipów na Kaszёbach bëłë plotłé òkrãgłé kòsze i czipczi. W gbùrstwie to mògłë bëc miôrczi do jôdё.
Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 325.
Frankòwanié
thumb|300px|center|Dzél kùwertë pò frankòwaniu Frankòwanié - automatné nadrëkòwanié na kùwerce pòcztowégò òpłôtkù ë temù nie brëkùje rãczno przëlepic pòcztowi marczi. Tak to jidze chùtczi zrobic.
Gùstôw Pòbłocczi
Gùstôw Pòbłocczi (1840-1915) - béł ksãdzem, a jegò starszi mieszkele w Lënie. Jegò wùja Antón Dąbrowsczi béł prësczi majora. Jegò starka (matka òjca) bëła z Pòmòrsczi (Zôpadnô Pòmòrskô), ale gòda téż pò kaszëbskù. Ks. Pòbłocczi napisôł: Słownik kaszubski z dodatkiem idyotyzmów chełmińskich i kociewskich, Chełmno 1887. W nim je m. jin. lëtera: á i jiné, ale òn kritikòwôł M. Pontanusa za lëchą pòlaszëznã, a kaszëbizmów òn nalôzł le 19 w jegò ksążeczce.
Frankòwanié
Kategòrëjô:Technika
Gùstôw Pòbłocczi
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Mòngolskô
200 px|thumbnail thumb|
Pòkrãtnik
thumb|Pòkrãtnik mały| Pòkrãtnik abò ksãżi kòlnérz (Tanacetum vulgare L.) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë astrowatëch (Asteraceae). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach.
Mòngolskô
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Pòkrãtnik
Rozmajitoscë
Aleksander Majkòwsczi w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. pòkrãtnik béł dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Léczné roscënë Kategòrëjô:Bòtanika
Môłé Roczitczi
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Pòszczesnik
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Piôskòwô macerzónka
thumb|280px|left|Piôskòwô macerzónka Piôskòwô macerzónka (Thymus serpyllum L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë głëszkòwatëch (Lamiaceae). M. jin. na Kaszëbach òna rosce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Jutlandiô
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Dëńskô Kategòrëjô:Miemieckô
Cësewié
Cësewié - to je wies w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Kadzmiérz Wiôldżi
Zagrańcowô pòlitika
W 1339 r. Zôs doszło do eskalacjë problemù z Krziżôkama. Zawarti rëchli kòmpromis nie zdowôlôł żodny ze strón, dlóte zwrócële sã ò pòmóc do papieża. W neùtralny w ten czas Warszawie béł zòrganizowóny proces arbitrażowi przed legatã papiesczim.Wirok nakôzywôł Krziżôkom zwrócëc pòlsczémù Gdùńsczã Pòmòrzé, zeiã chełmińską, brzeską, dobrzińską i michałowską a téż zapłacëc Pòlsce òdszkòdowanié i pòkrëc kòsztë procesu. Wpłiw Krziżacczégò Zôkònu bëłë jednak na tëli mòcné, bò niedługò pózni òstôł zawieszony. Òstateczno òbie stronë pòrozumiałë sã i zawarłë mir w Kaliszu 9 1343). Wedle ùkładu Zôkòn zwrôcôł Kujawë z zemiądobrzińską, a Kadzmiérz Wiôldżi ùstãpòwôł z Pòmòrzégò (wcyg jednak titłowôł sã władcą Pòmòrzégò) i zemi chełmińsczi.
Nabitczi teritorialné
left|thumb W latach 1349 – 1352 Kdzmiérz Wiôldżi òpanowôł wiãkszosc Rusë Halickò – Włodzmiersczi. W 1356 r. Ùgruntowôł swòją pòzycjã na Mazowszu, a w 1366r. Wzął ùdzél w pòdzale Rusë Włodzmirsczi, ùzëskùjącë m.jin. Włodzmiérz. Nie ùdało mù sã jednak òdzëskac Szląska i Gduńsczégò Pòmòrzégò.
Bënowô pòlitika
W bënbowi pòlitice Kadzmiérz Wiôlkdżi próbòwôł scentralizowac państwò i wzmòcnic swòją władzã. Zaczął kształtowac administracjã centralną. Ùjednolicył prawò, wrprowadzającë statutë dlô Môłopòlsczi i Wiôlgòpòlsczi. Dbôł ó rozwój miastów, nadôwôł mijsczi prawa nowim òstrzódkom (w tim Bidgòszczë), dbôł ò rozwój òswiatë (czegò przikładã bëło Pòwòłanié przez niegò w 1346 r. Akademië Krakòwsczi) a téż wzbògacył skarbc królewsczi.
Sukcesjô na pòlsczim tronie
Kadzmiérz Wiôldżi ni miôł legalnégò sëna. Ju w 1339 r. Wszedł w sojusz z Andegawenama Wãgiersczima, dzãka czemù zyskôł jich pòpiarcé. Ceną tegò bëło ùstanowienié dlô nich nastãpstwa tronu pòlsczégò, jakbë król ùmarł i ni miôł pòtomka, nastãpcã tronu. Pòstãpną tegò tipù deklaracjã zawarlë w 1369t. Pòcwierdzającë prawa Andegawenów do tronu pòlsczégò. Rok pózni pò pòlowaniu Kadzmiérz III Wiôldżi ùmarł. W winikù tegò na pòlsczim tronie zasadła nowô dinastia.
Kòmisjô Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë
Kòmisjô Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã sprawama gbùrzeniô, brzadnictwa, ògrództwa i jinfrasztrukturë wsë. Téż przerobizna rëbów i jiné jistné sprawë do ni słëchają.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Sejmòwé Kòmisje
Adiga
Kategòrëjô:Italskô
Łabiszewò
Łabiszewò (pòl. Łabiszewo) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Dãbnica.
Kategòrëjô:Gmina Dãbnica
Pôlëdło
thumb|right|200 px|Pôlëdło Pôlëdło - to je przërëchtënk do grzôniô wësoczima temperaturama przez spôlëwanié gazu abò jinégò òpôłu.
Wielé
Wielé - to je wies w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Ta wies je nad Wielewsczim J., kòl 35km òd krézowégò gardu Kòscérzna. Wielé je wôżnym turistnym òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama ë agrokwatérama.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Szalwija
200px|thumb|left|Kwiatë szalwiji Szalwija (Salvia L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë głëszkòwatëch (Lamiaceae). Na Kaszëbach rosce dosc wiele szalwiji. Salvia officinalis je zelém pòmòcnym przë płókaniu chòrégò gardła.
Rozmajitoscë
Aleksander Majkòwsczi w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. szalwija bëła dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną.
Lëteratura
D. Tyszyńska-Kownacka, Zioła na działce i w ogródku przydomowym, wyd. Wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Watra, 1984, s. 78
Kategòrëjô:Bòtanika
Juliusz Pòbłocczi
Juliusz Pòbłocczi (ùr. 29 lëstopadnika 1835 - ùm. 9 gromicznika 1915 rokù) - béł ksãdzem. Ks. dr Pòbłocczi napisôł: Na Kaszubach przed 100 laty, Gdańsk 1974. Jegò bratã béł ks. Gùstôw Pòbłocczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Router
Router (jinaczi ruter) - je to sécowé ùrządzenié robòtującé w trzecym ôrce mòdélu OSI. Òn je pò to, bë sparłączëc ze sobą kòmpùtrowi sécë, służi téż jakno kòmùnikacëjny wãzeł. Mòże nadôwac, transmitowac i czérowac pakietama. Mô fùnkcjã tzw. trasowaniégò. Trasowanié je kòjarzóné z protokołã IP ë ùżiwô sã téż jinné taczé jak: RIP, IGRP, EIGRP, OSPF ë IS-IS.
Kategòrëjô:Internet
Jómno
Jómno  - to je kaszëbskô wies w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Dopisënczi
Kategòrëjô:Gmina Parchòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Walczembórg
thumb|100px|right|Walczembòrsczi herb Walczembórg (abò téż: Walczembórch; we zdrojach: Valkenburch 1312, Walkenborch 1349, Valkenburg 1364, Valkenborg 1570-1780, Falckeburg (Nova totius Germaniae Descriptio Teütschland; Merian, Matthaeus, 1593-1650), Falkiemborg (wedle: "Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich, 1564-1565" ë: "Roczniki historyczne"), Falckenborg, Falckenburg, Falkenburg (Cenôwa); pòl. Złocieniec, miem. Falkenburg) - gard we drawieńsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Drawą.
Lëdztwò gardu: 13.233 (2010)
Wiéchrzëzna gardu: 32,28 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Bùlwica
Kategòrëjô:Bòtanika
Kòmisjô Sprawiedlëwòtë i Prawów Człowieka
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Sejmòwé Kòmisje
Mrzeżyno
thumb|200px|left| Mrzeżyno (pòlskô wëmòwa: [mʐɛˈʐɨnɔ]) je osada nad Bôłtã, w Pòlsce, w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Trzebiatów, leżącô nad rzéką Regą.
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha
Pòczëj Kaszëbsczégò Dëcha - turistno-nôtërny szlach we gminie Lëniô jaczi òstół òdemkłi w môju 2010 rokù. Jinicjatorã béł wójt gminë Lëniô - Łukôsz Jabłońsczi, chtëren przóde béł szkólnym kaszëbsczégò ë lubòwôł sã w kaszëbsczich lëteracczich dokôzach. Je to szlach midze 13 szôłtësczima wsama, dze pòstawióné są szlachòtë Kaszëbsczich Dëchów, chtëne zrobił Jón Réckò z Niebãdzëna (kòl Nowi Lãbòrsczi Wsë).
Jinszë Dëchë najdzemë w ksążce Aleksandra Labùdë - "Bògòwie i dëchë naj przodków".
Krwawô palësznica
thumb|Krwawô palësznica Krwawô palësznica (Digitaria sanguinalis) – to je ôrt z rodzëznë Poaceae. Òna rosce m.jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
Kristina Krepela
Kristina Krepela, (ùr. 4 séwnika 1979) je chòrwacką teatrownicą.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Film
Òsowò
Òsowò - to je wies w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Szatlach
thumb|Rhamnus cathartica
Szatlach (Rhamnus L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë szatlachòwatëch. Na Kaszëbach rosce szatlach.
Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 227
Czijôszk do bãbnieniô
Czijôszk do bãbnieniô – to je rzecz do ùderzeniów w perkùsjowé jinstrumentë żebë wëdostac z nich brzëmienia. Òn je zrobiony z drewna.
Kategòrëjô:Mùzyka
Pòwiesc
Pòwiesc - zort lëteraturë piãkny, narracyjny dokôz, chteren òpisywô rozbǜdowóny cyg zdarzeniów. thumb|Książki Klasicznô pòwiesc je pisanô prozą, w chternej wiele je dwugôdków, òpisënków akcëjô i naturë, pòdzelonô je na dzéle. W klasyczny pòwiescë westãpiwô wszetkòwiedzący òpòwiôdôcz i wielowątkòwô fabla.
Historëjô
Pierwszé pòwiescë pòwstałë ju w antikòwich czasach. W Grecëji powiecë pisôł m.in. Ksenofont z Efezu (Oowieści efeskie). Bëła to pòwiesc awanturniczô i melodramaticznô. W Rzimie autorama pòwiescë bëlë Petroniusz (Satyricon) i Apùlejusz (Metamorfozy albo złoty osioł). Do rozwiju pòwiescë przëczënił sã strzédnowieczny epos ricersczi. W epoce òdrodzeniégò baro wôżny dokôz dôł François Rabelais (Gargantua i Pantagruel). W barokù nadzwëkòwą pòwiesc (Don Kichot) napisôł Miguel de Cerwantes. Wiôldżi rozwij pòwiescë nastôł w òswiecenim, a pòtimù w XIX stolaté.
Zortë pòwiescë:
Kategòrëjô:Lëteratura
Môłé Pòdolé
Môłé Pòdolé (pòl. Podole Małe) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Dãbnica.
Górczi (Gmina Kôrsëno)
Górczi - są wsą w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Môłé Pòdolé
Kategòrëjô:Gmina Dãbnica
Òbjazda
thumb|Kòscół w Òbjazdzë Òbjazda (pòl. Objazda) - to je wies w Gminie Ùszcz, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół.
Górczi (Gmina Kôrsëno)
Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Òbjazda
Kategòrëjô:Gmina Ùszcz
Epitet
thumb|Ódjimk ksążczi Epitet (przëdôwk, flëczk) – słowò (przëdôwnik, jistnik abò przëczasnik), chtërno òpisowô jaczis przibiór, statk, òbiekt - na przëmiar: brzëdczi knôp, strasznô biéda, bilietnô kasa, lëchi pies, bijącô żëła. Epitet mô znaczënk dlô znaczeniégò słowów, chtërnëch sã tikô. Òpisywô leżnote wepòwiôdającégò sã ò tim òbiekce abò rzôdzëznie. Òn je téż stosowóny w pòezji.
Kategòrëjô:Lëteratura
Rëbôczi (Gmina Kôrsëno)
Rëbôczi - są wsą w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Plésza
Lëteratura
Kategòrëjô:Rëbë
Strzébrznô akacjô
thumb|Strzébrznô akacjô Strzébrznô akacjô (Acacia dealbata) – to je ôrt roscënë z rodzëznë bòbòwatëch (Fabaceae). To mòże bëc drzewò, ale na Kaszëbach gò ni ma. Òna je z Aùstralëje
Kategòrëjô:Bòtanika
1699
1699 / MDCXCIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1699 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 10 dni.
Je to 1699 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 699. rok drëdżégò tësąclecô, 99. rok XVII stolatégò, 9. rok 10-égò dzesãcolecô XVII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1697 « 1698 « 1699 » 1700 » 1701
Kategòrëjô:XVII stolaté
Pòmùchla
thumb|Pòmùchla Pòmùchla (Gadus morhua callarias) – rabùsznô morzkô rëba z rodzëznë pòmùchlowatëch. Òna żëje w Bôłce, ale terô ni ma ji wiele, a rëbôcë mają jiwer.
Kategòrëjô:Rëbë
Piedżi
Piedżi (łac. ephelides) – to są môłé cemné plamë na skórze lëdzy o jasny farbistoscë cała.
Łebskò
thumb|220px|Jezoro Łebskò Łebskò - to je wiôldżé jezoro w Słowińsczim Nôrodnym Parkù ò wiéchrzëznie 7142 ha. Tu żëją taczi ptôchë jak np. kôłp sniegùlc i jin.
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora Kategòrëjô:Kaszëbë
Szkòłowi rok
Szkòłowi rok – je w Pòlsce ùmòwno òd 1 séwnika do 31 zélnika przińdnégò rokù. Direktor mòże ùcznióm w nim kąsk zmieniac.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòùczëna
Tanzaniô
Tanzaniô - to je państwò w pòrenkòwi Africe, chtërne pòwstôło ze sparłãczenia państwa Tanganyika i państwa na òstrowie Zanzibaru w 1964 rokù dzãka Juliuszowi Nyerere. Tu je Kilimanjaro, nôwëszô wëszawa Africzi, co ma 5895 m. W Tanzaneji je téż baro wôżny, nôtërny rezerwat Serengeti. Stolëcą je Dodoma, a nôwikszim garda Dar es Salaam, dôwnô stolëca i pòrt.
Kategòrëjô:Afrika
Epifòra
Epifòra (epistrofa, kònwersjô) – celowé pòwtórzenié tégò samégò słowa abò zwrotu na kùńcu pòstãpnëch segmeńtów wëpòwiedzë. Je stosowónô w pòezji ë oratorstwie, na przëkłôd: Cziej jô bëł dzeckã, jô gôdôł jak dzeckò, odczuł jem jak dzeckò, mëslôł jak dzeckò (1 Kor 13, 11).
Kategòrëjô:Lingwistika Kategòrëjô:Lëteratura
Jagódnik
thumb|Jagódnik òb zëmã thumb|left|Jagódnik w [[Rëmiô|Rëmi òb zëmã]]
Soszëca
Soszëca - to je kaszëbskô wnożëna w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Jagódnik
Jagódnik (Turdus pilaris) – to je ôrt ptôcha z rodzëznë drózdowatëch (Turdidae). Òn żëje m. jin. na Kaszëbach, téż òb zëmã mòże gò tu widzec.