cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Internet Explorer
Òglowô wëdowiédzô
Nót je dodac, że z familëji MSIE nôlepi trzëmô sã jesz sztandardów W3C jegò wersëjô 5.5 dlô Macintosha.
Historëjô
Wersëjô dlô Windowsa:
Wersëjô dlô Macintosha:
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi
1955
1955 / MCMLV
1956
1956 / MCMLVI
1954 « 1955 « 1956 » 1957 » 1958
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
1955
1953 « 1954 « 1955 » 1956 » 1957
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
849
849 / DCCCXLIX
1954
1954 / MCMLIV
1952 « 1953 « 1954 » 1955 » 1956
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Pòlitologijô
Pòlitologijô je jedną ze spòlëznowëch ùczbów, chtërnô zajimô sã pòlitiką rozmióną jakno całownota dzejaniégò dlô dobëcô, sprôwòwaniô ë ùtrzëmaniô władzë. Pòlitologijô zajimô sã téż teòrëją òrganizacëji władzë ôs fùnkcjama ë charakterã państwa.
*
7 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
Hélskô Sztremlëzna
Hélskô Sztremlëzna (pò pòlskù: Mierzeja Helska; pòpùlarnym, równak niepòprôwnym mionã je téż Półwysep Helski (Hélsczi Półòstrów)) je to sztremel piaskòwëch, zalesonëch dunów na pôłniowim Bôłce, ùtwòrzony przez mòrsczi strzôl płënący do pòrénkù. Sztremlëzna je 32 km dłëgô, w nôwąsczim môlu je 100 m szerokô. Retk je kòl 3 km szeroczi. Hélskô Sztremlëzna òdzélô Pùcką Hôwingã, a òd Jastarni Gduńską Hôwingã òd Bôłtu. Zaczënô sã we Wiôldżi Wsë, dalszé môlowòscë to Chalëpë, Kùsfeld, Jastarniô ë Hél.
Szpòrt
thumb|200px|[[Bala je jedną z nôpòpùlarniészëch szpòrtowëch discyplinów na swiece]]
Hélskô Sztremlëzna
Stądka mòże bëc bùrsztin.
Kategòrëjô:Pùcczi kréz
Szpòrt
Niechtërne szpòrtowé discyplinë
*
Kurów
Kurów je wiôlgô gminnô wies w pùławsczim krézu, lubelsczim wòjewództwie, leżącô nad rzéką Kurówką.
Słôwny lëdze
Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
21 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
Archeòlogijô
Archeòlogijô je ùczbą jakô zajimô sã badérowanim rozwiju lëdzczich kùlturów ë cywilizacëjów. Archeòlogijô òdkriwô, dokùmentëje ë analizëje artefaktë, biofaktë, lëdzczé zbiédżi ë przez człowieka zmienioné krôjòbrazë.
Serbsczi jãzëk
Serbsczi jãzëk (cрпски, srpski) to jedna z ùrëchtowónëch wersëji sztokawsczégò dialektu, brëkòwóny bez Serbòw ë Czôrnogòrców w Serbsczi, Czôrni Gòrze, Bòsni ë Hercegòwinie ë jinëch krajach.
Òbaczë téż
center|thumb|300px|Serbsczi jãzëk (2006)
Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
6 lëstopadnika
6 lëstopadnika je 310. (311.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 55 dniów.
1696
1696 / MDCXCVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1696 rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 10 dni.
Je to 1696 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 696. rok drëdżégò tësąclecô, 96. rok XVII stolatégò, 6. rok 10-égò dzesãcolecô XVII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1694 « 1695 « 1696 » 1697 » 1698
Kategòrëjô:XVII stolaté
6 lëstopadnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
6 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
Fòtografijô
thumb|200px|[[Òbiektiw wiôlgòfòrmatowi òdjimkòwi kamerë]] Fòtografijô je proces twòrzeniégò sztabilnëch òbrazów w rozmajitëch technikach z pòmòcą widu. Pòchwôt fòtografijô pòchôdô òd grecczich słów: φωτος (fotos) - "wid", ë γραφις (grafis) - "céchòwac". Òbrazë ùzwëskóné fòtograficznyma strzodkama mianëjemë téż fòtografijama, abò òdjimkama.
8 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
Fòtografijô
Òdjimczi mògą bëc zapisëwóné na rozmajitëch mediach, np.: òdjimkòwim papiórze, diapozytiwach (tzw. slajdach) ôs jakno kòmpùtrowé lopczi.
*
1414
1414 / MCDXIV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
20 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
1957
1957 / MCMLVII
849
847 « 848 « 849 » 850 » 851
1957
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
7 lëstopadnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
850
850 / DCCCL
1958
1958 / MCMLVIII
1414
Je to 1414 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 414. rok drëdżégò tësąclecô, 14. rok XV stolatégò, 4. rok 2-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1412 « 1413 « 1414 » 1415 » 1416
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
1958
1956 « 1957 « 1958 » 1959 » 1960
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
850
848 « 849 « 850 » 851 » 852
Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolat%C3%A9
Dërszewò
Dërszewò (abò téż: Tczewò, pòl. Tczew, miem. Dirschau) - krézewi gard w pòrénkòwim dzélu Pòmòrzczégò Wòjewództwa, nad rzéką Wisłą. Dërszewò je nôwikszim gardã Kòcéwsczi.
Miona gardu w zdrojach
Pierszô zmiónka ò Dërszewie w znónëch nama zdrojach pòchôdô z 1198 rokù, czej w dokùmańce wëstawionym przez ksyżëca Grzëmisłôwa pòjawiô sã miono Trsow. Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: Dersowe 1252; Dirszowe 1255; Dersow 1256; Dersoue 1256 (fals.); Dersouiensi (adj.) 1256 ; Dirssowe, Dyrssowe 1252 (kòpijô falsyfikatu); Dyrsowe 1252, kòpijô); Dersowe ; Dersoviensis; Trssew 1263; Dyrsow 1269, fals.); Dersov 1272; Tressev 1277; Dirssovia 1282; Tresev 1284, kòpijô); Tresw 1284, kòpijô); Tersew 1286; Derszew 1284, kòpijô); Trsew 1288; Dersouia 1289; Thsczow sive Derschaw 1289, kòpijô Długosza z XV w.); Trsev 1290; Trscew 1290; Trcsev 1293; Dersouie 1294; Dersow 1295, kòpijô) ; Tersew 1295 ; Trsew 1295; Dirsouia 1299; Derschow 1301, kòpijô); Therssouiensi (adj.) 1301, kòpijô) ; Dirschouiensi (adj.) 1304, kòpijô); Dersoaua 1305; Dersovia 1305; Trsov 1308, kòpijô); Dirsovia 1309; Dersowe 1309; Dirsovie 1309; Dirsovie 1312, kòpijô); Trschow 1320, kòpijô); Trschovia; Derschowia 1321, kòpijô z 1411 r.); Tirsovia 1323; Dirsow 1330; Dirsaw 1332, kòpijô XV w.); Dersow 1334, kòpijô); Darsowiensium 1335; Dirssaw, Dyrsoviensi 1335, kòpijô XVIII w.); Dirsavie 1338, kòpijô); Tarszoviensis 1339; Tharsoviensi 1339; Dyrsoviam 1342; Dirschaw 1347 ; Dirsoviensis (adj.) 1358 ; Dirssow 1376 ; Dirssow 1393; Dirsaw 1394; Dirssow 1399; Dirsow 1399; Dyrsow 1399; dirsow 1400; Dirssaw 1400 ; Dirsaw 1407; Dirsowisschen wege 1407; Dirssawschen 1411; Dirschaw 1411; Dyrsschaw 1411; Dirsschaw 1412; Dirszaw 1413; Dirschaw 1415; Dyrssaw 1415; Dirsawe 1416; Dirschow 1418; Dirschaw 1420; Dirszow 1437; Dirschawsch (adj.) 1440; Derschaw 1456; Derschowa 1474; Thszczow kòl 1475, Thszczoviensis (adj.) (kòl 1475; Tsczow kòl 1475; Tsczow kòl 1475; Tsczow kòl 1475; Derschawa 1484; Derschaua 1502; Derssaua 1502; Derszaw 1504; Derschova 1504; Derschewa 1504; Derszawa 1532; Derschovia 1534; Dirssow 1534 ; Dirssow 1565, Dirszow 1565 ; od Tczewa 1565; Dirschaw 1570; Czewo 1583; Czczewensis (adj.); Tczow 1664; Tczewo 1682; Tczew 1683; Dirchau 1783; Dirschau 1790; Tczew, Dirschau 1879; Tczew, Dirschau 1892; Tczew 1925, Dirschau 1925, Tczewo (Cenôwa).
Znóny lëdze z Dërszewa
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Kòcéwskô Kategòrëjô:Dërszewsczi kréz
Chemijô
Chemijô je ùczbą ò sztrukturze materëji. Chemijô badéreje m.jn. prawa wedle jaczich atomë wiążą sã w pierwińce ë chemiczné związczi ôs przemianë jednëch związków w jińszé w procesach chemicznëch reakcëjów.
Ekònomijô
Ekònomijô je spòlëznową ùczbą jakô badérëje ë òpisëje produkcëjã, distribùcëjã, kònsumpcëjã ë wëmiónã dobrów. Wëapartniwómë pòzytiwną ë normatiwną ekònomijã. Pòzytiwnô ekònomijô mô za nadôwk òbiektiwno ë ùczbòwò rozwidnic fùnkcjonérowanié gòspòdarzënkù. Normatiwnô ekònomijô mô starã bédowac kònkretné rozwiązania òpiarté na subiektiwnëch pòzdrzatkach ekònomistów, np.: "rząd mùszôłbë w nym sztóce zwikszëc pòdatczi".
Jang Yeong-sil
Jang Yeong-sil béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas dinastëji Joseon (1392-1910). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla Sejonga znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbie. Wënalôzczi Janga, jakno deszczomierzôk czë wòdomierzôk pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon.
Kategòrëjô:Kòrejanë
Biologijô
Biologijô je ùczbą ò żëcym. Zajimô sã swòjiznama, pòwstôwanim ë zachòwanim sã òrganizmów, badérëje téż relacëje midzë ôrtama.
22 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
1959
1959 / MCMLIX
1957 « 1958 « 1959 » 1960 » 1961
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
8 lëstopadnika
8 lëstopadnika je 312. (313.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 53 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
Filozofijô
Termin "filozofijô" pòchòdô òd grecczich słów philos (miłota) ë sophia (mądrosc), ë je dolmaczony jakno "miłota mądroscë". To czim filozofijô dokładno je, abò czim darwô bëc, je samò w se filozoficzną problemą, jaką filozofòwie w historëji rozmajice rozmieli ë traktowelë.
Filozofijô mòże bëc rozmiónô jakno discëplina, co òna zajimô sã nôbarżi òglowima ë fùndamentalnyma pëtaniama, chtërné mòże człowiek pòstawic, np.:
!
851
851 / DCCCLI
849 « 850 « 851 » 852 » 853
Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolat%C3%A9
Psychòlogijô
Psychòlogijô je ùczbą ò zachòwanim, môgù ë mëslach. Zajimô sã przede wszëtczim człowiekã, le badérowónym òbiektã mògą bëc téż zwierzãta. Psychòlogijô je czãsto téż definiowónô jakno "ùczba ò zachòwanim ë mëslowëch procesach".
Kategòrëjô:Psychòlogijô
1960
1958 « 1959 « 1960 » 1961 » 1962
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Technika
Technika (gr.: τεχνη [techne] - "kùńszt, trim, mésternosc") je prakticznym zastosowanim nôtërnëch ùczbów dlô produkcëji z nieòżëwiony materëji wôrów przëdatnëch człowiekòwi.
Lingwistika
Lingwistika je ùczbą ò jãzëkù (mòwie). Zajimô sã pòwstôwanim, rozwijã ë sztrukturą jãzëków. Badérëje téż relacëje midzë apartnyma jãzëkama ôs dokònëje jejich klasyfikacëji.
9 stëcznika
Przësłowié
'''
#09
8 stëcznika
Przësłowié
'''
Technika
thumb|491px|center|Ropny mòtor stosowóny m.jn. w lokòmòtiwach béł przełomòwim wënalôzkã w historëji techniczi
*
Esperanto
120px|border|right|Esperanto Esperanto je midzënôrodnym pòmòcnym jãzëkã, zdzejanym w 1887 rokù przez pòlsczégò òkùlistã Ludwika Zamenhofa. Ùsôdzca jãzëka z piersza nazwôł gò prosto lingvo internacia. Esperanto (to je chtos chto mô nôdzejã) było nôprzód pseudonimem Ludwika Zamenhofa.
Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi
Lëteratura
Lëteratura je pòchwôtã jaczi òznaczô wszëtczé artisticzné dokôzë zachòwóné w pisóny abò mówiony fòrmie. W zôpadnym swiece lëteratura je nôczãscy dzelonô na trzë główné lëteracczé zortë: epikã, lirikã ë dramã. Lëteratura mòże bëc téż dzelonô wedle mòwë, krôju abò kùlturnégò krézu.
*
23 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
9 lëstopadnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
10 stëcznika
Przësłowié
#10
852
852 / DCCCLII
850 « 851 « 852 » 853 » 854
Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolat%C3%A9
24 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
10 lëstopadnika
10 lëstopadnika je 314. (315.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 51 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
1962
1962 / MCMLXII
1960 « 1961 « 1962 » 1963 » 1964
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Medicëna
Medicyna je ùczbą jakô òbjimô całosc wiédzë ò zdrowim ë chòroscach, jich lékarzenim ë zapòbieganim.
Antropòlogijô
Antropòlogijô je ùczbą ò człowiekù ë lëdzczim ôrce. Zajimô sã ewolucëją Homo sapiens ë wszëtczima aspektama lëdzczich biologijô ë kùlturów. !
1961
1961 / MCMLXI
1963
1963 / MCMLXIII
11 stëcznika
Przësłowié
#11
1961
1959 « 1960 « 1961 » 1962 » 1963
1963
1961 « 1962 « 1963 » 1964 » 1965
Katowice
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
1961
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Sejong Wiôldżi
Sejong Wiôldżi (7 maja 1397 - 18 maja 1450) - béł czwiôrtim królã kòrejańsczi dinastëji Joseon, rzãdzëł Kòreją w latach 1418 - 1450). Béł ùsôdzcą rodnégò kòrejańsczégò alfabétu hangeula, chtëren wprowôdzëł nimò wiôldżégò protestu ze starnë ùczałëch znającëch hanja.
Seojong je jednym z dwóch władców Kòreji pòsmiertno ùhonorowónëch dodôwkã do miona "Wiôldżi", drëdżim je Gwanggaeto.
Kategòrëjô:Panôrze Kòreji
Jastarniô
Jastarniô (téż Jastarnëjô, Jastarna, Pùckô Jastarniô, Sroczé Gniôzdo, we zdrojach: Osternäs 1378, Zesterna 1570, Axternis (mapë), Hesternia 1627, Heisternest 1655, Jasternia 1664, Jastarnia 1678, Niasturnia kòl. 1700, Pùckô Jastarniô (Cenôwa), Jastarniô (Lorentz), Sroczé Gniôzdo (Lorentz), Jastarna (Treder); pl: Jastarnia, de: Putziger Heisternest) - garc ë kùrort na Hélsczi Sztremlëznie w pùcczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
25 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
Jastarniô
Jastarniô mô rëbacczi pòrt na Pùcczi Hôwindze. W XX wiekù miôł plac baro dinamiczny rozwij gardu dzãka turistice. Administracëjno Jastarni słëchają téż: Kùzwelt ë Jurata.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Pùcczi kréz
1965
1965 / MCMLXV
1963 « 1964 « 1965 » 1966 » 1967
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
13 stëcznika
Przësłowié
#13
12 lëstopadnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
11 lëstopadnika
11 lëstopadnika je 315. (316.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 50 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
1964
1964 / MCMLXIV
1962 « 1963 « 1964 » 1965 » 1966
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
26 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
Jikji
Jikji to skrodzëna titla bùddijsczégò dokôzu, chtërnegò fùl titel to "Baegun Hwasanga antologijô ùczbów Wiôldżich Ksądzów ò identifikacëji dëcha Bùddë w praktikòwanim Seon.", wëdónegò w Kòreji w 1377. Je nôstarszą na swiece, zretaną, przenosną, metalową knéżką.
Kategòrëjô:Kùltura Kòreji
14 stëcznika
Przësłowié
#14
1966
1966 / MCMLXVI
1964 « 1965 « 1966 » 1967 » 1968
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolat%C3%A9
13 lëstopadnika
13 lëstopadnika je 317. (318.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 48 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
Sin Ryu
Sin Ryu (1619-1680) to generala dinastëji Joseon. Ùrôdzëł sã w rodzëznie z klasë yangban z rézë Pyeongsan Sinów. Pò złożënim wòjskòwégò egzaminu gwageo w 1645 rokù robił kariérã na państwòwich môlach. W 1654 òstôł naznaczony kòmańdérã (cheomsa, 僉使) Hyesan w prowincëji Nordowim Hamgyeong.
15 stëcznika
Przësłowié
#15
Sin Ryu
Sin nôbarżi je znóny z roli jaką òdegrôł w wòjnowim wëkùstrzënkù w Mandżuriji w 1658 procëm barny mòcë Rusczi prowadzony przez Jerofeja Chabarowa Pawłowicza. Kòrejańsczi wòjskò w mòcë 200 òddzélów z Nordowégò Hamgyeong ùbarnione w rącznice sparłãczëłë sã z mniészima òddzélama dinastëji Qing. Jegò dniewnik z tegò wëkùstrzënkù, je jednym z dwóch jaczé òpisëją tã biotkã.
Kalãdarium
</P>
27 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
Chòrwacczi jãzëk
Chòrwacczi jãzëk mô sztatus apartnégò jãzëka òd 90-tech lat XX stalata. Rëchli, w czasach Jugosławiji òn béł trzimóny blós za sztokawsczi dialekt, nôbarżi brëkòwóny òn je przez Chòrwatów.
400px|center thumb|250px|Areas where Croatian language is spoken (as of 2006)
Verskillende tale
Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
Serbòchòrwacczi jãzëk
thumb|300px|Ethno-political variants of the Serbo-Croatian language or Serbo-Croatian diasystem (as of 2006) Serbòchorwacczi jãzëk - dzysdniowò je to kontrowërsëjne miono na karno krótko sparłãczonych ze sobą sztandardowich jãzëków ë dialektów (diasystema), chtërne są dzélã pôłniowégò karna słowiańsczich jãzëków. Jãzëczi ne ë dialektë brëkòwane są w Chòrwacëji, Bòsni ë Hercegòwinie a téż w Serbsczi ë Czôrni Górze a téż bez serbsczé ë chòrwacczé miészizne w Sloweńsczi, Aùstrëjacczi, Madżarsczi ë Rumùńsczi. Nym jãzëkã gôdô kòl 21 milionów lëdzy.
Dialektë
Na òbéńdze serbòchòrwacczi diasystemy mòznô wëapartnic trzë wiôldżie dialektë (abò grëpë dialektów): sztokawsczi, kajawsczi ë czakawsczi. Sztokawsczi dialekt Hercegòwinë je pòdspòdlã dla wszëtczich trzëch sztandardowich jãzëków: serbsczégò, chòrwacczégò ë bòsnianégò. Mùszi sã pòstrzéc, że nierównosce w brëkòwanim dialektów ë jich zjinakach zanôléżne są geògrafnie, a nié etnicznie. Lëczba nierównoscë je na tëli wiôlgô, że nie wszëtczé dialektë są midze sobą rozmióne.
Sztokawsczim dialetktã gôdô sã w Serbsczi ë Czôrni Górze, Bòsniji ë w wikszi òbéńdze Chòrwacczi. Równoznaczëzną słowa "co" je "što". Pòrénkòwô abò ekawskô zjinaka sztokawsczégò, chtërną gôdô sã na wnetka całim môlu Serbsczi é na pòrénkòwich kùńcach Chòrwacczi, òddôwô prasłowiańsczi zwãk *ě (jać) przë pòmòcë "e". Zôpôdnô abò jekawskô zjinaka òddôwô *ě jakno "je" abò "ije". Gôdô sã tak w Chòrwacczi, Bòsni ë Czôrnogòrze a téż w niechtërnëch òbéndach zôpôdniej Serbsczi. Je téż ikawskô zjinaka, dze *ě je dzysdniowò reprezentowóna bez "i".
28 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
Serbòchòrwacczi jãzëk
Dialektë
Kajawsczi dialekt je rozpòmiónowóny w nordowi Chòrwacczi. Słowò "co" je òddôwóne bez "kaj". Je òn juwerny do westrzédnych sloweńsczich dialektów, nié mô równak dëbeltné lëczbë. Jać je òddôwanô jakò "e".
Czakawsczim dialektã gôdô sã z zôpôdné Chòrwacczi, òsoblëwie w Istrëji ë Dalmacczi. Słowò "co" je òddôwanë bez "ča". W nym dialekce je wiele makaroniznów (zapòżëczeń z italsczégò).
Luksembùrg (gard)
thumb|200px|Dzél Luksembùrga mianowóny De Gronn Luksembùrg (luks. Lëtzebuerg, fr. Luxembourg, niem. Luxemburg) - je stolëcznym gardã ë financowim centróm Wiôldżégò Ksyżestwa Luksembùrga. Wielëna lëdztwa w 2017 – 114 303 personë.
Serbòchòrwacczi jãzëk
Alfabetë
Jãzëczi z serbòchòrwacczé diasystemy mòżno zapisac łacëńsczim alfabetã abò cërylicã. Sztandardowi wersëje serbsczégò ë bòsnianégò brëkùją òbù alfabetów, a chòrwacczi blós łacëńsczi. W òbù przëpôdkach zapisënk je wnetka taczi sóm, a kôżderny znak w jednym alfabece mô swoją równoznaczënã w drëdżim (w łacënce je përznã dwaznaków). Szlach cërylicy brëkòwana w serbòchòrwacczim òstał ùsôdzony w XIX s. òb Vuka Stefanovica Karadžicia, a szlach łacëńczi òb Ljudevita Gaja.
Luksembùrg (gard)
Przëpisczi
Kategòrëjô:Luksembùrg
Serbòchòrwacczi jãzëk
Alfabetë
A a B b C c Č č Ć ć D d Dž dž Đ đ E e F f G g H h I i J j K k А а Б б Ц ц Ч ч Ћ ћ Д д Џ џ  Ђ ђ Е е Ф ф Г г Х х И и Ј ј К к
L l Lj lj M m N n Nj nj O o P p R r S s Š š T t U u V v Z z Ž ž Л л Љ љ  М м Н н Њ  њ  О о П п Р р С с Ш ш Т т У у В в З з Ж ж
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
14 lëstopadnika
14 lëstopadnika je 318. (319.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 47 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
K-Meleon
left|48px thumb|250px|K-Meleon 1.5.1 — przédnô starna Meta-Wiki
K-Meleon je malińczim ë chùtczim internetowim przezérnikã zjisconym pòd GPL ë òpiartim na pòchòdzącym z Mozilli nëkù Gecko na platfòrmã Microsoft Windows, juwerny do Galeona ë Epiphany pòd GNU/Linuksã czë Camino pòd Mac OS X.
K-Meleon dôwô mòżnotã brëkòwaniégò ùlëbników z Netscapa, Operë czë MSIE ë dopasowaniégò do se: menu, lëstwë przërëchtënków ë skródzeniów (na swòjizna je sparłączónô z jegò mionã), kòntrolã nad òknama 'popup'. Baro zdatną òsoblëwòtą K-meleona je gwës téż mòżnota parłączenia lënków w karna, przë czim lënczi mògą sã pòwtôrzac w wszelejaczich karnach, przezérnik zamëkô téż w se RSS-czëtôrza.
10 stëcznika 2006 rokù ùkôza sã wersëjô 0.9.2. Òna je òpiartô na Mozilli 1.7.12. W przërówaniém do wersëji 0.9 je pòdniosły bezpiek przezérnika.
Historëjô
Wersëje:
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi
Kùltura
Kùltura – to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu).
W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: téatrã, mùzyką, filmã. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów.
Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë.
Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje.
Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka.
Etimòlogiô pòzwë
Słowò „kùltura” pòchôdô z łacyńsczégò jãzëka: colo, colere, colui, cultum – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: cultus agri. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z gbùrstwã, òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle.
Przëpisczi
*
1967
1967 / MCMLXVII
16 lëstopadnika
16 lëstopadnika je 320. (321.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 45 dniów.
1967
1965 « 1966 « 1967 » 1968 » 1969
16 lëstopadnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
1967
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
1968
1968 / MCMLXVIII
1966 « 1967 « 1968 » 1969 » 1970
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji
Główné robòcé jãzëczi w institucëjach EÙ
Zéńdzenia institucëjów EÙ są nôczascy prowadzoné pò anielskù, frańcëskù abò miemieckù. Jeżlë jistnieje nótnosc mògą bëc òne prowadzoné téż w jińszëch jãzëkach. Decyzëje pòdjãté przez institucëje EÙ są dolmaczoné na wszëtczé òficjalné jãzëczi EÙ, a òbiwatele EÙ mają prawò kòntaktowac sã z nyma institucëjama w kòżdim z nich. Òbczôs ùradów Eùropejsczégò Parlamentu ë Eùropejsczi Radzëznë wiedno je zagwësnioné dolmaczenié na wszëtczé òficjalné jãzëczi EÙ.
Sztatus baskijsczégò, galicëjsczégò ë katalońsczégò
Mieszkeńcowie Krôju Basków, Galicëji ë Katalońsczi mdą mòglë czëtac òficjalné dokùmentë ôs kòntaktowac sã z Eùropejską Ùniją w swòjëch rodnëch jãzëkach. Gwarantëje to ùchwôlënk Radzëznë Eùropejsczi Ùniji z 13-gò czerwińca 2005. Ne jãzëczi nie mają òficjalnégò sztatusu w całi Szpańsce, równak w swòjëch regionach mają taczi sztatus. Za dolmaczenia mdze płacył szpańsczi rząd, chtëren miôł starã ò òficjalny sztatus nëch jãzëków w EÙ.
Miészëznowé ë regionalné jãzëczi EÙ
Òkróm òficjalnëch jãzëków w państwach słëchającëch do EÙ brëkòwónô je zacht wielëna miészëznowëch ë regionalnëch jãzëków. Jich sztatus je baro zróżnicowóny.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Eùropa
Björk
thumb|right|Björk Björk Guðmundsdóttir (ùr. 21 lëstopadnika 1965) je islandzkô spiéwôrka ë kòmpòzytorka. Miono Björk, procëmno do pòpùlarnégò pòzdrzatkù, nie je artisticznym pseùdonimã kùńsztôrczi, le ji zwëczajnym mionã. Zato Guðmundsdóttir nie je ji nôzwëstkò, ale patronimik, bò Islandczicë nie brëkùją nôzwëstków. Björkòwé mùzyczné zainteresowania są zacht szeroczé, ë òbjimają m.jn.: pop, trip-hop, alternatiwny rock, jazz, folk, ôs elektroniczną ë klasyczną mùzykã.
Diskògrafijô
Kategòrëjô:Islandëjô Kategòrëjô:Mùzycë
15 lëstopadnika
15 lëstopadnika je 319. (320.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 46 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
1969
1969 / MCMLXIX
1967 « 1968 « 1969 » 1970 » 1971
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Encyklopedijô
thumb|right|220px|Pierszô starna Diderotowi encyklopediji z [[1751 rokù]] Encyklopedijô je kòmpendium wiedzbë, spisónym w hasłach ùpòrządkòwónëch alfabétno, rzadzy wedle témów. Pòchwôt pòchôdô òd grecczich słów: ἐγκύκλιος παιδεία (engkuklios paideia), jaczé dosłowno znaczą "zaòkrãglonô, całownô edukacëjô".
Pierszą wiôlgą mòderną, òglową encyklopediją bëła frańcëskô Encyclopédie, skùńczonô w 1772 rokù. Ji editorama bëlë pisôrz ë filozófa Denis Diderot ôs jegò wespółrobòtnicë. Aktualno nôwikszą drëkòwóną encyklopediją je brickô Encyclopædia Britannica z 32 tomama ë wicy jak 65.000 artiklów. W swiece miemieckòjãzëkòwim baro achtnionô je encyklopedijô wëdôwiznë Brockhaus.
853
853 / DCCCLIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Encyklopedijô
Hewòtny artikel je téż dzélã encyklopediji, w tim przëtrôfkù kaszëbsczi Wikipediji.
853
Je to 853 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 853. rok pierszégò tësąclecégò, 53. rok IX stalatégò, 3. rok 6-égò dzesãcolecô IX stalatégò.
17 lëstopadnika
17 lëstopadnika je 321. (322.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 44 dniów.
Encyklopedijô
*
17 lëstopadnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
853
Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
Kongens Lyngby
Kongens Lyngby je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 51 751 (2007).
Kategòrëjô:Dëńskô
Żagań
Żagań (miem. Sagan, czes. Záhaň) je gardã ë gminą w żagańsczim krézu w lubùsczim województwù. Na pôłnie òd gardu rozcëgają sã Dolnoszląsczé Borë, skądka wëpłëwają ë wpôdają do rzéczi Bóbr jegò lewòstarnowe dolecënë: Kwisa ë Czerna. Na zôpôd òd Żagania są Żarsczé Wëszawë, a na pòrénkù gard grańczë z Dalkòwsczima Rzmóma. W latach 1975 - 1998 Żagań ùrzãdno słëcha zelonogórsczémù wòjewództwù.
Pòdôwczi
Wedle pòdôwków z 2002 rokù, Żagań mô wiéchrzëznã 32,86 km², w tim:
Gard je na 3,53% wiéchrzëznié krézu.
Lëdztwô
Pòdôwczi z 30 czerwińca 2004:
Wedle pòdôwków z 2002 rokù, strzédny wzątk na mieszkańca béł 1146,32 zł.
1970
1970 / MCMLXX
1968 « 1969 « 1970 » 1971 » 1972
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
1971
1971 / MCMLXXI
1969 « 1970 « 1971 » 1972 » 1973
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
1972
1972 / MCMLXXII
1970 « 1971 « 1972 » 1973 » 1974
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Interlingua
Interlingua (łac. inter = 'midze' + łac. lingua = 'jãzëk'), je zwóna téż Interlingua de IALA, je sztëcznym jãzëkã nôtërnegò zortu, ùsadzony w latach 1924 - 1951 w Eùropie ë USA òb karno lingwistów zrzeszonch w International Auxiliary Language Association (IALA), cziérowónëch w slédnym cządze òb miemiecczégò germanistã, dr. Aleksandra Gode.
Òficjalny datum inaùguracëji jãzëka je 15 stëcznika 1951 rokù - dzyń wëdaniô słowôrza Interlingua-English Dictionary.
Nostre Patre, qui es in le celos, que tu nomine sia sanctificate; que tu regno veni; que tu voluntate sia facite super le terra como etiam in le celo. Da nos hodie nostre pan quotidian, e pardona a nos nostre debitas como nos pardona a nostre debitores, e non duce nos in tentation, sed libera nos del mal.
Przëmiôr tekstu (reklama Union Mundial pro Interlingua):
Lingua natural e musical de parolas international e un grammatica minimal. Comprensibile facilemente per personas intelligente. Le medio de communication adequate pro le solution del confusion de Babylon.
Bùtnowi lënczi
Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi
Elżbiéta Pòmòrskô
Elżbiéta Pòmòrskô (czes.- Alžběta (Eliška) Pomořanská) (1347-14 gromicznika 1392) bëła córką pòmòrsczégò ksyżeca Bògùsłôwa V ë pòlsczi princesë Elżbiétë.
Na zdënkù 21 maja 1363 w Krakòwie òsta białką rzimsczégò césôrza ë czesczégò króla Karola IV Luksembùrsczégò. 18 czerwińca 1363 òsta w Pradze krónowónô na czeską królewą, a 1 lëstopadnika 1368 bëła krónowónô w Rzimie przez papieża Ùrbana V na césôrzową rzimską.
Bëła nënką m.jn. Zigmùnda Luksembùrsczégò - czesczégò ë madżarsczégò króla ë rzimsczégò césôrza.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi Kategòrëjô:Historëjô Czechów
1973
1973 / MCMLXXIII
19 lëstopadnika
19 lëstopadnika je 323. (324.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 42 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
1973
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Słowacczi jãzëk
Słowacczi jãzëk - jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków.
Słowacczi jãzëk je krótko krewny z czesczim. Słowacczé dialektë zacht so jinaczą midze sobą. Wëapraniô sã 3 karna dialektów:
Mad Sin
Mad Sin to miemiecczé karno psychobilly / rockabilly, pòwstałe w 1987 rokù.
Bùtonwé lënczi
Kategòrëjô:Rockabilly
1974
1974 / MCMLXXIV
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
The Oppressed
The Oppressed je skinheadowim ë punkòwim karnã z Waliji. Mùzykã jaką gra ne karno òpisëje sã mionem oi!. The Oppressed są wiôldżima procëmnikama rasizmu òd czasu pòwstaniô ë są mòcno sparłãczeni z rësznotã SHARP (Skinheads Against Racial Prejudice - Skinheadowie Procëm Rasowim Ùrëchlenim).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Punkòwé karna
854
854 / DCCCLIV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
855
855 / DCCCLV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
854
Je to 854 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 854. rok pierszégò tësąclecégò, 54. rok IX stalatégò, 4. rok 6-égò dzesãcolecô IX stalatégò.
855
Je to 855 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 855. rok pierszégò tësąclecégò, 55. rok IX stalatégò, 5. rok 6-égò dzesãcolecô IX stalatégò.
854
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 852 « 853 « 854 » 855 » 856
855
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 853 « 854 « 855 » 856 » 857
854
Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolat%C3%A9
855
Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
1975
1975 / MCMLXXV
1973 « 1974 « 1975 » 1976 » 1977
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Bad Brains
Bad Brains je afro-amerykańsczé karno z Nowégò Jorkù jaczé grô mùzykã hardcore punkòwą. Pòwstało je w 1977 rokù w Waszingtónie jakno fòrmacëjô jazz funkòwô Mind Power. W 1979 rokù, pò zakôzu pùblicznëch pòkôzków prakticzno w całim gardze Waszyngtón, całé karno przenôszô sã do Nowégò Jorkù, dzé nagriwô zarô w gòdnikù swój pierszi singel Pay To Cum. Nimò wielu jiwrów jaczé miele w stolëcë USA, mòże pisac ò tim, że Bad Brains bëł prekùrosrã waszingtońsczégò sztélu, mający wiôldżi cësk na wiele karnów, w tim taczich jakno Minor Threat. Pòd cëskã kòncertów Boba Marleya przeszlë wszëtcë mùzycë Bad Brains na rasrafarianëzna, co je czëc w pózdniszim jich ùróbkù. Nôczãłë pòwstawac platë z dokôzkama hardcore punk rockòwima przeplôtané dokôzkama w sztélu reggae. Bëlnym przëmiôrã tegò je wëszłô w 1983 rokù plata Rock For Light, zato pózdnijszô I Against I  òstała sã swegò ôrtu prowôdnikã  dlô wëkònôwców mùzyczi crossover. Bad Brains nagrëwało téż wespólno plate w karnach ò jinszëch mionach, jak Zion Train, HR czë 101.
20 lëstopadnika
20 lëstopadnika je 324. (325.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 41 dniów.
Bad Brains
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô: Punkòwé karna
20 lëstopadnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
Brusë
W Brusach mô swój môl jedurné Kaszëbsczé Òglowôsztôłcącé Liceùm, w chtërnym młodzëzna mòże chòdzëc na ùczbë kaszëbsczégò jãzëka i pózni zdôwac z kaszëbsczégò maturã. Mòże tu bãdzé ùczenié młodich lëdzy w dwùch jãzëkach: w kaszëbsczim i w pòlsczim.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gmina Brusë Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Kartuzë
Pòłożenié
Kòòrdinatë: szérzô - 54°20' N, dôłgòta - 18°12' E.
Gard
thumb|left|Kartuzë
Lëdztwò gardu: 16 000 mieszkańców
Wiéchrzëzna gardu: 6 km2
Gmina
Lëdztwò gminë: 13 600 mieszkańców
Wiéchrzëzna gminë: 199 km2
Gard ë gmina
Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): mln zł
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kartësczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
856
856 / DCCCLVI– przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 854 « 855 « 856 » 857 » 858
Kategòrëjô:IX stolat%C3%A9
Chònice
Chònice (téż Chòjnice; w zdrojach: Chojnica, Choynicze 1454, civitas Choinice 1667, Konicz kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .), Chogincze kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .); Chojnice; Chòjnjce (Cenôwa); pòl. Chojnice; miem. Konitz) - krézewi gard w pôłniowim dzélu Pòmòrzczégò Wòjewództwa, pòłożony w Tëchòlsczich Bòrach. Tu je Amatorsczi Kaszëbsczi Téater.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Chònicczi kréz
857
Je to 857 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 857. rok pierszégò tësąclecégò, 57. rok IX stalatégò, 7. rok 6-égò dzesãcolecô IX stalatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 855 « 856 « 857 » 858 » 859
Kategòrëjô:IX stolat%C3%A9
1976
1976 / MCMLXXVI
1974 « 1975 « 1976 » 1977 » 1978
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Editora
Editora je kòmpùtrową soft-wôrą brëkòwóną do zjinaczaniô dokôzu. Zwiksza mô sã równak na mëslë editorã tekstu. Barżi awansowóné editorë tesktu mianëje sã procesorama tekstu.
Kategòrëjô:Soft-wôra
21 lëstopadnika
21 lëstopadnika je 325. (326.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 40 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
1977
1977 / MCMLXXVII
1975 « 1976 « 1977 » 1978 » 1979
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Repùblika Kòreji
Repùblika Kòreji (kòr. 대한민국, hanja 大韓民國, MCR. Taehan Min'guk, skr. 한국; 韓國; Han'guk, Pôłniowô Kòreja, [[Media:Ko-Daehan Minguk.ogg|ùczëjë apartną wëmòwã]]) – państwò w Azëji, pôłniowim dzélu Kòrejańsczégò Półòstrowa, jaczé pòwsta pò II swiatowi wòjnie na òbéńdze zajëmniãti przez wòjska USA. Pôłniowô Kòreja òficjalnie mô pretensëje do całowny òbéńdë Kòreji.
Historëjô
Pòd kùńc II swiatowi wòjnë, amerikańsczé ë sowiecczé wòjska òkùpòwôłe pôłniowi ë nordowi partë Kòreji, dzéląc midze sebie półòstrów zdłużą 38 równoleżnika. Nimò òbiecënkù jednegò ë zrzeszonégò kòrejańsczégò państwa, doprowadzële do pòwstania dwóch apartnëch rządów: kòmùnistny nordë ë demòkratnegò pôłnia. Rusczé zarôzkù ùsôdzelë Kim Il-Sunga jakno prémierã Nordowi Kòreji. Wiele Kòrejanów chcało nôrodnegò wëlowaniô przédnika całownégò państwa, kòmùnistë òdcësnële to rzãdanié ë nie ùmòżebile to blokùjąc greńce Nordowi Kòreji. W demòkratny wëbiérkù przédnikã w Pôłniowi Kòreji òstôł Syngman Rhee. Repùblika Kòreji òsta jedinym rządã Kòreji, jaczé zaaprobòwôła w tim czase Òrganizacëjô Zrzëszonëch Nôrodów.
Pòlitika
Pôłniowô Kòreja je repùbliką. Kònstitucëjô państwa òsta ùchwalonô w rokù 1988. Ùstawodôwcza wëszëzna przënôlégô do Nôrodnégò Zgromadzeniô. Głową państwa je prezydenta, welowóny w wòlnych wëbòrach. Wëkònawczą wëszëznã mô rząd z premiérã, chtëren je pòwòłiwóny bez prezydenta.
Partijnô systema
Wielopartijnô systema, nôwikszi cësk mają: Nôrodny Kòngres na rzecz Nowi Pòliticzi (zał. 1995), Wielgô Nôrodnô Partëjô (zał 1990, terné miono òd 1997) a téż Zrzeszenii Liberalni Demòkratowie (zał. 1995).
Ùrzãdny pòdzélk
thumb|right|300px|Pòdzélk Pôłniowi Kòreji
Pôłniowô Kòreja pòdzélonô je na òsmë prowincëjów, jedną specjalną aùtonomiową prowincëjã, szesc metropòlijów ë jeden gard na specjalnëch prawach.
! Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Słowôrz
Słowôrz je lëstą słów ë jich definicëji, abò jich równoznaczënów w jińszi mòwie (mòwach). Niechtërné słowôrze pòdôwają téż infòrmacëje ò wëmòwie, pòchòdzenim słowa ôs przëmiarë jegò brëkòwóniô w zdaniach. Jistnieją téż słowôrze ilustrowóné (òbrôzkòwé).
Tëlkòsc słowiznë
Z pòzdrzatkù na tëlkòsc słowiznë zamkłi we słowôrzu mòżemë wëapartnic dwa ôrtë słowôrzów:
1. tzw. maksymalizacëjné słowôrze, chtërnëch zgrôwã je zaprezentérowónié całégò dostónkù słowiznë brëkòwóny przez gwësną jãzëkòwą spòlëznã. Taczé słowôrze mògą zamëkac w se rozmajité fòrmë ë wariantë negò sómégò słowa we wszëtczich dialektach, ôs słowa znóné blós z runitwë, czë téż pòdóné przez infòrmatorów. Przez swòją nôtërã maksymalizacëjny słowôrz ni mòże bëc słowôrzã normatiwnym (preskriptiwnym), równak mòże baro pòmòc przë twòrzenim taczégò słowôrza. Przëmiarã maksymalizacëjnégò słowôrza je Pomoranisches Wörterbuch (Słowôrz pòmòrsczi) Friedricha Lorentza.
Fińskô
Fińskô, Fińskô Repùblika (fin. Suomi, Suomen tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) je państwã w Nordowi Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji. Stolëcznym gardã są Helsinki. Samòstujnotã mô òd 1917 òd Rusczi.
Je nôleżnikã Eùropejsczéj Ùnji. Grańczy òd zôpadù ze Szwedzką, òd nordy z Norweską ë òd pòrënkù z Ruską.
Słowôrz
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Lingwistika
Fińskô
Geografiô
Wikszi dzél kraju to niżëznë. Naturalné zôpodné ë pôłniowé grańce robią Bòtnickô Hôwinga ë Fińskô Hôwinga, midzë chtërymi roztacza sã Fińsczé Pòjezerzé składającé sã z 55 tës. jezor. Na nordã òd pòlarnégò kòła je Lapòniô. Linia sztrądù szczérowégò mô baro wiele òstrowów.
Wiéchrzëzna
Nô-
Nôwiãkszi gardë:
Jãzëczi
fińsczi ë szwedzczi są tu ùrzãdowima. Pò fińskô gôdô 92% lëdzë, 5,6% gôdô pò szwedzkù.
Na jãzëk fińsczi bëłë tołmaczoné kaszëbsczi wiérztë, jak téż bôjczi. Tu ùrzãdnicë pierszégò zortu (pò wëższi szkòle) mùszą rozmiec jãzëk wikszoscë w òkòlim w chtërnym robią. W dwajãzëkòwëch òbéńdach kòżdi ùrzãdnik mùszi rozmiec gadac ë pisac téż drëdżim jãzëkã. Sãdza mùszi rozmiec wësłowic sã w dwùch jãzëkach (mòwno ë na pismie). Òd 1992 rokù tu w trzech nôbarżi nordowëch gminach lapònsczi jãzëk je ùrzãdowi. W gminach mùszą bëc szkòłë dlô nôleżników miészëznë, jeżlë jich je wicy jak 13 lëdzy. Ùczbë są téż pò lapònskù.
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa *
1978
1978 / MCMLXXVIII
1976 « 1977 « 1978 » 1979 » 1980
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
22 lëstopadnika
22 lëstopadnika je 326. (327.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 39 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
29 czerwińca
Ùmarlë
Kategòrëjô:Czerwińc
1979
1979 / MCMLXXIX
1977 « 1978 « 1979 » 1980 » 1981
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Rockabilly
Rockabilly je wczasną fòrmą Rock 'n' Rolla. Nen sztél pòwstôł w pòłowie 50-tëch lat, pò tim jak młodi mùzykańcë z pôłniowëch stónów Nordowi Americzi naczãlë na swój ôrt interpretowac na znónëch se instrumentach czôrnegò Rhythm & Bluesa. Wëszłé je z tegò sparłączenié różnëch sztélów, w tim: Bluesa, Hillbilly, Boogie, Bluegrassu ë Country.
Na zôczątkù mùzyka na nie miała swòjegò jednegò miona, bëła klasyfikòwónô pòd Pop, Country czë tëż Rhythm and Blues ë nie wëszła za grańce pôłniowëch stónów. Kòl 1956 rokù niechtërni mùzykancë pòdjãlë sã próbë wińdzëniô za te ë ò òderwanié sparłączeniô tegò sztélu mùzyczi z gbùrzeniém. Miono Rockabilly zaczãło sã pòmalińkù przëjimac, chòc zamëkało òno w se kąsk samòironiczny wëzwãk - sparłączënié z Hillbilly pòdsztëchiwôło prowicjonalné ë gbùrsczégò pòchòdzeniô tegò sztélu.
Wikszô pòpùlarnota Rockabilly przëszła w 80-tëch latcha razã ze swegò ôrtu òdrodzeniém. Do dzysô dô na całim siwece wile môlëch kùlturów Rockabilly, òd Eùropë - tuwò nôwikszô je gwës w Anielsce)- pò Azëjô, a tuwò òsoblëwié w Japòńsce.
Karna Rockabilly
Kategòrëjô:Rockabilly
858
858 / DCCCLVIII– rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 858 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 858. rok pierszégò tësąclecégò, 58. rok IX stalatégò, 8. rok 6-égò dzesãcolecô IX stalatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 856 « 857 « 858 » 859 » 860
Kategòrëjô:IX stolat%C3%A9
23 lëstopadnika
23 lëstopadnika je 327. (328.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 38 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
859
859 / DCCCLIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 859 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 859. rok pierszégò tësąclecégò, 59. rok IX stalatégò, 9. rok 6-égò dzesãcolecô IX stalatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 857 « 858 « 859 » 860 » 861
Kategòrëjô:IX stolaté
24 lëstopadnika
24 lëstopadnika je 328. (329.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 37 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
1980
1980 / MCMLXXX
1978 « 1979 « 1980 » 1981 » 1982
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Kòrejanë
Kòrejanë to jedno z przédnëch etnicznëch karnów Pòrénkòwi Azëji. Nôwikszi jich dzél mieszkô na Kòrejańsczim Półòstrowie ë gôdô kòrejńsczim jãzëkã. Lëdztwò Kòreji je etniczno ë jãzëkòwò jednorodne, z niewiôldżima mniészoscama Chińczików ë Japònów w Nordowi ë Pôłniowi Kòreji.
Skinheads Against Racial Prejudice
SHARP (an. SkinHeads Against Racial Prejudice - Skinheadowie Procëm Rasëznowim Ùrëchlenim) je dzélã subkùlturë skinheadów, jaczi pòwstôł je w 1987 rokù w Nowim Jorkù z antirasëzmòwëch òrganizacëji.
Karno SHARP rozwinãło sã z czasã do lózëch midzënôrodówków z partama w wiele krôjach, w tim eùropejsczich. Na zôczątkù w Wiôldżi Britanijë, pùzdni w Miemcach ë Pòrtugalijë. Skinheadów SHARP parłączą deje artirasëzmòwé, mają òni starã ò to, bë sã klôrowno dëstansowac nazëstowsczëch karnów.
"Niżóden Skinheada ni mòże bëc rasëstą, bò bë mùszôł zatrzéc swòje czôrné darzénié" - Roddy Moreno, nôlëżnik skinhead punk rockòwégò karna The Oppressed z Walëji, zwóny tribùnã rësznotë SHARP.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Spòlëzna
Gòrãczëno
Gòrãczëno (pl. Goręczyno) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Somònino. Gòrãczëno je pòłożoné nad rzéką Redunią, kòl 8km òd krézowégò gardu Kartuzë. Tu w szkòle miona "Kaszëbsczi Zemi" (Ziemi Kaszubskiej) dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Tu ùrodzył sã Alfons Flisykowski. Dlô turistów tu je np. "Kaszubska strzecha".
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Somònino Kategòrëjô:Kaszëbë
Oi!
Oi!, street punk (dosłowno: darżëcowi punk) – pòdgatunk w mùzyce punk, chtëren mô zaczątk w Wiôldżi Britaniji pòd kùńc lat 70. XX s. Je to téż òpisënk młodzéżowi subkùlturë z ną muzyką sparłãczony, rzeszący narôzkù pùnków ë skinheadów.
Oi! sformòwôł sã jakno ôrt procëmnotë do artistnëch doswiôdczënków dzélu punkowich karnów, a téż zbyt wiôldżi pòliticzni sztarturë jinëch. W ùdbie miôł pòdtrzëmòwac prosti, "darżëcowi" kòrzénie punkrocka ë skôzac na wëcmaniznã ti subkùlturë z wiôlgòmiastowima robòtnikama, z chtërnëch sã wëprowadzëlë. Zrzësz ną pòdczorchiwało same miono street punk, wëpiarti pùzdni przez Oi! To drudżé w robòtniczi gwarze òznôczo cos niespòdzajnegò, a téż pòzdrówk. Pierszi raz brëkòwôł gò mùzyczny gazétnik Garry Bushell we wczasnych latach 80 XX s., pòdskôcóny sztëczkã karna The Cockney Rejects: "Oi! Oi! Oi!". Oriental
Oriental
Kategòrëjô:Punk
Lëzëno
thumb|left|180px|Kòscół thumb|left|Tôblëca ò "marszu smiercë" z lagru [[Stutthof]] Lëzëno (pòl. Luzino, miem. Lusin) - to je gminnô wies w zôpadnym dzélu wejrowsczégò krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Tu je sëdzba wëszëznów gminë ë w ùrzãdze kaszëbsczi jãzëk to je pòmòcny jãzëk. Lëzëno mô kòl 7 tësąców mieszkańców.
Tu je Gimnazjum miona Kaszëbsczich Runitów, a w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Historëjô
Tu dżinãlë lagrowi w "marszu smiercë" z lagru Stutthof w 1945 rokù. Ófiarów bë bëło wicy, ale Kaszëbi dôwale lagrowim jesc i òni miele miészi głód. 12 lagrowëch je tu pòchòwóné. Téż tu na smãtôrzu je grób Gerarda Labùdë ë szkòła jegò miona.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Lëzëno Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
1981
1981 / MCMLXXXI
25 lëstopadnika
25 lëstopadnika je 329. (330.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 36 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
1982
1982 / MCMLXXXII
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
860
860 / DCCCLX – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 860 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 860. rok pierszégò tësąclecégò, 60. rok IX stalatégò, 10. rok 6-égò dzesãcolecô IX stalatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 858 « 859 « 860 » 861 » 862
Kategòrëjô:IX stolaté
D.O.A.
D.O.A. - je jednim z głównëch przedstôwców hardcore punkòwi scenë. Karno pòwstało je w 1978 rokù w Vancouverze. W składzé niezmienno òd zôczątkù je zakłôdôż, gitarownik ë spiéwôcz Joey "Shithead" Keithley. D.O.A. znakùją bezùgòdowé politiczné wëpòwiésce sparłączoné z spòlecznima témama jak z antiglobalizmã, antirasizmã czë téż wòlnotą słowa, co je baro dokładno czëc ma w całim jich ùsôdztwie. Wiele karnów z pózdnijszich lat, jakno: Red Hot Chili Peppers, Green Day, Rancid czë The Offspring przëznôwô sã do cëskù D.O.A. na jich ùsôdztwò.
Dwie pierszé platë D.O.A., Something Better Change ë Hardcore 81 znajdiwują sã dzysô w piątce nôjlepszych kanadyjsczich punkòwëch albùmów wszechczasów. 22 gòdnika 2002 rokù, w roczëznã 25.jistnieniégò karna ùtcził Larry Campbell, bùrméster Vancouveru, jich zaangażowanié ogłasëwając gò Dniã D.O.A..
2 gromicznika
Swiãta ë ùroczëznë
W katolëcczim kòscele:
26 lëstopadnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Lëstopadnik
Randers
Randers je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 59 391 (2007).
Kategòrëjô:Dëńskô
Kòmpùtrowô hard-wôra
Hard-wôra je to zbiérny termin na wszëtczé fizyczné dzéle kòmpùtra, w ùprocëmnienim do:
a) soft-wôrë, chtërnô wëdôwô hard-wôrze pòlétë wëkònawaniô nadôwków
b) pòdôwków, chtërné kòmpùter w se zamëkô abò przerobiô.
Kategòrëjô:Infòrmatika *
Seul
Seul je w wëstrzódno-zôpadnym dzélu Kòrejańsczégò Półòstrowa. Gard pòłożony je krótkò na pôłnié òd zdemilitarizowóne conë (DMZ), nad rzékã Han. Seul je pòlitikòwim, spòlëznym ë ekonomicznym centróm Pôłniowi Kòreji.
Z gsscëzną lëdztwa wicy jakno 15 tys/km² je jednym z nôbarżi zatłoczonych gardów na swiece. Równoczasno mô nôwikszą lëczbã chùtczich sécowych łączów a téż przistãpòwych pùnktów WiFi. W Seulu je téż zaregisterowóné wicy jakno 1 mln mòtorowich wozów.
Blëżô Seulu do DMZ to sprawa zwikszónégò bôczënkù sztrategów. Wedle ekspertów CIA wòjskò kòmùnisticzné nordë w razu zwadë je w stónie w cządze czilu gòdzënów zniszczëc gard brëkùjąc raczétów zemia-zemia. Ùgòda dérô, bò Pôłniowô Kòreja ë USA dają reżimòwi ekonomiczną pòmòc, trzëmająca zniszczoną nordowòkòrejańską gòspòdarkã. Zwada midze Kòrejama słëcha kąsk za zemną wòjną.
Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja
1984
1984 / MCMLXXXIV
1982 « 1983 « 1984 » 1985 » 1986
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
861
861 / DCCCLXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 861 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 861. rok pierszégò tësąclecégò, 61. rok IX stalatégò, 1. rok 7-égò dzesãcolecô IX stalatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 859 « 860 « 861 » 862 » 863
Kategòrëjô:IX stolat%C3%A9
Kòcéwskô
Kòcéwskô (pòl. Kociewie) je kùlturno-etniczną òbéndą w pòrénkòwi Pòmòrsce, w dorzécznicë Wdë ë Wierzëcë. Za stolëcã Kòcéwsczi czãsto ùznôwónô je Gduńskô Starogarda, równak nôwikszim gardã je Dërszewò. Kòcéwskô je zamieszkónô przez kòl 250 tës. lëdzy.
Znóny lëdze pòchôdający z Kòcéwsczi
*
1983
1983 / MCMLXXXIII
1981 « 1982 « 1983 » 1984 » 1985
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
862
862 / DCCCLXII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 860 « 861 « 862 » 863 » 864