cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikroskòp
Mikroskòp - je zbùdowóny z òpticznëch dzélów: òkùlôru, òbiektiwù, kòndensora, zakriwka i wiele razy szpédzelka, a téż mechanicznëch dzélów: stoliczka, sztatiwù z pòdstôwką, rewòlweru, makro- i mikrometricznëch szruwów. Jak sã robi òbserwacje i ùżiwô mikroskòpù mòże widzëc môłé òbiektë na przëmiar bakterie. Na môłim spòdlowim szkle je preparat, na chtërnym wiele razy je cenczé przëkriwkòwé szkło. To razem kładze sã na stoliczku i przëcyskô pajkama.
Lëteratura
Kategòrëjô:Biologijô
Szimón Krofey
Szëmón Krofey – béł rodã z Dąbia. Òn béł pastorã w Bëtowie. W 1584 r. pòwstałë jegò: „Môłi katéchizm Môrcëna Lëtra” i „Kancjónôł”. Są òne napisóné pò pòlskù z mnodżima kaszëbizmama. Pò nim są zaòstałoscë kaszëbsczi pismieniznë.
Ùsôdztwò po kaszubsku to cos znaczy
Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea, sluge slova Bozego w Bytowie. Drukowano w Gdainsku przez Jacuba Rhode, Roku Pańskiego 1586.
Kategòrëjô:Pòmòrzani Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Zôpadné Prësë
thumb|left|Herb Zôpadné Prësë (pòl. Prusy Zachodnie, miem. Westpreußen) historicznô prowincëjô prësczégò państwa jakô pòwsta z pierszégò ë drëdżégò pòdzelënkù Pòlsczi. Òna bëła w latach 1773–1824 i 1878–1919/20. Ji stolëcą béł òd 1793 rokù Gduńsk. Dzél jich béł dali kaszëbsczi, a téż katolëcczi. Òd 25 gromicznika 1947 rokù ni ma prësczégò państwa.
Kategòrëjô:Kaszëbi
914
914 / CMXIV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 914 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 914. rok pierszégò tësąclecégò, 14. rok X stolatégò, 4. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 912 « 913 « 914 » 915 » 916
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Rãbòszewò
Rãbòszewò (pl. Ręboszewo) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px. Tu je wietrzny młin. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie:
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
1718
1718 / MDCCXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1718 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 718. rok drëdżégò tësąclecô, 18. rok XVIII stolatégò, 8. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1716 « 1717 « 1718 » 1719 » 1720
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Wrocław
Wrocław (pòl. Wrocław, miem. Breslau, cz. Vratislav, łac. Vratislavia) - to je nôwikszim gardã ë stolëcą Szląska. Wrocław mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą Dólnoszląsczégò wòjewództwa. left|200px|thumb|Rôtësz thumb|left|350px|Widzënk Wrocława w XVII s.
Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Jennifer Aniston
Aniston, Jennifer Aniston, Jennifer
913
913 / CMXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 913 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 913. rok pierszégò tësąclecégò, 13. rok X stolatégò, 3. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 911 « 912 « 913 » 914 » 915
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Jaromira Labudda
Jaromira Labùdda - (ùr. 24 łżëkwiata 1961) w Wejrowie. Òna skùncziła strzédną szkòłã w Kartuzach, a pòlską filologiã na Gduńsczim Ùniwersytece. Je aùtorką zbiérkù "Kôrba cëchotë" (1986) i jin. Òna napisa ùczbòwniczi do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka zacwierdzoné do ùżëtkù w szkòłach przez mynysterstwò np. "Zdrój słowa". Za lëteracką robòtã w 1984 r. òna dosta nôdgrodã Romana Wróblewsczégò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbi
915
Je to 915 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 915. rok pierszégò tësąclecégò, 15. rok X stolatégò, 5. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 913 « 914 « 915 » 916 » 917
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Głogów
Głogów (miem. Glogau) - gard w dólnoszląsczim wòjewództwie. Głogów je stolëcą głogòwsczégò krézu. Głogów mô apartné ùrzãdë dlô gardu ë wsowi gminë. Lëdztwò gardu: 71 686 mieszkańców.
Òbaczë téż
thumb|left|200px|Rôtësz thumb|left|200px thumb|left|200px
Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Jordan (rzéka)
thumb|Biég rzéczi na kôrce Jordan – rzéka dłużawë 251 km w Azëji, m.jin. w Jizraelu.
Jordan w kaszëbsczi kùlturze
Nadczidka ò rzéce pòjôwiô sã téż w pòwiescë „Żëcé i przigòdë Remùsa” Aleksandra Majkòwsczégò we fragmeńce:
Przëpisczi
Kategòrëjô:Azëjô
Bochnia
Bochnia - gard w małopòlsczim wòjewództwie, w bocheńsczim krézu.
Pòłożenié
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 49° 58' N, długòta - 20° 25' E.
Pòdôwczi
Lëdztwò gardu: ~30 000 mieszkańców
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Zwëczajny fazan
Kategòrëjô:Kùrowaté
1719
Je to 1719 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 719. rok drëdżégò tësąclecô, 19. rok XVIII stolatégò, 9. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1717 « 1718 « 1719 » 1720 » 1721
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Zwëczajny gùlôk
thumb|Zwëczajny gùlôk - gùlôk i guła (òn i òna) Zwëczajny gùlôk (Meleagris gallopavo) – to je wiôldżi ptôch z rodzëznë kùrowatëch (Phasianidae). Òn je z Nordowi Americzi.
Kategòrëjô:Kùrowaté
Paris Hilton
200px|thumb|Paris Hilton, 2021 Paris Whitney Hilton, (ùr. 17 gromicznika 1981) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą. Sąd jã ùkôrôł za to, że òna mia narkózënã.
Hilton, Paris Hilton, Paris
1720
1720 / MDCCXX – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Hieronim Derdowsczi
To jegò je: "Chto le/ kaszëbsczi jãzëk/ dobrze znaje/ ten z nim/ òbjachac mòże/ wszëtczé kraje.", a téż: "Nigdze ju nie nalézesz dzys na swiecie kątka, Gdze bë po nôs Kaszubach nie bëła pamniątka."
1720
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1718 « 1719 « 1720 » 1721 » 1722
Hieronim Derdowsczi
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbi
1720
Ùmarlë
Kategòrëjô:XVIII stolat%C3%A9
916
Je to 916 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 916. rok pierszégò tësąclecégò, 16. rok X stolatégò, 6. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 914 « 915 « 916 » 917 » 918
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Jan Bùgenhagen
thumb Jón Bùgenhagen (miem. Johannes Bugenhagen, Doctor Pomeranus) (1485 - 1558) béł jednym z przédnëch refòrmatorów, téż na miarã nordowëch Miemców, nie leno Pòmòrza. Òn - wspiéróné przez ksyżãt i z pòczątku téż kamiéńsczégò biskùpa, pòstrzégającégò pòtrzébnotã refòrmë Kòscoła - szerzwił deje refòrmacji. Zgódno z wòlą ksyżëca òn ùsadzył „Òrdinacjã kòscelną” (wëd. 1535 r.), chtërna stała sã kònstitucją lëterzczégò Kòscoła na Pòmòrzu. Wspiéróné przez Bògùsława X w 1518 r. napisôł òn w swòjim dokôzu „Pomorania” ò jãzëkòwëch zmianach w rodnym kraju taczé słowa: „Czëż nié chùtkò pò przejimniãcym chrzescëjańsczi wiarë pòmòrzczé miasta, zaniedbiwającë słowiańsczi jãzëk, zaczãłë sã stawac teùtońsczé i germańsczé tak, że ne [miasta], chtërné za Kòszalënã jaż do Pòlsczi òstałë słowiańsczé, zaczãłë miec òdraza do swòjich bracy Pòmòrzónów, ju Miemców.” Czëtającë „słowiańsczé”, trzeba rozmiec „kaszëbsczé”. thumb
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrzani Kategòrëjô:Miemiecczi pisarze Kategòrëjô:Miemcë
Jón Drzéżdżón
Jón Drzéżdżón (pòl. Jan Drzeżdżon, ùr. 16 maja 1937 w Domôtowie; ùm. 22 zélnika 1992 we Gduńskù) – kaszëbsczi pisôrz i pòeta, wôżny kaszëbsczi badéra, redaktór i wëdôwca.
Świdnica
100px|right| Świdnica (miem. Schweidnitz) - gard w dólnoszląsczim wòjewództwie.
Jón Drzéżdżón
Ùrodzył sã 16 maja 1937 r. w Domôtowie (pùcczi kréz). Do spòdleczny szkòłë chòdzył w Domôtowie, Lesniewie i Starznie. W 1955 r. skùńcził Pedagògiczné Liceùm we Wejrowie i zaczął robic jakno szkólny w Tëłowie i Lëbòcënie. Pózni ùcził w: Domôtowie, Łebczu i Żelëstrzewie.
Świdnica
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 50°50' N, długòta - 16°25' E
Jón Drzéżdżón
W latach 1960-65 sztudérowôł pòlonistikã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle we Gduńskù (dzys Gduńsczi Ùniwersytet). W 1970 r. dostôł titel doktora za dokôz Literatura kaszubska w latach 1920-1939, wëdóny w 1973 r. pòd titlã: ''Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939''. Òd 1971 r. béł adiunktã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle w Słëpskù (dzys Pòmòrskô Pedagògicznô Akademiô), a òd 1976 r. ùczałim na Gduńsczim Ùniwersytece.
Świdnica
Pòdôwczi
Lëdztwò gardu: 64 800 mieszkańców
Jón Drzéżdżón
W rokù akademicczim 1973/74 béł wëjachóny na sztipendium do Zjednónëch Krajów Americzi i Kanadë. W 1986 rokù we Warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980. Béł wëprzédniony Medalã Stolema za „całownotã lëteracczégò i nôùkòwégò ùsôdztwa, w tim za przërëchtowanié do drëkù kaszëbsczich dokôzów Alojzégò Bùdzysza i przełożënk jich na pólską mòwã”.
Ùczba
Ùczba je całownotą ùsystematizowóny, lëdzczi wiedzbë, jakô mòże bëc wielerazowò empiriczno (dokôzama) werifikòwónô. Słowò "ùczba" mòże òznôczac téż òglową spòlëznã ùczałich ôs metodë, jaczima sã òni pòsługòwają przë dochôdanim do wiedzbë.
Jón Drzéżdżón
Ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł, pò cãżczi chòroscë, 22 zélnika 1992 r. we Gduńskù. Jegò grób je w Mechòwie.
Świdnica
Pòdôwczi
Wiéchrzëzna gardu: 21,8 km2
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Ùczba
Wedle przibioru badérowaniô nôczãscy wëapartniwóné je 5 wietwów ùczbë:
Jón Drzéżdżón
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù
Ùczba
*
Kaszëbsczi wësziwk
thumb|right|120px|[[Niezabôtka|Niezabôtczi w céchù Żukòwa]] Kaszëbsczi wësziwk je colemało sétmëfarwny. Nitczi są: czerwòné, żôłté, zeloné, jasnomòdré, mòdré, cemnomòdré ë czôrné. Kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù je Żukòwò. Przódë na czepcach bëłë złoti wësziwczi, a dzys je złotnicowi wësziwk. W żukòwsczim wësziwkù są midzë jinyma farwné: pszczółczi, mòdrôczi, niezabôtczi, tëlpë, lelije, kòniczënë, kòlince, malbrónczi, słuńcowniczi, mòrsczé gwiôzdë, pawié òczka, pãczczi, płómczi, serca ë wąsë. Colemało farwnyma nitkama na lnianym płótnie są mésterno wëszëté kwiatë, lëstë, a téż chłądë i jiné. W Żukòwie wiele w tëlpach je wëszëté plaskatim rąbã, ale wôżnô je téż żukòwskô cedżełka. Kùńsztu wësziwkù ùczą sã colemało dzéwczãta. Òne nim przëstrojiwają szërtuszczi, òbrësczi, sëknie, pãczczi do jigłów i wiele jinszich rzeczi. Òd wiele lat rok w rok je kònkùrs kaszëbsczégò wësziwkù òrganizowóny w Lëni. Żukòwsczi wësziwk je znóny téż w Kanadze. Wiele dlô kaszëbsczégò wësziwkù zrobia Jadwiga Ptôch, chtërnã wësziwaniô ùcza Zofiô Ptôch, a jã ji starka z Żukòwa.
Zdrzë téż
Złotnica
!
Drawôk
thumb|Drawôk i kùczer Drawôk – to je tip kònia. To dô czile rasów drôwkòwëch kòni. Òne są z: Zjednónëch Krajów Americzi, Francje i Rusczi.
Kategòrëjô:Susczi
Paweł Rhode
Paweł Rhode (ùr. 1871 w Wejrowie - 1945), kaszëbsczi biskùp w Zjednónëch Krajach Americzi. Òd 1908 rokù béł biskùpã sufraganã archidiecezji w Chicagò. Òd rokù 1915 béł biskùpã w Green Bay gdze téż umôrł 3 strëmiannika 1945 rokù.
Kategòrëjô:Kaszëbi
Dorota Rabczewska
thumb|Doda (2017) Doda (Dorota Rabczewska), (ùr. 15 gromicznika 1984) je spiéwôrką.
Diskògrafijô
Kategòrëjô:Mùzycë
Zwëczajny cetrzéw
thumb|Zwëczajny cetrzéw - òn Zwëczajny cetrzéw (Lyrurus tetrix) – to je wiôldżi ptôch z rodzëznë kùrowatëch (Phasianidae). Òn je wikszi jak òna - cetrzéwka. Na Kaszëbach òn je słowôrzu, ale tu te ptôchë wierã wëdżinełë..
Kategòrëjô:Kùrowaté
Kaszëba (pòmòrsczé wòjewództwò)
thumb|left|250px| Kaszëba (pòl. Kaszuba. miem. Kaszuba) - to je wies kaszëbskô w gminie Brusë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Brusë
917
917 / CMXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 917 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 917. rok pierszégò tësąclecégò, 17. rok X stolatégò, 7. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 915 « 916 « 917 » 918 » 919
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Kaszëbsko-Pòmòrsczé Mùzeùm
thumb|Pòlskòjãzëkòwô wëdowiédnô tôblëca ò Kaszëbsko-Pòmòrsczim Mùzeùm w Sopòce Kaszëbsko-Pòmòrsczé Mùzeùm bëło w Sopòce òd 1913 rokù. Òno dzejało tu do 1914 rokù. Béł to bëlny ôrt rozkòscérzaniô kaszëbiznë midzë lëdzama z bùtna Kaszëb. Wiele zrobił w nim dr Aleksander Majkòwsczi.
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Piotrowice
Piotrowice – wies w Pòlsce, pòłożonô w mazowiecczim wòjewództwie. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px.
Galerëjô
Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò
Benedikt Karczewsczi
Benedikt Karczewsczi (ùr. 1926 rokù - ùm. 18 łżëkwiata 2019 rokù) - to béł chemik, doktor jinżinéra. Òn béł òd 1973 rokù wicedirektorã w Fabrice Stołowy Pòrcelanë w Łubianie i dôł ùdbã kaszëbsczi pòrcelanë. Tak wiele tësącë tasków, snôdczich i głãbòczich talérzów ùfarwòwónëch kwiôtkama je dzãka niemù w kaszëbsczich, a téż jinëch dodómach. Te kwiatë szlachùją za tima z kaszëbsczégò wësziwkù. Òn pisôł pò kaszëbskù wiele lat.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
918
918 / CMXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 918 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 918. rok pierszégò tësąclecégò, 18. rok X stolatégò, 8. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Gardë w Pòlsce
thumb|Gardë pòłożoné w Pòlsce (2019 r.) right|thumb|Karta Pòlsczi z nôwikszëmi gardami Gardë w Pòlsce - pòlsczé môle i gminë, chtërné môją sztatus gardu. Od 1 stëcznika 2020 rokù w Pòlsce je 944  gardów. Wedle pòdôwków GUS z 1 stëcznika 2008 rokù, w Polsce bëło 892 gardów. Nowi sztatus gardu nadôwa w Pòlsce ùstawa Radë Minysterstwa Bënowëch Sprawów i Administraëji (MSWIA). 66 pòlsczich gardów mô sztatus gardu na prawach krézu.
* *
Daniél Czapiewsczi
Daniél Czapiewsczi (ùr. 29 stëcznika 1968 rokù - ùm. 3 gòdnika 2013 rokù w bòlëcë w Starogardze Gduńsczim) - béł załóżcą Centróm Edukacji i Promòcji Regionu w Szimbarkù. Jegò bëła firma, chtërna zajimô sã wërôbianim drzewianëch chëczów i wierã temù w Szimbarkù stoi takô stôrô chëcz z Kanadë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
1721
1721 / MDCCXXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1721 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 721. rok drëdżégò tësąclecô, 21. rok XVIII stolatégò, 1. rok 3-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:XVIII stolat%C3%A9
Stanisłôw Janke
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze Kategòrëjô:Kaszëbi
Towarzëstwò Młodokaszëbów
Zdroje
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota
919
Je to 919 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 919. rok pierszégò tësąclecégò, 19. rok X stolatégò, 9. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 917 « 918 « 919 » 920 » 921
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Film
180px|thumb|Kaméra Film je wizualnym dokôzã złożonym z dowòlno dłudżi serëji nastąpiającëch pò se òbrazów, jaczé wëwòłëją doznanié rësznotë ë bezùstónkòwòscë. Termin "film" pòchôdô òd anielsczégò słowa na fòtograficzną blewiązkã, jakô bëła pierszim wôżnym medium do jich zapisowaniô ë distribùcëji.
Pierszé filmë twòrzoné w XIX-im stolatim bëłë czôrno-biôłé ë bez zwãkù. Òd negò czasu we filmòwi technice miôł plac zacht pòkrok. Wikszosc filmów, jaczé pòwstôwają na zôczątkù XXI-gò stolatô je farwnô ë ze zwãkòwą stegną.
Kaszëbizna w filmie
Kaszëbiznã i kaszëbską tematikã mòżna bëło widzec w rédżi filmów, w òsoblëwòscë w taczich dokazach, jak:
Co rokù w gminie Żukòwò rëchtowóny je Festiwal Kaszëbsczich Filmów.
Artikel 12, ùst. 1 pkt b) Eùropejsczi Kôrtë Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków (dlô kaszëbsczégò jãzëka wôżny òd 1 czerwińca 2009 rokù) tikô sã m. jin. rëchtowaniô filmòwëch nôdpisów pò kaszëbskù i rozwijaniô przełożënków.
!
Wiecznô lãpka
Wiecznô lãpka - sã żôli w kòscołach i ji słabi  parmiszczi są widzëc kòl wôtôrza. Òna w dzéń i òb noc swicy przed tabernakùlum. Wierã mòdlã dlô ni béł złoti lëchtôrz z czasów Mòjżesza z bezùstónkòwim wida, chtëren dôwô òliwa wëcësniãti z òliwkòw, bò òna sã pôli.
Lëteratura
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Ecser
Ecser je wies w Madżarsczi Repùblice, pòłożóné w òbéńdze Bùdapesztu, blëżnô pòrtu lotniczégò Ferihegy ë aùtodardżi M0 ë namòlnégò bana 120a (Budapest-Újszász-Szolnok). Bliscze jemù wsë są to Mglód, Vecsés, Gyömrő a Üllő. Lëdztwò gardu to 3272 mieszkańców.
Wies mô baro dłëgô historëjô. Z 1315 rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò wsë, leno Ecser bëł tam ju òd 896, czedë najachôł jen nôrod madżarsczi.
Galerëjô
Kategòrëjô:Madżarskô
Wëstôwné òkno
Wëstôwné òkno - to je plac za rutą, w chtërnym mòże wëstawic np. to co je na sprzedôż.
Kategòrëjô:Òkna
Jerozolëma
Tu w kòscele Pater noster je tôfla, a na ni Òjcze Nasz pò kaszëbskù.
W szpôsownym ùchwôcenim Kaszëb przez Cenôwã Jerozolëma to je Wejrowò.
Lëteratura
Kategòrëjô:Azëjô
Prôwdzëwô Cerkwiô Jezësa
thumb|Ichthys - symbola katolëków i protestantów Prôwdzëwô Cerkwiô Jezësa (chiń: 真耶穌教會) – pòwstałi w Chinach kòscół zelonoswiątkòwi. Jegò doktrina szlachùje za nietrinitarnym pentakòstalizmã. Cerkwiô pòwsta w Pekingù w 1917 r. Aktualno mô kòl 1.5 miliona wëznôwców.
Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò Kategòrëjô:Chinë
Lëscëna
Lëscëna – to je ùkłôd lëstów, a roscënë jinaczą sã midzë sobą jich ùłożenim. Rozmajité ôrtë mają je rozmajice ùłożoné na chłądze. Do nôbarżi tipòwëch słëchô lëscëna: skrãtoległô, nakrziżległô, naprocëmległô i òkrãżnô. Wszëtczé lëstë sã dzeli na pòjedińczé (taczé co mają jedną lëstową blaszkã) i złożoné (mają wicy lëstowëch blaszków).
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Jón Trepczik
Jón Trepczik (ùr. 22 rujana 1907 w Strëszi Bùdze, ùm. 3 séwnika 1989 w Wejrowie) – béł kaszëbsczim spòlëznowim dzejôrzã, ùtwórcą, pedagògã ë kòmpòzytorã.
Biografiô
Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze Strëszi Bùdë midzë Stajszéwã a Mirochòwã (kréz kartësczi), gdze przëszedł na swiat 22 rujana 1907 rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w Kòscérzënie, chtërné ùkùńcził w 1926 r. Zaczął robic jakno szkólny w Kartuzach, a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w Miszewie, gdze robił do 1934 r. Ju jakno młodi człowiek zajinteresowôł sã òn kaszëbizną, co stało sã òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak Aleksander Majkòwsczi i Aleksander Labùda. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji.
W 1930 r. òżenił sã z Anielą Rómpską, chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna Zrzeszińców Jana Rómpsczégò. W 1930 r. Trepczik zadebiutowôł w gdińsczi Chëczë Kaszëbsczi wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã Na szlachù zbrodnié. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w 1931 r. w Gryfie. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata Zrzeszë Kaszëbsczi. Równak czas, w jaczim przëszło żëc i twòrzëc Trepczikòwi, nie béł za baro żëczny kaszëbsczémù dzejaniémù. Midzëwòjnowé przédnictwò Pòlsczi nie bëło za baro żëczné temù, żebë kaszëbizna mògła sã richtich rozkòscérzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna Zrzeszińców. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i kaszëbsczégò jãzëka, jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé przédnictwò, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsądzywało tej sej Kaszëbów, a òsoblëwie prawie Zrzeszińców ò separatizmã, czëlë dzejanié, jaczégò célã miało bëc òddzelenié Kaszëb òd pòlsczégò państwa.
Trepczik w 1934 r. przeniosłi òstôł do szkòłë w Rogòznie, leżącym w òbéńdze Wiôlgòpòlsczi. Òb czas bëtnoscë w Wiôlgòpòlsce w 1935 r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytor twòrzący melodie do tekstów A. Labùdë, J. Rómpsczégò i swòjëch gwôsnëch. Pò robòce w Rogòznie jaż do wëbùchù drëdżi swiatowi wòjnë Trepczik robił w Tłukawach.
W séwnikù 1939 r. Méster Jan przebiwôł w Tłukawach, pò czim w 1940 rokù wrócył na Kaszëbë. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë w Swiónowie. W 1943 r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w Italsce przed do partizancczi z jaczi przeszed zôs do armii generała Andersa. Do kraju wrócył w 1946 r. i nalôzł so robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w Wejrowie, w chtërny robił jaż do emeriturë, na jaką przeszedł w 1967 r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „Zrzeszą Kaszëbską”, chtërna wëchôda w latach 1945-47. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „Zrzeszë”, a przed ùtwòrzenim Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò, Kaszëbi ni mielë swòji òrganizacji, co bë reprezentowa jich jinteresë ë mia bë starã ò kaszëbiznã, wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze schôdelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim gónie. Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù (ÙdsPB) mielë zdebło nôdzeje, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozpòwiôdôcze z ÙdsPB, ale òbstojéwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce - je ò tim napisóné we Warszawie 29 zélnika 1955 r. Jiné je pismiono napisóné rãczno i przeniosłë przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ùrzãdu do sprawów pùblicznégò bezpiekù w 1955 r. Jesz niglë gò napisôł, mùszôł ju rôz bëc na ÙB, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pò ni. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbòwców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi „Zrzeszë Kaszëbsczi”, ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë.
W 1956 rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò, chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejôrzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te mòże rzec, że razã ze swòją drëgą białką, Léòkadią (przódë Czaja) twòrził môłé spiéwòwé karno, chtërné wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W 1959 rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez Karno Sztudérów Kaszëbów Ormuzd. W arkùszach nëch pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „Zemia Rodnô”, ùznôwónô dzysô przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: Rodnô zemia (1974), Moja chëcz (1978) ë Lecë choranko (1980, 1997). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik przënôlégô do karna lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w 1967 rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medalã Stolema.
W kùńcowim dzélu jegò żëcégò wëszłë trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, z chtërnëch wëzérô miłota do domôcëznë, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W 1970 rokù ùkôza sã Moja stegna, a w 1977 r. Odecknienié. Specjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w 1975 r. pòd titlã Ukłôdk dlô dzôtk. A w 1979 rokù òstôł nôleżnikã Związku Literatów Polskich. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" bëła dolmaczony na: biôłorusczi, bretońsczi, miemiecczi i sloweńsczi.
Jón Trepczik ùmôrł 3 séwnika 1989 r. w Wejrowie, gdze pòchòwóny òstôł na smãtôrzu w Smiechòwie.
Spòdlecznô Szkòła w Miszewie nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w Wejrowie Towarzystwo Śpiewacze nosy téż jegò miono.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbisce Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
920
Je to 920 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 920. rok pierszégò tësąclecégò, 20. rok X stolatégò, 10. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 918 « 919 « 920 » 921 » 922
Gmina Przëwidz
Gmina Przëwidz (pòl. Gmina Przywidz) je wieską gminą w gduńsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie.
920
Ùmarlë
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Gmina Wiôldżé Trąbczi
Gmina Wiôldżé Trąbczi je wieską gminą w gduńsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie.
Kategòrëjô:Gduńsczi kréz
921
Je to 921 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 921. rok pierszégò tësąclecégò, 21. rok X stolatégò, 1. rok 3-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 919 « 920 « 921 » 922 » 923
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Bruno Synak
Bruno Synak (ùr. 23 rujana 1943 rokù w Pòdjazach - ùm. 18 gòdnika 2013 rokù) - béł profesorã socjologie, prorektorã Gduńsczégò Ùniwersytetu, wielelatnym przédnikã Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô i Sejmikù Pòmòrsczégò Wòjewództwa, Aùtor nôùkòwëch pùblikacjów i aùtobiografie "Moja kaszubska stegna". Òn napisôł ò se: "Mòja dësza je w całoscy kaszëbskô, i takô òstónie/Moja dusza jest do głębi kaszubska, i taka pozostanie."
Łotwa
Łotwa (łot. Latvija; òficjalnô pòzwa: Łotewskô Repùblika, łot. Latvijas Republika) – państwò w nordowi Eùropie. Òd nordë grańczi z Estonią, òd pôłniégò z Lëtwą, a ód pòrénkù – z Rusją i Biôłorusą. Stolëcą i nôwikszim gardã je Riga. Mô przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 498 km. Nôleżi do NATO i Eùropejsczi Ùnie.
Bruno Synak
Òn skùńcził kòscersczé Pedagògiczné Liceùm i w rokù 1963 za­czął ùczbã w Studium dlô Szkólnëch Fizycznégò Wëchòwaniô we Gduńskù. Pózni sztudérowôł pedagògikã w Wëższi Pedagògiczny Szkòle. Méstersczi dokôz òbronił w 1969 rokù. Doktorat na War­szawsczim Ùniwersytece skùńcził w 1973 rokù. Zaczął robòtã w Zakładze Socjologie GÙ. W 1983 rokù dostôł habilitacjã, òd 1989 béł czerownikã Zakładu Òglowi Socjologie, a w 1993 òstôł profesorã. Trzë razë béł prorektorã. W 80. latach òdeszedł z ti fónkcji na znak soli­darnoscë z rektorã Karolã Taylorã, jaczi òstôł wërzucony ze stanowiszcza za ùdzél w pògrzebie sztudérë Môrcëna Antonowi­cza, chtëren mést béł zabiti przez ZOMO.
Zwëczajny groch
thumb|Zwëczajny groch Zwëczajny groch (Pisum sativum L.) – to je ôrt jednoroczny (latny) roscënë z rodzëznë bòbòwatëch (Fabaceae). Jegò pòdôrt mòże sôc w ògardach wczas na zymkù. Szachòwi groch winie sã w górã pò szachù. Òn rosce w dosc mòkri zemi, a nie lubi za wiele słunôszka. Gò mòże sôc na zôgónkach co piãc lat w tim samim placu. Jegò zôrna są np. do robieniô grochòwiónczi - wôżny zupë w wòjskù.
Bruno Synak
W 1998 rokù òstôł wiceprzédnikã Sejmikù Pòmòrsczégò Wòjewództwa, a w latach 2002–2010 nim czerowôł. Òn béł kawalérã Òrderu Òdrodzeniô Pòlsczi i wiele jinëch wëprzédnieniów.
Łotwa
Pòłożenié
thumb|Kôrta Łotwë Leżi w nordowi Eùropie, na pòrénkòwim ùbrzegù Bôłtëcczégò Mòrza, zwiksza midzë 55° a 58° nordowi geògraficzny szérzë i 21°-29° pòrénkòwi geògraficzny długòscë.
Zwëczajny groch
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Bruno Synak
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Łotwa
Brzegòwô liniô
498 km (przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza)
Klimat
Lato je wiele razy chłodné i z deszczama. Dodatné temperaturë trzimają sã przez 125—155 dniów w rokù. Strzédnô cepłota czerwińca sygô 15—17 °C. Zëma bawi òd pòłowë gòdnika do pòłowë strëmiannika. Strzédnô cepłota stëcznika sygô òd −3 do −7 °C, chòc tej sej mòże spôdac nawetka do −40 °C.
Ùsztôłcenié terenu
thumb|Fizycznô kôrta Łotwë Przeplôtają sã wëszawë i niżawë. Nôwiãkszą niżawą je Żmudzczé Pòbrzeżé.
Wësokòsc terenu
thumb|Panorama z góry Gaiziņkalns
Etniczné karna
Łotisze 61.8%, Ruskòwie 25.6%, Biôłorusënowie 3.4%, Ùkrajińcë 2.3%, Pòlôsze 2.1%, Lëtwini 1.2% (wôrtoscë szacowóné na 2016)
Jãzëczi
łotewsczi (òficjalny) 56.3%, rusczi 33.8%,
Religijné karna
lëtërstwò 19.6%, prawòsławié 15.3%,
Ùrbanizacjô
thumb|Riga – stolëca i nôwikszi gard Łotwë
Pòliticzny system
thumb|Kôrta z historicznyma regionama Łotwë Òbrôzk:Latvian National Anthem.ogg
Ùstawòdôwczô władza
jednojizbòwi parlament Sejm (łot. Saeima; 100 nôleżników na sztërëlatną kadencjã)
Bibliografiô
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa *
Gryf (cządnik)
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota
Nordowô Amerika
thumbnail|250px|Nordowô Amerika
Nordowô Amerika – to je dzél swiata. Ma lądowë sparłãczenie z kòntinenta Pôłniowej Ameriki przez Strzédamerike (Mesoamerica).
W Nordowej Americe je 23 państwów ë zanôléżnych òbéńdów.
3 nôwiksze państwa - Kanada, USA i Meksyk - to cołka wiéchrzëzna nordowego kontinentu. 20 baro mniészéch państwów na pôłniu to państwa strzédamerikanscze i òstrowë Karaibsczégò Mòrza.
Kraje Nordowi Americzi
* Kategòrëjô:Geògrafijô
SeaMonkey
SeaMonkey je dalszim rozwijã Mozillë Fùndacëji Mozilla. Czej fùndacëjô ju nie chca dali robic nad Mozillą, tej nalézle sã dobrowòlnicë jaczé przejąlë dalszi rozwij paczéta programów. Òficjalnym mionã òstało slédné rozwijowé miono Mozillë.
30 stëcznika 2006 rokù ùkôza sã wersëjô 1.0.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi
Zwëczajny słuńcownik
200px|thumb|Zôrna słuńcownika Zwëczajny słuńcownik (Helianthus annuus L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë astrowatëch (Asteraceae) ze szlachù słuńcownik. Kaszëbi mògą na niegò gadac leno słuńcownik. Òn terô rosce m. jin. na Kaszëbach, ale czedës òn rosł le w amerikańsczich stronach. Z jegò zôrna mòże robic jôdny òléj.
Rozmajitoscë
Aleksander Majkòwsczi w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. zôrna słonecznjika bëłë dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną.
Kategòrëjô:Bòtanika
Minysterstwò Administracji i Cyfrizacji
Minysterstwò Administracji i Cyfrizacji (pòl.:Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno bëło òd 21 lëstopadnika 2011 rokù do 2015 rokù, a zajimało sã m.jin. dotacjama np. na kaszëbiznã.
Carol Castro
thumb|right|Carol Castro Carolina Osório de Castro, (ùr. 10 strëmiannika 1984) je brazylską teatrownicą.
Lublin
Lublin je nôwikszim garda ë stolëcą lubelsczégo wòjewództwa. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã.
Carol Castro
Castro, Carol Kategòrëjô:Brazylskô
Minysterstwò Administracji i Cyfrizacji
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòlitologijô
Lublin
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Stocznia Gdynia S.A.
thumb|Gdińskô òkrãtownia 250px|thumb|left|Zôczątk òkrãtowni w Gdini Stocznia Gdynia S.A. – òkrãtowniô w Gdini jakô mô zôczątk swòjegò pòwstaniô kòl 1927 rokù. Òb czas II Swiatowi Wòjnë bëła òkrãtownią miemiecczich pòdwòdnëch òkrãtów (U-bòtów). Zniszczonô òb noc z 18/19 gòdnika 1944 rokù. W gòdnikù 1970 rokù krótkò ti òkrãtowni bëło wiele òfiarów (zabitëch). Tu miało robòtã wiele Kaszëbów.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gdiniô
Lubelsczé wòjewództwò
Podôwczi
Wiéchrzëzna - 25 155 km²
Lëdztwò - 2 185 000
Aleksander Tomaczkòwsczi
Aleksander Tomaczkòwsczi (1909-1979) - kòle 20 lat béł w Kaszëbsczim Karnie Piesni i Tuńca "Kaszëbë" z Kartuz. W latach 1971-1979 czerowôł jiném karnem piesni i tuńca. Jakno kòmpòzytor wëzwëskiwôł lëdową piesnią. Szerok znóny je jegò refren: "Cynda, cynda, cynda dô/ kaszëbskô kapela grô."
Lëst do Rzimianów
Lëst do Rzimianów [Rz] – to je dzél Nowégò Testameńtu napisóny kòl 58 rokù. Swiãti Paweł dłëgszi czas béł Kòrince, ale ten lëst trafił do Rzimianów. Ten Lëst szlachùje za Lësta do Galatczików, a béł napisóny pòd diktandã. Òn pòwiôdô téż ò pòwòłanim do Kòscoła pòganów, bò lëczba chrzescéjanów pògańsczégò pòchòdzeniô chùtkò przewëższëła Żëdów.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bibliô
Kaszëbsczi alfabét
thumb|right|230px|Abecadło z [[Xążeczka dlo Kaszebov|Xążeczczi dlo Kaszebov z 1850 rokù]] [[Òbrôzk:Kashubian keyboard layout.png|thumb|left|230px|Kaszëbskô kluczplata ]] Kaszëbsczi alfabét (kaszëbsczé abécadło) to je alfabét kaszëbsczégò jãzëka.
A, Ą, Ã, B, C, D, E, É, Ë, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, Ò, Ó, Ô, P, R, S, T, U, Ù, W, Y, Z, Ż
Wôżné są téż taczé spółzwãczi jak: Cz,Dz,Dż,Ch,Rz,Sz
Przed 1997 rokiem bëła rozmajitosc w krãgù kaszëbsczi òrtografie. Chùtkò stałë sã równak normą zapisënczi „ò” i „ù” w nagłosu i pò współzwãkach: p, b, m, w, f, a téż k, g, ch, h np. òrganë, ùchódnik, pòmùchla, bùk,mòra, wòjewództwò, fòtografiô, kùropatka i jin.
ÙCHWÔLËNK NR 7/RKJ/10 Z DNIA 06-07-2010 R. W SPRAWIE SZËKÙ KASZËBSCZÉGÒ ABÉCADŁA
1. Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka ùstaliwô szëk kaszëbsczégò abécadła jakno: A, Ą, Ã, B, C, D, E, É, Ë, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, Ò, Ó, Ô, P, R, S, T, U, Ù, W, Y, Z, Ż. W słowach, w chtërnëch wëstãpiwają lëtrë z cëzëch alfabetów (np. ü, ê, à), lëtrë te są w szëkù zrównywóné z lëtrą bez diakriticznëch znaków, chòc same te diakriticzné znaczi są òbrzeszkòwé.
2. Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka bédëje pòstãpné kaszëbsczé pòzwë znaków abécadła: A /a/, Ã /ã/, Ą /ą/, B /bé/, C /cé/, D /dé/, E /e/, É /é /, Ë /szwa/, F /éf /, G /gé/, H /ha/, I /i/, J /jot/, K /ka/, L /él/, Ł /éł/, M /ém/, N /én/, Ń /éń/, O /o/, Ò /ò /, Ó /ó/, Ô /ô/, P /pé/, R /ér/, S /és/, T /té/, U /u/, Ù /ù /, W /wé/, Y /igrek/, Z /zet/, Ż /żet /
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk Kategòrëjô:Alfabetë
Maria Maya
thumb|right|Maria Maya Maria Antônia Gigliotti Campos Maya, (ùr. 29 czerwińca 1981) je brazylską teatrownicą.
Maya, Maria Kategòrëjô:Brazylskô
Jupiter
thumb|Jupiter Jupiter (symbòl: ) je piątą pòsobicą (rechùjącë òd Słuńca) planetą w Słuńcowim Ùstawie.
Jupiter *
Wenus
250px|right|thumb|Wenus Wenus (Witrznica; symbòl: ) je drugą pòsobicą (rechùjącë òd Słuńca) planetą w Słuńcowim Ùstawie. To je "renô gwiôzda".
Wenus *
923
923 / CMXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 923 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 923. rok pierszégò tësąclecégò, 23. rok X stolatégò, 3. rok 3-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Mechòwa
thumb|left|[[Mechòwsczé grotë]] Mechòwa to je wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu. We wsë je wiązarkòwi kòscół z 1742 rokù.
923
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 921 « 922 « 923 » 924 » 925
Mechòwa
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Pùck
922
Je to 922 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 922. rok pierszégò tësąclecégò, 22. rok X stolatégò, 2. rok 3-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 920 « 921 « 922 » 923 » 924
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Fernanda Montenegro
thumb|right|Fernanda Montenegro 2003 Arlette Pinheiro Esteves Torres, (ùr. 16 rujana 1929) je brazylską teatrownicą.
Montenegro, Fernanda Kategòrëjô:Brazylskô
Lãbòrskò-bëtowskô Zemia
Zdrzë téż
Bernardus Scultetus Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Pòmòrskô
Nôrodnô Bibloteka (Warszawa)
Nôrodnô Bibloteka (pòl Biblioteka Narodowa)- to je wôżnô bibloteka w Pòlsce. Òna je we Warszawie òd 1928 (1732) rokù. Kaszëbi mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je kaszëbskô lëteratura do kaszëbskòjãzëkòwégò czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kùltura
Òbrona Òksëwsczi Kãpë w 1939 rokù
Òbrona Òksëwsczi Kãpë w 1939 rokù - bëła slédnym dzélã biôtków lądowi òbronë mòrsczégò strądù. Zepchniãté na Òksëwską Kãpã pòlsczé òddzélë, scësniłë sã w môłi òbéńdze midzë Mòstama a Òksëwim ë midzë wąsczim pasã lasu na zôpôdnym kùńcu kãpë a Bôłtã. Miemce zôs dërch bómbardowelë Pòlôchów nie blós z zemi, le téż z mòrza ë lëftù. W tak cãżczich leżnoscach òbrona |Òksëwsczi Kãpë dérowa jaż do 19 séwnika. Tedë to skuńcziła sã wszelejakô pòlskô òpiéra, zôs półkòwnik Dąbek zabił sã. Òglowo, w biôtkach lądowi òbronë mòrsczégò strądù zdżinãło ë bëło renionëch kòle 5 tësãcy żôłniérzów ë dobrowólników. Té, co zdżinelë mają terô na smãtôrzach grobë w: Gdinië,Wejrowie ë króm tegò w Redzë, Rëmie, Kòsôkòwie ë jinszich placach.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbë
Néderlandzkô
Néderlandzkô je państwã w Zôpadny Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji.
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa *
Minysterstwò Kùlturë i Nôrodny Spôdkòwiznë
Minysterstwò Kùlturë i Nôrodny Spôdkòwiznë (pòl.:Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je wierã òd 1944 rokù, a zajimô sã kùlturą i spôdkòwizną, m.jin. dotacjama np. na kaszëbiznã.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kùltura Kategòrëjô:Pòlitika
Gmina Kòłczëgłowë
Gmina Kòłczëgłowë to je wieskô gmina w bëtowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. W Kòłczëgłowach stoi kòscół z rzezbama z Italsczi.
Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz
Stowôra "DISCANTUS"
Stowôra "DISCANTUS" (pòl.:Stowarzyszenie "DISCANTUS") - to je chùr z Gòwidlëna. Òni spiéwelë nawetka w Pradze i zajimają są m.jin. kaszëbsczima piesniama.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Ògardowô pòtrôwnica
thumb|Ògardowô pòtrôwnica thumb|Kaszëbskô malëna thumb|Fragaria x ananassa Ògardowô pòtrôwnica (kaszëbskô malëna) - (Fragaria × ananassa Fragaria × ananassa, Syn. Fragaria × magna) to je roscëna - miészańc - dwóch ôrtów pòtrôwniców z rodzëznë różowatëch (Rosaceae Juss.). Na Kaszëbach bëlną wiéchrzëznã zabiérają te roscëznë. Òne mògą miec lécczi. Wiele ògardowëch pòtrôwniców mają gbùrze w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô. Je nawetka Kaszëbskô Stowôra Producentów Pòtrôwniców w Kamińcë Szlachecczi, a kaszëbskô malëna je achtnionô w Eùropejsczi Ùniji.
Bùtnowé lënczi
thumb
Kategòrëjô:Różowaté
Besarabiô
260px|thumb|Besarbiô - dzél [[Mòłdawiô|Mòłdawie i Ùkrajinaë, zelono zamalowóné na kôrce]] Besarabiô (Бессара́бія) – je terô dzélã Mòłdawie i Ùkrajinaë. Òna je krótkò Rumùńsczi. W II swiatowi wòjnie Kaszëbi biwalë wënëkóny z gbùrstwa, a na jich plac przëszlë Miemcë z Besarabie. W rãkach tich Miemców bëło dzél gbùrsczi zemi. Pò 1945 rokù ni ma czëc ò Miemcach z Besarabie na Kaszëbach.
Stôłpsk
Stôłpsk (téż Stôłpskò, Stôłp, Słupszcze, Stolpskò, Słëpsk, Słëpskò, Miasto; we zdrojach: Stolp 1180, Stolpensis 1180, Ztulp 1180, Stulp 1180, Slupsk 1180, castellania Slupensis 1180, Sulpensis 1180, Stolp 1227, Slupsko 1236, Slupcz 1236, Slupc 1236, Slupsch 1238-1248, Stolp 1240, Stolpe 1243, Slupe 1252, Slupc 1257, Slupsc 1275, castro Stolpz 1276, Slupzk opido 1277, Slupsczhe 1288, Schlupische 1288, Stolpzk 1294, Stolptzk 1295, Stolp 1535, 1539, 1545, 1554, Stolpen 1575 (1579), Stolpin 1575, Stolpe 1618, Stolp 1789, Słupsk 1889, Słépsk (Cenôwa), Słëpsk (Lorentz), Stołpsk (Kętrzyński); pòl. Słupsk, miem. Stolp, sz. Stölpe) - krézewi gard w Pòmòrsce, stolëca stôłpsczégò gardnégò ë zemsczégò krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. Tu w Spòdleczny Szkòle nr 2 dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Historëjô
Ju w IX wiekù béło tu kaszëbsczé sedlëszcze. Kòle 1236 rokù włączony do Pòrénkòwi Pòmòrsczi. Gardné prawa mô ód 1265 rokù òd Swiãtopôłka II.
Słôwny lëdze
Anna Łajming
Stôrodôwnotë
Pòklôsztórny kòscół Dominikanów. Pomnik zamòrdowónëch lagrowich z lagru Stutthof. W jednym kòscele je tu czasem w niedzelã Mszô Sw. dlô Kaszëbów, téj mòże ùczëc kaszëbsczi jãzëk.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Rzeszów
thumb|right|Widzënk Rzeszowa Rzeszów je stolëczny gard pòdkarpacczégò wòjewództwa w Pòlsczi Repùblice.
Kategòrëjô:Pòdkarpacczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
924
924 / CMXXIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 924 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 924. rok pierszégò tësąclecégò, 24. rok X stolatégò, 4. rok 3-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 922 « 923 « 924 » 925 » 926
Barnowò
Barnowò wies w gminie Kôłczëgłowë.
Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz
Pòdkarpacczé wòjewództwò
Pòdkarpacczé wòjewództwò (pòl. Województwo podkarpackie) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi.
Stolëcznym gardã pòdkarpacczégò wòjewództwa je Rzeszów.
Wiéchrzëzna - 17 844 km²
Lëdztwò - 2 120 237
!
Bibloteka Kongresu
Bibloteka Kòngresu (Library of Congress) - je w Waszingtonie D.C. òd 1800 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je nôwôżniészô bibloteka swiata. Kaszëbi mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je kaszëbskô lëteratura do kaszëbskòjãzëkòwégò czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. Stądka je midzënôrodny kòd ISO 639-2 dlô kaszëbsczégò jãzëka - "csb".
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi Kategòrëjô:Kùltura
Sartawice
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Kòcéwskô Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Swiãtokrzësczé wòjewództwò
Stolëcznym gardã swiãtokrzësczégo wòjewództwa je Kielce.
Wiéchrzëzna - 11 709,95 km²
Lëdztwò - 1 281 796
https://www.kielce.uw.gov.pl/
!
Eùgeniusz Prëczkòwsczi
Eùgeniusz Prëczkòwsczi (ùr. 7 lëpinca 1969 rokù w Wejrowie) – ùkùńczył sztudia na Politechnice Gduńsczi w 1994 rokù. Je redaktorã telewizyjnégò magazynu “Rodnô Zemia”. Prowadzy téż pismiono “Norda” ë wëdowizna “Rost”. Dokôzë lëteracczé drëkòwôł midzë jinszima w “Tatczëznie”, “Gazéce Kartësczi”, “Zsziwkù”, “Pomeranii” ë “Nordze”. Przërëchtowôł antologiã prozë “Dërchôj królewiónkò” (1996). Je wespółautorã mòdlëtewnika “Më trzimómë z Bògã” (1998, wespół z Eugeniuszã Gòłąbkã), knédżi z kaszëbsczima wicama “Bëlny szport wiele wôrt” (2000) i jin. Je wespółautorã "Oratorium Swiónowsczégò" (2009). Napisôł téż "Leksykon Ziemi Żukowskiej" (2012). Je laureatã òglowòpòlsczich kònkùrsów: miona Jóna Drzéżdżona (1996) ë Mieczisława Strijewsczégò (1998, 2000). W 1998 dostôł midzënôrodné wëróżnienié Polcul Foundation, a w 1999 rokù Medal Stolema. Je w Radzëznie Kaszëbszégò Jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
925
925 / CMXXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 923 « 924 « 925 » 926 » 927
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Państwò
Państwò to zgòdnie z midzënôrodnym prawem takô jednostka pòliticzniégò pòdzelenkù swiata, chtërnej przëstoji ful samòstójnota, to je nie słëchô niżôdni jinszi pòliticznej jednocë. Na definicëjô nie przëjëmô równak òdnieseniô państwa do jinszich midzënôrodnich òrganizacëji jak na przikłôd ÒZN czë Eùropejsczi Ùniji, a téż z wiãkszima państwama (np. w blokù państw socjalistnich słëchającëch ZSSR).
Alojzy Nôgel
Alojzy Nôgel (ùr. 1930 w Czelnie - ùm. 1998 w Gdini) - je wôżnym kaszëbsczim pòetą i prozajikiem, chtëren debiutowôł w 1953. Òn béł sënã krôwca i w latach 1937-1939 chòdzył do pòlsczi szkòłë, a w latach 1940-1944 do miemiecczi. W 1943 ùmarła mù matka, a w 1945 òjc. Òn ùsadzył wiele wiérzt w zbiérkach: "Procem nocë" (1970), "Cassubia fidelis" (1971), "Astrë" (1975), "Otemknij dwiérze" (1992) i jin. Jegò wiérzta "Biskup Domienik" (1992) je ò biskùpie Kònstantinie Dominik‎ù. Ùrobiôł téż prozã dlô dzôtk : "Nënka Roda ë ji dzôtczi" (1977); "Cëdowny wzérnik" (1979); "Szadi Władi" (1983); "Dzéwczę i krôsnięta" (1988); "Bajki i bajeczki = Bôjczi i bôjeczczi" (2011). Ùznôwôł cësk Zëchtë, prozë Majkòwsczégò i felietónów Labùdë. Tołmacził z: biôłorësczégò, miemiecczégò i łotewsczégò. Czãsto dolmaczony na: biôłorusczi, bretońsczi, łotewsczi, miemiecczi, czesczi i sloweńsczi. Jegò "Zarzekłé kamë" ze zbiérkù "Cëdowny wzérnik" (1979) są kaszëbsczim tekstã w ksążce A. F. Majewicza Języki świata i ich klasyfikowanie, PWN Warszawa, 1989. W tim zbiérkù òn zwie dwanôsce miesąców tak: stëcznik,gromicznik,strumiannik,łżëkwiôt,môj, czerwińc,lëpinc,zélnik,séwnik, rujan,lëstopadnik i godnik. Do niegò pisôł profesor Aleksãnder Duliczenkò. Òn pò latach ùznôwôł kaszëbiznã za jeden ze słowiańsczich jãzëków, a ùtwórców dzelił na kaszëbsczich (np. Jan Trepczik) i niekaszëbsczich (np. Lech Bądkòwsczi). Czile jegò wiérztów muzyczno òbrobilë H. Jabłońsczi i Juliusz Łuciuk ("Kaszëbë"). Òn przetołmacził na kaszëbsczi kòlãdã "Cëchô noc", a też krótczi fragment Nowégò Testamentu (wédóny w 1973 rokù).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze
1724
1724 / MDCCXXIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1724 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 724. rok drëdżégò tësąclecô, 24. rok XVIII stolatégò, 4. rok 3-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Subisław I Rozkòscérzélc
Subisław I Rozkòscérzélc (ùr. kòl 1130 – ùm. kòl 1177/79) panownik w Pòrénkòwi Pòmòrzczi. Jegò sënama bëlë: Sambòr I i Mscëwòj I. To béł załóżca dinastii Subisławiców, chtërna tuwò panowała do 1294 rokù.