cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sandra Bullock
thumb|150px|Bullock w 2002 rokù Sandra Annette Bullock, (ùr. 26 lëpinca 1964) je amerikańską teatrownicą.
Bullock, Sandra Bullock, Sandra
Knégòbùs
Knégòbùs - to je bibloteka na kòłach. Kaszëbi latos (2014) mają taczi strzédné auto z ksążkama. Ta bibloteka, czët­nica i ksążnica mô òbjachac Kaszëbë. Przédną témą pòtkaniów w nim mô bëc kaszëbskô lëteratura: ji bòkadnosc, ùróbk, znaczënk kaszëbskòjãzëkòwégò czëtaniégò dlô kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kùltura
1446
1446 / MCDXLVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1446 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 446. rok drëdżégò tësąclecô, 46. rok XV stolatégò, 6. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1444 « 1445 « 1446 » 1447 » 1448
Kategòrëjô:XV stolaté
903
903 / CMIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 903 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 903. rok pierszégò tësąclecégò, 3. rok X stolatégò, 3. rok 1-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 901 « 902 « 903 » 904 » 905
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Bałachë
Bałachë - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpùsz, w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Altocumulus
thumb|Altocumulus òbczôs formòwania, je widac zawirowania ùdostôwane przez waiater Altocumulus (Ac - strzédna bôłdowana blóna) zrobiona z biôłëch czë szarich fôłtów (téż légów). Zesôdzô sã z wòdnëch kroplów, le nié je to òpôdowô blôna. Je na wiżë òd 2 400 do 6 100 m.
Kategòrëjô:Geògrafijô
Bałachë
Kategòrëjô:Gmina Lëpùsz Kategòrëjô:Kaszëbë
Skrzeszewò
Skrzeszewò (pòl. Skrzeszewo) – kaszëbskô wies pòłożonô w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Serakòjce. W midzëwòjnowim cządze wies bëła kòl pòlskò-miemiecczi grańcë.Tu ùrodzył sã dr Marian Majkòwsczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Serakòjce
Swiãtopôłk II
Swiãtopôłk w kaszëbsczi lëteraturze i kùńszce
O pòstacëje ksyżëca Jan Trepczik mô nadczidnioné w drëdżi zwrotce kaszëbsczégò himnu - "Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi. W spòsobie ce dlô nas ùchòwałe...", co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë Kaszëbów. Ksążã Swiãtopôłk pòjôwiô sã kòl H. Derdowsczégò, a téż w dokôzu D. Majkòwsczégò "Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło", chtëren dobéł w kònkùrsu m. Jana Drzéżdżona w dzélu prozë.
H. Derdowsczi napisôł: "Jegò wiecznie pamniãtałë bãdą nasze dzecë, Bò granice Kaszëb rozcygł dalek do Notecë.", a Aleksander Majkòwsczi w pòwiesce „Żëcé i przigòdë Remùsa” mô napisóne: "Wezta sobie przikłôd z tich prãtów - rzekł ksąże Swiãtopôłk. - Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!"
Mscëwòj I
166px|left 200px|right
Swiãtopôłk II
Òbaczë téż
Òlëwsczi Park
Mscëwòj I
Mscëwòj I - ksyżëc Pòrénkòwi Pòmòrzczi w latach 1207–1213/20, stark królewi Margarétë Dëńsczi. Jegò córką bëła Mirosława. Jakno „dei gracia princeps in Gdanzk" dôł pòstawic klôsztór sostrów z zôkónu sw. Norberta w Żukòwie . Mscëwòj I je téż titlowóny w Pòlsce i w dëńsczim zdrzódle jakno: dux, a prawno-pùbliczny sztatus ksyżëców Zôpadny i Pòrénkòwi Pòmòrzczi béł nen sóm.
Swiãtopôłk II
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi
Mscëwòj I
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi
Kaszëbë (film)
Kaszëbë – pòlsczi film z 1970 rokù. Pierszi fabùlarny film ò Kaszëbach, wëreżiserowóny bez Riszarda Bera.
904
Je to 904 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 904. rok pierszégò tësąclecégò, 4. rok X stolatégò, 4. rok 1-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Kaszëbë (film)
Akcjô filmu rozgriwô sã w kùńcu XIX stalatégò, w czasach dramaticznëch biôtków Kaszëbów z germanizacyjnym cëskã. Film òpòwiôdô ò kaszëbsczi wsë, w chtërny pòwsta pierszô maszoperiô. Je w nim téż wątk nieszczestlëwi miłotë.
904
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 902 « 903 « 904 » 905 » 906
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Knéga Wińdzeniô
Knéga Wińdzeniô (z hebrajsczégò וְאֵלֶּה שְׁמוֹת‎, we'elleh shəmōṯ,) - to je dzél Piãcoksãgù napisóny pierwòszno pò hebrejskù. Òna je w Stôrim Testameńce. Ji przełożënk z hebrajsczégò je dokôzã òjca profesora Adama Sykòrë, a pòmôga mù w robòce Danuta Pioch. mały|prawo| mały|prawo|Mòjżesz z [[dekalogã]]
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bibliô
905
Je to 905 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 905. rok pierszégò tësąclecégò, 5. rok X stolatégò, 5. rok 1-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 903 « 904 « 905 » 906 » 907
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Kaszëbë (film)
Dialodżi są w dzélu prowadzoné pò kaszëbskù, a westrzód aktorów nalezlë sã prôwdzëwi Kaszëbi – pisôrz Jón Piépka i ksãdz Władisłôw Szulëst.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kùltura Kategòrëjô:Kaszëbi
Gmina Kartuzë
Gmina Kartuzë (pòl. Gmina Kartuzy) - miastowò-wsowô gmina w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie. Sedzba gminë je w gardze Kartuzë.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kartësczi kréz !
1417
1417 / MCDXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1417 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 417. rok drëdżégò tësąclecô, 17. rok XV stolatégò, 7. rok 2-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1415 « 1416 « 1417 » 1418 » 1419
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
1447
1447 / MCDXLVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1447 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 447. rok drëdżégò tësąclecô, 47. rok XV stolatégò, 7. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1445 « 1446 « 1447 » 1448 » 1449
Kategòrëjô:XV stolaté
Rasŏn
Rasŏn (przóde Rajin-Sŏnbong) to Direktno Administrowóny Gard w Nordowi Kòreji. Greńcze z prowincëją Jilin w Chinach ë Nadmòrsczim Krajã w Rusczi. Region òstôł wëapartniony z prowincëji Nordowé Hamgyŏng w 1993 rokù pòd mionã "Rajin-Sŏnbong". Miono to òsta skróconé do "Rasŏn" w 2000 rokù. W Pôłniowi Kòreji zaczątkòwé "R" w mionie je wëmówióné jakno "N", téj w niechternëch zdrojach mòże czasã pòtkac zapis miona gardu jakno Najin.
Ùrzãdny pòdzélk
Rasŏn pòdzélony je na jedną dzelnicã ("Kuyŏk") ë jeden kréz ("Kun").
Kategòrëjô:Nordowô Kòreja
1416
1416 / MCDXVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1416 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 416. rok drëdżégò tësąclecô, 16. rok XV stolatégò, 6. rok 2-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1414 « 1415 « 1416 » 1417 » 1418
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
Stobur
Stobur (pòl. Jezioro Stoborowe) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 0,035 km² w gminie Wejrowò.
Lëteratura
Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.V (1972), s. 163
Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Gòwino
Gòwino (pòl. Gowino) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò. Tu ùrodzył sã Walãti Dąbrowsczi.
1448
1448 / MCDXLVIII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1448 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 448. rok drëdżégò tësąclecô, 48. rok XV stolatégò, 8. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1446 « 1447 « 1448 » 1449 » 1450
Kategòrëjô:XV stolaté
1449
1449 / MCDXLIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1449 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 449. rok drëdżégò tësąclecô, 49. rok XV stolatégò, 9. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1447 « 1448 « 1449 » 1450 » 1451
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
Òstrowina
Kategòrëjô:Geògrafijô
Kanada
Kanada (Canada) je państwã na nordze Nordowi Americzi. Stolëca to Òttawa, a nôwiksze garde to Toronto, Montreal i Vancouver. Kanada je drëdżim co do wiôlgòscë państwã swiata, bò zamëka cali nordowi i pòlarni dzél kontinentù Nordowi Americzi òd Atlantikù do Pacëfikù (kròm Alasczi). Kanada bëła francësczą i pòtemù anielsczą koloniją, i dzys je to dwùjãzëczny krôj. W Kanadze żëją téż òd tësąców lat dërżeniowé krajówcowie zwóni First Nations (Pirszé Nôrodë) tej Eskimosë-Jinuicë-Japikë na pòlarnim nordze i kanadejsczi Jindiónë. Òni gôdôją jãzëkama z 6 apartnéch grëpów jakò eskimò-aleucczich, na-dene, algicczich, irokijsczich, siouan-catawbansczich i saliszjônsczich. Tu mieszkają téż Kaszëbi. W pińcdzesątich latach XIX stalaca wiele Kaszëbów wëwanożiło do Kanadë, dze zamieszkalë m. jin. kòloniã Wilno i miastkò Barry's Bay w Ontario. Kanadejsczi Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Nordowô Amerika
Altostratus
thumb|Widzënk na [[słuńce òb altostratus]] Altostratus (As - strzédna légówa blóna) je w sztôłce grëbi ë gãsti niebiesczéj abò szari lédze òb chtërną słuńce abò miesądz je widac jak przez nieprzezérne skło. Zesôdzô sã z wòdnëch kroplów ë téż krisztalków lodu. Czãsto òbcëgô cawne niebò a czasã wëstãpòwô z ópôdënkã mżëcczi czë sniégù. Je na wiżë òd 2 000 do 5 000 m.
Kategòrëjô:Geògrafijô
CC Cowboys
CC Cowboys je rockòwim karnã z Norwesczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô: Norweskô
Kategòrëjô:Rockòwé karna
Kaszëbsczé Pòjezerzé
thumb|250px|left|Swiónowsczé Jezoro Kaszëbsczé Pòjezerzé (pòl. Pojezierze Kaszubskie) - To zajimô westrzédny pas Kaszëbów. Je tu wiôlgô, jak na niżawné òbéńdë, wiżô krôjnë n.r.m. i ùrozmajiconô rzezba terenu, przede wszëtczim w conie pòjezérnégò pùkla. Òd nôwëższich Szimbarzczich Grzëpów (329 m n.r.m.) teren pòstãpno òpôdô w stronã nordë, pôłnia i wschòdu. To dô tu wiele jezór, a westrzód nich wiôlgòscą wëapartniają sã: Reduńsczé Jezora (Dólné i Górné), Òstrzëcczé, Gòwidlińsczé i Môùsz. Na klimat wërazny cësk mô wiôldżé zjinaczenié wiże. Razã z ji rostã òpôdô wiżô temperaturë lëftu, a zwikszô sã sëma atmòsferowëch òpadów. Długò mòże tu leżëc sniég. Nôtërné roscëznowé ruchno sparłãczoné je z wiele dzejnikama, westrzód chtërnëch do nôwôżniészich nôleżi zarechòwac klimat, òksëpòwy spódk, ùsztôłcenié wiéchrzëznë i wòdné òdnieseniô. Dzysdniowé roscëznowé ruchno pòkôzywô mòcny zrzeszënk z gòspòdarzczim dzejanim człowieka. Nôczãscé spòtikónym drzewã òpisywóny òbéńdë je sosna, rosnącô abò w jednorodnëch drzéwiãcëznach (bòrë sosnowé) abò miészónëch - z bùkã abò daną. Òsoblëwò czãsto spòtikómë jã na piôszczëstëch òbéńdach sandrowëch. Corôz czãscy spòtikóny je skòwrónk, colemało sadzony w lasowym zbiérkù z bùkã, dãbã i sosną. Znóné są bùkòwé lasë kòl Szimbarka. Zdłużą strëgów i nad jezorama wëstãpywają łãdżi. Tu pierszima drzewama są: szarô òlszô, wierzba (jerzbina) i papla. Tipòwym roscëznowym zbiérkã sparłãczonym z fùchtnym spódkã są nisczé torfòwiszcza, pòdskôcóné gruńtowëma wòdama. Pòrôstają je pierszim dzélã strzënë, charzt i mechë. Tamsam wëstãpywają wrzosowiszcza pòrosłé czerzkama, chtërnëch nôwôżniészim elementã są wrzosë, jak téż wielelatné roscënë, trôwë, mechë i narwë. Môlama spòtikómë tu sosnë, brzozë i jałówce. Grad lasowatoscë je tu wiôldżi, òsoblëwie na sandrowëch òbéńdach. Mało lasów mô wsowô gmina Chmielno i miasto Żukòwò. W ùprawach wërazno panëją tu żëto, pszéńżëto i bùlwë. Bëlną wiéchrzëznã zabiérają téż pôsné roscënë. Chòwa bëdła je nôbarżi rozwitô na terenach bòkadnëch w łączi i pastwiszcza, swiniô chòwa je za to sparłãczonô z ùprawą bùlew i spòsobã zdobëcô relatiwno tónëch kôrmów socznëch. Ta òbéńda je znónô z plantacji pòtrôwniców ("kaszëbsczich malënów"). Tu warô zasedzałi òd wieków kaszëbsczi lud, chtëren mô swój jãzëk i zwëczi. Je téż kaszëbskô lëteratura. Tu w Kartuzach je Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kaszëbë
Mòłdawiô
Mòłdawiô (téż: Mòłdawskô) – strzódlądowé państwò w pòrénkòwi Eùropie, jaczé na zôpadze grańczi z Rumùńską, a òd pôłniégò, nordë i pòrénkù z Ùkrajiną. Stolëcą Mòłdawsczi je gard Kiszëniów.
Pòłożenié
thumb|Kôrta Mòłdawie Leżi w pòrénkòwi Eùropie, na nordowi pòrénk òd Rumùnie.
906
906 / CMVI rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Mòłdawiô
Klimat
miérny òb zëmã, cepło òb lato
906
Je to 906 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 906. rok pierszégò tësąclecégò, 6. rok X stolatégò, 6. rok 1-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Mòłdawiô
Ùsztôłcenié terenu
thumb|Fizycznô kôrta Mòłdawie|link=Special:FilePath/MoldRelief.jpg pòfałdowóny step, nachilony w pôłniowim czerënkù (w stronã Czôrnégò Mòrza)
906
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 904 « 905 « 906 » 907 » 908
Mòłdawiô
Wësokòsc terenu
thumb|Krôjòbrôz Mòłdawie – rzéka Dniestr
906
Ùmarlë
Kategòrëjô:X stolaté
Mòłdawiô
Etniczné karna
Mòłdawióni 75.1%, Rumùni 7%, Ùkrajincë 6.6%, Gagaùzowie 4.6%, Rëskòwie 4.1%, Bùłgarzë 1.9%, jinszi 0.8% (wôrtoscë szacowóné na 2014)
Jãzëczi
Mòłdawsczi/rumùńsczi 80.2% (òficjalny) (56.7% ùwôżô swój rodny jãzëk za „mòłdawsczi”, chtëren z pòzdrzatkù lingwisticzi je tim samim jãzëkã, co rumùńsczi; 23.5% ùwôżô swój rodny jãzëk za „rumùnsczi”), rusczi 9.7%, gagaùzczi 4.2%, ùkrajińsczi 3.9%, bùłgarsczi 1.5%, romani 0.3% (wôrtoscë szacowóné na 2014).
Ùstawòdôwczô władza
jednojizbòwi parlament (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã)
Bibliografiô
Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Bolesławiec
Bolesławiec (miem. Bunzlau) - gard w dólnoszląsczim wòjewództwie. Bolesławiec je stolëcą bolesławiecsczégò krézu.
Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Azymùt
Azymùt je nórtã zamkłim midze nordowym dzélem półnika òdnieseniô, a gwësnym czierunkã równiszczë. Wôrtosc azymùtu rechuje sã zgódnie z rësznotã wskôza zédżéra ë wësłowia w nórcowi mierze. Azymùt mòże bëc pòmocny do rozeznania w môlu ë do òrientowania geòdezëjnëch pòmiarów.
Zanôléżno òd prowadzonégò półnika òdnieseniô, je mòżna wëapartnic:
Kategòrëjô:Geògrafijô
Sŏnbong
Sŏnbong (선봉군, 先鋒郡), przóde zwóny Unggi, je partã nordowòkòrejańsczégò gardu Rasŏn. Pòłożony je w nordowòpòréńkòwim parce Nordowi Kòreji, greńcząc z Ruską ë Chinama, nad Wikã Unggi, chtëren je dzélã Pòréńkòwòkòrejańsczégò Mòrza. Zlokalizowóné je tam czerpiskò ùranu ë 200 megawatowô òlejowô elektrownia.
Z Sŏnbong je banowé pòłączenié z Ruską. Banowi mòst nad rzeką Tumen parłącze greńcowi banowiszcza robòtniczegò distriktu Tumang w Kòreji ë Hazan w Rusczi.
Miono gardu pò kaszëbskù òznôczô: Awangarda.
Gard pòdzélony je na 1 gardk (ŭp), 2 robòtniczé distriktë (rodongjagu) ë 10 wsów (ri).
Kategòrëjô:Nordowô Kòreja
907
907 / CMVII rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 907 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 907. rok pierszégò tësąclecégò, 7. rok X stolatégò, 7. rok 1-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Józef Chełmòwsczi
Józef Chełmòwsczi (ùr. 1934 rokù w Brusach, ùm. 6 lëpinca 2013 rokù) – artista malôrz, rzezbiôrz i wënalôzôrz. W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do fòlkloru rodnëch Kaszëb. Jegò robòtë wëstawióny są m. jin. w Zôpadno-Kaszëbsczim Mùzeùm w Bëtowie. Òn béł wëprzédniony za swòją robòtã m. jin. medalã „Zasłużony Kùlturze Gloria Artis”(w 2006 ) i Medalã Stolema (w 1996 ).
1418
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1416 « 1417 « 1418 » 1419 » 1420
Józef Chełmòwsczi
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
1418
Ùmarlë
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
907
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 905 « 906 « 907 » 908 » 909
Kategòrëjô:X stolaté
Przedkòwò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Papiéż Grégòr IX
thumb|right|Papiéż Grégòr IX Grégòr IX (ùr. kòl. 1167 w Anagniji – ùm. 22 zélnika 1241 w Rzimie); 19 strëmiannika 1238 ròku wëdôł pierwszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë - "ksyżã Kaszëb" (duce Cassubie).
Lëteratura
Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s.31
Kategòrëjô:Papiéże
Anna-Maria Ravnopolska-Dean
Anna-Maria Ravnopolska-Dean je bulgarską harfiską ë komponistką.
thumbnail|right|Anna-Maria Rawnopolska-Dean
Kategòrëjô:Mùzycë
Dzemiónë
thumb|200px|left|Kòscół thumb|250px|left|Tôblëca lagrowim lagru Sophienwalde na wdôr Dzemiónë (pl. Dziemiany) – to je kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë w òbéńdze Wdzëdzczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Tu młodzëzna ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka. Tu je kòscół, a w nim òdprôwiónô je czasem Mszô Sw. z liturgią słowa w kaszëbsczim jãzëkù. Wies je na szlachù banowi sécë Kòscérzëna-Lëpùsz-Chònice. Tu je sedzba Związkù Hòdowców Achałteczińsczich Kòniów, a téż hòdowlô kòniów ti rasë.
Òbaczë téż
Òficjalnô starna gminë Dzemiónë
Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Stutthof
Walãti Dąbrowsczi
Walãti Dąbrowsczi (ùr. 14 gromicznika 1847 w Gòwinie, ùm. 15 gromicznika 1931 rokù) – béł katolëcczim ksãdzã i kaszëbsczim dzejôrzã.
Do lëdzy, chtërny bëlë przëszłi na òdpùst do Wejrowa òn gôdôł pò kaszëbskù.
Lëteratura
G. Labuda: Zapiski kaszubskie, pomorskie i morskie, Gdańsk : Oficyna Czec, 2000, Wyd. 1, s. 332
Kategòrëjô:Kaszëbi
1403
1403 / MCDIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1401 « 1402 « 1403 » 1404 » 1405
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
Tir
Kategòrëjô:Liban
Postgirobygget
Postgirobygget je rockòwim karnã z Norwesczi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô: Norweskô
Kategòrëjô:Rockòwé karna
Gmina Parchòwò
thumb| Gmina Parchòwò (pòl. Gmina Parchowo) to wieskò gmina w bëtowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Bùtnowë lënczi
Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz
908
908 / CMVIII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 908 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 908. rok pierszégò tësąclecégò, 8. rok X stolatégò, 8. rok 1-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 906 « 907 « 908 » 909 » 910
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
1450
1450 / MCDL – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1450 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 450. rok drëdżégò tësąclecô, 50. rok XV stolatégò, 10. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1448 « 1449 « 1450 » 1451 » 1452
1402
1402 / MCDII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1402 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 402. rok drëdżégò tësąclecô, 2. rok XV stolatégò, 2. rok 1-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1400 « 1401 « 1402 » 1403 » 1404
Kategòrëjô:XV stolaté
Marian Majkòwsczi
Marión Majkòwsczi (1926- ùm. 6 gromicznika 2012) doktor jinżëniéra, kaszëbsczi i pòlsczi pisôrz. Przëszedł na swiat 5 rujana 1926 r. w Skrzeszewie, jakno gbùrsczi syn. Jegò starszi gôdelë do niégò pò kaszëbskù i wszëtcë kòl nie doma tak gôdelë. W jãzëkù kaszëbsczim òpùblikòwôł: "Jesénnô droga" (1996) ë "Na robòtach" (1996). Przed wòjną skùńczëł spòdlecznô szkòłã, a pò wòjnie Òglowòsztołcący Liceùm w Lãbòrgù ë architekturã na Pòlitechnice w Gduńskù (1955). W 1961 rokù, ùkùńczëł Pòdiplomòwi Studium Planowoniô i Architekturë Wsë. W 1975 rokù òbronił doktorat na Pòlitechnice w Warszawie. Robił w Bëdgòszczë (nôkôz robòtë), Grëdządzu i Pòznaniu, gdze téż prowadzył wëkładë na w Pòlitechnice w Pòznaniu. W 1981 zamieszkôł w Ustce i tam béł na penzji. Pisôł òpòwiôdania. Pierszi tekst "W lagrze" ùkôzôł sã w Pòmeranii, nr 12 z 1979 i 1 z 1980 rokù. Ten sóm tekst, napisóny lëterackò leno ò jinszim titlu "Na robòtach" a téż "Jesénnô droga" òstałë ògłoszony w antologii dzysdniowi prozë kaszëbsczi "Dërchôj królewiónkò" (1996). To pòdskacało Majkòwsczégò do napisaniô wspòminków. Pierszi tom "Na kaszëbsczich pùstkach" ùkôzôł sã w 2000 rokù. W rokù 2002 ùkôzôł sã drëdżi tom " Z pùstków w swiat". Trzecy "Na skraju Pòmòrza" béł wëdóny w 2006 rokù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Architektura Kategòrëjô:Kaszëbi
Archikatédra gduńskô
250px|thumb|right|Archikatédra gduńskô w Òlëwie 266px|thumb|left|Czôrny grobny kam pòmòrsczich ksyżëców thumb|left|Kôzalnica w archikatédrze gduńsczi w Òlëwie thumb|250px|[[Òjcze Nasz pò kaszëbskù na pamiątkòwi tôfli w katédrze w Òlëwie]] Archikatédra gduńskô to je nôwôżniszô stôrodôwnota Òlëwë – pòcëstersczi kòscół Swiãti Trójcë, Nôswiãtszi Marii Panienczi i swiãtégò Bernata. Je to swiątnica bazylikòwégò ôrtu. Zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié (XVII-XVIII st.), w tim òrganë (XVIII st.). W 1186 rokù Sambòr I sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z Kòlbacza (Zôpadnô Pòmòrskô). Tu je môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi. W archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez Kaszëbów pòmòrsczich ksyżëców np. Swiãtopôłka II, Mscëwòja II. Je òna wôżnym môlã kaszëbsczi kùlturë. Òd 1831 rokù béł to parafialny kòscół, w 1925 rokù stôł òn sã katédrą, òd 1976 rokù miéjszą bazyliką, a òd 1992 rokù je to archikatédra.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsk Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
1401
1401 / MCDI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1401 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 401. rok drëdżégò tësąclecô, 1. rok XV stolatégò, 1. rok 1-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1399 « 1400 « 1401 » 1402 » 1403
Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
Krajnô
thumb|300px|Krajnô
Przed II-gą swiatową wòjną dzél Krajnë (ze Złotowã) słëchôł do miemiecczégò państwa ë bëł wôżnym òstrzódkã pòlsczi miészëznë, aktiwno dzejôł tam Związk Pòlôchów w Miemiecce. Na kònferencëji w Jałce Krôjna òstaa przëznónô pòlsczémù państwù. Pò ùpôdkù kòmùnizmù w 1989 rokù w Krajnie zaczãła òrganizowac sã miemieckô miészëzna a dosc tëli mieszkańców wëjachało do Miemiecczi.
Krajnô mô swój apartny, dżinący dialekt pòlaszëznë, na jaczi w ùszłoce zacht cësk miôł pòmòrsczi jãzëk.
Geògrafijô ë historëjô
Krajnô leżi midzë rzékama Kamionką ë Dobrzinką òd północë, Niecą òd pôłniégò ë Gwdą òd zapôdu. Pòrénkòwą greńcã wëznacziwô dzél Brdë ë lënijô midzë Kòronowã a Nakłã (chòc w: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich wëdónym w 1883 rokù ksądz Frydrychowicz (pelplińsczi dzejopisôrz) jakno pòrénkòwą greńcã Krajnë pòkôzywô Wisłã).
Dlôte, jëż Krajnô leża na zemiach wëstôwiónëch na czãsté wòjnë nie rozwinãłë sã tuwò wikszé miastowé westrzódczi. Miasta bëłë môłé, òsoblëwie gbùrskò-rzemiãsné. Nôbarżi znóné gardë to Nakło (pòl. Nakło nad Notecią) ë Złotowò (pòl. Złotów), Krajińsczé Sãpólno, Łobżenica. Stolemną rolã do XIX st. miôł Krajińsczi Kamiéń, co słëchôł gnieznieńsczim arcëbiskùpóm. Béł òn westrzódkã tzw. Kamiéńsczégò Klucza, to je arcëbiskùpich dobrów na Krajnie. No miasto bëło téż greńcowim gardã, w jaczim òstôł wëbùdowóny zatôrczny zómk. Czedës bëła tuwò Dëchòwnô Seminarëjô, jakô mia przëszëkòwac ksãżi do robòtë na zemiach kòl greńcë. Òsoblëwi znaczënk mia téż Nakło, dze miałë plac biôtczi midzë Pòmòrzanama a Pòlôchama.
Pòłożënk ny zemi na zbérkù Pòmòrsczi, abò w pózniészich stalatach na krôju pòlsczégò państwa prowadzył prawie do te, jéż òsoblëwie mòckò bëła òna wëstawionô na znikwienia ë nôpadë sąsadnëch państwów. Mùszimë tuwò wëmienic chòcle ataczi Bòlesłôwa Krzëwogãbnégò (1121 – sparłãczenié Krajnë z Pòlską), a w pózniészim czasu Krziżôków (w 1339 r. Krziżôcë miele swòjégò kòmtura w kamiéńsczim gardze). Krajnô ùcerpia téż òbczôs "szwédzczégò pòtopù" ë napòleòńsczich wòjnów. I té wszëtczé dzejowé wëdarzenia doprowadzyłë do te, że lëdowô kùltura Krajnë we wiôldżim dzélu òsta na wiedno znikwionô.
Merczi òbéńdowi kùlturë
Nôbarżi dokôzónym dzélã lëdowi kùlturë Krajnë je wsowô bùdowizna ë wëkùstrzenié krajeńsczi chëcze. Czej jidze ò Krajnã, to ùchowôł sã blós môłi (10 cm x 30 cm) dzélëk wësziwkù, jaczi przedstôwiô mòdré tëlpónë przeplotłé czôrnym òrnamentã. Je òn datowóny na dwadzesté lata XIX st. Gwësné wątplëwótë są wkół te, dlôcz krajińsczi wësziwk mô leno dwie farwë. Òdpòwiesce mòże tuwò szëkac w wëkùstrzenim krajińsczi chëczë. A hewòtno w kòfrach ë skrzëniach. Bëłë òne tim spòsobã jaczi białka wnôsza do domù swòjégò chłopa. Bëłë òne tej, tak jak sã le dało, bòkadno zdobioné. I co je czekawé, farwë, jaczima òbstrojiwelë kòfrë zanôlégałë òd dostónkù, gwôscëcélów bòkadnotë, òd jegò spòlëznowégò stónu. Nôbòkadniészi stón (szlachta) miôł czerwioné skrzënie, mieszczani ë biédniészô szlachta czerwioné ë zeloné, a nôbiédniészi lud przëstrojiwôł kòfrë mòdrą farwą. Bëło tej tuwò gwësné stónowé wëapartnienié. Nie dzywi tej, że zachòwóné krajińsczé wësziwczi znankùją sã mòdrim (cemnym ë widnym) przëstrojã. Ni mòże dozdrzec na Krajnie kaszëbsczégò baro farwnégò wësziwkù.
Jistné zortowanié farwów bëło téż w krajińsczim òbleczënkù. Pisôł ò tim Òskar Kolberg: w krajińsczi "sëkni" zachòwôł sã nôdłëżi domôcy krój – doch, jak wiémë – sëknia bëła òdbicym przënôleżnotë ji gwôscëcéla do jaczégò spòlëznowégò stónu. Mòckò mòrzczoné sëknie gbùrów pòkôzywałë bòkadnotã, a ‘jasné’, ‘mòdré’ młodëch chłopów jesz nieżeniałëch. Cemny mòdri òznôcziwôł chłopa żeniałégò w òstatnym rokù. Jasnô mòdrô farwa sëkni dôwa młodim chłopóm prawò do sedzeniégò w karczmie na ławie nieżeniałëch.
Òstôwô pëtanié dlôcze nôwôżniészim przëstrojã na Krajnie bëł tëlpón? Hewò w XVII st. tëlpón chùtkò rozkòscérził sã w Pòmòrsce dzãka nalecałémù lëdztwù z Niderlandów, jaczé przëbëło na Żuławë. Béł to kwiôt mało spòtikóny ë dlôte stôł sã znanką bòkadnotë.
Bùtnowé lënczi
Artikel ò historëji ë tradicëjach Krajnë
Wojowie Gardu Welesa - blog pòmòrsczich ricerzów z Krajnë
*
1714
1714 / MDCCXIV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1714 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 714. rok drëdżégò tësąclecô, 14. rok XVIII stolatégò, 4. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
Kategòrëjô:XVIII stolaté
1459
1459 / MCDLIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1459 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 459. rok drëdżégò tësąclecô, 59. rok XV stolatégò, 9. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1457 « 1458 « 1459 » 1460 » 1461
Kategòrëjô:XV stolaté
909
909 / CMIX rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 909 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 909. rok pierszégò tësąclecégò, 9. rok X stolatégò, 9. rok 1-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 907 « 908 « 909 » 910 » 911
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
1382
1382 / MCCCLXXXII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1382 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 382. rok drëdżégò tësąclecô, 82. rok XIV stolatégò, 2. rok 9-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1380 « 1381 « 1382 » 1383 » 1385
Kategòrëjô:XIV stolaté
Końskowola
Końskowola je wiôlgô gminnô wies w pùławsczim krézu, lubelsczim wòjewództwie, leżącô nad rzéką Kurówka.
Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Emmy Rossum
Emmanuelle Grey Rossum, (ùr. 12 séwnika 1986) je amerikańską teatrownicą.
Kôrsyńsczé Jezoro
Kôrsyńsczé Jezoro (pòl. Jezioro Karsińskie) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 6,79 km² w gminie Chònice.
Lëteratura
Kategòrëjô:Gmina Chònice
Jezórnô lobelia
Jezórnô lobelia (Lobelia dortmanna L.) - to je roscëna z rodzëznë zwónkowatëch (Campanulaceae Juss.). M. jin. na Kaszëbach òna rosce w snôdczi wòdze, zwiksza le pôrã métrów òd brzegù, ji lëstë są we wòdze. Na zymkù òna pùszczô kwiatowi szliżk (do 70 cm), na jaczim w czerwińcu a lëpińcu je widzec môłé (1–2 cm) kwiatë. Lobelia je jednoroczną roscëną, a to òznôczô, że pò wëdanim semieniô dżinie. Tam gdze òna rosce, wòda je baro czëstô.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Galilejsczé Jezoro
thumb|Geògrafnô kôrta z Galilejsczim Jezorã thumb|Rëbôcë na Galilejsczim Jezorze kòl 1900 rokù Galilejsczé Jezoro abò Genezarecczé Mòrze (hebr. ים כנרת) – jezoro ò wiéchrzëznie 166 km² w Izraelu.
Galilejsczé Jezoro w kaszëbsczi kùlturze
W szpôsownym ùchwôcenim Kaszëb przez Cenôwã Mòrze Genezarecczi to je Pùckô Hôwinga.
Nadczidka ò jezorze pòjôwiô sã téż w pòwiescë „Żëcé i przigòdë Remùsa” Aleksandra Majkòwsczégò we fragmeńce:
Przëpisczi
Kategòrëjô:Izrael
1715
1715 / MDCCXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Ùmarlë
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej
thumb|Tôblëca na pòmnikù Bernata Sëchtë w [[Serakòjce|Serakòjcach z nadczidką ò „Słowarzu kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” ]]
Je to zbiérk lëdowi słowiznë, a téż kaszëbsczich rzeklënów, òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków, anegdotów i rozmajitëch pòzwów (miast i wsy, pòlów i łąk, gór, jezór i stawów itd.). Gromadzy bògatą słowiznã z całëch Kaszëb (kòl 61 tës. leksemów, w tim 8 tës. frazeòlogiznów i 4 tës. przësłow), chtërną Sëchta spisywôł razã z fòlklorã. Słowôrz pòwstôwôł na spòdlim materiału zebrónégò przez aùtora prosto òd Kaszëbów przë leżnoscë wielënë swòjich rézów i gôdków z mieszkańcama kaszëbsczich môlëznów. Zapisywô słowarzowé i etnograficzné zbiéżnotë Kaszëb z Kòcewim, rzôdzy z Bòrama.
Ùwôżóny je za jeden z nôlepszich słowarzów westrzód słowiańsczich prôc leksykograficznëch. Òd samégò zôczątkù mô stolemné znaczenié dlô baderowaniô kaszëbsczi słowiznë i kùlturë i zwóny je czãsto „encyklopedią lëdowi kùlturë Kaszëb”. Donenczas pòwstałé pòstãpné słowarze i òpracowania òpiérają sã wnetk wiedno na bòkadnym zdrójnym materiale zebrónym i òpùblikòwónym bez Sëchtã. „Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” stał sã spòdlim wiele pòdrobnëch prôc jinëch aùtorów i òstôł zwëskòny m.jin. w AJK („Atlas Językowy Kaszubszczyzny”).
Zebrónyma w słowarzu przësłowiama zajął sã w òsóbny ksążce prof. Jerzi Tréder. Słowôrz Sëchtë béł téż wôżnym zdrojã wiédzë ò frazeologiznach w przëtrôfkù jiny nôùkòwi prôcë Trédra „Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym). Grégòr Schramke zajął sã zredagòwanim we współczasnym pisënkù kaszëbsczim i adaptacją w jãzëkù pòlsczim wëzwëskónëch ze Słowarza òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków i anegdotów.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk
Mila Kunis
Kunis, Mila
910
910 / CMX rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 910 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 910. rok pierszégò tësąclecégò, 10. rok X stolatégò, 10. rok 1-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 908 « 909 « 910 » 911 » 912
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Załôkòwò
Załkòwò (pòl. Załakowo) – kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Wies je kòl wôżny dardżi.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Serakòjce
Frãcëszk Grëcza
Frãcëszk Grëcza, téż Frãc Grëcza, (ùr. 19 lëstopadnika 1911 rokù w Pòmieczëńsczi Hëce – ùm. 23 łżëkwiata 1993 rokù w Sopòce), ksądz, dzéjôrz kaszëbsczi, pisôrz, dolmôcz. Béł jednym ze Zrzeszéńców. Ksãżé swiãcenia przëjimnął 4 czerwińca 1939 rokù. W II swiatowi wòjnie béł w Krëjamni Wòjskòwi Òrganizacëji "Kaszëbsczi Grif" i w miemiecczim lagrze Stutthof. Òn zaczął tołmaczënk "Mszôłu Rzimsczégò" na kaszëbsczi jãzëk, a 20 rujana 1984 rokù òdprawiac pò kaszëbskù Msze sw. w kòscele katolëcczim.
Dlô niegò wôżny béł kaszëbsczi pisënk, a w jegò tołmaczeniu sztërzech      ewanjeljów na kaszëbsczi jãzëk (Kaszëbskô Biblëjô; Nowi Testament; IV Ewanjelje, Poznań 1992) są taczi lëterë jak: ą,ã,é,ë,ò,ó,ô,ù, a téż spółzwãczi: cz,dż,sz, ż
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Tołmôcze Biblii Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze Kategòrëjô:Stutthof
1400
1400 / MCD – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 1400 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 400. rok drëdżégò tësąclecô, 100. (i slédny) rok XIV stolatégò, 10. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 1398 « 1399 « 1400 » 1401 » 1402
Mòrzebôb
Mòrzebôb (Huperzia selago (L.) Bernh. ex Schrank & Mart., Syn.: Lycopodium selago L.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë włochôczowatëch (Lycopodiaceae). On rosce m. jin. na Kaszëbach w lasu. Ù ti roscënë nie pòwstôwô kłos ze spòrama. Òna cało je trëjącô, bò mô w se alkalojidë. Ù nas òn je òbjimniãti ùrzãdową òchrónią. Prësczi Miemcë gôdele na niego Mörsemau cos tak jak Kaszëbi.
911
911 / CMXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 911 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 911. rok pierszégò tësąclecégò, 11. rok X stolatégò, 1. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Łódź
center|550px
Łódź - to je gardã w Pòlsce, w łódzczim wòjewództwie.
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Łódzczé wòjewództwò
Czëczkòwë
Czëczkòwë (téż Czëczkòwò, pò pòlskù Czyczkowy) – kaszëbskô wies w gminie Brusë.
Tu 1910 rokù urodzył sã błogòsławiony Józef Jankòwsczi, a w szkòle jegò miona dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Rodã z ti wsë je Wanda Kiżewskô, laùreatka Medalu Stolema, chtërna w latach 60. zaczãła starã ò bùdowã dodomù kùlturë w Czëczkòwach, ùroczësté òtemkniãcé chtërnégò stało sã 22 lëpińca 1970. To béł plac, dze wëstawiła wiele kaszëbsczich dokazów na binã. Òkróm òrganizacji téatralnëch przedstôwków, w WDK dzejało fòtograficzné kółkò, a téż kółkò kaszëbsczégò wësziwkù. W gòdnikù 1978 przë WSK pòwstało fòlkloristiczné karno „Zabòracë”.
W 2011 wies òtrzimała òficjalną kaszëbską pòzwã „Czëczkòwë”.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Henrik Héwelt
Henrik Héwelt (1936-1995) - beł znónym kùmkôrzem i gôdëszem. Aùtor wiérztów zebrónëch w tomikù pn. Nie òdindã bez pòżegnaniô. Tak mòże rzec, że to béł wielestarnowi artista. Òn wiele żłobił. Jegò dokôzë mòże nalezc w rozmajitëch mùzeach na Kaszëbach, a téż za greńcama.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbi
Józef Jankòwsczi
Józef Jankòwsczi (ùr. w 1910 rokù w Czëczkòwie kòl Brus na Kaszëbach - ùm. 16 rujana 1941 r. w lagrze Auschwitz, gdze miôł nómer 16895) - ksądz, zôkònnik pallotin, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò. 13 czerwińca 1999 rokù jegò beatifikacji dokònôł papiéż Jan Paweł II. Liturgiczny wspòmink bł. Józefa Jankòwsczégò ë jinëch òbchôdë sã w katolëcczim Kòscele 12 czerwińca.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół Jankòwsczi, Józef
1000
1000 / M – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 998 « 999 « 1000 » 1001 » 1002
Kategòrëjô:X stolaté
Tëchlëno
Tëchlëno (pl. Tuchlino) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Srôkòjce. Stądka béł biskùp Marwicz. Wies je nad jezorã Tëchlëńsczim ë na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã wse : Tëchlënkò (lëdztwò: 181), Kùjôtë (lëdztwò: 128), Karłowò (lëdztwò: 86), Rembiénica (lëdztwò: 82) ë Zôrembiskò (lëdztwò: 36). Tu je kòscół ë szkòła.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Srôkòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
1716
1716 / MDCCXVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1716 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 716. rok drëdżégò tësąclecô, 16. rok XVIII stolatégò, 6. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1714 « 1715 « 1716 » 1717 » 1718
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Bernat Sëchta
Bernat Zëchta (Sëchta) (pol. Bernard Sychta; ùr. 21 strëmiannika 1907 w Pùzdrowie, ùm. 25 lëstopadnika 1982 w Gduńskù) – ksądz, etnograf, słowôrznik, kaszëbista. Ùsôdzca scenowich dokazów – historicznëch, np. Gwiôzdka ze Gduńska (1930, 1938) i Spiącé wòjskò (Spiącé uejskue: dramat kaszubski w czterech odsłonach, 1937), i òbëczajnëch: Hanka sã żeni (1937) ë Dzéwczã i miedza (1938). Wôżny je jegò Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Ten słowôrz gwar kaszëbsczich òbjimô tekstë ò roscëznie i zwierzëznie czë demónach (np. Pólnica), czarzënowé, ò pòwstôwaniu swiata (ajtiologiczné) ë ò „swiece na òpak”. Są w nim téż pòdaniô historiczné (np. o spiącëch ricerzach), nôtërné (np. ò maniewidach, krôsniãtach, mòrach, stolemach), demónologòwé (np. ò diôbłach), ò czarownicach i farmazónach itd. Słowôrz Zëchtë òbjimô m.jin. 8 tës. gôdk i 4 tës. frazeologizmów, wiele tekstów piesni, òpòwiescy, anegdotów, a téż tãgódk. To béł doctor honoris causa Gduńsczégò Ùniwersytetu. Òn ùmarł w 1982 rokù w Gduńskù, a pòchòwóny je w Pelplinie.
W centróm Serakòjc je òd 2015 rokù jegò widzałô szlachòta.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù
912
912 / CMXII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Je to 912 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 912. rok pierszégò tësąclecégò, 12. rok X stolatégò, 2. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Ùmarlë
↓ Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi) ↓ 910 « 911 « 912 » 913 » 914
Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Międzyrzec Podlaski
thumb|200px|left|Międzyrzec Podlaski
Międzyrzec Podlaski - to gard ë gminô w bialsczim krézu, w lubelsczim wòjewództwie, leżącé nad rzéką Krzną.
Słôwny lëdze
Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Aleksander Labùda
Aleksander Labùda (ùr. 9 zélnika 1902 w Mirochòwie, ùm. 24 rujana 1981 w Wejrowie) – spòlëznowi dzejôrz ë ùtwórca, jeden z nôbelniészich kaszëbsczich felietónistów, baro znóny jakno „Gùczów Mack”. Òn miôł równak wicy pseudonimów.
Bachòrzé
Bachòrzé (pò pòlskù Bachorze) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Chònice. Wies je nad Charzëkòwsczim Jezorã.
Aleksander Labùda
W 1929 rokù wespółzałożëł razã z Janã Trepczikã Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów. W latach 1933-1936 béł przédnym redaktorã cządnika Zrzesz Kaszëbskô, wespółrobił téż, jakno gazétnik, m.jin. z Gryfã ë Bënë ë buten.
Bachòrzé
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Chònice
Aleksander Labùda
Je aùtorã „Zasad pisowni kaszubskiej ze słowniczkiem ortograficznym” ë „Słowôrza kaszëbskò-pòlsczégò”. Z jegò kaszëbsczich wiérztów wëzérô miłota do domôcëznë i kaszëbsczi mòwë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbi
Kwiat
thumb|right|Kwiat tëlpë bënë thumb|right|Kwiatë tëlpów Kwiat – òrgan naseniowëch roscenòw, w chtërnym wësztôłcają sã specjalny elementë do rozmłodzaniô. Twòrzi sã na kùńcu chłądu, chtëren sã zwie kwiatowim dnã. Z niegò wërôstają chłopsczé (pichlónë) i białczëné (stołpk) pëłcowé òrganë, chtërne òdpòwiôdają za rozrôdzanié sã òkrëtoseminnëch roscënów. Pichlónë i stołpk chòwie w se kwiatnik. Òn mòże bëc pòjedińczi na przëmiôr ù tëlpów, abò pòdwójny – jak ù jabłónczi. W pòdwójnym kwiatnikù òkòma kòrónë z òdrzënów je téż czelich – bùtnowi dzél kwiatnika, chtëren szlachùje za lëstama. Kòruna mô przëcëgac zwierzë, nôbarżi òwadë, chtërne mają swój part w zapiszanim kwiatów.
Jak mô dońc do zapiszaniô parzënka z pichlóna mùszi sã dostac na stołpk. Chłopsczé elementë stądka przechòdzą do sercowinë, a w ni dochôdô do zaòdzôniô, to je pòłączeniô pëłcowi kòmórczi chłopsczi i białczëny. Pòtemù z sercowinë (zôwiãżégò) je semiã, a z zôwiãżënë brzôd. W tim samym czasu ùsëchô i òdpôdô kwiatnik.
Lëteratura
Encyklopedia Guinnessa [aut. tekstów: Ian Crofton et al. ; przekł. Michał Bank et al.]. Sopot, Warszawa Wydanie polskie: 1991, s. 120
Kategòrëjô:Bòtanika
Nazaret
200 px|thumb|Nazaret. Nazaret (hebr. נצרת) - to je gard ò wiéchrzëznie 14,123 km² w Jizraelu.
Kategòrëjô:Jizrael
Jerzi Łisk
Jerzi Łisk (ùr. 20 stëcznika 1950 w Pùckù) - pòéta, mùzykańt i spiéwôk. Jakno pòéta pierszënił w 1980 rokù wierztą Wieczórny Zwón. Jerzi Łisk wëspółrobi z wielema lëdowima karnama nordowëch Kaszëb. Jegò są téż przełożënczi z pòlsczégò na kaszëbsczi jãzëk.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze Kategòrëjô:Kaszëbi
Đồng Hới
Kategòrëjô:Wietnam
Wejrowskô Kalwarëjô
Wejrowskô Kalwarëjô - je zbùdowónô w latach 1649–1655 kòl Wejrowa. Òpiekùją sã nią òjcowie Frãcëszkanie. To je to baro wôżny pielgrzimkòwi môl sparłãczony m.jin. z pòbòżnotą westrzód Kaszëbów. Prawie przez bëtnosc w Wejrowie Kalwarëji nazëwóny je nen gard Dëchòwą Stolëcą Kaszëb. Wiele młodszô je Wielewskô Kalwariô na pôłniu Kaszëb.
Tu ks. Walãti Dąbrowsczi - probòszcz z Wejrowa miôł pò kaszëbskù kôzania. Na to òn miôł zezwòlenié z Pelplina.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Wejrowò Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
1717
1717 / MDCCXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Je to 1717 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 717. rok drëdżégò tësąclecô, 17. rok XVIII stolatégò, 7. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
Ùmarlë
↓ Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok ↓ 1715 « 1716 « 1717 » 1718 » 1719
Kategòrëjô:XVIII stolaté
Norweskô
Norweskô (norwesczi Kongeriket Norge (Norge), Kongeriket Noreg (Noreg)) je państwã w Nordowi Eùropie na Skandinawsczim Półòstrowie. Stolecznym gardã Norwesczi je Oslo.
Norweskô je kònstitucyjną mònarchią.
thumb|left|[[Fiord w Norwesce]]
Przëpise
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa *
Tiberiada
200 px|thumb|Tiberiada. Tiberiada (hebr.  טבריה) - to je gard ò wiéchrzëznie 10,671 km² w Jizraelu.
Kategòrëjô:Jizrael
Macy Gray
Gray, Macy
Arroba de los Montes
Arroba de los Montes je gardã ë gminą w Szpańsczi. Lëdztwò gardu: 584 mieszkańców (2004).
Kategòrëjô:Szpańskô
La Jonquera
Kategòrëjô:Szpańskô