cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chełm
Chełm - gard na prawach krézu w lubelsczim wòjewództwie.
Stëcznik
Stëcznik je pierszi miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miono: sticzéń.
01
Rodnô mòwa
Rodnô mòwa (pierszi jãzëk) - jãzëk, jaczégò człowiek sã ùczi wprzód. Jegò przëswòjenié mô swój plac, na naturalny ôrt, w dzectwie, w òkrãżu zajimùjącym sã w przédnym dzélu dozéraniém môlegò człowieka. Colemało je to òkrãże rodzëznë.
Kategòrëjô:Lingwistika
Didgeridoo
thumb|350px|Didgeridoo
Bhutan
Bhutan je państwã w Azëji. Stolecznym gardã je Thimphu.
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Joanna Brodzik
thumb|right|Brodzik w 2016 rokù Joanna Brodzik, (ùr. 11 stëcznika 1973) je pòlskô teatrownica.
Kategòrëjô:Film Brodzik, Joanna
Didgeridoo
Didgeridoo - abòrigeńskô jinstrumenta drzewnianô. Cãżkò je òkreslëc czas stwòrzeniô didgeridoo, le pòwszechné je stwierdzenié, że je to nôstarszô jinstrumenta mùzicznô na swiece. Wedôwô charakteristiczny zwãk, co wedle Aborigenów je zwãkã wedôwónym bez Zemiã.
Miono
Miono didgeridoo nie bëło ùżëwóné przez aùtochtonicznëch mieszkańców Aùstralëji. Pòchôdô òd słowa "Dudaire Dubh" co w irlandzczim jãzekù znaczi "czôrny trãbôcz". Abòridżeni zwą gò rozmajito, równak nôbarżi znóny westrzód nich je òpisënk "yirdaki".
Bùdowa
Bùdowa tegò nôstarszégò jinstrumentu je barô prostô. To prosti sztëk eùkalipusowégò drzewa, pùstegò bënë.
Kategòrëjô:Mùzyka
1877
1877 / MDCCCLXXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1877 rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
6 séwnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Séwnik
Edyta Górniak
thumb|Edyta Górniak. Edyta Anna Górniak (ùr. 14 lëstopadnika 1972, Ziębice) je pòlską spiéwôrką.
Lënczi
Kategòrëjô:Mùzycë
7 séwnika
7 séwnika je 250. (251.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 115 dniów.
Sri Lanka
Sri Lanka je państwã w Azëji.
7 séwnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Séwnik
Sri Lanka
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Jómë
Jómë - to Je kaszëbska wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w lãbòrsczim krézu, w gminie Nowô Wies.
Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies Kategòrëjô:Lãbòrsczi kréz
986
986 / CMLXXXVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Mazowiecczé wòjewództwò
Mazowiecczé wòjewództwò (pòl. Województwo mazowieckie) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. Stolëcznym gardã mazowiecczégò wòjewództwa je stolëca Pòlsczi Warszawa.
Gardë
10 nôwikszich gardów:
986
Je to 986 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 986. rok pierszégò tësąclecégò, 86. rok X stolatégò, 6. rok 9-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:X stolaté
Kònstantin Dominik
thumb|Słëga Bòżi Kònstantin Dominik Kònstantin Dominik (Konstantyn Dominik) - ùr. 7 lëstopadnika 1870 w Gniéżdżewie - ùm. 7 strëmiannika 1942 we Gduńskù. W młodich latach rósł na pòbòżnégò człowieka. Dzãka pòmòcë wùja - ksãdza Jakùba Derca - mógł w 1883 rokù wstãpic do Collegium Marianum, szkòłë w Pelplinie. Pò ji skùńczenim ùcził sã dali w Chełmnie, gdze w 1893 rokù zdôł egzamin dozdrzelałotë. Ùcził sã baro dobrze i tak mógł zacząc sztudérowanié w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tùwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął 25 strëmiannika 1897. Jakno ksądz béł nôprzód we Gduńskù-Òruni, a pózni w Chełmnie. W 1911 rokù òstôł òjcã dëchòwnym pelplińsczi seminarëji ë ji wicerektorã, a latach 1920-1932 béł rektorã. Òn ju za młoda béł słôwny z prawòscë i swiãtoscë. Òd 1928 rokù béł biskùpã sufraganã diecezji chełmińsczi. Jakno biskùp w 1931 rokù béł w Sjónowie i Kartuzach. Ùmarł w ùdbie swiãtoscë 1942 rokù we Gduńskù, gdze w II swiatowi wòjnie wëwiozle gò Miemcë. Pò sétmë latach cało biskùpa bëło przeniosłé do Pelplina. Tam jegò grób je òbjimniãti wiôlgą tczą. Za żëcégò miôł òn w sobie wiôlgą pòkòrã. Nie gònił za achtniącém i pòczestnotą, a z wszëtczima lëdzama òbchòdôł sã tak samò. Czej szło ò wiarã stojôł mòckò za prôwdzëwą nôùką Kòscoła. Òsoblëwie wiele dzyrzkòscë mùszôł pòkazac òbczôs wòjnë, czej Miemcë òd 1939 rokù nie dôwelë Mù pòkù. Wiele Kaszëbów mòdli są ò jak nôchùtszé wëniesenié Słëdżi Bòżégò Kònstantina Dominika na wôłtôrze. Tak je òsoblëwie w Gdini, Gduńskù, Kartuzach, Bëtowie, Żukòwie, Rédze, Swôrzewie i Kòlbùdach.
Pòmòrskô
Rozdzélonô midzë Miemiecką ë Pòlską, Pòmòrskô rozcygô sã z grëbsza òd Reknicë kòl Strzelewa na zôpadze, przez ùscé Òdrë kòl Szczecëna do ùscégò Wisłë w Gduńskù. Nôwikszima pòmòrsczima òstrowama są Rana, Ùznojm ë Wòlin. Òbéńda słëchô do Westrzédnoeùropejsczi Niżawë. Nôwikszé gardë krôjnë to Gduńsk, Szczecëno, Gdiniô, Kòszalëno, Stôłpskò ë Stôrgard w Pòlsczi, ë Strzelewò ë Grifiô w Miemiecczi. Pòdle miemiecczégò pòjimaniégò nie słëchają pòrénkòwé gardë Gduńsk ë Gdiniô do Pòmòrsczi, le do Pòmerelije. Òkróm gardów, charakterizëje sã Pòmòrskô bëlnym zalasenim ë rólnyma òbéńdama. Krôjna bëła mòckò dotkłô òbama swiatowima wòjnama ë wëmianama lëdztwa pò 1945.
Kònstantin Dominik
Òn uznôł "Jô jem dlô nieba - niebò dlô mie; bò tam dësza naléze to do czegò na swiece wiedno zgrôwô - szczescé."
Pòmòrskô
Rolnictwò zajimô w pierszi rédze chòwã bëdła, lestnictwã, rëbaczenim ë ùprawã zbòżégò. Téż przemësłowé przerôbianié charnë zwëskiwô na wôżnoce. Òd XIX w. rozwijô sã turistika, òsoblëwò w wëpòczinkòwich môlach wzdługą pòbrzegù. Kluczowé òbrëmia wërobnégò przemësłu to òkrãtownictwò, mechanicznô jinżinierijô, cëkrownictwò ë drzewny przemësł. Ùsłeżnotë ë sparłãczony z nimi przemësł stają sã wôżną czãscą òbéńdowi gòspòdarczi, nié bez wesprzënë wëższich szkòłów, z chtërnëch nôstarszi je Ùniwersitet w Grifii jim. Ernsta Moritza Arndta, założony w 1457.
Kònstantin Dominik
"...; grzéch je przëczëną tegò, że żeniałi lëdze przeklënają tã chwilã, czedë przed wôłtôrzã pòdelë sobie rãce i przërzeklë sobie wiérnotã jaż do smiercy."
Pòmòrskô
Grańce
Pòlsczé pòjimanié grańców Pòmòrsczi je baro przëszerné. Żlë zôpadnô grańca miemiecczi czãscë céchëje sã samò, terôbëtnô pòlskô òbéńda zajimô bëlno wikszé òbrëmié, chtërno pòdle Miemców do Pòmòrsczi nie słëchô. Pòrénkòwą greńcã Pòmòrsczi wëznôcziwô rzéka Wisła, pôłniową Niéc ë Warta. Region òbjimô tak Przedną Pòmòrskã, Ranã, pòlsczi pas pòbrzegów, Kaszëbë, Pòmòrsczé Pòjezerzé, Chełmëńskã ë Krajnã, ë gardë taczé jak Gduńsk, Bëdgòszcza, Torń, Pieła czë Łącbarg.
Pòdle miemiecczégò pòjimaniégò je Pòmòrskô jednaczô z Pòmrami, nierôz w nôszerszi sygù z 1938, le równo czãsto bez pielszczi regencëjé. Grańce na pôłniu ë pòrénkù są wic blós arbitralné ë òbstejają sã z objimã władztwa Grifitów, tak tej tegò co w Pòlsczi sã rôzmieje jako Zôpadną Pòmòrskã.
Kònstantin Dominik
Òbaczë téż
Gniéżdżewò
Pòmòrskô
Wëdrzatk ë struktura plónu
Pòmòrskô leżi w pasie pòbrzegów ë pòjezerzów. W regionie òdwôżëwają mòrenné formacëje, wic je tu wiele jezorów a krôjòbrôz je grzëpòwati. Wiôlgô czãsc Pòmòrsczi ni je òdwòdnianô przez wikszé rzéczi, jak Òdra, Wisła czë Łaba, le przez krótczé rzéczi pòbrzegù, jak Reknica, Ùkra, Pôrsãta, Słëpiô abò Łeba, chtërné wpôdają bezpòstrzédno do Bôłtu.
Pòmòrskô je pòkrëtô lasama. Tëchòlsczé Bòrë, Miasteckô Pùszczô, Ùkrzańskô Pùszczô ë lasë dolënë Gwdë kòl Piełë są to nowikszé lasné zgrëpinë regionu. Òbrobné òbéńdë leżą kòl wikszich gardów.
Na terenie Pòmòrsczi je szesc nôrodnëch parków: Drawieńsczi Nôrodny Park, Nôrodny Park „Tëchòlsczé Bòrë”, Słowinsczi Nôrodny Park ë Wòlinsczi Nôrodny Park w Pòlsczi ë Nôrodny Park „Vorpommersche Boddenlandschaft” ë Nôrodny Park „Jasmund” w Miemiecczi. Òkróm tegò w regionie je widzec jinszé formë òchronë nôtëralnégò strzodowiska: krôjòbrazowé parczi (np. Krôjòbrazowi Park „Dolëna Słëpié” kòl Stôłpska abò Jińsczi Krôjòbrazowi Park kòl Stôrgardu), rezerwatë, òbeńdë chronionégò krôjòbrazu „Natura 2000” itp.
Historëczné pòdzelenié
thumb|200px|[[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù. Gduńsk je historëczną stolëcą pòrénkòwi czãscë Pòmòrsczi.]] We strzédnowiekù ùsztôłcëł sã pòdzélënk Pòmòrsczi na dwa główné regionë: Pòrénkòwą Pòmòrskã z Gduńskiem, dze mòcni bëło widzec pòlszczé wpłiwë, ë Zôpadną Pòmòrskã ze Szczecënem, chtërna nalôzłô sã we conie wpłiwów Swiãtégò Césarstwa Rzimsczégò ë pòzdze miemiecczich krajów. Òb czas co w Pòlsczi sã rozszlachëje te òbéńdë przë pòmòcë znankòwników, chtërné nacziwają abò jich leżnosc wedle sebie (Pomorze Wschodnie, Pomorze Zachodnie), abò jich stolëczné gardë (Pomorze Gdańskie „Gduńsczé Pòmòrzé”, Pomorze Szczecińskie „Szczecëńsczé Pòmòrzé”), w miemiecczi terminologijé je miono Pommern brëkòwané blós w òdniesenim do zôpadnégò cządu regionu. Pòrénkòwô Pòmòrskô nazéwô sã Pommerellen, a wic „Môłé Pòmòrskô”. Taczé pòdzelenié rzeszi sã z geòpòliticzną situacëją we strzédnowiekù, czej Zôpadnô Pòmòrskô ùtrzëmała razną samòstójnotã jako Pòmòrsczé Ksãżstwò, a Pòrénkòwô Pòmòrskô weszło nôprzódka do państwa krzëżacczégò zôkonu a dali — jako Królewsczé Prësë — do Pòlsczi.
Lene Alexandra
Lene Alexandra (Lene Alexandra Øien), (ùr. 29 rujana 1981) je spiéwôrką.
Pòmòrskô
Historëczné pòdzelenié
Jinszé pòliticzné warënczi doprowadzëłë do ùsztôłceniégò sã różnëch wnitrznich pòdzélënków. W Zôpadny Pòmòrsce bëło długòtrwałé rozbicé na miészé ksãżstwa, chtërné dostôwałë miôna òd ksążëczich sedzbów, jak Szczecëńsczé Ksiãżstwò abò Wòłogòsczé Ksiãżstwò. Młodszé pòdzelenié na Przédné ë Tilné Pòmrë rzeszi sã z rozdzelenim Pòmòrsczégò Ksãżstwa midzë Brambòrskã ë Szwedzkã w 1637. Na pòrénkù rozwinãłë sã etnograficzné regionë, taczé jak Kaszëbë, Bòrë, Gòchë, abò Kòcéwskô. Lãbòrskò-bëtowskô Zemia na pògrańczim òbù czãscë Pòmòrsczi je cãżkô do zaklasyfikòwaniégò jako cząd chtërnykòlwiek z nich – mô dosc skòmplikòwóną historëjã ë wiele razë zmieniôła przënôleżnosc. Slédno òstała sã czãscą Pòmrów, le utrzëmała kùlturową apartnosc, przëblëżającą jã do Pòrénkòwi Pòmòrsczi.
Lene Alexandra
Kategòrëjô:Mùzycë Kategòrëjô:Norweskô
8 séwnika
8 séwnika je 251. (252.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 114 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Séwnik
Lucy Lawless
right|140px|thumb| Lucille Frances Ryan, (ùr. 29 strëmiannika 1968) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą.
Lucy Lawless Lucy Lawless
Solidarnosc (warkòwô zrzesz)
thumb|Pòmnik Pòległëch Òkrãtowników 1970 (Trzë Krziże "Solidarnoscë") w [[Gduńskù]] thumb|left|Drewniané tôblëce z 1980 rokù Samòstójnô Samòsprôwnô Warkòwô Zrzesz "Solidarnosc" (pòl. Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność") - wòlnô warkòwô zrzesz ë zôczątk spòlëznowi rësznotë procëm nadùżëcóm kòmùnistnégò przédnictwa, pòwsta pò spisanim 21 pòstulatów sztrëjkùjącëch robòtników na drewnianëch tôblëcach 17 séwnika 1980 w Gduńsczi Òkrãtowni mionã Lenina. Aktiwny tam béł m. jin. Ludwik Prądzyński, Lech Wałęsa. Drewniané tôblëce z 1980 rokù są wpisóné na lëstã swiatowi kùlturny erbë UNESCO. Znóné są Trzë Krziże "Solidarnoscë" - pòmnik Pòległëch Òkrãtowników 1970 kòl Gduńsczi Òkrãtowni.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlskô
Ágústa Eva Erlendsdóttir
Kategòrëjô:Islandëjô Kategòrëjô:Mùzycë Kategòrëjô: Film
Abaddon (mùzyczné karno)
Abaddon -   polsczé pùnkòwé karno z Bëdgòszczë. Pòwstôło w 1982 rokù pòd mionã Partyzantka miejska. Założëlë je Tomasz Dorn (perkùsëjô), Tomasz Frost (basowô gitara), Bernard Szarafiński (gitara) ë "Mirek" (spiéw) - pózdzé na jegò plac przëszëdł Waldemar Jędyczowski. W latach 1984 ë 1985 karno wëstãpiwôło z dobiwkama na festiwalu w Jarocinie. Rok pózdzé grało w kòncertowi trase pò Jugòsławijë dze nagrało w studio w Ljubljanie (Słowenijô) sztof na pierszą sztudijną platą "Wet za wet", jakô òstała wëdónô przez samòstójna francëską wëdowizna New Wave Records ë dostała swegò ôrtu kùltowi sztatus w Pòlsce. Niezgòdnoscë co do sztélu dôlszegò graniô doprowadzëłë w 1987 rokù do rozpôdu karna. Znowa naczãło òno wëstãpiwac, chòc w kąsk zmienionëm skłôdze, trzë lata pózdzé. Wprzód blós pò Pòlsce, a w 2003 òdbëło krótką kòncertową trasã pò USA. We łżekwiôce 2005 rokù zawieszëło karno zwòją dzéjnotã..
Abaddon na kòmpilacëjach
Kategòrëjô: Punkòwé karna
1877
Je to 1877 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 877. rok drëdżégò tësąclecô, 77. rok XIX stolatégò, 7. rok 8-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1875 « 1876 « 1877 » 1878 » 1879
Kategòrëjô:XIX stolaté
Strëmiannik
Strumiannik abò strëmiannik je trzecy miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: strumian, marc.
Kategòrëjô:Strumiannik
Pòmòrskô
Historëczné pòdzelenié
Krajnô òddzelô Pòmòrskã òd Wiôlgòpòlsczi a Wiselné Zëławie òd Warmié ë Mazurów. Na pôłniowim zôpadze przechôdzô region w Lubùskã ë Brambòrskã, a na zôpadze w Meczelbòrskã. W miemiecczim pòjimanim, na pôłnié òd Pòmrów leżą Nowô Marchiô (na zôpadze, kòl Łącbarga) ë Nôgrańcznô Marchiô (na pòrénkù, kòl Piełë). Drëgô nieczedë je wrechòwanô do Pòmòrsczi téż przez Miemców.
Sprôwné pòdzelenié
W dzysészëznie òdnoszą sã do miona Pòmòrsczi sztërë jednostczi sprôwnégò pòdzeleniégò nôwëższégò stãpienia: trzë pòlszczé wòjewództwa: kùjawskò-pòmòrsczé, pòmòrsczé ë zôpadnopòmòrsczé, ë jeden stôworny krôj w Miemiecczi: Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë, ë téż dwa miemiecczé krezë: Vorpommern-Greifswald ë Vorpommern-Rügen. Sprôwné grańce nie pòkrëwają sã równak z historëcznyma ani w pòlsczim, ani w miemiecczim pòjimanim. Czãscë Pòmòrsczi leżą téż we wiôlgòpòlsczëm wòjewództwie (Pieła, Złotowò ë òkòla), lubùsczëm wòjewództwie (òkòlé Łącbarga) ë w Brambòrsczi (Garc ë Swiecé).
1918-1945
Pò pierszi swiatowi wòjnie pòmòrskô òbéńda, dotądka całowno pòd miemiecczim sprôwianim w ramach Prësczégò Królestwa, òstała pòdzelonô midzë Weimarską Repùblikã ë òdtwòrzoną Pòlskã, z Gduńskã jakò Wòlnym Gardã sprôwianym bezpòstrzédno przez Ligã Nôrodów. Taczé rozwiązanié problemù pòliticzni przënôleżnotë tegò gardu, równo jak pòwstanié tzw. „pòlsczégò kòritarza” z Pòrénkòwi Pòmorsczi, chtëren òddzelôł Pòrénkòwé Prësë òd òstonëch miemiecczich zemiów, bëłë jednyma z przëczënów bùchù pòstãpny wòjnë dwadzescë lat pòzdze. Prëskô prowincëjô Pòmrë zmiészëła sã përznã, ò 6,64 km² z krezów: bëtowsczégò, lãbòrsczégò ë stôłpsczégò. To, co òstało sã z prowincëjów Zôpadné Prësë ë Pòznańsczé, bëło sparłãczoné w 1922 w nową prowincëjã Nôgrańcznô Marchiô Pòznóń-Zôpadnô Prëskô ze stolëcą w Piele, chtërnô bëła wcygnãtô do Pòmrów 1 pazdzérznika 1938. Òbéńdë chtërné przëpadłe Pòlsczi zdziejałë w 1919 pòmòrsczé wòjewództwò. Jegò stolëcą béł Torń.
Pòlskô czãsc Pòmòrsczi bëła w midzëwòjnowich latach jedną z nôdinamiczni rozwijającëch sã òbéńdów Drëdżi Repùbliczi. W 1920 rozsądzono ò bùdownié mòrsczégò pòrtu w Gdinié. Ju w 1923 wpłënãł do timczasowi howindżi pierszi òceanowi òkrãt SS Kentucky. Dalszé etapë bùdownié òbjimałë założënk towôrowégò, rëbacczégò, pasażérnégò ë wòjnowégò pòrtu, a téż òkrãtownié. Zëdlënié konstrukcëjé wãdżelny magistralë w 1933, chtërnô sparłãczëła Górny Szląsk ë westrzédną Pòlskã z nowim pòrtã przecënając côłé pòmòrsczé wòjewództwò (dzys banowô liniô 201), dało mòżlëwòtã òbjachaniégò Gduńska ë przëczëniło sã do dalszégò rozwicégò gardu ë krôjnë. Ju w 1934 bëła Gdiniô nôwikszim pòrtã w Eùropie pòdle wialgoscë przekłôdënkù. Pòliticzni status Pòmrów wnitrzno Weimarsczi Repùbliczi nie różnił sã baro òd tegò sprzed wòjnë. Mimò abdikacëjé césarza, sprôwné pòdzelenié kraju òstało blós zdemòkratizowané, z piersza bez ingerencëjé w jistniejący pòrządk. Pòmrë bëłë wic cządã Prësczi, chtërnô bëła terô Wòlnym Krajã w ramach Repùbliczi. W rezultace wòjnë pòlëchszëł sã równak gòspòdarczi stón i tak nié dëcht bògatégò regionu. Ògleswiatowi krizys miôł tu òsoblëwò cãżczi przechôdënk — wiele inwesticëjów òstało strzëmané a bezrobòcé ùrôstało. Pòrt w Szczecënie pòzbéł na wôżnoce, a rozwicé prowincëjé scygnãło. Te czinniczi doprowadzëłë do wzrosceniégò pòdeprzeniégò dlô radikalnich partëjów — zwëkòwò mòcni w òbéńdze DNVP ë pòzdze téż NSDAP, chtërnô w welowanim w 1933 zwënégòwała drudżi nôwëższi rezultat (55,3 % wszëtczich głosów — wice bëło blós w Pòrénkòwich Prësach).
Pòspół z ùdostanim władzë przez nazistów napòczëłë sã w Pòmrach ùstëgòwania na Żëdów ë przësztëlowania do wòjnë, chtërnô bùchła 1 séwnika 1945. „Pòlsczi kòritôrz” òstôł rëchło òpanowany na skùtk technologòwi ë ustôwny przemòdżi miemiecczich sëłów. Bitwa ò Hél bëła tej nôdłëgszô; 1 pazdzérznika dokazëjący pòlsczima sëłama kòntradmirôł Józef Unrug rozpòsãdzëł ò pòddanim sã. Pòslédné pùnktë biôtczi strzëmałë jesz do 3 pazdzérznika. Pò ti dace bëło biôtkòwané w Pòmòrsczi ju blós w tacënkù — jistniała m.in. partizana (òb. Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô „Pòmòrsczi Grif”).
Na pòmòrsczi òbéńdze miałë môl lëczné masowé mòrdë, np. we Wiôldżi Piôsznicë ë w Bëdgòszczë (tzw. bëdgoskô krwawô niedzela). Ju 2 séwnika béł zrëszony kòncentracëjny lager w Sztutowie z wieloma filiama, m.jin. w Bëdgòszczë, òkolim Tornia, le téż w Stôłpskù ë Szczecënie.
Pò 1945
W 1945, pò drëdżi swiatowi wòjnie grańca midzë Pòlską ë Miemiecką zjinaczëła sã ë przesënãła ku zôpadowi. Nowô grańca òstała òpiartô na linié Òdra-Nissa z niewiôldżim oddżëbanim, cobë Szczecëno ë Swina téż przëpadłë Pòlsczi. Bezlëcha całô òbéńda dôwny prowincëjé Pòmrë zaczãła wic słëchac pòlsczim władzom — pò miemiecczi starnie òstał sã leno ji nôzôpadnéjszi cząd ze Strzelewem ë Grifią, sparłãczony z Meczelbòrskã w jeden krôj (rozrzeszony w 1951 w òkrãdżi Neubrandenburg, Rostock ë Schwerin ë przëwrócony w 1990 ). Czãsc przejimniãtô przez Pòlskô òstała zòrganizowanô wprzódk w prowizoriczny Òkrąg III — Zôpadnô Pòmòrskô ë w 1946, z môłima zmianama, w szczecëńsczé wòjewództwò. Pierszé lata pò wòjnie to czas wiôldżich przemieszczeniów lëdztwa. Wikszi cząd miemiecczich mieszkańców òstôł wëwieziony za Òdrã, temù zalëdzenié Przédnich Pòmrów ùrosło dwùkrotno. Do Pòmòrsczi doprzëszli zôs wnożniczi z westrzédni Pòlsczi ë Kresów, ë téż mùszowi prôcowniczi z òdpòjãtich lôgrów prôcë, a pòzdze, w ramach akcjé „Wisła”, Ukrajińcë , Mimò propagandowich pòstulatów ò pòwroce Pòmòrsczi do „Macerzi” (òb. Òdzwëskóné Zemie), òpiartich m.in. na bëtnosci w òbéńdze autochtonicznégò słowiańsczégò lëdztwa, wëcmanim z Miemcama wëwiezeni abò zmùszeni do wëjachaniégò bëli téż Słowińcë. Przemieszczenia zrëszëłë Pòrénkòwą Pòmòrskã w miészim stãpieniu ë rzeszëłë sã przede wszëtczim z zniesenim Wòlnégò Gardu Gduńska.
Pòspół z pòdzelenim miemiecczégò państwa na apartną Federalną Repùblikã na zôpadze ë Demòkraticzną Repùblikã na pòrénkù, wërobił sã nowi pòliticzny pòrządk, chtëren òbtaksowôł dalszé kawle regionu. Równo w Lëdowi Pòlsczi, jak téż w MDR zaczãto spòsobë stalinowsczi sprôwny ë gòspòdarczi centralizacëjé, ze wszétczima nastãpstwama: ògrańczenim swòjiznë, òrganizacëją prôcë pòdle sowiecczich mùstrów (òsoblëwie w rolnictwie, òb. Landwirtschaftliche Produktionsgenossenschaft ë Państwowe Gospodarstwo Rolne), centralno planowanym rozbùdowanim cãżczégò przemësłu, kùstrzeniama, wprowadzenim państwòwégò mònopòlu w zamiedznëm hańdlu. Nisczi niw żëcégò doprowadził do oprzéczków ë sztrajków (1953 – MRD; 1970 – Gdyniô, Gduńsk, Szczecëno) ë założeniégò w 1980 w Gduńsku Samòstójny Samòsprôwny Warkòwy Zrzeszë „Solidarnosc”.
Ùstrojowé zjinaczi w Pòlsczi ë sparłãczenié Miemiecczi w jeden krôj a za régã pòliticzné przëkrodzenié òbù państwów, wësłowioné m.in. pòspòlnym nôleżenim do Eùropejsczi Ùnijé ë òtemkniãcym grańców pòzwôlô na ekònomiczną ë kùlturową współprôcã. Równo Przédné Pòmrë jak i pòlskô Pòmòrskô mùszą równak schwôcëc sã z pòwôżnyma problemama różnëch nôtërów, jak wëjéżdżanié młodich abò bezrobòcé.
Ekònomijô
thumb|250px|Kòntenerowi Terminal w Gduńskù Nôwôżniészima wietwiama gòspòdarzënkù w Pòmòrsce je mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë), turistika, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Mòrskô industrëjô skòncentrowónô je przede wszëtczim w nôwikszëch gardach: Gduńskù, Gdini ë Sztetënie. Òkrãtë bùdowóné w pòmòrsczich òkrãtowniach są technologiczno nôbarżi zaawansowónyma produktama ekspòrtowónyma z Pòlsczi Repùbliczi.
Turistika rozwijô sã przede wszëtczim nad sztrądã Bôłtu, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza ë niechtërné gardë, np. Gduńsk. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców w Pòmòrsce słëchają: Chmielno, Jastarniô, Leba, Mizëzdroje, Sopòt, Ùskô.
1827
1827 / MDCCCXXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1827 rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
Je to 1827 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 827. rok drëdżégò tësąclecô, 27. rok XIX stolatégò, 7. rok 3-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1825 « 1826 « 1827 » 1828 » 1829
Kategòrëjô:XIX stolaté
Łãżëce
Łãżëce (pòl. Łężyce) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowo, niedalek Gdini. Tu ùrodzył sã Gùstôw Pòbłocczi.(1840-1915). W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie: thumb|245px|Pòmnik żôłniérzów pòlsczéch (1 Pancerny Brigadë m. Bòdrinów Westerplatte) ë rusczéch
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
9 séwnika
9 séwnika je 252. (253.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 113 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:séwnik
Antón Ôbram
thumb|Antón Ôbram, [[Gdiniô]] Antón Ôbram (téż: Tóna Ôbram, ((pòl.): Antoni Abraham) béł pro-pòlsczi kaszëbsczi dzejôrz. Ùrodzył sã 19 gòdnika 1869 rokù w Zdradze kòl Pùcka. Ùmôrł 23 czerwińca 1923 w Gdini.
Abraham Antoni Abraham, Antoni
Łżëkwiat
Łżëkwiat – czwiôrti miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 30 dniów. Jiné kaszëbsczé miono: kwietnik, aprël, kwiecéń.
*
Zamość
Zamość- gard na prawach krezu w lubelsczim wòjewództwie.
Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Benedikt XVI
thumb|right|Papiéż Benedikt XVI thumb|120px|left|Herb Papiéża Benedikta XVI Papiéż Benedikt XVI (łac. Benedictus PP. XVI), czedës Josef Alois Ratzinger (ur. 16 łżëkwiata 1927 rokù w Marktl am Inn, ùm. 31 gòdnika 2022 w Watikanie). Òn béł biskùpã Rzimù òd 2005 rokù. Przed nim béł Jan Paweł II. Òn w gromiczniku 2013 rokù zapòwiedzół swòjã abdikacëjã i òd tegò czasu béł penzjonowónym papiéżã. Pò nim papiéżã òstôł Frãcëszk.
Chòrwackô
Chòrwackô (Chòrwacczi: Hrvatska) - je państwã w Eùropie, a òd 1 lëpinca 2013 rokù krôj Eùropejsczi Ùniji.
left|thumb|Gardë Chòrwacczi
* Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
Nepal
thumb|100px|Nepalskô fana thumb Nepal (òficjalnô pòzwa: Federalnô Demòkraticznô Repùblika Nepalu) – państwo w westrzédny Azje, bez przëstãpù do mòrza, grańczi z Indiama i Chinama. Wiéchrzëzna 147 181 km²; wielëna lëdztwa wnet 29,4 mln (stój na lëpińc 2017). Stolëca –Katmandu.
Głową państwa je prezydent (òd 2015 Bidhya Devi Bhandari), przédnikã rządu je premier (òd 2018 Khadga Prasad Oli).
Przëpisczi
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
1830
1830 / MDCCCXXX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1830 rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
Je to 1830 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 830. rok drëdżégò tësąclecô, 30. rok XIX stolatégò, 10. rok 3-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1828 « 1829 « 1830 » 1831 » 1832
Kategòrëjô:XIX stolaté
Mòkszónie
thumb|right|Mòkszóńsczé białczi ([[XIX stolaté)]] Mòkszónie (mòkszóńsczi jãzëk: Мокшет) są ùgrofińsczim etnicznym karnã, aùtochtónicznym lëdztwã òbéńdë strzédny Wòłdżi, chtërnô mieszkô w Mòrdowsczi (Ruskô), leno môłé skùpiska żëją téż w Kirgistanie, Ùzbekistanie, Turkmenistanie ë Kazachstanie. Czësto Mòkszónów je kòl 296 900. Mòkszónie ë Erzjónie są nazëwône Mòrdwinama, leno taczé miono je baro kòntrowersëjné.
Kategòrëjô:Ruskô
Pòlskô
Pòlskô Repùblika (pòl. Rzeczpospolita Polska) je państwã w Westrzédny Eùropie nad Bôłtã. Je nôleżnikã Eùropejsczi Ùniji ë NATO. Greńczë z państwama: Miemiecką, Czeską Repùbliką, Słowacką, Ùkrajiną, Biôłorëską, Lëtewską ë Ruską (Kaliningradzkô Òbéńda). Stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je Warszawa.
Etimologijô miona państwa
Miono Pòlskô (Polska) wëprowôdzô sã òd plemiã Pòlanów, chtërné mieszkało w dzysdniowi Wiôlgòpòlsce. Słowò Pòlanie mòże dolmaczëc jakno "ti, co mieszkają na pòlach". Mòże docëgac, że przédnym zajãcym Pòlan béł òbróbk rolë, w rozszlachòwanim do jinszëch plemionów, np. Wislanów ë Mazowszanów, chtërné zamieszkiwałë lasowaté môle.
Dôwni ùżëwelë łacëńsczich mionów: terra Poloniae - Pòlskô zemia abò Regnum Poloniae. Miono Polska je ùżiwóné do òpisënkù państwa ju òd XIV stolatô. Zemie Pòlanów òd XIV stolatô miałë miono Staropolska (Stôropòlskô), a pùzdni Wielkopolska (Wiôlgopòlskô). Dlô procëmnotë zemie na pôłnim miałë miono Małopolska (Môłopòlskô).
Jinszé miona Pòlsczi (Lechia, z persczégò Lahestn, z lëtewsczégò Lenkija) ë Pòlôchów (rusczi Lach, madżarsczi Lengyel) są òd plemieniô Lãdzanów (pòl. Lędzianie), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë w dzysdniowim pôłniowò-pòrénkòwim dzélu Pòlsczi.
Słowò Rzeczpospolita òznôczô repùblika.
Nôrodné mërczi
Zgòdno z Kònstitucëją Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997 rokù nôrodnyma mërkama Pòlsczi Repùbliczi są:
1829
1829 / MDCCCXXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1829 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
Pòlskô
Religijô
Dominëjącą religiją w Pòlsczi Repùblice je rzimskòkatolëckô wiara. Kòl 95% lëdztwa je òrechconëch w òbrządkù rzimskòkatolëcczégò Kòscoła. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją m.jin.: grekòkatolëcë, wëznôwcë prawòsłôwny christianiznë, lëtrowie (ewangelicë), mùzelmanie, agnosticë ë atejiscë.
1760
1760 / MDCCLX – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Pòlskô
Geògrafijô
thumb|right|300px|Długòta grańców Pòlsczi thumb|right|300px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]] thumb|right|250px|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù. thumb|right|250px|[[Szczecëno, zómk ksążëcy]]
1761
1761 / MDCCLXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
1760
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1758 « 1759 « 1760 » 1761 » 1762
1829
Je to 1829 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 829. rok drëdżégò tësąclecô, 29. rok XIX stolatégò, 9. rok 3-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1827 « 1828 « 1829 » 1830 » 1831
1761
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1759 « 1760 « 1761 » 1762 » 1763
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Pòlskô
Geògrafijô
Greńce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłcone òstałe w 1945 r., pò drëdżi swiatòwi wòjnie. W przërównanim do 1939 rokù, greńcë òstałe przesëniãte na zôpôd, kosztã pòrénkòwich môlów. Pò 1945 miałë môl dwie teritorialné kòrektë:
Długòta greńców Pòlsczi je 3582 km, w tim 528 km to sztrãd Bôłtu. Pòlskô greńczë z:
Pòlskô ja na 9 môlu w Eùropie żle to jidze ò wiéchrzëznã ë na 8 żle to jidze ò wielënã lëdztwa.
Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649 km, co je 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëma na òpak. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689 km, co je 10° 01'. Całownô rozcëgô Pòlsczi (z zôpôdu na pòrénk ë z norde na pôłnie) je 15°51'.
Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°.
Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi:
Geòmétrowi westrzódk Pòlsczi je we wsë Piątek kòle gardu Łęczyca. Nôstôrszi (1775) òbrechowóny geòmétrowi westrzódk Eùropy je w Suchowolë kòl gardu Sokółka, w pòdlasczim wòjewództwie. Przez Pòlskã przebiegiwô téż greńca midzë kòntinentalnym blokã Pòrénkòwi a Zôpadny Eùropë.
Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to:
Geòlogòwô bùdacëjô
W Pòlsce schôdzą sã 3 wiôldżé tektonowé jednotë:
Wëdrzatk plónu
Wiôldżi dzél Pòlsczi zajëmówają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédeùropejsczej Niżawy, a strzédni wëszańc je 173 m n.r.m. Geògrafne krôje ùłożëne są równoleżnikòwo òd niżaw na nordze i w westrzédni Pòlsce do wëszaw ë gór na pôłnim. Nôwikszim môlem w Pòlsce są Rysy w Tatrach (2499 m n.r.m.), nôniżej je depresejô Elbląsczie Raczki na Wislanëch Żuławach (1,8 m p.r.m.).
Sprôwné pòdzelenié
Òd 1 stëcznika 1999 rokù je w Pòlsce trzëstopniowé sprôwné pòdzelenié na wòjewództwa, krézë ë gminë
Wòjewództwa:
Lëdztwò
300px|right|thumb|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961-2009 (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez Pòlôchów. Są òni słowiańsczim lëdã ë mówią w pòlsczim jãzëkù, jaczi słëchô do zôpadnosłowiańsczich jãzëkòw. Dlô dzéla òbiwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim kaszëbsczi ôs jiné miészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdnym jãzëkã państwa, le prawò dôwô nôrodnym miészëznóm mòżlëwòtã ògreńczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w gminach dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacëji. Wedle Nôrôdnégò Òglowégò Spisënkù (2002), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na codzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: miemiecczi, ùkrajińsczi, biôłorësczi, cëgańsczi, rusczi, lëtewsczi ë łemkòwsczi.
Do ùznónëch w Pòlsce nôrodnëch i etnicznëch miészëznów nôleżą taczé miészëznë, jak armeńskô, biôłorëskô, czeskô, karajimskô, lëtewskô, łemkòwskô, miemieckô, rëskô, romskô, słowackô, tatarskô,  ùkrajińskô ë żëdowskô.
Przëpisë
* Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
1760
Ùmarlë
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Religijô
thumb|360px| thumb Religijô to systema wierzeniów ë praktików, òpisëwôjącëch sparłączenié człowieka z wszelejakò rozmióną sferą swiãtoscë ë sferą bòską. Manifestëje òna sã w doktrinalnym wëmiôrze (doktrina), wierze, w religijnëch dzejaniach (kùlt), w spòleczno-òrganizacëjny sferze (Kòscół, religijnô zrzesznica) ë w indiwidualny sferze dëchòwnosc (m.jin. mistika).
Konqueror
Na zôczątkù Konqueror miôł miono KFM (KDE File Manager) ë bëł brëkòwóny blós do przezéraniô lopków ë sprôwianiô nima. Pózdni przëdónô òstała fùnkcëjô przezéraniô sécë, wëskrzeniéwanié HTML (òpiarté na nëkù KHTML, òstałó òno pózdni zaadaptowóné téż w przezérnikù Safari dlô firmë Apple), aż w kùńcu menedżera lopków stała sã fùlwôrtnëm przezérnikã (zjinaczonô òstôło téż miono na Konqueror). Dzãka dodôwnëm do programë plug-insom jakno ë w òparcem KDE o systemã kòmpònentów przistãpnëch je wiele òptacëjów, jak np. przezéranié lopków PDF ë Postscript, sprôwianié CVS czr òbzéranié filmów. Konqueror òbsługiwô téż plug-insë z Netscape'a ë Javã.
Bùtnowé lënczi:
Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi
1878
1878 / MDCCCLXXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1878 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
Je to 1878 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 878. rok drëdżégò tësąclecô, 78. rok XIX stolatégò, 8. rok 8-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1876 « 1877 « 1878 » 1879 » 1880
Kategòrëjô:XIX stolat%C3%A9
1759
1759 / MDCCLIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1759 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 759. rok drëdżégò tësąclecô, 59. rok XVIII stolatégò, 9. rok 6-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1757 « 1758 « 1759 » 1760 » 1761
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Swina
thumb|100px|right|Swinecczi herb thumb|100px|right|Stôri swinecczi herb thumb|100px|right|Swinecczi fana Swina (we zdrojach: Szvvine 1182, Zwina 1186, Zwijne 1577 (Stefano Bonsignori), Swinemünde; pòl. Świnoujście, dólnomiem. Swienemünn, miem. Swinemünde) - gard na prawach krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 53° 55' N, dôłgòta - 14° 15' E
Wiéchrzëzna: 203 km²
Lëdztwò: 40 883 mieszkańców (2019)
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Gwyneth Paltrow
Gwyneth Kate Paltrow, (ùr. 27 séwnika 1972) je amerikańską teatrownicą.
Kategòrëjô:Film
Môj
Môj je piãti miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: gòran, maj.
Chińskô Lëdowô Repùblika
Historiô
Chińskô Lëdowô Repùblika pòwstałó 1 pazdzérznika 1949 w wëszłosci wòjnë domôcej, naczãtô bez Mao Zedonga.
Rząd
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa Kategòrëjô:Chinë
Aptosid
thumb|aptosid 2011-01 („Γῆρας“)
aptosid (Sidux) to linuksowô distribùcëjô òpiartô na "niesztabilny" wersëji Debiana zwóny Sid. Je òna przistąpnô jakno LiveCD dlô architektùrów i686 ë amd64 z mòżnotą zainstalowaniô ji, dzãka pòmòcny instalacëjny programie, na cwiardim diskù. Na distribùcëjô pòwsta kòl kùńca 2006 rokù, a ji zakłôdôrzama bëlë lëdze co rëchli robilë przë ùdbie Kanotix - nie je òna równak jegò kòpiëjô, chòc zdrząc na hard-wôrowé wspiarcé je widzec co do ti zblëżoną filozofijã. Sidux kòncentrëje sã na graficznym òkrżém KDE ë zamëkô w òbrôzach ISO blós wòlną soft-wôrã, dôwając równak mòżnotã zladowaniô jinszy ze swòjegò serwera.
Sidux to pòsóbnô distribùcëjô jakô zamëkô ju w se kaszëbską klawiaturą.
Bùtnowé lënczi
Domôcô starna ùdbë
Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje
Gwen Stefani
thumb|200px|Gwen Stefani Gwen Stefani (ùr. 3 rujana 1969) je amerikańską spiéwôrką.
Diskògrafijô
Stefani, Gwen
10 séwnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Séwnik
Albańskô
Albańskô je môłim państwã w pôłniowi Eùropie, na Bałkańsczim Półòstrowie, mô przistãp do Adriaticcziégò Mòrza.
*
Alojzy Bùdzysz
Alojzy Bùdzysz (urodzoni 10 czerwińca 1874 w Swiecënie, ùmarłi 23 gòdnika 1934 w Pùckù) - nordowi kaszëbsczi ùtwórca. Ùrodzył sã w familie szkólnëch. Òn skùńcził Seminarium Szkólnëch w Grëdządzu i zaczął robòtã, a ùcził w Dolmiérzu, Szëmôłdze, Wiczlińsczich Pùstkach ë Mrzezënie. W Kôrlëkòwie pò zakùńczenim I swiatowi wòjnë òn krótczi czas béł szôłtësã. W 1923 r. òn przëcygnął do Pùcka i mieszkôł w klôsztorze sostrów elżbiétanków.
W 1928 r. zaczął Bùdzysz pùblikòwac kaszëbsczé dokazë w pismionie „Przyjaciel Ludu Kaszubskiego” (I seriô 1928–1929) redagòwónym przez niemiecczégò slawistã Friedricha Lorentza. Jegò tekstë ùkazywałë sã téż w miesãcznikù „Bënë ë bùten” (1930), „Gryf Kaszubski” (1931–1932) ë ju pò jegò smiercë w drëdżi serie pismiona „Przyjaciel Ludu Kaszubskiego” (1936–1938). A. Bùdzysz drëkòwôł m.jin. w: Przyjaciel Ludu Kaszubskiego, Gryf (cządnik), Bënë ë Buten, Wiérny Naszińc ë Gryf Kaszubski. Dzél jegò dokôzów òstôł òpracowóny bez Jana Drzéżdżóna ë wëdóny w 1982 r. w ksążce "Zemja kaszëbskô", dze òpisywô snôżotë swòji tatczëznë. Alojzy Bùdzysz ùrôbiôł òpòwiadanié, facecjã, anegdotã i hùmòreskã, dolmaczoné na pòlsczi przez Jana Drzéżdżóna w Modrej krainie[1]. Jegò "Dokôzë" zebrôł ë zrëchtowôł w nowim pisënkù Róman Drzéżdżón. Ùsôdztwò A. Bùdzysza miało wiôldżi cësk na czile kaszëbsczëch lëteratów, w tim m.jin. na Aleksandrã Labùdã, Jana Trepczika czë téż Jana Drzéżdżóna.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbi
Lëpińc
Lëpińc – sódmy miesąc roku w gregòriańsczim kalãdôrzu. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: miodownik, reżan, lipc.
*
Òman
100 px|thumb thumb| Òman je państwã w Azëji.
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Sorabistika
Sorabistika – filologòwô discëplina, zwëkòwô ujmòwónô jakno dzél slawisticzi, zajimôjącô sã badérowaniém jãzëka, lëteraturë, kùlturë i dzejów łużëcczich Serbów. Ùniwersytet Karola w Pradze je wôżnym môlã dlô rozwiju sorabisticzi (òd 1933 rokù bëła tu Katédra Sorabisticzi). Téż Warszawa, Lwów i Lipsk mają tu znaczënk.
Irak
100 px|thumb thumb| Irak je państwã w Azëji.
Sorabistika
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Slawistika
1831
1831 / MDCCCXXXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1831 rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
Irak
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
1831
Je to 1831 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 831. rok drëdżégò tësąclecô, 31. rok XIX stolatégò, 1. rok 4-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1829 « 1830 « 1831 » 1832 » 1833
Kategòrëjô:XIX stolaté
11 séwnika
11 séwnika je 254. (255.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 111 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Séwnik
1879
1879 / MDCCCLXXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1879 rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
Je to 1879 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 879. rok drëdżégò tësąclecô, 79. rok XIX stolatégò, 9. rok 8-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1877 « 1878 « 1879 » 1880 » 1881
Kaszëbistika
Kaszëbistika – filologòwô discëplina, zwëkòwô ujmòwónô jakno dzél slawisticzi, zajimającô sã badérowanim jãzëka, lëteraturë, kùlturë i dzejów Kaszëbów.
Historiô kaszëbisticzi
Pierszé pòstrzédné infòrmacje ò kaszëbsczim jãzëkù (òd pastorów z Bëtowa i Smôłdzëna – Szëmona Krofeja i Michała Mòstnika) pòchôdają z XVI i XVII st. Òstałë òne równak òdczëtóne i zbadóné dopiérze w XIX st.
Wiédza ò kaszëbiznie zwikszała sã na przełómanim XVIII i XIX st. Karl Gottlob von Anton òpisôł kòl 300 kaszëbsczich wërazów z Zôpadnégò Pòmòrzô. Jegò materiałë pòznôł slawista Izmaił Srezniewsczi, co dało zôczątk zajimaniu sã Kaszëbama przez rusczich ùczałich. Baro nieżëczny kaszëbiznie pastor z Cecenowa Gottlieb Lorek ùsadzył drëkòwóny òpisënk Kaszëbów nad Łebą (1821), je téż aùtorã m.jin. rãkòpisu kaszëbskò-niemieckò-pòlsczégò słowôrzka.
Òd kuńca XVIII st. Kaszebama zajimôł sã Krësztof Celestin Mróngòwiusz, chtërny m.jin. zbiérôł kaszëbską słowiznã (w wikszoscë òd Kabôtków z òkòlégò jezór Łebskò i Sarbskò). Rãkòpis kaszëbsczégò słowôrza dostôł òd Mrągòwiusza rusczi badéra P. I. Prejs, jaczi w 1840 napisôł z niegò rapòrt (skrodzoną wersjã). Rapòrt stôł sã szerok znóny w nôùkowim swiece i béł zwëskóny w wiele jinszich słowarzach.
Kaszëbizną zajinteresowóny bëlë czesczi ùczałi we Wrocławiu – František Ladislav Čelakovský i Jan Evangelista Purkyně. Przeniósł są tam na studia Florión Cenôwa, jaczi za nômòwą Pùrkiniégò wzął sã za wëkònanié programù badaniów kaszëbsczich Mrągòwiusza. Doparłãcził do niegò równak prakticzną dejã ùrobieniô lëteracczi kaszëbiznë i kaszëbsczi pismieniznë, tj. włączeniô do karna słowiańsczich jãzëków apartnégò kaszébsczégò jãzëka wbrew wastëjący wnenczas ùdbie ùczałich na témã kaszëbiznë.
Terëczasnô kaszëbistika
Pò 1945 przédnictwò w kaszëbistice przënôlégô do ùczałich z Institutu Slawisticzi PAN w Warszawie i ùczałich z Gduńska (ód 1970 w ramach Gduńsczégò Ùniwersytetu). Do warszawsczégò karna nôleżą m.jin. Z. Stieber, H. Pòpòwskô-Tabòrskô, J. Zeniukòwô, E. Rzetelskô-Feleszkòwô, K. Handke, J. Majowô. Na Gduńsczim Ùniwersytece badérowaniama zajimalë sã m.jin. E. Bréza, J. Tréder, M. Cybùlsczi.
Nowi cząd badaniów kaszëbiznë sparłãczony béł z przërëchtowanim „Atlasu językowego kaszubsczyzny i dialektów sąsiednich” (AJK). Wëdôwóny béł òn w latach 1964-1975 i skłôdô sã z 15 tomów i 750 lingwisticznëch kôrt na spòdlim materiałów zapisónëch w 104 kaszëbsczich wsach. Ùdbòdôwcą atlasu béł Zdzysłôw Stieber, aùtor wiele artiklów na kaszëbską témã. Z karna aùtorów AJK wëwòdzy sã téż wôżnô badérka kaszëbiznë Hanna Pòpòwskô-Tabòrskô.
W latach 1967-1976 wëdôwóny béł stolemny „Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej” aùtorstwa Bernata Sëchtë. Słowôrz Sëchtë stał sã spòdlim wiele pòdrobnëch prôc jinëch aùtorów, pòstãpné słowarze i òpracowania òpiérają sã wnetk wiedno na jegò bòkadnym zdrójnym materiale.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Slawistika Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Kùltura
Italskô
€
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
Brobergen
thumb|left|Statua Roland w Brobergen
1880
1880 / MDCCCLXXX – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1880 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
Brobergen
Brobergen (dólnômiem. Brobargen) je wies w Dólnô Saksonii, Miemieckô, je ùsadłe nad rzéką Oste.
1880
Je to 1880 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 880. rok drëdżégò tësąclecô, 80. rok XIX stolatégò, 10. rok 8-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
1832
1832 / MDCCCXXXII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1832 rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
1880
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1878 « 1879 « 1880 » 1881 » 1882
Brobergen
Pierszô zmiónka ò Brobergen pòchôdô z 1286 (Brocberge) rokù.
1832
Ùmarlë
Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok 1830 « 1831 « 1832 » 1833 » 1834
12 séwnika
12 séwnika je 255. (256.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 110 dniów.
1880
Ùmarlë
Kategòrëjô:XIX stolaté
Brobergen
Kategòrëjô:Miemieckô
Renee O'Connor
thumb|200px|Renee O'Connor Renee O'Connor (ùr. 15 gromicznika 1971) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą.
12 séwnika
Ùmarlë
Kategòrëjô:Séwnik
Renee O'Connor
Kategòrëjô:Mùzycë Kategòrëjô:Film
1832
Ùmarlë
Kategòrëjô:XIX stolaté
Òperacjowô systema
thumb|250px|Òperacjowô sytema [[Linux na przëmiôrze distribùcëji Ubuntu z graficznëm òkrãżã GNOME]] Òperacjowô systema (an. operating system) je soft-wôrą chtërnô ùmòżlëwiô dzejanié kòmpùtra: zarządzëwô wdôrã, czerëje wëkònëwanim aplikacëjów ôs kòntrolëje wszelejaką hard-wôrã.
*
13 séwnika
13 séwnika je 256. (257.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 109 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:Séwnik
954
954 / CMLIV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Sepultura
Sepultura je heavy metalowé karno z Brazylëji. Pòwstało òno w Belo Horizonte w 1984 rokù z jinicjatiwë Max ë Igor Cavalera. Mùzyczny sztél karna ewòluòwôł òd death metalu, przez thrash, pò groove metal, jaczégò trzëmónô Sepultura je za jednegò z prekùrsorów. Niejedné z ji dokôzów mòże téż trzëmac za hardcore pùnkòwé czë téż folk metalowé. Miono karna òznôczô pò pòrtugalskù "grobnica".
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Rockòwé karna
Zélnik
Zélnik je ósmi miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: zelan, august, sërpiń.
954
Ùmarlë
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Zélnik
*
Ùskô
thumb|100px|right|Herb Ùsczi Ùskô (téż Ùszcz, we zdrojach: Stolpmünde 1628, Stolpmunde 1760, Wuskô (Lorentz), Vûskà (Lorentz), Wuszcz (XIX w., Cenôwa), Ujść (XIX w.), Wuść (Kętrzyński), Ùszcz (Ramułt); pl: Ustka, de: Stolpmünde) - garc ë kùrort w stôłpsczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie. Òd X - XII stalata bëła w tich stronach wnożëna i mieszkelë w ni Kaszëbi. Tu mieszkôł Marión Majkòwsczi.
Bùtnowé lënczi
https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Stôłpsczi kréz
Bujnaksk
Bujnaksk je gardã w Repùblice Dagestan.
Kategòrëjô:Ruskô
Machaczkała
thumb|Herb thumb|Fana Machaczkała je stolecznym gardã Repùbliczi Dagestan.
Jemen
100 px|thumb thumb Jemen je państwã w Azëji.
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
1758
1758 / MDCCLVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1758 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 758. rok drëdżégò tësąclecô, 58. rok XVIII stolatégò, 8. rok 6-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1756 « 1757 « 1758 » 1759 » 1760
Kategòrëjô:XVIII stolaté
14 séwnika
14 séwnika je 257. (258.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 108 dniów.
Ùmarlë
Kategòrëjô:séwnik
1833
1833 / MDCCCXXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1833 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
Je to 1833 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 833. rok drëdżégò tësąclecô, 33. rok XIX stolatégò, 3. rok 4-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:XIX stolaté