cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barométer
left|170px|thumb|Barométer Barométer - to je przërëchtënk do mierzeniô atmòsfericznégò cësnieniô.
Kategòrëjô:Meteòrologiô
Wiôlgô Piôsznica
thumb|"Intelligenzaktion" w latach 1939 - 1940
Wiôlgô Piôsznica to je wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Krótkò ni w lasach Miemcë - w II swiatowi wòjnie (w latach 1939 - 1940) - pòmòrdowalë wiele Kaszëbów i jinëch lëdzy. To bëła mùżdżówka - pòzabicé w trón - m. jin. kòl 2 tësący Kaszëbów.
Pismienizna
Barbara Bojarska, Piaśnica - miejsce martyrologii i pamięci: z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na Pomorzu, Wejherowo 2001, ISBN 83-914705-0-4
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Gmina Pùck
Wiãcbórg
thumb|100px|right|Wiãcbòrsczi herb Wiãcbórg (téż: Wiązownô; we zdrojach: Vanzovna 1288, Wanszowna 1383, Viązowno 1546, Wiemczebork 1405, Wansczborg 1432, Wieczbork kòl 1520, Wiczburg 1548, Więndzbork 1578, Więcbork 1620, Vienczburg, Więcborg 1766, Vansburg 1819, Więcbork 1893, Vandsburg; pòl. Więcbork, miem. Vandsburg) - gard w sãpòleńsczim krézu w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie nad Òrlą.
Górné Łãczëno
Górné Łãczëno to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Łãczëce.
Wiãcbórg
Lëdztwò gardu: 5.914 (2009)
Górné Łãczëno
Kategòrëjô:Gmina Łãczëce
Wiãcbórg
Wiéchrzëzna gardu: 4,31 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Matczi Bòsczi Séwny
Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò Kategòrëjô:Séwnik Kategòrëjô:Marija Panna Kategòrëjô:Bibliô
Wiãcórk
thumb|Wiãcórk z mùzeùm w [[Madżarskô|Madżarsczi]] thumb| Wiãcórk - to béł ôrt klôtczi do łowieniô rëbów. Wiãcórkiem rëbôk mógł łowic np. w jezorze. Równak Bernard Zëchta (1973) w swòjim słowôrzu napisôł, że to je môłô rãcznô séc do łowieniô rëbów np. w rowach - kaszórk.
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Półczno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce
Stratocumulus
thumb|Stratocumulus Stratocumulus (Sc - kłãbiastô-warstwòwô chmùra) je chmùrą niską z szarich warstwów abò je w ni wiele jakbë fôłtów zwiksza splëszczonëch. Òna je z kroplów wòdë. Czasã przë ni mòże bëc niéwiôldżi òpôd deszczu. Òna je na wiżë mni jak 2400 m.
Cumulus
thumb|Kłãbiastô chmùra Cumulus (Cu - kłãbiastô chmùra) je biôłą chmùrą niską z wëdatnyma znankama pionowi bùdowë. Òna je z kroplów wòdë. Czasã przë nich mòże bëc niéwiôldżi òpôd deszczu. Òna je na wiżë òd 600 do 2500 m.
Kategòrëjô:Geògrafijô
Nowé Pòlaszczi
thumb|left|180px|Kòscół Nowé Pòlaszczi (pòl. Nowe Polaszki) - to je kòcéwskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Stôrô Cziszewa. Tu je kòscół.
Łeba (rzéka)
thumb| Łeba to je rzéka dłużawë 117 km. Òna wpłiwô do Bôłtu.
Nowé Pòlaszczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Stôrô Cziszewa
Łeba (rzéka)
Kategòrëjô:Geògrafijô
Zwela
Zwela – to je nôniższô balka w drzewianëch kònstrukcjach scanów. Zwele m. jin. na Kaszëbach biwają spiarté na kamieniach.
Broduz
Broduz - to je ôrt secé do łowieniô wãgòrzów. Rëbôk jidze w mòrze, żebë wëbrodzëc broduza. Bernard Zëchta (1967) w swòjim słowôrzu napisôł, że ten rëbôk to je broduzownik.
Kategòrëjô:Mòrskô kùltura Kategòrëjô:Rëbaczenié Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Swiónowskô Hëta
Swiónowskô Hëta - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Józef z Arimateji
thumb|Szlachòta Józefa z Arimateji Józef z Arimateji – pòdług sztërzech Ewanieliów Nowégò Testameńtu dostôł òd Piłata zgòdã, żebë wzyc całô Pana Jezësa pò Jegò smiercë na krziżu. To je swiãti katolëcczégò Kòscoła i prawòsławnégò. Katolëcczi Kòscół wspòminô tegò swiãtégò 31 zélnika.
Zwela
Lëteratura
Kategòrëjô:Bùdowizna
Witosława Frankòwskô
Wiesława Witosława Frankòwskô (pòl. Witosława Frankowska) – kameralistka, etnomùzykòlożka, szkólna na Mùzyczny Akademie w Gduńskù, aütoritet kaszëbsczi mùzyczi.
Biografiô
Wechòwónô òsta we familie ò wióldżich kaszëbsczich i mùzycznëch tradicjach (je wnuczką Léòkadii i Jana Trepczików, a ji òjcã je kaszëbsczi dzejôrz Édmùnd Kamińsczi ). Ùkùńcziła z wëprzédnienim Fakùltet Teorii i Kómpòzycje gduńsczi Mùzyczny Akademie. W latach 1982-1992 robiła jakò mùzyk kameralista w karnie Cappella Gedanensis. Òd 1993 związónô z Wòkalno-Aktorsczim Fakùltetã Mùzyczny Akademie w Gduńskù. Jakò achtniony realizatora basso continuo kòncertowa w całi Eùropie i Zjednónëch Stanach. Òd 2013 mô nadóny nôùkòwi stãpiéń doktora hùmanisticzny nôùk, a òd 2018 – doktora habilitowanégò mùzycznëch kùńsztów.
Dzejanié dlô kaszëbsczi kùlturë
Z ji inicjatiwë na zôczątku lat 90. na Kaszëbach pòjawił sã cyczel kòncertów òpiartich ò kómpòzycje i tekstë pisarzów i kómpòzytorów z tegò regionu (przede wszëtczim Jan Trepczik, Alojzy Nôgel, Marión Selin). Òd 2002 cyczel kòncertów pòd pòzwą „Pòtkania z mùzyką Kaszëb” òdbiwô sã w Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie.
Pòd ji redakcją wëszłë ksążczi:
Witosława Frankòwskô przëczëniła sã téż do òpracowaniô i wëdaniô rédżi kaszëbsczich platków:
W 2006 wëprzédnionô Medalã Stolema za zasłudżi dlô rozwiju profesjonalny kaszëbsczi mùzyczi.
Bùtnowi lënczi
Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Cirrus
thumb|Pierzastô chmùra na niebie w Gduńskù Cirrus (Ci - pierzastô chmùra) je chmùrą wësoką. Na pòzdrzatk òna mòże wëzdrzec jakbë òna bëła z piórów. Òna je z krisztalków lodu. Ceplëzna w ni je òd - 10 °C do - 40 °C gradów zëmna. Òna w Eùropie je na wiżë òd 6000 do 12000 m (métrów).
Kategòrëjô:Geògrafijô
Gmina Kòscérzna
Gmina Kòscérzna (pòl. Gmina Kościerzyna) – to je wieskô gmina w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Stolëcą ti gminë je Kòscérzna.
Kalëna
thumb|Viburnum opulus Kalëna (Viburnum L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë kalënowatëch.
Gmina Kòscérzna
! Kategòrëjô:Kòscérsczi kréz
Kalëna
Kategòrëjô:Bòtanika
Kłączno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce
Stôré Pòlaszczi
thumb|left|180px|Kòscół Stôré Pòlaszczi (pòl. Stare Polaszki) - to je kòcéwskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Stôrô Cziszewa. Tu je kòscół ë szkòła.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Stôrô Cziszewa
Jan Arnošt Smòler
Jan Arnošt Smòler (miem: Johann Ernst Schmaler, ùr. 3 strëmiannika 1816 w Łućo (Merzdorf) – ùm. 13 czerwińca 1884 w Bùdzyszinie) béł górnołuzëcczim pisôrzã, górnosorbsczim filologã i dzejôrzã kùlturalny rësznotë, a jaczis czas téż szkólnim. Òn béł m. jin. redaktorã w Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft. Mòże jegò Mały Serb béł mòdlã dlô gramaticzi Cenôwë. Ten łużëcczi Serb béł m. jin. w Rusce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szkólni
Wieprzô
Wieprzô - to je rzéka dłużawë 112 km. Òna wpłiwô do Bôłtu.
Kategòrëjô:Geògrafijô
Rabacëno
Rabacëno - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Stëdzéńce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce
Belzebùb
220px|left|thumb| Belzebùb (ba'al zevuv, בעל זבוב‎‎) – to je demón.
Sztrasbùrg
thumb|Katédra z Sztrasbùrgù Sztrasbùrg (Strasbourg) - to je gard we Francëje, krótkò Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi. Òn je stolëcą Elzasu.
lëdztwò: 275 718 (2013)
wiéchrzëzna: 78,26 km²
Kategòrëjô:Gardë w Francji
Skwiérawë
Skwiérawë - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Stëdzéńce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce
Czôrnô Dąbrowa (gmina Szëmôłd)
Czôrnô Dąbrowa – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Argentińskô sardela
Argentińskô sardela (Engraulis anchoita) - to je ôrt mòrsczi rëbë z rodzëznë sardelowatëch (Engraulidae). Òna żëje np. w òceanie krótkò Argentinë.
Séce
Séce - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, w chtërny czedës mieszkelë Słowińcë.
Wloknica
thumb|Wloknica thumb|Wloknica, a na ni dwaji chłopi Wloknica - to je ôrt primitiwny tërlëczi, chtërna mô jakbë dwa błozna, a cągnie ją np. kóń. Tak jak Bernard Zëchta (1973) napisôł w swòjim słowôrzu, czedës mógł na ni przëwiezc np. beczkã wòdë.
Argentińskô sardela
Kategòrëjô:Rëbë
Wloknica
Bùtnowë lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Séce
Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Réda (rzéka)
thumb|Mòst na Rédze Réda to je rzéka dłużawë 45 km. Òna wpłiwô do Pùcczi Hôwindżi. W ni mòże żëc lasfór.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Geògrafijô
1. Lëst do Tesaloniczanów
1. Lëst do Tesaloniczanów (1Tes) - béł bodôj napisóny kòle 50/51 rokù pò Chr. przez swiãtégò Pawła. Na ten czas wëznôczô sã cząd drëdżi apòstolsczi rézë. Lëst je wierã nôstarszim pismiona Nowégo Testameńtu, a napisóny je do wierzącëch w Tesalonice. M. jin. są w nim widzec taczi sprawë: Pòdzãkòwanié za łasczi (1,2–5). Nawrócenié òd bóżków do Bòga (1,9). Brzadné dzejanié Apòsztoła (2,7–12). Doprowadzenié do sztabilizacji chrzescëjańszi gminë (3,8). Drëdżé przińdzenié Christusa na slédny sąd (4,13-17).
Lëteratura
Kategòrëjô:Bibliô
Krziż
thumb|100px|right|Krziżewi herb Krziż (we zdrojach: Kreuz; pòl. Krzyż Wielkopolski, miem. Kreuz) - garc w czôrnkòwskò-trzcanecczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Drawą ë Notecą.
Lëdztwò gardu: 6.300 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 5,83 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Kania
Kania abò kùling (Milvus) - to szlach strzédnëch ptôchów z pòdrodzëznë kanie (Milvinae) z rodzëznë jastrzibòwatëch. Kania mòże miec młodé na Kaszëbach, ale òb zëmã ji tu ni ma. W tim szlachù je np: czôrnô kania i czerwònô kania.
Pùtnica
thumb|Pùtnica Pùtnica to je rzéka dłużawë 9 km. Òna wpłiwô do Pùcczi Hôwindżi.
Kategòrëjô:Kaszëbë
Sfinks
thumb|left|Wiôldżi Sfinks w [[Egipt|Egipce (z przódkù)]] Sfinks (gr. Σφίγξ) – to je pòwiôstkòwi stwór – zwiksza lew z głową człowieka. Znóny sfinks je do òbezdrzeniô w Egipce.
Kategòrëjô:Egipt
Òkalëca
Òkalëca - to je rzéka dłużawë 17,6 km. Òna wpłiwô do Łebë.
Kategòrëjô:Kaszëbë
Pùrcel
Pùrcel - (pol. pączek) pùlchné młodzewi kùszk z pszény mączi. Mô spłaszczony sztôłt. Je smażony na cemno-złotô farwã w głãbòczim szmôłcë. Tradicjô kôże je nadzewac przed smażeniém. Czedë pùrcel je ùpieczony, trzeba gò pòsmarowac roztopionym cëkrem pùdrem. Je to jedno z nôbarżi tradycyjnëch pòlsczich kùchów. Przëjeło sã, że cziej chtos w tłësty czwiôrtk nié zjé pùrcla, nie mdze mù sã wiodło. W tłësty czwiôrtk statystyczny Pòlôk zjada 2,5 pùrcla, a wszëtcë Pòlacë razã w tém czasu jedzóm jich kòl 100 milionów. Pierwi pùrclë nadzewało sã czasã migdałem abò òrzechem. Wierzono, że chto na taczi trafi, bãdze mieć szczescy w żëcém. Na Sląskù pùrclë znóny są pòd pòzwą kreple. Pòzwa ta ma dawné pòchòdzenié. Wedle wëdóny w 1714 r. we Frankfùrce i Lipskù kroniczi slasczi (Der Schlesischen Kern-Chronicke) w òdrãbnym sląsczim jãzëkù ùżywónym w mòwie i sztuce (pòezji) jistniało òd dôwna słowò Kraeppel. W jãzëkù miemiecczim ni ma jednégò òkresleniô na taczi wyrób cëczierniczi, a słowò Pfannkuchen mòże òznaczac równo pùrcel jak i nalesnik.
W Americe pùrcle sã zwónë doughnuts (donut). Mają sztôłt piestrzenia z dzërą w westrzódkù. Mniszi, barżi òkrągłë są holes. thumb|Donut
Przësłowia ò pùrclach:
,,Czedë w tłësty czwiôrtk człowiek zjé wiele pùrclów, łaskawi Pón Bóg grzech óbżarstwa darëje.”
,,Tłësty czwiôrtk pùrclama swiãtëje, a ód Strzodë Pópielcowi pòst szëkùje.”
,,Ód tłëstégò czwiôrtkù do Jastrów- kłóni sã pòst.”
,,Chto w tłësty czwiôrtk nie zjé pùrclów wiele, temu mëszë zjedzą pòle i bãdze miôł pustą stodołã.”
,,Pòwiedzôł Bartk, że dzys je tłësty czwiôrtk. Jegò białka ùwierzëła i pùrclów nasmażëła”.
Skądka sã wzął Tłësty Czwiôrtk?
Tłësty Czwiôrtk to òstatni czwiôrtk przed Wiôldżim Pòstem. Rozpòczinô óstatny tidzéń karnawału. Czëdës tego dnia swiãtowano kùńc zëmë, pòczątk zymkù. Jimpreza rozpòczina sã òd tłëstégò jedzeniô: miãsa, kapùstë ze skwarkama, abò blós skwarkama. Pùrcle bëłë na òstatk. Tedë pùrclë miałë nadzenie ze słoninë. Zós sóm kùch nie bëł cëkrzony.
Recepta na pùrclë:
Nôpierwi 14 dkg młodzów rozmieszac w szklance cepłégò mléka i 2 sklónkach mączi. Czej weroscą, dodac je do 2 kg mączi, wëmieszac. Tedë wlôc roztopioné masło (25 dkg), jesz jesz jednã sklónkã mléka i jniné dodatczi – cëczer waniliowi, skórã i sok z cytrónë. Wszëtkò wërabiac rãką i pòdsëpòwac mąką. Pòtemù ùlepic môłé kùgelczi, natkac marmeladą, ùłożëc na płócienku i òstawic jaż wërosną. Piec w głãbòczim òleju. Na kùńc ùmòczëwac Purce w krowinie zrobiony z cëkru pùdru i wòdë i smaczno zjesc.
Bibliografia:
Czerwińska, T., Pająk A., Lucyna S. Z kaszëbsczim w szkòle, Gduńsk 2001, s. 173
https://web.archive.org/web/20150214032936/http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/co-jesz/jak-spalic-kalorie-z-jednego-paczka_40548.html [dostęp 2014.11.17]
Łobzenica
Lëdztwò gardu: 3.090 (2009)
Pùrcel
Bibliografia:
Kategòrëjô:Kùchniô Kategòrëjô:Kùch Kategòrëjô:Hobby
Łobzenica
Wiéchrzëzna gardu: 3,25 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Chmieleńsczé Smãtowò
Chmieleńsczé Smãtowò - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë.
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Łëpawa (rzéka)
thumb|150px|left|Łëpawa w [[Smôłdzëno|Smôłdzënie]] Łëpawa to je rzéka dłużawë 98,7 km. Òna wpłiwô do Bôłtu.
Kategòrëjô:Kaszëbë
Kalcyt
thumb|230px|Kalcyt Kalcyt - to je minerał. Òn mô chemiczny wzór CaCO3.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Hermann Lange
Hermann Lange (ùr. w 1912 rokù w Miemiecce - ùm. 10 lëstopadnika 1943 r. - ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò. Miemcë mają go zabiti w sôdzi w Hambùrgù, bò òn miôł gadac, że za przesprawë jich Bóg skôrze.  Jegò beatifikacjô bëła 25 czerwińca 2011 rokù w Lubece.
Lëteratura
J. Salij, Poszukiwania w wierze. Wydawnictwo „W drodze”.Poznań 1991, s. 88
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Òrlé
Òrlé (pl. Orle) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
Rzëpòt
Rzëpòt (Pertussis) - je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy bakteria Bordetella pertussis. Ta chòrosc z wiôldżim kaszlã biwô m.jin. na Kaszëbach ni leno ù dzecy.
Maszewò Lãbòrsczé
thumb|Stôré banowiszcze w Maszewie Maszewò Lãbòrsczé (pòl. Maszewo Lęborskie) – to wies w gminie Céwice w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzecë ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Lubań (kòscérsczi kréz)
thumb|left|180px|Kòscół Lubań (Lëbòniô, Lubóń, Lubóniô, Lubòniô, pòl. Lubań) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Nowô Karczma. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożonô je wies Zelonô Wés (lëdztwò: 415). Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px Tu je kòscół ë szkòła.
Gòdowé drzéwkò
Gòdowé drzéwkò abò danka - to je przëstrojoné drzéwkò danë pòstawioné we Wilëjã Gòdów. Czedës òbstrojënczi na dance bëłë do jedzeniô np: òrzechë, jabka i kùszczi, ale bëłë téż swiéczczi.
Lubań (kòscérsczi kréz)
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Nowô Karczma Kategòrëjô:Kaszëbë
Gòdowé drzéwkò
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Maszewò Lãbòrsczé
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Maszewò Lãbòrsczé” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Céwice
Rzëpòt
Kategòrëjô:Medicyna
Bùkówkò
Bùkówkò (pòl. Bukówko) - to je wies w gminie Tëchòwò w biôłogardzczim krézu, w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie. Lëdztwò wsë: 320. Tu je kòscół.
Lëteratura
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Bùkòwina (rzéka)
Bùkòwina to je rzéka dłużawë 28,6 km. Òna wpłiwô do Łëpawë.
Skòrzewò
Skòrzewò (pòl. Skorzewo, miem. Skorschewo)) - to je kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscersczim krézu, w gminie Kòscérzna. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px. Tu je kòscół ë szkòła. Tu bëła stôrô chëcz i ùrodzony je ksądz Władisłôw Szulëst, a béł ùrodzony Antón Zdrojewsczi ùmarłi we Francëji.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Kãtrzëno
Kãtrzëno (pl. Kętrzyno) - szôłtëskô wies w nordowò-zôpadnym dzélu gminë Lëniô kòle przedwòjnowi pòlskò-miemiecczi greńcë. Je to tipicznô gbùrskô wies. Pòzwa wsë wëchôdô òd miona Kãtra abò Kãtrza.
thumb|right|250px|Smãtôrz lagrowëch ze Stutthofu kòl Kãtrzëna
Antarktida
thumb|250px|right|Antarktida - kôrta Antarktida – je nôbarżi pôłniowim kòntinentã na Zemi. Tu je pôłniowi zemsczi dżib, a żëją np. pingwinë. Òna je kòl Pôłniowi Americzi.
Kãtrzëno
Historiô
Pierszé wiadło ò Kãtrzënie je z 1360 rokù. W dokùmeńtach z kùńca 16. stalatégò je Sulislaff von Kantrsin, bòdôj protoplasta familie Kãtrzińsczich. W 2. pòł. 16. stalatégò miéwcama wsë bëlë trzej Kãtrzińsczi a téż Żelazkò. W 1872 rokù w Kãtrzënie mieszkało 322 lëdzy, w wikszoscë pankòwie, a wies słëcha do parafié w Rozłazënie. Pòd kùńc 19. stalatégò Kãtrzëno stało sã sedzbą gromadzczich wëszëznów. Òd 1920 rokù dzãka dzyrskòscë mieszkeńców Kãtrzëno bëło sparłãczoné z pòlsczim państwã, równak greńca òddzelëła wies òd kòscoła w Rozłazënie. W gromicznikù 1945 rokù przez wies bëła prowadzoné ewakùacja lagrowëch kòncentracyjnégò lagru Stutthof. Na wdôr ùmarłëch i zabitëch lagrowëch je pòstawiony pamiątkòwô tôfla.
Antarktida
wiéchrzëzna 14 miliónów km² thumb|250px|right|
* Kategòrëjô:Geògrafijô
Kãtrzëno
Rozmajitoscë
Ò Kãtrzënie pisôł w swòjim pòémace "Ò Panu Czôrlińsczim co do Pùcka pò sécë jachôł" Heronim Derdowsczi :
"Wnet téż do wsë przëbëlësmë, co sã Kãtrzën zowie,
Gdze, jak wiész, le sama szlachta mieszkô i panowie.
Richt tam w ni sã zaczinało ò ósmi gòdzënie
W domù pana Dąbrowsczégò wiôldżé zgromadzenié;
Bò wej, miała miedzë sobą szlachta òbradowac,
Kògò pózni do Berlina na pòsła welowac.
Wiãc tam bëlë z całëch Kaszub bracô pòzjachany,
Wszãdë we wsë przed płotama bëło pełno sani."
Bùtnowé lënczi
W Kãtrzënie stoji szlachòta Wëkrëkùsa - Dëcha ze szlachù "Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha" w gminie Lëniô.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Lëniô
Kãpino
Kãpino (pl. Kąpino) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
Barograf
left|170px|thumb|Barograf . Barograf - to je barométer, chtëren zapisywô atmòsfericzné cësnienié przez dłëgszi czas.
Kategòrëjô:Meteòrologiô
Stôrô Hëta
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë Kategòrëjô:Kaszëbë
Gnejs
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Geòlogiô
Kniewò
Kniewò (pòl. Kniewo) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò. W 2008 rokù tu mieszkało 321 lëdzy.
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
Gąsewnica
Kategòrëjô:Bòtanika
Stanisłôw Marońsczi
Stanisłôw Marońsczi (Stanisław Maroński) - (ùr. 1825 rokù - ùm. 1907 rokù) to beł pòlsczi szkólny m.jin. w  latach 1857 - 1872 w Wejrowie, a ùcził np. pòlsczégò i historii tu w gimnazjum. Òn napisôł m.jin. ò Kaszëbach.
Bùtnowé lënczi
VIAF
Alesz Trojanowsczi
Alesz Trojanowsczi (biôł. Алесь Траяноўскі; ùr. 22 séwnika 1925 w chùtorze Uzdymacz w mińsczim òbwodze Biôłorusczi SRR, ùm. 18 strëmiannika 2005 w Mińskù) – biôłorusczi pisarz, dolmacz, kritik i pùblicysta.
Pãpòwò
Pãpòwò – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Żukòwò. Tu je szkòła. W ni dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Alesz Trojanowsczi
Biografiô
Alesz Trojanowsczi béł sënã gajowégò i dzecné lata spãdzył w lesniczówczi. W wòjnowich latach walcził z hitlerowcama, nôprzód jakò partizana (1942-1944), a tej w régach Armii Czerwiony, z chtërną przez Lëtwã zaszedł jaż na Madżarską. Dwùkrotno reniony, do 1946 léczëł sã w wòjskòwim szpitalu. Pò pòwroce do zdrowiô zamieszkôł w Mińskù, dze robił i równoczasno sã dosztôłcôł. Ùkùńcził w ten spòsób Historiczno-Archiwalny Institut i w 1955 rozpòczął robòtã jakò gazétnik, nôprzód w gazece „Zapadnaja trassa”, a tej (òd 1962) w nôwikszi biôłoruskojãzëczny gazece „Zwiazda”, dze awansowôł na stanowiskò czerownika kùlturalnégò dzéla. W gazece ti robił do 1982. W latach 1982-1986 béł zastãpnikã przédnégò redaktora pismiona „Mastactwa Biełarusi”.
Pãpòwò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Żukòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Alesz Trojanowsczi
Ùtwórstwò
Jakò pisarz robił przede wszëtczim w dzedzënie przełożënkù lëteraturë piãkny. Tłómacził na biôłoruską mòwã z taczich jãzëków, jak górnołużëcczi, dólnołużëcczi, kaszëbsczi, pólsczi, ùkrajińsczi. Przëczënił sã do òpracowaniô i wëdaniô antologie pòezji Łużëcczich Serbów „Tam, dze brëżdżi Szprewa” (1969), antologie kaszëbsczi pòezji „Za widnikã krôj Stolemów” (1980, przedolmacził wszëtczé zawiarté w ni wiérztë), a téż pòwiescë Jurija Brězana „Czôrny młin” (1984).
Zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë
Na zôczątkù lat 70. Trojanowsczi przëpôdkã zetknął sã z tomikã pòezji Alojzégò Nôgla. Na zymkù 1972 Nôgel dostôł òd Trojanowsczégò lëst, w jaczim biôłorusczi pisarz wëznôł mù, że tomik béł jinspiracją do dzejaniów na rzecz propagòwaniô w Biôłorusy kaszëbsczi lëteraturë, bò – jak pisôł Trojanowsczi – w ten spòsób chcôłbë òn òdpłacëc dłëdżi swòji zemi przed Kaszëbama: Trojanowsczi pamiãtôł, że z kaszëbsczi familie pòchòdzył Michôł Federowsczi (1853-1923), aùtor wielotomòwégò dokazu „Biôłorusczi lud”, fùńdamentalnégò dlô pòznaniô biôłorusczégò fòlkloru. Razã z lëstã Trojanowsczi przesłôł Nôglowi numer pismiona „Litaratura i Mastactwa” z dolmaczënkã Nôglowich wiérztów. Pò nëch pierszich dolmaczënkach Trojanowsczi sygnął téż do ùtwórstwa jinëch pòetów z Kaszëb. W 1975 w lëteracczim rocznikù „Dalahlady” òkróm wiérztów Nôgla ùkôzałë sã dolmaczënczi dokôzów Mariana Selina, Józefa Ceynowë, Édmùnda Kònkòlewsczégò, Zygmùńta Narsczégò, Antoniégò Piepera, Jana Piépczi, Jana Trepczyka, Stanisława Rejtera i Jana Rompsczégò. Wëbiér pòprzédzô artikel-szkic ò titule „Z bùrsztinowégò brzegù” namieniony tak historii Kaszëb, jak i jich lëteraturze.
W 1980 roku ùkôzałа sã w Mińskù antologia kaszëbsczi pòezji òpracówanô przez Trojanowsczégò „Za widnikã krôj Stolemów”. Są tam wiérzté kaszëbsczich pòetów òd Derdowsczégò jaż pò Mariana Selina, wszëtczé przedolmacził Trojanowsczi.
W 1976 Trojanowsczi òstôł wëprzédniony Medalã Stolema za tłómaczenia kaszëbsczi pòezji na jãzëk biôłorusczi.
Bibliografiô
T T
Reszczi
Reszczi (pl. Reszki) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
Piotrowò
Kategòrëjô:Gmina Somònino Kategòrëjô:Kaszëbë
Biôłô Rzéka
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Rëmiô
Pierwszi Lëst do Kòrintczików
Pierwszi Lëst do Kòrintczików [1 Kor] – to je dzél Nowégò Testameńtu napisóny kòl 57 rokù. Swiãti Paweł dłëgszi czas béł Efezu i tu nen lëst béł pisóny za czasu jegò trzecy misyjny rézë (lata 53 – 58). No pismiã je òbrôzã spòleczno-religijnégò żëcô gminë w grecczim òstrzódkù – Kòrince. 13 dzélëk tegò lëstu - ò miłoce – je zwóny „Piesnią nad piesniama” Nowégò Testameńtu.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bibliô
Rodan
Rodan - to je rzéka dłużawë 812 km w Szwajcarsce i Francji. Òn wëpłiwô z lodofôłtu Rodanu w Szwajcarsce.
Kategòrëjô:Francëjô Kategòrëjô:Szwajcarskô
Lila Downs
thumb|right|Lila Downs Ana Lila Downs Sánchez, (ùr. 9 séwnika 1968, Oakzàca, Meksyk) je Meksykanką i spiéwôrką.
Kategòrëjô:Mùzycë
Kòprowô rec
Kòprowô rec – to je produkt atmòsferowi kòrozji kòpru abò jegò stoplënów w fuchtnym lëfce.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kòper
Kalomel
thumb|230px|Kalomel Kalomel - to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Hg2Cl2.
Zwëczajny wąsôcz
thumb|Zwëczajny wąsôcz Zwëczajny wąsôcz (Silurus glanis) to je rëba z rodzëznë wąsôczowatëch (Siluridae). Czedës na Kaszëbach bëło dosc wiele tich rëbów.
Kalomel
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Zwëczajny wąsôcz
Kategòrëjô:Rëbë
Smierdzący bòcónk
300px|thumb|Geranium robertianum Smierdzący bòcónk (Geranium robertianum L.) – to je jednorocznô abò dwalatnô roscëna z rodzëznë bòcónkòwatëch. Òn rosce m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Léczné roscënë Kategòrëjô:Bòcónkòwaté
Bòrówc
Bòrówc - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Bòrownik
thumb|Pyrola chlorantha Sw. Bòrownik (Pyrola L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë wrzosowatëch (Ericaceae Juss.). Dlô Kaszëbów to mòże òznôczac ôrt Pyrola chlorantha.
Żôkòwò
Żôkòwò - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.
Bòrownik
Kategòrëjô:Bòtanika
Sachsenhausen-Oranienburg
Sachsenhausen-Oranienburg – niemiecczi kòncentracëjny lager, chtëren béł zbùdowóny w gardze Oranienburg. Òn dzejôł òd 1936 do maja 1945. Bëło w nim wiele Pòlôchów, Żëdów, Kaszëbów i jinëch lëdzy. Ten lager pòchłonãł tësące òfiarów, w tim wiele jinteligencëji. Do ùsmiercaniô lëdzy służił tu téż gaz. Wiele lagrowëch zdżinãło téż w "marszu smiercë" z tego lagru w 1945 rokù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Miemiecczé kòncentracjowé lagrë
Żôłtô kòzogrëzc
thumb|300px|left|Żôłtô kòzogrëzc Żôłtô kòzogrëzc (Anemone ranunculoides L.) - to je roscëna z rodzëznë jastrownikòwatëch (Ranunculaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach.
Żôkòwò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Żôłtô kòzogrëzc
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Sopieszëno
Sopieszëno (pl. Sopieszyno) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
Òkónk
thumb|100px|right|Òkónkòwi herb Òkónk (we zdrojach: Wòkonk (Cenôwa); pòl. Okonek, miem. Ratzebuhr in Pommern) - garc we złotowsczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Czôrną.
Lëdztwò gardu: 3.870 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 20,03 km2
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Topaz
thumb|230px|Topaz thumb|230px|Drodżé kamienie z topazu Topaz abò topôz - to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Al2SiO4(F,OH)2.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Dobrogòszcz
Dobrogòszcz (pòl. Dobrogoszcz, miem. Dobrogosch) - to je wies w gminie Kòscérzna, w kòscersczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna Kategòrëjô:Kaszëbë
Magnez
Magnez abò magnéz (łac. magnesium) – to je chemiczny pierwiôstk, metal.
Szarlota
Szarlota (pòl. Szarłata) - je kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Magnez
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi
Szarlota
Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Zwëczajny bôrwik
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Gazela
thumbnail|right|350px|Jedna z gazelów Gazela (Gazella) - to je szlach antilopów z rodzëznë wòłowatëch (Bovidae). Wiele jich ôrtów żëje w Africe.
Kategòrëjô:Susczi
Kònople
thumb|200px|left|Kònople thumb|right|Kònoplany miech Kònople (Cannabis sativa L.) - to roscëna z rodzëznë kònoplowatëch (Cannabaceae Endl.). Kònople na Kaszëbach są znóné jakno nitkòwatô sërowina.
Kategòrëjô:Bòtanika
Lodofôłt
1000px|center|thumb|Lodofôłt
Kategòrëjô:Glacjologiô
Basshunter
right|thumb|Basshunter (2008) Basshunter, Jonas Erik Altberg (ùr. 22 gòdnika 1984 w Halmstad) – szwédzczi spiéwôrzã, producent ë DJ. Albùmë Basshunter sprzedônô na całim swiece w 6 milinów egzemplôrzy. Òtrzimał nôdgrodë taczi jak: European Border Breakers Award, Grammis ë World Music Award.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Szwedzkô Kategòrëjô:Mùzycë
Zôles
Zôles - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Melinit
Melinit - [(O2N)3C6H2OH] to je chemiczny związk. Brëkòwelë gò np. w I swiatowi wòjnie, pòtemù w jegò plac do detonacjów trafił trotil.
Zôles
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Melinit
Kategòrëjô:Chemijô
Ùstarbòwò
Ùstarbòwò (pl. Ustarbowo) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò. W 2008 rokù tu mieszkało 220 lëdzy.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
Gąska
thumb|Amaranthus Gąska (Amaranthus L.) - to je szlach roscënów z rodzëznë Amaranthaceae. Wiele ji ôrtów je do jedzeniô, a roscą np. w Azje i Meksykù.
Kategòrëjô:Bòtanika
Bãdargòwò
Bãdargòwò – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Jizdebka
Kategòrëjô:Kaszëbë
Góra (wejrowsczi kréz)
Góra (pòl. Góra) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
Lëbiszk
250px|thumb|Lëbiszk Lëbiszk (Levisticum officinale) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë zelerowatëch. Òn rosce m.jin. w ògródkach na Kaszëbach.
Darżlëbié
thumb|Krziż w Darżlëbim Darżlëbié (pòl. Darzlubie) - to je kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w pùcczim krézu, w gminie Pùck. Tu przë dardze stoi kaplëczka sw. Rózelë z I pòłowë XIX stalata. Dlô turistów je tu plac "U Kaszuba".
Historëjô
Pierszé wiadło ò ti wsë je zapisóné w 1296 rokù - tëdë òna słëcha jakno "Darsolube" do ricerza Redosłôwa ze Strëdżi. Wies dłudżi lata słëcha do cëstersów.
Podleszczón
thumb|Podleszczón mały Podleszczón (Hepatica nobilis Mill.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë jastrownikòwatëch (Ranunculaceae). Òn rosce m.jin. na Kaszëbach, a kwitnie np. w łżëkwiôce.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Darżlëbié
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Pùck Kategòrëjô:Pùcczi kréz
Trotil
Trotil - [(NO2)3C6H2CH3] to je chemiczny związk. Òn je brëkòwóny jakno wëbùchòwi materiał.
Zwëczajny cziżik
thumb|Zwëczajny cziżik - òn Zwëczajny cziżik abò cziżik (Spinus spinus) - to je ôrt môłégò ptôcha z rodzëznë Fringillidae. Òn mòże bëc na Kaszëbach. Ten łëzgôcz żëwi sã m. jin. semionama zelësków i ólszków.
Glôzëca
Glôzëca – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd.
Zwëczajny cziżik
Kategòrëjô:Ptôchë
Glôzëca
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Zwëczajny cës
thumb|right|Zwëczajny cës Zwëczajny cës (Taxus baccata L.) – to je ôrt drzewiãca z rodzëznë cësowatëch. Òn rosce m.jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Bòtanika
Chalcedon
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Warszkòwò
Warszkòwò (pl. Warszkowo) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò. Krótkò ti wsë je jezoro.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò Kategòrëjô:Kaszëbë
Dzëkô róża
Dzëkô róża (Rosa canina L.) – to je czerz z rodzëznë różowatëch (Rosaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach, a Kaszëbi zbiérają brzôd dzëczi różë.
Krzeszowice
Krzeszowice- gard w małopòlsczim wòjewództwie.
Dzëkô róża
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Szpańsczi slënik
thumb|Szpańsczi slënik sã żewi Szpańsczi slënik (Arion vulgaris) - to je smôrzcz z rodzëznë Arionidae. Òn mòże żëc m. jin. na Kaszëbach. Szpańsczi slënik je do 120 mm dłudżi i ni mô bùdinôszka. Òn mòże bëc np. całi bruny, ale tak wiedno nie je. Szpańsczi slënik je òd spòdkù biôławi. Òn baro z wiérzchù szlachùje za Arion rufus (Linnaeus, 1758). Szpańsczi slënik je wiôldżim szkódnikã np. zwëczajny banii, bónka (Phaseolus), trëje gò w swòjim czasu stolemnô pùrchawica. Òn zjôdô je nôbarżi òb noc i pò deszczu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Mitkôcze
Kòlano
thumb|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô kòl Kòlana Kòlano (pl Kolano) – to je kaszëbskô wnożëna w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Stãżëca Kategòrëjô:Kaszëbë
Glëmza
Lëteratura
. Kategòrëjô:Żëwnota
Wiôldżi slënik
Wiôldżi slënik (Arion rufus) - to je smôrzcz z rodzëznë Arionidae. Òn mòże żëc m. jin. na Kaszëbach. Wiôldżi slënik je do 18 cm dłudżi i ni mô bùdinôszka. Òn mòże żëc w lese i bëc np. całi bruny, ale tak wiedno nie je. Wiôldżi slënik baro z wiérzchù szlachùje za szpańsczim slënikã.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Mitkôcze
Swiãtô Apòloniô
Swiãtô Apòloniô – (ùm. 249) – chrzescëjóńskô mãczelnica, swiãtô Kòscoła katolëcczégò.
Żëcé
Swiãtô Apòloniô ùrodzëła sã w negò czasu Egipce. Czasë bëłë wnenczas baro cążczé dlô chrzescëjónów. Naznaczoné bëłë jich krewawim mòrdowanim. Swiãtô Apòloniô bëła torturowónô, m.jin. wërwelë ji zãbë. Kùreszce 249 rokù ji smierc bëła w ògniu.
Dzéń òbchòdów
Lëturgiczny wspòmink òbchòdzony je w katolëcczim Kòscele 9 gromicznika.
Atribùtë
Ji atribùtama są: m.jin. klészcze z zãbã.
Kategòrëjô: katolëcczi swiãti
Ametist
thumb|230px|Ametist thumb|230px|Drodżi kam z ametistu Ametist - to je mineral. Òn mô chemiczny wzór SiO2.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Mòstë
Mòstë - to je wies w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Mòstë to je kùlturowô pòzwa, a pisôł ò nich ju Swiãtopôłk II.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Kòsôkòwò
Kòmbinézón
Kòmbinézón – to je wiérzchny jednodzélowi òbleczënk, chtëren òbkriwô srąb, rãce i nodżi. To dô np. pùrgòwi kòmbinézón.
Pawión
Pawión (Papio) – to je szlach môłpów z rodzëznë makakòwatëch. Òne zwiksza żëją w Africe. Ôrtã je tu m.jin. òliwkòwi pawión
Kòmbinézón
Kategòrëjô:Òbleczënk
Pawión
Kategòrëjô:Susczi
Namienienié
Namienienié (vis maior) - to je przëczëna zdarzeniégò ò przëpôdkòwim abò nôtërnym charakterze nié do ùńdzeniô, takô nad chtërną człowiek ni mòże panowac np. trzãsenié zemi.
Wësoczé
Wësoczé to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Łãczëce.
Kategòrëjô:Gmina Łãczëce
Pieła
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Kòwôlewò
Kòwôlewò – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Jislandzczi wilcz
right|thumb|Jislandzczi wilcz Jislandzczi wilcz (Cetraria islandica) - to je narwa. M. jin. na Kaszëbach w bòrach rosce gò jesz dosc wiele.
Kategòrëjô:Bòtanika
Quilling
Quilling (ang. „nawijac na pióro abò rurkã) technika z ôrtu papiéroplastyczi, (zwóny téż papiérowym filigranem) służącô do twòrzenié òzdobów z wąsczich pasyków papiéru zwiniãtëch w ształt sprãżyny spiralnej i òdpòwiednio ùfòrmòwónëch przez zagniecenié zewnãtrznëch warstwów papiéru.
Narychtowóny elementë najrychli sóm naklejóny na zdobioną pòwierzchniã tak, że pòwierzchnia pasyka je w stosunkù do nié prostopadłô. Technika ta pòchòdô prawdopòdobnié z jubilersczi techniczi filigranu.
Zastosowané quillingòwëch zdobień je nieògraniczony. Mòżna je wëkòrzëstac do dekòrowané kart òkòlicznoscowëch, ramków na odjmczi, tasziach na dôrenczi, òzdobów świątecznych itp.
Tak naprôwdã różnorodnosc mòtywów, chtërnë mòżna swòrzec tą techniką je ògromna, mògą to bëc kwiatë, mòtyle, drzéwa, zwierzãta, różne przedmiotë i jinszi różnosce, chtërnë tylkò pòjawiajóm sã w naszi głowie.
Perznã ò historeji…
Quilling swòj pòczątk mô w XV w. (wg jedny z teorii) to klôsztornicë z Włoch i Francji dekòrowalë symbòle religijny dłudżima pasykama wëcãtymë ze starëch knigów z pazłoconëma brzégóma. Dredzi teoria je taczi, że pòczątkiem tej techniczi bëł wiek XIII, czedë to artisce zaczãlë ùżiwac „pasyków” z partu ptaségò pióra tzw. lotczi, z j. aniel. quill. Na przełomie XVIII i XIX w. quilling został rozpòwszechnióny jakò hobby i spòsób na spãdzané czasu przez białczi równo w Anglii jak i Nowi Anglii.
Bëł to dobri spòsób na spãdzanié wòlnégò czasu. Quilling bëł dobri do zdobieniô codniowëch rzeczy. Łączony bëł téż z wesziwkem i malarstwem. Jegò pòpularnosc zaniknãła na kùncu XIX wiekù. Dwa wieczi pózni stôł sã pòpularny, wiele lëdzy sã nim zajmuje dzysô. Zainteresowané quillingiem w cyg rosnie, a przëczëniłe sã do tégò m.in. szeroczi zort i letczi dostãp do wszelczégò ôrtu materiałów i narzãdze, chtërnë sóm pòtrzebny do ùprawiané tégò rãkłòdzeła
Przypisy:
Salasińska B., Quilling dla początkujących, Łódź
http://www.polekcjach.com/a/2726/1/Co-to-jest-Quilling [ dostęp 2014-11-17]
https://web.archive.org/web/20150421013413/http://www.quillinghobby.pl/ [dostęp 2014-11-17]
http://www.tipy.pl/tag24801,quilling-krok-po-kroku.html [dostęp 2014-11-17]
https://web.archive.org/web/20160305131137/http://iwona-reczniemalowane.blogspot.com/2013/03/quilling-czyli-jak-zaczac.html [dostęp 2014-11-17]
Duszan Pażdżersczi
Duszan Władisłôw Pażdżersczi (serb. Dušan-Vladislav Pažđerski/Душан-Владислав Пажђерски; ùr. 21 strëmiannika 1967 w Zenice w Bòsnie i Hercegòwinie) – serbsczi slawista, leksykògraf, dolmacz, pòpùlarizatór serbsczi i kaszëbsczi kùlturë.
Jón Filëp Breyne
Jón Filëp Breyne (Johann Philipp Breyne), (ùr. 9 zélnika 1680 rokù w Gduńskù – ùm. 12 gòdnika 1764 rokù w Gduńskù) - to béł kùpc i bòtanik w Gduńskù, a syn Jakùba Breyne. J. Breyne pisôł ò kaszëbsczi wice - w zmiéniony przez niegò pùblikacji Jakùba Breyne z 1739 rokù je napisóné ò wice i ò Kaszëbach. Òn wespółrobił z Karolã Linneùszã.
Duszan Pażdżersczi
Biografiô
Ùrodzył sã w Zenice w Bòsnie i Hercegowinie. Je sënã Lecha Pażdżersczégò, slawistë i lektora pòlszczégò jãzëka na Filologicznym Fakùltece w Belgradze i Fakùltece Filozofii w Nowim Sadze. Do spòdleczny i strzédny szkòłë chòdzył w Nowim Sadze w Serbie. W 1992 skùńcził pòlską filologiã, slawistikã i biblotékòznastwò w Belgradze. Do 1996 rokù robił w nôstarszi serbsczi wëdawiznie „Macérz serbskô”. W 1997 przëjachôł do Pòlsczi. Robił nôprzódka na Uniwersytece Adama Mickiewicza w Pòznaniu, a òd 2000 na Gduńsczim Ùniwersytece w katedrze slawisiticzi, dze w 2005 rokù zrobił dochtorat. We Gduńskù zacekawił sã kaszëbsczim jãzëkã i kùlturã i udbôł so, ze wezmie sã za jich rozkòscérzanié.
Jón Filëp Breyne
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù
Duszan Pażdżersczi
Zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë
Òkróm swòji nôùkòwi kaszëbisticzni robòtë, Duszan Pażdżersczi przëczënił sã do pòwstaniô jinternétowi biblotéczi „Rastkò Kaszëbë” (bëła zrëszónô w maju 2004 i zamkłô w 2016 z brakù dotacji).
Quilling
Przypisy:
http://www.inspirello.pl/filmy/quilling.html [dostęp 2014-1117]
Duszan Pażdżersczi
Zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë
Béł nôleżnikã Radzeznë Kaszëbsczégò Jãzëka. Je téż, wespół z Paùlã Szczëptã, załóżcą Stowôrë Remùs.
Quilling
Przypisy:
http://www.uroczystechwile.pl/2012/03/moj-pierwszy-quilling-krok-po-kroku.html [dostęp 2014-11-17] Kategòrëjô:Rãczné robòte Kategòrëjô:Zdobieniô Kategòrëjô:Technika Kategòrëjô:Hobby
Duszan Pażdżersczi
Zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë
W 2006 wëprzédniony Medalã Stolema za swój wkłôd w propagòwanié kaszëbiznë westrzód sztudérów i w jinternece.
Przëpisë
P P P
Piotrów dëtk
Piotrów dëtk - to je òpłata dlô papieżënë. Czedës òna bëła płaconô do 1555 rokù. Terô òna je płaconô òd 1871 rokù. Zjednóné Kraje Americzi dôwają wiele ti òpłatë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Jaspis
thumb|230px|Jaspis thumb|230px|Stôri piestrzéń z jaspisã Jaspis - to je mineral. W nim je wiele chalcedonu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Zwëczajny mùrchel
thumb|Zwëczajné mùrchle Zwëczajny mùrchel (Morchella conica) - je grzëbem z rodzëznë mùrchlowatëch (Morchellaceae). Òn mòże rosc m. jin. na Kaszëbach. Jak pisze A. Bùdzysz mùrchle roscą ju na zymkù.
Łëpawa
Łëpawa to wies w gminie Pòtãgòwò, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół z kòńca XVIII stalata, a w parku rosła swiniô wesz (Myrrhis   odorata). W Łëpawie dzece w szkòle są ùczoné kaszëbsczégó jãzëka.
Zwëczajny mùrchel
Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 142.
Łëpawa
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Zwëczajny mùrchel
Lëteratura
Kategòrëjô:Grzëbë
Szeroczi karëséwc
Szeroczi karëséwc (Dytiscus latissimus) - to je wiôldżi bączk z rodzëznë karëséwcowatëch (Dytiscidae). Òn mòże żëc w czëstëch wòdach m. jin. na Kaszëbach.
Kategòrëjô:Òwadë
Karkùlëca
Karkùlëca - to je pôłka, chtërna na Kaszëbach bëła ùziwónô do głëszeniô łososów.
Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 139
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gòspòdarzënk
Swiecëno
thumb|Widzënk ze Swiecëna thumb| Swiecëno to je starô kaszëbskô wies w gminie Krokòwa, w pùcczim krézu. W 1462 rokù kòl ti wsë bëła pòlskò-krzëżackô bitwa. Pòlôcë dobëlë, równak to bëłë cążczé czasë dlô Kaszëbów. Tu ùrodzył sã Alojzy Bùdzysz.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Krokòwa
Krwawnik
thumb|130px|Krwawnik thumb|230px|Piestrzéń z herbã w krwawnikù Krwawnik - to je mineral. Òn je zortã chalcedonu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Round Lake Centre (Ontario)
Round Lake Centre - to bëła wnożëna Kaszëbów w Kanadze. W tich stronach długò ùchòwôł sã kaszëbsczi jãzëk ë zwëczi. Tu w Round Lake Centre w szkòle dzece ùczałë sã òd séwnika 2010 rokù kaszëbsczégò jãzëka. Terô ta szkòła je zamkłi. Tu je krótkò jezora kòscół a w nim ksądz Ambrose Pick béł probòszczã w latach 1973 -1978.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kanada
Wòdny karëséwc
Kategòrëjô:Òwadë
Wëszecëno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Lëzëno
Adriaan van Royen
Adriaan van Royen (ùr.  11 lëstopadnika 1704 rokù – ùm. 28 gromicznika 1779 rokù) - to béł lékôrz i bòtanik na Lejdejsczim Uniwersytece - Néderlandzkô. Adriaan van Royen pisôł ò kaszëbsczi wice - w swòji pùblikacji i cytowôł pùblikacjã Jakùba Breyne - "Prodromus fasciculi rariorum plantarum ..". Òn napisôł m. in. ò ti wice (Vicia cassubica) - Vicia multiflora cassubica ..., a wespółrobił z Karolã Linneùszã - i ten cytowôł m.in. pùblikacjã A. van Royen. Szlach Royena L. miôł pòzwã òd jegò nôzwëska, dzysô gò zwią Diospyros.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika Kategòrëjô:Néderlandzkô
Nosôcz
Kategòrëjô:Bekasowaté
Wiôldżé Bòżé Pòlé
thumb|Kòscół Wiôldżé Bòżé Pòlé - to je wies w gminie Łãczëce, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu mòże ùczëc kaszëbsczi jãzëk, a w szkòle ùczą sã gò dzece.
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Łãczëce
Ząblewò
Ząblewò – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Rómno
Rómno - to je wies w gminie Główczëce, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Klészczka
Klészczka - je do rãcznégò zesziwaniô sudłów w sécach do łowieniô rëbów np. w mòrzu.
Grabówc
Grabówc – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd.
Gbùrzëzna
Gbùrzëzna - to je gałąz gòspòdarczi i ùprawa roscënów, z chtërnich są produktë wëzwëskiwòné do ùtrzimaniô, a téż pòprôwianiô żëcëgò lëdzy, np. ùprawa pszéńcë, z chtërni je chléb.
Bąsôk
thumb|Bąsôk Bąsôk – to je dłudżi drąg zakùńczony metalowim hôkiem i pékôczem. Òn biwô brëkòwóny do gaszeniô wiôldżégò ògnia, a téż w żeglôrce.
Grabówc
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Bąsôk
Kategòrëjô:Technika
Gbùrzëzna
170px|left|thumb|Pòla z pszéńcą
*
Rómno
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Lëbùń (lãbòrsczi kréz)
Lëbùń – to je wies w gminie Céwice, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka, a ùrodzył sã Sztefón Wëńta z Solidarnoscë.
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Lëbùń” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019.
Òbôcz téż
Kategòrëjô:Gmina Céwice
Jadwiga Wołoszyńskô
Jadwiga Wołoszyńskô (Jadwiga Wołoszyńska), (ùr. 30 zélnika 1882 rokù – ùm. 25 stëcznika 1951 rokù w Krakòwie) - to bëła pòlskô biolog i profesor na Ùniwersytece w Krakòwie. Òna pierszi napisa ò wiele nowich ôrtach a m.jin. ò kaszëbsczim Exuviaella cassubica n. sp, Woloszynska, 1928, chtëren dzysô sã zwie  Prorocentrum cassubicum (Woloszynska) Dodge (1975). Ji badérowanié tikało sã m.jin. Bôłtu i òkòlégò (Dinoflagellatae polskiego Bałtyku i błot nad Piaśnicą).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Biologijô
Pchła
Kategòrëjô:Òwadë
Szari zajc
thumb|Szari zajc Szari zajc (Lepus europaeus) - to je susk z rodzëznë zajcowatëch. Czedës na Kaszëbach bëło jich wicy.
Kategòrëjô:Susczi
Torfkùla
Torfkùla – to je dosc môłi (mòże bëc głãbòczi, z przitczéma brzegama i niebezpieczny dlô żëcégò) wòdny zbiérnik. Òna je na placu gdze béł kòpóny torf, pò nim òna òstôwała.
Kategòrëjô:Gòspòdarzënk
Czelińskô Hëta
Czelińskô Hëta – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Sardoniks
thumb|130px|Sardoniks thumb|230px| Sardoniks - to je mineral. Òn je zortã chalcedonu.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Klészcz
thumb|Ixodus ricinus Klészcze (Ixodida) – to są môłé zwierzãta z rzãdu Parasitiformes. Òne piją krew, mògą przenôszac chòrobë, a żëją m.jin. na Kaszëbach. Jak klészcz je na człowiekù to trzeba gò jak nôblëżi skórë złapic pincetą i wëjąc. Òne kąsk szlachùją za krziżëwim pajkã.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Klészcze
Òlëwa
thumb|Katédra w Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] thumb|250px|[[Òjcze Nasz pò kaszëbskù na pamiątkòwi tôfli w katédrze w Òlëwie]] Òlëwa (pòl. Oliwa, miem. Oliva) - to je dzys dzél Gduńska. Tu je archikatédra - môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi. Òni tu mają stôrodôwny, czôrny grobówc. Dzys archikatédra gduńskô to je nôwôżniszi stôrodôwnota Òlëwë. Ten pòcëstersczi kòscół Swiãti Trójcë, Nôswiãtszi Marii Panienczi i swiãtégò Bernata je swiątnicą bazylikòwégò ôrtu. Zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié (XVII-XVIII st.), w tim òrganë (XVIII st.). W 1186 rokù Sambòr I sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z Kòlbacza (Zôpadnô Pòmòrskô). Tu w cëstersczim klôsztorze 3 maja 1660 rokù béł pòdpisóny spòkój òlëwsczi. W archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez Kaszëbów ksyżëców np. Swiãtopôłka II. Òd 1831 rokù béł to parafialny kòscół, w 1925 rokù stôł òn sã katédrą, òd 1976 rokù miéjszą bazyliką, a òd 1992 rokù je to archikatédra. W katédrze wôrt je pòsłëchac mùzyczi stôrëch òrganów.
Rozmajitoscë
Aleksander Majkòwsczi napisôł, że Remùs miôł taczi nakôz: "Do Òliwë kòżdi Kaszëba, chòc le rôz jeden w żëcu, òdbëc pòwinien pielgrzimkã, bë sã pòmòdlëc na grobach ksążąt kaszëbsczich. (...)."
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsk
Żôłdzë
Żôłdzë (Coryza contagiosa equorum) są chërą kòni, colemało schòrzałé są zgrzebce. Do chòroscë doprowôdzy bakteriô Streptococcus equi.
Kategòrëjô:Weterinarnô medicyna
Hästsjukdomar
Kaszórk
Kaszórk - to je rãczno miechòwatô séc na pałągù i dłudżim szachù do łowieniô rëbów w błotkach, a téż rowach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Czôrny bes
thumb|Czôrny bes Czôrny bes (Sambucus nigra L. ) – to je czerz z rodzëznë besowatëch (Caprifoliaceae Juss.). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Skrzeszewò (Gmina Żukòwò)
Skrzeszewò (pòl. Skrzeszewo Żukowskie) – to je kaszëbskô wies w gminie Żukòwò, w kartësczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Żukòwò
Pinceta
Pinceta – to je môłé nôrzãdzé do òbsłùżënkù môłich òbiektów, chtërne są za małé żebë so wëpòmòc z nima leno rãkama człowieka. Brëkùją jã czasã np. chirurdzë.
Kategòrëjô:Medicyna