cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bruny miedwiédz
thumb|250px|Bruny miedwiédz Bruny miedwiédz (Ursus arctos) – to je ôrt miãsojôdnégò suska z rodzëznë miedwiedzowatëch (Ursidae). Òn żëje w Azji, Eùropie i  Nordowi Americe. Jich je terô dosc mało. Bruny miedwiédz wôżi òd 125 do 450 kg. Òn mô dosc małą głowã i mòcné nodżi. Bruny miedwiédz dobrze biegô i płiwô, a zjôdô susczi, rëbë a téż roscënë, a nawetka miód. Tak òn żëwi sã nié le miãsã. Bruny miedwiédz òb zëmã dosc słabò spi.
Lëteratura
Kategòrëjô:Susczi
Stowicëno
Stowicëno - to je wies w gminie Główczëce, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. To je parafialnô wies. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Jack Jezersczi
W młodich latach òn ùcził sã m. jin. w Òlsztinie. Pò latach dożdôł sã swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1974 rokù. Òd 1994 rokù òn béł biskùpã sufraganã diecezji warmińsczi. Jakno swòje zawòłanié òn przëjimnął słowa “Veritas Christi Liberat” (“Prôwda Christusa ùwòlniwô”). Òd 2014 rokù òn je biskùpem òrdinariuszem w Elbiągù.
Stowicëno
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Stołpsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Jack Jezersczi
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Chrizoprôz
thumb|130px|Chrizoprôz thumb|230px|Chrizoprôz Chrizoprôz - to je mineral. Òn je zortã chalcedonu.
Cassie
thumb|Cassie Cassie abò Cassie Ventura, (ùr. 26 zélnika 1986) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą.
Chrizoprôz
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Cassie
Diskògrafijô
Ventura, Cassie Ventura, Cassie Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Lesyństwò (bùdink)
thumb|Lesyństwò - bùdink Lesyństwò - to je bùdink, w chtërnym mieszkô lesny, ale je to téż sedzba lesyństwa. Dodóm lesnégò mòże miec znaczënk dlô turisticzi.
Léòkadia Trepczik
Léòkadia Trepczik (ùr. 16 séwnika 1915 w Wejrowie, ùm. 28 lëstopadnika 1998) – kaszëbskô dzejôrka, wedle warkù krôwczka. Białka Jana Trepczika, starka Witosławë Frankòwsczi.
Lesyństwò (bùdink)
Kategòrëjô:Lesyństwò
Léòkadia Trepczik
Kòl warkòwégò dzejaniô wiedno nachôda czas na spiéw. Jù òd 16 rokù żëcô spiéwała w chùrze „Swiãto Cecylia” i bëła mù wiérnô przez 50 lat. Pò smiercy pierszégò chłopa, Pawła Czaji, wiele lat samòtno wëchòwëwa córkã Zofiã. W 1955 zôs wëszła za mąż za Jana Trepczika. Przez wiele lat duet Trepczików przë akómpaniamence córczi Zofie (chtërna gra na klawirze) towarził dzesątkóm kùlturalnëch jimprezów na Kaszëbach. Na drëdżim Òglowòpòlsczim Przezérkù Artisticznëch Karnów Rzemiãsła zajimnãlë drëdżi plac.
Léòkadia Trepczik bëła téż wespółzałożëcelką Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, w robòce chtërnégò ùczãstniczëła przez 40 lat. W 1967 nalôzła sã w karnie pierszich laùreatów Medalu Stolema. Òsta wëprzédnionô, razã z Janã Trepczikã, w dzedzënie pòpùlarizacji za pòpùlarizacjã kaszëbsczich piesniczków.
Léòkadia Trepczik przëczëniła sã téż do wëdaniô, pò smiercy Jana Trepczika, dwùtomòwégò pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, nad jaczim Trepczik robił 25 lat. Kòl słowôrza ùkôzała sã téż drëgô edicjô kaszëbsczégò spiéwnika razã z kasetą „Lecë choranko”.
Leòkadia Trepczik ùmarła 28 lëstopadnika 1998. Pòchòwanô na wejrowsczim smãtôrzu.
Przëpisë
Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Łebińskô Hëta
Łebińskô Hëta – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd. Tu je szkòła, a w ni dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Piekary Śląskie
Piekary Śląskie (szl. Pjekary Ślůnske, miem. Deutsch Piekar) - to je gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie nad rzéką Brynicą. thumb|left|250px|
Biertka
Biertka - to je délëk brëkòwóné do rãcznégò zesziwaniô sudłów w sécach do łowieniô rëbów np. w mòrzu.
Piekary Śląskie
Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Dwiérze
thumb|Dwòjowé dwiérze z I w. Dwiérze - to je rëszny element òbsadzony w bezrëszny ramie bënë dwiérzowy òdemkłosce bùdinkù, nima mòże wlezc bënë i przez nie wëlezc. Òne są téż zwiksza w pòjazdach. mały|Dwiérze Przësłowié: Chto klepie, temù dwiérze òdemkną.
Lëteratura
Kategòrëjô:Dwiérze
Wôrzno
Wôrzno – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Recowati slënik
thumb|Recowati slënik Recowati slënik (Arion fuscus) - to je ôrt slënika z rodzëznë Arionidae. Òn mòże żëc m. jin. na Kaszëbach. Recowati slënik je 50–70 mm dłudżi i ni mô bùdinôszka. Òn mòże bëc np. całi bruny, ale tak wiedno nie je. Recowati slënik mòże bëc òd spòdkù biôławi. Òn z wiérzchù szlachùje za szpańsczim slënikã.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Mitkôcze
Nimbostratus
thumb|Nimbostratus Nimbostratus (Ns – warstwòwô-deszczowô chmùra) je chmùrą niską z cemnoszarich warstwów, chtërna zwiksza czësto zacygô niebò. Òna je z kroplów wòdë i krisztalków lodu. Przë ni je òpôd deszczu abò sniegù. Òna je na wiżë 200 - 500 m, a nawetka na 3 km.
Kategòrëjô:Geògrafijô
Szmaragd
thumb|130px|Szmaragd thumb|230px|Szmaragdë Szmaragd - to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Be3Al2(SiO3)6.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Nożëno
Nożëno (pòl. Nożyno) - to je kaszëbskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka. Tu je kòscół.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Tëchòmié
Tëchóm (pòl. Tuchom) – to je kaszëbskô wies w gminie Żukòwò, w kartësczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Pisôł ò nim ju w 1283 rokù ksyżã Mscëwòj II. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Żukòwò
Parchòwò
thumb|Widzënk z Parchòwa Parchòwò (pòl. Parchowo) - to je kaszëbskô wies w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Parchòwò Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
Szëmôłdzkô Hëta
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd Kategòrëjô:Kaszëbë
Drgùba
Drgùba - to je séc do łowieniô wikszëch rëbów, ją mògł wstawic na noc.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Sklący zelónk
right|thumb|Sklący zelónk Sklący zelónk (Hylocomium splendens (Hedw.) Schimp. in Bruch, Schimp. & W.Gümbel) - to je ôrt mechù z rodzëznë zelónkòwatëch. M. jin. na Kaszëbach w bòrach na kwasnëch zemiach rosce gò wiele.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Mechë
Józef Bòrzëszkòwsczi
thumb|Józef Bòrzëszkòwsczi Józef Bòrzëszkòwsczi (pòl. Józef Borzyszkowski; ùr. 6 gromicznika 1946 rokù w Kôrsënie) - historik, profesór hùmanisticznëch nôùk, w latach 1986-1992 przédnik Òglowégò Zarządu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô.
Profesór Gduńsczégò Uniwersytetu, do 2016 sparłãczony z Historicznym Fakùltetã UG. Ùsôdzca wiele ùczbòwëch robòtów, tikającëch sã przede wszëtczim historie Kaszëbów i Pòmòrzô, m.jin. Z dziejów pracy organicznej na Pomorzu (1979), Inteligencja polska Prus Zachodnich 1848–1920 (1986), ''Aleksander Majkowski 1876–1938. Biografia historyczna'' (2002).
Dzejôrz Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô (béł przédnikã Karna Sztudérów „Pòmòrania”, przédnikã gduńsczégò partu K-PZ, a téż w latach 1986-1992 przédnikã Òglowégò Zarządu K-PZ). Je wespółzałóżcą i przédnikã nôùkòwi stowôrë Kaszëbsczi Institut, a téż redaktorã rocznika „Acta Cassubiana”.
W latach 90. dzejôł w pòliticzi jakò gduńsczi wicewòjewoda (1990-1996), w latach 1991-1993 béł senatorã Rzeczpòspòliti Pòlsczi (òtrzimôł 155 694 głosë).
W 1978 wëprzédniony Medalã Stolema (1978).
Bibliografiô
Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Òwczô ropùcha
Òwczô ropùcha (Linognathus ovillus)  - to je ôrt òwada z rodzëznë Linognathidae. Domôcô òwca czasã miéwô te ropùchë na głowie i w jinëch placach. To je cëzożiwca.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Òwadë
Beril
thumb|130px|Beril thumb|230px|Beril Beril - to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Be3Al2(Si O3)6.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Sëwô plëszka
thumb|Sëwô plëszka thumb|left|Gniôzdo sëwi plëszczi thumb|Sëwô plëszka (pòtomstwò) Sëwô plëszka (Motacilla alba) – môłi ptôch z rodzëznë plëszkòwatëch. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach ë tu mòże miec gniôzdo.
Lëteratura
Kategòrëjô:Ptôchë
Grëbi dąb
Grëbi dąb – to je stôri dąb (Quercus robur), chtëren rosce w Òlëwsczich Lasach. Òn je kòl 300 lat stôri. Ten òbiekt je pònazwóny mionã pamiątczi przërodë (pòjedińczé drzéwiã). Krótkò niegò rosce pòdleszczón i kòrëtniczi.
Przësłowié: Żôłądz je małô, ale wiôldżi dąb z nie wërosce.
Lëteratura
Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 274.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Trus
thumb|Trus
Trus - susk z rodzëznë zajcowatëch np. domôcy trus.Jégò tatczëzną je pôłniowô zapadnô Europa a òsoblëwie Hiszpania.
Bùdowa i wëzdrzatk
Je dłùdżi 30-50 cm ,a wôżé 1-2,5 kg. Mòże bëc szari, bruny, żółté, a czasã rudawé, brzëch mô biółé, tepa z wiérzchu czôrnô a pòd spódkã biółô. Przédné szpërë są do grzebaniô, a tëlné do skôkaniô. Zorte trusów bëlë sztëczno robiony przez człowieka,dló rozmajitich célów. Móme trusë miãsny( belgijsczi òlbrzym),skórkòwy(Reks) i wôłniasti(Angòra).
Gdze żëje trus
Trus żeje w sëchëch lasach,ògrodach,chróscewiu i piôskòwëch ùrzmach. Co cekawé, mòżna gò pòtkac w miesce gdze żëje w drewùtniach.Kòpie jamë w zëmi i tam mô młodé. Trusë żëją w karnach.
Rozmłodzenié trusa.
Òd stremiannika do rujana co piãc do szesc niedzél rodzy 5-10 młodéch. Młodé są nadżi i slepé. Matka żëwi młodi mlëka do pòstãpnégò rozpłodzeniô. Dozdrzeniałosc ôrtną  mają pò 8 miesãcach. Trus żëje kòle 10 lat. W nôtërze młodi czãsto dżiną, bò mają wiele nieprzëcélów i blós niechterné  dochôdają  dozdrzelaòte. thumb
Literatura
Literatura:
,
Kategòrëjô:Susczi
Serzp
Serzp – to je baro stôré rãczné nôrzãdzé, chtërno brëkòwelë czedës np. gbùrze do seczeniô zbòża abò trôwë.
Lëteratura
Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Róman Skwiercz
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi
Róman Malek
Róman Malek (ùr. 3 rujana 1951 rokù w Bëtowie - ùm. 29 lëstopadnika 2019 rokù w Grëdządzu) - béł profesorã, chtëren  zajimôł sã Chinama. Aùtor nôùkòwëch pùblikacjów ò Chinach. Òn gôdôł, że je bùszny ze swòjich kaszëbsczëch kòrzeni.
Òn sztudérowôł teòlogiã w Pieniãżnie i béł dëchòwnym (SVD). Doktorat on skùńcził w 1984 rokù. W 2003 rokù dostôł habilitacjã na Ùniwersytece w Miemcach. Jegò grób je w Górny Grëpie.
Dãbògòrzé
thumb|300px|right| Dãbògòrzé - to je kaszëbskô wies w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Pùcczi kréz Kategòrëjô:Gmina Kòsôkòwò
Michał Nawka
Michał Nawka - (ùr. 1885 rokù – ùm. 1968 rokù) béł szkólnym, kòmpòzytorą, òrganistą i dirigentã, a téż dzejôrzã kùlturalny rësznotë. Ten łużëcczi Serb béł m. jin. w Pradze.
Stôrô Hëta (Gmina Serakòjce)
Stôrô Hëta (pl. Stara Huta) – to je kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. We wsë mieszkało 99 lëdzy w 2005 rokù.
Michał Nawka
Lëteratura
Kategòrëjô:Mùzyka Kategòrëjô:Szkólni
Stôrô Hëta (Gmina Serakòjce)
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Serakòjce Kategòrëjô:Kaszëbë
Cytrónowô plëszka
Kategòrëjô:Ptôchë
Chòchla
Chòchla - to je długô żerdza do pòpichaniô secé przë łowieniô rëbów pòd lodem.
Bùtnowé lënczi
Chochla
Kategòrëjô:Rëbaczenié Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Wiôldżi Pòdles
thumb|left|180px|Kòscół Wiôldżi Pòdles (pòl. Wielki Podleś) - to je kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Kòscérzëna. Tu je kòscół ë szkòła. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Wiôldżi Pòdles” òsta wprowadzónô 4 lëpińca 2013.
Stôri Dwór
Stôri Dwór – to są pùstczi kòl kaszëbsczi wsë Bòrzestowò w gminie Chmielno.
Bòrzestowskô Hëta
Bòrzestowskô Hëta (pòl. Borzestowska Huta) – To je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Òna je w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Kategòrëjô:Gmina Chmielno Kategòrëjô:Kaszëbë
Pòdsniéżk
thumb|250px|Pòdsniéżk w sniegù Pòdsniéżk (Galanthus nivalis L.) – to je roscëna z rodzëznë amarilkòwatëch (Amaryllidaceae). Rosce òna w westrzódny ë pôłniowi Eùropie, w tim téż na Kaszëbach. Je to roscëna w Pòlsce chrónionô; ji pòkôzanié sã, np. w gromicznikù abò strumiannikù, symbòlizëje chùtczé nadéńdzenié zymkù.
Kategòrëjô:Bòtanika
Teréza Hoppe
Teréza Hoppe (ùr. 13 séwnika 1947 rokù w Kòwôlewie) - je kaszëbską dzejôrką téż rëszną w pòlityce. Òna bëła w Sejmie w latach 2011 - 2015, a swégò czasu szkólną religie. Ji pùblikacją je Kult o znamionach cudu.
Szarô wewiórka
thumb|Szarô wewiórka Szarô wewiórka (Sciurus carolinensis) - to je ôrt suska z rodzëznë wewiórkòwatëch. Òna żëła czedës leno w Nordowi Americe, ale terô w Eùropie je z nią jiwer bò nasza mùżôrka ni mòże z nią wëprzińc i dżinie.
Kategòrëjô:Susczi
Gmina Bëtowò
thumb|Herb Gmina Bëtowò (pòl. Gmina Bytów) - to je gmina w bëtowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz *
Szafir
Jeslë òn je czerwiony, to je nie szafir, le rubin.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Szarô foka
thumb|Szarô foka - òna thumb|left|Szarô foka Szarô foka (Halichoerus grypus) - to je rabùszny susk z rodzëznë fokòwatëch. Òna żëje m.jin. w Bôłce.
Marzónka
thumb|Galium palustre Marzónka (Galium L.) - to je szlach roscënów z rodzëznë prząszczkòwatëch (Rubiaceae). M. jin. na Kaszëbach òne roscą.
Kategòrëjô:Bòtanika
Przëdatny mùrchel
Lëteratura
Kategòrëjô:Grzëbë
Òsce
Òsce - bëłë do kłocô rëbów, tak je czedës mògł chwatac. Òne miéwałë trzë rodżi i bòdarzów szach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Rëbaczenié
Turmalin
thumb|130px|Turmalin thumb|230px|Turmalinë Turmalin - to je mineral. Òn mô chemiczny wzór XY3Z6[(OH)4(BO3)3(Si6O18)]. Turmalinów je wicy zortów.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Rodowô pòzwa
Rodowô pòzwa – tikô sã pòzwów, chtërne òznôczałë czedës lëdzy z jaczigòs môla np. Kòsë, bò tam mieszkôł Kòs – nôzwëskò. Stanisławë to je rodowô pòzwa òd miona Stanisłôw. Z czasem tak pòwstôwała pòzwa wsë abò ji dzéla òd lëdzy, chtërni tam mieszkelë.
Lëteratura
Kategòrëjô:Ònomastika
Stanisławë
Stanisławë (pòl. Stanisławy) - są dzélã kaszëbsczi wsë Szarlota w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. Stanisławë to je rodowô pòzwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Klepa
Klepa - to bëła miechòwatô séc do łowieniô rëbów. Przë ni bëło colemało dwùch chłopów. Òna mògła sã sëszëc na jadrownicach.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Rëbaczenié
Niestãpòwò
Niestãpòwò (pòl. Niestępowo) – to je kaszëbskô wies w gminie Żukòwò, w kartësczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół, a w szkòle dzece ùczą sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Żukòwò
Glincz
Glincz – to je kaszëbskô wies w gminie Żukòwò, w kartësczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Jeden dzél zwie sã tu Nowi Glińcz, a drëdżi Stôri Glińcz. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Skórowò
Skórowò to je stôrô kaszëbskô wies w gminie Pòtãgòwò, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Stołpsczi kréz Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò
Hiacynt
thumb|130px|Hiacynt thumb|230px|Hiacynt jakno òzdoba Hiacynt - to je mineral. Òn mô chemiczny wzór ZrSiO4. Hiacyntë mają rozmajité farbë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Niezabëszewò
Niezabëszewò (pl Niezabyszewo) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bëtowò. Tu je spòdlecznô szkòła, a w ni dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Kùra
thumb|130px| Domôcô kùra (Gallus gallus domesticus) – to je ptôch z rodzënë kùrowatëch. Lëdze chòwióm je na całim swiece òd dôwnëch czasów.
Ôrtë
To dô kòl 80 zortów kùrów: kùrë krzyżówczi: kąsk miąsa i niosóm jaja kùrë amatorsczi:
Przëpisë
Kategòrëjô:Ptôchë
Òbrôzk:Kura 001.JPG
Blanche Krbechek
Blanche Krbechek (ùr. 1 rujana 1937 rokù w Zjednónëch Krajach Americzi - ùm. 11 lëstopadnika 2020 rokù) - bëła dzejôrką w stowôrze Kashubian Association of North America, chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. Je òpublikòwóny tołmaczënk z kaszëbsczégò na anielsczi np. Hieronima Derdowsczégò: Kaszubes at Vienna (Kaszëbë pod Widnem) translated from the Kaszubian by B. Krbechek and Stanisław Frymark. Jich je téż m. jin. tołmaczënk na anielsczi Anë Łajming Czterolistna koniczyna - The four leafed clover (2011). Òna mùzykòwa i biwała na Kaszëbach, a bëła wëprzédnionô za swòją robòtã np. medalã „Zasłużony Kùlturze Gloria Artis”.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Czarcé łajno
thumb|Ferula foetida Czarcé łajno (Ferula assa-foetida, Ferula foetida, etc.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë Apiaceae. M. jin. w Afganistónie òna rosce. Kaszëbi we wsë Stajszewò w XIX stolaté czarcym łajnã lékòwelë chòwã. Ks. Bernard Zëchta napisôł, że nim smarowałë sã czarownice.
Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 161
Kategòrëjô:Bòtanika
Gmina Kòbëlnica
Gmina Kòbëlnica (pòl. Gmina Kobylnica) - to je wsowô gmina w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu. W ti gminie wiôlgô elektrowniô na wiater je w Zajączkòwie.
Lëteratura
! Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Pòmòrsczé wòjewództwò (Palatinatus Pomeranensis)
thumb|Herb pòmòrsczégò wòjewództwa Pòmòrsczé wòjewództwò (Palatinatus Pomeranensis) - bëło w latach 1466–1772 jedną z jednostków pòdzélënkù Królewsczich Prës. Òno ségało do Bôłtu, a mieszkało w nim dosc wiele Kaszëbów. W latach 1637-1657 w nim bëła Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia. Stolëca bëła w Skarszewie. Swégò czasu òno miało wiéchrzëznã 12 907 km²
Kategòrëjô:Kaszëbi
Chrizolit
thumb|230px|Chrizolit Chrizolit - to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Mg2SiO4.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Frank Meisler
Frank Meisler (1925 – 2018) – to béł żëdowsczi architekta i rzezbiôrz ùrodzony w Gduńskù, chtëren w swòich wspòminkach (Zaułkami pamięci : Gdańsk, Londyn, Jaffa / Frank Meisler ; w tł. Agaty Teperek i Andrzeja Szewczyka ; w oprac. Miłosławy Borzyszkowskiej-Szewczyk, 2014) pisôł téż ò Kaszëbach. W zélniku 1939 rokù òdjachôł z Gduńska Kindertransport razem z nim. Òn przëżił wòjnã we Wiôldżi Britanii, a w 1956 rokù wëjachôł do Izraela. Swòim dzecóm òn òpòwiôdôł ò strôszkach, tak jak to robilë Kaszëbi. W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do II swiatowi wòjnë. Jegò robòta je wëstawiony m. jin. w Gduńskù kòl banowiszcza.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńsk
Hiacynta
thumb|right|Hiacynta Hiacynta (Hyacinthus L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë szparagòwatëch (Asparagaceae). Òna je z Azje.
Kategòrëjô:Bòtanika
Klepce
Klepce abò klepc — bëłë sydłem na ptôchë. Kaszëbi kòl Bôłtë zakłôdalë klepce na warnë ë méwë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Nôrzãda
Jómsczi Młin
Jómsczi Młin – to są pùstczi kòl kaszëbsczi wsë Jómno w gminie Parchòwò.
Trzcónka
Lëdztwò gardu: 17.233 (2010)
Jómsczi Młin
Kategòrëjô:Gmina Parchòwò Kategòrëjô:Kaszëbë
Czistowò
Czistowò - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.
Trzcónka
Wiéchrzëzna gardu: 18,30 km2
Czistowò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno Kategòrëjô:Kaszëbë
Trzcónka
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Lëbùń
Lëbùń (pòl. Lubuń) - to je wies w gminie Kòbëlnica, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Dzegc
thumb|Dzegc Dzegc - to je produkt z taczégò ôrtu drzewa jak np. bardówkòwatô brzózka (zort smòłë). Kaszëbi nim smarowelë swôrb. Ks. Bernard Zëchta napisôł, że òn béł procem czarownicóm.
Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 260
Kategòrëjô:Gòspòdarzënk
Deminutiwnô pòzwa
Deminutiwnô pòzwa – tikô sã pòzwów, chtërne òznôczałë czedës miészé môlë np. Gòstómkò, òd wikszégò Gòstómia. Nowô zdrobniałô pòzwa pòwstôwa òd starszi wsë.
Lëteratura
Kategòrëjô:Ònomastika
Kòt
thumb|250px|Kòt na drzéwiãcu Domôcy kòt abò pùjk (Felis silvestris catus, czedës téż Felis catus abò Felis (silvestris) domesticus) – to je susk miãsojôdny z rodzëznë kòtowatëch. Człowiek wenerùje gò za niszczenié mëszów i szùrów. M. jin. na Kaszëbach kòtë są w chëczach òd baro dôwnëch czasów.
Historëjô
Kòta ùdomôcóno prawie 4000 lat p.n.e. Gatùnk kòta domôcégò pòchòdzy bòdôj òd kòta nùbijsczégò, ale w Europie òn machtôł sã ze żbikiem. W antikòwim Egipce béł swiãti ë identificérowôny z bòżëną Baset. W strzédniowieczy Europie kòtë bëłë sparłãczóné z czarownicoma i niszczôné.
Charakteristika
Kòt domôcy mô baro dobri wãch, słëch i wid przë nisczim widze dnia. Të kòtë, co są doma żëją do 20 lat, a të, chtërne są na wòlé do 7-8 lat. Na swiece je baro wiele rasów, bò jaż 100. Nôbarżi znóné to: persczi, britańsczi, birmańsczi, kartuzczi, syjamsczi, sybirsczi, europejsczi i abisyńsczi.
Rozmajitoscë
Kaszëbi gôdają: Czej kòt sã mëje, przińdą gòsce. Kòt je dokôzcą bôjków i mitów np.: „Kòt w bótach”
Bibliografjô
Kategòrëjô:Susczi
Krabón
Krabón – to je nôrzãdo, chtërno Kaszëbi mògą cygnąc pò dnie Bôłtu, a pòtemù łowic wãgòrze.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Nôrzãda
Służebnô pòzwa
Służebnô pòzwa – tikô sã pòzwów, chtërne òznôczałë czedës wark lëdzy np. rëbôków we wsë Rëbôczi, chtërni tam mieszkelë. Téż Tokarë mògą bëc taką pòzwą.
Lëteratura
Kategòrëjô:Ònomastika
Czapelsczi Młin
Czapelsczi Młin (pl. Czapielski Młyn) – je dzélã kaszëbsczi wsë Nowé Czaple, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca. W 2008 rokù tu mieszkało 26 lëdzy.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Stãżëca Kategòrëjô:Kaszëbë
Jerzi Samp
Jerzi Samp (ùr. 23 strumiannika 1951 rokù w Gduńskù - ùm. 16 gromicznika 2015 rokù) - béł runitą i ùczłim historikã lëteraturë, chtëren zajimôł sã téż kaszëbską kùlturą. Je òpublikòwóny np. "Złowioné żëcé" (2016) - tołmaczënk z pòlsczégò na kaszëbsczi jegò legendë. Òna je ò Gduńskù i kaszëbsczim rëbôkù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Gmina Dãbnica
Gmina Dãbnica (pòl. Gmina Dębnica Kaszubska) - to je wieskô gmina w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu.
! Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Ùscé
thumb|100px|right|Ùscczi herb Ùscé (we zdrojach: Uscie kòl 1224, Usce 1225, Usche 1234, Husce 1242, Uste 1257, Uszczie 1266, Uscze 1280, Uschye 1280, Usze 1283, Uszce 1285, Uzech 1294, Uzek 1312, Usth 1336, Uzst 1338, Vsce 1397, Ujście, Uscie, Usch, Uscye 1789; pòl. Ujście, miem. Usch) - garc w pielsczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie kòl ùscégò Gwdë do Notecë.
Lëdztwò gardu: 3.869 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 5,78 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Kret
thumb|Eùropejsczi kret Kret (Talpa) - to je szlach môłëch susków z rodzëznë kretowatëch (Talpidae). W nim je 11 ôrtów. M. jin. eùropejsczi kret abò slepi kret (Talpa caeca) są ôrtama z tegò szlachu. Eùropejsczi kret żëje i robi kretowiszcza téż na Kaszëbach.
Stanisłôw Żukòwsczi
Stanisłôw Żukòwsczi (pòl. Stanisław Żukowski) (ùr. 1911 rokù w Wilnie - ùm. 1983 rokù w Gduńskù) - béł artista, chtëren zajimôł sã téż kaszëbską kùlturą. Są òpublikòwóné jegò wërzinczi w drzewie (krëszce) taczé jak: Stôrô Kaszëbka (Stara kaszubka), kaszëbsczi wësziwk (Haft kaszubski), plecónczi przë scanie z kapama (Ule przy ścianie) ë jiné w ksążce: Pieśni z Kaszub/ Władysław Kirstein; León Roppel, Gduńsk : Komitet Wykonawczy Roku Jubileuszowego, 1958. Òn òd 1945 rokù mieszkół w Gduńskù.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù
Rekòwò
Rekòwò (pòl. Rekowo) - to je stôrô kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Bëtowsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bëtowò. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px. Tu je kòscół ë szkòła. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie: Bòrë, Brinczi ë Rekòwsczé Pùstczi. Stądka je ród Rekòwsczich, a òni są wierã téż aż w Kanadze.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Tajwan
Tajwan (Repùblika Chińskô) je państwã w Azëji.
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa Kategòrëjô:Chinë
Môłi Pòmësk
Môłi Pòmësk (pòl. Pomysk Mały) - kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bëtowò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Gmina Główczëce
thumb|Herb Gminë Główczëce Gmina Główczëce (pol Gmina Główczyce) - to je wieskô gmina w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu.
! Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Brunô hiena
thumb|250px|Brunô hiena Brunô hiena (Hyaena brunnea) – to je ôrt miãsojôdnégò suska z rodzëznë hienowatëch (Hyaenidae). Òna żëje w Africe. Jich je mało.
Kategòrëjô:Susczi
Wiôldżé Płótowò
Wiôldżé Płótowò (pl Płotowo) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bëtowò.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Karzëna
thumb| Karzëna – to je nôrzãdo, chtërno na Kaszëbach mògą lëdze nosëc na plecach. Ji sztôłt je pasowny do noszeniégò na pùklach i òna mô do tegò brekòwné pôsczi. Biwało, że w tëch wiôldżëch jakbë kòszach - òd Bôłtu - białaczi rëbôków nosëłë rëbë na sprzedanié.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Nôrzãda
General Carleton
left|170px|thumb|General Carleton General Carleton - to béł britańsczi żaglówc, chtëren kòl Dãbk XVIII stalata szedł na dno. Òn płënął z żelazłem na wiérzkù òkrãta. Z jegò granôtë są rzecze w Mùzeum w Gduńskù.
Kategòrëjô:Wiôlgô Britanijô
Psy klészcz
thumb|Psy klészcz - głodny Psy klészcz (Ixodes ricinus L.) – to je ôrt môłégò zwierza z rzãdu Ixodida. Òn pije krew, mòże przenôszac chòrobë, a żëje m.jin. na Kaszëbach. Jak klészcz je na człowiekù to trzeba gò jak nôblëżi skórë złapic pincetą i wëjąc. Jak ten klészcz kąsy, a pòtemù na skórze je widzec jakbë czerwóny òstrów a dali wkòł niego czerwóny kòło, to trzeba jidz do lékôrza, bò człowiek mòże zachòrzec na dłudżi lata.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Klészcze
Kaszëbskô Jednota
Kaszëbskô Jednota  - stowôra lëdzy, chtërny chcą aktiwno brac ùdzél w żëcym kaszëbsczégò nôrodu ë ùznôwają jegò prawò do apartnotë, a téż swòji juwernotë w òbrëmienim wieleetniczny spòlëznë, jakô twòrzi jedno państwòwé cało, chtërnym je Pòlskô Repùblika.
Historiô òrganizacje
Stowôrã Kaszëbskô Jednota stwòrzëłë strzodowiszcza rëchli zrzeszoné z pismionama Tatczëzna ë Òdroda, jinternetowim pòrtalã Nasze Kaszëbë (pierwi Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zasobë), lëteracczim karnã ZYMK, a téż Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim.
Kòntrowersje
Dzejarze stowôrë są dbë, że kaszëbskô nôrodnô rësznota brëkùje kònsolidacje, a rozwij nôrodnégò pòzdrzatkù je nôlepszą drogą òchrónë i rozwiju kaszëbsczégò kùlturowégò bògactwa. . Dzãka Kaszëbsczi Jednoce na nowò zaczãła sã medialnô diskùsjô na témã sztatusu kaszëbsczégò lëdu ë terôczasnégò stanu sprawów zrzeszonëch z kaszëbską rësznotą. Wësëniãti bez stowôrã pòstulat ùznaniégò Kaszëbów za etniczną miészëznã, stôł sã przëczëną fest protestów wiele liderów Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniégò.
Przëpisënczi
1. ↑ https://web.archive.org/web/20130914031235/http://kaszebsko.com/prawny-aspekt-pojecia-mniejszosc-etniczna.html
2. ↑ https://web.archive.org/web/20160127194755/http://kaszebsko.com/uploads/statut_PL.pdf
3. ↑ https://web.archive.org/web/20130911044410/http://kaszebsko.com/faq.html FAQ - Pyt.1) Kiedy i dlaczego powstała Kaszëbskô Jednota?
4. ↑ http://spoleczenstwo.newsweek.pl/kaszubi-beda-mniejszoscia-etniczna,87612,1,1.html http://www.tvn24.pl/pomorze,42/kaszubi-narodem-prosza-prezydenta-o-wsparcie,337527.html http://www.polskieradio.pl/7/476/Artykul/892563,Kaszubichca-byc-narodem1,76842,11025987,Kaszubska_mniejszosc_wsrod_Kaszubow.html https://web.archive.org/web/20130516133737/http://katowice.gazeta.pl/katowice/1,35019,11277236,Slazacy_i_Kaszubi_jednocza_sily__Chca_byc_niemal_jak.html http://opole.gazeta.pl/opole/1,35114,11277467,Slazacy_i_Kaszubi_razem_bija_sie_o_swoje__WIDEO_.html https://web.archive.org/web/20160304142725/http://expresskaszubski.pl/aktualnosci/2012/01/kaszubipowinni-byc-mniejszoscia-narodowa http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/499139,burza-na-kaszubach-odzyl-spor-o-narodowosc,id,t.html?cookie=1
Bùtnowé pòwrózczi
Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota
Wërzëskò
thumb|100px|right|Wërzësczi herb Wërzëskò (we zdrojach: Wyritz 1320, Wirziska 1403, in Wirzyska 1438, Wyrzysko 1444, in oppido Vyrzyska, Wyesch 1493, Wyrzisko 1578, Werzysko, Wyrzyska, Wyrzysk, Wirsitz; pòl. Wyrzysk, miem. Wirsitz) - garc w Pielsczim Krézu we Wiôlgòpòlsczim Wòjewództwie kòl ùscégò Wërzë do Łobzonczi.
Lëdztwò gardu: 5.232 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 4,12 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Gmina Pòtãgòwò
Gmina Pòtãgòwò (pòl. Gmina Potęgowo) - to je wieskô gmina w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu.
! Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Karból
Karból - (C6H5OH) to je chemiczny związk. Brëkòwelë gò np. hitlerówcë do zabijaniô lëdzy.
Lëteratura
Kategòrëjô:Chemijô
Biblëjô
Biblëjô, Swiãté Pismò (z grecczégò βιβλιον biblion - zwój papirusu, ksãga, w.l. biblia - ksãdzi) - zbiér ksąg, spisany pierwoszno pò hebrjskù, aramejskù i greckù, ùznôny przez żëdów i chrzescëjôn za zôwzãti przez Bòga. Biblëjô i apartné ji dzéle mają jinszé znaczenié nôbòżné dlô różnëch wëznań. Na chrzescëjańskô Biblëjã składô sã Stôri Testameńt i Nowi Testameńt. Biblëjô hebrajskô - Tanach òbjimô ksãdzi Stôrégò Testameńtù. mały|prawo|Zwój [[Tora|Torë w jãzëkù hebrajsczim]]
Kanón
Grecczi słowò kanón òznôczô strzëna, chternô służëła za miarã, stąd dalszé znaczenié - regla, prowadnik pòstãpòwania, wiarë. Kanón Swiãtégò Pisma òznôczô zbiérnik ksąg ùznônëch za zôwzãté i przez to za normã wiarë. Do IV staletégò n.e. nie bëło zadnégò kanonu Biblëji. Pierszé zmiónczi ò przëjãtim zestôwkù kanonicznich ksąg w antikòwim Kòscele pòkôzają sã w ùchòwônëch pismach chrzescëjansczich autorów IV s. - m.n. sw. Atanazégò, sw. Augustina, sw. Heronima, sw. Rufina. W tim czasù próbowano ùsztôłcëc òpòwiôdny kanón - m.jin. na synodach w Hippònie w 393r. i w Kartaginie w 397r. W kùńcu ùgòdzono kanón Biblëji na sobòrze Trëdencczim w 1546r. mały|prawo|Antikòwi dél [[manuskryptu Septuaginty (zwój Proroków miészich) ok. I s. p.n.e.]]
Stôri Testameńt
Na Stôri Testameńt skłôdaô sã w leżnoscë òd ùznanégò kanonu: Ksãdzi Stôrégò Testameńtu pòwstałë wedle różnich dzysdniowich badérów w cządze òd XII do II s. p.n e.. Zamkòscą Stôrégò Testameńtu je historëjô i spôdkòwizna żëdowsczégò narodu. Òne òstałë spisôné w jãzëkù hebrajsczim i aramejsczim. mały|prawo|Rãcznie przepisëwôny egzemplôrz Biblëji łacëzniané z [[1407 r. do czëtani na głos w klôsztorze]]mały|prawo|[[Biblëja Gùtenberga pierszô ksążka drëkòwônô przë ùżëcim drëkarzczégò pisma]] mały|prawo|Dzél hebrajsczégò tekstu [[Ksãga Wińdzeniô|Ksãdzi Wińdzeniô rozdz. 20 (Dzesyńc Bòżëch Przëkôzaniów)]] mały|prawo|Dzęl [[Ewanielia Łukôsza|Ewanielii Łukôsza w Kòdeksu Aleksandryjsczim z V stalatégò]] Ksãdzi Stôrégò Testameńtu chrzescëjanie dzelą na: Wedle jinszégò pòdzélënkù, mającégò kòrzenie w żëdowiznie, są to Piãcoksąg Mòjżeszowi (żëd. Tora), Prorocy (żëd. Newiim) i Pisma (żëd. Ketuwim). Dlô Żëdów nôważniszô je nôstarszô czãsc Biblëji - Piãcoksąg Mòjżeszowi
Nowi Testameńt
Dlô chrzescëjôn, ùznającëch swiãtosc Stôrégò Testameńtu, spòdlowé znaczenié mô téż Nowi Testameńt, spisany w grecczim jãzëkù w latach 52-98 n.e.Zamkòscą Nowégò Testameńtu je Ewanielia, abò "Dobrô Nowina", ò Bòżim królestwie i ò zbawienim rozpòwiôdanô przez Jezësa Christusa i Jegò ùczniów, a téż dzeje pierszich gmin chrzescëjônsczich. Żëdzë i jislam nie ùznają Nowégò Testameńtu za swiãté pisma, chòc jislam ùwôżô Jezësa za proroka. Nowi Testameńt skłôdô sã z 27 ksąg: Eùgeniusz Gòłąbk przetołmacził na kaszëbsczi jãzëk "Swiãté Pismiona Nowégò Testamentu" (wédóné w 1993r.), Psalmë - "Knéga psalmów" (1999), a téż fragmentë ksãgów Stôrégò Testamentu, chtërne są w lekcjónôrzu "To je Słowò Bòżé" (2007). Z lekcjónarza kòrzëstają ùczãstnicë dosc pòpùlarnëch Mszi swiãtich z liturgią w jãzëkù kaszëbsczim.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bibliô
Wësokô
thumb|100px|right|Wësocczi herb Wësokô (we zdrojach: Visoka 1260, Vyssoka 1366, Noua Wyszoka 1521, Wissoka 1578, Wysoka, Wissek; pòl. Wysoka, miem. Wissek) - garc w pielsczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie.
Lëdztwò gardu: 2.728 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 4,82 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Pap
Kategòrëjô:Bùdowizna
Nerwné rëszenié
Nerwné rëszenié - to je bòlącé krzélowégò mlécza z môłim cësnienim krëwi i pòmałé mòże bëc bicé serca.
Kategòrëjô:Medicyna
Gmina Smôłdzëno
Gmina Smôłdzëno (pòl. Gmina Smołdzino) - to je wieskô gmina w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu.
Motoczi Nomachi
Motoczi Nomachi (pòl. Motoki Nomachi) (ùr. 1976) - to je jãzëkòznajôrz, kaszëbista, profesor w Japòńsce. Ùsôdzca wiele ùczbòwëch robòtów, w tim dosc wiele ò kaszëbiznie. To je Ricerz Witosława za przëczënienié sã do rozwiju kaszëbsczégò jãzëka. Jegò są wôżné socjolingwisticzné badérowania.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbisce‎
Gmina Smôłdzëno
! Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Strzébrznô miewa
thumb|Strzébrznô miewa Strzébrznô miewa (Larus argentatus) — to je wieldżi wòdny ptôch z rodzëznë miewów (Laridae). Òna żëje m.jin. na Kaszëbach a mòże miec pizglãta téż na dakach bùdinków.
Kategòrëjô:Miewë
Wespółmiectwò
Wespółmiectwò – je w pòlsczim prawie zortã miectwa.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Prawò
Chòsznica
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gmina Parchòwò Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
Mùżdżówczi òb jesén 1939
Mùżdżówczi òb jesén 1939 – to bëło pòzabicé w tron na zôczątkù II-dżi swiatowi wòjnë np. w rujanie 1939 w lasu kòl Wiôldżi Piôsznicë wiele lëdzy. Krótkò ni w lasach Miemcë - w II swiatowi wòjnie (w latach 1939 - 1940) - pòmòrdowalë wiele Kaszëbów i jinëch lëdzy. To bëła mùżdżówka - m. jin. kòl 2 tësący Kaszëbów. Nawetka 11 lëstopadnika 1939 rokù krótkò ti wsë w lasach Miemcë pòmòrdowelë wiele lëdzy. Taczé mùżdżówczi òb jesén 1939 bëłë téż w jinëch môlach, ale we Wiôldżi Piôsznicë zabitëch bëło jaż 12-14 tësący lëdzy.
328px Zabijanié lëdzy i grobë w lasu kòl Wiôldżi Piôsznicë, a w nich wiele pòmòrdowónëch
Lëteratura
Barbara Bojarska, Piaśnica - miejsce martyrologii i pamięci: z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na Pomorzu, Wejherowo 2001.
Bùtnowé lënczi
*
Czôrnéż
Czôrnéż - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë.
Czôpiewice
Czôpiewice - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Czôrnéż
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Czôpiewice
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Brusë
Domôcô kòza
thumb|Kòza Domôcô kòza (Capra hircus, syn. Capra hirca) - to je susk z rodzëznë wòłowatëch (Bovidae). Òna słëchô do dzegwnëch zwiérzãt. M. jin. Kaszëbi miéwają te kòzë òd dôwnëch czasów, ale mléka òd nich ni ma wiele. Kòzłë - zwëk òbchòdzony na Kaszëbach w Stôri Rok. Checzë òdwiédzéwô tej karno przezeblôkańców, wëstrzód nich bëłë zwiérzãta (bòcón, miedwiédz i kòzéł).
Lëteratura
Kategòrëjô:Kòzë
Biôłi bòcón
thumb|Jaje Ciconia ciconia mô kòl 72x54 mm Biôłi bòcón (Ciconia ciconia) – to je wiôldżi ptôch z rodzëznë bòcónowatëch (Ciconiidae). Biôłé bòcónë mają gniôzda i młodé na Kaszëbach, a w strumiannikù òne są znowù tu, ale òb zëmã jich tu ni ma.
Rozmajitoscë
Bernard Zëchta napisôł, że Kaszëbi achtną bòcónë, a zabicé tegò ptôcha mòże sprowadzëc nieszczëscé na całą wies: abò wies sã spôli, abò grôd zniszczi séw na pòlach. W Pùzdrowie òni gôdałë, że bòcónë lecą do słuńca pò òdżin i rzucają gò na wies.
W Americe Indianowie gôdalë, że stolemny ptôch Thunderbird mòże sprowadzëc gromówkã z piorënama.
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòcónowaté
Kanie
Kategòrëjô:Jastrzibowaté
Arcëkapłan (Bibliô)
thumb|right|Arcëkapłan Arcëkapłan ( כהן גדול kohen gadol) – to béł nôwëższi kapłan w Izraelu. W latach òd 18 do 36 rokù béł nim Józef Kajfôsz.
Gòjtowò
Gòjtowò (pl. Godętowo) – to je kaszëbskô wies w gminie Łãczëce. W 2008 rokù tu bëło 216 lëdzy.
Arcëkapłan (Bibliô)
Lëteratura
Kategòrëjô:Bibliô
Gòjtowò
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Łãczëce Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Nonius
thumb|600px|Tak mòże mierzëc z noniusem Nonius - je pòmòcny przë dokładniészim mierzeniu.
Kategòrëjô:Fizyka
Gniéwino
Gniéwino (pòl. Gniewino) - to je kaszëbskô wies w gminie Gniéwino, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół zbùdowóny w latach 1870 -1872. Tu bëlë szpańsczi balôrze (méstrowie swiata i Eùropë) i w czerwińcu 2012 rokù ùzdrzec tu kòpniącé balë nie bëło niczim nadzwëkòwim. Szpanijczicë w 2014 rokù są wcyg méstrowie swiata w kòpóną balã.
Bùtnowé lënczi
(pò pòlskù)
Kategòrëjô:Gmina Gniéwino Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz Kategòrëjô:Kaszëbë
Gmina Damnica
Lëteratura
! Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Damnica
Pòmòrskô gãs
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Ptôchë
Gmina Tëchómié
Gmina Tëchómie (pòl. Gmina Tuchomie) - to je wieskò gmina w bëtowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
!
Szlach mùskù
Szlach mùskù (apoplexia cerebri) – to je zbiér klinicznëch òbjôwów, sparłãczonëch z niespòdzajnym wëstãpiénim wërwarkù w dzejnoce mùskù òd wërwarkù mùskòwégò òpłiwù krëwi, chtërne warają wicy jak 24 gòdzënë. Jak kògòs rëszi ten szlach to òn mòże bëc na pół rëszony.
Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 262
Eilhard Lubinus
Eilhard Lubinus abò Lubin (1565 - 1621) béł miemiecczim ùczałim, kartografã i matematikã. Na swòji geògrafny karce z 1618 rokù on napisôł m.in. Caßuben/Kaszëbë, a niżi je tam céch grifa. Na ni je téż wiele céchów szlachcëców.
Szlach mùskù
Lëteratura
Kategòrëjô:Medicyna
Eilhard Lubinus
Òn też napisôł dosc wiele na ti karce pò łacëznie ni leno ò historii.
Lëteratura
Kategòrëjô:Kartografiô
Kategòrëjô:Miemcë
Dąbrówka (Gmina Damnica)
Dąbrówka - to je wies w gminie Damnica, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Kategòrëjô:Gmina Damnica Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
890
890 / DCCCXC
Nowy Staw
Nowi Stôw abò Nowy Staw (pòl. Nowy Staw, miem. Neuteich; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Nitëch, Nytëch, ) – gard w malborsczim krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie na Zëławie nad Swiãtą Rzéką.
890
888 « 889 « 890 » 891 » 892
Serakòwskô Hëta
Serakòwskô Hëta (pòl. Sierakowska Huta) – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Òna je w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
890
Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
Nowy Staw
Miona gardu w zdrojach
Jinsze miona gardu to téż: Nuwen Tiche 1316, Newentiche 1350, Nuwentiche 1352, Nyethhych <1454, Newteich 1476, Nitich 1495, Neuteuch 1510, Nytych, przy Nitichu 1565, Nitych 1570, Neuteich 1582, Nytych 1641, Nowystaw 1886, Nitich (Cenôwa), Novistôw (Cenôwa); gw. N.itich.
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Kònstantin Ferber
Kònstantin Ferber (Constantin (Konstantyn) Ferber) – ùr. 9 czerwińca 1520 rokù, a ùm. 15 gromicznika 1588 rokù béł wiele lat bùrmésterã Gduńska. W 1548 rokù òn béł przësëżnik. Jak òn béł bùrmésterã Gduńska 18 czerwińca 1568 rokù - 13 frajbitrów z Gduńska napadło na kaszëbsczich lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróny. To bëło ùznóné za òbrazã króla i òn rok czasu béł w sôdzy. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón, a òn dôł dosc wiele dëtków na lëterską szkòłã, ale béł téż stôwiôrz dodómù Ferberów w Gduńskù. Jegò grób je w tim gardze.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Gduńszczani
Makaronizna
Makaronizna - mòże bëc wplôtanim cëzëch fòrmów do rodny mòwë, wiele razy je to zmieszanie z łacyńsczim jãzëkã, ale téż np. z miemiecczim jãzëkã. Ks. dr Zëchta zanotérowôł (1972): „Meine Mutter matka jechała nach die sztatka, kaufte Messer, noża, schlacht die Ziege, koza.” Tak cos nie je le w kaszëbsczim jãzëkù, ale téż w jinëch np. w  słowacczim, czë pòlsczim: Povedz mi, má milá, wer hat kemacht, že nemôžem spat die kantze nacht? Adóm Mickiewicz Pani Twardowska Twardowski ku drzwiom się kwapił Na takie dictum acerbum, Diabeł za kontusz ułapił: A gdzie jest nobile verbum?
Lëteratura
Kategòrëjô:Lingwistika Makaronština
Piknik
300px|thumb|Piknik Piknik (Picnic) - to je pòpùlarnô w Zjednónëch Krajach Americzi fòrma wëpòczinkù na swiżim lëfce na rozłożoni dece. Kaszëbi mògą tak robic np. nad jezorã abò rzéką òb lato.
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Domôcô òwca
thumbnail|right|350px|Domôcô òwca Domôcô òwca (Ovis aries) - to je susk z rodzëznë wòłowatëch (Bovidae). Òna je roscënożgrzący i słëchô do dzegwnëch zwiérzãt. M. jin. Kaszëbi miéwają te òwce òd dôwnëch czasów, ale pòmòrskô òwca to je rasa dosc nowô.
Kategòrëjô:Susczi
Lëbiatowò
Lëbiatowò (pòl. Lubiatowo) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Chòczewò. Tu mieszkô kòl 130 lëdzy. Jak piszą w 2022 rokù tu kòl Lëbiatowa i Kòpalëna mô bëc bùdowónô atomòwô elektrowniô.
Piôskòwi òzdobnik
left|thumb|250px| Piôskòwi òzdobnik Piôskòwi òzdobnik (Calamagrostis epigejos) - to je ôrt roscënë z rodzëznë Poaceae. Ta trôwa rosce ni leno w Eùropie.
Centrifùga
Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Piôskòwi òzdobnik
Lëteratura
Kategòrëjô:Bòtanika
Kąpny ruczk
thumb|Kąpny ruczk Kąpny ruczk - to je rzecz z cepłą wòdą pòtrzébną do dbałoscë ò czëstosc slôdka, chtërna mòże bëc w kąpnicë.
Kategòrëjô:Higiena
800
800 / DCCC
798 « 799 « 800 » 801 » 802
Ùrodzëlë sã
Ùmarlë Kategòrëjô:VIII stolaté
Gmina Kãpice
Gmina Kãpice (pòl. Gmina Kępice) - to je miastowò-wsowô gmina w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu.
! Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Kępice
Anastazy Krãcczi
Anastazy Krãcczi (pòl.: Anastazy Kręcki) - ùrodzył sã 15 łżëkwiata 1888 rokù w Czëczkòwie kòl Brus. Ksãżé swiãcenia przëjimnął 20 strëmiannika 1920 rokù. Òn jakno wikari béł w Tëłowie (1922 – 1927), a pòtemù probòszcz w Strzelnie w latach 1928 - 1939. Interesowôł są rozwijã kaszëbsczi kùlturë (wësziwù) w parafii, a jezdził na stôrim kòle. Miemcë mają gò zabiti na zôczątkù II-dżi swiatowi wòjnë òb jeséń 1939 rokù w lasu kòl Wiôldżi Piôsznicë.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbi Kategòrëjô:Mùżdżówczi òb jesén 1939
891
891 / DCCCXCI 889 « 890 « 891 » 892 » 893
Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
Òdrë
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Kaszëbë Kategòrëjô:Gmina Czersk
Krajenka
thumb|100px|right|Krajenecczi herb Krajenka (we zdrojach: Krainka, Kraina 1420, Crayna 1453, Kroganick 1676, Crajanez 1772, Krojanka (Cenôwa); pòl. Krajenka, miem. Krojanke) - garc we złotowsczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie.
Lëdztwò gardu: 3.681 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 3,76 km2
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Gmina Stołpskò
Gmina Stołpskò (pòl. Gmina Słupsk) - to je wieskô gmina w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu.
! Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Słupsk
Rubin
thumb|130px|Rubin thumb|230px|Szkło z rubinã Rubin - to je mineral czerwiony farwë. Òn mô chemiczny wzór Al2O3:Cr.
Wëtrzëmałi pòszczesnik
left|thumb|250px| Wëtrzëmałi pòszczesnik Wëtrzëmałi pòszczesnik (Lolium perenne L.) - to je ôrt trôwë ze szlachù pòszczesnik z rodzëznë Poaceae. Òn rosce m.jin. na Kaszëbach.
Rubin
Jeslë òn je mòdri, to je nie rubin, le szafir.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Minerałë
Wëtrzëmałi pòszczesnik
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
Kóńsczi gzyk
Kóńsczi gzyk (Gasterophilus intestinalis)  - to je ôrt òwada z rodzëznë gzykòwatëch, a pòdrodzëznë Gasterophilinae. Te gzyczi są znóné m. jin. na Kaszëbsczim Pòjezerzu. Domôcy kóń czasem próbùje gò òdnëkac.
Lëteratura
Kategòrëjô:Òwadë
Pòmòrskô òwca
Pòmòrskô òwca - to je rasa domôcy òwcë. Òwce ti rasë są Kaszëbóm znóné, a czedës na Kaszëbach bëło jich dosc wiele. Je nawetka pòmòrskô òwca kaszëbsczégò tipù. Znanką ti rasë je długô, grëbô abò strzédno grëbô wełna. Pòmòrskô òwca bëlno dopasowała sã do môlowëch warënków, nadzwëkòwò dobrze wëzwëskiwô nawetka nôgòrszé wédë, mòże strzëmac dosc nisczé temperaturë. Je téż wëtrzëmałô na wiele rozmajitëch chòrosców. Pòmòrsczich òwców kaszëbsczégò tipù w nôlepszim czasu (1985 rokù) bëło kòl 150 tësący. Dzysô tich òwców je kòl 6 tësący sztëk i za taką òwcã gbùr mòże dostac 310 zł dopłatë z Eùropejsczi Ùnii.
Òbaczë téż
Kategòrëjô:Susczi
Tëchómie
Tëchómie (téż Tëchóm) to je kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce pòłożonô w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. W 1385 rokù zaczãło sã w ni krzëżacczé panowanié. Wë wsë nachôdô sã ùrzãd gminë. Do dzys tu stoi katolëcczi kòscół z 1905 rokù, jakno ë pòùpadłi lëtersczi. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W Tëchómiu w 1956 rokù ùrodzył sã Ludwik Prądzyński.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Tur
thumbnail|right|350px|Tur na òbrôzkù Tur (Bos primigenius) - to béł ôrt suska z rodzëznë wòłowatëch (Bovidae). Òn żił do 1627 rokù. Terô Kaszëbi mògą le rzec: mòcny jak tur.
Kategòrëjô:Susczi
892
892 / DCCCXCII
Species Plantarum
thumb|Species plantarum (1753) Species Plantarum – to je wialdżi dokôz Karola Linneùsza òpublikòwóny w 1753 rokù, w nim je wëłożënk jegò klasyfikacyjnégò systemu roscënów. Òpisënczi są ùznóné w taksonomii roscënów za pierszé przënôléżno òpùblikowóné, nôùczné definicje ôrtów (gatunków).
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Bòtanika
892
Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
Gąsczi
Gąsczi (pòl. Gąski) – to je wies w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Mielno. Tu mieszkô kòl 400 lëdzy.
PGE bédowała tu lokalizacjã atomòwi elektrownie. Mieszkańcë gminë Mielno òdrzucëlë równak tã lokalizacjã w môlowim referendum w 2012 rokù.
Przëpisczi
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Ivana Miličević
Ivana Miličević, (ùr. 26 łżëkwiata 1974) je chòrwacką-amerikańską teatrownicą.
Kategòrëjô:Film Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Żôłti sromòtnik
thumb|Żôłti sromòtnik Żôłti sromòtnik (Amanita citrina Pers.) - to je grzib z rodzëznë mùchôrzowatëch (Amanitaceae). To mòże bëc pòtrus, chtëren rosce na Kaszëbach w lasach.
Kategòrëjô:Grzëbë
Gmina Ùszcz
thumb|Herb gminë Ùszcz Gmina Ùszcz (pòl. Gmina Ustka) - to je wieskô gmina w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
! Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Kairo
Kairo – to je stolëca Egiptu. Òno je nôwikszim gardã Egiptu. W Stôrożëtnim Egipce gard miôł miono "Mn Nefr" w stôroegipsczim jãzëku i "Memphis" w grecczim jãzëku. KÒl Kairu je gard Giza, czej są egipscze piramidë.
Lëteratura
Kategòrëjô:Egipt
Protewangeliô
mały|prawo|Matka Mesjôsza i wąż Protewangeliô - je tak zapisóny w Knédze Zôczątków:
[I rzekł PÓN Bóg]: „I wzbùdzóm niezgarã midzë ce a niastã, i midzë twòje pòtomstwò a  ji pòtomstwò. Òn zmùżdżi tobie głowã, a të zmùżdżisz mù piãtã”. (Zo 3,15)
To òznaczô, że pòtómk białczi przemòże całowno wãża – proroctwò ò Mesjôszu i Jegò Matce.
Bùtnowé lënczi
Kategòrëjô:Knéga Zôczątków
Złotowò
Złotowò (we zdrojach: Vulatovum 1370, Welatowo, Zlothaue, Majus Zlothkowo XV w., Slothowo 1491, Plotho XVIII w., Flatow, Złotowo;Złetowo(Cenôwa); pòl. Złotów, miem. Flatow) je krézewim gardã we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Głomią ë piãcoma jezorama. Je jednëm z nôwikszich gardów Krajnë. Mô 18 712 mieszkańców ë zajëmô 11,58 km2. Òd 1772 (pierszi rozbiór Pòlsczi) do 1945 (kùńc drëdżi swiatowy wòjnë) słëchôł do Miemiecczi, dze béł wôżnym òstrzódkã pòlsczi miészëznë. W latach 1938-45 w Pòmrach, 1945-46 w bëdgòsczim wòjewództwie, w 1946-50 w szczecënsczim, w 1950-75 w kòszalënsczim, w 1975-98 w pielsczim.
Złotowò leżi nad jezorama: Złotowsczim (Miesczim), Babą, Bùrméstrowim, Probòszczowim, Zalesczim ë rzéką Głomią, we westrzédnozôpadnim cządze Krajnë. Twòrzi 0,7% wiéchrzëznë złotowsczégò krézu.
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò