cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tërecczi jãzëk
thumb|right|Przëmiar tërecczégò jãzëka Tërecczi jãzëk (türkçe, türk dili) je jãzëkã ùżiwónym jakno rodnô mòwa przez wicy jak 83 miliónë lëdzy na swiece, a to pòkaziwô, że je to nôbarżi znóny jãzëk z karna tërecczich jãzëków. Jegò brëkòwnicë żëją pierszim dzélã w Tërecce ë na Cyprze, a môłima karnama w Irakù, Grecce, Bùlgarsce, Macedońsce, Albańsce, w Kòsowie i jinëch dzélach Pòrénkòwi Eùropë. Pò tëreckù gôdają téż miliónë wnożników w Zôpadny Eùropie, nôbarżi w Miemiecce.
Kategòrëjô:Lingwistika Kategòrëjô:Tërecczi jãzëk
Miłowò
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Zwëczajny skąks
thumb|Zwëczajny skąks Zwëczajny skąks (Mephitis mephitis) - to je ôrt suska z rodzëznë skąksowatëch. Òn żëje w Nordowi Americe i mòże chwatac np. môłé suskë.
Kategòrëjô:Susczi
Kòlbrzég
thumb|100px|left|Kòlbrzesczi herb thumb|130px|Kòlbrzeskô kònkatédra Kòlbrzég (we zdrojach: Kòlbrzèg (Cenôwa); pòl. Kołobrzeg, miem. Kolberg) - gard ë gmina w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie. Tu je mòżlëwé słonowòdowé kąpanié. Kòl 1370 rokù tu bëło gôdóné pò kaszëbskù.
Wiéchrzëzna: 25,7 km²
Lëdztwò: 46 830 mieszkańców (2014)
Òbaczë téż
Kaszëbi
Szénajda
Szénajda - to je kaszëbskô wies w gminie Kòscérzna, w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Bòcóni mech
right|thumb|Bòcóni mech Bòcóni mech (Polytrichum piliferum) - to je ôrt mechù. M. jin. na Kaszëbach rosce gò dosc wiele.
Kategòrëjô:Mechë
Òbrôcnik
Òbrôcnik (łac. axis) – je w szkelece drëdżim z pôcorów w szëji. Òn mô ząb (dens).
Stôrô Hëta (gduńsczi kréz)
Stôrô Hëta (pòl. Stara Huta) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Biôłé Jezoro (gmina Chmielno)
Biôłé Jezoro (pòl. Białe Jezioro) to je jezoro ò wiéchrzëznie 88,1 ha w gminie Chmielno, w kartësczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Plëta
thumb|Plëta na szasëji Plëta - to je niewiôldżi zbiérnik wòdë abò jiny ceklënë na wiéchrzëznie zemi. Zwiksza òna je pòtemù jak deszcz chilôł.
Kategòrëjô:Hidrologiô
Nowô Wies (Gmina Kòscérzna)
Nowô Wies - to je kaszëbskô wies w gminie Kòscérzna, w kòscersczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. W 2008 rokù tu mieszkało 360 lëdzy.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Turze
left|200px|thumb|Kòscół Turze (pòl. Turze) - to je kòcéwskô wies w Pòlsce w òbéńdze Starogardsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w dërszewsczim krézu, w gminie Dërszewò. Tu je kòscół ë szkòła.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Dërszewsczi kréz
Grabòwsczé Jezoro
Grabòwsczé Jezoro (pòl. Jezioro Grabowskie) to je jezoro ò wiéchrzëznie 135,0-140,7 ha w w kòscérsczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca
Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca "Serôkòjce" (pòl. Kaszubski Zespół Pieśni i Tańca „Sierakowice”) – je amatorsczim karnã założonym w 1980 r. Do dzysô òni są propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach, akademiach i ùroczëznach w kraju, jak téż za grëńcą. Na repertuar karna skłôdają sã kaszëbsczé: piosenczi, melodie i tuńce. To Karno bëło m. jin. w: Belgijsce, Francji i Italsce, wëstãpiwało w programach radia ë telewizje. Karno za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, m.jin. Medal Stolema (1992).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Mùzyka
Marijën Kòscół w Sztecënie
Kategòrëjô:Pòmòrskô Kategòrëjô:Sztecëno
Mòrawskô
thumb|200px|Mòrawskô thumb|200px|Fana Mòrawskô thumb|200px|Brno westrzédz Mòrawskô je historëczny krôj w westrzédnej Eùropie. Dzél Czesczi Repùbliczi. Stolecznym gardã Mòrawskô je Brno.
Geògrafijô
* Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Brzëszny tifùs
thumb|Brzëszny tifùs ù dzecka Brzëszny tifùs (Typhus abdominalis) - je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy Salmonella typhi, ale wôżny mòże bëc wiselnô wòda. Przë ti chòroscë zwiksza je gòrączka. Z brzësznym tifùsã m.jin. na Kaszëbach béł jiwer.
Kategòrëjô:Medicyna
Nów
thumb| Miesądz - to je jedna z fazów Miesądza, jak òn je midzë Słuńcã a Zemią. W nowù Miesądza z Zemi ni ma widzec. Procemną fazą je pełniô.
Kategòrëjô:Miesądz
Szczenurzé
Szczenurzé - to je wies w gminie Wickò w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Wickò
Zédżer
thumb|Zédżer thumb|Piôskòwi zédżer - klepsydra thumb|Orloj, astronomiczné zédżer z [[Praga|Pradżi ]] thumb|Słuńcowy zédżer na [[Rôtësz Przédnégò Gardu|Rôtëszu w Gduńsku ]] thumb|Elektroniczno-wòdny zédżer w Kanazawa, [[Japòńskô ]]
Zédżer – przërëchtënk do cągłégò pòmiaru, mierzënkù czasu. Insze słowë ò zédżerze: gòdzynk, czëkôcz, zégark, czasownik, òkrôwka.
Zédżerë mòżnô pòdzelëc na:
Zastosowanié zédżerów
Zédżerë nalôzłë zastosowanié do mierzeniô i wskazëwaniô czasu w rozmaitëch célów:
Nowãcëno
Nowãcëno - to je wies w gminie Wickò w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. To je wies krótkò Łebë.
Kategòrëjô:Gmina Wickò
Zédżer
Historejô zédżerów
thumb|Angbuilgu - mòbilny, słoneczny zédżer z [[Kòreja|Koreji, cząd dinastëji Joseon]] Pierszi atomòwi zédżer powstôł w 1948 ròkù.
Przëpise
Kategòrëjô:Technika
Pòlodofôłtowô rëna
Pòlodofôłtowô rëna – je pòdłùgòwatą - rechùjącą tej sej dzesątczi kilometrów zôpadlëną - wëszlamòwóną pòd lodofôłtã przez płënącé pòd nim wòdë (pòd wiôldżim hidrostaticznym cësnienim). Ji szerokòsc dochôdô do pôrãsta metrów a długòsc òd czile do cziledzesąt kilometrów; dno je nierówne. Pò ùstãpienim lodofôłtu òna nie bëła do widzeniô, bò bëła fùl zastarzałégò lodu, przëkrëtégò mòrenowim materiałã; pòkôzała sã dopiérze pò òceplenim sã klimatu, przez wëtopienié sã negò zastarzałégò lodu. Niechtërne rënë mògą miec jinszą genezã.
Lëteratura
Kategòrëjô:Geògrafijô
Kaspijsczi tigris
thumb|right|220px|Kaspijsczi tigris w 1899 rokù Kaspijsczi tigris (Panthera tigris virgata) - to béł pòdôrt suska z rodzëznë kòtowatëch (Felidae). Ten zwiérz wëdżinął, a żił w Azje.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Azëjô Kategòrëjô:Susczi
Przemòga
left|170px|thumb| Przemòga w II swiatowi wòjnie Przemòga - to je nacëskanié na mëslenié, prowadzenié sã abò fizyczny stón człowieka, chòc òn sã na to nie zgòdzył. To dô m.jin. fizyczną i psychiczną przemògã.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Prawò
Kaszubia Kòscérzëna
Kaszubia Kòscérzëna (Kaszubia Kościerzyna) - klub balôrzów z Kòscérznë. Òni kòpią balã w III zdrëszënie w Pòlsce.
Kategòrëjô:Kòscérzna Kategòrëjô:Szpòrt
Sôrbsk
Sôrbsk - to je wies w gminie Wickò w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Zambiô
Zambiô - to je państwò w pòłniowi Africe. Stolëca i nôwikszi gard to je Lusaka. W Zambie są stolemné kataraktë i wodospadë Mosi-o-Tunya (Wiktoriô) na rzece Zambezi.
Kategòrëjô:Afrika
Chris Pine
thumb|right|Chris Pine Chris Pine, (ùr. 26 zélnika 1980), je amerikańsczim teatrownikã.
Kategòrëjô:Film
Tiber
Tiber - to je rzéka we westrzédny Italsce. Òn płënie m.jin. przez Rzim
Kategòrëjô:Italskô
Mirosława
Mirosława (ùr. kòl 1190 rokù) - to bëła wiele lat ksyżnô Zôpadny Pòmòrsczi. Òna i ksyżëc Bògùsłôw II miele sëna Barnima I. Bëła sostrą Swiãtopôłka II. Òna mia wiôlgą starã ò kòscelné fùńdacje. Za ji czasów gòscą na szczecëńsczim dwòrze béł ksyżëc Sambòr II. Jich òjcem béł Mscëwòj I.
Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi
Zwëczajnô wika
thumb|Vicia sativa Zwëczajnô wika (Vicia sativa) - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach gbùrze ją selë np. z ówsã na zymkù, żebë miec zeloné dlô chòwë. Wierã dlô nich jak pisze Bernard Zëchta zwëczajnô wika i kaszëbskô wika to bëło jedno.
Lëteratura
Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1976, tom VII, s. 360.
Pełniô
thumb|Pełniô przë bezchmùrnym niebie Pełniô - to je jedna z fazów Miesądza, jak òn je pò procemny stronie Zemii jak Słuńce. Leno przë pełnii mòże bëc zacmienié Miesądza.
Kategòrëjô:Miesądz
Zygmuńt Wróblewsczi
Zygmunt Wróblewszczi
thumb|Zygmunt Wróblewski
Urodzëł sã 28 rujana 1845 rokù w Grodnie –polsczi fizëk członek akademii Ùmiejętnosce. Òd 1880 rokù òstôł profesora Ùniwersytet Jagielońsczégò. Òn znalazł kaskadowo metoda skroplonia gazów.Òn sztuderowôł w Kijowie, jednako òn je przerwôł czedë miôł 18 latów,bò przëstopiôł do do Powstanigò Styczniowégò. W końcu òn zamieszkôł w Krakowie.W Krakowie òn zajãł sã skropleniem gazów. Wëznaczôł sã kryticznë  temperaturë temperature  szeregù gazów w tim parametre ktyticzi dlô  wodorù. W rokù 1882 jakò pierwszi wëtwôrził klatrat  dwutlenku węgla i baderôwôł  jegò własnosce. Tede òn spôtkôł arola Òlszewszégò – chemika i i profesora Ùniwersytet Jagielońsczégò – z nim òn dôkònônoł w 1883 rokù pierszégò na swiece skroplenia tlenu i azotu co béło wiôldżim wëdarzeniem na swiece. Pòzni òni oba zestalele tagże dwutklene wãgla i alkoholu.Òni do tèg‘ò użële  kaskadowi metodeskraplania. Gazów pòd zmniejszonëm ciśnieniem. Wróblewszczi ùmarł wczesno czedë miôł  43 lata, miôł  tragicznë wypadek, w laboratorium bò  rôzlôł sobie na òbleczënie zawartość lômpë naftowi. Decëzeją Midzënarodowégò  Ùni Astronomiczni  w 1976  rokù mionem Zygmuta Wróblewsczégò  òstôł krater  Wróblewszegò na Ksãżëcu
Przëpise
Zachòwôł sã blt nôdpolonë biurka razã z przemocówenë resztkoma lãmpe naftowi przechòwonë w [[Uniersytet jagieloński|Ùniwersytet Jagielońsczégò]
Prace Zygmunta Wróblewskiego dostępne w Sieci
Katalog HINT
Kategòrëjô:fizëka
Charbrowò
Charbrowò to wies w gminie Wickò w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu dlô lëterzczich Kaszëbów bëłë jesz w XIX w. głoszoné kôzania pò kaszëbskù. Aleksander Hilferding pisôł ò Kaszëbach w ti parafiji.
Lëteratura
Kategòrëjô:Gmina Wickò Kategòrëjô:Lãbòrsczi kréz
Céza
thumb|Łowienié cézą Céza - ôrt secé do łowienô rëbów przë dnie np. bańtków. Cézą rëbôcë mògle łowic np. w Bôłce. Friedrich Lorentz (1934) pisôł, że Kaszëbi łowile cézą òb noc.
Kategòrëjô:Rëbaczenié Kategòrëjô:Mòrskô kùltura
Sybirsczi tigris
thumb|right|220px|Sybirsczi tigris Sybirsczi tigris (Panthera tigris altaica) - to je pòdôrt suska z rodzëznë kòtowatëch (Felidae). Ten zwiérz jesz nie wëdżinął, a żëje w Azje, ale tëch tigrisów je mało.
Kòszalëno
thumb|right|Kòszalëńskô katédra thumb|100px|left|Kòszalëńsczi herb thumb|100px|left|Stôri kòszalëńsczi herb thumb|100px|left|Nôstarszi kòszalëńsczi herb (jaczim béł baro krótkò) Kòszalëno (we zdrojach: Kòszaléno (Cenôwa); pòl. Koszalin, miem. Köslin) - gard w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.
Łebcz
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Pùck
Kòszalëno
Nadanié gardzczich prôw: 1266
Wiéchrzëzna: 98.33 km²
Pradolëzna
Pradolëzna – to je szerokô dolëzna, òglowò ò równoleżnikòwim rozwicym (pôłniowe rozwicé mô le Kaszëbskô Pradolëzna), sparłãczoné z dłëgszim pòstojenim lodofôłtu i wërzezbioné przez rzéczné i topnicowé wòdë, jaczé w nich płëną. Niechtërny geòmòrfòlogòwie dopisëją kaszëbsczim pradolëznòm jinszą genezã; bierzą je za fòrmë przed òstatnym zlodzenim.
Kòszalëno
Lëdztwò: 107146 mieszkańców (2009)
Pradolëzna
Lëteratura
Kategòrëjô:Geògrafijô
Kòszalëno
Òbaczë téż
Kaszëbi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Kòmnino
Kòmnino - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, w chtërny czedës mieszkelë Słowińcë. Tu w 2008 rokù mieszkało 70 lëdzy.
Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Pòmòcny jãzëk
mały|21.02.2014 Pòmòcny jãzëk - to je jãzëk, w chtërnym lëdze mògą składac wniosczi (w mòwie abò na pismie) w gminie. Tikô sã to lëdzy, jaczi pòsługiwają sã regionalnyma abò miészëznowima jãzëkama, a mòże to bëc np. kaszëbsczi jãzëk. Mòżlëwòta brëkòwaniô pòmòcnégò jãzëka òznôczô, że òsobë nôleżącé do miészëznë mają prawò do: 1) sczerowiwaniô do òrganów gminë w pòmòcnym jãzëkù w pisowny abò gãbny fòrmie wniosków; 2) zwënégòwaniô, na wërazné żëczenié, òdpòwiescë téż w pòmòcnym jãzëkù w pisowny abò gãbny fòrmie. Na spòdlim wnioskù zajinteresowónëch lëdzy trzeba zezwòlëc na pòsługiwanié sã abò przëjãcé nôzwësków w brzmienim w regionalnym abò miészëznowim jãzëkù.
Kaszëbsczi je pòmòcny jãzëk w gminach:
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk Kategòrëjô:Lingwistika
Szadô wika
thumb|Szadô wika Szadô wika (Vicia villosa) - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach gbùrze ją selë z żëtã przed zëmã np. na zeloné dlô chòwë w przińdnym rokù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Theobald Mathew
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Hopòwò
Hopòwò - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w òbéńdze gminë Somònino.
Kategòrëjô:Gmina Somònino Kategòrëjô:Kaszëbë
Òlga Tokarczuk
thumb|Òlga Tokarczuk na Berlinale w Berlenie w 2017 rokù. Òlga Tokarczuk (fùl miono pò pòlskù Olga Nawoja Tokarczuk, ùr. 29 stëcznika 1962 rokù w Sulechowie) - pòlskô runitka, noblëstka, eseistka, pòétka, dzejôrka spoldeczna i kulturna. W 2019 rokù dobëła lëteracką Nôdgrodã Nobla za rok 2018. Dobëła téż nôdgrodë jakò Man Booker International Prize, Nôdgrodã Vilenica, pòlsczie nôdgrodë Nike, nôdgrodã Polcul Foundation, midzënôrodna Nôdgrodã Mostu gardów Görlitz i Zgorzelc, nôdgrodã Fundacëji Koścëlsczich, nôdgrodë Paszportë Pòliticzi, Strzébni Medal Gloria Artis, Dólnoszląsczą Nôdgrodã Kulturalną „Silesia” i jinë. Dokôzë Oldżi Tokarczuk òstëłë dolmaczoné na 37 jãzëków, w tem na anielsczi, miemiecczi, arabsczi, chińsczi, hindi, hiszpańsczi, japońsczi, persczi, pòrtugalsczi, rusczi i jin. Òlga Tokarczuk òstała téż honorną òbëwatelką gardów Wrocław, Nowô Ruda i Bardo, jakò téż òstała wëróżnieną dla gardu Wałbrzëcha, dólnoszląsczego wòjewództwa i kłodzcziego krézu za ji kulturalné i spoldeczné dzejôrstwo.
Ùsôdztwò
(òrginalne title pò pòlskù)
Kategòrëjô:Pisarze
Wiôldżi Pòmësk
left|200px|thumb|Kòscół Wiôldżi Pòmësk (pòl. Pomysk Wielki, miem. Groß Pomeiske) - to kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bëtowò. Tu je kòscół ë szkòła.
Bùrczibas
Bùrczibas - jinstrument zrobiony z bùsczi pò bómkach (abò môłi beczczi) i kóńsczich włosów. Do graniô na nim je trzeba trzech lëdzy (jeden mòcno trzimô pód pôchą bùskã, drëdżi pòléwô włosë, a trzecé za nie pòcygô). Na Kaszëbach rôz czedës Trzej królowie mielë bùrczibas, bò "Trzej królowie bez bùrczibasa, to nie są żódné królowie".
Mölndal
right|250px Mölndal je gardã w Szwedzce.
Wiôldżi Pòmësk
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Błotny krokòdil
left|thumb|250px|Błotny krokòdil Błotny krokòdil (Crocodylus palustris) – to je ôrt gadzënë z rodzëznë krokòdilowatëch. Òn żëje w Azje i może bëc do 5 m dłudżi.
Lëteratura
Kategòrëjô:Gadzënë
Mölndal
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szwedzkô
Pierszô kwadra
thumb|Pierszô kwadra Pierszô kwadra - to je jedna z fazów Miesądza, jak òn rosce do pełnii, w ni  Zemia, Miesądz i Słuńce robią ze sobą prosti nórt. W ti fazë Miesądz wschôdô w dzéń.
Kategòrëjô:Miesądz
Bùrczibas
Lëteratura
Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.VII(1976), s. 28
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Taylor Lautner
thumb|right|Lautner w 2011 rokù Taylor Lautner, (ùr. 11 gromicznika 1992), je amerikańsczim teatrownikã.
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi Kategòrëjô:Film Lautner, Taylor
Bùkòwô
Bùkòwô - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, w chtërny czedës mieszkelë Słowińcë. To pò miemieckù bëła Wendisch Buckow.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Bòlëòczë
thumb|Bòlëòczë Bòlëòczë (Ranunculus acris L.) - są roscëną z rodzëznë jastrownikòwatëch (Ranunculaceae). Òne roscą m.jin. na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Kungälv
right|250px Kungälv je gardã w Szwedzce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szwedzkô
Jizbica
Jizbica to je wies w gminie Główczëce, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Aleksander Hilferding pisôł, że tu bëło gôdónë gwarą pòmerańsczich Kaszëbów.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Smarglëna
thumb| Smarglëna (Padus Mill.) – to je szlach roscënów z rodzëznë różowatëch. Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Ruchôcze
thumb|Pieczenié ruchôczów Ruchôcze - są piekłé z rżany mączi. Do ni trzeba dodac młodze zmiészóné rëchli z mlékiem i përzną mączi. Wërosłé casto kładze sã łëżką i piecze z dwóch strón na òléju. Ùpiekłé ruchôcze pòsëpùje są cëkrem.
Smarglëna
Kategòrëjô:Bòtanika
Ruchôcze
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia Kategòrëjô:Kaszëbë
Marión Miotk
Marión Miotk (pòl. Marian Miotk) (ùr. 1957 rokù) - ksądz, dzéjôrz kaszëbsczi. Òn béł w Rzimie i w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiô dzél Mszë sw. w kòscele katolëcczim. Òn je wëprzédniony przëznôwóną przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medaliã Stolema (1990) za kôzania pò kaszëbskù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Człëchë
Człëchë - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, w chtërny czedës mieszkelë Słowińcë.
Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Òstatnô kwadra
thumb|Òstatnô kwadra Òstatnô kwadra - to je jedna z fazów Miesądza, jak òn schnie do nowù, w ni Zemia, Miesądz i Słuńce robią ze sobą prosti nórt.
Kategòrëjô:Miesądz
Nakło
Nakło (pòl. Nakło nad Notecią, miem. Nakel) - krézewi gard w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie nad Notecą.
Galerëjô Nakła
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Wiselny Zëławë
Wiselny Zëławë -  są deltową rówizną Wisłë w norodowim dzélu Gdùńszczégò Pòmòrzô, chtërna zaczãła sã ùrabiac dosc pózno, bò kòl 5500 lat temù. W nym czasu równio wòdë w Bôłce, co sã pòdniosła òd zôczątkù hòlocenu kòle 105 m, ùsztabilizowa sã përznã niżi jak dzysdzéń. Zmùszëło to szlamùjącą dotądka rzékã do akùmùlacji. Wisła bùdowa bënową deltã z nôdrobniészich piôsków i rzëcznëch mùłów, jaczé tworzą dzysô szëchtã arastnëch madów. Przez nierówną akùmùlacjã i przesuwanie sã ùscowëch remionów rzéczi, jak téż przez ùsztôłcenié plejstoceńsczi gruńtowinë teren nie je jidealno plaskati. Niejedne òbéńdë leżą niżi równi mòrza i òne ùrôbiają zôpadlënã, jinszé jakno np. niewiôldże plachce dnowi mòrenë sygają 10m w.r.m. Nôwicy je terenów òd 0 do 5 m w.r.m. wësok.
Lëteratura
Kategòrëjô:Geògrafijô
Chléb
Chléb – to je pieczëzna z ùpiekłégò casta, chtërnym je jednorodny miészónka mączi ze zbòżów rozmajitégò ôrtu i wòdë, colemało pò alkòholowi fermentacje (dodôwóné są młodze). Z casta robi sã brótë rozmajitégò sztôłtu i wiôlgòscë.
Jak na Kaszëbach na zemiã spadnie chòcbë òkrëszëna chleba, to trzeba ją pòdniesc i włożëc do ògnia.
Lëteratura
Bernard Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej t. III, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, ss. 299-300.
Borås
right|250px Borås je gardã w Szwedzce.
Amerikańsczi krokòdil
left|thumb|250px|Amerikańsczi krokòdil Amerikańsczi krokòdil(1) (Crocodylus acutus) – to je ôrt gadzënë z rodzëznë krokòdilowatëch. Òn żëje w Americe.
Lëteratura
1. J. Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski, Gduńsk 1994, t. I, ss. 23 i 265
Kategòrëjô:Gadzënë
Syjamskô pôrka
Kategòrëjô:Medicyna
Firn
thumb|Firnowé pòle Firn - to je lód - jegò przechódnô fòrma midzë sniegã a firnowim lodã.
Kategòrëjô:Glacjologiô
Bùrkina Faso
Bùrkina Faso (mossi: Repibilik báága Burkĩna Faso) - to je państwò w zôpòdni Africe. Stolëca i nôwikszi gard to Ouagadougou. Wedle wiéchrzëznë to je 74. kraj na swecie, mniészi òd Pòlsczi i Italsczi, le wikszi od Nowozelandzczi i Wiôldżi Britanji. Państwò bëło francësczą koloniją do 1960 roku i pòtémù miôło wcyg francëscze miono Górnô Wolta (òd rzéki Woltë, chterna płënie stąd do Ghanë). W 1984 rokù prezydent Thomas Sankara zjinaczôł miono kraju na Bùrkina Faso w nôrodnich jãzëczach mossi (Burkĩna - bùszne lëdze) i dioula (Faso - tatczëzna), tak tej "Tatczëzna Bùsznich Lëdzy". Napisôł téż nowi, nôrodni himn Ditanyè w jãzëku mossi i skómpònowôł melodëjã. Sankara dôł téż pòjinaczëc stolemné rolné, dëtkowé, zdrowòtné, spoldeczné, szkólné i jinné reformë dlô pòprawë żëcô wszëtczich krajówców Bùrkinë Faso.
Syjamsczi krokòdil
left|thumb|250px|Syjamsczé krokòdile Syjamsczi krokòdil (Crocodylus siamensis) – to je ôrt gadzënë z rodzëznë krokòdilowatëch. Òn żëje w Azje, ale mòże wëdżinąc.
Bùrkina Faso
Kategòrëjô:Afrika
Łąkòwô wika
thumb|Łąkòwô wika Łąkòwô wika (Vicia sepium L.) - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach òna rosce np. na łąkach abò w lasach, a kwitnąc òna mòże òd maja, czasã nawetka òb jeséń.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Syjamsczi krokòdil
Lëteratura
Kategòrëjô:Gadzënë
Kaszëbsczi Kabaret Fif
Kaszëbsczi Kabaret Fif (pòl. Kaszubski Kabaret Fif) – kabaret założony w 2000 r. w Pùckù przez Piotra Cëskòwsczégò a Rómana Drzéżdżóna. Repertuar w wiôldżim dzélu béł w kaszëbsczim jãzëkù. Kabaret dzejôł do 2008 r. Òkróm Cëskòwsczégò a Drzéżdżóna wëstãpòwelë w nim m.jin. Sławòmir Gòjka, Pioter Lesnéwa (pòl. Piotr Lessnau), Michôł Piéper, Jerzi Łisk, Mariusz Drzéżdżón.
Pòzwa „Fif” znaczi szpôs, szpòrt, wic, wërgel, gag.
W 2002 r. Kabaret òstôł wëprzédniony nôdgrodą Òrmùzdowô Skra, jaką przëznôwô redakcjowé kòlegium cządnika „Pomerania”.
Dzél tekstów Kabaretu béł wëdrëkòwóny w ksążeczce Pióro do gilgania/Pióro do gëldzeniô (Gdiniô 2004, wëdôwizna Region).
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Smôłdzyńsczi Las
Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Czëstô
mały|Czysta, 2023. Czëstô - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, w chtërny czedës mieszkelë Słowińcë.
Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Wiôldżi bagniôrz
Wiôldżi bagniôrz abò kùlin (Numenius arquata) - to je ôrt wiôldżégò ptôcha z rodzëznë bekasowatëch (Scolopacidae). Òn żëje m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bekasowaté
Faza Miesądza
thumb|Na schemie cyframa są òznaczoné: 1 – [[Nów, 3 - Pierszô kwadra, 5. Pełniô, 7 - Òstatnô kwadra]] thumb| Faza Miesądza - to je dzél Miesądza òbswiécony przez Słuńce òbzéróny z Zemii. Miesądz mòże rosc abò schnąc.
Kategòrëjô:Miesądz
Gmina Krokòwa
thumb|Herb gminë Krokòwa Gmina Krokòwa - wieskô gmina w pùcczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Kategòrëjô:Pùcczi kréz
Plińce
thumb|right|200 px|Plińce Plińce - są ùpiekłé z òskrobónëch, riwòwónëch, sërëch bùlew, mączi ë jaja. Òne są piekłé z dwóch strón na òléju w patelni. Je mòże pòsëpac cëkrem.
Òne są òsoblëwò pòpùlarné w Biôłorusczi (дранікі, draniki), le téż w jinszich krajach.
Syjamsczi òkùlôrnik
left|thumb|250px|Syjamsczi òkùlôrnik Syjamsczi òkùlôrnik (Naja siamensis) – to je òrt gadzënë z rodzëznë Elapidae. Òn mòże dosc dalek plwac swój jôd, a żëje w Azje.
Göteborg
right|250px Göteborg je gardã w Szwedzce.
Azjacczi tigris
thumb|right|220px|Azjacczi tigris Azjacczi tigris (Panthera tigris) - to je ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kòtowatëch (Felidae). Ten zwiérz żëje w Azje i je niebezpieczny dlô lëdzy Do tegò ôrtu tigrisów słéchô m. jin. pòdôrt sybirsczi tigris, a np. pòdôrt kaspijsczi tigris wëdżinął.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Azëjô Kategòrëjô:Susczi
Göteborg
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szwedzkô
Wiôldżi dzëdzón
thumb|Wiôldżi dzëdzón - òn Wiôldżi dzëdzón (Dendrocopos maior) - to je strzédny ptôch z rodzëznë dzëdzónowatëch. Te ptôchë żëją m. jin. na Kaszëbach.
Bãbnienié wiôldżégò dzëdzóna
Sëtno
Sëtno - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Gruchôłk
thumb|Gruchôłk Gruchôłk (Columba palumbus) — to je strzédny ptôch z rodzëznë gòłąbkòwatëch. Òb lato òn żëje m. jin. na Kaszëbach, czasã gò mòże czëc kòl bùdinków. Columba palumbus birdsong.ogg
Paweł Hébel
Paweł Hébel (ur. 8 môja 1920 rokù w Bòjanie – ùm. 1945 rokù) béł w II swiatowi wòjnie w Krëjamni Wòjskòwi Òrganizacëji "Pòmòrsczi Grif" i wierã w miemiecczim lagrze Stutthof a mòże zamãczało gò Gestapo. Je mòżno, że òn w 1944 rokù zabił Miemca z KRIPO, chtëren zwôł sã Kurt Hagemann.
Gruchôłk
Kategòrëjô:Ptôchë
Malmö
right|250px Malmö je gardã w Szwedzce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szwedzkô
Jan L. Perkowski
Pisôł tekstë namienioné kaszëbsczémù „idiolektowi”. Jegò ksążka A Kashubian Idiolect in the United States skòncentrowónô je przede wszëtczim na mòwie Kaszëbë Stevena (Szczepana), ùrodzonégò w stanie Minnesota, starszi chtërnégò, Józef i Agùstina, wëjachelë do Americzi pòd kùńc XIX stalatégò.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Chełmno
Chełmno (we zdrojach: Culmensem 966, in Culmine 1065, Chelmensem 1197, Colme 1229, Culmen 1320, Chełmno 1570, 1880, Chełmno (Cenôwa); łac. Culmen, niem.: Culm, Kulm; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Chôłmno, Chôłmień) – krézewi gard w kùjawskô-pòmòrsczim wòjewództwie.
Reskòwò
Réskòwò (pl Reskowo) – to je kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Òna je w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù.
Chełmno
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Reskòwò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Chmielno Kategòrëjô:Kaszëbë
Eris
thumb|Eris Eris (symbòl: ) — je karłã (kòrusowatą planétą) Słuńcowégò Ùkładu, chtëren je znóny òd 2005 rokù.
Dżankoj
Dżankoj (ùkr. Джанкой) - to je gard na Krimie.
Rzãsnica
thumb|Rzãsnica Rzãsnica (Luzula pilosa) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë sycënowatëch (Juncaceae). Rzãsnica rosce m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
Bòrzëtëchómié
Bòrzëtëchómié (pòl. Borzytuchom) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bòrzëtëchómié. Tu je stolëca gminë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Bòrzëtëchómié
Rãbskò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Główczëce Kategòrëjô:Kaszëbë
Kaméla
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Somònino Kategòrëjô:Kaszëbë
Kùbańsczi krokòdil
left|thumb|250px|Kùbańsczi krokòdil Kùbańsczi krokòdil (Crocodylus rhombifer) – to je ôrt gadzënë z rodzëznë krokòdilowatëch. Òn żëje na Kùbie.
Lëteratura
Kategòrëjô:Gadzënë
Syjamsczi biôtkòwnik
thumb|300px|Syjamsczi biôtkòwnik - òn Syjamsczi biôtkòwnik (Betta splendens) – to je rëba z rodzëznë Osphronemidae. Òn je z Azje.
Kategòrëjô:Rëbë
Wickò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Lãbòrsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Wickò
Haùmea
thumb|Haùmea i ji dwa miesądze Haùmea (symbòl: ) - je karłã (kòrusowatą planétą) Słuńcowégò Ùkładu, chtëren je znóny òd 2004 rokù.
Kategòrëjô:Astronomijô
Uppsala
thumb|Katédra w Uppsali right|250px Uppsala je gardã w Szwedzce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szwedzkô
Rątë
Rątë – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w òbéńdze gminë Somònino.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Somònino Kategòrëjô:Kaszëbë
Sniégòwi kòzeł
thumb|Sniégòwi kòzeł Sniégòwi kòzeł (Oreamnos americanus) - to je susk z rodzëznë wòłowatëch (Bovidae). Òn słëchô do dzegwnëch zwiérzãt, a żëje w górach w Nordowi Americe
Lëteratura
Kategòrëjô:Susczi
Nowé
thumb|100px|right|Herb Nowégò Nowé (we zdrojach: et Numburgensem diocesim 1243, Witego de Noua domo 1255, de Nove 1277, et Nuenborg 1282, in Noue 1282, die Stadt Neuenburg 1301, de Nowinburk 1306, Neunborch 1307, de Nove 1326/1327, Neyberg 1414, Nemburg 1414, in Nove 1489, Neuwenborgk 1490, Nowe 1504, Neyburg 1504, Nove 1534, Nowe 1649, w Mieście nazwanym Nowem, Neoburgi 1690, Neuenburg, pohl. Nowa kòl 1790, Nowe, niem. Neuenburg 1886, Nowè (Cenôwa), gwar. Nove, -végo, nofsk'i; pòl. Nowe, miem. Neuenburg) - garc w swiecczim krézu w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie nad Wisłą.
Maszop
Maszop - rëbôk z maszoperëji. Taczi rëbôcë łowią w Bôłce razem - maszoperëją. Mòże rzec: "Maszop maszopòwi krziwdë nie zrobi."
Nowé
Lëdztwò gardu: 6.104 (2009)
Maszop
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Nowé
Wiéchrzëzna gardu: 3,57 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Kòcéwskô
Òstrowité (kartësczi kréz)
Òstrowité‎ - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Bòliwiô
Bòliwiô (Szp: Bolivia, G: Mborivia, A: Wuliwya, K: Puliwya) je państwã w Pôłniowi Americe. Gardë Sucre i La Paz są stolëcami państwa, a nôwikszi gard to Santa Cruz de la Sierra. Tu sa wëszawë Andë i je stolemna rzeka Amazonka. Miono Bòliwii je od Simóna Bolívara, stolemnégò jenerôła. Bòliwiô ma 36 òficjalnëch jãzëków nôrodnich i ji oficjalne miono to Estado Plurinacional de Bolivia, plurinôrodné państwò Bòliwii.
Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika
Pôłniowô Afrika
Pôłniowô Afrika abò RPA, Repùblika Pôłniowi Africzi (zulu: Ningizimu Afrika; xhosa: Umzantsi Afrika; afrikaans: Suid-Afrika; anielsczi: South Africa) to je duże, wielonôrodne państwò na nôbarżi pôłniowim ùbrzégu Africzi, i grańczë z Jindijsczim Oceanã i pôłniowoatlanticczim Oceanã. RPA ma dzys miono "Tãczôwi Nôrod", bo tu baro wiele różno-narodnich lëdow afrikańsczich jako stolemné lëdze Zulu i Xhosa, i wiele jazëkow, z chtërnëch nôrodne to zulu, xhosa, afrikaans, sotho, tswana, tsonga, swazi, venda, ndebele i anielsczi. Nôwikszi gard to Johannesburg. RPA mô dzys 3 stolëce: Cape Town, dze je parliment, Bloomfontain, dze je nôwëższi sąd i Pretoria, dze je rząd. Nederlandzczé kupcë ùsôdzelë tu kolonijë Fort Goede Hoop i Kaapstad (dzys Cape Good Hope i Cape Town) i z jich nederlandzczégò jãzëka powstôł afrikaans.
Kategòrëjô:Afrika
Pioter Cëskòwsczi
Dopisënczi
C
Fana Kaszëbsczi
Fana Kaszëbsczi je czôrna ë żôłta. Òna je znanką naji nôrodny apartnoscë.
Niech kòżdé kaszëbsczé domôctwò mô swòja fana i niech òna flatrëje z leżnoscë wszelejaczich zéńdzeniów:
"Chto chce bëlnym Kaszëbą bëc Naj stanicã/fanã doma mùszi miec"
Przëjął sã zwëk, że òna przëkriwô trëmë wszëtczich Zrzeszińców.
Kategòrëjô:Kaszëbi
Starszi (rodzëzna)
Starszi – to w òglowym znaczenim, są òsobë, òd chtërëch dzeckò pòchòdzy prosto – òjc i matka gwësnégò dzecka abò dzecy.
Lëteratura
Kategòrëjô:Rodzëzna
Ratler
Ratlerë - to są rasë domôcégò psa. Òne chwôtają m. jin. szurë.
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Rasë psów
Ùdorp
Ùdorp to je kaszëbskô wies w gminie Bëtowò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Ceres
Kategòrëjô:Astronomijô
Makemake
thumb|Makemake i jegò miesądz Makemake (symbòl: ) - je karłã (kòrusowatą planétą) Słuńcowégò Ùkładu, chtëren je znóny òd 2005 rokù. Òn je w pasu Kùipera.
Zwëczajnô brunelka
thumb|Zwëczajnô brunelkaZwëczajnô brunelka (Prunella vulgaris L.) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë głëszkòwatëch (Lamiaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Makemake
Kategòrëjô:Astronomijô
Zwëczajnô brunelka
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Gùszk
thumb|Gùszk Gùszk (Blicca bioerkna syn. Abramis bjoerkna) - to je rëba z rodzëznë karpiowatëch (Cyprinidae). Òna mòże żëc m.jin. w rzékach i jezorach na Kaszëbach.
Riga
thumb|Fana gardu Riga (łotewsczi Rīga) je stolëcą i nôwikszim gardã Łotwë.
Gùszk
Kategòrëjô:Rëbë
Riga
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Łotwa
Wiczechòwò
Wiczechòwò – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w òbéńdze gminë Somònino.
Kategòrëjô:Gmina Somònino Kategòrëjô:Kaszëbë
Kaplëca
Kaplëca – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w òbéńdze gminë Somònino.
Kategòrëjô:Gmina Somònino Kategòrëjô:Kaszëbë
Bladi lës
Bladi lës (Vulpes pallida) - to je ôrt suska z rodzëznë psowatëch (Canidae). Òn mô czôrny kùńc ògóna, a żëje w Africe.
Hamsyn
Kategòrëjô:Wiater
Józef Rotta
Józef Rotta (ùr. 1911 rokù  – ùm. 1978) ksądz, chtërnégò szukało Gestapo - Miemcë, a béł w pòlsczi sôdzë òd 1960 rokù, bò bùdowôł kòscół w Gdinie. Ksãżé swiãcenia przëjimnął w 1935 rokù. W II swiatowi wòjnie béł m.in. w Wejrowie i tu òn w 1943 rokù sã schòwôł, a jego brata aresztowało Gestapo. Przë kùńcu II swiatowi wòjnë òn zaczął robic w Gdinie i pòdług papiorów zwôł sã Richard Kepke.
Dopisënczi
R
1741
1741 / MDCCXLI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1741 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 741. rok drëdżégò tësąclecô, 41. rok XVIII stolatégò, 1. rok 5-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1739 « 1740 « 1741 » 1742 » 1743
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Ferdinand Neureiter
Ferdinand Neureiter (1928-2007) – slawista z Aùstrie, znajôrz dzejów kaszëbsczi lëteraturë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Aùstriô
Stepòwi lës
Stepòwi lës (Vulpes corsac) - to je ôrt suska z rodzëznë psowatëch (Canidae). Òn żëje w Azje.
Kategòrëjô:Susczi
Darżnô rëna
Darżnô rëna - to je wgłãbienié midzë darżëcą a deptownikã, w nim sã zbiérô wòda jak padô deszcz, a czedës biwało wiele kòmùnalnégò sztokù.
Kategòrëjô:Architektura
Lubniô
thumb|Lubniô Lubniô - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. Tu w szkòle dzece i młodzëzna ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Starzno
Starzno (pl. Starzno) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Kòczała. W 1712 rokù w tich stronach pszczélk mógł bëc człowiek widzałi, bò zemia tu je do gbùrzeniô lëchô.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòczała Kategòrëjô:Kaszëbë
Dãbnica Kaszëbskô
thumb|left|180px|Kòscół Dãbnica Kaszëbskô (pòl. Dębnica Kaszubska, miem. Rathsdamnitz) - to je starô kaszëbskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w stôłpsczim krézu, w gminie Dãbnica. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã wse ë mniészé kòlonie Dargaczewò (lëdztwò: 7), Ùlrichòwò (lëdztwò: 10), Filipinof (lëdztwò: 8), Krzëniô (lëdztwò: 44), Łësomce (lëdztwò: 29), Łësomicczi Mòst (lëdztwò: 15). Tu je znóny kòscół. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Stôłpsczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
Daugavpils
thumb|Daugavpils (Dwinsk) kòl 1912 rokù thumb| Daugavpils je drëdżim nôwikszim gardã Łotwë.
Tu mieszkô wiele Pòlôchów i Rusków (pòlskô pòzwa gardu: Dyneburg, ruskô: Даугавпилс).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Łotwa
1740
1740 / MDCCXL – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1740 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 740. rok drëdżégò tësąclecô, 40. rok XVIII stolatégò, 10. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Ùkleja
thumb|Ùkleja Ùkleja (Alburnus alburnus) - to je rëba z rodzëznë karpiowatëch. Czedës dosc wiele tich rib żëło m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Rëbë
Kłómka
Kłómka - to je rãczno miechòwatô séc na dłudżim szachù do łowieniô rëbów.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Fen
thumb|220px| Fen - to je cepłi i sëchi wiater, chtëren wieje z górów w dolëznë np. w Tatrach.
Kategòrëjô:Wiater
Swiãti Mikòłôj
Swiãti Mikòłôj (téż Miklosz) - przezeblokłi je w grëbi, czerwiony kòżëch, cepłi bùksë. Na głowie mô czerwioną mùcã, na nogach czorny skòrznie, na gãbã zakłôdô larwã z brodą. Jegò atribùtama są:zwónk ë rózgã. Mikòłôj mô na plecach miech, a w rãce trzimô kòrbacz. Na plecach dwigô cãżczi miech z darënkama. We wiôldżim miechù trzimie pëszny darënczi dlô kòżdégò dzecka. Terôczas Swiãti Mikòłôj milony je ze Gwiôzdorã. Nót wiedzec, że są to dwie apartné pòstacëje. Mikòłôj przëchôdô 6 gòdnika. Gwiôzdor pòjôwiô sã na Wilëjã Gòdów, przëchôdô do môłëch dzecy, pitô z pôcérza, grzécznym dôwô darënczi a nielósym rózgã.
Mikòłôjã straszoné są dzecë: Bądzta grzéczny, bò Mikòłôj wszëtkò widzy, a wama nick nie przëniese. Tak tej Mikòłôj je brëkòwny w dëscyplinowanim dzecy.
Na Kaszëbach w wieczór przed swiãtim Mikòłaja (6 gòdnika) dzecë pùcowałë bótë, bë wëstawic je przed dwiérzë z nôdzeją, że swiãti Mikòłôj wsadzy tam përznã bómków abò kùszków. Niebëlné dzecë mògłë spòdzewac sã zamiast tegò sztëk wrëka, torfù abò bùlwë. Jednak te nôlepszé dôrënczi, a przede wszëtczim zôbôwczi, przënôszôł gwiôzdór w Wilejã przed Bòżim Narodzenim.
Mikòłôjczi
Dzysô jeden z dniów, jaczi dzecë lubią nôbarżi. Mikòłôj przëchôdô 6 gòdnika, wkłôdô miodnioscë do bótów, a nicht gò kòl tegò nie widzy. W dodomach – nôczãszczi w bótach na òknach – òstawiô darënczi. Nôbarżi z wizytë sw. Mikòłaja ceszëlë sã môłi dzecë. Redota dzecy je wiôlgô.
Historëjô
Pierwòwzorã pòstacje rozdawający darënczi 6 gòdnika béł żëjący midzë III a IV wiekã w Turcje biskùp Mikòłôj z Mirrë. Zasłynął jakò cudodzejôrz, ratëjące żeglarzów ë miasto òd głodu. Miôł rozdac całi swój majątk biédnym. Przedstôwióny je jakò stôri człowiék z brodą, czãsto z pastorałã, z miechã darënków ë grëpą wietewków w rãce. 6 gòdnika – w roczëznã smiercë swiãtégò, grzécznym dzecóm dôwô darënczi, a niegrzécznym – na òstrzégã- wietewkã.
Adresa Swiãtégò Mikòłôja
Listë z żëczbami do Swiãtégò Mikòłôja dzecë mògą wësłac na adresë trzech pòcztowëch ùrzãdów:
Kùba
Kùba (Cuba) - to je państwò na òstrowiu w Karaibsczim Mòrzu. Stolëca i nôwikszi gard to Hawana. Kùba je słôwnô z komunisticzni rewolucëji pòd przédnictwã Fidela Castro procëm USA i proamerikańscziemù diktatorowi Batista. Kùba je téż znônô z muziki, spiewù i tuńców jakò salsa, mambo, czacza, rumba, son, bolero i conga; z tobaczi i kùbańsczich cygarëch; z rëmù z cëkrowi strzënë jakò Bacardi i Havana Club, i rëmowich koktajlów jakò mojito, daiquiri i cuba libre.
Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika
Kònstantin Krefft
Kónstantin Krefft (Konstantyn Krefft ùr. 7 strëmiannika 1867 w Lubni - ùm. 11 czerwińca 1940 w lagrze Stutthof) – pòlsczi ksądz, Słëga Bòżi Katolëcczégò Kòscoła. Sztudérowôł w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tùwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął 12 séwnika 1893. Jakno ksądz béł nôprzód w Grëdządzu, a pózni w Gduńskù, a téż w Sopòce ë jinëch placach. Zbùdowôł kòscołë w Piecach (1911-1914) i Tëchòli (1935-1939). W II swiatowi wòjnie wëwiozle gò Miemcë 15 gòdnika 1939 rokù do lagru Stutthof i tam òn ùmarł 11 czerwińca 1940 rokù.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Stutthof
Sydonia von Bòrk
thumb|150px|Herb rodzëznë von Bòrk Sydonia von Bòrk (1548–1620) - snôzô szlachcónka, chtërna nie bëła żeniałi i nié mia dzecé. Òna bëła niedowinnie òbsądzonô ò czarë np. ò sprowadzenie mòru na ród Grifitów, chtëren lata lateczny panowôł na Zôpadny Pòmòrsczi. Òna bëła scąti mieczą.
Samùm
Samùm - to je pôłniowi, pòriwny, gòrący i sëchi wiater, chtëren wieje na pùstiniach np. Nordowi Africzi. Òd niegò są piôskòwé krzëkwë. Jak wieje samùm robi sã baro cepło
Kategòrëjô:Wiater
Medal Stolema
Medal Stolema – kaszëbskô nôdgroda, przëznôwónô òd 1967 przez Sztudérsczé Karno „Pòmòrania”, dzejającé przë Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim.
To wëróżnienie nazywóné je czãsto kaszëbsczim Noblã i ùznôwóné za nôwôżniészą, kòl Òrmùzdowëch Skrów, nôdgrodã, jaką mòże dostac za robòtã przë kaszëbsczi kùlturze. Nôdgrodzony to wiedno apartny kaszëbskò-pòmòrsczi dzejarze i stowôrë, propagatorzë kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë abò Pòmòrzô w całoscy, bënë i bùten Kaszëbów. Ùroczëzna wrãczeniégò medalów mô plac w Stôromiésczim Rôtëszu we Gduńskù.
Pierszé „Stolemë” w 1967 przëznónô w szesc dzedzënach: nôùkòwi (Jón Léón Łuka), lëterackò-artisticzny (Agùstin Necel), pùblicysticzi (Kónstanti Bączkòwsczi), pòpùlarizacje (Léòkadia Trepczik, Jón Trepczik), òrganizatorsczi (Aleksander Arendt) i za debiut (tzw. nôdgroda młodëch, chtërną dostôł Edmùnd Pùzdrowsczi). W pózniészich latach Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié òbniechało ti ùdbë.
Przëpisë
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Grzëbno
Grzëbno (pòl. Grzybno) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. W Grzëbnie w 2008 rokù mieszkało 1189 lëdzy.
Jēkabpils
thumb|Plac Stôri Gard thumb| Jēkabpils je łotewsczim gardã.
Barłomino
Barłomino - to je kaszëbskô wies w gminie Lëzëno, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Jēkabpils
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Łotwa
Lama
Lama (Lama) – to je szlach susków z rodzëznë kamélowatëch (Camelidae). Òne żëją w Pôłniowi Americe.
Barłomino
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Lëzëno
Lama
Kategòrëjô:Kamélowaté
Sãpólno
thumb|100px|right|Sãpòleńsczi herb Sãpólno (we zdrojach: Sampolno 1311, Sampelno 1350, de Sampulburg 1388, de Sampelborg kòl 1520, Sempelborg 1732, Villa Sąmpolna, Sępólno albo Sempelbork 1889, Zempelburg, Sępólno Krajeńskie 1965, Sęmpélbork (Cenôwa), Sępólno (Cenôwa); pòl. Sępólno Krajeńskie, miem. Zempelburg) – krézowi gard w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie nad Sãpòlną.
Głëszëno
Głëszëno - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Dzélã ti wsë są Stążczi.
Sãpólno
thumb|100px|right|Stôri sãpòleńsczi herb
Głëszëno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Sãpólno
Lëdztwò gardu: 9.149 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 5,82 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Jôżdż
Jôżdż (Gymnocephalus cernuus) – to je rëba z rodzëznë òkùnkòwatëch (Percidae). Jażdże żëją m. jin. na Kaszëbach i w Bôłce.
Kategòrëjô:Rëbë
Czisewò
Czisewò to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Łãczëce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Łãczëce
Pielgrzimka
thumb Pielgrzimka – wanoga z religijnégò pòdskacënkù żebë òdwiedzëc swiãti môle. Taczim môlem je np. na Kaszëbach sanktuarium w Sjónowie. Pielgrzimczi są sparłãczoné z wanożną rësznotą. Òd lat rok kòle rokù jidą kómpanije pielgrzimów na Wejrowską Kalwarëjã, a pisôł ò tim Aleksander Majkòwsczi.
Ledzë pielgrzimùją, żebë przëprosec Bòga za grzéchë abò z prosbą np. ò zdrowie, ò ùdałosc, dzãkùją. Pielgrzimùją téż, żebë wësłôwiac wdzãczlëwòta np. za ùrodzenié dzecka, dostanié nazôt zdrowia abò ùrëtanié z wëpôdku. Pielgrzimczi mògą bëc zbiorowi abò apartny.Pielgrzimòwanié je sparłãczony ze skłôdaniém wotów w sanktuariach, do chtërnych wanożi sã. Ledzë pielgrzimòwelë ju w stôrëch czasach (Egipt, Grecja, Rzim).Téż w kùlturach Blisczégò Wschòdu bëłë taczi dnie, w chtërnych pielgrzimòwelë. Chrzescëjónie pielgrzimòwelë ju w stôrëch czasach do Zemi Swiãti. W niechtërnych religiach pielgrzimczi są òbòwiązkòwi, np. pielgrzymka do Mekki w islamie. Wôżni môle pielgrzymkòwi chrzescëjónów:
W Pòlsce
thumb|Swiónowò thumb|Wambierzyce
Jelgava
thumb| thumb| Jelgava je  łotewsczim gardã.
Pielgrzimka
W swiece:
thumb|Meksyk-Guadelupe
Kategòrëjô:Religijô Kategòrëjô:Turistika
Jelgava
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Łotwa
Wenezuelskô
Wenezuelskô abò Wenezuelô (szp: República Bolivariana de Venezuela) je państwã w Pôłniowi Americe. Stolëca i nôwikszi gard to Caracas. W Caracas ùrodzył sã Simón Bolívar, El Libertador, stolemni jenerôł i pôłniowò-amerikańsczi bòhater, od chtërnégò mô miono wenezuelsczi dëtk, bolivar. W Wenezueli żëją kapibarë.
Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika
Bùdowò
thumb|left|180px|Kòscół Bùdowò (pòl. Budowo) to je starô kaszëbskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w stôłpsczim krézu, w gminie Dãbnica. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożonô je mniészô kòloniô Bùdówkò. Tu je kòscół. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Stôłpsczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
Pòlarny lës
Pòlarny lës (Vulpes lagopus) - to je ôrt suska z rodzëznë psowatëch (Canidae). Òn żëje na arktikòwich terenach, ale na ògle tu je mało zwierzów.
Kategòrëjô:Susczi
Czek
Czek - to je wôrtny papiór. Ten chtëren mô pòdpisóny czek mòże chcec zôpłatë sëmë pòdóny w czekù. W Pòlsce baro wiele banków òbniechało czeczi, bò béł jiwer z jich pòdrôbianim.
Bùtnowé lënczi
Prawo czekowe
Dzëcélcz
Dzëcélcz to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Łãczëce. Tu je kòscół.
Czek
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Wôrtné papiorë
Dzëcélcz
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Łãczëce
Pôrsãta
thumb|Pôrsãta w [[Kòlbrzég|Kòlbrzegù]] Pôrsãta to je rzéka dłużawë 127 km. Òna wpłiwô do Bôłtu.
Chmieléńc
Chmieléńc to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Łãczëce.
Kategòrëjô:Gmina Łãczëce
Gòrąc
Gòrąc abò hëc - to je taczi stón wiodra jak ceplëzna lëftu przë zemi je wikszi jak 30 (°C) gradów cepła. Zwiksza w dzéń nôcepli je midzë gòdzëną 3 a 6 pò pòłniu.
thumb|Jak je gòrąc mòże pòmòc wòda
Jak je gòrąc dzece i starszi lëdze mògą sã lëchò czëc. Òsoblëwie stôri i schòrzałi lëdze ją baro òstro òdczuwają.
Lëteratura
Kategòrëjô:Meteòrologiô
Mrzeża
Mrzeża - ôrt secé do łowieniô rëbów np. sledzy. Mrzeżą rëbôcë łowią np. w Bôłce.
Kategòrëjô:Mòrskô kùltura Kategòrëjô:Rëbaczenié Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Amerikańsczi aligator
Kategòrëjô:Gadzënë
Lëst do Galatczików
Lëteratura
Kategòrëjô:Bibliô
Kalëska
Kalëska - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Krótkò ti wsë w lasach Miemcë - w II swiatowi wòjnie pòmòrdowalë sta lëdzy. W Kalëskach w 2005 rokù mieszkało 220 lëdzy
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Bes
thumb|Brzôd czôrnégò besu thumb|Kwiatë czôrnégò besu Bes (Sambucus L. ) – to je szlach roscënów z rodzëznë besowatëch. Na Kaszëbach rosce czôrny bes.
Kategòrëjô:Bòtanika
Kòsë
Kòsë - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Słëpiô
200px|thumb|Słëpiô w [[Słëpskù]] thumb|Słëpiô w [[Tëchlëno|Tëchlënie]] Słëpiô (pòl. Słupia) to je rzéka dłużawë 138 km. Òna wpłiwô do Bôłtu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Geògrafijô
Tëchòlô
thumb|100px|right|Tëchòlsczi herb thumb|100px|right|Tëchòlsczi fana Tëchòlô (téż: Tuchòlô; we zdrojach: Thuchol 1287, Thuchel 1307, Tuchola 1347, Tauchel kòl 1688 (Frederick De Wit, Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .), Duchel kòl 1688 (Frederick De Wit, Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .), ku Tucholi 1749, Tuchel, Tuchòlô (Cenôwa, Ramułt), Tëchòlô (Ramułt); pòl. Tuchola, miem. Tuchel) - krézewi gard w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. To je to nôwikszi gard Tëchòlsczich Bòrów.
Lëdztwò gardu: 13.948 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 17,69 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Kòmisjô Ùstalaniô Pòzwów Miescowëch
Kòmisjô Ùstalaniô Pòzwów Miescowëch – to béł państwòwi òrgan przë minysterstwie w 1934 rokù i pò wòjnie òd 1945 do 1960 rokù. Swégò czasu bëlë w ti Kòmisji m.jin. profesorowie: Kazmiérz Nitsch i Mikòłôj Rudnicczi. Òna mia ùstalëc pòzwë zamieszkałëch òbiektów i fizjograficzëch, wiele razy zmienic niemiecczé na pòlsczé. Dzysô w Polsce to je Kòmisjô Pòzwów Môlowòsców i Òbiektów Fizjograficzëch.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Geògrafijô
Kapibara
thumb|Kapibara (Hydrochoerus hydrochaeris), òna z dzecma thumb|Kapibara baro dobrze ùmieje płëwac thumb|left|Kapibare jôdają trôwã
Kategòrëjô:Susczi
Jastrowié
thumb|100px|right|Jastrowsczi herb Jastrowié (we zdrojach: Iastrobbe 1363, Iastrowie 1380, Iastrowie alias Witunk 1580, Jastrow 1559, Jastrowie 1564-65, Jastrowo (Cenôwa); pòl. Jastrowie, miem. Jastrow) - garc we złotowsczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Òską.
Lëdztwò gardu: 8.497 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 72,3 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Mézowò
Mézowò - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë