cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strzépcz
Historëjô
Pierszé wiadło ò Strzépczu bëło zapisané w 1314 rokù, ale parafia na gwës pòwsta tu rëchli - na przełómaniu 12. ë 13. stalatégò. Wies ne czasu słëcha do chmielińsczi kasztelanii. Òd 1318 rokù Strzépcz béł w wójtostwie, a pózni w mirochòwsczim starostwie. W 18. stalatim bëło tu 10 gbùrów i karczma, a wies znónô téż bëła z produkcji grónków a téż òdbiwającëch sã tuwò sejmików szlachtë mirochòwsczégò starostwa. Ò znaczenim Strzépcza mòże swiôdczëc to, że starą familie Przebendowsczich tu kòle kòscoła w 1757 rokù béł wëbùdowóny szpëtôl dlô biédnëch. Rozwij Strzépcza béł na przełómaniu 19. ë 20. stalatégò, czej wies bëła sedzbą wëszëznów gminë. W kùńcu 19. stalatégò w Strzépczu mieszkało wicy jak 500 lëdzy, a do òbéńdë wsë rëchòwóné bëłë téż pùstczi z òkòlégò - m. jin. Głodnica ë Zelony Dwórk. Pò II swiatowi wòjnie w môlu stôrégò, w dzélu ùszkòdzonégò w 1945 rokù kòscoła, béł wëbùdowóny mùrowóny, jistniejący do dzysô kòscół sw. Marii Magdalenë. W latach 80. i 90. XX w. nastôł dalszi rozwij Strzépcza. Òd 2000 rokù dzejô tuwò jedurnô w gminie strzédnô szkòła - Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceum. Tu młodzëzna ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka.
1385
Je to 1385 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 385. rok drëdżégò tësąclecô, 85. rok XIV stolatégò, 5. rok 9-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Strzépcz
Czekawinczi
Na smãtôrzu w Strzépczu je môl smiercé 80 lagrowëch z lagru Stutthof - z 1945 rokù, chtërni szlë bez Strzépcz w Marszu Smierce, ë spale w môlowim kòscele. Na nym samym smãtôrzu je grób Aleksandra Labùdë, kaszëbsczégò spolëznowégò dzejôrza ë ùtwórcë.
1385
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1383 « 1384 « 1385 » 1386 » 1387
Strzépcz
Czekawinczi
Nad rozległim Strzepsczim Jezorã òd 2009 rokù je zelonô plaża i rekreacyjnô jinfrastrunturô. We wsë wôrt zazdrzec do kòscoła, jaczégò òbstrój pòchôdô w dzélu z rëchlészi póznobarokòwi swiątnicë, jakô sta tuwò do 1946 rokù. Malowniczoscą czarzą leżącé na zôpôd òd wsë wëbùdowaniô Zelonégò Dwòrkù, nad Łebą kòle drodżi do Tłuczewa, z tradicyjną szachùlcową bùdacëją a téż leżącé na grzëpach na pôłnié òd Zelonégò Dwòrkù pùstczi Głodnica, dze òd 1991 rokù fùnkcjonëje piérszô Kaszëbskô Spòdlëcznô Szkòła na Kaszëbach.
1385
Ùmarlë
Kategòrëjô:XIV stolaté
Strzépcz
Czekawinczi
We strzépsczim kòscele je figùrenka Matczi Bòsczi Strzépsczi, chtërna mòże bëc stôrszô òd figùrenczi Matczi Bòsczi Swiónowsczi, Królëwi Kaszëb. Stôrodôwnotą są téż figùrenczi sw. Piotra ë Pawła.
We Strzépczu, kòl Kaszëbsczégò Òglowòsztôłcącégò Liceum stoji szlachòta Grzenié - Dëcha ze szlachù "Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha" w gminie Lëniô.
Strzépcz w lëteraturze
Ò Strzépczù pisôł w swòjim pòémace "Ò Panu Czôrlińsczim co do Pùcka pò sécë jachôł" Heronim Derdowsczi: (...)Mòże żesta ò ni dotąd wiele jesz nie czulë/A to wies je nôznoczniészô z całi zemsczi kùlë(...) ë téż (...)Òna zawdë dlô całégò kréjsu bãdze wzorã/Bò szôłtësów syn ze Strzépcza òstôł profesorã(...).
W Strzépczu rok kòle rokù zatrzimôwô sã pielgrzimka z Kòscérznë do Wejrowa. Pisôł ò tim Aleksander Majkòwsczi w swòjim dokazu "Żecé ë przigòdë Remùsa". To tuwò téż nocowôł Remùs òb czas ti pielgrzimczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Lëniô
1433
1433 / MCDXXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1433 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 433. rok drëdżégò tësąclecô, 33. rok XV stolatégò, 3. rok 4-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) 1431 « 1432 « 1433 » 1434 » 1435
Sëcowô Hëta
thumb|Sëcowô Hëta Sëcowô Hëta (pòl. Sycowa Huta) - to je môłô kaszëbskô wies w gminie Kòscérzna, w kòscersczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Dëńskô
Dëńskô (dënsczi Danmark) je państwã w Nordowi Eùropie, słëchającym do Eùropejsczi Ùniji. Stolëcznym gardã Dëńsczi je Kòpenhaga. Jińszé wôżné gardë to: Odense, Aalborg ë Århus. Dosc wiôlgą autonomijã òd Dëńsczi mają Farersczé Òstrowë i Grenlandzkô.
Dëńskô je kònstitucyjną mònarchią.
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
Sofia Rotaru
Sofia Rotaru (Sofia Mihailovna Evdokimenko-Rotaru), (ùr. 7 zélnika 1947) je ruską, ùkrajińską, môłdawską ë sowiecką spiéwôrką.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Mùzycë
Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach
thumb|Widzënk z Parkù miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach thumb|Kaplëczka Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach. Nôprzód Gùlgòwscë ùrządzelë w stôri chëczi mùzeùm. Dzys we wdzydzczim skansenie je kaszëbsczi dwór z XIX stalata, wiele stôrëch bùdinków, kòscółk, wietrzni młin, stôri szkòła i jin. Kaszëbsczi wësziwk mô we Wdzydzach swòją apartnosc. Tu w mùzeùm mòże zamówic lekcjã kaszëbsczégò jãzëka.
1012
1012 / MXII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach
thumb|left thumb|left|
1012
Je to 1012 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 12. rok drëdżégò tësąclecégò, 12. rok XI stolatégò, 2. rok 2-égò dzesãcolecô XI stolatégò.
Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Mùzeùm
1012
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1010 « 1011 « 1012 » 1013 » 1014
Kategòrëjô:XI stolaté
Emily Osment
Brenda Song, (ùr. 14 lëpinca 1992) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą.
Osment, Emily Osment, Emily
Marijën Kòscół w Gduńsku
thumb|Bazylika p.w. Wniebòwzãcô Nôswiãtszi Marii Panienczi w Gduńskù Marijën Kòscół w Gduńskù (pòl. Bazylika Mariacka w Gdańsku) – bazylika p.w. Wniebòwzãcô Nôswiãtszi Marii Panienczi, kònkatédra gduńsczi archidiecezji. Je to wierã nôwikszi kòscół z cegłë na swiece, nôprzód òn miôł niższą wieżą. Gò zaczãle bùdowac w 1343 rokù. W II swiatowi wòjnie - w 1945 ròku - òn béł baro zniszczoné.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsk
1434
Je to 1434 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 434. rok drëdżégò tësąclecô, 34. rok XV stolatégò, 4. rok 4-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1432 « 1433 « 1434 » 1435 » 1436
Kategòrëjô:XV stolaté
1919
1919 / MCMXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1919 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
Je to 1919 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 919. rok drëdżégò tësąclecô, 19. rok XX stolatégò, 9. rok 2-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1917 « 1918 « 1919 » 1920 » 1921
Kategòrëjô:XX stolaté
Przyborze (zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò)
Przyborze (pòlskô wëmòwa: [pʂɨˈbɔʐɛ], miem. Piepenhagen, Piepenberg ; drëdżé miono: Pipihoga'' ) je wies w Pòlsce, w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie, w łobesczim krézu, w gminie Łobez. Przyborze je pòłożoné kòl 7 km òd Łobza, pòrenkòwò òd rzéczi Redżi.
Zdroje
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Gmina Stãżëca
Stãzëca (pòl. Gmina Stężyca) - wieskô gmina w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie. W ti gminie są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kartësczi kréz !
Jerzi Tréder
Jerzi Tréder (pòl. Jerzy Treder) (ùr. 14 łżëkwiata 1942, ùm. 2 łżëkwiata 2015) - jãzëkòznajôrz, pòlonista, kaszëbista, òd 1994 rokù profesor Gduńsczégò Uniwersytetu. Ùsôdzca wicy jak 300 ùczbòwëch robòtów, w tim 15 ksążków. To béł Ricerz Witosława za „nadzwëkòwé przëczënienié sã do rozwiju, òchronë i rozszerzwianiô kaszëbsczégò jãzëka w szkòłowim, akademicczim i òglowim ùżëcym”. Przë jegò wespółrobòcë pòwstałë m.jin. materiałë dlô szkólnëch. Dosc wiele ò nim napisôł prof. Majewicz. Jegò grób je w Rédze.
Wiôldżi Klińcz
Wiôldżi Klińcz - to je kaszëbskô wies w gminie Kòscérzna, w kòscersczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Dopisënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Gmina Chmielno
Gmina Chmielno (pòl. Gmina Chmielno) - to je wieskô gmina w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie. W ti gminie są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. Corocznie je kònkùrs kaszëbsczégò jãzëka òrganizowóny w Chmielnie. W ti gminie są taczi wse jak: Chmielno, Gôrcz, Kòżëczkòwò, Łãczëńskô Hëta, Bòrzestowò, Bòrzestowskô Hëta, Ceszenié, Przewóz, Reskòwò, Zôwòrë i Miéchùcëno.
Lëteratura
! Kategòrëjô:Kartësczi kréz
1700
1700 / MDCC – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała nôprzód 10 dni, a òd 11 strëmiannika – 11 dni.
Indie
Przëpisë
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Soundgarden
Soundgarden je grunge ë punk rockòwé karno z Seattle, Washington. Pòwstało òno w 1984 rokù w Seattle, Washington z jinicjatiwë Chris Cornell (spiôw/gitara), Kim Thayil (gitara), Ben Shepherd (basowô gitara) ë Matt Cameron (perkùsëjô).
Sztudijné platë
Kategòrëjô: Rockòwé karna
1700
Je to 1700 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 700. rok drëdżégò tësąclecô, 100. (i slédny) rok XVII stolatégò, 10. rok 10-égò dzesãcolecô XVII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1698 « 1699 « 1700 » 1701 » 1702
Kategòrëjô:XVII stolaté
965
965 / CMLXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 965 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 965. rok pierszégò tësąclecégò, 65. rok X stolatégò, 5. rok 7-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 963 « 964 « 965 » 966 » 967
Kategòrëjô:X stolaté
1386
1386 / MCCCLXXXVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1386 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 386. rok drëdżégò tësąclecô, 86. rok XIV stolatégò, 6. rok 9-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1384 « 1385 « 1386 » 1387 » 1388
Kategòrëjô:XIV stolaté
Gòstómkò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpùsz Kategòrëjô:Kaszëbë
966
966 / CMLXVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 966 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 966. rok pierszégò tësąclecégò, 66. rok X stolatégò, 6. rok 7-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 964 « 965 « 966 » 967 » 968
Kategòrëjô:X stolaté
1388
1388 / MCCCLXXXVIII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
1920
1920 / MCMXX – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1920 rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
Je to 1920 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 920. rok drëdżégò tësąclecô, 20. rok XX stolatégò, 10. rok 2-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
1388
Je to 1388 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 388. rok drëdżégò tësąclecô, 88. rok XIV stolatégò, 8. rok 9-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1386 « 1387 « 1388 » 1389 » 1390
Kategòrëjô:XIV stolaté
1435
1435 / MCDXXXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1435 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 435. rok drëdżégò tësąclecô, 35. rok XV stolatégò, 5. rok 4-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1433 « 1434 « 1435 » 1436 » 1437
Kategòrëjô:XV stolaté
1387
1387 / MCCCLXXXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1387 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 387. rok drëdżégò tësąclecô, 87. rok XIV stolatégò, 7. rok 9-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1385 « 1386 « 1387 » 1388 » 1389
Kategòrëjô:XIV stolaté
Kudowa-Zdrój
Kudowa-Zdrój - je gardã w Pòlsce, w dólnoszląsczé wòjewództwò.
400px|Sanatorium Polonia Kudowa-Zdrój
Bùtnowé lënczi
www.kudowazdroj.pl
1922
1922 / MCMXXII
1920 « 1921 « 1922 » 1923 » 1924
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Papiérniô
Papiérniô - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpùsz, w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpùsz Kategòrëjô:Kaszëbë
Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò (pòl. Województwo wielkopolskie) — to je jedna z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. Stolëcznym gardã wiôlgòpòlsczégò wòjewództwa je Pòznóń.
Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Żarnówc
Żarnówc - to je starô kaszëbskô wies w gminie Krokòwò. Żarnówc je nôbarżi znóny z klôsztoru, gdze - tak, jak w Żukòwie - klôsztornicë prowadzëłë szkòłã dlô szlachecczich córków i bëłë znóné ze snôżégò wësziwkù, jaczi do dzys mòżna òbzerac na stôrodôwnëch mensach w żarnowiecczim kòscele. W 1590 r. klôsztôr przeszedł w rãce benediktinków i służił jima jaż do prësczi kasatë. Dzysô mieszkô w klôsztorze karno sostrów benediktinków z Wilnë, do chtërnëch doszłë pòlsczi i kaszëbsczé dzéwczãta. Sostrë òpiekùją sã stôrim gòtëcczim kòscołã, w jaczim je wiele snôżëch stôrodôwnotów.
Nad jezorã w Żarnówcu je Zómkòwô Góra pò dôwnym grodzëszczu, skądka òbzerac mòże snôżé òkòlé.
Krótkò Żarnówca, we wsë Sławòszëno. ùrodzył sã Florian Ceynowa.
thumb
W 1915 rokù w Żarnówcu ùrodzył sã Aùgùstin Dominik. W òkòlim Żarnówca je eksploatowónô zleżëna zemnégò gazu. thumb|Kaplëczka
Dopisënczi
Kategòrëjô:Gmina Krokòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
967
967 / CMLXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 967 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 967. rok pierszégò tësąclecégò, 67. rok X stolatégò, 7. rok 7-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 965 « 966 « 967 » 968 » 969
Kategòrëjô:X stolaté
Szwedzkô
Szwedzkô (Sverige) je państwã w Nordowi Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji.
Szwedzkô je kònstitucyjną mònarchią.
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa *
Slëżô
Slëżô - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpùsz, w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpùsz Kategòrëjô:Kaszëbë
1921
1921 / MCMXXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1921 rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
Pruszcz
Pruszcz (we zdrojach: Brusicz 1412-1415, Prust 1438, Prusz 1504, Praust 1553, Pruszcz 1583, Pruscz 1583, Prust 1584, Pruszcz 1597-1598, Praust kòl 1790, Pruszcz 1888, Pruszcz (Cenôwa, Ramułt); pòl. Pruszcz Gdański, miem. Praust) - krézewi gard w pòmòrsczim wòjewództwie. Pruszcz słëchô do gduńsczi aglomeracëji. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
1921
Je to 1921 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 921. rok drëdżégò tësąclecô, 21. rok XX stolatégò, 1. rok 3-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
Pruszcz
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsczi kréz Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
1921
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1919 « 1920 « 1921 » 1922 » 1923
Kategòrëjô:XX stolaté
Swiãtopôłk
Swiãtopôłk I na skùtk niszczotnëch wòjnowëch cygniéń òstôł òn przëmùszony w 1113 rokù do ùtratë gardów. Pòd wiéchrzëznã Pòlsczi - ksyżëca Bòlesława Krzëwògãbégò - trafił połniowi dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi.
Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi
968
968 / CMLXVIII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 968 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 968. rok pierszégò tësąclecégò, 68. rok X stolatégò, 8. rok 7-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 966 « 967 « 968 » 969 » 970
Kategòrëjô:X stolaté
Fabrika (wies)
Fabrika - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpùsz, w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu krótko są Krósewò i Trôwice.
1440
1440 / MCDXL – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Fabrika (wies)
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëpùsz Kategòrëjô:Kaszëbë
1440
Je to 1440 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 440. rok drëdżégò tësąclecô, 40. rok XV stolatégò, 10. rok 4-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1438 « 1439 « 1440 » 1441 » 1442 Kategòrëjô:XV stolaté
1923
1923 / MCMXXIII
1921 « 1922 « 1923 » 1924 » 1925
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
1393
1393 / MCCCXCIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1393 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 393. rok drëdżégò tësąclecô, 93. rok XIV stolatégò, 3. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:XIV stolaté
Biôłogarda
thumb|Kòscół w Biôłogardze Biôłogarda czedës wôżny gard, dzys wies w gminie Wickò w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Kòle 1233 rokù béł tu ksyżã Racëbòr. W XIII stalace béł tu wòjewòda Dobiégniéw. Długò wies bëła w Lãbòrzkò-Bëtowsczi Zemi. Przez nią jidze droga z Lãbòrga do Łebë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Lãbòrsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Wickò
Pòrénkòwô Pòmòrskô
thumb|left|300px|Pòmòrskô, a w ni "Caszubia" [[Kaszëbskô do 1125 r.]] thumb|220px|Sztãpel [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] thumb|220px|Katédra w Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi Pòrénkòwô Pòmòrskô, zwónô téż Gduńsczim Pòmòrzã (pòl. Pomorze Gdańskie, miem. Westpreußen, Pommerellen) - to je òkòma Zôpadny Pòmòrsczi jednym z dwùch wiôldżich historëcznëch regionów w Pòmòrsce.
Gmina Żukòwò
Żukòwò (pòl. Gmina Żukowo) - miastowò-wsowô gmina w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie.
Pòrénkòwô Pòmòrskô
W strzédnowiekù mô sã wësztôłconé pòdzélënk na Pòrénkòwą Pòmòrską ze stolëcą w Gduńskù ôs Zôpadną Pòmòrską ze stolëcą w Sztetënie. Nen pòdzélënk je sparłãczony z pòliticznyma kawlama nëch òbéńdów: w historëji Pòrénkòwi Pòmòrsczi je widzec wikszé pòlsczé wpłiwë, zato w Zôpadny Pòmòrsce nôpierwi wikszé tendencëje do samòstójnoscë a pózni wikszé miemiecczé wpłiwë.
Òbéńda w òkòlim gardów Lãbòrg ë Bëtowò mô dosc skòmplikòwóną historëjã ë czile razë zmienia przënôleżnosc, tak tej grãdo je ją definitiwno zarechòwac do Pòrénkòwi abò Zôpadny Pòmòrsczi. Òd 1999 rokù Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia administracëjno pòdlégô pòd Gduńsk.
Gmina Żukòwò
Lëteratura
! Kategòrëjô:Kartësczi kréz
Pòrénkòwô Pòmòrskô
We wczasnym strzédnowiekù Pòrénkòwô Pòmòrskô zamieszkónô bëła przez Pòmòrzanów, chtërnëch òtrokama są dzysészi Kaszëbi. Òd pòrénkù sąsadowelë òni z Prësama, a greńcą bëła rzéka Wisła. Òd pôłniégò, dze greńczną rzéką bëła Notec, Pòmòrzani sąsadowelë z pòlsczima plemionama. Do nôwôżniészëch gardów Pòmòrzanów na pôłniowi greńcë słëchałë Wëszogard (w òkòlim dzysdniowégò Fordonu) ë Nakło.
Aktualno zacht dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je w pòmòrsczim wòjewództwie, a môłi skrôwk w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. Nôwikszima gardama są: Gduńsk, Gdiniô, Dërszewò, Starogarda, Wejrowò. thumb|320px|Pòmòrsczé regionë
Òbaczë téż:
Kategòrëjô:Pòmòrskô
1441
Je to 1441 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 441. rok drëdżégò tësąclecô, 41. rok XV stolatégò, 1. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1439 « 1440 « 1441 » 1442 » 1443
Kategòrëjô:XV stolaté
Bronisłôw Labùda
Bronisłôw Labùda - ùrodzył sã 27 gòdnika 1903 rokù w Niepòczołejcach w wejrowsczim krézu. Òn béł ksądz. Jakno wikari béł w Puckù. Miemcë mają go zabité na zôczątkù II-dżi swiatowi wòjnë (24 rujana 1939) w lasu kòl Piôsznicë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Mùżdżówczi òb jesén 1939
1437
1437 / MCDXXXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Gerard Labùda
Gerard Labùda (pòl. Gerard Labuda) - ùr. 28 gòdnika 1916 w Nowi Hëce kòl Kartuz, ùm. 1 rujana 2010 w Poznaniu - kaszëbsczi dzejownik, znajôrz strzédnowiekù, profesor. Ùcził sã w Lëzënie, Wejrowie, a pòtemù w Pòznaniu. Béł rektorã Pòznańsczégò Ùniwersytetu w latach 1962-1965. Ten Ùniwersytet je wôżnym môlã m.jin. dlô kaszëbiznë. To béł m. jin. doctor honoris causa Gduńsczégò Ùniwersytetu i Szczecëńsczégò Ùniwersytetu. Òd 1994 rokù béł czestnym mieszkańcem Gardu Gduńsk. Mieszkôł w Pòznaniu.
Aùtor dokôzów pòswiãconëch m. jin. Kaszëbóm. W 1996 rokù òn pisôł, że pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika 1238 ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża Gregòra IX, gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb Bògùsłôw duce Cassubie. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło dux Slavorum et Cassubie. Barnim III (1320-1368) miôwôł w titlù dux Cassuborum (ksyzã Kaszëbów - lëdzy, chtërny gôdalë pò kaszëbskù).
1437
Je to 1437 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 437. rok drëdżégò tësąclecô, 37. rok XV stolatégò, 7. rok 4-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Gerard Labùda
Za żëcégò béł òdznaczony Kòmańdérsczim Krziżã z Gwiôzdą Òrderu Òdrodzeniegò Pòlsczi i jinyma odznaczeniama. Òn béł wëprzédniony przëznôwónym przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medalã Stolema, a chcôł bëc pòchòwóny na Kaszëbach. Jegò grób je w Lëzënie, téż tu je òd 2016 rokù jegò widzałô szlachòta. We Wejrowie je Ksążnica profesora Gerata Labùdë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
1437
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1435 « 1436 « 1437 » 1438 » 1439
Kategòrëjô:XV stolaté
1436
1436 / MCDXXXVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1436 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 436. rok drëdżégò tësąclecô, 36. rok XV stolatégò, 6. rok 4-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1434 « 1435 « 1436 » 1437 » 1438
1924
1924 / MCMXXIV
1922 « 1923 « 1924 » 1925 » 1926
Swòrnégace
thumb|left|Kaszëbsczé Dodóm Lëdowëch Rãcznëch Robòtów Swòrë (pò pòlskù Swornegacie) – kaszëbskô wies pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Chònice. Wies je nad Kôrsyńsczim Jezorã. Papiéż Grzegòrz X pisôł ò ti wsë w 1272 rokù. Tu béł zôkón Augùstianów. W 1291 ròkù béł w ti wnożënie ksyżã Mscëwòj II z trójną prowadzëną. W Swòrnégacach w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Chònice
1438
1438 / MCDXXXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1438 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 438. rok drëdżégò tësąclecô, 38. rok XV stolatégò, 8. rok 4-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1436 « 1437 « 1438 » 1439 » 1440
Kategòrëjô:XV stolaté
Kôrtoszëno
thumb|245px| Kôrtoszëno to je starô kaszëbskô wies w gminie Krokòwa. W 1284 rokù wòjewòda Dobiégniéw z Biôłogardë pòdarowôł tã wies klôsztorowi w Żarnówcu jak jegò córka Dobiésława tam wstąpiła. Dzys je tu wiele firmów.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Krokòwa
1925
1925 / MCMXXV
1923 « 1924 « 1925 » 1926 » 1927
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Òbjezerzé
Òbjezerzé (pòl. Objezierze) - to je wies w gminie Trzebielëno, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Lëteratura
Kategòrëjô:Gmina Trzebielëno
1442
1442 / MCDXLII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1442 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 442. rok drëdżégò tësąclecô, 42. rok XV stolatégò, 2. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùlëszkòjce
Lëteratura
Kategòrëjô:Gmina Trzebielëno
1442
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1440 « 1441 « 1442 » 1443 » 1444
Kategòrëjô:XV stolaté
1394
1394 / MCCCXCIV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1394 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 394. rok drëdżégò tësąclecô, 94. rok XIV stolatégò, 4. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1392 « 1393 « 1394 » 1395 » 1396
Kategòrëjô:XIV stolaté
Azëjô
thumb|300px|right|Azëjô Azëjô – dzél swiata, razã z Eùropą robi Eùrazëjã, nôwikszi kòntinent na Zemi. Rozcygô sã òd Eùropë na zôpadze do Spòkójnégò Òceanu na pòrénkù. Òd pôłniowégò zôpadu graniczë z Afriką, òd pôłniô z Aùstralëjô ë Jindijsczim Òceanem.
W Azëji mieszkô 2/3 wszëtczich lëdzy zemi.
Wiôldżé òbéńdë Azëji
Na pòczątkù 2006 rokù w Azëji bëłë państwa:
Nôwikszim państwã w Azëji je Ruskô (téż z eùropejsczim dzélã), a nôlëdniszim azjacczim Chinë.
Wëzdrzatk plónu
thumb|250px|right|Azëjô - satelitarni odjimk Azëjô je - pò Eùropie - nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata. Strzédna dôlëzna òd mòrza je 756 km a nôwëżi kòl 2360 km. Ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata, a to dlôte, że Azëjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona. Dôlëzna strądu Azëji razã je 70,6 tës. km ë je miészô blós òd nej w Nordowi Americe. Pòłòstrowë są na wnetka 1/5 (19,5%) wiéchrzëznie Azëji. Nôwiksze to: Arabsczi Półòstrów (27 330 tës. km²), Jindochińsczi Pòłòstrów (2174 tës. km²), Jindijsczi Półòstrów (2088 tës. km²), Miészô Azëjô (501 tës. km²), Półòstrów Tajmyr (400 tës. km²), Kamczatka (370 tës. km²) ë Kòrejansczi Półòstrów (220 tës. km²).
Òstrowë są na dosc môłim môlu Azëji, bo na blós 6,17% wiéchrzëznie. Ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece Malajskô Òstrowina, chtërna je na 1,7 mln km² (z Bòrneò 735,9 tës. km², Sumatrą 433,8 tës. km², Celebesem 189 tës. km² ë Jawą 126,7 tës. km²), òkòma te Filipinë (300 tës. km², z òstrowã Luzon 105,7 tës. km² ë Mindanaò 95,6 tës. km²), òstrowina Japòńsczich Òstrowów (369 tës. km², z Honshu 230,5 tës. km² ë Hokkaido 77,9 tës. km²), ë téż Sachalin (76,4 tës. km²), Cejlon (65,6 tës. km²), Tajwan (35,8 tës. km²), Hajnan (34,1 tës. km²), òstrowinë: Nordowi Zemi (37,9 tës. km²), Nowòsybirsczich Òstrowów (38,5 tës. km²).
Midzë półòstrowama ë òstrowama Azëji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich - òtemkłich, półzamkłich ë zamkłich - mòrsczich wlëgów. Nôwôżniészé z nich są na Atlantëcczim Òceanie: Westrzódzemné Mòrze, Czôrne Mòrze, Karsczie Mòrze, Mòrze Łaptiewów, Pòrankòwòsybirsczie Mòrze, Czukòcczie Mòrze, Mòrze Beringa, Òchòcczie Mòrze, Japòńsczie Mòrze, Żôłté Mòrze, Pòrankòwòchińsczie Mòrze, Pôłniowòchińsczie Mòrze, Arabsczie Mòrze, Czerwióne Mòrze, Jindonezijsczie Westrzódzemne Mòrze (miôno dlô wszetczich mòrz wkòł Malajscziej Òstrowinë ë Filipinów) a téż Hôwindżi: Benglaskô ë Perskô.
300px|left|thumb|Satelitarni odjimk Himalajów z miônoma niechtërnych gòr Azëjô je - nie zdrzącë na Antarktida - dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie, chtërna je 990 m n.r.m. Môlë niżi 300 m n.r.m. są na wiéchrzëwiznie blós 32,4%, môlë chtërne są wëszi 1000 m n.r.m. są na blós 30,4%. Nôwëszô wëszawa Azëji - Mount Everest (8848 m n.r.m.) je téż nôwëszim szczitã swiata. Nôgłãbszô òbniżëna Ùmartégò Mòrza (405 m p.r.m.) téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli. Azëjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach.
Niżne môlë są w norodowo-zôpadnim dzélu: Tùranskô Niżawa, Zôpadnosybirskô Niżawa ë Norodowòsybirskô Niżawa, na pòrénkù je Norodowòchińskô Niżawa, na pôłnim Niżawa Gangesu, Jindusu ë Mezopòtamiji. Wiôldżie wëszawne môlë: na nordze Westrzódsybirskô Wëszawa, na zôpadze Kazascze Pògòrze ë na pôłnim Wëszawa Dekan na Arabsczim Pòłòstrowie. Wëszawa Dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama (Pòrénkòwe ë Zôpôdne Ghatë). Rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach Arabsczégò Półòstrowa.
Wësok pòłożoné wëszawë, òbeszłé gòrsczima pasmama, są całownim dzélã Zôpadny ë Centralny Azëji. Na zôpadze są to Wëszawë: Anatolijskô, Armeńskô ë Jirańskô. Westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë: Pòntijsczie, Taurus, Kaukaz, Elburs, Kopet-dag, Zagros ë Mekran. Dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce. Je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów - Pamir, chtëren je zwóny Dakã Swiata. Tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd 7000 m n.r.m.: Tien-szan, Hindukusz, Karakòrum, Himalaje téż Kùnlun ë Sino-Tybeteńsczie Gòrë.
Pôłniowim przëdłëżeniã Sino-Tibetańsczich Górów są gòrsczié pasma Jindochinsczégò Półòstrowa ë Malajsczej Òstrowine. Midzë Himalajama a Kunlunem je nôwëższô na swiece Tybetańskô Wëszawa, a midzë Kunlunem a Tien-szanem wëszawô Kaszgarskô Wlëga. Barżi na nordowi pòrénk je Mòngòlskô Wëszawa, chtërna je òkrążona pasmama: Ałtaju, Sajanów, Jabònowich Gór ë Wiôldżigô Chiganu. Pòrénkòwy dzél Syberëji to môl wëszawnô-gòrsczi. Szeroczi plaskatowëszańc (m.jin. Wëszawë: Ałdańskô, Zejsko-Burejskô, Anadirskô) òddzélone są górama, m.jin.: Czersczégo, Wierchojansczima, Kołymsczima, Kòriacczima ë Sichòte Aliń, ë téż górama Kamczatczi. Gòrsczie môlë przëwôżeją na Kòrejańsczim Pòłòstrowie, w pôłniowich Chinach, na Japòńsczich òstrowach, Tajwanie ë Filipinach.
Na zacht òbéńdach (kòl 16,5 mln km²) Azeji są pùstinie, chtërne są w conach zwartnikòwej (Arabsczi Pòłòstrów, Hindustańskô Niżawa), pòdzwartnikòwej (pùstinie Jiranu) jakno téż w letnéj, kòntinentalnej (Turańskô Niżawa, Kaszgarskô Wlëga.
Lëdztwò
W Azëji mieszkô kòle 3,5 mld lëdzy, co je kòl 60% lëdzy na swiece (felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu Ruskô). Òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa (17%), przë czim nôwëższi je w Syrëji (37,1%), Irakù (36,8%) ë Jemenie (36,7%) a nôniższi w Japòńsczi (3,2%).
Strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó 108 sztatùr/km². Rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé. Òbéńdë Hindujistańscziej Niżawë, Jawë ë Nordowochińsczi Niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece (wiãcy jakno 600 sztatùr/km²). Jinsze òbéńdë (jakno wësoczé górë, pùstinie Strzédny Azëji, dalekô Norda) są z wiksza niezalëdzone.
Nôwiksze gardë Azëji to Seùl (11,6 mln), Mùmbaj (Bombaj) (9,9 mln), Szanghaj (9,1 mln), Dżakarta (9,2 mln), Tokijo (8,0 mln), Delhi (7,2 mln), Karaczi (6,7 mln), Pekin (7,0 mln), Teheran (6,8 mln), Sztambùl (7,6 mln) ë Bangkòk (5,6 mln).
Nôwiksze karna gardów to: Seul (16,3 mln), Chongqing (15,0 mln), Òsaka (13,8 mln), Szanghaj (13 mln), Bombaj (12,6 mln), Tokio (11,8 mln), Kalkùta (11,0 mln) ë Pekin (10,5 mln).
W Azëji je 48 państwów (z Ruską a bez Egiptu ë Grecczi) ë 2 zanôléżne òbéńdë - Plestinską Aùtonomiją ë Makaù (do gòdnika 1999 rokù).
Przëpise
* Kategòrëjô:Geògrafijô
1439
1439 / MCDXXXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1439 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 439. rok drëdżégò tësąclecô, 39. rok XV stolatégò, 9. rok 4-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1437 « 1438 « 1439 » 1440 » 1441
Kategòrëjô:XV stolaté
1926
1926 / MCMXXVI
1924 « 1925 « 1926 » 1927 » 1928
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
1443
Je to 1443 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 443. rok drëdżégò tësąclecô, 43. rok XV stolatégò, 3. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1441 « 1442 « 1443 » 1444 » 1445
Kategòrëjô:XV stolaté
Abrazëjô
Abrazëjô - je to jeden z erozjowich dzejników. Wëstãpùje na przëtczich, kamistich sztrądach wiôldżich wòdnëch zbérnikòw, taczich jakno òceanë, mòrza ë wiôldżie jezera. Je to zjinaka scéranégò kamiznë òb kamòwe òkrëszënë, chtërne zrëchône sã wòdnima dënëgama. Skùtkã dzejaniô abrazëji je pòwstôwanie klifów ë abrazëjnich platformów.
Kategòrëjô:Geògrafijô Kategòrëjô:Geòlogijô
969
969 / CMLXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 969 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 969. rok pierszégò tësąclecégò, 69. rok X stolatégò, 9. rok 7-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 967 « 968 « 969 » 970 » 971
Kategòrëjô:X stolaté
1395
1395 / MCCCXCV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1395 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 395. rok drëdżégò tësąclecô, 95. rok XIV stolatégò, 5. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1393 « 1394 « 1395 » 1396 » 1397
Kategòrëjô:XIV stolat%C3%A9
Wiązarka
thumb|150px|Balkòwi srąb, fardich do wëfùlowaniô Wiãzarka je ôrtã architektoniczny kònstrukcëji w jaczi drzewiané balczi zagwësniwają srąb (szkelet) bùdinkù. Drzewiany srąb je wëfùlowëwóny mùrã z cegłów, glëniano-słomianym abò gliniano-strzënowim, przë czim balczi òstôwają na wiéchrzù ë mògą bëc dekòracëjnym elemeńtã.
1444
1444 / MCDXLIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Lubraniec
thumb|100px|right|Lubraniecczi herb Lubraniec - gard we włocławsczim krézu w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie.
Wiązarka
Wiãzarka bëła baro pòpùlarną metodą bùdowaniégò òd póznégò strzédnowiekù do XIX stolatô, przede wszëtczim w krôjach Nordowi Eùropë: w Anielsce, Dëńsce, Miemiecce, Francësce, Pòmòrsce a nawetka we Wiôlgòpòlsce czë Szląskù.
Lubraniec
Lëdztwò gardu: 3 068 (2016)
Wiéchrzëzna gardu: 1,97 km2
Wiązarka
Zwëskã z wiãzarkòwi kònstrukcëji je relatiwno dobré trzëmanié cepła bënë bùdinkù. Wiãzarkòwô architektura je téż ùznôwónô przez wiele lëdzy za baro esteticzną. Felą je pòdajnosc balków na gnicé, zato procëmno do pòpùlarnégò pòzdrzatkù, dobrze zaprojektowóny wiãzarkòwi bùdink nie je barżi pòdajny na zapôlenié jak kònstrukcëje jinëch ôrtów.
1444
Je to 1444 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 444. rok drëdżégò tësąclecô, 44. rok XV stolatégò, 4. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Wiązarka
Przëmiarë wiązarkòwi bùdowiznë:
Lëteratura
Jan Trepczik: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom I, s. 333.
Kategòrëjô:Architektura
1444
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1442 « 1443 « 1444 » 1445 » 1446
Kategòrëjô:XV stolaté
1927
1927 / MCMXXVII
1925 « 1926 « 1927 » 1928 » 1929
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
902
902 / CMII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 902 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 902. rok pierszégò tësąclecégò, 2. rok X stolatégò, 2. rok 1-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 900 « 901 « 902 » 903 » 904
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Akwen
mały|Akwen Akwen - kożderny, równo czej òpisóny dzél wòdny wiéchrzëznë. Je to taczé samò rzeczenié jak môl w tikanim do lądowej wiéchrzëznë.
Kategòrëjô:Geògrafijô
1396
1396 / MCCCXCVI– przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1396 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 396. rok drëdżégò tësąclecô, 96. rok XIV stolatégò, 6. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:XIV stolaté
Ablacëjô
Ablacëjô, tajanié - zjinaka zmieszania sã grëpë sniégù ë lodu lodofôłtów, płiwającégò lodu czë sniégòwégò przëkriwkù òb tajanie, sublimacëje czë mechaniczne erozëje, ùsadzone m. jin. przez:
Kategòrëjô:Geòlogijô
Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji
thumb|right|300px|Kôrta Nordowi Kòreji w pòdzélkã drëdżi równi Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji rokù je zòrganizowóny w trzech hierarchicznëch równiach. Wiele z jednotów mô swòją równoznaczëznã w systemie Pôłniowi Kòreji. Na nôwëższi sztãpniu je dzewiãc prowincëjów, dwa direktno rządzony gardë ë trzë specjalné ùrzãdné òbéńdë. Dali, na drëdzi równi są gardë, krézë, dzelnice ë distriktë. Ne slédne są dali dzeloné na trzëcy równi w gardczi, sąsedztwa, wse ë robòtnicze distriktë.
Trzërówniowô ùrzãdnô systema brëkòwónô w Nordowi Kòreji òsta zabédowóno przez Gim Il Sunga w 1952 rokù jakno part masowi restrukturizëcëji môlowégò rządku. Przódë w ùżëcym bëła wielorówniowò systema juwerna do ti wcyg brëkòwòny w Pôłniowi Kòreji.
Pierszô równiô
Dzewiãc prowincëjów (Do; 도, 道) wëchòdaje ze zwëkòwich prowincëjów Kòreji, ale òstałë dali pòdzéloné pò rozpadniãcym kraju. W jich skłôd wchôdają gardë, pòzagardowi môlë, górsczé òbéńdë. Dwa gardë administrowóné przez rząd (Chikhalsi; 직할시, 直轄市) to wiôldżé metropòlie òdłączone òd jich dôwnëch prowincëjów. Sztërë pòstãpné gardë bëłë rządzoné direktno przez rząd w przeszłoscë, ale terôz są abò znowa sparłączoné ze swòjima prowincëjama abò jinaczi zòrganizowóné.
Trzë specjalno administrowóné òbéńdë òstałë ùsadzoné w 2002 rokù dlô rozwiju wespółrobòtë z Pôłniową Kòreją ë jinëma państwama. Jedna z nich Specjalnô Òbéńda Sinŭiju òsta wëkreòwónô do scygniãcô chińsczich jinwesticëjów, ale jesz nie òsta zrëszonô. Ne specjalné òbéńdë ni mają znónëch dzélów drëdżi czë trzecy równi.
Drëgô równiô
Nôczãscy wëstãpiwô tuwò kréz (Kun; 군, 郡), mni zùrbanizowóny môl w prowincëji abò direktno rządzony gard. Distriktama z nôwikszim karnã lëdzy są gardë (Si; 시, 市), ë gard Nampho jakò specjalny gard (T'ŭkkŭpsi; 특급시, 特級市). Niechtërné prowincëje mają jesz dwa ôrtë distriktów (Ku, Chigu).
Gardë direktno administrowóné przez rząd są òrganizowóné w dzelnice (Kuyŏk, ekwiwalent dlô pôłniowòkòrejańsczégò Gu).
Trzecô równiô
Mni zalëdzoné partë gardów ë krézów òrganizowóné są we wse (Ri). Gardr pòdzéloné są na sąsedztwa (Dong), a zamieszkałe przez wiele lëdzy partë krézu zwóné są gardkama (Ŭp). Niechtërné krézë mają téż robòtnicze distriktë (Rodongjagu).
1928
1928 / MCMXXVIII
1926 « 1927 « 1928 » 1929 » 1930
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Zjednóné Kraje Americzi
Zjednóné Kraje Americzi (United States, United States of America) są państwã w Nordowi Americe. Dzysdniowò są skłôdają z 50 krôjów. Są trzecém co do wiôlgòscë państwą swiata.
Dzél Kaszëbów mieszkô w Zjednónëch Krajach Americzi na emigracëji m.jin. w gardze Chicagò. Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów. Wiôldżi gard je tu Nowi Jork. W Waszingtonie je òd 1800 rokù Bibloteka Kongresu, a òna mô wiele ksążków pò kaszëbskù. W tim państwie je stowôra Kashubian Association of North America, chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Nordowô Amerika
1445
1445 / MCDXLV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1445 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 445. rok drëdżégò tësąclecô, 45. rok XV stolatégò, 5. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1443 « 1444 « 1445 » 1446 » 1447
Kategòrëjô:XV stolaté
Jón Patock
Jón Patock (ùr. 10 lëstopadnika 1886 rokù – ùm. 3 łżëkwiata 1940 rokù w Grëdządzu) - pòchôdzôł ze Strzelna kòl Pùcka. Òn béł fòlkloristą, runitą i szkólnym. Pò skùńczeniu w 1908 rokù seminarium dlô szkólnëch w Kòscérznie òn robił jaknò szkólny w Strzelnie, Chiloni i Gòscëcënie. Pózni òn béł czerownikã elementarnëch szkòłów na Rãbie i w Żukòwie. Òd 1920 rokù to béł zastãpca szkòłowégò szpektora w Kartuzach, a òd 1925 rokù krótczi czas szkòłowi szpektor w Sëlëczënie, pózni w Brodnicë i òd 1930 rokù w Grëdządzu. Òd 1932 rokù òn ùcził w priwatnym gimnazjum w Gdini. Òstatné lata robòtë òn béł rektór grëdządzczi pòwszechny szkòłë. 4 séwnika 1939 r. gò zaaresztowelë Miemcë.
Òn wespółrobił m. jin. z Gryfem, Miteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde, Gryfem Kaszubskim, Zrzëszą Kaszëbską, Kaszubami, Latarnią Morską, Słowem Pomorskim i Ilustrowanym Kurierem Codziennym.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Jón Bauer
Jón Bauer (pòl. Jan Bauer) - ùr. 16 zélnika 1904 rokù, ùm. 18 stëcznika 1940 rokù - to béł szkólny i pòlsczi dzejôrz. Òn ùczôł m.jin. Kaszëbów kòl Bëtowa, ale zaczinôł jakno szkólny w Łãżëcach w 1926 rokù. Miemcë mają gò w kòncentracyjnym lagrze zabité.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz
Môl
Kategòrëjô:Geògrafijô
Jan Mòrdawsczi
Lëteratura
Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, ss. 220 - 221
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Geògrafijô
Chagang
Chagang (Chagang-do) je prowincëją w Nordowi Kòreji. Z nordë greńczë z Chinama, òd pòrénkù z Ryanggang ë Pôłniowim Hamgyŏng, òd pôłnia z Pôłniowim P'yŏngan a òd zôpadu z Nordowim P'yŏngan. Na prowincëjô òsta w 1949 rokù wëłączonô z prowincëji Nordowi P'yŏngan. Stolëcą je Kanggye.
Geògrafijô
Prowincëjô Chagang je w nordowòzôpadnym parce Kòreji. To nôbarżi górskô prowincëjô, górë są na 98 procentach wiéchrzëznë. Strzédnô wiżô nad równią mòrza to 750 métrów a nadżib terenu w wikszim parce prowincëji to 15-40 gradusów.
Prowincëjô je pòd cëskã kòntinentalnégò klimatu z wiôldżim wpłiwã kòntinentalny Azëji. Są henë mrozné a dłudżé zëmë. Cepłota dërno rosce na zymk a zmnészô sã na jeséń, dzãka czemù zymk a jeséń są baro krótczima cządama rokù. Latã czãsto padô dzeszcz, szkwôłë ë grzëmòtë z piorunama nie są rzôdczëzną.
Ùrzãdny pòdzélk
Chagang pòdzéloné je na 3 gardë ("Si") ë 15 krézów ("Kun").
Bùtnowe lënczi
Kategòrëjô:Nordowô Kòreja
1415
1415 / MCDXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1415 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 415. rok drëdżégò tësąclecô, 15. rok XV stolatégò, 5. rok 2-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1413 « 1414 « 1415 » 1416 » 1417
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
Meg Ryan
Filmògrafijô
Ryan, Meg
Wëżëwienié rzéczi
Wëżëwienié rzéczi - je to dotëgówanié wòdë do rzéczi przez zdroje gruńtowich wòdów, a téż wiéchrzëznianich zleniem wòdë z rozceków ë wiodrowëch przekropnosców.
Kategòrëjô:Geògrafijô
Bòlesłôw Jażdżewsczi
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Kaszëbsczi Ùbrzég
Kaszëbsczi Ùbrzég ògranicziwô òd nordë i wschòdu Bôłt, òd pôłnia - Kaszëbsczé Pòjezerzé, òd zôchòdu - Damnickô Wëżawa. Są tu ùsadłi m.jin. taczé môle, jak: Gdiniô, Rëmiô; na wëżawach - wëżi ùsadłé dzéle miasta Gdini, Żelëstrzewò, Gniéwino itp. Krótkò Chòczewa, Strzebielëna, Wiôldżégò Bòżégò Pòla, Òdargòwa i Tëłowa wëstãpywają dardżi łësënowëch mòren, dochôdającë w swòji kùlminacji (179 m n.r.m.) na Wësoczi Grzëpie (kòl Łãczinka). Na pôłnié òd rënë Żarnowsczégò Jezora wëstãpywô sandr Piôsznicë. Na Kaszëbsczim Ùbrzegù apartné fòrmë rzezbë wëstãpywają na ùbrzeżim Bôłtu. W môlach, dze dochôdają do niegò wëżawë dnowy mòrenë, ùsôdzają sã - pòd cëskã niszczącégò dzejaniô mòrzczich wałów - klifë: w Rozewiu, Rzucewie, Gdini-Òksëwim, Gdini-Redłowie itd. Na załómaniach brzegòwy linii pòwstôwają sztremlëznë zbùdowóné z òksëpòwégò materiału przenoszónégò przez wałowanié, przëbrzégòwé żochë i wiater, np. Hélskô Sztremlëzna i Szpërk w Rewie.
Kategòrëjô:Kaszëbë
Martin Shulist
Martin Shulist (ùr. 28 rujana 1915 r. w wnożënie Wilno w Kanadze i tam ùm. 2 gòdnika 2005 r.) - kaszëbsczi dzejôrz kùlturë w tich stronach. Jegò stark August Shulist ùrodzył sã w 1858 rokù w Lëpùszu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kanada Kategòrëjô:Kaszëbi