cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schnitzelbank
alt=Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919 |mały|Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919|237x237px Schnitzelbank (znónô czãsto pòd pòzwą Hobelbank) – je to niemieckô spiéwnô wëliczónka (jigra), czãsto jimprowizowónô, jaką spiéwô sã wskazëjącë na planszë (téż tôflë, kòle, szorëmie) rozmajité òbrôzczi.
Wëliczónka Schnitzelbank czãsto zaczinô sã òd słowów Das ist kurz und das ist lang (To je krótczé, to je dłudżé). W wiela wersjach kòżdô sztrofka przeriwónô je refrenã: O, du schöne, o, du schöne, O, du schöne Schnitzelbank (Jakô pësznô, jakô pësznô, jakô pësznô szlizbanka).thumb|Niderlandzkô wersjô Schnitzelbankù spiéwónô na roczëznie|236x236px
Słowò Schnitzelbank mòże bëc dowòlno zmieniwóné, np.: Hobelbank (stolarczi stół), Knoblauchwurst (czosnikòwô wòrzta), Paraplü (szorëm), Wagenrad (kòło), Gartenhaus (ògardnica).
W Belgie i Hòlandie na piesniô znónô je nôczãsczi pòd pòd pòzwą Snijdersbank, we Frizje jakno Sniselbank, a w skandinawsczich krajach En kort en lang.
W pòł. XIX sta. emigrańce z Niemców rozkòscérzëlë piesniã Schnitzelbak w Zjednónëch Stanach Americzi. Pòwstało tã wiele rozmajitëch wersjów, chãtno wëzwëskiwónëch w reklamie piwa, a téż wariacjów – jedną z nich pt. Must Be Santa spiéwô Bòb Dilan.
Schnitzelbank dôł téż zôczątk szlachòwnym spiéwónkòm w jinszich jãzëkach, np. pò czeskù (To je krátký, to je dlouhý), słowackù (To je krátke, to je dlhé), w serbòłużicczim (Ow, ta dołha kołbasa), pò wãdżerskù (A faragószék nótája), kaszëbskù (Kaszëbsczé nótë), a w pòlsczich gwarach (z Warmie: To jest krótkie, to jest długie).
Niegermańsczé wersje i wariantë apartnią sã nié le słowama ale téż melodią.
Przikłôd niemiecczégò tekstu:
''Das ist kurz und das ist lang,
Und das ist ne Hobelbank.
Mariô Kòwnackô
mały|Kòwnackô w 1979 rokù Mariô Ludwika Kòwnackô  (pòl. Maria Ludwika Kownacka, ùr. 11 séwnika 1894 w Słupie, ùm. 27 gromicznika 1982 we Warszawie) – pòlskô pisôrka, dolmaczérka z rusczégò jãzëka, aùtorka "Dziennika Dziecięcego" (pierszé 5 numrów mia titel "Jawnutka"), jaczé béł redagòwóny òb czas warszawsczégò pòwstaniô, dokôzów na binã a radiowëch słëchòwiszczów dlô dzecy. Wespółrobiła z cządnikã "Płomyk", na łamach jaczégò debiutowała w 1919.
Schnitzelbank
Przikłôd niemiecczégò tekstu:
Kurz und lang, Hobelbank.
O, du schöne, o, du schöne,
Mariô Kòwnackô
Żëcopis
Córka Marii z Lesznowsczich i Ludwika Kòwnacczégò ùrodza sã w dwòrkù w Słupie 11 séwnika 1894. Czej mia 8 lat ùmarła ji mëma (pòchòwónô je na parafialnym smãtôrzu w Suserzu). W 1912, m.jin. bez dëtkòwé jiwrë, zaczãła robòtã jakno szkólnô. Ùcza m.jin. w Dãbòwi Górze, Krziwdze a Mińskù. Przełómienim w ji żëcym béł rok 1919, czedë pisôrka nawiąza kòńtakt z Heléną Radwanową - redachtorką "Płomyka", co sprawiło, że Maria Kòwnackô zaczãła pisac artikle do cządników dlô dzecy, jaczé wëdôwóné bëłë bez Naszą Księgarnię. W 1929 pisôrka przecygnãła do Warszawë na Żolibórz. Zamieszka na szasém Słowacczégò 5/13 m 74, dze dzysôdnia je Jizba Pamiãcé Marii Kòwnacczi - dzél Mùzeùm Dzecny Ksążczi (pòl. Muzeum Książki Dziecięcej). W 1939 kùpiła plac na letniskòwą chëcz w Łómiónkach kòl szasé Szpitalny, równak dopiérze w 1958 pòwstôł tuwò bùdink Plastusiowo, dze pisôrka zajimała sã m.jin. swòjim hòbbi tj. tkanim gòbelinów, robienim kòprowi biżuterie, robienim weków a téż pòdzéranim na ptôchë, ò jaczich wiele wiedza. W nym dodomù napisała m.jin. Na tropach węża Eskulapa a Za Żywopłotem.
Schnitzelbank
Przikłôd niemiecczégò tekstu:
O, du schöne Hobelbank.
Das ist hin, und das ist her,
Und das ist ne Schneiderscher.
Hin und her, Schneiderscher,
Mariô Kòwnackô
Ùsôdztwò
·        1935 – Deszczyk pada, słonko świeci
·        1936 – Plastusiowy pamiętnik
·        1936 – Kukuryku na ręczniku
Schnitzelbank
Przikłôd niemiecczégò tekstu:
O, du schöne…
Das ist krumm, und das ist grad,
Und das ist ein Wagenrad.
Mariô Kòwnackô
Ùsôdztwò
·        1947 – Jak mysz pod miotłą
Schnitzelbank
Przikłôd niemiecczégò tekstu:
Krumm und grad, Wagenrad,
Mariô Kòwnackô
Ùsôdztwò
·        1948 – O Rochu i jego grochu
Schnitzelbank
Przikłôd niemiecczégò tekstu:
O, du schöne …
Solnica
Solnica – to je statk do przetrzëmaniô w schòwie kùchniowi soli.
Schnitzelbank
Przikłôd niemiecczégò tekstu:
Das ist eine Ofengabel,
Solnica
Kategòrëjô:Statczi
Mariô Kòwnackô
Ùsôdztwò
·        1948 – Tajemnica uskrzydlonego serca
·        1949 – O Kasi, co gąski zgubiła
Schnitzelbank
Przikłôd niemiecczégò tekstu:
Ofengabel, Storchenschnabel,
Mariô Kòwnackô
Ùsôdztwò
·        1949 – O Żaczku-Szkolaczku i o Sowizdrzale, co jeden kochał szkołę, a ten drugi wcale
·        1950 – Entliczek pentliczek
Schnitzelbank
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Mùzyka
Mariô Kòwnackô
Ùsôdztwò
·        1950 – Kwiatki Małgorzatki
·        1951 – Wawrzyńcowy sad
·        1957 – Przygody Plastusia
·        1957 – Rogaś z Doliny Roztoki
·        1958 – Szkoła nad obłokami
·        1960 – O Bidzie i złotych jabłkach
·        1961 – Orzeszek
·        1963 – Plastusiowo
·        1963 – Kamizela na niedzielę
·        1965 – W Świerszczykowie
·        1970 – Teatrzyk supełków
·        1971 – Za żywopłotem
·        1963 – Głos przyrody
z Janem Edwardem Kucharskim:
·        1965 – Wiatrak profesora Biedronki
·        1967 – Skarb pod wiatrakiem
z Kazimierzem Garstką:
·        1980 – Na tropach węża Eskulapa
z Zofią Malicką:
·        1951 – Dzieci z Leszczynowej Górki
Nôdgrodë a òdznaczi
1948 – Srebrny Krzyż Zasługi
1951 – I nagroda miasta Warszawy
1952 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
1956 – Nagroda Prezesa Rady Ministrów
1975 – Medal Komisji Edukacji Narodowej
1978 – Orle Pióro
Kategòrëjô:Pòlskô Kòwnackô, Mariô
Ceglarniô
thumb|Ceglarniô Ceglarniô - to je produktiwny ùstôw, w chtërnym z glënë są robioné cegłë na bùdowniã, a czasã téż jiné wërobinë.
Kategòrëjô:Gòspòdarzënk
Pisôk
Pisôk — przërëchtënk do pisaniô na papiorze, w chtërnym pisarsczim materiałem je lejny tint, co scékô pòd cëskã mòcë grawitacji przez kapilarã do metalowégò piórka.
Kategòrëjô:Kùltura
Jennifer Lopez
W 1999 rokù aktórka piérszi rôz wëstãpiła w rolë spiéwôczczi albùmem on the 6 i òdniosła wiôldźi zwënéga. W pòstãpnëch latach ji spiéwónczi bëłë na piérszich môlach swiatowëch lëstów nôwiãkszich hitów. Lopéz sedzy w kòmisji amerikańsczigò Idola. Ùtworë Lopéz sprzedônô na całim swiece w òkòlim 75 milinów egzemplôrzy. Òtrzimała nôdgrodë taczi jak:
Lopéz en:Lopez nie je blós spiéwóczką, aktórką i tancérką, ale téż biznesmenką. Mô swòją kòlëkcjã òblëczenków i parfumów i wiele ùmòwów na reklamë. Jennifer je znônô jakno przédniczka mòdë i nôlëpi òpòcônô aktórka latinoskô w Hollywood. W 2011 rokù zdobëła titél nôpëszniszy białczi na całim swiece wedlë magazynu People, a rok pózni Forbes pòzwôł ją nôbarżi òsôblëwą i bòkadną gwiôzdą. Òna zbiła majątk zrëchòwôny na òkòlim 150 milinów dolarów. Lëdzë interesëją sã ji sprawama priwatnëma. Lopéz mia trzech chłopów, a przez dwa lata ji chłopem bëł aktór Ben Aflleck''. Pózni òzëniła sã z Marcem Anthony'm'', a w 2008 ùrodzëła blëzniôczi. Pò sedmë latach òni sã rozeszlë, a w 2014 wzãlë rozdënk.
Linki zewnętrzne
Lopez, Jennifer Lopez, Jennifer Lopez, Jennifer Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Kczewò
Kczewò (pòl. Kczewo) - je kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Biélkòwò
Biélkòwò - to je kaszëbskô wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Tósz
Żle to jidze ò ùżëtkòwé znanczi tósz mòże bëc brëkòwóny jakò:
Kategòrëjô:Psë
Subisłôw
Subisłôw - kaszëbszczé miono chłopsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Subi abò Subk.
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Przëmierze
thumb| Przëmierzé – 1) zrzesz midze Bògã a Jizraelitama. Bóg przërzekł jiscënk ò Jizraelsczi naród, prowadzëc gò ë bëc z nim. Jizraelicë przërzeklë Bògu bëc Jegò narodã, kòchac Gò ë przestrzegac przëkôzënków (Wj 19,40). Nie bëlë temù do kùca wierny. Robiëlë lëchò w òczach Bòga. Nie przëjãlë téż Jezësa jakno Mesjasza – Sëna Bòżégò. Zrzesz zawiérôł Bóg w Starim Testamence z prorokama Noem, Abrahamem i z całim Jizaelem pòd Sënajem (zalakowóny krwią celców). To òstatny òbrzeszało Jizraela do wiernote Jahwe ë pòswiącëwało naród dlô Bòga. Dlô proroków je òno wiernotą Bògù wobec niewierny òblubienice Jizraela. Równoczasno je òno pòdstawą òdnowieniô na przindnosc związkù òsłabłégò przez ta niewiernotã. Òdnowienié mô charakter Nowégò Zrzeszeniô zawartégò przez Bòga z Jégò ludem, z Kòscołem, zalakowóné òstało Krwią Jezësa Christusa,chtëren je rãczelnikom ë arciksãdzem tegò Zrzeszeniô 2) Przez smierc Jezësa òstało zrobioné z lëdzama nowé ë wieczné zrzeszenié (1 Kor 11,25)
Bibliografiô
Kategòrëjô:Religijô
Niwizna
NIWIZNA równiô, pòl. poziom. Òd francëszczigò niveau, w niemiecczim téż ùżiwóné. Stóri lëdze pòd Kartëzama ùziwająją tégò słowa.
Hopë
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Szarwark
Kategòrëjô:Gòspòdarzënk
Zégarméster
Zégarméster, ùrmôczer (Horologiorum magister) – rzemiãsnik, chtëren zajimô sã nôbarżi ùprôwianim zédżierów i zégarków.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gòspòdarzënk
Wãbórk
Kategòrëjô:Statczi
Górné Bùszkòwë
Górné Bùszkòwë dzysô Bùszkòwë - to je wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Czapélskò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Biélkówkò
Biélkówkò - to je kaszëbskô wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Skarbòwi ùrząd
Skarbòwi ùrząd – państwòwô jednota bùdżetowô, chtërna òbsłużiwô przédnika skarbòwégò ùrządu, a ten je òrganã administracji niezrzeszony w terenie i pòdlégô Minystrowi Dëtkòwiznë, a téż je pòdatkòwim òrganã pierszi jinstancji.
Kategòrëjô:Pòlskô
Jankòwò
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Grif
Grif - pòzwa pòchòdzy z grecczigò gryps, łac. gryphus i òznôczało cos héklowatigò. To pòwiôstkòwi zwiérz ,w pòłowie lew, w pòłowie rabùszny ptôch. Òrzłową mô głowã, sznobel, skrzidła i krale. Òn téż mô pótë, srąb i ògón lwa. Lëdze antikòwi ùznôwelë, że grifë pilëją górów złota, a dzérzników, chtërny próbùją tam pòdéńc, pòriwają razã z kòniama.W strzédnëch wiekach szlachòtë grifa zjawiłë sã w Europie. Mòże bëc, że przęnioslë je pierwsi ricerze, co wãdrowelë pò rozmajitëch krajach.W Pòmòrsce i Kaszëbsce grif je òd XII wiekù, ale òstateczno za herb Kaszëb ùznôł gò Aleksander Majkòwsczi.
Grif w kaszëbsczi lëteraturze i kùńszce
Żôłté Grifë są w archikatédrze w Òlëwie. Derdowsczi pisôł ò żôłtim Grifie na czerwionym tle. Cządnik "Gryf" z 1911 r. miôł na winiece Grifa, a szlachùją za nim te z kaszëbsczëch wësziwków. Trepczik pisôł ò A. Majkòwsczim: "Czôrny Grif Ce òddzãkùwô, òbjimô jak mac,/ Kniezową bò pòczestnosc Cë znanką tą chce dac."
Lëséwc
Lëséwc - to je wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w 2008 rokù mieszkało 218 lëdzy.
Kòminôrz
thumb|200px|Kòminôrz Kòminôrz - rzemiãsnik, chteren zajimô sã czëszczeniém kòminowëch dargów.
Rozmajitoscë
Kòminôrz mòże lëdzóm pùcowac piécczi doma. Ju w IV wiekù lëdze zaczãlë bùdowac kòminë. Czedës na Kaszëbach bëłë bùdowóné szeroczi kòminë - na dwa métrë w kwadrace ù pòdstawë. Wark kòminôrza pòwstôł razã z technologicznym pòkrokã w swiece. Czedës lëdze zmerkalë, że òdżin mòże przeniesc baro wiôldżi stratë tam, gdze nie achtnie sã robòtë kòminôrza. Tedë òni ùznalë, że kòminë mùszą bëc wëmiôtóné przez kòminôrza. To nastało midzë Kaszëbama pôrã lat pò I swiatowi wòjnie. Za tą robòtã przë kòminach wszëtczich bùdinków trzeba bëło płacëc i gbùrzë nie chcelë słëchac tegò nôkazu.
Patrónã kòminôrzów je swiãté Florian chtërnégò wspòminô liturgio w katolëcczim kòscele 4 maja. Przòde lat sã stronama gòdało, że jak widzisz kòminôrza te mùsisz sã chùtkò złapic za knãpka, te òn mòże przëniesc szczãscé. Stronama biwało tak, że kòżdô gòspòdëni chca, żebë ji chëcze kòminôrz òdwiedzôł nôprzód, bò jegò ruchna bëłë tedë jesz czesté - niéòsmòloné sôdzą. Ta gòspòdëni do chtërni òn przëszedł piérszi, ta bëła sczãslewô.
Lëteratura
Augùstin Chrabkòwsczi: Jak jô béł bògati, Banino (2007), s. 59
Kategòrëjô:Warczi
Psy proliszk
250px|thumb|Psy proliszk Psy proliszk (Viola canina) - to je ôrt roscënë z rodzëznë proliszkòwatëch (Violaceae Batsch). Ten proliszk rosce m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
Pòznóń
Pòznóń (pòl. Poznań, miem. Posen, jidisz פּױזן Poyzn) - je nôwikszim miastã ë historëczną stolëcą Wiôldżi Pòlsczi. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã.
Poznań mô sztatus miasta na prawach krézu ë je stolëcą wiôlgòpòlsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò‎ Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Łôpino
Łôpino - to je wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Òstróżczi
Òstróżczi - to je kaszëbskô wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Aprél
Aprél - to je stôri zwëk òszukiwaniô 1 łżëkwiata m.jin. na Kaszëbach. Jak chto dô sã tegò dnia zmanic to wòłô sã: Aprél, aprél, sëchi dél! 1 łżëkwiata mòże zwac swiãti zwòdzëjôsz.
Kategòrëjô:Łżëkwiôt
Frãcëszk (papiéż)
lewo|mały|170x170px|Papiéż Frãcëszk Papiéż Frãcëszk (łac. Franciscus PP.), czedes Jorge Mario Bergoglio (ur. 17 gòdnika 1936 rokù w Buenos Aires) je biskùpã Rzimù òd 13 strëmiannika 2013 rokù. Jegò starszi mieszkelë w Italsce, a pòtemù w Argentinie. To je pierszi papiéż z Americzi, dlô chtërnégò wôżny je jezujicczi zôkón. W 2021 rokù òn béł w Irakù, Słowacce. Przed nim béł Benedikt XVI.
Bùtnowé lënczi
pl
Minysterstwo Dëtkòwiznë
Minysterstwo Dëtkòwiznë (pòl.:Ministerstwo Finansów) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd wiele lat, a zajimô sã dëtkòwizną (pùblicznyma financama).
Frãcëszk (papiéż)
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół Kategòrëjô:Papiéże
Minysterstwo Dëtkòwiznë
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlskô
Kòwôle
Kòwôle (pl. Kowale) – są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce.
Rita Hayworth
thumb|230px|Rita Hayworth 1942 Rita Hayworth, (ùr. 17 rujana 1918, zm. 14 maja 1987) bëła amerikańską teatrownicą.
Kòwôle
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Rita Hayworth
Hayworth, Rita
Òtominkò
Òtominkò - to je kaszëbskô wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Kòwôle (gduńsczi kréz)
Kòwôle - to je kaszëbskô wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Stefan Wyszyński
Sztefan Wyszyńsczi Ùrodzył sã 3 zélnika 1901 w Zuzeli, pòlsczi dëchòwny, zwóny Prymasem Tësąclëca, primas Pòlsczi. Pòsmiertné òznaczóny Òrderã Òrla Biłégò.Ùmarł 28 môja 1981 w Warszawie.
Dzëctwò i młodosc
Sztefan Wyszynsczi na swiat przëszedł 3 zélnika 1901 w Zuzeli nad Bùgiem jakò drëgie dzeckò Stanisława (òrganisty miejscowégò kòscoła) i Julianny Wyszyńsczich. W 1910 rodzëzna przeniosła sã do Andrzejewa, gdze ùmarła mëmka. W lëtach 1912–1915 był szkòłewnikã Gimnazjum im. Wòjcecha Górsczigù w Warszawie. Pierszô swiatowô wòjna 1915–1917 czas w chtërën òn ùcził sã w  I Liceùm Ògólnokształcącém im. Tadeusza Kòsciuszki w Łomży. W latach 1917–1920 chòdzył do liceùm włocławsczégò im. Piusa X (Niższe Seminarium Duchowne). W latach 1920–1924 był klerykiem Wyższego Seminarium Dëchownégò we Włocławku.
Prezbiter
Sakrameńt Swiãcéń przyjął 3 zélnika 1924 (w dzéń ùrodzén) we Włocławku (włocławskiej bazylice katedralnej) z rąk biskupa Wòjcecha Òwczarka. W latach 1925–1929 sztuderował Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Ùniwersytetu Lubelsczégò Jana Pawła II oraz Wydział Prawa i Nauk Ekonomiczno-Społecznych, chtërën ùkończéł doktoratã na temat Prawa rodzëzny, Kòsceła i państwa do szkòły. 1931 był wikariuszem w parafii Świętej Rodziny w Przedczu. Od 1932 pełnił òbòwązczi jakno redaktór naczelnégò cządznika włocławskiego „Ateneum Kapłańsczi”. Jednakô prowadzéł chrzescijańsczi ùniwersytet robòtniczy i dzałalnosc spòłeczno-òswiatową w chrzescijańsczich związkach zawodowych. Był pierwszém kapelanam i dzałaczam powołanego w 1937 Stronnictwa Pracy. Po wybuchu II swiatowô wòjny z polecenia biskupa Michała Kozala ùrywał sã przed Gestapo we wsë Stanisławka w wòjewòdztwie lùbelsczim. W òkrese pòwstania warszawsczégò pod pseudonimam „Radwan III” był kapelanëm Karno [AK Kampinos], dzałajãcej m.in. w Laskach, oraz bólecã powstańsczégò.
Biskup lubelsczi
Pò zakòńczeni wòjny wrócéł do [Włocławka], gdze reòrganizowôł seminarium dëchòwne i pełnił òbòwiązczi rektóra. 4 strëmiannika 1946 òstôł mianowóny biskupã diecezjalnym, lubelsczi diecezji. Swiãcenié biskupie òtrzymoôł z rąk kardynała Augusta Hlonda, prymasa Pòlsczi.
W swòim herbie biskùpim ùmiescył słowa „Soli Deo” (Samemu Bògù). Służba Bògù samemu przez Marijã z Nazaretu bëła widoczna w jégò całém żëcu. Wiãzenné zapisczi zawierają pewną syntezę jegò maryjnosce, chtërej pòczątk je w czasach dzectwa i młodzëznë: „Wcześnie – napisôł – stracełem rodzeną memkã, chtera miôła szczególne nabòżéństô do Obraza Matczi Bòskiej Òstrobramskiej, dokąd jezdzôła z pielgrzémkã, jeszczé z Zuzeli. Mój ojc natomiast cągnął zawsze na [Jasną Górã]. Czésc Matczi Bòżej w dodómòwim żëcu bëła baro rozwiniętô. Czãsto gôdele razã różanc w wieczôrnych gòdzënach”.
Prymas Pòlsczi
thumb
Pò smierce prymasa Aùgusta Hlonda w 1948, gdy nôpòważniszé kandydat na jegò nastãpcã [biskup łomżyńsczi] zginął w wypadku samochodowym, Wyszyńsczi niespòdzajno òstôł mianowóny arcybiskupã metropolitã gnieźnieńsczim i biskupã warszawsczim oraz Prëmasã Polsczi. 12 stëcznika 1953 na konsystorzu w Rzymie òstôł nominowóny przez papieża Piusa XII kardinłem, członkiem kolegium kardynalsczégò]]. Brał ùdzél w szterëch konklawe: 1958, 1963|1963 niespòdzajno w zélniku 1978. W 1958, czëde òddano na niegò czile felowanów, i w 1963 béł przedstôwcã Pòrenkòwi Europy.
Béł inicjatorã zawarcia 14 gromicznika 1950 pòrozumienié z władzama komunistycznymi. Wyszyńsczi béł pierwszi w historëjò Kòscioła katolicczégò hierarchą, jaczi zdecydowôł sã na ùkłady z państwem rządzonym przez kòmunistów. Na wiesc ò jegò pòdpisaniu papież Pius XII, prowadzący pòlitykę antykòmunistycznã, miôł zagrozéc cofnięciem ùznania Wyszyńskiemu. W zamian za zagwarantowanié ùczenié religijò w szkòłach i funkcjonowanié Katolëcësczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò pòlsczi Kòscół ùznôł miedzã Zem Dostaniéch Nazôd Pòlsczi Ludowej. Béł przetrzymywòny w katolicczich klasztôrach z sostrą zakònną [Marią Leonią Graczyk] i ksãdzem Stanisławem Skorodeckim.
Chòrosc i smierc
W połowie strëmiannika 1981 u Wyszyńsczéegò rozpoznano nowotworową chòrosc. Mimo starań lékôrzy nie dało sã zahamòwac jej rozòju. 16 môja 1981 prymas przyjôł sakrameńt namaszczenié chòrych. Pò przyjęciu sakrameńtu zwrócéł sã do zebranych przy wërë, pònawizc m.in.do zamachu na życie papieża Jana Pawła II, chtëren miéł môl 13 mója: „Òpasowóm, że powinienem dzelic dolę Òjca Swiãtégô, jaczi wprôwdze pòzdnô, ale włãcziéł sã w mòje cerpienié”.
22 mòja 1981 slédny rôz wystãpił publicznie, òdemkliwając òbrady Rady Głównej Episkopatu Polski. Ùmurł szesc dni pòzny, w czwiôstk 28 môja, w ùroczystosc Wniebowstąpienia Pańskiego. W òficjalnym kòmunikace Rady Głównej Episkopatu Polski pòdôno, że przyczynã smierce béł „rozsany proces nowòtworowi jamy brzusznej ò wybitnej złosliwosci i chùtkòm postãpie”. 28 môja wieczorã przeniesono cało zmarłégù z Domu Arcybiskupów Warszawskich do kościoła seminaryjnego Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubieńca, gdze nastãpnié òdprawióna òstała msza żałobna pòd przewodnictwem kard. Macharskiego.
Ùpamiãtnienié
1 rujana 1999 przekształcóno warszawską Akademię Teologii Katolickiej w Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
W 2000 na ekrany kin wszedł pòlsczi film ''Prymas. Trzy lata z tysiąca'', òpówiadający ò ùwiãzenié Wyszyńsczégò przez władze PRL.
W Zuzeli funkcjonuje mùzeum pòswiãconé jegò pamiãcé.
Frãcëszk Jank
Frãcëszk Jank (ùr. 27 séwnika 1897 w Łãczëńsczi Hëce – ùm. 30 maja 1990), béł ksãdzã. Òn sztudérowôł i pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął 17 czerwińca 1923 rokù. Òn béł òd 1925 rokù doktor. W II swiatowi wòjnie òn béł krótczi czas w miemiecczim lagrze Stutthof. Òn béł ùczbiôrz w Wëższim Dëchòwnym Seminarium w Pelplinie i biwôł w Swiónowie.
Stefan Wyszyński
Proces beatyfikacyjny
29 môja 1989 z inicjatywy papieża Jana Pawła II rozpòczãł sã jegò proces beatyfikacyjny. Òdtądka przysługiwał mu titél słùgi Bòżégò.
Frãcëszk Jank
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Stutthof Kategòrëjô:Ùczbiôrze
Stefan Wyszyński
Proces beatyfikacyjny
Kategòrëjô:Katolëcczi kòscół Kategòrëjô:Biogramë
Marlon Brando
thumb|240px|Marlon Brando, 1948 rok Marlon Brando Jr. (ùr. 3 łżëkwiata 1924  w Omaha, ùm. 1 lëpińca 2004 w Los Angeles) – amerikańsczi aktór pòchòdzeniô niemiecczégò, hòlendersczégò, anielsczégò i irlandzczégò, jigrôł w taczich filmach jak A Streetcar Named Desire, On the Waterfront, The Wild One, The Godfather czy Apocalypse Now. Béł téż reżiserã westernu One-Eyed Jacks, w chtërnym sóm zagrôł.
Dostôł wiele nôdgród, m.in. dwa Òscarë (òprócz tegò dostôł jesz szesc nominacjów) – za The Godfather i On the Waterfront.
Wëprôcowôł swòj sztil aktórsczi jigrë, òpiarti na systemie Stanisławsczégò. Dlôte baro niechãtno ùcził sã ról. Temù òbczas krãcenia jegò scen, plan filmòwi bëł òbwieszóny kôrtkama z jegò kwestiama. Jegò sztil aktórsczi miôł cësk na taczich aktorów jak James Dean, Paul Newman , Robert De Niro czë Elvis Presley.
Dzectwò i ùczba
Ùrodzył sã w Omaha w stanie Nebraska jakno syn Dorothy Julia (z dodomu Pennebaker; 1897–1954) i Marlona Brando, Sr. (1895–1965), fabrëkańca paszë. Miôł dwie starszé sostry: Jocelyn Brando (1919–2005) i Frances (1922–1994). Wychòwôł się w wiérze Stowarzëszeniô Chrzescyjańsczi Ùczbë. Czëde miôł 11 lat, z rodzëzną wëjachał do Evanston. W 1937, òn i rodzëzna wëjachelë do Libertyville w Illinois, gdze Brando zaczął ùczbã w Libertyville High School. Pózni ùcził sã w Shattuck Military Academy w Faribault w stanie Minnesota.
Kariera
W 1944 rokù pierszi rôz pòkôzôł sã na Broadwayu w Music Box Theatre jakno Nels w dramace I Remember Mama ù bòkù Oskara Homolczi. W 1947 rokù w Ethel Barrymore Theatre wëstãpił janko Stanley Kowalski w pòkôzkù Tennessee Williamsa A Streetcar Named Desire. Pierszi rôz pòkôzôł sa na wiôldżim ekranié w roli Kena Wiloceka w dramace Freda Zinnemanna The Men(1950) z Teresą Wright, Everett Sloane i Dorothy Tree. Kreacjô Stanleya Kowalski w dramace Elii Kazana A Streetcar Named Desire (1951) dała mù nominacjã do Òscara dlô nôlepszégò aktóra i nôdgrodã nowòjorsczich kritików. Za pòstac meksykańsczégò rewolucjonisty Emiliano Zapatë w dramace historicznym Elii Kazana Viva Zapata! (1952) pò rôz drëdżi béł nominowóny do Òscara dlô nôlepszégò aktóra i téż òtrzimôł nôdgródã BAFTA w kategórie nôlepszi aktór pierszoplanówi i Złotą Palmã na Festiwalu w Cannes. Jakno Terry Malloy w melodramace kryminalnym On the Waterfront, (1954) òstôł uhonorowany Oscarã, Złotim Globã i nôdgrodą BAFTA dlô nôlepszégò pierwszoplanowégò aktora.
W 1973 rokù nie przëjął Òscara za rolã Don Vito Corleone w filmie Francisa Forda Coppoli The Godfather (1972), protestującë procëm diskriminacji Indian.
Sprawë priwatné
Ùmarł 1 lëpińca 2004 rokù w Westwood. Miôł 80 lat
Przëpisczi
Kategòrëjô:Film
Rok
Kategòrëjô:Astronomijô
Pólny proliszk
250px|thumb|Pólny proliszk Pólny proliszk (Viola arvensis) - to je ôrt roscënë z rodzëznë proliszkòwatëch (Violaceae Batsch). Ten proliszk rosce m. jin. na Kaszëbach.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Lëblewò
Lëblewò - to je wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół.
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Stółk
Stółk – jednoòsobny mébel do sedzeniô z òpiercém, z wiksza ò szkeletowi kònstrukcji.
Kategòrëjô:Méble
Féliks Marszôłkòwsczi
Féliks Marszôłkòwsczi (ùr. 7 zélnika 1914 rokù w Kartuzach – ùm. 1987 - béł dzéjôrz kaszëbsczi. Òn pisôł np. w Zrzeszë Kaszëbsczi w latach 1937 do 1939.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë
Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë (pòl.:Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd 1999 rokù, a zajimô sã gbùrzenim, rozwijem wsë, zjôdną przerobiną, rëbaczenim ë weterinarym i fitosanitarnym dozérënkã.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlskô
Waleska
Waleska - kaszëbszczé miono białgowsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Walesa abò Wala.
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Babidół
Babidół - to je kaszëbskô wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Bórk
Bórk - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Prawòsławié
thumb|Tak pòzwóny „prawòsławny krziż” thumb|Cerkwiô na [[Swiãtô Góra Grabarka|Swiãti Górze Grabarczi]] Prawòsławié (kalka z z grecczégò ὀρθοδοξία — dosłowno «prôwdzëwé naùczanié», «prôwdzëwé chwôlenié») — jeden òd głównëch czerënków chrzescëjaństwa, chtëren òstateczno wësztôłcył sã pò pòdzelenim jednolitégò chrzescyjańsczégò Kòscoła na wschòdny i zôpadny.
Prawòsławnô Cerkwiô ùznôwô sã za jediny, katolëcczi (pòwszechny) kòscół, chtërnégò założëcélã a głową jawi sã Jezës Christus. Naùczanié òpiérô sã na Swiãtëch Pismionach i Swiãti Tradicje, chtërnô òbjimô przede wszëtczim pòstanowienia pòwszechnëch sobòrów. Pòdstawòwim dogmaticznym dokùmeńtã Prawòsławiô jawi sã Nicejskò-kònstantinopòlsczi symbòl wiarë. Prawòsławnô Cerkwiô ùznôwô za swòjã całą historiã jedinégò Kòscoła do Wiôldżégò Rozłamù w 1054. Teologiô kòscoła sëgô apòstolsczich czasów (I st.). Prawòsławié nie ùznôwô niżódnëch rozsądzeniów sobòrów, chtërne bëłë zwòłané bez rzimsczi Kòscół ju pò rozłamie bënë chrzescëjaństwa.
Prawòsławné naùczanié, pòdobno jak katolëcczé, wëmieniwô na òglë sétmë sakrameńtów, ale nie je to w ti wierze dogmatã.
We wespółczasnym swiece do krajów, w chtërnëch prawòsławné mieszkańcowie są wiãkszoscą, słëchają: Biôłorëskô, Bùlgarskô, Czôrnogóra, Greckô, Grëzóńskô, Cyper, Nordowô Macedoniô, Mòłdawskô, Ruskô, Rumùńskô, Serbskô a Ùkrajina. Sama prawòsławnô Cerkwiô skłôdô sã zôs ze spòlëznë lokalnëch cerkwiów – aùtokefalicznëch i aùtonomicznëch. Kòżdô aùtokefalicznô Cerkwiô je czësto samòstójnô jeżlë jidze ò włôsné kanoniczné i administracyjné ùrządzenié. Aùtonomiczné cerkwie zanôlégają zôs òd jaczis aùtokefaliczny cerkwi.
W Pòlsce prawòsławné słëchają do Pòlsczégò Aùtokefalicznégò Prawòsławnégò Kòscoła.
Liturgiô
Nôwôżniészim òbrządkã w Prawòsławim je bizantińsczi òbrządk, ale dopùszcziwô sã téż jinszé. Liturgicznô doba zaczinô sã òb wieczór nôbòżeństwã nazéwónym wieczernia (òdpòwiednik katolëcczich niszpòrów). Liturgiczny dzéń kùńczi sã Eucharistią. Sama liturgiô skłôdô sã z trzech czãscë, jaczé zéwą sã Proskòmidiô, Liturgiô katechùmenów i Liturgiô wiérnëch.
Andrzejczi
Andrzejczi
thumb|céń rzucany przez figùrã z wosku thumb|Òbrôz H. Semiradzczégò "Noc sw. Andrzeja - Wróżbita", 1867 Andrzejczi- dzéń swiãtęgò Andrzeja, chtërny òbchòdzóny je 30 lëstopadnika.
Prawòsławié
Liturgiô
Wëstãpùje czile pòrządków sprôwianiô liturgii:
Andrzejczi
Andrzejczi
W dzéń przed, tak tej 29 lëstopadnika dzéwczãta robią sobie wróżbë, chtëre mają za zadanié przepòwiedzec jak bãdze nazewôł sã ich ùkòchóny. Dzysô przepòwiesce robióne są i przez knòpów i białczi.
Prawòsławié
Liturgiô
Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Andrzejczi
Andrzejczi
Swiãtô Andris je patrónã Szkòcje, Grecje i Rosje.
Historiô
ùwôżô sã, że swiãto to pòchòdzy ze starożôtnej Grecji, bo miono Andris(Andress) z greki aner, andros òznyczô chłop. Dôwni w Pòlsce dzéń ten nie béł leżnoscą do pospólny zabawë i zéńdzeniów młodzëznë, uchowa sã pamiãc ò wróżbòwech zwëkach. Czile starszych infòrmatorów przëbócziwô zwëk wkładaniô przez pannę pòd pòdëszkã- w noc przed dnia swiãtégò- kôrtków z chłopsczima mionama. Wëcydniãtô reno kôrtka òznôczô miono przińdnégò chłopa.
Sëchô
Sëchô - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.
Andrzejczi
Dzéń sw. Andrzeja w Polsce
W Polsce tegò dnia powszechne zabawë z rozmajitima wróżbama, colemało z przepòwiôdanim przińdnoscë ze sztôłtu lóny na wòdã pszczelënë. Drëdżim òbòwiązkòwôm elementem zabawô je wróżenié ze skòrzniów. Bótë ùczãstników zabawy ùstawioné są w rôdze, jeden za dredżim. Pòsôdôcz abò pòsôdôczka skòrznia, chtërny pierszi przestąpi próg bãdze żeniałô nôpierwi.
Dzéń sw. Andrzeja w innëch krajach
W Niemczech Andrzejczi òbchòdzóny są w ten sam dzén co w Polsce. ù nich dzéwczãta, chtërne ni mają chłopa, a bë chcałë mùszą prosëc ò pòmòc sw. Andrisa, a téż jak bãdą szłë spac mùszą bëc wëzeblokłi i wtedë w nocë przësni sã im ten jediny. Na ùkrainie dzéń ten przepôdô 13 gòdnika. Na andrziéjkòwôch zôbawach przede wszëtczim sã wróżô, do zabôwô ùżiwô są téż bómków i plińców, chtërne mają pomóc w nalizéniu chłopa. Swiãtô Andrys je patrónã Szkocji i tam 30 lëstopadnika, czej dzéń swiãtégò je Swiãtem Narodnym- je to dzéń bankerczszi.
R
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Ii R, r – òsmënôstô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu.
Andrzejczi
Bibliografiô
Kategòrëjô:Òbrzãdowi rok Kategòrëjô:Swiãta
R
W kaszëbsczim alfabéce je 26-ą lëtrą.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu Kategòrëjô:Lëtrë kaszëbsczégò alfabétu
Zdënejce
Zdënejce - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Vanna
thumb|Vanna Ivana Vrdoljak-Vanna, (ùr. 1 séwnika 1970) je chòrwacką spiéwôrką.
Kategòrëjô:Mùzycë
Ùkrajińsczi jãzëk
Ùkrajińsczi jãzëk (ùkr. українська мова) – jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. Gôdô nim kòl 45 mln lëdzy, wikszi dzél jaczich mieszkô w Ùkrajinie. Òn je państwòwim jãzëkã w Ùkrajinie i jednym z państwòwich jãzëków w Naddniestrzu. Ùkrajińskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w Biôłorësczi, Mòłdawsczi, Pòlsce, Rusczi, Rumùńsczi, Słowacczi, Kazachstanie, Argentinie, Brazylsce, Wiôldżi Britaniji, Kanadze, Zjednónych Krajach Americzi.
Wedle genealogii nôblëższim ùkrajińsczimù je biôłorusczi jãzëk; òd IX-XI st. òbadwa jãzëczi dzélowò fòrmowałë sã na pòspólnym dialektowim spòdlim – òsoblëwie nordowé dialektowé karno ùkrajińsczégò jãzëka twòrzi dialektowé continuum ze skrôwnyma pôłniowima biôłorusczima gwarama Pòleségò. W strzédnowiekù òbadwa nôrodë miałë pospólny jãzëk w knégach.
Wespółczasno dlô zapisu ùkrajińsczégò jãzëka ùżiwô sã adaptowóny cyrilicë, jakô skłôdô sã z 33 lëtrów. Òsoblëwòscą ùkrajińsczégò alfabétu (w przërównanim z jinëma cyrilicczima) je brëkòwanié lëtrów Ґ, Є a Ї.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
Kòło
thumb|right|Białka z kòłem kòl 1890 rokù
Łóżkò
Łóżkò - to je zort mébla, chtëren przëdaje sã do spaniô abò òdpòczinkù leżąc.
Kòło
Òglowé ópis
Kòło - to je dargòwô tërlëka, chtërny nëkòwną mòcą są lëdzczi mùskle przë ùżëcém pedalów. Prawie wiedno dwùkòłowi, jednoszlachòwi, z kòłama ò ti sami przemiarze i lińcuchòwim nëkã na tylné kòło. Jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã to je kòłowô turistika. Przóde lat noszëł pòzwã wielocyped i bicykl. Terô pòlskô pòzwa pòchòdzy òd brëtëjsczi firmë Rover, chtërna przódë zajima sã robieniém kòłów.
Łóżkò
Kategòrëjô:Méble
Kòło
Òglowé ópis
Kategòrëjô:Turistika
Nowi Wedel
thumb|100px|right|Nowòwedelsczi herb Nowi Wedel (we zdrojach: Hassone de Wedele 1303, Wedele 1313, Nienwedel 1338, Nigen wedel 1355, de noua wedel 1356, Wedel 1362, Neu Wedell 1833, Neuwedell; pòl. Drawno, miem. Neuwedell) – gard w chòszczeńsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Drawą.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Równiô
thumb|250px|Mùlarskô równica Równiô - w technice (np. w bùdowiznie) do ji wëznôczaniô je dobrô równica.
Kategòrëjô:Fizyka
Kòmóda
Kòmóda - to je skrzëniowi mébel, w chtërnym są szëflôdë, a òne przëdają sã do trzimaniô w schòwie piérzë.
Kategòrëjô:Méble
Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò (pòl. Województwo kujawsko-pomorskie) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi.
Stolëcznyma gardama kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa są Bëdgòszcza ë Toruń.
Wiéchrzëzna - 17 969 km²
Lëdztwò - 2 068 000
Kùjawsczé gardë
!
Jastrzãbié
Jastrzãbié (pòl. Jastrzębie Dziemiańskie) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë.
Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë Kategòrëjô:Kaszëbë
Skrzënia
Skrzënia – to je skrzëniowi mébel, w chtërnym je plac do trzimaniô rzeczi w schòwie.
Kategòrëjô:Méble
Môłé Brëskòwò
Môłé Brëskòwò (pòl. Bruskowo Małe) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Stołpskò.
Kategòrëjô:Gmina Stołpskò
Lew
thumb|Azjacczi lew (Panthera leo persica) - w [[Zoolodżny ògard|zoolodżnym ògardze]] Lew (Panthera leo) - to je susk z rodzëznë kòtowatëch.
Ten rabùszny zwiérz je w herbie m.jin. Pùcka.
Kategòrëjô:Susczi
Gazowi blatk
Gazowi blatk – to je zort blatka, w chtërnym je wëzwëskiwóny zemny gaz abò miészónka jinéch gazów. Taczé blatczi są m.jin. Kaszëbach.
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia
Reduń
Reduń (pòl. Raduń) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë.
Schódno
Schódno (pòl. Schodno) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë Kategòrëjô:Kaszëbë
Dakòwô łasëca
Dakòwô łasëca (Vespula germanica) - to je ôrt żôłto-czôrnëch òwadów z rodzëznë łasëcowatëch. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Òwadë
Tarnobrzeg
thumb|100px|right|Herb Tarnobrzega Tarnobrzeg je gard pòdkarpacczégò wòjewództwa w Pòlsczi Repùblice.
Płãsë
Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë Kategòrëjô:Kaszëbë
Tarnobrzeg
Kategòrëjô:Pòdkarpacczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Mscëwòj
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Sting
thumb|Sting w 2018 Sting (ùr. 2 rujana 1951 w Wallsend jakò Gordon Matthew Sumner) – britijsczi mùzyk, mùltiinstrumentalista, kòmpòzytór i wòkalista.
Dzectwò i ùczba
Gordon Matthew Sumner ùrodzył sã w Wallsend, robòtniczi dzélnicë Newcastle w Anglii. Je nôstarszim z szterëch dzecy małżeństwa Audrey Cowell i Ernesta Sumnera. Mô brata Philipa i téż dwie sostry: Angelę i Anitę. Sumner został wychòwóny w tradicji rzimskòkatolëcczi (jegò starka pòchòdzyła z irlandsczi familie).
Ùczbã zaczął w katolëcczi spòdlowi szkòle St. Cuthbert's. Pò tim złożëł egzamin wstãpny na Ùniwersytet Warwick w Coventry, żebë sztudérowac anielską filologiã. Sztùdérowôł tam jeden semester i wrócył do Newcastle, gdze przez pół rokù robił na bùdowie.
Pózni robił w administracji jakno ùrzãdnik. W latach 1971-1974 chòdzył do szkòły ò profilu pedagogicznym. Pò tim przez dwa lata robił jakno szkólny w rzimskòkatolëcczi spòdlowi szkòle w Cramlington.
Pòczątk
Òd nômłodszëch lat chcôł òstac mùzykańtã. Na pòczątkù spiôwôł z dżezowama karnama, taczima jak Phoenix Jazzmen, Last Exit czë The Newcastle Big Band.
Kariera z The Police
W 1977 rokù Sting, Stewart Copeland i Henry Padovani usadzëlë w Londinie rockòwé karno The Police. Karno wëdało czile znónëch albùmów i zdobëło 6 nadgrôd Grammy na pòczątkù lat òsmëdzesątëch. Jich òstatny albùm Synchronicity ùkazôł sã w 1983 rokù. Òd 1986 rokù Sting rozpòczął karierã w pòjedinkã.
Piechóce
Piechóce (pòl. Piechowice) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë.
Sting
Lata 80.
thumb|left|Sting, łżëkwiat 1989 W séwnikù 1981 roku Sting miôł pierszą prezentacjã w pòjedinkã, na kòncercë dlô Amnesty International. Zaśpiéwôł tam „Roxanne”, „Message In A Bottle” i téż „I Shall Be Released”. Kòle Stinga bëlë tam téż Eric Clapton, Jeff Beck czë Phil Collins.
Piechóce
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë Kategòrëjô:Kaszëbë
Sting
Lata 80.
thumb|Òb czas kòncertu
W 1986 rokù òstôł wëdóny kòncertowi albùm „Bring on the Night”.
Lata 90.
Pò smiercë swòjegò òjca (1989) Sting w 1991 rokù wëdôł platã ò title „The Soul Cages”. Albùm zdobëł titel platinowi platë w USA. Drëgą platkã – „Acoustic Live in Newcastle” Sting nagrôł jesénią 1991 rokù, na trase „The Soul Cages Tour”.
thumb
Aktorskô kariera
W 1978 pòjawił sã, do grëpë z nôleżnikama karna Sex Pistols, w filmie Chto ùszmitnął Bambi? (Who Killed Bambi?). Film nie òstôł równak ukòńczóny. Òficjalnô tej Sting pierszi rôz pòkôzôł sã w filmie Quadrophenia Franca Roddama. Nôwôżniészô rola Stinga to pòstac Feyda-Rauthy w filmie science fiction Davida Lyncha, pt. Diuna (1984). Pòtemù zôgrôł w filmie Franca Roddama, 'The Bride (1985). Wëstãpił téż w dramace Giulia e Giulia (1987) Petera Del Monte i téż pòjawił sã w filmie The Adventures of Baron Munchausen (1988) Terry’ego Gilliama. W 1995 rokù wëstãpił w The Grotesque/Gentlemen Don't Eat Poets Johna-Paula Davidsona.
Sting wëstãpiwôł téż w telewizyjnëch produkcjach (Captain Planet and the Planeteers, Simpsonach i Ally McBeal).
Sprawë priwatné
W latach 1976–1984 béł chłopã aktórki Frances Tomelty. W 1992 pòslëbił Trudie Styler – aktórkã i producentkã filmową. Jich nômłodsza córka, Eliot Sumner, téż je spiéwôczką, a sën (z Frances Tomelty), Joe Sumner, je liderã karna Fiction Plane.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Mùzyka
Séwny groszk
thumb|Séwny groszk Séwny groszk (Lathyrus sativus L.) – to je ôrt jednoroczny (latny) rоѕсёnё z rodzëznë bòbòwatëch (Fabaceae). Jegò zôrna są np. do robieniô jedzeniô.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Trzebùń
Trzebùń (pòl. Trzebuń) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë.
Nôcetka
thumb|Nôcetka Nôcetka abò nokce (Calendula officinalis L.) - to je roscëna z rodzëznë astrowatëch (Asteraceae Dumort). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach w ògródkach. Jãzëczkòwé kwiatë nôcetków są pòmòcné przë lékarzeniu wątrobë.
Rozmajitoscë
Aleksander Majkòwsczi w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. nokce bëłë dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną.
Kategòrëjô:Léczné roscënë Kategòrëjô:Bòtanika
Radio Kaszëbë
Radio Kaszëbë – priwatnô regionalnô radiowô rozsélnica, chtërnô bëła zapùszczenô 18 gòdnika 2004 rokù. Kòncesjonariuszã i załóżcą rozsélnicë je Stowôra „Pùckô Zemia”.
Programa Radia Kaszëbë dochôdô do 800 tës. słëchińców na Pòmòrzim (w Trzëgardze, krézach: pùcczim, wejrowsczim, kartësczim, kòscersczim, lãbòrsczim, niechtërnëch dzélach chònicczégò, gduńsczégò, starogardzczégò i tczewsczégò krézu).
Dzél programù radio nadôwô w kaszëbsczim jãzëkù. 60% całownotë programù zajimô mùzyka (w tim i kaszëbskô). Co gòdzënã radio nadôwô lokalné infòrmacje, jaczich mòże słëchac w programie „Klëka”.
Radia Kaszëbë mòżna słëchac na czãstotlëwòscach :
Òbaczë téż
CSB TV
Przëpisczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Richtenberg
thumb|100px|right|Richbarsczi herb Richtenberg (we zdrojach: Richeberg 1231, Rikenberg 1242, Rychenbergk 1352, Richtenberghe 1508, Richtenberg; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Richbarg, Richbarch, Rzéczënbrzég) – gard w krézu Vorpommern-Rügen w kraju Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë.
Lëdztwò gardu: 1.407 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 15,63 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Miemiecce Kategòrëjô:Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë
Krynica Morska
thumb|100px|right|Herb gardu Krynica Morska (we zdrojach: Calebergh 1504, Calberg 1506; Kahlberg & Lieb 1796-1802, Kahlberg ... wraz z przyległą osadą Lipe, Łysa góra, Łysa Góra-Lipa - Kahlberg-Liep 1941, miem. Kahlberg-Liep) – to je gard, a téż kùrort w nowòdworsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie na Swiéżi Nierzeji.
Lëdztwò gardu: 1.339 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 116,01 km2
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Kòłowô turistika
thumb|Kòło do jachaniô, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã Kòłowô turistika - jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã np. kòłową stegną, a przë tim òbzerac snôżé widzënczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Turistika
Skłôd apòstolsczi
Skłôd apòstolsczi (Symbolum Apostolicum)
Kaszëbsczi jãzëk
W kòscele je mówiony Skłôd apòstolsczi m.jin. pò kaszëbskù.
Lingua Latina
Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Ònufri
Ònufri - kaszëbszczé miono chłopsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Nufri. Jeden stolem miôł miono Ònufri.
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona
Anielsczé pòzdrowienié
Kaszëbsczi jãzëk
W kòscele je mówiony Anielsczé pòzdrowienié m.jin. pò kaszëbskù.
Lingua Latina
Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Przëkôzanié miłotë
Dwa przëkôzania miłotë w kòscele są znóny m.jin. pò kaszëbskù:
S
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Ss S, s – dzewiãtnôstô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu.
Przëkôzanié miłotë
Lëteratura
Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
S
W kaszëbsczim alfabéce je 27-ą lëtrą.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu Kategòrëjô:Lëtrë kaszëbsczégò alfabétu
Pòd Twòjã òbronã
Pòd Twòjã òbronã (Sub Tuum Praesidium) – to je chrzescëjańskô mòdlëtwa z III stalata.
Lingua Latina
Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Tokarë
Tokarë (pòl. Tokary) - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Biôłogarda (gard)
Wiéchrzëzna: 25,73 km²
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Martinika
thumb|Martinika Martinika (Martinique) - to je òstrów kòl Americzi. Dzysdniowò òn słëchô do Francëje.
Kategòrëjô:Francëjô
Diôbli pôlc
Diôbli pôlc - to je skamiałosc - dzél strzôłczi. Kaszëbi gôdelë: "Ù Paróna!" i mòże czedës z nim béł zrzeszóny diôbli pôlc abò grzmòtny kam.
Gniewòwò
Gniewòwò (pl. Gniewowo) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò.
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
Bobolice
thumb|100px|right|Herb gardu Bobolice (we zdrojach: Bobolitz 1262, Bublitz 1288, Bubblytze 1369, Bubòlc (Cenôwa); miem. Bublitz) – gard w kòszalëńsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.
Lëdztwò gardu: 4.365 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 4,77 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Swiecé (nad Òdrą)
Lëdztwò gardu: 34.586 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 200,12 km2
Wiążnica
Wiążnica - to je maszina ùżiwónô w gbùrzëznie do  zautomatizowónégò seczeniô zbòżégò, seminny trôwë i rapsu, ùkłôdaniô zesekłégò materiału w snopë i wiązaniô jich pòwrózkiem.
Ùchódnik
Ùchódnik - to je człowiek, chtëren ùchôdô ze swégò kraju, bò mô strach, że tu mòże nie przeżëc. Tak mòże bëc np. òb czôs wòjnë.
Swiecé (nad Òdrą)
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Miemiecce Kategòrëjô:Brambòrzkô
Wiążnica
Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Wiszniowô slëwa
thumb|Wiszniowô slëwa Wiszniowô slëwa (Prunus cerasifera Ehrh.) - to je czerz abò môłé drzéwiã z rodzëznë różowatëch (Rosaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
Bieszkòjce
Bieszkòjce (pl. Bieszkowice) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
Bùkówka
Bùkówka (pòl. Bukówka) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Stołpskò.
Kategòrëjô:Gmina Stołpskò
Alabaster
Alabaster - to je zort gipsu.
T
<div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Tt T, t – dwadzestô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu.
Alabaster
Kategòrëjô:Chemijô
T
W kaszëbsczim alfabéce je 28-ą lëtrą.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu Kategòrëjô:Lëtrë kaszëbsczégò alfabétu
Lesny piekùt
Kategòrëjô:Ptôchë
Garc (nad Òdrą)
thumb|100px|right|Herb Garca Garc (miem. Gartz (Oder)) - garc we ùkrzańsczim krézu w Brambòrzce nad Òdrą.
Lëdztwò gardu: 2.492 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 61,69 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Miemiecce Kategòrëjô:Brambòrzkô
Lesniewò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Pùck
Zanokczëca
thumb|Zanokczëca Zanokczëca (łac. paronychia) - to je zariwnô chòrosc kòl paznokca. Òna biwô baro bòlesnô.
Magnoliô
thumb|Magnoliô Magnoliô (Magnolia) - to je szlach drzéwiãt abò krzów z rodzëznë magnoliowatëch (Magnoliaceae), chtëren rosce wiele lat. To je òzdobnô roscëna, chtërna biwô sadzonô np. na Kaszëbach, ale tu je jich mało.
Zanokczëca
Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 181
Kategòrëjô:Medicyna
Kamiéń (wies)
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Przewóz
Przewóz (pl Przewóz) – to je kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Òna je w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù.
Magnoliô
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Léczné roscënë
Przewóz
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Chmielno Kategòrëjô:Kaszëbë
Strzélón
thumb|Strzélón Strzélón (łac. panaritium) - to je zariwnô chòrosc pôlca.
Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 185
Kategòrëjô:Medicyna
Strzébro
Strzébro (łac. argentum) – to je chemiczny pierwiôstk, metal.
Lëteratura
Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi
Czôrnô sykórka
left|thumb|Czôrnô sykórka Czôrnô sykórka (Periparus ater) – to je môłi ptôch z rodzëznë sykórkòwatëch. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach, téż òb zëmã ją mòże tu widzec.
Kategòrëjô:Sykórkòwaté
Tawãcëno
Tawãcëno - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w lãbòrsczim krézu, w gminie Nowô Wies. Tu je kòscół.
Bącz
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Tawãcëno
Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies
Czôrnówkò
Czôrnówkò - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w lãbòrsczim krézu, w gminie Nowô Wies.
Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies Kategòrëjô:Lãbòrsczi kréz
Błotnô sykórka
left|thumb|Błotnô sykórka Błotnô sykórka (Poecile palustris syn. Parus palustris) – to je môłi ptôch z rodzëznë sykórkòwatëch. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach.
Lëteratura
Kategòrëjô:Sykórkòwaté