cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lıpske
MY undefined Lıpske (Липське) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 932 kişi (2013 senesi).
Camçı
Camçı (Токарєве, Джамчи, Токарево, Джамчи) – Qırımnıñ İslâm Terek rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1148 kişi.
Tsıbulivka (Trostânets rayonı)
MY undefined Tsıbulivka (Цибулівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Trostânets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 905 kişi.
133
133 senesi — II asırnıñ bir senesi.
Kuşugum
MY undefined Kuşugum (Кушугум) - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 8 176 kişi (2011 senesi).
Severınivka (Trostânets rayonı)
MY undefined Severınivka (Северинівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Trostânets rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 621 kişi.
Urum tili
Urum tili - türkiy til gruppasındaki qıpçaq-oğuz qarışıq bir tildir.
Baskakov, urum tiliniñ oğuz-selçuq til gruppasında olğanını iddia ete. Aleksandır Garkavetsniñ iddiasına köre qırımtatar tilinde olğanınday, urum tilinde de qıpçaq-oğuz sözler daa çoqtır. Garkavets içindeki söz tamırlarına köre urum tilini dörtke ayıra:
Zelenıy Dovjok
MY undefined Zelenıy Dovjok (Зелений Довжок) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Trostânets rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 43 kişi.
126
126 senesi — II asırnıñ bir senesi.
123
123 senesi — II asırnıñ bir senesi.
Vadul luy Vode
MY undefined Vadul luy Vode (Vadul lui Vodă) - Moldovada bir şeer. Ealisiniñ sayısı 5 800 kişi (2015 senesi).
Hmelöve (İllintsi rayonı)
MY undefined Hmelöve (Хмельове) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde İllintsi rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 25 kişi.
Abibulla Efendi
Menbalar
http://www.ismailgaspirali.org - Osman Aqçoqraqlı
İsmail Lömanov
İsmail Noman oğlu Lömanov (1871-1942) - belli qırımtatar alim ve ocası. İstanbul ve Qairede diniy tasil körgen. I Qurultaynıñ iştirakçisi. Qırım milliy ükümeti devirinde ükümet dairelerinde ve yüksek tasil saasında çalıştı, ilmiy tedqiqatnen oğraştı. 1934 senesi işten boşatılıp, Leningrad şeerine kete ve Şarqşınaslıq İnstitutınıñ elyazmalar bölügine işke kire. 1938 senesinde apiske alındı, 1939-da azat etildi. Leningrad muasarası vaqtında (1942-de) vefat etti.
Menbalar
http://www.ismailgaspirali.org - Osman Aqçoqraqlı
143
143 senesi — II asırnıñ bir senesi.
Tepreç
Tepreç (Romaniya ve Türkiye diasporasında Tepreş dep aytıla) Hıdırlezden soñra yapılğan bir qırımtatar halq bayramıdır. Bir-birlerine yaqın köylerniñ halqları bir arada toplaşıp eglenirler. Tepreç künü qalaqay tığırtıp başlar. Tığırtılğan qalaqaynıñ üst beti kökke baqar ise o sene bereketini aruv olacağı tüşünilir. Tepreç künü türlü eglenceler yapılır. Bular, küreşler, yırlar, güzel hamır aş yarışmaları, çıñlar ve çeşit eglencelerdir.
Beloret
MY undefined
Samand Siyabendov
Samand Siyabendov 1909 senesi noyabr 14-de Qars vilâyetiniñ Hesencan köyünde dünyağa keldi. Leningrad Universiteti Şarq İlimleri İnstitutını bitirdi. 1931-de Şuralar Birligi Kommunist Fırqasına kirdi. 1946-da ŞSCB Yuqarı Şurasınıñ deputatı oldı. Ekinci Cian cenki yıllarında Tula, Kaluga, Rusiye ŞFSC, Lehistan, Şarqiy Prussiya bölgelerinde çoq sayıda şeer ve qasabanıñ faşist işğalcilerden qurtarılmasında rol oynadı.
Antonivka (Tomaşpil rayonı)
MY undefined Antonivka (Антонівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 488 kişi.
Sambir
MY undefined Sambir (Самбір) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer. Sambir rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 36 218 kişi.
Koştulâ
MY undefined Koştulâ (Коштуля) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Mogıliv-Podilskıy rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 112 kişi.
Tatar tügülmen, degenlerge!
Şiir
Haçların taqtılar öpip moyunğa, Kör, topal erenler ep keldi oyunğa…
Tütme-tüt boldı ay, bayraqlar qolda, Qoraylar toz boldı, sel aqtı colda…
Yetmiş bir milleti boynunı egdi…?- «Amenna!» dediler, Batı han ceñdi…
Tatarsıñ toy bolsa, tac, taht tursa, Bir Cengiz qopıp da, ayağın ursa…
Qorqmañız, Tatarlar!
Şiir
Elge taş alıp da atmasañ eger,- Üstüñe kene de yün-teri cabın, Qobaña bar da, taşlarğa abın!…
Tatarım!
Şiir
Cebrail saña şaatlıq iderse, Mikail de qısmetiñi keserse, Azrailiñ elinde qılınç kelüp Esrafil de soñ süreni oqudurse, Uquq uzerinde biñ yıl yatarım, Red iderse, zorle derim - tatarım!
183
183 senesi — II asırnıñ bir senesi.
1074
1074 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
Uriye Edemova
Uriye Edemova daa örgencilik yaşlarında ana tiline ve edebiyatqa aveslenip qısqa ikâyeler, maqaleler yazmağa başladı. 1963-de Lenin Bayrağı gazetasında onıñ Qırmızı Gül adlı ilk ikâyesi neşir etildi. 1965 senesinden son Lenin Bayrağı gazetasında çalışmağa başladı.
Uriye Edemova, “Ömürlik yanımdasıñ”, “Baş yazısı”, “Nişan yüzügi”, “Saniye”, “Başımnıñ ucundasın”, “Anam”, “Yürek ateşi”, “Aydın gecede” eserlerinen qırımtatar halqınıñ yüreginde sayğı, itibar, aqiqiy sevgi qazana bildi. O, qırımtatar yazıcı ve şairleriniñ kitaplarını neşir etme işinde de müim çalışmalar yaptı. Taşkentteki Ğafur Ğulam neşiriyatında Qırımtatar edebiyatı bölüginde çalıştı ve qırımtatar tilinde yazılğan kitaplarnı neşirge azırladı.
193
193 senesi — II asırnıñ bir senesi.
Henrık Senkeviç
Hatıra
Poloniyada ve başqa devletlerde Henrık Senkeviçniñ hatırasına bağışlap çoq müzey, eykel açılğan, soqaqlarğa onıñ adı berilgen.
Qırımtatar icreti
Birinci icretniñ büyüklikleri üzerine de kesin bir fikir yoqtır. Bazı araştırmacılar köçken Qırımtatar sayısını 4-5 biñden 30 biñge qadar (Hanatski), 50 – 140 biñge qadar (Skaski), 350 – 500 biñ (Özenbaşlı) olaraq köstere. Markoviçniñ taminlerine köre ise birinci icret dalğası 80 biñ kişi olğanını yaza.
Levitskiy bu qadar kütleviy köçüviniñ tedqiq etkende bir qaç meseleni köz ögüne ala: Qırım Cenki zamanında Qazaq patrulleri Qırımda kezip tatarlarnıñ ihanet kerekçesinen apis etip qabar bermegenleri taqdirde, duşman tarafına keçmek istegenler dep, amirlerine teslim eter ediler. Bu sebepten bir çoq tatar Oröl, Kursk, Herson, Yekaterinburg guberniyalarına sürülgen edi.
Krasnıy Hleborob (Adıgeya)
MY undefined Krasnıy Hleborob (Красный Хлебороб, Хьалыгъулэжь Плъыжь) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Giaginskaya rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 46 kişi.
Alçın
Alçın (Велике, Алчин, Великое, Алчин) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 423 kişi (2001 senesi).
Oleg Romanko
Oleg Romanko (Оле́г Валенти́нович Романько́) — rus propagandacısı, yazıcısı. Qırımtatarlar aqqında çoq propaganda eserleri yaza. Rusiye Qırımğa istilâ etken vaqıtta Rusiyege qoltuttı, Ukrainanı tenqit etmege ve Rusiye ükümetinen beraber çalışmağa başladı. Böyleliknen, o Ekinci Cian cenkte Qırımtatarlarnıñ «kollaboratsionizmi» yazğanda, özü kollaboratsionist olıp qaldı.
Mariupol
Şeer şeklinde qasabalar
Donetsk vilâyetindeki şu şeer şeklinde qasabalarnıñ temelini 1779 s. Qırımdan sürgün olunğan yunanlar tarafından qoyulğan. Şunıñ içün olar Qırım şeerleriniñ şerefine adlandırılğan.
Gertsenberg
Gertsenberg (Піонерське, Герценберг, Пионерское, Герценберг) – Qırımnıñ Kefe şeer şurasında bir köy. Ealisiniñ sayısı 48 kişi.
209
209 senesi — III asırnıñ bir senesi.
1104
1104 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Lipka tatarları
Lipka tatarları – Litvaniya, Belarus ve Lehistanda yaşağan bir halq. Bazıda qırımtatarlarnıñ bir gruppası olaraq sayıla. Qırım Ulusı, Qırım Hanlığından ve noğay ordularından Ulu Litvaniya Prinsligi topraqlarına (Qıpçaqlarnıñ qadimiy topraqlar [Kıyivnı ve başqa şeerlerini Hacı Geray han minnetdarlıq bildirmek içün Litvaniya kinyazge bağışlandı ]) keldiler.
214
214 senesi — III asırnıñ bir senesi.
215
215 senesi — III asırnıñ bir senesi.
1109
1109 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Molla Eli (Aqmescit rayonı)
Molla Eli (Молла-Елі, Комишинка, Молла-Эли, Камышинка) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 163 kişi (2001 senesi).
Krasnoriçenske
MY undefined Krasnoriçenske (Красноріченське) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 595 kişi (2011 senesi).
1111
1111 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
217
217 senesi — III asırnıñ bir senesi.
1112
1112 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Litvaniyanıñ nahiyeleri
Litvaniya Cumhuriyetiniñ nahiyeleri (litvanca apskritys, teklikte apskritis) şimdiki Litvaniyanıñ birinci seviyedeki 10 memuriy (territorial) parçasıdır. Nahiye idarecilerini (litvanca teklikte apskrities viršininkas) Litvaniya Cumhuriyetiniñ ükümeti tayinley. Nahiye yerinde Litvaniyanıñ qanuniy tertibini saqlav — nahiye idarecisiniñ esas vazifesidir.
Kıslıtske
MY undefined Kıslıtske (Кислицьке) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 612 kişi.
Özü özeni
Özü ya da Özü Suv (Дніпро, Дняпро, Днепр) — Ukraina, Belarus ve Rusiye topraqlarınıñ bir qısmını suvlağan bir özendir, Ukrainanıñ esas özeni. Edil ve Tunadan soñ Avropanıñ üçünci uzun özendir. 2290 km uzunlığındaki bu özen, Valday dağları yaylasınıñ cenübinden doğa, Smolensk şeerine yete, Belaruske kire, bu memleketniñ şarqiy qısmından keçip Ukrainağa yete. Soldan Desna özeninen birleşken, Kıyivden keçe. Daa soñra Özü yaylasını bir egri sızıp dolaşa ve yalı tiliniñ qısmen qapatqanı bir liman meydanğa ketirerek Adesniñ şarqından Qara deñizge töküle. Özü, Volın kütlesiniñ sert qayalıqlarında meydanğa kelgen bir diyarnı aşa. Özenniñ rejimi Şarqiy Avropa aqar suvlarınıñ rejimindendir. Qışnıñ ayazı sebebinen suvları azlaşır, baarde büyük bir artım köstere. Yaznıñ ise sıq buharlaşma sebebi ile suvları azlaşır. Müim bir gidroelektrik menbasıdır. Eñ müim qolları Berezina (585 km), Pripât (790 km), Teteriv (365 km), İngulets (550 km), Desna (1180 km), Psel (800 km) özenleri.
Ertuğrul
alt=|thumb thumb|alt= Ertuğrul Ğazi (ارطغرل) — I Osmannıñ babası. Onıñ babası — Suleyman Şah ya da Gündüz Alp, anası ise — Hayme hatun.
223
223 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Agusan putı
Agusan putı (ya Altın Tara) - Filippinlerden, Mindanao adasınnan, Esperantsadan, Vava özeni yalınnan 9 - 10 asır Şivaizm Alihesi (ya Buddizm Tara Alihesi farazı var) putıdır.
225
225 senesi — III asırnıñ bir senesi.
227
227 senesi — III asırnıñ bir senesi.
1117
1117 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
231
231 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Şiprage
Şiprage (Шипраге, Šiprage) - Bosna ve Hersekniñ Sırb Cumhuriyetinde bir köydir.
İskrivka (Tıvriv rayonı)
MY undefined İskrivka (Іскрівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 44 kişi.
İvankivtsi (Tıvriv rayonı)
MY undefined İvankivtsi (Іванківці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 490 kişi.
Merkeziy İmtian Eyyeti (Lehistan)
Merkeziy İmtian Eyyeti, MİE (Centralna Komisja Egzaminacyjna, CKE) – Lehistandaki 8 bölge imtian eyyetiniñ işine reberlik etken, tışqı baa sisteması (yani gimnaziya imtianları, matura ve zenaat mektepleri imtianları) içün mesül olğan müessisedir. Merkeziy İmtian Eyyetiniñ esas vazifeleri ve iş tertibi maarif sisteması aqqındaki qanunda tasvirlengen. MİE-niñ işini maarif içün mesül nazir (şimdiki ükümette halq maarifi naziri) nezaret ete, o müessise Lehistanniñ parlamenti qabul etken mahsus qanunına binaen yaratılğan (Ustawa z dnia 25 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty ).
Qırım Evi
'Qırım Evi' — Ukrainadaki medeniy, içtimaiy, uquq qorçalav, tasil ve haber saalarında Qırım mevzuatınen oğraşqan içtimaiy ve medeniy teşkilâtlarnıñ ğayкetini birleştirgen bir platforma, medeniy bir alan. Devlet müessisesi statusındadır.
Faaliyet
Qırım Eviniñ faaliyeti bir qaç saalarında keçirilir:
Yarış iştirakçılarınıñ eñ güzel eserlerini birleştirgen «Qırım inciri» ilk edebiy cıyıntığı edebiy yarışnıñ mahsulı oldı. Kitap 2019 s. Kyivdeki «Kitap Arsenalı» (ukraince «Книжковий Арсенал») milletlerara forumı çerçivesinde taqdim etildi.
Andriyivka (Zaporijjâ vilâyeti)
MY undefined Andriyivka (Андріївка) - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 002 kişi (2011 senesi).
Seyyare
thumb|250 px|Küneş sistemasınıñ sekiz seyyaresi. (Büyüklikler ve uzaqlıqlar ölçeklenmegen. thumb|250 px|Küneş sistemasındaki seyyarelerniñ orbitaları Seyyare (Planet, Gezegen) – Küneşniñ etrafında aylanıp turğan kök cismi. Tar manasınen, Küneş sisteması içinde, Küneşniñ doğrudan yoldaşı olğan ve Halqlarara Felekiyat Birligi (International Astronomy Union) tarafından bu tarifke uyğundır dep tanılğan sekiz kök cismini tayinlemek içün qullanıla. Küneş sistemasında, resmen qabul etilgen sekiz seyyareden ğayrı, bu cisimlerlge büyüklik, orbita ve fizikiy hususiyetler ceetinden aynı zümrege qoyulıp olacaq yañı kök cisimleriniñ keşif etilüvi, bir yandan da başqa yıldızlarnıñ etrafında da Küneş sistemasındaki seyyarelerge oşağan kök cisimleriniñ dolanğanınıñ saptanması, seyyare tarifiniñ sıñırlarınıñ bulanıqlaşmasına sebep olğandır.
1143
1143 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Harkiv vilâyeti
Harkiv vilâyeti (Харківська область) - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Harkiv şeeri.
248
248 senesi — III asırnıñ bir senesi.
251
251 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Daryino (Aurgazı rayonı)
MY undefined Daryino (Дарьино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 41 kişi.
1150
1150 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
1152
1152 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Litınka
MY undefined Litınka (Літинка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 759 kişi.
1160
1160 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
259
259 senesi — III asırnıñ bir senesi.
260
260 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Smoline
MY undefined Salkove (Салькове) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 9 745 kişi (2011 senesi).
Rusiye mallarını satın alma!
Asıl, rusiye mallarını iqtisadiy boykotı Regionlar fırqasına ve onıñ azalarına ait olğan şirketlerine ukrainler tarafından korsetilgen boykotından başını ala. Şay, 2013 senesi ukrain akimiyeti AB ile assotsiatsiyanı imzalamayıp, cevap olaraq ukrainler tarafından narazılıq kampaniyası başlana; tezden bu narazılıq kampaniyası umumukraina cemiyet areketine çevirile. 2014 s. fevralde Rusiye Qırımnı işğal etip ve Ukrainağa arbiy tecavuz körsetip, umumukraina cemiyet areketi endi Rusiye mallarını boykot etüvge çevirile.
Andrey Saharov
Aq qorçalayıcı faaliyetinden sebep şura mukâfatılırnıñ episinden marum etildi ve 1980 senesi apayı Elena Bonner ile beraber Moskovadan sürgün etilgen. 1986 soñunda ŞBKFnıñ baş kâtibi Mihail Gorbaçev olarğa Moskovağa yol berdi.
261
261 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Yalta
Tarih
1778 senesi Rusiye ükümetiniñ emirine binaen Qırırmnıñ hristian ealisi Azaq deñizi yalısına sürgün etilgen edi ve Qırım Rus İmperiyasınıñ terkibine kirsetilgeninen qırımtatarlar kütleviy icretten soñ Yalta deyerli adamsız oldı da XVIII asırnıñ soñunda kiçik balıqçı köyü olmaqta edi.
263
263 senesi — III asırnıñ bir senesi.
264
264 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Vaşington (eyalet)
Vaşington (Washington) — şimal-ğarbiy Amerika Qoşma Ştatlarında bir ştat. Paytahtı — Olimpiya.
Babatay
Babatay (Болотне, Бабатай, Болотное, Бабатай) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 304 kişi (2001 senesi).
Riza Fazıl
2002 senesi eki kitabı çıqtı. Bular edebiy maqalelerden, oçerklerden, hatırlavlardan ibaret “İrmaqlar” adlı 550 saifeli cıyıntıq ve “Tatarlığım” adlı şiir kitabıdır.
Eşref Şemi-zade
Edebiy yaratıcılıq
Sürgünlik devrinde 1960 – 1970 seneleri edipniñ yaratıcılığı küçlü bir aqıntı olaraq inkişaf etti. 1965 senesi onıñ “Qaval” adlı birinci şiirler cıyıntığı çıqtı. “Toğan qaya” (1969), “Şiirler ve poemalar” (1978) adlı cıyıntıqlarındaki şiiriy eserleri cenkten soñki qırımtatar şiiriyetinde yañı burulış nümüneleri oldılar. Onıñ “Programmanı oquğanda”, “Çolpanğa doğru”, “Yol berme!”, “Emeksever mağrur halqım” ve daa çoq şiirleri, bunıñ kibi de “Qırqlama” adını alğan qırq dane sekizligi şairniñ yüreginden qaynap çıqqan inci daneleridir. Şairniñ eñ belli eserlerinden biri “Közyaş divar” destanıdır. Bundan da ğayrı “Ömür ve yaratıcılıq” (1974), “Halq hızmetinde” (1977) adlı maqaleler cıyıntıqları basılıp çıqtı.
For Every Heart
Atıflar
-{T|For Every Heart}-
Qadimiy türk tili
Qadimiy türk tili — yaki Köktürk tili qadimiy türklerniñ tili.
Rümşino
Rümşino (Рюмшине, Рюмшино) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 246 kişi (2001 senesi).
1178
1178 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Aq Qoca
Aq Qoca (Дозорне, Ак-Коджа, Дозорное, Ак-Коджа) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 354 kişi (2001 senesi).
Bilokaminka
MY undefined Bilokaminka (Білокамінка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Ovruç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 188 kişi.
277
277 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Harkiv
Танылган туганнар
Людмила Гурченко, театр һәм кино актрисасы, эстрада җырчысы, кинорежиссер
Ğarbiy Pomeraniya voyevodalığı
Ğarbiy Pomeraniya voyevodalığı (Województwo zachodniopomorskie) şimal-ğarbiy Lehistanda bir voyevodalıq (vilâyet). Ğarbiy Pomeraniyaniñ merkezi Şçeçin şeeri.
Camala
Tercimeial
O vaqıttan berli bugüngece Susana Kiyevde yaşay.
İcadı
Yanvar 2012 senesi "1+1" telekanalnıñ efirinde "Yıldızlar operada" degen yayın çıqa. Yedi afta devamında keçirilgen şounıñ neticesinde Camala Vlad Pavlük ile ğalebe qazanalar.
2012 senesi Yevro 2012 azırlanuv vaqtında UEFAnıñ Ukraina filialı "Yevronıñ resmiy dostu" olmaq ve mahsus Çempionat içün bir kompozitsiya yazmaq kereginen Camalağa teklif eteler. Camala mahsus bu turnirçün -{"Goal"}- degen yırnı yaza.
280
280 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Memet Niyazi
Memet Niyazi, 1878 senesinde, Romaniyada Dobrucanıñ Aşçılar köyünde doğdı. İlk mektep ve rüşdiyede oqudı.
Ulyanovka (Qurman rayonı)
Ulyanovka (Ульяновка, Ульяновка) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 221 kişi (2001 senesi).
1191
1191 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Şarad Bihari
Şarad Bihari - Tatarstan Krişnaitlar muzıka türkümü. Kirtan (Hare Krişna mantra) yırlaylar. Akkompanement: mridanga, gitara, akkordeon.
Sürgünlik
Sürgünlikni azırlav
Aprel ayında ve soñra mayısnıñ başında acele surette qırımtatarlar eki kere esapqa alınalar. Mayıs 10-da iç bir şeyden şübelenmegen bir çoq dağ ve dağ yanı rayonlarında köylerniñ adamlarını yollarnı tamir işine aydadılar ve olarnı anda bir afta çalıştırdılar. Mayıs 18-de ise olarnı qorantalarınen, köyü-köyü ile tuvğan yurtlarından şu yollarnen aydap alıp kettiler. Sürgünlik arfesinde yani aprelde ve mayısnıñ birinci yarısında qırımtatarlar arasında bütün erkeklerni “trud armiya”ğa aluv kampaniyası ötkerildi. Soñundan añlaşılğanına köre, bunıñ sebebi – sürgünlik operatsiyasını ötkergende, olarğa qarşılıq adam olmaması közde tutulğan. “Trud armiya”ğa alınğan biñlernen adamlar esasen Rusiyeniñ şimalinde, Uralda ve diger yerlerindeki lagerlerge, Qazahistanğa yollanğanlar. Olarnı esasen yol yapıcılığında, zavodlar qurucılığında, dağ işlerinde çalıştırğanlar ve olarğa pek qılınğanlar. Eger 1941 senesi cenk başlağanınen yapılğan umumiy mobilizatsiya qırımtatar qorantalarını olarnıñ esas tayançı olğan erkeksiz qaldırğan olsa, alman işğali olarnıñ maddiy temelini bozğan olsa, “trud armiya” siyrek de olsa, qorantalarda qalğan erkeklerni ve ösmürlerni yığıştırıp aldı ki, üzere çoq balalı olğan qırımtatar qorantaları bir derece olsa da, olarğa bazana ediler. Şunıñ içün evlerinden yarı aç, yarı çıplaq aydalıp çıqarılğan qorantalar bu ceryanğa, bu faciağa endi zayıflanğan, çaresizlengen, iqtisadiy ve ruhiy ceetten sıqıştırılğan alda taşlandılar ve sürgünlikniñ birinci yılları halqnıñ soñ derece qırılğanınıñ sebeplerinden biri de budır. Sürgün etilgen qırımtatarlar baracaq cumhuriyetlerde olarnı qabul etmege belli bir azırlıq körülmekte edi. Meselâ, Beriya Özbekistan yolbaşçılarından “Özbekistan ŞSCde sürgün etilgenlerni qabul etmek ve olarnı yerleştirmek içün azırlıq işleri esasen bitirildi”, degen esabat aldı.
Sürgünlik
Ebet, bütün bu adiseler aynı bir vaqıtta bütün Qırımda olğandır.
Yunus Qandım
Belli yazıcı Cenğız Dağcınıñ “Olar da insan edi”, “Qorqunç yıllar”, “Yurtunı ğayıp etken adam”, “Anama mektüpler” romanlarını, “Hatıralarda Cenğız Dağcı: yazıcınıñ kendi qaleminen” hatıravlar kitabını türk tilinden qırımtatar tiline tercime etti. Cenğız Dağcınıñ eserlerinden, şiirlerinden, onıñ aqqında yazılğan maqalelerden, qısqa bibliografik malümatlardan ibaret “Hatıralarda Cenğız Dağcı” kitabını neşir ettirdi.
Oleksandrivka (Oleksandrivka rayonı, Donetsk vilâyeti)
MY undefined Oleksandrivka (Олександрівка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Oleksandrivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 3 796 kişi (2011 senesi).
İşlı
MY undefined İşlı (Ишлы) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 884 kişi.
Selets (Narodıçi rayonı)
MY undefined Selets (Селець) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Narodıçi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 779 kişi.
Tataristan
Tataristan Cumhuriyeti (Татарстан Республикасы, Tatarstan Respublikası, Республика Татарстан) — Rusiye terkibinde bir türkiy cumhuriyettir. 3 600 000 ealisi olğan cermay ve maden zengini bir regiondır.
1204
1204 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Suharivka
MY undefined Suharivka (Сухарівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Narodıçi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 196 kişi.
292
292 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Remziye Alper
Remziye Alper, 1975 senesinden berli Ankara Devlet Operasında aytqanı prima partilerini qatında, AQŞ, İtaliya, Almaniya, Belçika, Frenkistan, İspaniya, Bulğaristan, Macaristan, Romaniya, Avstriya kibi memleketlerde pek çoq kontsert berdi, opera temsillerinde oynadı, resitaller ve radio televizion içün programmalar yasadı. 100.cü sene programı çerçevesinde AOŞ ve Avstriyada kontsert ve resitaller berdi.
1210
1210 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Rıbnitsa
MY undefined Rıbnitsa (, Ры́бница, Рибниця) - aslında mustaqil, lâkin tanılmağan (resmen Moldovanıñ parçası olaraq sayıla) Pridnestrovye cumhuriyetinde bir şeer. Rıbnitsa rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 47,9 biñ (2014 senesi).
297
297 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Yarışivka (Tomaşpil rayonı)
MY undefined Yarışivka (Яришівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 585 kişi.
Zlıva (yır)
İştirakçileri
Camalanıñ taqımından:
Krupoderıntsi (Pogrebışçe rayonı)
MY undefined Krupoderıntsi (Круподеринці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Pogrebışçe rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 433 kişi.
Vıpasnoye (Canköy rayonı)
Vıpasnoye (Випасне, Выпасное) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 439 kişi (2001 senesi).
302
302 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Çoban Limanı
Tarih
Aqyarnıñ demi̇ryol vokzalına kelgende i̇lk körüngen deñi̇z qısmı – Cenübi̇y Li̇mandir. Bu ad tek 18-inci̇ asırnıñ soñunda peyda oldı. Şu yerni̇ñ kerçek adı i̇se – Çoban Li̇manı. Li̇manğa böyle ad beri̇ldi̇, çünki̇ mında çobanlar ayvanlarnı suv i̇çi̇rmek i̇çün aydap keti̇re edi̇ler. Li̇mannıñ başqa da adları olğan, olardan bi̇ri̇ - Qartal Qoş. Er alda, evelleri̇ mında qartallar yaşağanı sebebi̇nden böyle i̇si̇m beri̇ldi̇. Li̇mannıñ yañı adı i̇se onıñ bulunğan yeri̇ i̇çün beri̇ldi̇. O, Aqyar li̇manınıñ tam cenübi̇y noqtasındadır.
Edvin Eddi
Tercimeial
Romaniyanıñ Dobruca bölgesinde yaşay. Dobrucada qırımtatar halqınıñ eñ büyük diasporası yerleşe. Romaniya qırımtatarları til, urf-adet, folklor nümünelerini unutmayıp, yaş nesilge ögretip oldılar. Diasporanıñ eñ parlaq vekillerinden biri yırcı Edvin Eddi. Onıñ repertuarında bir sıra qırımtatar yırları bar. Edvi̇nni̇ñ tamırları - Qırımdan. Ecdatları Romani̇yağa 19-ıncı asırda i̇cret etti̇ler. Lâki̇n qorantasında mi̇lli̇y ananeler yıllar devamında kütüli̇p kelmekte. Tuvğan ti̇l unutılmay, ep yañğıray. Ana-babası balalıqtan oña qırımtatar yırlarını ögretti̇ler. Oğlan 3 yaşından başlap muzikanen oğraşa. Ki̇çi̇k olğanda Qırımğa keli̇p, Vatannı zi̇yaret etti. Edvi̇n Avropada gastrollerinen bulundı.
Fevral
Fevral ismi Roma arınma tañrıçası Februusnıñ adından kelir.
Monçın
MY undefined 'Monçın (Мончин) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Pogrebışçe rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 609 kişi.
Qızı Kermen
1783 senesidağa Qırım Hanlığınıñ kermeni.
Volnoye (Adıgeya)
MY undefined Volnoye (Вольное, Шъхьафит) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Koşehabl rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 3639 kişi.
Oleksandrivka (Kramatorsk şeer şurası)
MY undefined Oleksandrivka (Олександрівка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 492 kişi (2013 senesi).
309
309 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
1231
1231 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Yeltsinovskaya
MY undefined Yeltsinovskaya (Ельциновская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 15 kişi.
Adamivka (Kalınivka rayonı)
MY undefined Adamivka (Адамівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 70 kişi.
Sarmatlar
M.e. IV asırda Don özenini aşıp skit topraqlarını işğal ettiler. Neron zamanında Roma topraqlarına keldiler. M.s. I asırnıñ başınace Romanı tehdit etmege devam ettiler. III asırda sarmat topraqlarınıñ çoqusı got işğaline oğradı. 370 senesinden soñraki hun köçleri sarmatlarnı ortadan köterdi. VI asırda tarihtan silindiler.
Çağatay tili
Çağatay tili (öz adı جغتای - Cağatay; ; ) - tarihiy türkiy bir tildir. Orta Asiyada türkiy yazı tiliniñ inkişaf etilmesindeki üçünci devirni teşkil ete. Qırım Hanlığında edebiyat tili edi, çoqu zaman Qırım Hanları bu tilde yazğan ediler.
Kuşkul (Aurgazı rayonı)
MY undefined Kuşkul (Кушкуль) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 58 kişi.
Çufut Qale
Qırq Yerniñ ilk sakinleri - alan-sarmatlar - mında VI asırda yaşağan ediler. Qaraylarnıñ yerleşkeninen qaleniñ yañı qubbeleri qurulğan ve qapıları yasalğan edi. Qaleniñ bulunğan yerini diqqatqa alğan I Hacı Geray han XV asırnıñ ortalarında qale yanında öz qonağını qurdurdı ve telükeli vaqıtlarda qalede buluna edi.
Ayni tili
Ayni tili köçebe bir Türkiy halq olğan Ayniler tarafından laf etile. Bu halq ğarb Çinde yaşay. Qarışıq bir tildir. Bir Türk tili olğanınıñ delili olaraq sarfı Türkiydir, amma söz hazinesiniñ çoqusı Fars sözlerden ibaret. 6570 laf etkeni olğanı biline.
1238
1238 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
316
316 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Kelmentsi
MY undefined Kelmentsi (Кельменці) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Kelmentsi rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8 007 kişi.
Makarovo (Aurgazı rayonı)
MY undefined Makarovo (Макарово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 9 kişi.
İlyas Bahşış
Tercimeial
1940 s. mayısta İlyas Bahşış Qırımtatar devlet oyun ve yır ansambliniñ bediiy reberi olaraq tayinlendi ve bu işte 1940 s. oktâbr ayınace çalıştı. Amansız cenk ve sürgünlik bestekârğa icatneñ oğraşmaşa keder etti. 1943 s. İlyas Bahşış truppa erkânında Romaniyağa quvuldı. Çoq müşküllikler çekip 1944 s. noyabrde teatr truppası ğurbetlikten Sovetler Birligine qayta. Şundan soñ 1,5 ay devamında toplama lagerinde bulundılar. Soñra 1945 s. martta "spetskontingent" kibi adlandırılğan artistler gruppası Tacikistanğa sürüldi. İlyas Bahşış Qırğızistanğa Mayluu-suuğa yollana, anda bestekâr uran ocaqlarında çalışmağa mecbur ola. Dekabr soñunda İlyas Bahşışnı idareci Şedrin özüne çağıra ve Leninabadqa qaytması kerek olğanını ayta. Leninabadqa ise kelgen soñ o Taşkentke yollandı.
Golubivka (Kalınivka rayonı)
MY undefined Golubivka (Голубівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 279 kişi.
Çuvaşistan
Çuvaşlarnıñ, X-XVI asırlarda eski türk boylarınıñ (Edil Bulğarınıñ) qarışmasından meydanğa kelgenleri yazılğandır. Ayrıca çuvaşlarnıñ suvar ya da suvaz adlı türk adından kelgeni de ögge sürüle. Çuvaşlarnıñ 15% Başqurtistan ve Tataristanda otura.
İqtisadiyat
Çuvaşistan iqtisadiyatı sanayı ve ziraatqa dayana. Sanayı qolunda maşna, toquma, elektrik, alkogol, kâğıt, kereste, himiyadır. Çuvaşiyada tahminen 300 sanayı qurulışı bardır.
Naqliyat
Memleketniñ naqliyat ağı qara ve deñiz yolunen yasala. Demiryolları ve qara yolları Moskva, Aşağı Novgorod, Qazan, Ulyanovsk ve paytaht Çeboksarı ile bağlıdır.
Malaya İvanovka (Başqırtistan)
MY undefined Malaya İvanovka (Малая Ивановка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 12 kişi.
1249
1249 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
1250
1250 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
324
324 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
1254
1254 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Tabuldı As
Tabuldı As (Медведеве, Табулди-Ас, Медведево, Табулды-Ас) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 060 kişi (2001 senesi).
Yevgen Sverstük
Yevgen Oleksandrovıç Sverstük (Євген Олександрович Сверстюк, 1928 s. dekabr 13, Siltse qas., Volın, Lehistan – 2014 s. 1 dekabr, Kiyev, Ukraina) – ukrainalı yazıcı, şair, terciman, edebiyatşınas, felsefeci, cemaat erbabı.
Tercimeial
1993 senesi Münhen şeerinde Azat Ukrainalı universitetinde felsefe boyunca doktorlıq dissertatsiyasını qorçalay. Dissertatsiyanıñ mevzusı – "Ukrain edebiyatı ve hristian adeti".
Şenderiv
MY undefined Şenderiv (Шендерів) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 280 kişi.
Zavelye (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Zavelye (Завелье) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 kişi.
331
331 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
1264
1264 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Jukovskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Jukovskaya (Жуковская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
İndistan
İndistan, resmiy adı İndistan Cumhuriyeti (indce भारत – -{Bhārat}-, भारत गणराज्य – -{Bhārata Gaṇarājya}-}}, India, Republic of India) – Asiyada bir memleket. Paytahtı Nyu Deli şeeridir.
Maryanovka (Başqırtistan)
MY undefined Maryanovka (Марьяновка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 227 kişi.
Kamin-Kaşırskıy
MY undefined Kamin-Kaşırskıy (Камінь-Каширський) - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer. Kamin-Kaşırskıy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 11 100 kişi (2011 senesi).
Zalemenga
MY undefined Zalemenga (Залеменьга) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 33 kişi.
Yuryivka (Lugansk vilâyeti)
MY undefined Yuryivka (Юр'ївка) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 075 kişi (2011 senesi).
Neçün çiçeklerniñ közleri bar (yır)
Müellif kompozitsiyasından ğayrı singlge qırımtatar halq yırı de kirdi – "Meni ğamdan azat eyle". Camalanıñ aytqanına köre, o tesadüfen degil, bunen Camala ukrainlerni ve qırımlılarnı birlikte olğanlarını köstermege tırıştı.
Meseli
MY undefined Meseli (Месели) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 592 kişi.
Qırım tarihı
thumb|right|300px|Qırımnıñ eski haritası Qırım tarihı:
Qadimiy zaman
M.E. 422 – 421 seneleri. Qara deñiz cenübiy yalısındaki Herakleya şeerinden kelgen yunanlar Qırımnıñ cenübiy qısımında Hersonesos şeerine esas qoydılar. Qırımnıñ ealisi – yunanlar, tavrlar, skitler – ziraatçılıq ve bereketlik ilahisi Artemiske sığınalar.
M.S. (milâttan soñ) II asırnıñ ekinci yarımı — Bosporos devleti soñki qalğan Qırım skitlerinen küreşe. Skitler mağlübiyetke oğradılar ve yerleri Bosporos, Roma ve sarmatlar arasında bölündi.
Erte Orta asırlar
IV—V asırlar — Roma (Bizans) İmperiyasınıñ Qırımnıñ dağlı rayonlarında iqtidarı yavaş-yavaş tiklenip başladı. Hunnular istilâsından soñ sağ qalğan gotlar Bizans iqtidarını qabul ettiler.
VII asırnıñ soñunda hazarlar deyerlik bütün Qırımnı zapt eteler, faqat Hersonesos Bizans iqtidarınıñ altında qaldı.
Qırım Hanlığı
1441 senesi Mustaqil Qırım Hanlığı meydanğa keldi.
1648 senesi Zaporog qazaqlarınıñ ordusı Toğay beyniñ 4 biñ qırımtatar ile qoltutuvı neticesinde Sarı Suv (Жовті води) özeninde lehlerniñ üstünden ğalebe qazandı. III İslâm Geray Bogdan Hmelnıtskiynen 6 yıl devam etken birlik tüzdiler.
Rusiye İmperiyasınıñ terkibinde
1829-1836 seneleri Diniy ceetten sıquvlar: Mekkege acılıqqa baruvnı sıñırlamaq, aliy diniy vazifelerni tek Rusiye idaresiniñ razılığınen almaq mümkün edi. Müfti Seyit Celil efendiniñ, qadıasker Osman efendiniñ ve Tavriya gubernatorı em de içki işler veziriniñ emiri ile qırımlarnıñ elindeki olarnıñ aileviy (tarih) hronik yazıları ve eski kitaplar yaqıldı.
1783 senesi - XIX asırnıñ ortaları. Qırımğa müstemlekeciler alman, bulğar, ermeni, yunan ve başqa millet adamları teklif etildiler. Er bir qoranta 60 gektar topraq aldı ve 10-20 yılğa bergiden azat etildi. Qırımlarnıñ toplu sürette köçüvi devam ete.
1905-1917 seneleri. Qarasuvbazarda “Vatan hadimi” gazetası neşir etile. Onıñ etrafında körümli cemaat erbapları Abdureşid Mediyev, Asan Sabri Ayvazov, Ali Bodaninskiy ve başqaları birleşeler.
İnqilâp ve Vatandaşlıq cenki
thumb 1917 senesi, mart 25. Qırımda Umumqırım musulmanlar qurultayı oldı. O Noman Çelebicihan yolbaşçılığında Qırım Musulmanlarınıñ Muvaqqat İcra Komitetini (Временный Крымско-Мусульманский Исполнительный Комитет, Мусисполком) saylandı.
Hurt (yır)
Camalanıñ fanlarıdan birisi yırğa pek kelişken videofragment tapıp, üstünden audio yazısını qoydı. O o qadar yahşı oldı ki, klipniñ çıqarmağa keregi de qalmadı.
Yırınıñ şay satırları bar: "Qorqular içinden öz arzum qarşına ketem,//Ebet, bu yolda qıyınlıqlar da çekem,//Cünki biz epimiz sade adammız" (ingl. "-{Cause it’s all gain all my pain,//Yeah, i'm scared on this way,//Oh, we are only human}-").
Qırım tarihı
İnqilâp ve Vatandaşlıq cenki
1918 senesi, fevral 23. Qattı cezalardan soñ bolşevikler Noman Çelebicihannı Aqyar apishanesine attılar.
1918 senesi, aprel. Qırımğa alman basqıncılırınıñ ordusı kirdi. Aprel 21-de Qırımda terror yapqanları içün, qırımlarınıñ partizan otrâdları Aluşta civarında bolşevikler ükümetiniñ azalarını attılar. Cevap olaraq, bolşevikler Qara deñiz flotınıñ gemileri artına saqlanıp, cenübiy yalıdaki qırım köylerini darma-dağın ettiler.
1272
1272 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Bıdgoşç
Coğrafiya
Coğrafik koordinatalar 	53°07′ ş. e. 18°00′ ş. b.
Qırım tarihı
Sürgünlik ve sürgünlikten soñ devri
1944 senesi, dekabr 14. RŞFSC Yuqarı Şurası “Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki rayon ve rayon merkezleriniñ adlarını deñiştirüv” qararı qabul etildi. Bu ve başqa qararlar qırımlar medeniyetini ve tarihını yoq etmek içün çıqarılğan edi.
Çeger Acı
Çeger Acı (Знам'янське, Чеґер-Аджи, Знаменское, Чегер-Аджи) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 229 kişi (2001 senesi).
Ordıntsi (Pogrebışçe rayonı)
MY undefined Ordıntsi (Ординці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Pogrebışçe rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 502 kişi.
Tümen Tarhan
Tümen Tarhan — Taman yarımadasında eski bir türk şeeri.
Oçeretnâ (Pogrebışçe rayonı)
MY undefined Oçeretnâ (Очеретня) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Pogrebışçe rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 876 kişi.
İran
İran, resmiy adı İran İslâm Cumhuriyeti ( – -{Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān}-) – ğarbiy Asiyada bir memleket.
Kurılivtsi
MY undefined Kurılivtsi (Курилівці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 414 kişi.
Muradım (Aurgazı rayonı)
MY undefined Muradım (Мурадым) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 773 kişi.
Stanıtsâ Luganska
MY undefined Stanıtsâ Luganska (Станиця Луганська) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Stanıtsâ Luganska rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 13 744 kişi (2011 senesi).
Vitsebsk vilâyeti
Vitsebsk vilâyeti (Віцебская вобласць) — Belarusnıñ bir vilâyeti. Merkezi — Vitsebsk şeeri.
Şeerler:
Tatlı ses
"Tatlı ses" – ATR telekanalınıñ tarafından teşkil etilgen büyük istidatlarnıñ yarışıdır. "Tatlı ses"niñ maqsadı – qırımtatar milliy sanatınıñ tiklenmesi, saqlanması ve kütleviyleştirilmesi, yaş istidatlarğa destek berilmesidir, bir sıra istidatlı balalarnı tanımasına ve inkişaf etmesine büyük bir fırsattır.
Çeremoşne (Tıvriv rayonı)
MY undefined Çeremoşne (Черемошне) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 615 kişi.
Novi Bilokorovıçi
MY undefined Novi Bilokorovıçi (Нові Білокоровичі) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3370 kişi (2001 senesi).
Juravlövka
Juravlövka (Журавлівка, Журавлёвка) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 195 kişi (2001 senesi).
Alâska
Alâska (Alaska) — şimal-ğarbiy Amerika Qoşma Ştatlarında bir ştat. Paytahtı — Cuno.
Ateşgâh
Ateşgâh - Azerbaycanda, Apşeron yarımadasında, Baqu özeninden 30 km da, Surahan rayonında, Surahan meskün yeri yanında ateş ibadethanesidir. Ateşgâhta İnduizm dini, Zerdüştçilik dini ve Sikh dini tarafdarları dua oquğan.
Aydaho
Aydaho (Idaho) — şimal-ğarbiy Amerika Qoşma Ştatlarında bir ştat. Paytahtı — Boyse.
Песня о дружбе
Песня о дружбе (qırımca: Dostluq aqqında yır) – Camalanıñ "Dâkuyu" yarımalbomınıñ yırlarından biri.
1300
1300 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Küçük Alqalı
Küçük Alqalı (Завіт-Ленінський, Кучук-Алкали, Завет-Ленинский, Кучук-Алкалы) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 567 kişi (2001 senesi).
1303
1303 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
Eñ güzel yıl kontserti
-{H|YouTube}- Eñ güzel yıl kontserti (Кращий концерт року) - "Tet" telekanalınıñ yılbaş proekti.
Qırımtatarlarğa qarşı propaganda
Ukrainanı (Ukrainada milliy qurtulış areketi)
1648 s. sentâbrnıñ 23 qırımtatarlar Lviv yanında Hmelnıtskıyna bir qaç ğalibelerni almağa yardım ettiler. Şu ğalibelernıñ soñ Hmelnıtskıy qaysı kere qırımtatarlarğa demeyip Moskovağa elçilikni ciberdi, birligini sorayıp.
Qul ticareti
Tezis: Aqiqat
Skvıra
MY undefined Skvıra (Сквира) - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Skvıra rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 18 000 kişi.
1307
1307 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
Birleşken Milletler Teşkilâtı
Teşkilâtnıñ, qurulğan senelerinde 51 olğan aza sayısı şimdi itibarinen azalığı kötelgen Vatikan ve deñiştirilgen Çin Halq Cumhuriyeti soñki qoşulğan aza Montenegro dahil 192-ge barğandır. Teşkilâtnıñ idaresi Nyu Yorktaki baş merkezinden yürsetile ve aza memleketlernen er sene tertipli olaraq yasalğan toplaşuvlar kene bu baş merkezde yasala.
Teşkilât yapısal olaraq idariy bölüklerge ayrılğandır; Baş Assambleya, Telükesizlik Şurası, İqtisadiy ve İçtimaiy Şura, İdare Şurası, Baş Kâtibiyet ve Memleketlerarası Adalet Divanı. Teşkilâtnıñ eñ köz aldındaki merciisi Baş Kâtiptir.
Baş Assambleya
Baş Assambleya, Birleşken Milletler aza devletlerden oluşur. Er azanıñ Baş Assambleyadaki temsilcileri 5 kişiden çoq olamaz. Baş Assambleyanıñ körevleri şulardır:
Vernânka
MY undefined Vernânka (Вернянка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Lıpovets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 71 kişi.
Kirov (Adıgeya)
MY undefined Kirov (Киров) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Şovgen rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 93 kişi.
Insane Clown Posse
Albomlar
__NOTC__
Muazzez İlmiye Çığ
Muazzez İlmiye Çığ (d. 1914, Bursa) - belli qırımtatar tamırlı türkiyeli sümerolog.
İli Türk tili
Sınıflaştırma
İli Türkiy til Qarluq til gruppasına aittir, faqat şu til Qıpçaq bazı hususiyetlerini köstere.
İli Türkiy tilindeki Qarluq ve Qıpçaq hususiyetleriniñ qıyaslanması aşağıdaki cedvelde baqıñız:
Krasnıy Kut (Lugansk vilâyeti)
MY undefined Krasnıy Kut (Красний Кут) — Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 563 kişi (2011 senesi).
İvanivka (Vinnıtsâ rayonı)
MY undefined İvanivka (Іванівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 623 kişi.
Ksaverivka (Lıpovets rayonı)
MY undefined Ksaverivka (Ксаверівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Lıpovets rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 11 kişi.
Soul
Soulnıñ bazı hususiyetleri: bir nefeste ve bir metin ecasına (melizm) icra etilgen, ve uzun ezgili fragmentlernen oyalanğan qudretli vokal, özgün bir vokal passajları. Soul afroamerikan kilse vokal taqımı solist ile dialognı özüne de has ettirgen. Soul riffleri baqır nefesli aletlernen unisonda icra etile.
İspolinovka
MY undefined İspolinovka (Исполиновка) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 58 kişi.
Beşüy Eli
Beşüy Eli (Вершинне, Бешуй-Елі, Вершинное, Бешуй-Эли) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 158 kişi (2014 senesi).
Şamatalı Qoranta
Şamatalı Qoranta — 2019-2020 ss. «-{Qaradeñiz production}-» (ATR) studiyasınıñ yapqan birinci qırımtatarca komediya serialı. Yutubta, -{Crimean Tatars}- kanalında, endi eki bölümi çıqtı. Serialnıñ prodüserligini Elzara İslâmova, Lilâ Bucurova ve Ayder Muradosilov, stsenariy yazıcılığını Suleyman Ümerov, rejissörlığını ise Dilâver Dvacıyev yaptı.
YouTube
__NOTC__ -{YouTube}- (-{[ˈjuːtjuːb]}- yutüb, yutyüb) ya da yutub — internet videohosting ve media leyhası. Yutub internette endi eñ meşür videohosting oldı.
1320
1320 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
Cadra Şeyh Eli
Cadra Şeyh Eli (Джадра-Шейх-Елі, Ударне, Джадра-Шейх-Эли, Ударное) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 104 kişi (2001 senesi).
Çin tili
Dünyadaki er beş kişiden bireviniñ tuvğan tili olaraq laf etkeni çince, tamamen ayrı birer til olaraq qabul etile bilecek qadar farqlı "tilçik"lerden ibaret. Onıñ içün çinceniñ bir til degil, bir til ailesi olğanı iddia etile. Eñ çoq laf etilgeni Mandarindir, faqat Çinden tış yaşağan çinliler arasında eñ çoq Kanton şivesi qullanıla. Bunıñ sebebi, köçmen çinlilerniñ esasen cenübiy kesimlerden olmasıdır.
Tış bağlantılar
thumb|left|upright|Çince luğat
Qıyat Orqa
Qıyat Orqa (Упорне, Кият-Орка, Упорное, Кыят-Орка) — Qırımnıñ Curçı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 320 kişi (2001 senesi).
Caraq
Caraq (Джарак, Тутове, Джарак, Тутово) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 488 kişi (2001 senesi).
Voznivtsi
MY undefined Voznivtsi (Вознівці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 328 kişi.
Berdıçiv rayonı
Meskün yerleri
Qasabalar:
1331
1331 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
Lutsk
MY undefined
1333
1333 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
.ae
Toppdomän
Svâtogorivka
MY undefined Svâtogorivka (Святогорівка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 963 kişi (2011 senesi).
Sem Smit
Sem Smit (Sam Smith; 1992 s. mayıs 19 künü İngilteredeki London şeerinde doğ.) – britaniyalı yırcı-icracı. Pop, soul, R&B muzıka ceryanlarında 2007 senesinden başlap faal çalışa.
386
386 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
1343
1343 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
Mokronazarov
MY undefined Mokronazarov (Мокроназаров) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Şovgen rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 386 kişi.
Noğaylı Qırq
Noğaylı Qırq (Низинне, Ногайли-Кирк, Низинное, Ногайлы-Кырк) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 346 kişi (2001 senesi).
Kotsübınske
MY undefined Kotsübınske (Коцюбинське) - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 13 934 kişi.
388
388 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Zbaraj
MY undefined Zbaraj (Збараж) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer. Zbaraj rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 13 053 kişi.
.an
Toppdomän
392
392 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Kozlovskaya (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Kozlovskaya (Козловская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 263 kişi.
Novıy Kalçir
MY undefined Novıy Kalçir (Новый Кальчир) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 187 kişi.
Fastiv
MY undefined Fastiv (Фастів) - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Fastiv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 50 500 kişi (2004 senesi).
Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyeti
Cumhuriyetiniñ presidenti qırımtatardır — Ersin Tatar.
Iron Sky
"Iron Sky" (qırımca: Demirli kök) – Paolo Nutininiñ "Caustic Love" albomınıñ yırlarından biri.
1354
1354 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
Vazluyivka
MY undefined Vazluyivka (Вазлуївка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Çernivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 230 kişi.
Şevqiy Bektöre
1921-1922 açlıq seneleri Totayköydeki (Fersmanovo) ocalar tehnikumında çalışa. Soñra Dağıstanğa ketip Temir Han Şura şeeriniñ tehnikumında ocalıq yapa.
Çoqusı şiirleri acayip til ve bediylikle ayrılıp turalar.
Kosovo
Kosovo (Kosova; Косово) – cenübiy Avropada bir memleket. 2008 senesi Sırbistandan mustaqillgini ilân etti, faqat mustaqilligi bir çoq memleket tarafından (bu cümleden Rusiye ve Çin) tanılmağan.
1358
1358 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
Sokırıntsi (Vinnıtsâ rayonı)
MY undefined Sokırıntsi (Сокиринці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 275 kişi.
Dulat
Dulat (Зоркіне, Дулат, Зоркино, Дулат) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 478 kişi (2001 senesi).
.ba
__NOTC__ -{.ba}- - Bosna ve Hersekniñ üst-seviye internet domeni.
Napadivka (Kalınivka rayonı)
MY undefined Napadivka (Нападівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 395 kişi.
1367
1367 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
.bd
__NOTC__ -{.bd}- - Bangladeşniñ üst-seviye internet domeni.
.be
__NOTC__ -{.be}- - Belçikanıñ üst-seviye internet domeni.
1368
1368 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
Tovste
MY undefined Tovste (Товсте) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 460 kişi.
1369
1369 senesi — XIV asırnıñ bir senesi.
Zozivka
MY undefined Zozivka (Зозівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Lıpovets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 524 kişi.
Qırım Müendislik ve Pedagogika Universiteti
Universitet Qırım Muhtar Cumhuriyeti Nazirler Şurasınıñ emri ile 1993 senesinde quruldı ve 1994 senesinde aliy oquv faaliyetlerini başladı. Universitetniñ qurucısı Prof. Dr. Fevzi Yaqubov bugünge qadar rektorlıqnı devam ettire. Bugün uzaqtan oquğanlar ile beraber universitette beş biñden ziyade talebe tasil ala. Derslerni yüzden ziyade alim keçire.
Pultivtsi
MY undefined Pultivtsi (Пултівці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 831 kişi.
Konedrinskaya
MY undefined Konedrinskaya (Конедринская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 4 kişi.
Samara vilâyeti
Samara vilâyeti (Самарская область) — Rusiyeniñ bir vilâyeti. Merkezi — Samara.
Zastavna
MY undefined Zastavna (Заставна) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer. Zastavna rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 11,3 biñ kişi.
Stanislavçık (Jmerınka rayonı)
MY undefined Stanislavçık (Станіславчик) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 813 kişi.
Arpat
Arpat (Зеленогір'я, Арпат, Зеленогорье, Арпат) - Qırımnıñ Aluşta şeer şurasında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 281 kişi (2001 senesi).
Cengiz Han
thumb|100px|right|«Cengiz haqan» eski [[uyğurlar|uyğur urufatında]] Cengiz Han (öz adı Temucin — türk sözünden "temür" (onıñ manası — demir) asıl olğan bir adı, Cengiz ise — "tengiz" degen eski türk sözünden türegen ve "deñiz" manasına kelgen fahriy unvanı, 1155 ya da 1162 s. — 1227 s. avgustnıñ 25-i) — ulu bir serasker ve devlet erbabı, çeşit türk (qıyatlar , naymanlar  , merkitler   , tatarlar, kereitler , misal içün) ve moğol (oyrat, misal içün) qabilelerini birleştirgen ve dünyada eñ büyük kontinental imperiyasını teşkil etti. Cengiz Hannıñ babası — Qıyat Börü Teginlerniñ çavuşıdır. 1206 senesi Qurultayda Temucin ulu han (haqan) ilân etilgen.
Korenevskaya
MY undefined Korenevskaya (Кореневская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Poçapıntsi (Jmerınka rayonı)
MY undefined Poçapıntsi (Почапинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 837 kişi.
Çeremoşne (Pogrebışçe rayonı)
MY undefined Çeremoşne (Черемошне) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Pogrebışçe rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 753 kişi.
Zakarpattâ vilâyeti
Şeer şeklinde qasabalar:
Berejanı
MY undefined Berejanı (Бережани) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer. Berejanı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 18 872 kişi.
.by
__NOTC__ -{.by}- - Belarusnıñ üst-seviye internet domeni.
Sosnivka (Pogrebışçe rayonı)
MY undefined Sosnivka (Соснівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Pogrebışçe rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 213 kişi.
416
416 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Bek
2015 senesi fevralniñ 8-inde Kaliforniyadaki Los Anceles şeerinde ötkerilgen 57-nci "Gremmi" mukâfatlandıruv tedbirinde Bek "-{Morning Phase}-" albomı içün "Yıl albomı" ve "Eñ güzel rok albomı" eki "Gremmi" eykelçigini elde etti.
Bolşesidorovskoye
MY undefined Bolşesidorovskoye (Большесидоровское, Сидоровышху) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Krasnogvardeyskoye rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1561 kişi.