cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaszëbskô lëteratura
XX stalace
Sztefan Bieszk, Jan Bilot, Witóld Bòbrowsczi, Bòlesłôw Bòrk, Alojzy Bùdzysz, Józef Ceynowa, Danuta Charland, Agùstin Chrabkòwsczi, Wanda Czedrowskô, Henrik Dawidowsczi, Aùgùstin Dominik, Jan Drzéżdżón, Sztefan Fikùs, Eùgeniusz Gòłąbk, Francyszk Grucza, Henrik Héwelt, Léòn Heyke, Stanisłôw Janke, Bòlesłôw Jażdżewsczi, Jan Karnowsczi, Aleksander Labùda, Jaromira Labudda, Anna Łajming, Jerzi Łisk, Krystyna Muza, Alojzy Nôgel, Aleksander Majkòwsczi, Marian Majkòwsczi, Antón Peplińsczi, Stanisłôw Pestka, Eugeniusz Prëczkòwsczi, Stanisław Rejter, León Roppel, Jan Rómpsczi, Marión Selin, Jerzi Stachùrzczi, Bòżena Szëmańskô, Jón Szutanbarch, Jan Trepczik, Jan Walkùsz, Bernard Zëchta i jin. Wiele z nich mòże nalezc w Dërchôj królewiónko, Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi, Gdynia 1996 ISBN 8390570564.
XXI stalace
Jida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Ana Glëszczińskô, Wòjcech Mëszk, Wacłôw Pòmòrsczi, Robert Żmùda-Trzebiatowsczi, Dark Majkòwsczi i jin. W kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak 80 pisôrzów.
Lëteratura
Wojewódzka Biblioteka Publiczna : Biblioteczny Ośrodek Informacji, Gdańsk 1992.
Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura
1856
Je to 1856 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 856. rok drëdżégò tësąclecô, 56. rok XIX stolatégò, 6. rok 6-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1854 « 1855 « 1856 » 1857 » 1858
Kategòrëjô:XIX stolaté
7 zélnika
7 zélnika je 219. (220.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 146 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
13 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
8 zélnika
8 zélnika je 220. (221.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 145 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
1711
1711 / MDCCXI– rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1711 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 711. rok drëdżégò tësąclecô, 11. rok XVIII stolatégò, 1. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1709 « 1710 « 1711 » 1712 » 1713
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Sëlëczëno
thumb|left|Kòscół Sëlëczëno (pl. Sulęczyno) – kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno. Sëlëczëno je turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama. Tu je kòscół. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie:
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
1857
1857 / MDCCCLVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1857 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
1904
1904 / MCMIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1904 rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
1857
Je to 1857 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 857. rok drëdżégò tësąclecô, 57. rok XIX stolatégò, 7. rok 6-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
1904
Je to 1904 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 904. rok drëdżégò tësąclecô, 4. rok XX stolatégò, 4. rok 1-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
1857
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1855 « 1856 « 1857 » 1858 » 1859
1904
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Jezoro Rekòwò
Jezoro Rekòwò (pòl. Jezioro Rekowo) to je jezoro ò wiéchrzëznie 0,49 km² w kartësczim krézu, w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
1002
1002 / MII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1002 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 2. rok drëdżégò tësąclecégò, 2. rok XI stolatégò, 2. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1000 « 1001 « 1002 » 1003 » 1004
Kategòrëjô:XI stolaté
1399
1399 / MCCCXCIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1399 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 399. rok drëdżégò tësąclecô, 99. rok XIV stolatégò, 9. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1397 « 1398 « 1399 » 1400 » 1401
Kategòrëjô:XIV stolaté
18 lëpińca
Swiãta ë ùroczëznë
Szëmón, Téòdozjô
14 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
9 zélnika
9 zélnika je 221. (222.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 144 dniów.
1003
1003 / MIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1003 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 3. rok drëdżégò tësąclecégò, 3. rok XI stolatégò, 3. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1001 « 1002 « 1003 » 1004 » 1005
1712
1712 / MDCCXII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na wtórk] i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1712 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 712. rok drëdżégò tësąclecô, 12. rok XVIII stolatégò, 2. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1710 « 1711 « 1712 » 1713 » 1714
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Fizyka
Fizyka (òd grecczégo φυσικός - nôtërny, òd φύσις - nôtëra) je nôtërną ùczbą chtërnô zajimô sã badérowanim swòjiznów ë przemianów materëje ë energije.
1858
1858 / MDCCCLVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1858 rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
Je to 1858 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 858. rok drëdżégò tësąclecô, 58. rok XIX stolatégò, 8. rok 6-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1856 « 1857 « 1858 » 1859 » 1860
Kategòrëjô:XIX stolaté
10 zélnika
10 zélnika je 222. (223.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 143 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
15 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
Watikan
thumb|left|Watikan Watikan abò Watikańsczi gard (Łac: Status Civitatis Vaticanae, it: Stato della Città del Vaticano) je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardù Rzim, i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Watikan
1905
1905 / MCMV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1905 rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
Je to 1905 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 905. rok drëdżégò tësąclecô, 5. rok XX stolatégò, 5. rok 1-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1903 « 1904 « 1905 » 1906 » 1907
Kategòrëjô:XX stolaté
1713
1713 / MDCCXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1713 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 713. rok drëdżégò tësąclecô, 13. rok XVIII stolatégò, 3. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1711 « 1712 « 1713 » 1714 » 1715
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Lydnevi
Lydnevi je sztëcznym słowiańsczim jãzëkã.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi Kategòrëjô:Słowiańsczé_jãzëczi
1419
1419 / MCDXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1419 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 419. rok drëdżégò tësąclecô, 19. rok XV stolatégò, 9. rok 2-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1417 « 1418 « 1419 » 1420 » 1421
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
17 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
Chile
Chile (wëmòwa: Czile) je stolemnim, dłudżim państwã w Pôłniowi Americe. Stolëca i nôwikszi gard to Santiago de Chile. Chile mô baro dłudżi ubrzég nad Spokojnim Òceanã, 4300 km òd Peru do pôłniowégò kùńca kontinentù. Do Chile słëchô wiela òstrówów w Òceanie, jakò òstrowina Juan Fernandez i pòlinezejsczi Rapa Nui - Jastrowi Òstrów, 3200 km na zôchòd od chilejsczégò ubrzéża. Dërżeniowé lëdze Mapuche i Aracuanë gôdôja jãzëkama mapudungun i keczua, a na Jastrowim Òstrówie lëdze môją jãzëk rapanui.
Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika
Mòstë (Gmina Nowô Wies)
Mòstë - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w lãbòrsczim krézu, w gminie Nowô Wies. W 2008 rokù tu mieszkało 1601 lëdzy.
Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies
1004
1004 / MIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1004 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 4. rok drëdżégò tësąclecégò, 4. rok XI stolatégò, 4. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1002 « 1003 « 1004 » 1005 » 1006
Kategòrëjô:XI stolaté
Vejle
Vejle je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 49 928 (2006).
Kategòrëjô:Dëńskô
Roman Nowosielski
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Prawò
Piwò
thumb|150px| Piwò (arch. bërsz) to alkòholowi napitk ò nisczi zamkłoscë alkòholu (zwiksza do 6%), zwëskóny bez destilacjã òb alkòholową fermentacjã piwną soczëznie, chtërna je dostónô ze zbòżégò (nòbarzi jãczmienia).
Historëjô
Wszëtczé zbòża, chtërné mają w se cëczer mògą pòddac sã ùrmòwi fermentacëje dzãka dzëczim młodzóm w lëfce. Wic czej znóné bëłë ju zbòża, piwò mògło samòstójno pòwstac w rozmajitëch kùlturach na swiece. Nôstarszé szlache browarzeniô mają nie przëmiérzającë sétme tësąców lat, co je wiedzec z chemicznëch testów dôwnëch grónków z dzysdniowégò môlu Jiranu. Antropòloga Alan Eamesje dbë, że "piwò bëło ną mòcą, chtërna naczerowa plemiã Nomadów do żëcô we wsach..."
Je wiedzec, że w kraju Sumerów, Mezopòtamie, chtëren béł midzë Tigrisã a Eùfratã, warzëlë nen napitk, le nie je wiedzec na jaczi spòsób Sumerowie ùsadzële receptë. Sumerowie baro wenerowale piwò. Przódëczasny tekst, znóny jakno "Himn do Nikasi" (Nikasi béła bóżëną piwa) mô w se receptã na wërobk negò napitkù.
Z niegò wiéme, że to nôstarszé piwò zwëskiwóné bëło z chleba fermeńtowónégò w wòdze. Wic mòże bëc, że no piwò szlachòwało barżi za chlébòwim kwasã.
Czej krôj Sumerów ùpôdł, jich spòsobiôrzë, Babilończicë, rozwinelë warzenié piwa. W epòpeje "Gilgamesz", czëtómë, że Enkidu, primitiwny stwór, półczłowiek-półzwiérz, pò wëpicém sétmë grónuszków piwa stôł sã człowiekã. Babilończicë rozmielë warzëc 20 zortów piwa. Wëwòżelë je nawetka do Egiptu. Babilońsczi król Hammùrabi, w swòji zbérnice praw miôł téż ùstawë tikające sã piwa. Midzë jinszima, jegò pòddóny mielë do wëpicégò wedle sztatusu, òd 2 do 5 litròw negò napitkù òb dzéń ë piwòwarë mielë nakôzóne, żëbë nie falszowac piwa (np. nié dolewac do niegò wòdë). Białczi piłë piwò z miodã czë jinszima lëbiodczima (daktëlama czë miodnyma jagòdama).
Technologiã prodùkòwaniô piwa rozwijalë téż Egipcjanowie, chtërny naczãle rozmajitima dodôwkama pòprôwiac jegò szmakã. Piwò bëło dlô nich na tëli wôżné, że ùsadzële apartną heroglifã na jegò òznaczenié.
Rzëmianowie ë Grekòwie są znóny colemało z robieniô wina. Leno òni téż, nigle wino sã nié rozkòscerzëło, pilë piwò. W Rzimsczim Jimperium piwò bëło wszãdze tam, dze bëłë jiwrë w dostanim wina. Równak Rzëmianowie trzimële je za napitk barbarzińców.
Wiele nôrodów robiło swòje piwò. Ò rozlubianiu sã Germanów do negò napitkù pisze, z gwësnym lëchim wseczëcim, Tacët (Germania 23,1: potui humor ex hordeo aut frumento, in quandam similitudinem vini corruptus, co nie przëmiérzającë òznôcza "do picégò mają sczënioną z jiczmã czë pszenicã, skażonã ceklënã, chtërna ùdaje wino"). Dzysdniowi Miemce znają piwò òb nômni 800 rokù przed nają erą.
Samòbëtno, techologijô wërobkù piwa pòwstała téż na jinszëch kòntinentach. W Americe òd òkolim IX stalata p.n.e. robi sã m.jn. kùkùridzane piwò chibche, chtërne brało sã ze zwëkòwi fermentacëji kùkùridzanej soczëznë z dodôwkã ptialinë.
Napitk nen miôł wiôldżą rolã na nordze Eùropë. Fińskô pòéma Kalewala pòswiãcô jemù jaż 400 réżków, czej stwòrzeniu swiata blós ò połowã mni. W nordicczim epòse Edda je mòżna przeczëtac, że wino to je napitk nieùmiérnych bògów a piwò słëchającë je do swiata smiertelnych.
W przódeczasnym swiece warzniém piwa zajëmiwałe sã białczi. W prawach wielu nôrodów bëło, że statczi do warzeniégò piwa nôleżą do białków. Stojizna na naczãła sã zmieniwac w strzédnych stalatach, czej warzeniém zajãłe sã klôsztornicë. Do swòji biédni, òsoblëwi w pòsce, dietë brëkòwale òni lubnegò w szmakù, ful bògatégò w witaminë ë mineralne dzélëczi napitkù. Prawa tikające sã pòstu nié tikałe piwa, tedë òno mògło bëc pite òb całi rok. W niechtërnëch klôsztorach klôsztornikom przëpôdało nawetka 5 litrów negò napitkù òb dzéń. Z czasã klôsztorë robilë wiãcy piwa niż gò brëkòwelë, tedë naczãlë je przedôwac. Ùlepszalë przë tim technologijã ë ùsadzalë nowe receptë. Niechtërne klôsztorë dzãka warzeniu piwa zebrałë zacht wiôldżi kapitał.
Piwa wiérzchni fermentacëji
150px|thumb|right|Piwò zortu [[ale ]]
Warzenié dzysdniowégò piwa
Dzysdniowò warzenie piwa òdbiwô sã w apartnych ùstôwach - browaniach. Mòżna téż warzec piwo domôwama spòsobama (domôce browarzenie).
Na proces robieniô piwa skłôda sã:
1005
1005 / MV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1005 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 5. rok drëdżégò tësąclecégò, 5. rok XI stolatégò, 5. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1003 « 1004 « 1005 » 1006 » 1007
Kategòrëjô:XI stolaté
Galeon
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi
1859
1859 / MDCCCLIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1859 rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
Je to 1859 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 859. rok drëdżégò tësąclecô, 59. rok XIX stolatégò, 9. rok 6-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1857 « 1858 « 1859 » 1860 » 1861
Kategòrëjô:XIX stolaté
18 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
Wãsorë
Wãsorë (pl. Węsiory) – są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno. Wãsórë są turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama. Wanożną chłoscëną są tu w lasach kamiané krãdżi. Zrobielë je Gòtowie. To wierã ò tich kamiéniach je takô pòwióstka: Kòle Wãsór pasł pasturz bëdło i òwce. Òne mù nie chcałë chòdzëc, le wiedno w lëdzką szłë szkòdã. Rôz pasturz sã rozgòrził i zaklął: "Ù biésa jaczégò, żebësta sã lepi w kamienie òbróca jak tak lôtôta!" W nym sã wszëstkò w kamienie zamiéniło, bëdło i òwce. Ta trzóda kamieni jesz dzys tam je widzec.
W òbéńdze szôłtëstwa sã miészé kòlonie:
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
1006
1006 / MVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1006 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 6. rok drëdżégò tësąclecégò, 6. rok XI stolatégò, 6. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1004 « 1005 « 1006 » 1007 » 1008
1007
Je to 1007 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 7. rok drëdżégò tësąclecégò, 7. rok XI stolatégò, 7. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.
1006
Ùmarlë
Kategòrëjô:XI stolaté
1906
1906 / MCMVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1906 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
1007
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1005 « 1006 « 1007 » 1008 » 1009
Kategòrëjô:XI stolaté
1906
Je to 1906 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 906. rok drëdżégò tësąclecô, 6. rok XX stolatégò, 6. rok 1-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1904 « 1905 « 1906 » 1907 » 1908
Kategòrëjô:XX stolaté
Jezoro Kłodno
Jezoro Kłodno (pòl. Jezioro Kłodno) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 134,9 ha w kartësczim krézu, w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
1420
1420 / MCDXX – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
1907
1907 / MCMVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1907 rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
1420
Je to 1420 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 420. rok drëdżégò tësąclecô, 20. rok XV stolatégò, 10. rok 2-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
1907
Je to 1907 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 907. rok drëdżégò tësąclecô, 7. rok XX stolatégò, 7. rok 1-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
1420
Ùmarlë
Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) 1418 « 1419 « 1420 » 1421 » 1422
Dólnosorbsczi jãzëk
Dólnosorbsczi jãzëk - jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. Jednim z ùsôdzców piszącëch w dólnosorbsczim - dolmôcz kaszëbsczi pòézëji A. Nôgla - béł Mětšk Frido. Dólnołużëcczi jãzëk je pòdobny do kaszëbsczégò. Dólné Łuzëce mają stolëcã w Chòcébùżu.
1907
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
Dólnosorbsczi jãzëk
Kategòrëjô:Sorbsczé jãzëczi Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi
11 zélnika
11 zélnika je 223. (224.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 142 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
Mscëszejce
Mscëszejce (pòl. Mściszewice) – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné je mniészô kòloniô:
Zazaki
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Zazaki
Mscëszejce
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Mscëszejce” òsta wprowadzónô 13 stëcznika 2011.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno
Pòdjazë
thumb|left|Szkòła w Pòdjazach Pòdjazë (pl. Podjazy) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno nad Gòwidlińsczim Jezorem. Pòdjazë są turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné są mniészé kòlonie:
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Sztefan Bieszk
Sztefan Bieszk (1895-1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia). Òn béł teòretikiem Zrzeszéńców - pòétnégò karna, zebrónégò wkół cządnika "Zrzesz Kaszëbskô" (1933-1939), a pòtemù midzë załóżcama Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò. Òn pisôł òd 1934 rokù w "Zrzeszi Kaszëbsczi" ò kaszëbsczim pisënkù. Napisôł słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë Sonety kaszubskie (1986) pò kaszëbskù i pò pòlskù. W 1954 rokù béł w sôdzë jakno "niedrëch Lëdowi Pòlsczi". W 1959 rokù ùsadzył gwôsny pisënk, pòstulëjącë òpiarcé lëteracczégò jãzëka na dialektach mającëch nôwicy apartnëch znank i w slédnëch dzesãclatach nôbarżi rëszné w ùróbkù, „a je to gromada dialektów centralnëch zôchódnëch”. Usôdzôł téż dramë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
1421
1421 / MCDXXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Ùmarlë
Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) 1419 « 1420 « 1421 » 1422 » 1423
Kategòrëjô:XV stolaté
19 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
1008
1008 / MVIII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1008 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 8. rok drëdżégò tësąclecégò, 8. rok XI stolatégò, 8. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:XI stolaté
12 zélnika
12 zélnika je 224. (225.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 141 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
20 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
13 zélnika
13 zélnika je 225. (226.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 140 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
Saturna
thumbnail|Saturna Saturna (symbòl: ) je szóstą pòsobicą (rechùjącë òd Słuńca) planetą w Słuńcowim Ùstawie.
Eùropa
Geògrafne pòdôwczi
right|thumb|250px|Satelitarni òdjimk Eùropë right|thumb|250px|Eùropa right|thumb|250px|Eùropa right|thumb|250px|Eùropa, [[1000.]]
Saturna
Saturna *
Eùropa
Geògrafne pòdôwczi
Wiéchrzëzna Eùropë: 10 521 324 km2, (5,96 mln km2 z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Lëdztwò: kòl 584 mln (wôrtosc na ògle z 2002, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Równoleżnikòwi rozskòczënk: 5600 km (79 gradów)
Pôłnikòwi rozskòczënk: 4200 km (35 gradów)
Długota strądôw: 38 tys. km
Nôwëższi wëszéńc w Eùropie: Mont Blanc (4807 m n.r.m.)
Nôniższi môl w Eùropie: na strądze Kaspijsczégò Mòrza (-28 m p.r.m.)
Nôdłëgszô rzéka w Eùropie: Wołga 3530 km
Nôwiksze jezero w Eùropie: Ładoga 17700 km2
Strzédna gãscëzna lëdzy: 64 sztaturë/km2
Nôwiksze garde w Eùropie: Stambuł, London, Pariz, Mòskwa
Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata:
Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù:
Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô.
Razã z Azëją Eùropa je Eùrazëjã ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã.
Òbôcze téż
* Kategòrëjô:Kòntinentë Kategòrëjô:Geògrafijô
Stanisłôw Pestka
Stanisłôw Pestka (ps. J. Zbrzyca) (ùr. 8 łżëkwiata 1929 w Rolbikù, ùm. 2 łżëkwiata 2015) - piesniodzejôrz pôłniowich Kaszëb, zaczął pisac pòd cëskã Jana Karnowsczégò. Wëdôł zbiérczi Południca (1976), Wizrë ë duchë (1986) i jin., òbjimającé ùsôdzczi artisticzno nowé, intelektualné, grãdé jãzykòwò i òriginalné, nafùlowóné mòwnyma swòjiznama z jinëch strón Kaszëb (np. ùmiarti, skarń), òdchôdającą w przeszłotã słowizną (np. ògnarëjô) czë neòlogizmama (np. zéwia, zéwiszcza), téż mëslowyma metafórama. Ta pòezja je òdwôżnym artisticznym eksperimeńtã. Zajimné są téż jegò felietónë (pòd ps. Krëban z Milachòwa). Òn béł swégò czasu przédnym redaktorem "Pomeranii". Dolmacził wiérztë G. Carducci'égò, I. Bunina i A. von Chamiso.
Bibliografiô
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Gduńszczani
21 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
Aleksander Majkòwsczi
thumb|110px|right|Tôblëca ò redakcëji "Gryfa" i A. Majkòwsczim na bùdinkù w [[Gduńskù (pò pòlskù)]] Aleksander Majkòwsczi (pòl. Aleksander Majkowski) (1876-1938), doktor, kaszëbsczi pisôrz, dzejôrz i wëdôwca, aùtora nôwikszi kaszëbsczi pòwiesce „Żëcé i przigòdë Remùsa”.
Aleksander Majkòwsczi na swiat przëszedł 17 lëpińca 1876 r. w Kòscérzënie w gbùrsczi familii Jana i Józefinë z Basków. Dzãka stipendium przëznónémù przez Towarzëstwò Nôùkòwi Pòmòcë mógł ùczëc sã w kòscérsczim progimnazjum i w chòjnicczim gimnazjum. Òb czas ùczbë w gimnazjum przënôlégôł do filomacczégò karna „Mickiewicz”, gdze miôł leżnosc zapòznac sã z pòlską historią i pismienizną. W 1895 r. zdôł matùrã, pò czim wrócył do swòji domôcy Kòscérzënë.
1422
1422 / MCDXXII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Aleksander Majkòwsczi
W 1897 r. zaczął sztudérowac medicynã w Berlinie. Jakno sztudéra w 1899 r. wëdôł we Gduńskù szpòrtowną pòwiôstkã pòd titlã „Jak w Koscérznie koscelnygo obrele abo Pięc kawalerów a jedna jedyno brutka”. Dokôz nen przerobiony òstôł pózni na òbrôzk na binã „Strache i zrękovjine”. W rokù 1900 przeniósł sã do leżący na dôwnëch słowiańsczich zemiach Grifii. Òstôł òn równak z henëtnégò ùniwersytetù ùsëniãti w gromicznikù 1901 r. za to, że przenôlégôł do sztudérsczi òrganizacji „Adelphia”, co zachãcywa robiącëch tam pòlsczich cządowëch robòtników do biôtczi ò swòje prawa. Tedë Majkòwsczi przecygnął do Mònachium, gdze téż włącził sã w spòleczné, sztudérsczé dzejanié. W 1902 r. stwòrził tam karno pòlsczich sztudérów ò mionie „Vistula”. W sztudérsczim cządze swòjegò żëwòta włącził sã w aktiwné spòleczné dzejanié.
Pò skùńczenim sztudérowaniégò medicynë wëjachôł do Zurichù, gdze napisôł doktorską disertacjã, chtërny témą bëłë badérowania krëwi skażony òłowiã. W séwnikù 1904 r. òstôł doktórã medicynë. Lékarską praktikã òdbéł we Gduńskù jakno asystent w szpitalu Nôswiãtszi Mariji Pannë. Òb czas swòji bëtnoscë we Gduńskù òstôł redaktorã pismiona „Gazeta Gdańska” i dodôwku do ni, chtëren zwôł sã „Drużba. Pismo dlö polscich Kaszubów”. Ju w pierszim jegò numrze przedstawił ùdbã swòjegò dzejaniégò dlô Kaszëb. Robòta Majkòwsczégò w „Gazecie Gdańskiej” dérowa równak leno do kùńcowégò dzéla 1905 r. Rok 1905 to dlô Majkòwsczégò téż czas wëdaniô tomikù jegò wiérztów „Spiewe i frantówci”.
1422
Ùmarlë
Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) 1420 « 1421 « 1422 » 1423 » 1424
Aleksander Majkòwsczi
Na zaczątkù 1906 r. przecygnął Majkòwsczi nazôd do Kòscérzënë, gdze òtemkł priwatną doktorską praktikã. W 1908 r. stwòrził jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë, czëlë „Gryfa”. Cządnik nen miôł wiôldżi cësk na przińdny rozwój kaszëbsczi lëteraturë i spopularizowanié kaszëbsczi dëchòwi i materialny kùlturë. W 1909 r. Majkòwsczi òpublikòwôł w „Gryfie” articzel pòd titlã „Ruch młodokaszubski”, w chtërnym pisôł midzë jinszima, że młodô kaszëbskô jinteligencjô mô wprowôdzac swójsczé, kaszëbsczé elementë do òglowòpòlsczi kùlturë i miec starã ò nôrodną aktiwizacjã wszëtczich Kaszëbów. Równak w Kòscérzënie to nie szło i pò czile latach, pò dëtkòwëch jiwrach, czedë to òstałë mù wzãté i zlicytowóné zachë, òpùscył nen gard i pòd kùńc 1911 rokù zamieszkôł w Sopòce.
1422
Ùmarlë
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
Aleksander Majkòwsczi
Do pòwstaniô kaszëbsczi òrganizacji nazwóny Towarzëstwã Młodokaszëbów doszło w zélnikù 1912 r. we Gduńskù. Sekretarzã ji òstôł prawie doktór Majkòwsczi. Jesz jinszim gónã, na jaczim dzejôł, bëłô Kaszëbsko-Pòmòrsczé Muzeum, chtërné pòwstało w Sopòce w 1913 r. i dzejało tam do 1914 r. Béł to bëlny ôrt rozkòscérzaniô kaszëbiznë midzë lëdzama z bùtna ti zemi. Òkróm tegò, w 1913 r. Majkòwsczi wëdôł „Zdroje Raduni. Przewodnik po tak zw. Szwajcarii Kaszubskiej”.
W 1914 rokù Majkòwsczi, jakno doktór, òstôł wzãti do niemiecczégò wòjska i nalôzł sã m.jin. na frontach we Francji i Rumunii. Po wòjnie òsta mù swòjégò zortu lëterackô pamiątka - napisóny pò pòlskù „Pamiętnik z wojny europejskiej roku 1914”, wëdóny dopiérkù w 2000 r.
Czej pierszô swiatowô wòjna mia sã ju niedługò skùńczëc, wrócył Majkòwsczi do Sopòtu. Zôs pò skùńczenim wòjnë włącził sã aktiwno w przëłączenié jak nôwikszégò dzéla kaszëbsczi zemi do Pòlsczi. Rëchtowôł òn m.jin. próbã zbrojnégò pòwstaniégò, do jaczégò równak nie doszło. W 1920 r. jakno półkòwnik pòlsczégò wòjska béł nôleżnikã Graniczny Kòmisji, chtërna wëznôcza nową grańcã midzë Pòlską a Miemcama. Na zaczątkù lat 20-tëch béł przédnikã Radë Pòmòrsczi w Grëdządzu, dzãka chtërny pòwstałë tedë m.jin. Teatr Pòlsczi w Toruniu i Towarzëstwò Pòmòrsczich Artistów.
Pò skùńczenim wòjnë Majkòwsczi wrócył do warkù doktóra. Òkróm tegò zaczął na nowò wëdôwac „Gryfa”. Pò jegò ùpôdkù òstôł redaktorã wëchôdającégò w Kòscérzënie pismiona „Pomorzanin”. Zôs w 1925 r. jesz rôz wrócył do swòji deji, bë na nowò wëdôwac „Gryfa”. Pismiono to (chtërné wëszło tedë blós w jednym numrze) ni mògło równak nalezc zrozmieniô westrzód spòlëznë, do jaczi bëło sczerowóné.
Jesz za żëcégò òdznaczony bëł Majkòwsczi Òficersczim Krziżã Òrdera Òdrodzeniegò Pòlsczi, Złotim Krziżã Zasłëdżi i Strzébrznym Wawrzinã Akademicczim Pòlsczi Akademii Lëteratùrë. Ale dopiérkù dosc długò pò jego smiercë ùkazałë sã pòstãpné dokôzë ùtwórcë. W 1973 r. wëszła napisónô pò pòlskù (i nie dokùńczonô) pòwiesc pòd titlã „Pomorzanie”, zôs trzë lata pózni ùkôzôł sã trzëaktowi òbrôz na binã „Strachë i zrękovjinë. Frantówka w trzech aktach”.
A. Majkòwsczi ùmarł w szpitalu w Gdini 10 gromicznika 1938 r. Na jegò trëmie bëła pòłożonô kaszëbskô stanica (czôrny Grif na złotim spòdli). Chòc chcôł bëc pòchòwóny w żukòwsczim kòscele, tej równak pògrzebóny òstôł na smãtôrzu w Kartuzach. Pògrzéb jegò béł wiôlgą manifestacją i leżnoscą dlô òkôzaniô tczë dlô jegò dzejaniégò na kaszëbsczim gónie, jaczé wëpełniło mu wnetka całé żëcé.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Medicyna
14 zélnika
14 zélnika je 226. (227.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 139 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
1908
1908 / MCMVIII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1908 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
Je to 1908 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 908. rok drëdżégò tësąclecô, 8. rok XX stolatégò, 8. rok 1-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1906 « 1907 « 1908 » 1909 » 1910
Kategòrëjô:XX stolaté
1009
1009 / MIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1009 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 9. rok drëdżégò tësąclecégò, 9. rok XI stolatégò, 9. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1007 « 1008 « 1009 » 1010 » 1011
Antón Peplińsczi
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
22 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
Gòwidlëno
Gòwidlëno (pòl. Gowidlino) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Wies je nad jezorã Gòwidlińsczim ë na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px. Tu je kòscół parafialny z lat 1866-1868.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
1909
1909 / MCMIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1909 rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1907 « 1908 « 1909 » 1910 » 1911
Kategòrëjô:XX stolaté
Biôłorus
Biôłorus (spòtikô sã téż fòrmë Biôłorusjô, Biôłoruskô; biôłor. Беларусь), òficjalnô pòzwa: Repùblika Biôłorus (biôłor. Рэспубліка Беларусь) – państwò w pòrénkòwi Eùropie. Jegò lëdztwò skłôdô 9 mln 485 tës. òsób (stój na pòłowę 2015 rokù), wiéchrzëzna – 207.600 km².
Stolëcą i równoczasno nôwiãkszim gardã Biôłorusë jawi sã Mińsk. Państwòwima jãzëkama są biôłorusczi i rusczi.
Biôłorus to państwò ùnitarné, prezydenckô repùblika. 20 lëpińca 1994 stanowiskò prezydenta òbjimnął Alaksandr Łukaszenka, chtëren wëgrôł téż wëbòrë w 2001, 2006, 2010 i 2015 rokù.
Biôłorus dzeli sã na 6 òbwodów, gard Mińsk mô osoblëwi status „gardu repùblikańsczégò pòdpòrządkòwaniégò”.
Pòdług geògraficznégò pòłożeniô Biôłorus leżi w centrum Eùropë. Na nordowim zôpadze greńczë z Lëtewską, na zôpadze z Pòlską, na nordze z Łotewską, na pòrénkù z Ruską, a na pôłnim z Ùkrajiną.
Dëtkã Biôłorusë je biôłorusczi rubel.
left|thumb|Gardë Biôłorusë
! Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Gôrcz
thumb|250px|left|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô w Gôrczu Gôrcz (pòl. Garcz) – to je kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Wies je nad jezorã Łapalëcczim ë na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px. W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Chmielno Kategòrëjô:Kaszëbë
Jezoro Reduńsczé Dólné
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
15 zélnika
15 zélnika
15 zélnika je 227. (228.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 138 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
16 zélnika
16 zélnika je 228. (229.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 137 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
17 zélnika
17 zélnika je 229. (230.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 136 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
23 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
Arancón
thumb|right|250px| Arancón je gardã ë gminą w Szpańsczi. Lëdztwò gardu: 108 mieszkańców (2005)
Kategòrëjô:Szpańskô
Gmina Szemôłd
thumb|Herb Gmina Szëmôłd (pòl. Gmina Szemud) - je wieską gminą w wejrowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
! Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Jezoro Nierzostowò
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
1910
1910 / MCMX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1910 rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1908 « 1909 « 1910 » 1911 » 1912
Kategòrëjô:XX stolaté
Kòżëczkòwò
Kòżëczkòwò (pl. Kożyczkowo) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Òno je w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Ta wies je na na szlachù zaniechóny terô banowi sécë Kartuzë-Srôkòjce-Lãbòrg. W òbéńdze szôłtëstwa sã miészé kòlonie: Dólny Młin, Górny Młin, Rzim, Stanowiskò
18 zélnika
18 zélnika je 230. (231.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 135 dniów.
Jaworzno
Jaworzno - to je gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie.
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
24 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
Mòjsz
Mòjsz (pl. Mojusz) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Srôkòjce w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Wies je na na szlachù zaniechóny ju banowi sécë Kartuzë-Srôkòjce-Lãbòrg. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie:
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Srôkòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Mòjszewskô Hëta
Mòjszewskô Hëta (pl. Mojuszewska Huta) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
25 łżëkwiata
Przësłowié
Kategòrëjô:Łżëkwiat
19 zélnika
19 zélnika je 231. (232.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 134 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
L7
L7 je punk rockòwim białkòwsczim karnã z Los Angeles w USA. Nôwikszé pòpùlarnotã dostało òno we wczasnëch 90-tëch latach. Nôlëżniczkama są: Donita Sparks, Suzi Gardner, Jennifer Finch ë Dee Plakas. Nôwikszé hitë to Pretend We're Dead ë zwãkòwô stegna Shitlist do filmù Natural Born Killers.
L7 założoné òstało w 1985 przez Sparks ë Gardner, pòzdze dołączëłë do nich Finch ë Plakas. Pierszi albùm wëdóny òstôł w Epitaph Records, w 1989 przechôdôją do wëdowiznë Sub Pop.
Nôlëżniczczi L7 założëłë w 1991 rokù Rock For Choice - proaborcëjne ë biôtkùjącé sã ò prawa białków karno, chtërne dostało w tim czasu wiôldżé wspiarce òd jinszëch rockòwëch karnów, w tim òd taczich jak: Nirvana, Pearl Jam, Red Hot Chili Peppers ë Rage Against The Machine. Rock for Choice òrganizëje do dzysô kòncertë ë akcëje.
Wëdóny w 1992 rokù albùm Bricks Are Heavy bëł trzëmóny przez cządnik Rolling Stone w maju 1999 za jeden z wôżniejszëch w 90-tëch latach ë je òglowò trzëmôny za nôlepszą platã karna L7.
L7 bëło znóné z wielu różnëch prowòkacëjnëch akcëjów, przëmiôrã mòże tuwò bëc to jakno Sparks rzucała na kòncerce ùżëwónëma tampònama w pùblikã, czë scygnãła bùksë w telewizëjnym pòkôzkù.
Pò wëdaniém w 1999 platë Slap Happy, jakô nie òstała dobrze przez swiatową pùblikã przëjãtô, Finch dała wiédzã ò tim, że òdchôdô z karna - w midzëczasu grô ë spiéwô w The Shocker. Sparks zajãła sã téż jinszëma mùzycznëma ùdbama. Karno jak narô zawieszëło swòją dzejnotã.
Bùtnowé lëczni
Kategòrëjô:Punkòwé karna
Wieżëca
Wieżëca – to je kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca w òbéńdze szôłtëstwa Szimbark. Tu je Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Stãżëca Kategòrëjô:Kaszëbë
Sławòszëno
Sławòszëno to je kaszëbskô wies w gminie Krokòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu ùrodzył sã 4 maja 1817 rokù Florian Cenôwa.
thumb|left
Dopisënczi
Kategòrëjô:Gmina Krokòwò Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Jan Rómpsczi
Jón Rómpsczi (8 gòdnika 1913 - 30 gòdnika 1969), kaszëbsczi ùtwórca, spòlezniany dzejôrz. Jak òn miôł pińcnôsce lat ùmarła jegò matka, a òn mùszôł sóm sobie radzec. Béł zécrã i zarôbiôł w drëkarni, zesôdzôł cządnik "Zrzesz Kaszëbskô". Zaczął sã ùczëc i zdôł maturã jakno eksterna. Przed wòjną robił jakno referent w wejrowsczi radnicë. W II swiatowi wòjnie przeżiwôł wszëtczé tragedëje, chtërne przeniosła Kaszëbóm òkupacëjô. Béł w Krëjamny Wòjskòwi Òrganizacëji "Pòmòrsczi Grif", a pòtemù w lagrze Stutthof. Pò wòjnie skùncził sztudia na ùniwersytece w gardze Torń. Béł nôleżnikiem Kaszëbsczégò Zrzeszeniô, ale tu miôł procëmników. Òn òd 1964 rokù béł nôleżnika Pòlsczi Zjednóny Robòtniczi Partie, ale nie ùdżibôł sã z òrądze procemnot, a béł dbë, że nadińdze czas, czej zôwadë rozwijani kaszëbiznë zdżiną. Jegò zbiérk Pomión zwonów (1970) przeniósł wiérztë sparłãczoné z II swiatową wòjną. Strach ò kawel jãzëka przewijô sã ù niegò równak w zbiérkù pòsmiertnym Wiérzte (1980), np.: "Zabëtô! Bôczë, jaczi tną ję miecze/ I jakô zewsządk sę na nię dôka wlecze –/ Nie widzysz skrëchłé zlepiszcza kol sebie?.../Ach, mowa mojëch tatków, zwęcznô strëna!/ Czë możno, żebë lud ję wôżëł zgubic?!/ Jakbë sę modlëc, szeptac zdrowas z rena?” (Apartnô fuga). Napisôł Ścinanie kani. Kaszubski zwyczaj ludowy (1973). Jegò są słowa kòlãdë „Swiat przed Tobą klãkł”. Òn pisôł téż dramë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbisce‎ Kategòrëjô:Stutthof
Górnosorbsczi jãzëk
thumb|right Górnosorbsczi jãzëk - jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. Dzece w katolëcczëch rodzëznach jesz gôdają tim jãzëkiem. Baro znónym łużëcczim Serbem je Stanisław Tilich (pò miem. Stanislaw Tillich), ùr. 1959 rokù. To béł òd 2008 do 2017 rokù premiéra Saksów. Pòzdrôwiôł w górnołuzëcczim jãzëkù papiéż Jan Paweł II. Ò tich łużëcczich Serbach nie zabôczëł téż papież Benedikt XVI. Tam gdze mieszkają łużëcczi katolëcë (midzë Bùdzyszënã a Kamińcã) je górnosorbsczi jãzëk ùziwóny przez wszëtczé pòkòlenia w codniowi mòwie (kòl 8000 lëdzy). Górnołużëcczi jãzëk szlachùje za kaszëbsczim, np. słowa: kana, kara, kóń, krosna, łosos, zwón pisze sã tak samò pò górnołużëckù i pò kaszëbskù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Sorbsczé jãzëczi Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi
20 zélnika
20 zélnika je 232. (233.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 133 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Zélnik
Chònicczi kréz
Lëteratura
!
Człëchòwsczi kréz
Lëteratura
!
21 zélnika
21 zélnika je 233. (234.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 132 dniów.
Czãstkòwò
Czãstkòwò (pòl. Częstkowo, miem. Zinsgau) - to je kaszëbskô wies w gminie Kòscérzna, w kòscersczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
1912
1912 / MCMXII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1912 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
Je to 1912 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 912. rok drëdżégò tësąclecô, 12. rok XX stolatégò, 2. rok 2-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1910 « 1911 « 1912 » 1913 » 1914
1911
1911 / MCMXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1911 rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.
1912
Ùmarlë
Kategòrëjô:XX stolaté
1911
Je to 1911 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 911. rok drëdżégò tësąclecô, 11. rok XX stolatégò, 1. rok 2-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1909 « 1910 « 1911 » 1912 » 1913.
Kategòrëjô:XX stolaté
1423
1423 / MCDXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1423 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 423. rok drëdżégò tësąclecô, 23. rok XV stolatégò, 3. rok 3-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) 1421 « 1422 « 1423 » 1424 » 1425
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
Rzim
thumb thumb| thumb
Punk
Punk, téż Punk rock, je rockòwim czérënkã mùzyczi, jaczi pòwstôł we westrzódkù 70-tëch lat w Nowim Yorkù ë Londónie w sparłączeniém z subkùlturą Punk.
Rzim
Rzim (it., łac. Roma) – stolëca ë nôwikszi gard Italsczi.
Punk
W wielu punk-rockòwich dokôzach pòdôwô sã rok 1977 jakno zôczątk mùzyczi Punk. W tim to rokù karna Sex Pistols ë Ramones przedostałë sã na kòmercëjny rënk, równak ju rëchli gróny bëł nen czérënk przez amatorsczé "garażowé" karna jakno n.p. Stooges w Nowim Yorkù. Mùzykã Punk céchùje minimalisticzny brëkùnk mùzycznëch instrumentów ë prostota kòmpòzycëjów (tzw. trzë akòrdë ë na tim kùńc). Zwãk céchùje przesterowónô gitara, chùtczi takt ë sërowi głos. Tesktë są w wikszosce pòliticzno angażowóné, a tipicznym dlô punkòwich kòncertów je tuńc Pogo.
Rzim
Pòłożenié
Rzim je w westrzédnim dzélu kraju kòl rzéczi Tiber ë Strzódzemnégò Mòrza. To je administracjowi ë politiczny òstrzódk (sedzba prezydenta, minysterstwów ë ùrzãdów); stolëca ë przédny gard adminystracjowò-historicznégò Lacjum. Administracjowô rëmiô mô 1287 km² ë mieszkô tu 2 898 104 lëdzy. Miasto je czwiôrtim co do wiôlgòscë gardã w Eùropejsczi Ùnie. Rzim je wôżnym placã w kòmùnikacje fligrama (2 latawiska: Fiumicino i Ciampino), mô też metro (2 bieżënë, a trzecô je jesz w bùdacje). To je swiatowi òstrzódk dlô letników z baro bòkadnyma zaòstałoscama z dôwnëch lat ë strzédnowiekù (kòscołë, bazyliczi, Kòloseùm, akweduktë, fòntanë ë wiele jinszich bùdinków). Tu mòże nalezc wiele czekawich mùzéów ë też nowòmódné bùdinczi w òkòlim Nowiki. W greńcach Rzimù, na prawim brzégù Tibru, je miasto-państwò Watikan, jaczé je enklawą na państwòwim terenie Italsczi.