cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Szimbark
thumb|left|Drzewianô chëcz [[Kaszëbi|Kaszëbów z Kanadë]] Szimbark (pòl. Szymbark, miem. Schönberg) - to je kaszëbskô wies w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W skansenie w Szimbarkù krótkò kòscółka stoi drzewianô chëcz Kaszëbów z Kanadë. Tu je chëcz, chtërna za fuńdameńt mô dak, a w kòscółkù pòd wezwanim sw. Rafała Kalinowsczégò je tôblëca z tekstã "Òjcze nasz" w kaszëbsczim jãzëkù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Stãżëca
Nowô Karczma (Gmina Kònôrzënë)
Nowô Karczma - je na Kaszëbach, w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Kònôrzënë. Tu w 2008 rokù mieszkało 27 lëdzy.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë Kategòrëjô:Kaszëbë
Lësé Jamë
Lësé Jamë - są dzelã wsë Dłudżi Czerz w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Srôkòjce. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kartësczi kréz Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Wieléń
thumb|100px|right|Wieleńsczi herb Wieléń (we zdrojach: Welen 1244, 1257, Velen 1235, Welun pòcz. XII w., Welem 1213, Welim 1216, Filähn Pol.1649, Welinia 1649, Wielyn 1789, Filehn, Filehne; pòl. Wieleń; miem. Filehne) - garc w pielsczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie.
Persczi jãzëk
250px|right|thumb Persczi jãzëk – jãzëk persczégò nôrodu, przënôleżący do karna irańsczich jãzëków. To je rodnô mòwa dlô kòl 110 milionów lëdzy.
Wieléń
Lëdztwò gardu: 5.899 (2009)
Persczi jãzëk
Persczi jãzëk je rozkòscerzony i òficjalno brëkòwóny przede wszëtczim w Iranie, Afganistanie i Tadżikistanie w trzech wzôjno zrozëmiałich standarizowónëch wariantach: irańsczim persczim (w Iranie), dari (w Afganistanie) i tadżicczim (w Tadżikistanie). Perskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w Ùzbekistanie (tadżicczi wariant jãzëka).
Wieléń
Wiéchrzëzna gardu: 4,32 km2
Persczi jãzëk
Dlô zapisu persczégò jãzëka w Iranie i Afganistanie ùżiwô sã persczégò alfabétu, jaczi je skrewniony z arabsczim alfabétã. W Tadżikistanie ùżiwô sã cyrilicë.
Wieléń
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Persczi jãzëk
Bùtnowé lënczi
Perskô Wikipediô
Kategòrëjô:Jindoirańsczé jãzëczi
Junker
Junker - to béł colemało prësczi szlachcëc. Kòl tegò dwòrôka wiele razi robilë Kaszëbi jakno robòtnicë. Pò 1945 rokù ni ma na Kaszëbach junkrów. Jednym z nich béł Otto von Bismarck (1815 – 1898).
Kategòrëjô:Miemcë
Manchester United F.C.
thumb|Logo Manchester United Football Club (jinaczi Manchester United F.C.) – klub piłkarsczi, chtërnégò sedzba je z w Manchesterze- -gardze,pòłożonym  w westrzódkòwim mòlu  Anglii. Wëstãpiwô òn w Anielsczi Ekstraklasy. Òd 1938 rokù prawie bez przerwë wëstãpiwô w nôwëższi  klasy rozegriwkòwi w Anglii. Je to jeden z nôbarżi widzałich klubów swiata. Kibicëje jemù pònad 330 milionów lëdzi na całim swiece.
Historiô
Manchester United pòwstôł w 1878 rokù, le pòd jinszą pòzwą - Newton Heath LYR. Mielë òni finansowë problemë i jak zaczął sã XX wiek, kôżdi jima wrożił chùtczi kùńc. Równak téj pòjawił sã człowiek ò mionie John Henry Davies, chtërën wëreteł klub. Davies béł majicelã môlowégò browaru, chtëren pòstanowił łożëc përzna dëtków w karno. Na pòczątkù przejinaczono z pòzwe Newton Heath na Manchester United. Bédowôno jinszi pòzwe taczi jak Manchester Central i Manchester Celtic. Òstateczné Manchester United pòwstôł 26 séwnika 1902 roku. Klubòwé barwë to czerwiono-biôłi a karno nosi pòzwã Czerwiony Diôbłë.
Sztadion
Miónkôrze Manchesteru United swoje rozegre rozegracëją na sztadionie "Old Trafford" znônym pòd pòzwą "Teater Snienié". Òbiekt zaprojektowôł znòny szkocczi architekt Archibald Leitch. Budowa stadionu miała kòsztowac 60 tësãcy funtów.Budowa òstała ukończono w 1909 roku. Mecz, chteren òdmikôł stadion òdbéł są mdzë Manchester United a Liverpoolem. Òbzérało gò 45,000 tësący przëzérôczów, le wej karno Czerwionych Purtków popuscëło Liverpoolowi 4 : 3. Nôwiąkszô frekwencëjô na Old Trafford òstała ùstanowiôno 25 strëmiannika 1939 roku czedë to na rozegracëje półfinałowé Czielcha Anglii, mdzë Wolverhampton Wanders a Grimsby Town przëszło jaż 76 962 tësąców przëzéroczów. Terô miewcama karna są amerykańsczi milionérowie Joel i Avram Glazerowie, a trenera nôbarżi utytulowôny szkoleniowiec na świece Sir Alex Ferguson, chteren robi tu ju òd 25 lat. Je òn jedinim trenerã w historii Manchesteru United chtërnemù ùdalo sã dobëc potrojnô kòruna ( mesterstwo [Anglia|Angli]] czielich angli i czielich europë w jedni cządze piłkarsczi) a bëło to w 1999 roku. thumb|Sir Alex Ferguson
Dobiwczi karna
Òd kùńca lat 90. XX stolata je jednym z najbògatszich klubów sportowych na świece. Terô jego wôrtosc taksowòno je na 1,84 miliarda dolarów (1,19 miliarda funtów) (ustôw na łżekwiat 2010) 30 gromicznika 1945 r. na urzãdze menadżera karna òstôł zajimnięti Matt Busby chtëren prowadzeł polityka wcëgania młodéch miònkôrzów na trowa, cziej to blus béło możliwé. Dzãka temu karno wëgrało liga w 1956 r., a srédnia wieku miònkôrza bëła le 22 lata. Dzãka ti politice dobële wiele karnowéch dobiwków. W drëdzim dzélu, wëgrelë liga znôł i doszlë do dokôzu Czielicha Anglii, przegrelë le z Aston Villą. Stalé sã téż pierszim anielsczim karnã, chtërno,wespòłzgrôwało w Czelichu Europë i doszlë do przedslédné rozegre.
Tragizna
6 gromicznika 1958r to barô czôrny dzéń w historii Manchesteru United. Téj bëła katastrofa fligra British European Airways 609. Lëcało nim karno pò meczu w Czelichu Europë. Roztrzasł òn sã przë starce z latawiska w Monachium. Zdzinãło 8 miónkôrzy i téż uczbieńcowie: Walter Crickmer, Bert Whalley, Tom Curry. Pò tich wszëtczich wydarzeniach z Monachium kibice Manchesteru United zaczãlë nosëc czôrné szléfë na biôło-czerwionych szalach. Tej te biôło-czerwiono-czôrni farwë òstałe jakò znanka.
Literatura
Brawo Sport
Kategòrëjô:nożnô bala
Zôdëszny Dzéń
thumb|right|300px|Ùstrojoné grobë òb noc z 1. na 2. lëstopadnika (Zôdëszny Dzéń)Zôdëszny Dzéń - je 2 lëstopadnika, a na ten Dzéń są ùstrojoné grobë znitama i wiele razy chrizantemama. Czedës na Kaszëbach bëłë robioné wińce ze słomë, okrëté z wiérzchù strzébrznym mechã. Dzys na grobach pôli sã wiele znitów na wdôr tich, chtërny òdeszlë z tegò swiata.
Czarnków
thumb|100px|right|Czarnkowsczi herb Czarnków (miem. Czarnikau; mòżebnô kaszëbskô pòzwa: Czôrnkòwò) – krézewi gard (czarnkowskò-trzcanecczi kréz) we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Niécą.
Lëdztwò gardu: 11.226 (2010) Wiéchrzëzna gardu: 10,04 km2
Szemrejce
Szemrejce (pòl. Siemirowice ) – są kaszëbską wsą na kraju Kaszëbsczégò Pòjezerzô w gminie Céwice, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Siebmacher (1866) napisôł ò nich Szemrejce na Kaszëbach (Schimmerwitz in Kassuben). Tu w szemrejsczi szkòle dzece ùczą sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka.
Czarnków
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié
thumb|right|180px|Bùdink z biórama Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô w [[Gduńskù]] right|250px|thumb|Przëdóni stanicë partu Zrzeszeniô i jiné w [[Gdiniô|Gdini]] Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié mô taczé miono òd 1964 r. - tëdë Kaszëbsczé Zrzeszenié przëjãło w swòje rédżi karno dzejôrzi Zrzeszenia Kòcewsczégò. Òno òbjimało swòjim dzejanim, nimò zôwad z państwòwy stronë, całé Pòmòrzé. Nimò krizësów i nieùdôwków apartniło sã w dzejanim niezanôleżnotą òd partiowëch władzów, ale zbiérało téż nôremnëch nôleżników Pòlsczi Zjednóny Robòtniczi Partie i ZSL. Wôżné téż bëło òtemkniãcé szerok Zrzeszeniô na òkrãżô inteligencji, lëteracczé i nôùkòwé, lëdzy za kòrzeniającëch sã w kaszëbsczi tradicji Gduńska i Pòmòrzô, pòchôdającëch z rozmajitëch strón. Barżi niż w przeszłoce, zgódno z tradicją i dejologią kaszëbsczi rësznotë, zaczãlë jidentifikòwac kaszëbskòsc z całoscą Pòmòrza. Òstała wnenczas wërobionô nowô fòrmùła regiónalny rësznotë, pòdczorchiwającô wskôzë demòkracji w państwie i dejã samòrządnoscë-krajowòscë, chtërny ùsôdzcą béł Lech Bądkòwsczi. Pòwszédnotë ti dejologii w kaszëbskò-pòmòrsczim òkrãżim pòmôgałë zwënégòwania na niwie wëdowizn w òbrëmienim lëteraturë (wicy jak 350 titułów, 1 mln wëdôwkù), wespółdzejanié z Gduńsczim Towarzëstwã Nôùkòwym, trójné ùdbë i institucje w terenie, a w tim pòwstanié mùzeów, jak téż zwielający sã ùróbk zrzeszeniowégò cządnika, miesãcznika "Pomerania", redagòwónégò dłudżé lata przez Wòjcecha Czedrowsczégò, Stanisłôwa Pestkã ë jinszëch. Pomerania bëła i je wôżnym pismionem kaszëbsczi rësznotë. To Zrzeszenié mô wiôldżi znaczënk dlô òchrónë ë rozwiju kaszëbsczégò jãzëka i kùlturë. Òno òbjimô swòjim dzejanim téż Karno Sztudérów "Pomorania" abò "Pòmòraniô".
Szemrejce
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Szemrejce” òsta wprowadzónô 18 lëpińca 2016.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Céwice
Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota
Glësno
Glësno (pòl. Małe Gliśno, miem. Klein Glisno)) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. W 2011 we wsë mieszkało 201 lëdzy.
Òficjalnô kaszëbskó pòzwã wsë w pòstacje „Glësno” òsta wprowadzónô 10 stëcznika 2011.
Pôzwã „Glësno” nosy téż czerpiskò, jaczé je  kilométer òd Bòrëszk i jaż szterë kilométrë òd wsë ò ti sami pòzwie. Je tak temù, że pòzwa czerpiska wzãła sã nie òd wsë, a òd nazwë geòlogicznégò czerpniczégò rëmù, a ten je téż zapisóny jakno „Glësno”.
Sławina
Sławina - kaszëbszczé miono białgowsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Słôwka, Sławinka abò Sławika.
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Wisława Szymborska
thumb|200px|Szymborska w Krakòwe, jeséń 2009 thumb|150px|Szymborska jakò Damô Orderù Orła Biôłego
Wisława Szymborska (fùl miono Maria Wisława Anna Szymborska, ùr. 2 lep. 1923, ùm. 1 grom. 2012) to bëła pòlskô pòétka, noblëstka, lëterackô redachtôrka, dolmôczka, eseistka, felietônistka, runitka. Czej dobëła lëteracką Nôdgrodã Nobla w 1992 rokù, òstała drëgą pòlską noblëstką po Marii Skłodowskiej-Curie. Ji pòézjô bëła pòpularnô w Pòlsce, Miemieckô i jinnech państwach. Krom Nôdgrodë Nobla, dobëła przëznôné pòlsczé orderë: Order Biôłego Orła, Order Òdrodã Pòlsczi, Złoti Krziż Zasłudżi i Mëdal „Zasłudżoni Kùlturzë Gloria Artis” i téż nôdgrodë: Goethego, Hardera, Fùńdacji Kościelsczich i jin. Bëła nôleżniczką Pòlsczi Akademji Umiejętności, Związku Pòlsczich Lëteratów, PEN Clubu i Amerikański Akademji Kùńsztu i Lëteratury.
Jeden òd ji nôpòpularnejszich wiérztów w Pòlsczi to je "Kòt w pùstim mieszkanù".
Òna ùrodzeła sã na folwarkù Prowent (dzys Kórnik), a robiła i mieszkała w Krakòwe do smërce.
Przëpisë
Kategòrëjô:Pisarze
Bronisłôw Socha-Bòrzestowsczi
Bronisłôw Socha-Bòrzestowsczi (Bronisław Socha – Borzestowski ùr. 12 czerwińca 1915 rokù – ùm. 31 maja 2002 rokù) - béł kaszëbsczi dzejôrz. Òn mieszkôł dłudżi czas w Londinie, a pisôł barżi pò pòlskù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Kòscérzëno
thumb|100px|right|Kòscérzëńsczi herb Kòscérzëno (we zdrojach: Cozsterine 1232, terra Custerin 1234, terram Costerin 1246, Custryn 1309, Kostryn 1317, Costrzin 1339, Custeryn 1371, Kustrin 1649, Kußcierzin, Cüstrin, Küstrin 1822 ; pòl. Kostrzyn nad Odrą, miem. Küstrin) - gard w Lãdzbarsczim Krézu w Lubùsczim wòjewództwie.
Lëdztwò gardu: 17.731 (2010)
Wiéchrzëzna gardu: 46,14 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Lubùsczé wòjewództwò
Pôrzin
Pôrzin - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë.
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Lesny dzãdżiel
170px|left|thumb|Lesny dzãdżiel Lesny dzãdżel (Angelica sylvestris L.) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë zelerowatëch (Apiaceae). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
--77.253.20.42 07:09, 16 lës 2011 (CET)
Kòstoba
thumb|Kòstoba Kòstoba (Neottia nidus-avis) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë srokôczowatëch (Orchidaceae). Ona rosce m. jin. na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Pazurnik
thumb|Pazurnik Pazurnik (Accipiter nisus) - strzédny ptôch rabùszny z rodzëznë jastrzibowatëch (Accipitridae). Òn zjôdô np. skórce, a biwô m.jin. na Kaszëbach.
Witosława
Witosława - kaszëbszczé miono białgowsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Witka abò Witosłôwka.
Pazurnik
Kategòrëjô:Ptôchë
Witosława
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Shirley Mask Connolly
Shirley Mask Connolly - (ùr. 1950 rokù w Killaloe (Ontario) sztudirowa historiã kùńsztu w Kanadze, a zajimô sã tam kaszëbską kùlturą. Ji tekstë  ùkôzywałë sã  m.jin. w "This Week", Barry's Bay -Barry's Bay, Ontario. Òna napisa m. jin. "Kashubia to Canada : crossing on the Agda : an emigration story" (2003) i biwô na Kaszëbach ze swòjim chłopem.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Pòtrusowati sromòtnik
thumb|Pòtrusowaté sromòtniczi Pòtrusowati sromòtnik (Amanita phalloides (Vaill. ex Fr.) Link) - to je grzib z rodzëznë mùchôrzowatëch (Amanitaceae). Ten pòtrus baro trëje lëdzy.
Rëdzënë
Rëdzënë - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë.
Pòtrusowati sromòtnik
Kategòrëjô:Trëjącé grzëbë
Rëdzënë
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Sulësłôw
Sulësłôw - kaszëbszczé miono chłopsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Sulk abò Suli.
Sulësława
Sulësława - kaszëbszczé miono białgowsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Sulka.
Sulësłôw
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Sulësława
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Skòszewò
Skòszewò (pòl. Skoszewo, miem. Skoszewo) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. Tu w 2008 rokù mieszkało 64 lëdzy.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Kùjôtë
Kùjôtë (pòl. Kujaty) – są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Òna je kòl Tëchlëna (w òdległoscë 2,1 km).
Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Kùjôtë ” òsta wprowadzónô 1 gòdnika 2009.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Stanisłôw Rejter
Stanisłôw Rejter (ùr. 13 strëmiannika 1937 - um. 2000 rokù) - béł aùtorã rozmajitëch wiérzt. Pò sztudiach robił w pòrce w Gdini. To béł kaszëbsczi pòéta.
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Józef Torlińsczi
Józef Torlińsczi (pòl. Józef Torliński) (ùr. 16 czerwińca 1911 rokù w Wiôldżi Wsë - ùm. 14 gromicznika 1968 rokù) - béł doktorã medicynë, chtëren zajimôł sã téż kaszëbską kùlturą. W wòjskù òn béł kapitena. Są òpublikòwóné np. "Przesądy i zwyczaje lecznicze kaszubskich rybaków nadmorskich" (2008) -  jegò doktorsczi robòtë. W ni òn pisôł m. jin. ò ùspiewie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Wôłczô wisznia
thumb|250px|Wôłczô wisznia Wôłczô wisznia (Frangula alnus Mill.) - to je czierz z rodzëznë szatlachòwatëch (Rhamnaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
Paweł Adamòwicz
Ùkôzôłë sã jegò pùblikacje np. Będę gryzł trawę i walczył o Gdańsk.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlskô
Zwëczajnô krëszka
thumb|Zwëczajnô krëszka Zwëczajnô krëszka (Pyrus communis L.) - to je drzéwiã z rodzëznë różowatëch. Òna rosce m. jin. na Kaszëbach. Jednym z ji zortów je tëkwia.
Kategòrëjô:Bòtanika
Janusz Kòwalsczi
Janusz Kòwalsczi (pòl. Janusz Kowalski) (ùr. 8 zélnika 1925 rokù - ùm. 16 gromicznika 2017 rokù w Gduńskù) - béł doktorã technicznëch nôùków, chtëren zajimôł sã téż kąsk kaszëbską kùlturą. Òn skùńczëł architekturã na Pòlitechnice w Gduńskù (1952). Jegò tekstë  ùkôzywałë sã  m.jin. w "Pòmeranii" i „Kaszëbach” (1958 - 1961).
Leszczinczi (Gmina Serakòjce)
Leszczinczi (pòl. Leszczynki) – są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce.
W 2011 we wsë mieszkało 371 lëdzy.
Krótkò leżą wsë Kamiéńca Szlacheckô (2,5 km) i Dłudżi Czerz (2,5 km).
Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Leszczinczi” òsta wprowadzónô 1 gòdnika 2009.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Maria Skłodowska-Curie
Mariô na Sorbonie w Parizù 1890|thumb|100px|left Mariô Skłodowska-Curie, rok 1900|thumb|250px Mariô i Pierre w laboratorium|thumb|200px Córka Jiréna i mëma Mariô w laboratorium|thumb|200px
Mariô Saloma Skłodowskô-Curie (pòl: Maria Skłodowska-Curie, franc: Marie Curie abò Madame Curie, ùr. 7 lest. 1867 w Warszawie - ùm. 4 lëpińca 1934 we Francji) to bëła stolemnô pòlskô-francëskô ùczona; badérka fizyki, chemiji, radioaktiwnosczi; dwa razë noblëstka. Mariô bëła piérszą białką, chtërna dobëła nodgrodë Nobla na swecie, piérszą òsobą z blós 4 na swecie, chtërna dobëła nôdgrodã Nobla dwa razë i blós jedną nôblëstką w 2 apartnech òbrëmiach dokładnéch ùczbow. Bëła téż piérszą białką-profesorką na Sorbonie i piérszą białką we Francji, chtërna pò śmierczi spòczëła za zasłudżi w parizczim Panteonie.
Ùrodziła sã w Kongresowi Warszawie pòd zaborã rusczim. Ji starszi bëlë ùbòdżimi szlachcicami i szkólnymi. Ji òjc, Władisłôw herbù Dołęga, bëł atejistą, szkólnym matematyki i fizyki i téż direktorã 2 chłopsczich gimnazjów. Ji mëma, Barnisłôwa z dodoma Boguskô herbù Topór, bëła katolëczką i prowadniczką warszawsczi pensji dla dzéwczãt. Ji sostrë i bracia ostëlë lékarzami i szkólnymi. Czej Mariô bëła mała, ji ùmiłotonô sostra Zofiô ùmarła na tifus, pò czem ùmarła téż ji mëma na suchoty. Mariô dostała wiôldżi depresji, ostała sã atejistką i pòswãcëła sã ùczbom.
Żôbno
Żôbno - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Maria Skłodowska-Curie
Mario chcała sã ùczyć, le w rusczim zaborze bëł zakôz ùczby na ùniwersytece dla pòlsczich białk. ùczëła sã na krëjamnim pòlsczim Latającã Ùniwersytece, gdze pòznała ruszczich badérów, jakò ùcznia Mendelejewa i ùcznia Bunsena, chtërni ji ùczëlë chemiczni analizë. Mariô przecygnãła do Francji do Pariza w 1890 z sostrą Barnisłôwą, aby studerowac na Sorbonie. Zamieszkałë w Parizu, gdze Mariô òżeniła sã z francësczim chłopã, znônim fizykã i badérã piezoelektrycznosczi, Pierrã Curie. Miëlë 2 córczi: Jiréna Joliot-Curie (téż badérka chemii i téż noblëstka z chemii) i Eve Curie.
We Francji Mariô dowiedzëła sã o parminieniu pierwiôstka ùranu, baderowanégò przez Henriégò Bacquerele. Ji chłop Pierre z jegò bratã Jacquesã Curie ùsôdzył baro dokładni, elektriczni pòmiernik. Mariô, chtërna miała nót dobëc temã do ji doktorsczi tezy na Sorbonie, z miernikã chłopa zaczątkowała badérowac parminienie ùranu we dodomù i w stôri, mediczni szopie na ùniwersitece, bo nie miała laboratoriùm. Mariô badérowała pechblende, zort zemi, w chtërni je ùran, i w rokù 1898 dzãka temù odkrëła 2 nieznane, radioaktiwne pierwiôstki: Pòlón i Rôd. Mionowała pòlón na czesc Pòlsczi, a rôd - radiùm, bo radiacjô pò łacyńsczi to parminienie. Mariô ùsôdzyła téż słowo "radioaktiwnosc". Za ne badérowania Mariô dobëła nôdgrodã Nobla z fizyki razem z ji chlopã Pierre i Henri Bacquerelem w 1903. W 1911 dobëła téż nôdgrodã Nobla z chemii.
Pierre ùmarł tragicznie w wypadkù na parizczej szasie w rokù 1906. Mariô erbowała katédre Pierre'a na Sorbonie i przez to bëła pierszô białką-profesorką wykładajacą na Sorbonie. W piérszi swiatowi wòjnie Mariô robiła w leczeniù chor z radioaktiwnim permenieniã i w mediczni radiologii. Ji corka Jiréna téż badérowała chemie i jakò drëga białka na swecie (pò mëmie) dobëła nôdgrodã Nobla z chemii za odkrëcie jinni radioaktiwnosczi.
Mariô dobëła téż francësczi Order Honorowi Legii i przëznôwóné honorowe doktoraty na ùniwersytetach i pòlitechnikach w Pòlsce.
Barnim
Barnim - kaszëbszczé miono chłopsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Barnimk.
Maria Skłodowska-Curie
Mariô na kùńc żëcô zaczątkowała chorowac, tracic słuch i wzrok, i ùmarła w 1934 r. w sanatoriùm Passy we Francëji na złośliwe anemije i téż pòparminiennô chòrobë, chterna dobela przez côłkie żëcie baderowania radioaktiwnosczi.
Barnim
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Maria Skłodowska-Curie
Pò smiercë Mariô i Pierre Curie ostale ùhonorowani w ùczbach i w kulturze na swecie. Jednota fizyczna mionowana Curie (CI) to je lëczba radioaktywnoszczi. W rokù 1946 nowo odkrety pierwiôstk Czur z lëczbą atomòwą 96 dostôł miono Curium (Cm) dla pamiãci Marii i Pierra.
Kategòrëjô:Ùczba Kategòrëjô:Fizyka Kategòrëjô:Chemijô
Matarniô
Matarniô (pòl. Matarnia, miem. Mattern) - to je dzél Gduńska, a bëła wies. Tu je kòscół, a nim je czasã w niedzelã Mszô Sw. m. jin. dlô Kaszëbów i mòże czëc kaszëbsczi jãzëk. Probòszczã w latach 1983 - 1994 béł tu ksądz Władisłôw Szulëst.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Dzéle Gduńska
Romuald Byzewski
Romuald Byzewski (ùr. 10 rujana 1842 w Karwi - ùm. 30 rujana 1905) to béł ksądz, francyszkana - OFM. Òd chrztu miôł miono Jón. Pò skùńczenim gimnazjum w Wejrowie òn béł òd 1861 rokù w klôsztorze Francyszkanów w tim gardze. Pò sztudérowaniu w Belgijsce dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął 5 zélnika 1866. Òn béł profesorã w Prësach, ale jak òstré ùstawë kùlturkampfù, sczerowóné procëm katolëcczémù Kòscołowi nie dôwałë klôsztoróm pòkù òn trafił w 1875 rokù do Zjednónëch Krajów Americzi ë béł ksãdzã tam, a pòmôgôł m. jin. Kaszëbóm. W môlowosce Winona òn béł probòszczã ë pòmôgôł H. Derdowsczémù jak òn wëdôwôł Wiarusa. Òn ùmarł w 1905 rokù, a jegò grób je w Zjednónëch Krajach Americzi.
Lëteratura
Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 26,51,74,75,79
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi Kategòrëjô:Kaszëbi
Łubno
Łubno (pòl.  Łubno) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Kôłczëgłowë. W 2008 rokù tu mieszkało 186 lëdzy.
Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë
Wicno
thumb|100px|right|Wicëńsczi herb thumb|100px|right|Wicëńskô fana mały| Wicno (we zdrojach: Vitzenn 1300, Vytz 1300, Fietze 1630-1660, Vietz; pòl. Witnica, miem. Vietz) - to je gard w łącbarzczim krézu w Lubùsczim wòjewództwie.
Lëdztwò gardu: 6821 (2017)
Wiéchrzëzna gardu: 8,24 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Lubùsczé wòjewództwò
Jaromir
Jaromir - kaszëbszczé miono chłopsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Jaromirk.
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Diôbli kam
Diôbli kam abò eratik - to je pòlodofôłtowi òksëp. Na Kaszëbach òne są robòtą stolemów, chtërnëch pòtemù zastąpił diôbeł, skądka diôbli kam abò diôbelsczi kam. Takô pòwiôstka je np. ò Kamianym Jezorze w rezerwace Trulôczowé Błota. Tegò eratikù je widzec na brzegù te jezora.
Pajiczënowaty grëzlôk
thumb|Pajiczënowaty grëzlôk mały Pajiczënowaty grëzlôk (Arctium tomentosum) - to je dwalatnô roscëna z rodzëznë astrowatëch. Òn rosce m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
Diôbli kam
Lëteratura
B. Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 214 - 215
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Glacjologiô
Lãdë
Lãdë - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. W tich stronach bëlë pszczélkòwie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Redusz
Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë
Dzëwô panienka
thumb|Dzëwô panienka Dzëwô panienka (Malva sylvestris L.) - to je roscëna z rodzëznë slôzowatëch (Malvaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach
Kategòrëjô:Bòtanika
Grzegórz Szalewsczi
Grzegórz Szalewsczi  (ùr. 1956 rokù w Kòscérzënie - ùm. 28 zélnika 2017 rokù)  -  béł lékôrz i spòlëznowi dzejôrz. Pò skùńczenim sztudérowaniégò medicynë w Gduńskù òn robił w warkù doktóra. Òn zajimôł sã w Rëmi m. jin. kaszëbską kùlturą, ale béł téż starostą we Wejrowie i w tim czasu òd 2000 rokù dzejała jedurnô w gminie strzédnô szkòła - Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceum w Strzépczu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Medicyna
Swiãtopôłk (miono)
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Dąbrówka (Gmina Brusë)
Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Dąbrówka” òsta wprowadzónô 10 stëcznika 2011. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Kòlibczi
Kòlibczi - to béł kòlibsczi zemsczi majątk dosc krótkò Gdinie. Dzysó to je w Gdinie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gdiniô
Kukuczczi chléb
thumb|Kukuczczi chléb Kukuczczi chléb (Malva neglecta L.) - to je roscëna z rodzëznë slôzowatëch (Malvaceae). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach.
Pòmlewò
Pòmlewò (pòl. Pomlewo) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Kukuczczi chléb
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Pòmlewò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Materialnô kùltura Kaszëb
thumb|left|220px|[[Chmielno je znóny z keramikòwëch wërobinów]] thumb| thumb|Wërobinë beczkòwników thumb|250px|[[Pólnica]] Materialnô kùltura Kaszëb - to są znóné na całim swiece elementë: kaszëbsczé wësziwczi, keramikòwé wërobinë, drzéwiané swiątczi, malënczi na rutach, rogòwé tobaczérë, kòsze z witków i kòrzeni chójczi ë jin. Wôrt je nawiedzec warkòwnie rzemiãslników i lëdowëch kùńsztórzów, a téż mùzea na Kaszëbach czë w Kanadze - Wilno (Ontario).
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbi
Wądół
Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë
Sëlëcëce
thumb|Sëlëcëce Sëlëcëce są kaszëbską wsą w òbéńdze Kaszëbsczégò Ùbrzega, w gminie Krokòwa, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Krokòwa
Frãcëszk Krãcczi
Frãcëszk Krãcczi (pòl.: Franciszek Kręcki) - béł doktorem prawów, kaszëbsczim dzejôrzã i òd 1919 rokù direktorem bankù w Gduńskù. Òn urodzył sã 16 łżëkwiata 1883 rokù w Bòrzestowie kòl Kartuz. Swégò czasu òn prowadzył i financowôł cządnik "Gryf". Ùm., zabity 22 strëmiannika 1940 w Stutthofie. Òn béł w Kaszëbsczim Lëdoznawczim Zrzeszeniu, a pózni òd 1912 rokù kasérą w Stowôrze Młodokaszëbów.
Bùtnowë lënczi
Krãcczi Frãcëszk Kategòrëjô:Stutthof‎
Bòrzestowò
Bòrzestowò (pl. Borzestowo) – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé, a w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Krótkò Bòrzestowa są pùstczi Stôri Dwór i je wësokô grzëpa Garecznica.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Chmielno Kategòrëjô:Kaszëbë
Pôłczëno (Gmina Pùck)
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Pùcczi kréz Kategòrëjô:Gmina Pùck
Môrcën Kromer
Môrcën Kromer (Martinus Cromerus) - to béł ùm. 1589 rokù biskùp warmińsczi, sekretôra króla Zygmùnda I Stôrégò. Òn béł biskùp warmińsczi òd 1579 rokù, a ùrodzył sã 1512 rokù w Pòlsce i temù ni miôł prawa indigenatu w Królewsczich Prësach, ale gò dostôł, bò tak chcôł papiéż. Òn w 1577 rokù pisôł m.jin. ò Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Chinowié
Chinowié (pòl. Chynowie) - to je kaszëbskô wies w gminie Gniéwino, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Mô kòl 500 mieszkeńców. Tu je kùzniô ë pałac. W szôłtëstwië Chinowié je téż wies Chinowsczi Folwark.
Bùtnowé lënczi
| GUS 2011 (pò pòlskù)
Kategòrëjô:Gmina Gniéwino Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
Tamara de Lempicka
thumb|Tamara de Lempicka w [[Kielce|Kielcech ]] Tamara de Lempicka, (pòl. Tamara Łempicka, 1898-1980), to bëła achtnionô pòlskô artistkô malôrka z epoki Art Deco, malëjącô w sztélu kùbisticznô-neoklasicznem, znóna z ji òbrôzów gòłéch białek i pòrtrétów aristokratów óras ji biseksualnéch romansów. W Parizu brëkòwała artisticzny pseùdonim "Tamara de" i nôzwëstkò od ji pierszego chłopa, Łempickiego. We Francëji i Europie bëła baro pòpùlarnô i mieła wielné dëtki z pòrtrétów baro bokadech lëdzy. W 1929 roku cządnik miemiecczi dlô białków "Die Dame" obsztalował od Tamary òbrôz na òbkłôdkã. Tamara ùsadzyła swòj Autopòrtrét w zelonem aùcie Bugatti, chtëren nen òbrôz ostôł symbòlã kùńsztu Art Deco i ti epoki.
Żëcopis
Tamara ùrodzyła sã w Warszawie 16 môja 1898 rokù jakò Maria Gurwicz-Górska (le jine zdroje: 11 môja 1895 w Moskwie lebo Petersburgu) w bokadej rodzëzne. Ji òjc to bëł adwokat, rusczi Żëd, Borys Gurwicz-Gorskij, ji mëma to bëła pòlskô Malwina z doma Dekler. Ji òjc chutko òstawił rodzëzne i Tamara bëła chowana przez mëmę i starków Deklerów w Warszawie i Petersbùrgù. Rodzëzna Dekler bëła achtnionô i znółë wielni polsczich dzejôrzy i artistów, jakò Ignacy Paderewsczi i Artur Rubinstein. Òbczas I swiatowi wòjnë Tamara sztudérowôłô w Petersbùrgù na akademie kùńsztu. W 1916 mieła chłopa, polscziego prawnika Tadeusza Lempickiego w Petersburgu. Z Tadeuszem mieła w séwniku 1916 córke Marie-Christine Łempicką, pseùdonim Kizette, chtërną też malëwała na pòrtrétach. W 1917 rokù zaczãła sã rewolucëja pazdzérznikowô i ji rodzëzna miała nót przecygnãc z Ruskô do Francëji. W Parizu Tamara òstôła pòpùlarnô pòrtrétistkô. Tamara bëła biseksualno i mieła w Parizu ful romansów z białkami i chłopami, temù Tadeusz zażãdeł rozwodù w 1927 roku i przecygnãł do Warszawy. Drugi ji chłop od roku 1933 to bëł baron aùstriejskô-madziarsczi z żëdowsko rodzëzna wioldżich browarników, Raoul Kuffner, i dzãkã temù Tamara beła znóna jakò "Baronessa z pdzlem". W 1939 rokù Tamara i Raoul jako żëdowscziego pochodzena mielë nót uciekac przez II-dżi swiatowi wòjnë i przecygnãlë z Kizette do Kalifornii. W USA po smercë Raoula w 1962 roku Tamara przecygnęłô do Houston w Texasie z Kizette, a pózdze wëjachôłô do Meksyku. Tamara ùmarła 19 strëmiannika 1980 rokù w Cuernavaca.
Òstałë pò nij obrazë w mùzeùmach francësczich i USA, le baro wielné w kolekcëjoch priwatnech. Amerikanskô spiéwôrka Madonna zbiéro ji obrazë.
Przëpise
Kategòrëjô:Kùńsztôrze Kategòrëjô:Kùńszt
Albin Bychowski
Albin Bychowski przëszedł na swiat 29 séwnika 1949 rokù w Skrzeszewie kòl Żukòwa. Ùcził sã w Skrzeszewie i Kartuzach, a sztudirowôł we Gduńskù. Zaczął robic w 1973 rokù jakno energetik w Żukòwie. Òd 1976 rokù je nôléżnikã Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. W latach 1978-1990 béł radnym i je nim òd 2010 w gminie Żukòwò. Jegò białka Grażyna bëła szkólną w Baninie. A. Bychòwsczi béł bùrméster w Żukòwie i rozmieje gôdac pò kaszëbskù; przënôlégô do karna lëdzy wëprzédnionëch Medaliã 50-leca Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Arkadiusz Òkroj
mały Arkadiusz Òkroj (Arkadiusz Okroj) - ùr. 27 maja 1967 w Kartuzach to je ksądz doktor i biskùp w Pelplinie. W młodich latach òn mieszkôł w Chmielnie, a ùcził sã ni leno tu, ale dali w Kartuzach, gdze zdôł egzamin dozdrzelałotë. Sztudérowanié òn zaczął w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tùwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął 6 czerwińca 1992 rokù. Jakno ksądz béł np. w Łątczińsczi Wigòdze (1996-1997). Òn w latach 2000 – 2010 béł òjcã dëchòwnym pelplińsczi seminarëji. Probòszczã w Kôłpinie, gdze je stôrô parafiô, òn béł òd 2010 rokù. Òd 2 strumiannika 2019 rokù òn je biskùpã sufraganã pelplińsczi diecezji. Biskùp Òkroj nie zabôcził ò swòjim kaszëbsczim pòchòdzënkù i gôdô pò kaszëbskù, a w 2016 rokù òn dostôł nôdgrodã „Kartëskô Skra” za pòmôganié jinym.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół Kategòrëjô:Kaszëbi
Alojzy Stenzel
Alojzy Stenzel (ùr. 21 gromicznika 1904 rokù w Żukowie - ùm. 2 séwnika 1966 rokù w Wiôldżi Wsë) - béł kaszëbsczim spòlëznowim dzejôrzã i pedagògã. Òd 1920 rokù ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w Kòscérzënie. W 1924 rokù òn zaczął robic jakno szkólny i czerowôł szkòłą w Gniéżdżewie Tam òn robił jaż do pòczątkù drëdżi swiatowi wòjnë. Pò wòjnie òn czerowôł szkòłą w Strzelnie. Òn béł aktiwnym dzejôrzã mùzyczny rësznotë.
Kategòrëjô:Kaszëbi
Bòrowò (Gmina Kartuzë)
Bòrowò (pòl. Borowo) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Tu je kòscół.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Kòsôkòwò
Kòsôkòwò - to je wies w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w 2008 rokù mieszkało750 lëdzy. Kòsôkòwò to je gminowô wies.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Kòsôkòwò
Wartësłôw II
Wartësłôw II (ùr. kòl 1237 – ùm. 9 maja 1271) ksyżëc w Gduńskù òd 1266 rokù do 1270 rokù. Òn béł nômłodszim sënã Swiãtopôłka II (Wiôldżégò). Jegò grób je wierã w stôrim kòscele w gardze Jinowarcłôw.
Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi
Pòmòrsczé wòjewództwò (1919–1939)
thumb|Herb Pòmòrsczégò Wòjewództwa 150px|left Pòmòrsczé wòjewództwò (1919–1939) - bëło jedną z jednostków administracjowégò pòdzélënkù II Pòlsczi Repùbliczi. Òno bëło w nordowim dzélu państwa, téż nad Bôłtã a mieszkało w nim dosc wiele Kaszëbów, ale wiele razy zwëskanié tu lepszi robòtë bëło dlô nich cãżczi. Dosc długą grańcã ono miało z Wòlnym Gardã Gduńskã. Pierszim wòjewòdą béł tu Sztefón Łaszewsczi. W 1938 rokù òno bëło pòwikszoné. Stolëcznym gardã pòmòrsczégò wòjewództwa béł Toruń. Pò II-dżi swiatowi wòjnie w 1945 rokù téż z dzéla pòmòrsczégò wòjewództwa bëło wëdzeloné gduńsczé wòjewództwò (1945–1975).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlskô
Bichòwò
Bichòwò (pòl. Bychowo) - to je kaszëbskô wies w gminie Gniéwino, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Mô kòl 300 mieszkeńców. Tu je pałac, dzysdnia gòscyńc. W szôłtëstwië Bichòwò je téż wies Bichòwkò.
Bùtnowé lënczi
| GUS 2011 (pò pòlskù)
Kategòrëjô:Gmina Gniéwino Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
Pògòrzé (wies)
Pògòrzé - to je wies w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w 2008 rokù mieszkało 1123 lëdzy. Sztëk Pògòrzégò to je dzél gardu Gdinie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Kòsôkòwò
Klub Młodëch Kaszëbów „Òska”
Klub Młodëch Kaszëbów „Òska” – karno młodëch Kaszëbów, chtërne dzejô przy lëzyńsczim parce Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Zéńdzenia klubù są prowadzóné w kaszëbsczim jãzëkù.
Założeniowié zéńdzenié klubù òdbéło sã 28 stëcznika 2017 rokù i bëło pierszim brzadã Kòngresu Młodëch Kaszëbów, jaczi òdbéł sã w Kartëzach w lëstopadnikù 2016 rokù. Przédniczką klubù òstała Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk. W skłôd zarządu weszlë: Adóm Hébel, Patrik Mùdlawa, Tomôsz Czapp, Sławòmir Jankòwsczi, Wòjcech Sczerka i Michôł Miłka.
Wôżnym célã dzejanégò nôlëżników Klubù „Òska” je dążenié do współrobòtë z partami i klubami Kaszëbskò-Pòmòrszczégò Zrzeszeniô (òsoblëwie KPZ P/Banino i KMK „Cassubia”), ale téż jinszima stowôrama, dlô jaczich wôżné je dobro Kaszëb (m. jin. Kaszëbskô Jednota).
Przëpisczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota
Wielekwiatowy bónk
280px|thumb|Wielekwiatowy bónk Wielekwiatowy bónk (Phaseolus coccineus) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë bòbòwatëch (Fabaceae). Òn biwô na Kaszëbach. Chłądë ti pnący roscënë na przëmiôr sã pną pò szaszkach w ògródkù i są cenczé, dżibczé, a téż rozcygnioné. To je tak pòzwóny pnący chłąd wielekwiatowégò bónka. Jegò strãk je łãkòwato wëdżãti.
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Ògardowizna
Zwëczajny bónk
thumb|Zwëczajny bónk Zwëczajny bónk (Phaseolus vulgaris L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë bòbòwatëch (Fabaceae). Na Kaszëbach w ògródkach biwô gò dosc wiele.
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Ògardowizna
Chòczewò
Chòczewò (pòl. Choczewo) - to je kaszëbskô wies w gminie Chòczewò, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Mô kòl 1400 mieszkeńców. Chòczewò je stolëcą gminy Chòczewò. Tu je pùblicznô bibloteka.
Bùtnowé lënczi
| GUS 2011 (pò pòlskù)
Kategòrëjô:Gmina Chòczewò Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
Ekwador
Ekwador (Szp: Ecuador, Pol. Ekwador) je państwã w Pôłniowi Americe. Gardë Quito je stolëcą państwa. Tu sa wëszawë Andë. Miono Ekwadoru je od szp. ecuador (równik).
Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika
Kôłp
Kôłp sniegùlc
KÔŁP SNIEGULC Rodzaj ptôchów płënących z rodzëzne  kaczkowatich. Szyja długô, ò 23 téż 24 pôcorë. Dzëbk równo – szëroczi, przë kuńcu płasci i zaokręgloni. Szpétë krótczi z dłdżima pôlcoma. Farwa kôpa je biôło tëż i czôrny, młodi szarawi- popielati. Pióra kôłpa sã gãsti i sztywni,  pòdbiti gãstim pucha. Dziedes ze skóre garbłëwłeni robiono drodzi kòżëszk kôłpa. Lecëdło szeroczi, ògón krótczi. Żywi sę trôwą i roscënizną, a i wòdowati swórczëznama, drobnima zwierzótoma. Płëwają baro chiże. Jidzenié pòkraczno, lecënk Chuck i dosc wytrzymale. Gniozda nadziemnié. W czasie wësôdanié joj samiec pilnuje strzérze samica, bierze dzél w òpiece nad piskląt oma. Felënk dimorfizmu pëłcowego. Kôłpi spiéw wôżny, jazgoty. KÔŁP SNIEGULC wydaje zwęki ksykające i zachrapiałi. Mięso cemné i lëbawé. Wëstępiac: Na całim kontynentach, wëjimk Afrika.Trzëmają sę na wiéchrzëni stojącô wòd. W czasë wanodzi ptôche nocujó na sztrądach mòrzczich.
Lëtewsczi jãzëk
Lëtewsczi jãzëk (lët. lietuvių kalba) - jãzëk z bôłtëcczégò karna jãzëków, chtërim gôdô kòl 4 mil. lëdzë w Lëtwié, zôpôdnéj Biôłorusé ë gminié Puńsk/Punskas w Pòlscé (Suwalsczina) ë Lëtwinji na emigracëji.
Lëtewsczi ùznôwôny je za nôbaréj archaiczny jãzëk jindoeùroejsczi.
Lëtewsczi ë łotewsczi nié są dlô sã zrozumiôłé. mały|Òbsëga lëtewsczégò jãzëka
Historëjô
Nôstôrszy tekst w lëtewszim to rãkòpjis mòdlëtw: Òjcze Nasz, Anielsczé pòzdrowienié (Ave Maria), ë Jô wiérzã w Bòga; z knéżczi „Tractatus sacerdotalis” z 1503.
Lëterackô wersëja lëtewsczégò zôczãłã pòwstôwac òd XVI stolaté. Czëdë pòjawiłë sã piérszé teksty w tym jãzëkù m. jin. Katechizm Martynasa Mažvydasa (piérszô knéga pò lëtewskù).
W 1629 w Wilnié Konstanty Szywrwid wëdôł piérszy słowôrz z lëtewsczim: trzëjjãzëczny lëtewskô-pòlskô-łacëzniany.
Do kùńca XVIII stolaté lëtewsczi bëł wiéjsczim jãzëkã ë pòmòcnym jãzëkã w Kòsclé. Bëł pòd wiôldzëmë wpłëwami białorusczégò ë pòlsczégò ë mòł baro szlachùjącą sytuacëjã jak dzysdniowy kaszëbsczi, abò biôłorusczi.
Dzysdniowi lëtewsczi ùstandardnił lëtewszci lingwista Jonas Jablonskis w 1901 ë 1919. Za pòdstawã wzął kòwnoską gwarã. Ùsunął pòlonizmë ë slawzimë z lëtewszczëznë.
Wòdny kòblunk
thumb|Wòdny kòblunk z kwiatã Wòdny kòblunk (Nymphoides peltata) – to ôrt roscënë z rodzëznë bòbkòwatëch (Menyanthaceae). Na Kaszëbach ti roscënë prawie ni ma.
Mùzeùm akòrdionów w Kòscérznie
Mùzeùm akòrdionów w Kòscérznie Mùzeùm akòrdionów w Kòscérznie - pierszé w Pòlsce mùzeùm akòrdionu i pòdobnëch instrumentów pòwstało w Kòscérznie. Zabëtczi pòchòdzą z kòlekcji akòrdionistë, wespółòrganizatora bicô rekòrdu w równoczesny grze na tim instrumencie – Pawła Nowaka (òdbiwô to sã w Dzéń Jednotë Kaszëbów). Òkazë, chtërne są na pòkôzkù, pòchòdzą z krajów, w chtërnëch ten instrument ceszi sã wiôldżim zaczekawienim. Westrzód eksponatów są m.jin. bògato strojoné italsczi gùzowé akordeon, niemiecczé bandoneónë, pòlskô deptałowô harmóniô czë téż bajanë, znóné z Rusëji. W Mùzeùm òbôczëc mòżna téż robioné we Francji flutinë, zwóné parisczima akòrdionama.
Przëpisë
Kategòrëjô:Jinstrumeńta Kategòrëjô:Mùzeùm
Damroka Kwidzyńskô
Damroka Kwidzyńskô (pòl. Damroka Kwidzińska; ùr. 27 lëpińca 1982 w Kartuzach ) – pòlskô i kaszëbskô wòkalëstka i aùtorka tekstów, dzénnikôrka Radio Kaszëbë (w latach 2004-2007 w Radio Gduńsk). W latach 2002-2007 wòkalëstka karna Wãdzëbôczi. Òlo Walicczi przërôcził jã do wespółrobòtë nad platką „Òlo Walicczi Kaszëbë”, wëdóną w 2007 rokù. Platka zawiérô tekstë leno ji aùtorstwa. W 2011 rokù dosta sztipendium marszôłka. Stwôrziła w 2010 rokù projekt Damroka Kaszëbë Joł.
Bób
thumb|Bób Bób (Vicia faba L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë bòbòwatëch (Fabaceae). Na Kaszëbach w ògródkach biwô gò colemało wiele. Bób je òd dôwna sóny téż na Kaszëbach
Dopisënczi
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Ògardowizna
Piotrogard
Piotrogard (rus. Санкт-Петербург, Sankt-Pjetjerburg), 26.01.1924-06.09.1991 Leningrad Ленинград - drëdżi nôwinkszi gard w Rusce. Je przy muni rzeczi Newi, nad Fińską Hôwingą. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Czezerswa.
Piotrogard je swòjim administrôcëjnim firtlem ë téż stolëcą leningradzczégò òbwodu.
Janusz Mamelsczi
Janusz Mamelsczi (pòl. Janusz Mamelski) (ùr. 1966 - ùm. 18 łżëkwiata 2022) - to béł pisôrz, tłómôcz i szkólny kaszëbsczégò jãzëka. Òn sztudirowôł na Gduńsczim Ùniwersytece. Mamelsczi pisôł m. jin. w "Naji Ùczbie' - dodôwkù do miesãcznika spòdleczno-kùlturalnégò „Pomerania”.
W 2012 rokù béł wëdóny jegò tomik pòézji "Żëcé dzecy/ Życie dzieci". Je aùtorã przełożënkù z pòlsczégò jãzëka Trenów Jana Kòchanowsczegò Jisënczi. Jegò grób je w Swiónowie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze
Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota
Jelbiąg
thumb|120px|left|Stôri gard Jelbiąga
Jelbiąg, abò Elbiąg (pol. Elbląg, łac. Elbinga, Elbingus, miem. Elbing, prës. Elbings, rus. Эльблонг) - krézewi gard w warminskô-mazursczém wòjewództwe nad rzéką Elbiag, stôri gard hanzeatecczi. Jeden òd nôstarszich gardów w Pòlsce, gard béł ùsôdzóny w 1237 roku przez Krzëżôców, dostôł lubecczé gardowé prawo w 1246 roku. Jelbiąg béł stolëcã wòjewództwa jelbiąsczégò od 1975 do 1998 roku. Browarniô w Jelbiągù warzë dzys piwò EB.
Przëpise
Kategòrëjô:Warminskô-mazursczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Bùrméster
Bùrméster (strz.-wës.-miem. burc-meister abò burger-meister) – w wielu krôjach nôważniejszy rangą ùrzãdnik władz môlowych np. gardu abò gminë.
W Pòlsce bùrméster (pl. burmistrz), je ùrzãdnikiem môłich gardów np. Kartuzë, Wejrowò. W wikszich gardach np. Gduńsk, Gdiniô, bùrméster nazywô sã Prezydent.
W anielsczim jãzekù mayor je z łac. maior, co òznaczô „wikszi”
Zwëczajnô miewa
thumb|Zwëczajnô miewa Zwëczajnô miewa (Larus canus) - to je wiôldżi wòdny ptôch z rodzëznë miewów. Òna zëmùje m. jin. kòl Bôłtu.
Kamianny pszmiél
Kamianny pszmiél (Bombus lapidarius) - to je ôrt òwadów z rodzëznë pszczołowatëch (Apidae). Òn mô dosc dłudżi sysôcz, a żëje m. jin. na Kaszëbach i je tu òbjimniãti dzélową òchrónią. Kamianny pszmiél mòże miec gniôzdo pòd kamieniama.
Lëteratura
Kategòrëjô:Pszmiéle
Riszôrd Kasyna
Riszôrd Kasyna (pl Ryszard Kasyna) - ùr. 28 séwnika 1957 w Nowim Stawie kòl Malbòrga. W młodich latach òn ùcził sã m. jin.. w Malbòrgù. Òn sztudérowôł w Dëchòwny Seminarëji w Gduńskù. Tuwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1982 rokù w katédrze w Òlëwie. Marijën Kòscół w Gduńsku to je kòscół, w chtërnim òn béł jakno ksądz. Òd 2005 rokù òn béł biskùpã sufraganã archidiecezji gduńsczi. Òn je doktorã cywilnégò i kanonycznégò prawa. Jakno swòje zawòłanié òn przëjimnął słowa “In veritate et caritate” (“W prôwdze i w miłoce”). Òd 2012 rokù òn je biskùpem òrdinariuszem w Pelplinie. Jakno biskùp òn biwôł w Żukòwie ë tu je tôblëca m.jin. jemù na wdôr.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół Kategòrëjô:Kaszëbi
Kramarzënë
Kramarzënë są kaszëbską wsą w gminie Tëchómié, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Wë wsë je mùrowòné katolëcczi kòscół z lat 1855-57. Tu gòspòdarzył jak gbùr Ludwik Prądzyński.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Mùzeùm Miniaturowégò Profesjonalnégò Kùńsztu Henrik Jan Dóminiôk w Tichach
Mùzeùm Miniaturowégò Profesjonalnégò Kùńsztu Henrik Jan Dóminiôk w Tichach (pòl. Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach) – to je mùzeùm kùńsztu (artistny ùróbk), institucjô pòwòłónô do zbiéraniô, badérowaniô, a téż òpieczi nad òbiektama, chtërne mają gwësną historëczną abô pòsôdają wësoką artisticzną wôrtosc dlô kùlturowi spôdkòwiznë całégò swiata. Òstało założoné przez Henrika Jana Dóminiôka w 2013 r. w Tichach (to je gard, w chtërny je sedzba Mùzeùm) w szląsczim wòjewództwie w Pòlsce (je państwã w Westrzédny Eùropie nad Bôłtã), a zajimô sã rozkoscérzanim kùlturë m.jin. w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów Mùzeùm wespółrobi z wielnyma kùlturowima karnama i ùsôdzcama, nôbarżi w Pòlsczi Repùbliczi, na przëmiôr w: Mùzeùm Nowô Ruda w dólnoszląsczim wòjewództwie, a téż Mùzeùm w Jéżowem (pòdkarpacczé wòjewództwò).
W jegò bògatim doróbkù je artistny ùróbk, a jego spòsobem wëpówiedaniô są dokôzë w òbrëmieniém malarztwa ë jinëch, chtërne òdpòwiôdają wëmôganióm szëkòwnosce, harmónji, esteticzi ë w zanôleżnocë òd rzeczë są ùwzglãdnióné taczé jakno: Od 16 łżëkwiata 2013 rokù w mùzeùm je 970 sztëk ekspònatów, chtërne pòmògają lepi rozmiec co to je kùńszt. .
Pòchòdzenie eksponatów
Òkazë, chtërne są na pòkôzkù, pòchòdzą z krajów:
Galerëjã
Westrzód eksponatów je m.jin. Droga Krziżewô (abò Darga Krziżewô) – ùtwórca pòlsczi malôrz, wielestarnowi artista grafik, kunsztler Wòjcech Łuka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlskô Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Kùltura Kategòrëjô:Kùńsztôrze Kategòrëjô:Kùńszt Kategòrëjô:Mùzeùm Kategòrëjô:Tichë
2021
2019 « 2020 « 2021 » 2022 » 2023
2021 / MMXX| – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza.
Je to 2021 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 21. rok trzecégò tësąclecô, 21. rok XXI stolatégò, 1. rok 3-égò dzesãcolecô XXI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 2019 « 2020 « 2021 » 2022 » 2023
2019 « 2020 « 2021 » 2022 » 2023
Kategòrëjô:XXI stolaté
Głos Pogranicza i Kaszub
Głos Pogranicza i Kaszub - béł drëkòwóny szesc razy w tidzeniu. Sedzbą redakcje bëło Òpòle, a ji agentura bëła w Złotowie. Tekst w nim béł pò pòlskù. Ò Kaszëbach bëło tam pisóné dosc mało. Òn béł w latach 1933 - 1939, a czëtiwalë gò np. w bëtowsczim krézu.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Mòrawsczi jãzëk
Mòrawsczi jãzëk (po mòrawskù moravščina, moravský jazyk) je jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków, chtërnym gôdô wiãcy jak 100 000 Mòrawianów.
References
Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi
Wòlny Gard Gduńsk
mały|330x330px|Sprôwné pòdzelenie thumb|Wòlny Gard Gduńsk mały|K - Kaszëbsczi Wòlny Gard Gduńsk (niem. Freie Stadt Danzig) bëł to w latach 1920-1939 samòstójny gard-państwò pòd òchroną Lidżi Nôrodów.
We Gduńskù pòstãpny rôz òdrodzył sã młodokaszëbsczi Gryf z dodôwkã béł Gryf Kaszubski, chtërnégò redachtorzë w 1929 rokù ùrobilë Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów w Kartuzach.
Do dzysdzéń de iure Wòlny Gard Gduńsk nie òstôł zakùńczony.
Ùsôdzenié państwa
Pò I swiatowéj wòjnié w Wersalsczim Traktace pòstanowiono, że Gduńsk ë òkòliczne zemie ùrobią samòstójny krôj pòd protektoratã Lidżi Nôrodów.
Wòlny Gard Gduńsk pòstôł 15 smùtana 1920 wedle pòstanowień Wersalsczégò Traktu art. 100-108.
Sprôwné pòdzelenie
Wedle art. 67 ë 68 Kònstitucji WGG Wòlny Gard dzélił sã na 5 krézów ë 267 gmin.
Lëdztwò
Pòd kùńc bëtnotë państwa w Wòlnym Gardze mieszkało 415 000.
Miemcë ~ 90%
Kaszëbi ~ 7%
Pòlochë ~ 3%
Kaszëbi w wikszoscë mieszkali w zôpôdném parce krézu Wëżawë (np. Matarniô, Klëkòwò)
Pòlochë w wikszoscë mieszkali na pôłniu przë grańcë z Pòlską ë w dzélu Gdùńska Polenhof.
Jãzëczi
Òficjalnym jãzëkã bëł miemiecczi ë dlô kontaktów z pòlskojãzëcznym lëdztwém (de facto téż z Kaszëbama) bëł pòlsczi art. 4 Kònstiucji WGG.
W Gduńskù ùżiwôny bëł téż dialekt dolnomiemiecczégò Danziger Missingsch bãdący miksã wielu jãzëków ùżiwanëch w Gduńsku m.jin. kaszëbsczégò, miemiecczégò, anielsczégò ëtp.
Bùtnowé lënczi
thumb|20 gùldów
*