cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agroturistika
Agroturistika je ôrtã wiesczi turisticzi. Ji pierszą znanką je pòłączenié turisticznëch ùsłëżnotów z gbùrstwã. Ritm żëcégò gòspòdarstwa wëznôczają terminë robòtów w pòlach i czas òpòrządzaniô chòwë, przejôwiô sã òsoblëwą wònią, zwãkama np. zwãkã kanë przë dojenim krów, czë rëkã bëdła nëkónégò w pòle, kôrkanim kùrów, pôchą swiéżégò mléka abò miodu itp. To wszëtkò skłôdô sã na apartnosc agroturisticzi. Na wiérzk je bliskô łączba z gbùrską familią, ù jaczi mijô snôżi czas, mòżnosc pòznaniô zwëków i dzejów òkòlégò, gôdka z jinima lëdzama, dzelenié sã swòjima jiwrama ë doswiôdczenim. Serdecznô i gòscynnô atmòsfera chëczë colemało òstôwô dłëżi w pamiãcë niżlë anonimòwé wczasë w nôbarżi luksusowim hotelu.
Célã agroturisticzi je procemdzejanié wëlëdzaniu sã kaszëbsczich wsów i miastków, wërôbianié pamiątkòwëch rzeczi, rost atrakcyjnoscë wiejsczich terenów, jaczi je merkac w dwiganim prizu gruńtów, a przez to wôrtoscë gbùrsczich terenów i téż rozwij infrastrukturë, jakô wspiérô ekòlogiczné znanczi turisticzi. Założenié agroturisticznégò gòspòdarstwa je dosc prostą sprawą i to mòże dwigac wzątk môlowëch lëdzy. Rozpòczãcé taczégò dzejaniô wëmôgô le përznã fòrmalnosców w ùrzãdze gminë. Barżi rechùje sã ùdba na przëcygniãcé turistów i zafédrowanié jima atrakcjów. Òkróm kaszëbsczi kùchni colemało w taczich bédënkach są jazdë briczką, grillowanié, czë pôlenié ògnia, wòdné spòrtë abò pòżëczanié kòła. Dosc wiôldżé znaczenié mô pòłożenié agroturisticznégò gòspòdarstwa. Czej sã mësli ò taczim dzejanim, tej dobrze je sã bëlno wezdrzec na snôżotã òkòlégò, chtërna mòże bëc "magnétã", co przëcygnie wanożników.
Nômni fòrmalnosców, żlë jidze ò założenié agroturisticznégò gòspòdarstwa, mają gbùrzë, chtërny żëją z zemi abò chòwë, a chtërny w agroturistice widzą le dodôwkòwé zdrzódło wzątkù. W tim przëtrôfkù ùstôw ò swòbòdze gòspòdarczégò dzejaniégò z dnia 2 lëpińca 2004 rokù (Dz. U. Nr 173 poz. 1807 z pózniészima zmianama) nie kôże rejestrowac gòspòdarczégò dzejaniégò.
Bùtnowé lënczi
* Kategòrëjô:Turistika
Parafijô p.w. Swiãtëch Apòsztołów Piotra i Pawła w Pùckù
thumb|Stôri kòscół w [[Pùcku]] thumb|left|Kùtrë mòrzczëch pielgrzimów Parafijô p.w. Swiãtëch Apòsztołów Piotra i Pawła (Paula) w Pùckù - to je stôrô parafijô w Pùckù kòl Gduńska. Tu na òdpùst w czerwińcu płënie kùtrama wiele pielgrzimów i mòże czëc kaszëbsczi jãzëk.
Kategòrëjô:Kaszëbë
Iron Maiden
Historiô
Pòwstało w 1975 rokù z jinicjatiwë Steve’a Harrisa, basowégò gitarzëstë. Mùzyczny sztél karna ewòluòwôł òd heavy metalu, pò metal ë rock/metal progresywny. Są reprezentantama muzycznégò ôrtù NWBHM (New Wave of British Heavy Metal), jaczégò Iron Maiden je trzëmónô za jednégò z prekùrsorów. Niejedné z ji dokôzów mòże téż trzëmac za pùnkòwé (Iron Maiden, Killers) czë téż progmetalowé (Somewhere in Time, Seventh Son of a Seventh Son). Miono karna znaczi w anielsczim jãzëkù "żelôznô dzéwica", chtërna bëła dôwnym aparatã zadôwaniô bòlescë. Mùzyczné karno zadebiutowało w 1980 rokù platką Iron Maiden. W 1982 rokù wëchôdô singel Run to the Hills, chtëren dôwô jima wiôlgą pòpùlarnotã.
Nôleżnicë
thumb|Bruce Dickinson Ex-Nôleżnicë
Diskografiô
thumb|Blaze Bayley
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:karna Kategòrëjô:Heavy Metal Kategòrëjô:Mùzyka
Trąbka
Trąbka to mùzyczny jinstrument z karna dmùsznych. To je wąskô cylindrowatô metalowô réra zwinãtô w sztôłt blisczi prostonórta, òna je zakùńczonô ù wlotu gãbnikã, a ù wëlecënkù głosową szôlką. Wnitrzno sydła są 3 rérczi rozmaiti długòscë, chtërné mòżna włączëc w òkrãżé jinstrumentu przë pòmòcë wentili. Trąbka brzmie nôwëżé z wszëtczich dmùsznëch blaszanëch jinstrumentów. Mòżna na ni grac melodyjné, spiewné frazë, ale téż rëszné mùzyczné tematë.
Wilczé zelé
thumb|Wilczé zelé Wilczé zelé (Euphorbia peplus L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë psotnikòwatëch. To je zelëskò m. jin. na Kaszëbach.
Rãbiskò
Rãbiskò - to je spùszczony szlach w lasu.
Kategòrëjô:Lesyństwò‎
Łąkòwô pólnica
Łąkòwô pólnica (Agaricus campestris) - to je grzib z rodzëznë pólnicowatëch (Agaricaceae). Dosc wiele tich pólniców rosce m. jin. w kaszëbsczëch stronach òb lato, ale òd maja je mòże ju nalezc. Òne są do jedzeniô.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Grzëbë
Strzënowô kòstrzewa
left|thumb|250px| Strzënowô kòstrzewa Strzënowô kòstrzewa (Festuca arundinacea) - to je ôrt roscënë z rodzëznë Poaceae. Ta trôwa rosce m.jin. na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Trzepòwò
Trzepòwò (pòl. Trzepowo) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu. Jachanié na pùrgach je tu òb zëmã mòżlëwé.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Dzëkô gãs
thumb|Dzëkô gãs Dzëkô gãs (Anser fabalis) - wiôldżi wanożny ptôch z rodzëznë kaczkòwatëch. Òna biwô na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Kaczkòwaté
Rãcznô żôga
Rãcznô żôga – to je rãczné nôrzãdo, chtërno brëkùją np. do cãcégò drewna. Z dołu òna je zãbòwatô.
Nérkòwatô lucerna
left|thumb|250px| Nérkòwatô lucerna Nérkòwatô lucerna (Medicago lupulina L.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë bòbòwatëch (Fabaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Mrzeżëno
Mrzeżëno - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Pùck
Arch Linux
Arch Linux to fùlwôrtnô distribùcëjô òperacjowi systemë Linux.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje
Michalskô Hëta
Michalskô Hëta (pòl. Michalin) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Tallinn
Tallinn - to je estóńsczi gard, a téż stolëca Estóńsczi. Czedës tu mieszkało wiele bôłtowëch Miemców. To bëła Eùropejskô Stolëca Kùlturë w 2011 rokù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Estoniô
Górné Rekòwò
Górné Rekòwò - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Pùck
Żôgòwinë
Kategòrëjô:Òdpôdczi
Wëtopiszcze
Wëtopiszcze – to je wgłãbienié terenu nôprzód wërzezbioné przez lodofôłt abò jegò wòdë, a tej nafùlowóné przez lód, chtëren są wëtopił. W wielnëch wëtopiszczach sa tzw. jezórné òczka, zamanówszë bezòdpłiwòwé. W niechtërnëch stronach Kaszëbszczégò Pòjezerzô terenë z bezòdpłiwòwima wëtopiszczama na wiéchrzëznie zajimają kòl 50% terenu.
Lëteratura
Kategòrëjô:Geògrafijô
Danuta Pioch
Danuta Pioch (ùr. 30 stëcznika 1959) pòchòdzy z Niestãpòwa i skùncziła strzédną szkòłã w Żukòwie, a pòlską filologiã na Gduńsczim Ùniwersytece. Òna je szkòlną kaszëbsczégò jãzëka i napisa ùczbòwniczi do nôùczi tegò jãzëka zacwierdzoné do ùżëtkù w szkòłach przez minysterstwò sprawów, chtërne sã tikają nôrodny edukacji np. „Żëcé codniowé na Kaszëbach”, „Najô domôcëzna" czë "Òjczéstô mòwa" abò "Z kaszëbsczim w swiat" (2012).
Lëteratura
Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, s. 16
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Damroka (ksãżnô)
Damroka - je mòżno, że òna bëła półsostrą Mscëwòja II i fùńdatorką kòscoła w Chmielnie.
Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi
Tëreckô sënogarlëca
Tëreckô sënogarlëca (Streptopelia decaocto) - to je ôrt strzédnégò ptôcha z rodzëznë gòłąbkòwatëch. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach, czasã jã mòże czëc kòl bùdinków. Tëreckô sënogarlëca wiele razy żëje kòl jiglënowëch drzéwiãt, bò tam òna je òb noc, ale lubi ògrodë ë parczi w gardach. Ta sënogarlëca wiele razy bùduje swòje gniôzdo bëlejak. Òna niese 2 jaja w gniôzdze nawetka 3 – 4 razë w rokù. Tëreckô sënogarlëca mòże zjadac néżczi jedzeniégò człowieka, ale też jesc np. z kùrama bùten. Długòta ji cała je kòle 28 – 33 cm.
Czerzkòwò
Czerzkòwò (pòl. Kierzkowo) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu.
Gazownik
260px|thumb|Gazownik
Gazownik - to je dzél spôliwnégò mòtora, w chtërnym sã miészô òpôł i lëft.
Kùrzi wid
Kùrzi wid - to je fela wezdrokù. Jã mòże miec człowiek jak òn mô za mało witaminë A w òrganizmie.
Kategòrëjô:Medicyna
Gazomiérz
260px|thumb|Gazomiérz
Gazomiérz - to je przërëchtënk do mierzeniô òbjimù gazu, chtëren przepłiwô przez niégò.
Kategòrëjô:Fizyka
Pszczolnik
thumb|Pszczolnik — samc thumb|Pszczolnik — samnica Pszczolnik, cybaba, rudëkrop (Pyrrhula pyrrhula) — môłi ptôch z rodzëznë łëzgôczów (Fringillidae). Òn biwô na Kaszëbach. Tegò ptôcha mòże tu widzec np. òb zëmã i òb jeséń.
Lëteratura
Kategòrëjô:Ptôchë
Sasha Strunin
thumb|Strunin, 2010 Sasha Strunin (Aleksandra Igoriewna Strunina), (ùr. 27 rujana 1989) je spiéwôrką.
Diskògrafijô
Kategòrëjô:Mùzycë
Dzérzążno
Dzérzążno (pl. Dzierżążno) – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu i w gminie Kartuzë. Òna je nad wòjewódzką drogą nr. W 1241 rokù ò ti wsë piselë Derisno, a jesz terô tu nad jezorem rosce dzerzãga.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kartësczi kréz Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Lucyna Sorn
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Nowògard
Lëdztwò gardu: 16.772 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 12,44 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Lasowô kùna
thumb|Lasowô kùna Lasowô kùna (Martes martes) – to je rabùszny susk z rodzënë łasëczkòwatëch. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Łasëczkòwaté
Krëczk
thumb|Krëczk Krëczk (Corvus frugilegus) – strzédny ptôch z rodzëznë krëkòwatëch. Òn żëje m. jin. na Kaszëbach.
Krëczk to je ptôch wikszi jak gòłąb. Je wielgòscë warnë, le censzi. Mô czôrnolilewé pióra, chtërné w słuńcu baro sã łiszczą. Krëczk wëzdrzi jak krëk i mòżna gò z nim pómilëc. Mô czôrné nodżi, dłudżi òstri dzób. Krëczk je baro towarzësczi, chòc òstróżny. Zëmą w miastach, czedë lëdze dają mù jestkù, wcale nie ùcekô. Krëczczi zrzeszają sã w wiôldżé, wielotësãczné karna. Të ptôchë mają wiele mòcë w skrzidłach i mògą dosc chùtkò pòderwac sã w lëft. Są baro mądré i rozmieją pòsługiwać sã nôrzãdzama (np. czãsto kładzą òrzechë pòd kòła aùtów). Pòjôwiają sã nôczãscy tam, gdze je wiele jedzeniégò. Òkòło pajicznika do Pòlsczi przëlatywąją ze wschòdu wiôldżé stada krëczków i òstają na zëmã. Niechtërné z nich lecą jesz dali na zapôd.
Òb zëmã lëdze czãsto dają jim jestkù np. orzechë czë semiona.
=Miara:=
=Wëzdrzatk:= Samc wëzdrzi tak samò jak samnica, a przënômni lëdzczé oko nie móże widzec ti różnicë.
Jezoro Wërówno
Jezoro Wërówno (pòl. Wyrówno) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 0,5191 km² w kòscersczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Krëczk
=Wëstãpòwanié:= Krëczczi żëją wetka w całi Pòlsce. Òstatno òbserwùje sã spôdk lëczebnoscë krëczków w westrzédnëch dzélnicach wiôldżich gardów.
=Głos:= Krëczczi wcyg głosno krzëczą: „kra, kra”, abò cëchłò: „grab, grab”
Linki zewnętrzne
=Gniôdza krëczków:= Kò krëczczi żëją w karnach, gniôzda bùdują téż w karnach, wësok na drzéwach, jedno kòle drëdżiégò. W gardach na bùdinkach. Gniôzda bùdują przede wszëtczim z wietewków, sëchi trôwë, glënë.
thumb|Gniôzda krëczków
=Co lubi jesc krëczk?= Krëczczi jedzą wszëtkò. Nôbarżi rôd jedzą semiona, orzechë, òdpôdczi. Òb jeséń i zëmã jedzą przede wszëtczim roscënë, zërenka i kiełczi zbóż. Òb lato krëczk zjada pònarewë chrząszczy i mòtili, grëzôczi, wieszczórczi, żaby, pizglãta i jôjka jinszich ptôchów. Na zymkù sznëkrëją jestkù na przeòranëch pólach.
Òbrôzk:Corvus 2007-11-1.gif
=Rozmnażanié= Samnice krëczków od strëmiannika do łżëkwiata skłôdô 2- 5 zelono- mòdrëch jaj z bruno- żôłtima kropkama. Na jajach sedzy do 18 dni. Pizglãta w gniezdze przebywają 4- 5 tidzéniów. Nawetka czedë młodi krëczk zrobi sã sóm dlô se dali sëdzy krótkò swòjégò gniazda i wraca tam na noc i jedzenié.
=Òchrona= Na óbszarze całé Pólsczi krëczczi są pód scësłą óchroną póza gardama. Pópùlacjô krëczków  w Pólsce je óbjãtô mónitoringã w ramach programù Monitoring Flagowych Gatunków Ptaków. Program ten wëkónëwô Stacja Ornitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii PAN na zlecenié GIOŚ. Òb dzesãc lat óbserwacji (2001–2010) zaóbserwówóno że je jich corôz mni.
=Bibliografia= =Zobacz= Ptaki Polski
Kategòrëjô:Krëkòwaté
Dólnô Hëta
Dólnô Hëta (pòl. Huta Dolna, miem. Niederhütte) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Bëlaczenié
Bëlaczenié - to je zjinaka ł na l np. bél, bëla za béł, bëła w mòwie Kaszëbów na nordze - nordowim dialekce kaszëbsczégò jãzëka.
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Dialektë kaszëbsczégò jãzëka
Ubuntu (filozofijô)
Przypis
Kategòrëjô:Filozofijô
Sławùtowò
Sławùtowò - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Miescy sã tuwò Pòmòrskô Strzédnowiecznô Òsada, w jaczi òbôczëc mòżna m.jin. zrãbòwé chëczë (wëbùdowané bez ùżiwaniô gòzdzów) i palisadã. Òsadã òdtwòrzëlë na spòdlim robòtów archeòlogów na Pòmòrzim. Òsada je eféktã staraniów Fùndacje „Sławny Gród”.
„Pomerania” w 2016 pòjinfòrmòwa, że Małgòrzata Wòzniôk, szôłtëska Sławùtowa, wëcmanim z mieszkańcama ti wsë jesz wcyg piastëją stôri zwëk rozkòscérzaniô wiadłów, np. ò pòdatkach, za pòmòcą drzewianégò kòzła.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Pùck
Wilno
thumb|Fana Wilna thumb|Herb Wilna thumb|Panorama Wilna Wilno (lët. Vilnius, pòl. Wilno, biôł. Вільня) – stolëca Lëtwë, do 1795 stolëca Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa w Rzeczpòspòlëti Óbëdwóch Nôrodów, òd 1920 do 1922 jakno stolëca Strzédny Lëtwë, w latach 1922-1939 w grańcach II RP (jakno stolëca wileńsczégò wòjewództwa), na Wileńsczim Pòmòrzim, nad Wilią, przë ùbiédze rzéczi Wilejczi. Lëczba miestnëch lëdzy w 2015 rokù wëniosła 542 990.
Kaùkaz (réga gór)
Kategòrëjô:Azëjô
Wilno
Nôwiãkszé w ùprocemnienim do wiéchrzeznë miasto w krajach Bôłtu, wiôldżé gòspòdarczé, finansowé, industriowé centróm; banowi, dargòwi,  fligrowi transpòrt; centróm kùlturë i nôùczi, 8 ùniwersytetów, w tim Wilëńsczi.
Wilno je òsoblëwie centrum pòlsczi kùlturë i nôùczi na Lëtwie. Dzejają tu chòcbë: Pòlsczé Téatralné Studio, Pòlsczi Téater, Fùndacjô Pòlsczi Kùlturë na Lëtwie, Pòlsczi Ùniwersytet.
Miasto mô prawò do aktu wëbieraniô króla.
Demògrafia
W Wilnie mieszkô kòl 543 tës. lëdzy (2015). Wikszosc spòleznë (63,2%) to Lëtwini. Mieszkôńcë z jinszëch nôrodów to Pòlôsze (16,5%), Rusczi (12%), Biôłorusëni (3,5%), Żëdzë (0,4%) i jinszé nôrodowòscë (4,4%).
Piérszi spisënk lëdzy béł w 1873 r. Wedle niegò tedë w Wilnie bëło 96 tës. mieszkańców, a w tim wicy niż połwa to Żëdzë.
Historiô miasta
Piérszô zmiónka ò miesce pòchôdô dopiérze z 1323 r. z lëstu wiôldzédò ksãca Giedymina do papiéża Jana XXIII. W latach 1365 i 1383 Wilno najachalë Krzëżôcë, chtërny spôlëlë miasto. W 1387 rokù Lëtwa przëjãła chrzest. W tim téż rokù Wilno nabëło magdebùrsczé miejsczé prawa. W 1419 rokù ksążã Witóld zaczął bùdowac piérszi mùrowóny zómk, pózni zwóny Dólnym. Nawetka pò smiércë Witolda (1430) Wilno òstało sedzëbą wiôldżich lëtewsczich ksãżątów. W 1441 Kadzmiérz Jagiélónczëk pòtwierdzył miejsczé prawa. W latach 1503-1522 òstałé wëbùdowòné òbronné mùrë. W czasach zëgmùntowsczich nôbarżi zmieniwało sã miasto. Pòwsta tedë mennica, arsenał, młinë, mòst na Wilejce, wiele szpitalów i pałaców. Robielë przë tim architekcë i italsczi wërzinôrze. Wilno òd tegò czasu je miastem wiele nôrodów. W 1579 rokù król Sztefón Batori Akademiã, chtërną prowadzëlë jezuicë, a je ùzémkiem Wilensczégò Ùniwersytetu.
Rozrost Wilna zatrzëmôł wiôldżi òdżin w 1610. A téż wiele lëdzy w 1655rokù wëmòrdowalé Rusczi.
W 1795 r. nalazło sã w rusczim zabòrze, a jesz bëło stolëcą gùbernii.
W XIX stalatim Wilno bëło môlã, dze rozwiajało sã wiele patrjiotnëch òrganizacëjów, przëkładno filomatów, filaretów. Pò lëstopadnikòwim pòwstanim Rusczi zamklë ùniwersytet. Òb czas stëcznikòwégò pòwstaniô w òkòlim Wilna dzejałë sã òstré wòjarze.
W latach 1915-1918 r. Wilno zajimalë Niemcë. Òb czas wòjnë 1920 dobëła je Czerwònô Armia, i tak téż bëło w 1939 rokù drëdżi rôz. Sowiecë przëkôzalë miasto Lëtwinóm. Pòzni òb czas wòjnë wiele lëdzy wësedlono, a miasto òstało zbómbardowóné. Pò 1944 r. zaczãlë miasto zamieszkiwac Lëtwinowie i Pòlôszë. Òd 1917 r. Wilno je stolëcą samòstójny Lëtwë.
Stôrodôwnotë
thumb|Widoczi z Wilna thumb|Wilno stolëca Lëtwë W 1994 rokù Wilno òstało wpisóné na spisënk swiatowi spôdkòwiznë UNESCO. W miesce je kòl 40 kòscołów.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Lëtwa
Zalesanié
thumb|Zalesanié
Mùcnica
thumb|300px|Para mùcniców – po lewi òna, a pò prawi stronie òn Mùcnica (Mergus serrator) - to je strzédny abò wiôldżi ptôch wòdny z rodzëznë kaczkòwatëch (Anatidae). Òna zëmùje w Eùropie, téż na Kaszëbach. Mùcnica je òbjimniãti ùrzãdową òchrónią.
Kategòrëjô:Kaczkòwaté
Jezoro Òsëszëno
Jezoro Òsëszëno (pòl. Osuszyno) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 33,2 ha w kartësczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Adolf Hitler
Adolf Hitler (ùr. 20 łżëkwiata 1889, zm. 30 łżëkwiata 1945) – miemiecczi pòlitikôrz pòchôdający z Aùstrie. Hitler béł diktatorã Miemiecczi òd 1933 do 1945. Òn téż je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë, np. Holokaust.
Zalesanié
Przë tim przënôlégô dodac, że zgódno z przepisama ò òchronie nôtërë, kòżdé dobòrowanié planowóné w grańcach krôjòbrazowégò pòwiatu i rezerwatu nôtërë miałobë bëc òbtaksowóné przez wòjewòdã (wòjewódzczégò kònserwatora nôtërë), abò w przëtrôfkù nôrodnégò parkù przez direktora tegò parkù, pò to, żebë ùznac, że dobòrowanié je zgódné z planã òchronë tegò môla i że nie zlëszi stónu sedlëszczów i zortów ùznónëch za nôpierszé. W òbsadzenim przënôleżnëch môlów òsoblëwie słëchô sã ùznac lëstã bédowónëch pierszich zortów do zaleseniô, taczich, co pasëją do tegò terenu.
Adolf Hitler
Żëcé
Narodzënë Hitlera nastąpiłë 20 łżëkwiata 1889 w Bramau Am Inn w Aùstrio-Madżarsczi (dzysô Aùstriackô). Chòdzył nôprzódka do szkòłë w Linz, a pózni – w Steyr. Òn béł żôłniérzã w miemiecczi armii òb czas I swiatowi wòjnë. W latach dwadzestëch, Hitler wstąpił do NSDAP (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei). W 1923 Hitler brał ùdzél w mnichòwsczim pùczu i òstôł wësłóny do sôdzë. W 1928 Hitler pòwrócëł do NSDAP, a w 1934, pò dobëcym w wëbòrach, stał sã Führerã.
Pò Anschlussu i jinëch agresywnëch zrëchach Hitlera zaczãła sã II swiatowô wòjna. W 1945 Hitler zabił sã pò radzecczim przëjimniãcym Berlina.
Zalesanié
Zortë drzewów òbjãtëch semieniową regiónalizacją:
Dali mùszôłbë rozważëc òbsadzenié zortama drzewów, co nie są òbjãté regiónalizacją semieniową. Do tëch przënôlégają:
Zortë
Strzédno na 1 ha dobòrowónëch gruńtów sadzonków z òdkrëtima kòrzeniama je kòle 8000 (dokładno mdze rzekłé kòżdi rôz w planie dobòrowaniô). Dobòrowanié mòże jic nôtëralno abò sztëczno. Przë jegò kùńcu më mómë do uczinkù z nowim ôrtã ùżëtkòwaniô gbùrsczich gruńtów i bez to kòżdô zmiana, to je równo, czë przińdzenié nazôd na gbùrsczi ùżëtk, abò namienienié tegò na pòzagbùrsczé i pòzalasowé céle, je mòżebnô leno pò dostanim zgòdë przënôleżnégò òrganu pùbliczny administracji.
Pò ùstalenim w gminie lokalizacji dobòrowaniô, nót je wëznaczëc gruńtë w òbjimie gbùrstwa. Żebë òbszacowac przëdatnosc gruńtów pòd las, wôrt sã przëzdrzec, jak leżą pòdług jinszich gruńtów lasowëch, jak są wiôldżé i jaczi mają sztôłt, a téż jak mògą wpłënąc na ùżëtkòwanié gruńtów, co pò sąsedzkù słëchają do gbùrstwa. Przënôlégô téż sprawdzëc, jak òznaczoné są włôsné bùdinczi i wiôlgòsc gruńtów do dobòrowaniô. Pierszéństwò bë miałë miec gruńtë, co leżą w enklawach abò półenklawach lasowëch i gruńtë, co łączą lasowé kãpë. Żebë bëła cągłosc ze starszim lasã, wiôlgòsc gruńtu do zaleseniô bë ni mia bëc miészô, jak 10 arów, a szérzô zaleseniô nié miészô, jak 20 métrów. Mùszi pamiãtac przë tim, że przë lokalizacji dobòrowaniô wôżné są wszelejaczé ògrańczenia, co wënikają z drogów, jaczé jidą przez gruńtë, z liniów energeticznëch, rurocągów i jinszich òbiektów (w tim téż melioracyjnëch). Bënë na gruńce dobòrowaniô mògą bëc jezórka, badżelnice, szónądżi, pòjedinczné brzadowé drzéwiãta, samòséwczi. Wszëtkò to mòżna dobrze wpasowac w nowé nasadzenia, żebë ùbògacëc biologiczną rozmajitosc całégò terenu, przë tim téż zwëskają wrazlëwé zortë na zyb abò fùchtnosc lëftu, co òsoblëwie je na òtemkłëch terenach. Trzeba téż tak rëchtowac drodżi na tim terenie, żebë letkò mógł wszãdze dojachac, przede wszëtczim w przëtrôfkù pòżaru.
trzë zortë sadzeniowégò materiału
Nôlepszim czasã na sadzenié je zymk. Tej roscënë są jesz w zëmòwim spikù. Przë sadzenim na zymkù mùszi pamiãtac, że nôchùtczi wegetëją: skòwrónk, òska i brzózka. Temù te mùszą bëc pierszé zasadzoné. Nôpierwi przënôlégò sadzëc na letczich gruńtach, żebë wëzwëskac jesz zëmòwą fùchtnosc. Sadzenié nôleżi kùńczëc w pòłowie maja. Zymkòwémù sadzeniu pòmôgô jesz spòkójné i bezdeszczowé wiodro, nôwëżi z przelotnym mżëkanim. Wiodro słoneczné, wietrzné i sëché nie je dobré na sadzenié òsoblëwie na piôskòwëch i sëchëch gruńtach. Mòcny wiater i òstré słuńce wësëszą môłé sadzónczi, co przëszkôdzają w jich przëjãcym sã. Òb jeséń sadzy sã lëscaté zortë. Robi to sã, jak spadną lëstë, tej transpiracjô spôdô do malga. Nôgòrzi òb jeséń przëjimają sã: lëpa, bùk, brzózka i papla.
Kategòrëjô:Bòtanika
Wieszczórka żëwòródka
thumb|250px|Wieszczórka żëwòródka Wieszczórka żëwòródka (Zootoca vivipara) – to je ôrt gadzënë z rodzëznë prôwdzëwëch wieszczórków (Lacertidae). Òna żëje m. jin. na Kaszëbach, zjôdô np. smôrzcze bez bùdinôszków i je dzélowò chrónionô. Òna je zrzeszoné z barżi sëchima sedlëszczama, a òb zëmã spi.
Lëteratura
Kategòrëjô:Gadzënë
Gòlëb-Dobrziń
Gòlëb-Dobrziń (pol. Golub-Dobrzyń) - krézewi gard nad Drwãcą w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. Nen gard òstôł ùsôdzóny w 1951 r. przez sparłãczëne 2 apartne gardë: Gòlëb na prawò nad Drwãcą i Dobrziń na lewò nad Drwãcą. W Gòlëbë Krzëżôcë zbùdowalë zómk i nadalë gardowé prawò w 1421 r. Dobrziń miôł gardowé prawò od 1789 r. do 1870 r.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Òctowi kwas
Òctowi kwas - (CH3COOH) to je chemiczny związk. W òcce je zwiksza ten kwas i wòda.
Kategòrëjô:Chemijô
Òlszónka
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Zdrada
Zdrada - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Pùck
Wiôldżé Klôsztórné Jezoro
Wiôldżé Klôsztórné Jezoro (pòl. Jezioro Klasztorne Duże) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 57,5 ha w kartësczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô. Òno je w nordowym dzélu Kartuz.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Strzelno (wies)
Strzelno - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Pùck
Parafiô p.w. Sw. Michała Archanioła w Sopòce
'''Parafiô p.w. Sw. Michała Archanioła w Sopòce''' - mô swój zaczątk w 1938 rokù. Ji parafialny kòscół w Sopòce je dosc nowi. W nim mòdlą są téż Kaszëbi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Sopòt
Sëchô Hëta
Sëchô Hëta (pòl. Sucha Huta) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz Kategòrëjô:Kaszëbë
Kòkòszczi
Kòkòszczi - są dzysô dzélã Gduńska.
Kategòrëjô:Gduńsk
Dzechno
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Dzechno” òsta wprowadzónô 18 lëpińca 2016.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Gmina Céwice
Zelonô Bróma w Gduńsku
thumb|Zelonô Bróma w Gduńsku Zelonô Bróma - to je wòdnô bróma w Gduńskù kòl Mòtławë, bùdowóné w latach 1564-1568. W tim môlu biwelë pòlsczi królowie. Terô tu je mùzeum.
Kategòrëjô:Gduńsk
Kamienicczé Jezoro
Kamienicczé Jezoro (pòl. Jezioro Kamienickie) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 138 ha w: kartësczim krézu i lãbòrsczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Refektôrz
Refektôrz - to je klôsztornô jôdnica. Òn mòże bëc w zómkù.
Kategòrëjô:Architektura
Robert Żmùda-Trzebiatowsczi
Róbert Żmùda-Trzebiatowsczi (ùr. 14 rujana 1976 rokù) - je kaszëbsczi lëterat. Òn ùsadzył wiele wiérzt w zbiérkù "Òdłómczi" (1997). Jegò wierztë céchùje wielgô dozdrzeniałosc pòetickô jak chòcbë ten "Ò kamieniach" z tegò zbiérkù. Tołmacził Aleksandra Puszkina.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Zwëczajny pòdwiôd
Zwëczajny pòdwiôd (Gryllotalpa gryllotalpa)  - to je ôrt òwada  z rodzëznë pòdwiôdowatëch (Gryllotalpidae). Z nima mielë skweres ògardownicë.
Lëteratura
Kategòrëjô:Òwadë
Zôgónë
Zôgónë - są kaszëbską wsą w gminie Tëchómié, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Złotô Bróma w Gduńsku
thumb|Złotô Bróma Złotô Bróma - to je bróma w Gduńskù bùdowóné do 1614 rokù przez Willem'a van den Blocke. W II swiatowi wòjnie (1945) òna bëła zniszczoné. Na ji bùtnowi scanie je napisóné pò niemieckù cytat z Psalmù 122: ES MVSSE WOLGEHEN DENEN DIE / DICH LIEBEN ES MVSSE FRIEDE SEIN INWENDIG IN DEINE MAVREN VND / GLVCK IN DEINEN PALASTEN PSA - 122 („Niech żëją w bezpiekù ti, co cebie miłują. Niech pòkój bãdze w twòjëch mùrach, a bezpiek w pałacach twòjëch!”)
Kategòrëjô:Gduńsk
Andrew Garfield
thumb|right|Andrew Garfield Andrew Garfield, (ùr. 20 zélnika 1983), je amerikańsczim teatrownikã.
Jakub błaszczikowsczi
Jakùb [Błaszczikòwsczi] (ùr. 14 gòdnika 1985 rokù w Truskòlasach kól [Częstochòwë]) – pòlsczi piłkarz, chtërny westãpùje na pòzycji pòmòcnika w niemiecczim klubie [VfL Wolfsburg] ë w reprezentacjiô Pòlskô. Dostôł titel „Piłkôrz Rokù” (w 2008 i w 2010 rokù). Ùczãstnik Miónków Eùropë 2012i 2016. Kawalôr Òrderu Ùsmiechù.
Andrew Garfield
Kategòrëjô:Film
Jakub błaszczikowsczi
Przëszedł na swiat w môlowosce Truskòlasë kòl Częstochòwë. Òn miôł sédmë lat gdë wespół ze starszim bratã Dawidem zaczął treningi w Rakòwie Częstochòwa, gdze trenowôł òsmë lat. Òb lato 2002 trenowôł dlô Górnika Zabrze i wëstãpôwôł w piłkarszczi szkòle tegò klubu. Swòją pierwszą brômkã zdobéł 25 rujana 2003 dlô KS Częstochòwa. Jakùb Błaszczikòwsczi brôł ùdzél w testach w rozmajitëch klubach wyższych ligów, midzë jinszima w GKS-ie Bełchatów, Tirolu, Innsbruck i Lechù Pòznań. 8 gromicznika 2005 rokù Błaszczikòwszczi przëjechôł na testë do [Wisłë Kraków]. Jegò talent dozdrzéł ceszczi trenôr tegò karna Verner Lička ë 24 gromicznika piłkarz pòdpisôł 5-letni  kòntrakt z krakòwsczim klubem. Zadebiutirowôł 20 strëmiannika 2005 rokù, w wëgranym pòtkanii procëm Polonii Warszawa. W sezonie 2004/2005 dobéł MP. Błaszczikòwsczi òstł wëbróny przez czëtińców Gazetë Krakòwsczi nôlepszim piłkôrzã Môłipòlsczi 2006 r.
Sztadion
thumb|300px|Sztadión w [[Gduńsk|Gduńskù]] Sztadión – to je szpòrtowô bùdowniô, brëkòwónô do rozgrôwaniô miónków w rozmajitëch szpòrtowëch discëplinach i jinëch masowëch widzawiszczów abò komercjowëch imprezów (tôrdżi).
Andrzéj Ceynowa
right|thumb|250px| Andrzéj Ceynowa (Andrzej Ceynowa ùr. 1951 - ùm. 2021) - ùrodzył sã w Gduńskù. Òn béł profesor i rektor w latach 2002 - 2008  Gduńsczégò Ùniwersytetu w Gduńskù, wespółaùtor m. jin. pùblikacji: "Opowiedz mi bajkę 2 = Òpòwiédz mie bôjkã = Tell me a fairy tale". To béł znajôrz anielsczégò jãzëka. Ten syn Kaszëbsczi Zemi, bò miôł kaszëbsczich starszich, je pòchòwóny w Gduńskù.
Sztadion
Kategòrëjô:Szpòrt
Andrzéj Ceynowa
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Kaszëbi
Ho Chi Minh City
mały|Ciudad Ho Chi Minh City Ho Chi Minh City (Saigon) je gardã ë gminą w Wietanmsczi. Lëdztwò gardu: 7.103.988 mieszkańców (2009) right|200px|
Kategòrëjô:Wietnam
Chałëpë
thumb|160px|left|Kòscół thumb|150px|right|Wiôlgòwiesczi herb thumb|right|160px|Kraj [[Bôłt|Bôłtu]] Chalëpë abò Chałëpë (pl.  Chałupy ) - môlowòsc w gminie Wiôlgô Wies. Òna je nad Bôłtã na Kaszëbach, w pòrénkòwi Pòmòrsce. Administracëjnô słëchô do pùcczégò krézu. Òb lato tu òrganizowóné są "Kaszëbsczé Bôtë pòd Żôglama". Dosc krótkò Chalëpów je Kùsfeld.
Mòtława
Mòtława to je rzéka dłużawë 64,7 km. Òna wpłiwô do Wisłë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Geògrafijô Pòlsczi
Starzëno
thumb|Starzëno - kòscół Starzëno (pòl. Starzyno) - to je kaszëbskô wies na Kaszëbsczim Ùbrzegù w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kòzô Góra
Kòzô Góra (pòl. Kozia Góra) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Germanizacëjô
thumb| Germanizacëjô je proces przëswòjiwaniô miemiecczégò jãzëka abò kùlturë przez jednégò człowieka i spòlëznowé karna, chtërne przed tim funkcjonowałë w jinëch kùlturach.
Germanizacëjô na Pòmòrsczi
Na Zôpadni Pòmòrsczi od XIII w. zaczinô sã jintensywnô niemieckô kòlonizacëjô (Ostsiedlung) a téż germanizacëjô. W XV wiekù germanizacëjô zdążëła ju òbjimnąc pòłowã tich strón i górné szëchtë spòlëznë. W XIX w. proces germanizacëji, wspòmôgóny przez państwo (szkòła, wòjskò i lëtersczi Koscół) pòstãpòwôł dosc chùtkò. Słowińcë bëlë germanizowóné, bò m. jin. pastorowie jich niemczelë. Na przełómaniém XIX i XX w. kaszëbizna na Zôpadni Pòmòrsczi bëła ju baro słabô — òstało mało Kaszëbów kòle Łebë i Bëtowa. Przed I swiatową wòjną rzesznota na Kaszëbach przeszkôdza germanizacëji.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kùltura
Dzecny ògródk
thumb|Dzecny ògródk Dzecny ògródk - to je specjalny teren zelonosce, robiony nôbarżi w gardach dlô dzecy ë młodzëznë.
Kategòrëjô:Architektura
Kôłpino
Kôłpino (pl. Kiełpino) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Roczicëna
thumb| Roczicëna (Salix repens L.) – to je roscëna z rodzëznë wierzbòwatëch. Ten czerz mòże rosc m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
Krziżëwi pajk
thumb|Krziżëwi pajk Krziżëwi pajk (Araneus diadematus) – to je ôrt pajka z rodzëznë Araneidae. Òn żëje m.jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Zoòlogiô
Kòlmòrsczi òstropùs
thumb|left|Kòlmòrsczi òstropùs thumb|Kòlmòrsczi òstropùs z Réwë, 2005 rokù Kòlmòrsczi òstropùs (Eryngium maritimum) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë zelerowatëch. Òn rosce na dunach m.jin. na Kaszëbach, ale je gò mało i òn tu je òbjimniãti akùrôtną òchrónią. Kaszëbi w Réwie mògą na niégò gadac òstropùs.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Trzebiôtkòwsczé Masłowice
Trzebiôtkòwsczé Masłowice - są kaszëbską wsą w gminie Tëchómié, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Lékarsczi rozmarión
thumb|left|Lékarsczi rozmarión Lékarsczi rozmarión (Rosmarinus officinalis L.) - to je ôrt krza z rodzëznë głëszkòwatëch (Lamiaceae). Jegò Kaszëbi ùżiwają do léczeniô lëchi pamiãcë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Pòrënkòwi Timor
Pòrënkòwi Timor abò Pòrénszi Timòr (tetum: Timór Lorosa'e, pòrt.: Timor-Leste) - je môłim państwã w Azëji na pòrénszim dzélu òstrowù Timòr, ze stolëcą w Dili. Òstrów bëł zamieszkóny òd 40.000 lat przez aùstralëjsczé plemiona i przez melanezëjsczé plemiona òd 5000 lat. Rosłë tu sandałowé drzewa. Pòrénszi dzél òstrowù béł pòrtugalską kòloniją jakno Pòrtugalsczi Timòr òd 17-égò stoleca do 1975 rokù, a zôpadni dzél òstrowù béł néderlandzką kòloniją, jaż òstôł dzélem Jindonezji. Pòrénszi Timòr ògłosył samòstójnotã od Pòrtugalsczi w lëstopadnikù 1975 rokù, le chùtkò òstôł zaatakowóné przez wòjskò Jindonezji. Krôj béł pòd ôkùpacëją Jindonezji òd 1976 do 1999 rokù i bëłë tu stolemné mùżdżówczi jak np. mùżdżówka w Dili w 1991 r. 20 maja 2002 Pòrénszi Timòr stôł sã państwã ùznónym przez ONZ, a zôpadny dzél òstrowù wcyg mô Jindonezjô.
Kategòrëjô:Azëjô Kategòrëjô:Azjatëcczé_państwa
Wòłowé Głowë
Wòłowé Głowë (pòl. Częstocin) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Podolsk
Podolsk (rus. Подольск) je gardã w Rusce. Lëdztwò: 183,095 mieszkańców.
Kategòrëjô:Ruskô
Kùrowie
thumb|Kùrowie i jiny lëdze kòl 1200 rokù Kùrowie abò Kùronowie - to bëlë lëdze, chtërny mieszkelë tam gdze dzysô są zôpadné dzéle Lëtewsczi i Łotewsczi, a wiele z nich kòl Bôłtu. Òni bëlë gbùrama i rëbôkama, a czedës gôdelë pò kùrońskù. W sądach òni gôdelë pò lëtewskù, a pò miemieckù nié chcelë gadac. Baro wiele z nich bëło lëtersczi wiarë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Eùropa
Fridrichòwò
Fridrichòwò to je dzél wsë Parchòwò w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Parchòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Górné Piekło
Górné Piekło (pòl. Piekło Górne) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Chlebnickô Bróma w Gduńskù
thumb|left|Sztãpel Swiãtopôłka II z lelią nad chrzebtã kònia Chlébnickô Bróma to je wòdnô bróma w Gduńskù bùdowónô XIV stalata. Na ji bùtnowi scanie je leliô - wierã céch dinastie Subisławiców (np. Swiãtopôłka II).
Kategòrëjô:Gduńsk
Jeleńskô Hëta
Jeléńskô Hëta – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd. Tu dzece w szkòle są ùczoné kaszëbsczégó jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Roczitnik
Roczitnik - to je - pòdłùg Kaszëbów - złi dëch, diôbëł co robi mòcny wiater. Òn lubi sedzec w roczicënie i robic z ni sobie piszczówczi do graniô.
Lëteratura
Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 339
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
León Roppel
Léón Roppel (pòl. Leon Roppel) (1912-1978). Ùrodzył sã 19 séwnika 1912 rokù w Wejrowie. Sztudérowôł germanistikã. Òd 1961 rokù béł lektorã miemiecczégò jãzëka w Wëższi Pedagògiczny Szkòle (dzys Gduńsczi Ùniwersytet). Kaszëbsczi ùtwórca. Pisôł téż biografie i wëdôwôł antologie np. Ma jesma od morza : poezja i proza kaszubska o morzu (1961). Ùmarł 12 maja 1978 rokù w Gdyni.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbi
Wòdnô bróma
thumb|300px|Wòdné brómë kòl [[Mòtława|Mòtławë w Gduńskù]] Wòdnô bróma – biwô np. w Gduńsku, brómny bùdink, chtëren tu zamikô drogã do rzéczi Mòtławë. Je nią np. Zelonô Bróma w Gduńsku - to je barżi pałac, ale pòd nim dołã mòże przejachac.
Kategòrëjô:Gduńsk
Kasyno
260px|thumb|Kasyno w [[Gdiniô|Gdinie]] Kasyno – to je bùdink, w chtërnym hazardnicë legalno niebezpieczno grają.
Kategòrëjô:Architektura
Joanna Krupa
thumb|Krupa w 2008 rokù Joanna Krupa (ùr. 1979 rokù) to je pòlskò-amerikańskô teatrownica.
Kategòrëjô:Film Krupa, Joanna
Złotnica
Złotnica - to béł np. jedwôbny czepc bògatszëch kaszëbsczich żeniałëch białków, artistno wësziwóny złotą abò strzébrzną nitką na czôrnym, niebiesczim, jasnozelonim abò brunim spódkù, pòd brodą òna béła zawiązónô farwną blewiązką. Friedrich Lorentz (1934) pisôł ò wësziwaniu ji złotã.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Grenlandzkô
Grenlandzkô, Grenlandiô abò Grenlandëjô (grenlandsczi: Kalaallit Nunaat, dënsczi: Grønland) - je państwã na stolemnim òstrowe polarnim kol Nordowi Kanade. Stolëcznym gardã je Nuuk. Òstrów je zamieszkóni òd 4.500 lat przez eskimosczé plemiona Inuitów, chtërni przecygli z Kanade. Grenlandzkô bëła dënskô koloniją òd 1814 do 1953 roku, i bëła dali dënsczim protektoratã, z dzélową autonomijã od 1979 roku. 21 czerwińca 2009 rokù Grenlandzkô dostôła dzélowa samòstójnotã, le kraj wcyg słëcha do Deńsczi w butnowëch sprawëch midzënôrodnich, monetarnich i dla wòjskòwi obarnë.
* Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Victoria Koblenko
Victoria Koblenko, (ùr. 19 gòdnika 1980) je néderlandzką teatrownicą. Òna dłëgszi czas mieszka na Ùkrajinie. Ji chłop w latach 2004–2008 i òd 2015 je E. Levchenko. Mòże òd 2008 do 2015 rokù òni żëlë w separacji.
Kategòrëjô:Film
Alimentë
Alimentë (alimentum) – są w Pòlsce regùlarnyma òbrzésznyma òbdôwama dlô lëdzy, do chtërnych są òbòwiózóny jiny lëdze. Mòże bëc tak, że chłop pò rozdënkù z białką płacy ji alimentë na dzece.
Marszewskô Kòloniô
Marszewskô Kòloniô (pòl. Marszewska Kolonia) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Bajerë
thumb|Bajerë w Miemiecce - zelono pòmalowòné) Bajerë (miem. Freistaat Bayern) - są nôwikszim związkòwim krôjã w Miemiecczi Federacëjny Repùblice. Òne òbjimają 70 533 km² wiéchrzëznë. Tu mieszkô wiele katolëków. Bajerowô stolëca je w Mnichòwie. Kaszëbi biwają w Bajerach.
*
Òstropòsc
thumb|Datura stramonium Òstropòsc (Datura L.) - to je szlach roscënów z rodzëznë lilkòwatëch (Solanaceae L.). Zwëczajnô òstropòsc to dlô Kaszëbòw mòże bëc òstropòsc.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Kaszëbskô Karznica
Kaszëbskô Karznica - to je wies w gminie Pòtãgòwò, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. To pò miemieckù bëła Wendisch Karstnitz, ale ju w latach 1938–1945 Ramnitz.
Zdrzë téż
Wendowie
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Stołpsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò
Jelónkò
Jelónkò – to je kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Czedës to bëłë pùstczi.
Baruta
Baruta (pòl. Borowina) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu.
Jelónkò
Lëteratura
Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, s. 349
Baruta
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Jelónkò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Jakùb Błaszczikòwsczi
thumb|Jakùb Błaszczikòwsczi w òbùcach reprezentacji Pòlsczi (2011) Jakùb Błaszczikòwsczi (ùr. 14 gòdnika 1985 rokù w Truskòlasach kól Częstochòwë) – pòlsczi piłkôrz, chtërny westãpùje na pòzycji pòmòcnika w niemiecczim klubie VfL Wolfsburg i w reprezentacji Pòlsczi. Dostôł titel „Piłkôrz Rokù” (w 2008 i w 2010). Ùczãstnik Miónków Eùropë 2012 i 2016. Kawalôr Òrderu Ùsmiéchù.
8 gromicznika 2005 rokù Błaszczikòwszczi przëjechôł na testë do Wisłë Kraków. Jegò talent dozdrzéł czesczi trenôr tegò karna Verner Lička i 24 gromicznika piłkôrz pòdpisôł 5-latny kòntrakt z krakòwsczim klubã. Zadebiutirowôł 20 strëmiannika 2005 rokù, w wëgranym pòtkanim procëm Polonii Warszawa. W sezonie 2004/2005 dobéł MP. Błaszczikòwsczi òstôł wëbróny przez czëtińców Gazetë Krakòwsczi nôlepszim piłkarzã Môłopòlsczi 2006 r.
Kategòrëjô:Szpòrt
Mińtus
thumb|Mińtus Mińtus (Lota lota) - to je rëba z rodzëznë pòmùchlowatëch. Na Kaszëbach m. jin. z ti rëbë bëło piekłé kro.
Lasowi charzt
250px|thumb|Lasowi charzt Lasowi charzt (Carex sylvatica) - to je ôrt roscënë z rodzëznë Cyperaceae. Òn rosce w lasach, a Kaszëbi mògą na niegò gadac òstrzëca.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Niematerialnô kùlturowô spôdkòwizna
Niematerialnô kùlturowô spôdkòwizna - to je niématerialnô lëdzkô wërobinã opisónô w Kònwencje UNESCO w sprawie òchrónie niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë, spòrządzony w Parizu dnia 17 rujana 2003 r. (Dz.Ù. 2011 nr 172, pòz. 1018), a tikô sã òna dëcht nôprzód ùmiejãtnosców i wiédzë. Na krajowi lësce niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë prowadzony przez Ministra Kùlturë i Nôrodny Spôdkòwiznë je wpisënk kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwszczégò sztélu. To mô sã w pierszi rédze przëczënic do wzmòcnieniô przekazywaniô pòstãpnym pòkòlenióm wiédzë ò rãcznym kaszëbsczim wësziwanim żukòwsczégò sztélu, a téż ùmiejãtnoscë wësziwaniô zgódno ze wskôzama tegò sztélu. W bédënkù w ti sprawie sczerowónym do Nôrodnégò Institutu Spôdkòwiznë je òbmëslënk dzejaniów, chtërne pòdtrzimùją żëwòtnosc wësziwaniô i służą jegò òchrónie na cząd 5 lat. Wpisanié kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë ùdało sã w 2015 rokù i béł to pierszi wpisënk z pòmòrsczégò wòjewództwa. Mòżlëwé są téż starania ò jegò wpisënk na jednã z systemù lëstów UNESCO. Célã wpisaniô je wzmòcnienié przekazëwaniô rãcznégò kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu pòstãpnym pòkòlenióm. Òkóma art. 2 pkt 1,2 i 3 Kònwencje UNESCO w sprawie òchrónie niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë wôżné są tuwò téż: art. 12, ùst. 1 pkt f Eùropejsczi Kôrtë regionalnëch abò miészëznowëch jãzëków spòrządzonô w Strasbùrgù dnia 5 lëstopadnika 1992 r. (Dz. Ù. 2009 nr 137, pòz. 1121) i zapisë Ùstawë z dnia 6 stëcznika 2005 r. ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach i ò regionalnym jãzëkù (Dz. Ù. 2005 nr 17, pòz. 141).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kùltura
Zelony mech
right|thumb|Zelony mech Zelony mech (Leucobryum glaucum) - to je ôrt mechù. M. jin. na Kaszëbach w lasach rosce gò jesz dosc wiele.
Kalëska (Gmina Kòscérzna)
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Zelony mech
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Mechë
Drobnokwiatowô wika
Drobnokwiatowô wika (Vicia hirsuta) - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach òna mòże bëc zelëskã w ògródkach. Drobnokwiatowô wika kwitnąc mòże w maju.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Egipt
Egipt (arab. ‏مصر‎, Miṣr; egipsczi dialekt Máṣr; łac. Aegyptus; stgr. Αίγυπτος) - to je wiôlgie państwò na Nilem w nordowo-porenkowi Africe i dzelowo w Azëji przez Sinajsczi półòstrów, ze stolëcą i nôwikszim gardã w Kairo. Jine wôżne gardë to Aleksandria, Luksor, Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad Nilem, nôwikszą rzéką swiata i Afriki. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jako krokodilë i hipopotamë. Egipt ma granicã na nordze ze Strzódzemném Mòrzem, na pòrénkù Egiptu je Czerwióne Mòrze z howingą Suezu i howingą Akaba, na zôpadze Egipt ma dzel pustini Sahara, chtërna graniczë z Libia, i na pôłnim Egipt ma granice z Sudanem. Kòl 4000-6000 lat temù nad Nilem òstała  ùsôdzona stolemna ciwilizacëjo Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. thumb|left|Piramide w Gizie, Egipt thumb|left|Karta Egiptu z gardami Stôrożëtni Egipt to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzelona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim okresie ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Górni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Dólni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono faraon (jakò faraon Ramzes, faraon Cheops, faraonka Hatszepsut abò faraonka Kleopatra). Pierszi faraon Narmer sparłãczeł Dólni i Górni Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraonską dinastiã Egiptu. Dzys historëjô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jakò cząd dinastii XII abo cząd dinastii VII. Egipscze faraone bùdowale stolemne piramide i swiãtnice dla baro wielu egipsczich bògow i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W sttôrożëtnim Egipcie brëkòwano hieroglifë do pisania na papirusach i mumifikowano lëdzë po smerci. Do dzys w Egipce mozna òbôczëc ne downe piramidë, nekropolie faraonow i swiãtnice, a egipscze mumie, papirusë, szlachotë i jine egipscze stôrodôwnotë mozna òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swece jakò w Parizu, Bërlënie i w Polsce.
Galerëjô Egiptu
Kategòrëjô:Egipt
Słôwczi
Słôwczi (pòl. Sławki) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Somònino.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Somònino Kategòrëjô:Kaszëbë
Marszewskô Góra
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Czôrnogóra
Czôrnogóra' (serb./czôrnogórsczi jãzëk: Црна Гора, Crna Gora'') – państwò w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie, na zôpadze Bałkańsczégò Półòstrowù. Na pôłniowim zôpadze mô przistãp do Adriaticczégò Mòrza. Na zôpadze grańczi z Chòrwacją, na nordowim zôpadze z Bòsnią, òd nordowégò pòrénkù z Serbią (òd pòrénkù téż z dzélowò midzënôrodno ùznónym Kòsowò), òd pôłniowégò pòrénkù z Albanią.
Banowi òbrôcnik
Kategòrëjô:Ban
Czôrnogóra
Czôrnogóra ògłosëła pełną samòstójnotã 3 czerwińca 2006 rokù. Wczasni bëła dzélã kònfederatiwnégò Państwòwégò Związkù Serbie i Czôrnogórë (serb. Državna Zajednica Srbija i Crna Gora). Òd 2017 nôleżi do NATO. Ùżiwô eùro, nie bãdącë równak nôleżnikã eùroconë.
Stolëcą i nôwikszim gardã je Pòdgòrica. Historiczną i kùlturalną stolëcą Czôrnogórë je Cetinje.
Pòłożenié
Leżi w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie, na zôpadnëch Bałkanach, pòmidzë Adriaticczim Mòrzã i Serbią.
Wiéchrzëzna
thumb|Kôrta Czôrnogórë
Brzegòwô liniô
Czôrnogóra mô kòntinentalną brzegòwą liniã długòscë 293,5 km. Długòsc pieglëszczów – 73 km. W skłôd Czôrnogórë wchôdô 14 mòrsczich òstrowów.
Klimat
Czôrnogóra leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu. Je tuwò gòrąco i sëchò òb lato i jeséń, òb zëmã je dosc chłodno, bënë kraju je baro snieżësto.
Ùsztôłcenié terenu
thumb|Fizycznô kôrta Czôrnogórë Teritorium Czôrnogórë mòżna pòdzelëc na trzë rëmie: ùbrzég Adriaticczégò Mòrza, dosc plaskati westrzédni dzél (dze leżą dwa nôwikszé gardë Pòdgòrica i Nikšić) i górsczi systemë pòrénkù Czôrnogórë.
Wësokòsc terenu
thumb|Nôwëższi czëp Czôrnogórë – (2 169 m n.r.m.)
Etniczné karna
thumb|Etnicznô kôrta Czôrnogórë Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù nôrodnoscowi skłôd w Czôrnogórze wëzdrzôł w taczi hewò spòsób:
Jãzëczi
thumb|Jãzëkòwô kôrta Czôrnogórë Òficjalnym jãzëkã je ód 2007 „czôrnogórsczi jãzëk”. Do 1992 rokù państwòwim jãzëkã Czôrnogóry był jãzëk serbòchòrwacczi, a tej – „serbsczi jãzëk ijekawsczégò dialektu”. Tak pòzwóny „czôrnogórsczi jãzëk” je pò richtoscë jednym òd standartizowónëch wariantów serbòchòrwacczégò jãzëkòwégò systemù i je wzôjno zrozëmiałi z serbsczim, chòrwacczim i bòsniacczim jãzëkã.
Piôskòwi charzt
250px|thumb|Piôskòwi charzt Piôskòwi charzt (Carex arenaria) - to je ôrt roscënë z rodzëznë Cyperaceae. Òn rosce m.jin. na dunach kòl mòrza, a Kaszëbi mògą na niegò gadac trôwica.
Czôrnogóra
Jãzëczi
W òglowim spisënkù z 2011 rokù mieszkańcë Czôrnogórë wëmieniwelë taczé rodné jãzëczi:
Kaspijsczé Mòrzé
thumb|right|220px|Kaspijsczé Mòrzé - kôrta Kaspijsczé Mòrzé (an. Caspian Sea) - to je baro wiôldżé słoné jezoro, chtërnégò nordowi dzél je w Eùropie, a reszta w Azje. Òno je m.jin. w Rusce. Z niegò wòda sã ropi, ale nie òdpłiwô. Òno mô wiéchrzëznã kòl 371 000 km² i strzédną głãbòkòsc 211 m.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Azëjô Kategòrëjô:Eùropa
Piôskòwi charzt
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Czôrnogóra
Religijné karna
thumb|Serbskô prawòsławnô cerczew w gardze Kotor Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù 74% lëdztwa słëchô do prawòsławnégò Kòscoła. 19,62% lëdztwa je mùzułmanama, 3,53% słëchô do katolëcczégò Kòscoła.
Pòliticzny system
Òbrôzk:National_Anthem_of_Montenegro.ogg
Ùstawòdôwczô władza
Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Zéńdzenié Czôrnogórë (Skupština Crne Gore), jaczi skłôdô sã z 250 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã.
Gduńskô wódka
Gduńskô wódka (miem. Danziger Goldwasser)- to szlachetny trënk ze złotã. Jak pisôł Aleksander Majkòwsczi Trąba i Remùs pilë ten likér ''jakò léczi na ùrzas tu na tim Glónkù".
Òd kùńca drëdżi swiatowi wòjnë Goldwasser ju nie je robiony w Gduńskù (jak to bëło rëchli).
Błotnisty mech
right|thumb|Błotnisty mech Błotnisty mech (Aulacomnium palustre) - to je ôrt mechù. M. jin. na Kaszëbach w błotach rosce gò wiele.
Gduńskô wódka
Kategòrëjô:Gduńsk
Błotnisty mech
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Mechë
Biôłé Jezoro
thumb|Białe Jezioro Biôłé Jezoro (pòl. Białe Jezioro) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 54,6 ha w gminie Kartuzë, w kartësczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô. Kòl niegò je wies Ùcëskò.
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Swôrzewò
Swôrzewò (pl. Swarzewo) – to kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Ùbrzega, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w pùcczim krézu, w gminie Pùck. Tu je znóny kòscół, a w nim òbrôz na délu z 1648 rokù z historią sztaturë Matczi Bosczi Swôrzewsczi. Tu dzece w szkòle ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Lëteratura
Kategòrëjô:Gmina Pùck Kategòrëjô:Kaszëbë