cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şora Batır Destanı
"Nogay Tili" sitesinde tapılğan destan
– Meni üş-dört küngeşiym karama dep aytadı em nevşün ketyatırganın anlatıp koyadı. Bikesi biraz tüsüngen son:
– Sen ketsen ket ama keşe yarısından son saat eki-üşlerde kaytıp illa bir kere kelip üyündü bir aylan diydi.
Sondan son Narik colga şıgadı. Ketyatırganda onı kene de bir tüsünme aladı:
“Ay anasını! Nevşün Menlisıluv solay dep ayttı? Özim de erek bir cerge ketip barayatırman. Üyümdü kaydiy aylanıp ketiyek ekemen” dep oylanadı. Sonday tüsünüp ketyatganda şayırlık bir yerde toktaydı. Atından tüsüp şayırdın üstüne cantayıp catadı. Keşe eki üş sırasında yanıp üyüne kaytıp baradı.
Atını agılga baylaydı. Üyinin terezesinin şetine kelip işkerge karaydı. Bir de karasa ne körsin? İşgerde handın asrav ulı oturup turu. Bikesine birşiyler aytadı. O da mırzanın tilegenini keri kaytaradı. Haman sora Mırza bir kaskırday bikedi tartkışlap turup namısına tokınmak üşin zor etedi. Narik’nin bikesi bakırıp yardım tilep baslaydı. Bunı körip Narik şıdayalmay terezedi şertedi. Bikesi mırzanın pançaday kollarından özin kutarıp cuvırıp kapıdı aşadı. Mırza kutırgan ittey netyegini bilmey ayatüyge şıgadı. Narik te ayatüyge kirip kapı artındakı satırın alıp mırzanın basını so satırmınan şavıp alavuyadı.
– Şimdi bunı kayteyikbiz dep soraydı Narik bikesinden.
– Netiyek ekensin? Boktan kelgen bokka aket köm onı kokka dep aytadı.
Narik Mırzadı süyrep alıp bikesinin aytkanınday aketip azbardaki kokka kömedi. Özi de atına atlanıp Mırzadın mektubını aketbege colga şıgıp ketedi.
Bir kün keşedi, eki kün keşedi, karaydılar mırza cok. Sora han bezirlerin şakırıp onlardan:
– Biznin Mırzamız cok boldu. Sondan bir kabar esitgen cok ba?
– Yok hanım. Senden ızınsız bir yerge ketmez edi dep cavap berediler.
Han bezirlerinin işinde birevü bek bilimatlı eken. O:
– Hanım! Elde ne kadar kisi bar bosa barini şakırtıp bir soraştırıp tınlayık diydi.
Eldin her yagına tellallar ciberip halktın barını bezirdin aldına şıgaradılar. Bezir sıraman epsinden:
– Handın uvulı Mırzadı körmediniz me? dep soraydı. Lakin “kördik bildik” degen bir kisi de şıkbaydı. “Taa kim kaldı” dep tüsinip turganda bezir:
– Senin otız dokız adamın taa bar onlardı da şakırtıp soraştırayık diydi. Onlardı da şakırtadılar. Aralarından da: “kördim bildim!” degen birev şıkbaydı.
– Taa kim kaldı? dep tüsinip turganda:
– Bir Narik kaldı dep cavap aladılar.
– Şakırınız Narik’di de ondan da sorayık dep aytadı!
Mektupdu taslap kaytip kelgen Narik’di şakırtadılar. O kapıdan kiryatırganda bezir onın öltürgenin esitip duvrudan:
– Narik Mırzadı kayttin? dep soraydı.
– Öltürdüm dep cavap beredi Narik.
Sonı ne sebepten öltürdün dep soraydı bezir.
– Bir kün erttemen saray azbarında cürü edim. Mırza meni şakırıp odasına aldı da: “Narik iyerle atındı komsu eldin hanına bir mektup aketiyeksin!” dep ayttı. Men basladım atımdı iyerlemege dep baslap basından geşgenlerdi anlatadı, Mırza’dı kaydiy öltürgenini, sorasında aketip kömgenini aytadı.
Reklamlar
BU REKLAMI BİLDİRGİZLİLİK
Bo memleketnin hanı bek duvru kisi eken. Özinin asrav ulının etken camanlıgını Narik’din avızından tınlap pitirgen son:
– Ayse kabaat menim balamda eken diydi. Sora Narik’ke köz yaşıman karap saga da cezam bundan son közime körinme! Eki at bir araba bereyim. Cükle pala-pırtındı, al bikendi de şegip ket mından, baska yerde yaşa. Mında kalsan seni körgen saytın balam közim aldına kelir. Menim bu sözlerime gücenme! dep öküm etedi.
Narik ertesi küni ertteminen turup arabasın cükleydi. Bikesini de kasına oturtup colga tüsüp ketedi.
Anav yer seniki mınav yer meniki dep keteberdiler. Kas kararıp kün kavusadı. O keşe colda kaladılar. Menlisılüv naday bir tüs köredi: Bir suv agıp ketyatganda ot bolup canıp baslaydı. Sora bir cavın kelip bu otdu söndüredi. Erttemen turganıman Narik’ke:
– Bizim bir ulumuz boluyak. Ot bolup canıyak, eceli de suvdan boluyak diydi.
Hakikatten de Menlisılüv avır ayaklı eken. Toktamay col ketediler. Künler, aylar geşip ketedi. Bir kün kula tüzde bikesi loksa bolup bir ul tabadı. Baladı cuvmaga suvları cok eken. Narik arabadan tüsüp suv izlep cüredi. Karay karay bir mal tuyagı şukırında toplangan bürtüküy suv tabadı. Balasın kuşagına alıp ol yerge aketedi de onı so suvmunan cuvup baslaydı. Baslaydı da balasının bir ayagının ökşesi birden cerge tiyedi. Balanın ökşesi tiygen yerden birden Hak tarafından şapdırılıp suv şıkbaga baslaydı. Baladı tertemiz etip cuvadılar. Cavlukları bolmaganı üşin arabadın işindeki cünge orap kundaklaydılar. Narik bek kuvanıp balasına karap karap toyalmay: “Batır balam batır cün cabınıp catır, ulumdun atı Şora bolsın, Batır bolsın” diydi. Sondan son özleri de barıp so suvda cuvunadılar. Cengillesip arabalarına minip gene colga tüsediler. Kete kete kecenin bir şagında üyken bir avulga baradılar. Baradılar da bir azbar kapısın kagıp:
Berözovka (Krasnoşçökovo rayonı)
MY undefined Berözovka (Берёзовка) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Krasnoşçökovo rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1318 kişi.
Şora Batır Destanı
"Nogay Tili" sitesinde tapılğan destan
O üynin iyesi bek mert bir kisi eken.
– Keşte kelgen siz caksı. Koş-sepa keldiniz buyrırınız! dep olarga azbardın kuvusundakı bir göz kümaledi körsetip:
Dve jenşçinı
Dve jenşçinı (Две женщины) — 2014 s. çıqqan Rusiyenıñ filmi, rejissör – Vera Glagoleva.
Şora Batır Destanı
"Nogay Tili" sitesinde tapılğan destan
– Barınız mine nav salkın üyde kalınız diydi.
Narik, karttın bu üyinde bir eki kün konganson üşinşi küni ketiyik bolıp arabasın cüklep baslaydı. Kart da camige namaz kılmaga ketken eken. Kaytıp kelse ne körsin! Narik’din arabasın cükliyatırganın körüp:
– Narik kardaşım sen netibyatırısın dep soraydı.
– Ey acakam! Bir kün misapir eki kün misapir üşinci küni ket kapir derler. Eki künden beri aşap işip cattık. Alla binbir bereket bersin sav bolınız! Endi ketip bir nasibimdi kararman taa diydi.
– Kayda ketyekensin kardaşım? Bundan da üyken kısmet bolameken, otır kal mında! So otırgan üy saga anamdın sütindey halal bosun! Cas balan bar onumınan kayda ketersin, dep aytadı.
– Savbol acakam bolmaz. Men mında kalsam han menim mında yerleşkenimdi esitir, adamların ciberir de seni cezalar diydi.
– Kaysı han kardaşım? Kökişli Tama o senin korkkan Kazan Hanının topragı tuvıl. Onın mında ökümü cetbez. Bu yer Kırım Hanlıgının topragı boladı. Sonı aytayım; sen heş korkba. Ene azbar tolı malım bar. Saga bir sıyır da beriyim, sav da sütin iş. Sen de maga ırgatlarımdın üstinde bas-köz bolırsın. Kelin da üy işine kömek eter diydi.
Sonımınan Narik, karttın üyinde kuvana kuvana otırgan. Bek şalışkır em bek tertipli bolgan. Şora’dın artından bir de kızları bolgan. Onın atını da Kanıbek ataganlar. Üydün iyesi kart Narik’di öpöz kardaşınday süyedi eken.
Künler aylar seneler suvday agıp geşken. Şora da bek bir cigit bala bolıp ösgen. O zamanları köydün tanaların bakbaga ayırı şoban bolmaganı işün ballar bagadı ekenler. Şora da özinin bir tanasını karttıkılarga kosup köydeki baska ballarman barabar bakbaga kırga ketedi eken. Kündün birinde üyle vaktı ballar şölde tana bagıp asık oynap otırgan vakıtta bir taylı biye minip:
– Alla misapiri alasız ba dep canlarına bir sopakay keledi.
– Koş-sepa keldin sopakam buyır diydi Şora. Ondan son cuvırıp barıp ballardın tayakların toplap basların birbirevüne baylap üstine bir şepken cavıp bir terme yasaydı.
– Kel kölgege otur sopakam, Yaman arıpsın. Mınav kölgelik astında bürtüküy tınıslanırsın diydi.
– Savbol ulım! Sen bek epli bir bala ekensin dep sopakay kölgelikke kiredi. Şora da tutas ballardı basına cıynaydı:
– Bizge Alla misapiri keldi. Erek yerden kelipguy. Onı sıylamak kerek diydi. Sondan son bir balaga:
– Senin onbeş tanan bar, akel birevini soyayık da sopakaydı sıylayık diydi.
– Men babamdan korkarman dep cavaplaydı aytganı bala.
– Sopakay buyur kel sıpraga otur asımızdı işeyik diydi. Bütin ballar da sopakay man barabar sıpraga oturup karınların toyuradılar. Sondan son sopakay bi duva okup:
– Ey ballar! Meni sıylaganınız üşin sav bolınız. Col colşıga yaraşır colşı da colga yaraşır derler. Men de colıma karayım endi.
– Aşe sopakam anyerdeki avuldan geşiyek bolsan avırsınmasan minav tanadın kalgan yarısın salayım atına alıp ket onı da babama ber, akşamga seni sıylar. Babamdın atı Narik dep aytadı Şora.
– Bek aruv ulım. Sal aketirmen diydi sopakay.
Belmesövo
MY undefined Belmesövo (Бельмесёво) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Barnaul şeer bölgesinda bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1778 kişi.
Şora Batır Destanı
"Nogay Tili" sitesinde tapılğan destan
Ondan son Şora tanadın etinin kalgan yarısın sopakaydın atına baylaydı. Endi sopakay atına miniyek bolayatırganda ballarga aylanıp:
– Ey ballar! Sizge bir oyun üyreteyim me dep soraydı.
– Mine men so belimdeki kılışımdı minyerge kadayım. Siz bariniz onun şetinde artınız man aylanıyak bolup turınız. Men “aylanınız” dep bakırganda aylanıp baslanız. Kaysınız sonun üstüne kelip catsa so kılış mınan anav tay onın boluyak diydi.
Ballar artlarıman aylanıp tonkayadılar. So vakıt sopakay kılışın koynına saklap onın yerine bir tayak kadaydı, üstüne de şepkenin cabadı. “Aylanınız” degende ballar aylanıp cuvruklap kelip şepkendin üstine catyak boladılar. Kelediler amma hepsi korkudan toktap kaladılar. Sade Şora birşiyden korkbay şepkenin üstine cuvırıp catadı.
– Apperim Şoram! Boluyak bala bogından belli bolır derler. Sen batır boluyaksın. So kılışman tay seniki. Amma şimdilik sen taa bek cassın. Vaktı zamanı kelgende bunlardın ekövünü de akelip saga teslim etiyekben, so küngeşiym maga amanat diydi. Savlık man kalınız dep şorşup atına minip ketedi. Kete kete akşam basta Narik’din üyin tabıp baradı.
– Narik, Narik! dep bakıradı.
Narik üyünden şıgıp karaydı. Kasındakını birövge usatsa da kim bolganını şıgaralmaydı.
– Koşgeldin, kusura kalma sen menim atımdı bilesin ya… İşgerge buyır etgen son kayır ma dep soraydı.
– Kayır kayır! diydi sopakay. Mında kelmez burın tömen betteki şöllikte tana bagıp cürgen ballarga coluktum dep ballardın özünü sıylaganın uzun uzun anlatadı.
– Ay Narik so yerdeki cigit bala senin ulın eken. Tanadın da kalgan yarısın atımdın üstine salıp sizge ciberdi diydi.
– Ay Narik menim üşin kazan asıp zahmet etbeniz. Men sade senimen bir körisip tanısmaga keldim diydi.
Narik men bikesi:
– Bolmas kaş men endi keteyim. Savlık man kalınız diydi, kalmay atına minip şıgıp ketedi. So arada Şora kırdan kaytıp kelip:
– Aka, aka dep bakıradı. Mında bir sopakay keldi me dep sorap men oga tanadı soyıp yarısın ondan sizge cibergen edim dep aytadı.
– Keldi keldi. Bek aruv etkensin dep barıp Şora’dı alıp kuşaklap süyedi.
Kün artından kün kuvar ay artından ay kuvar degenler. Seneler geşken. Narik özin toplap mal-mülk cıygan. Şora da on dört on bes yaşlarına kelgen. Künlerdin birinde sopakay mingen atına baylap arüv bir attı ceteklep akeledi:
– Narik Narik! Şora üyde me dep bakıradı.
Narik:
– Buyır sopakam üyde, kel işkerge kir diyatkanda sopakay oga:
– Ayt Şora’ga maga bir tasma tabıp akelsin diydi.
Şora da bir tasma akelip sopakayga beredi.
– Mina ulım! Sen endi vaktı-kemalına erdin. Al saga amanatındı akeldim diydi. Şora kuvana kuvana tasmadı alıp arüv attın moynına baylap: “Bunın adı Tasmager bolsın!” diydi. Ondan son sopakay kılışın şıgarıp Şora’dın beline kuşandırıp turup:
– Endi ulım eş korkbadan kayerge canın tilese so yerge ket dep arkasından bir kere sıypalap savlukban kal aytıp kelgen atımınan kerisin geri kaytıp ketedi. Sondan son o sopakaydı bırtta heş körmeydiler.
So aralar hanlık askerlik işin her yakga habar cibergen eken. Şora Narik’ge barıp:
– Aka men de askerlikke yazılayım diydi.
– Sen taa vakıtına kelmedin ulım. Vakıtı zamanı kelgende seni kaldırmazlar diydi Narik. Şora akasının aytkanlarına razı bolmay ketiyekben şa ketiyekben dep üsteley beredi.
– Balam ketsen ket taa kayteyik aşe? Bar ket aşe colın aşık bolsın! diydi akası.
Şora zavklanıp kuvanıp agıldan Tasmager atını şıgarıp aruv etip iyerleydi. Ok sadagın, atkışın alıp anası azirlegen torba man aslıgını moynına iledi. Sopakay bergen kılışdı kuşanıp atına mingen son:
– Savlık man kalınız! Onlar meni almıyak bolsalar da men tabarman bir yolunu dep şıgadı. Kete kete akşam basta kışlaga barıp yetedi. Kışladın bir kuvusunda bir takım biylerdin talimdi bolup otırganların köredi. Kaslarına barıp:
– Keşte kelgen sen yakşı. Netip cürüsün biyerde Şoram? dep soraydı.
– Askerlikke yazılmaga keldim bey akam! diydi Şora da.
– Yaşa ulım, yalınız sen taa bek cassın.
– Cas bolsam da üyken adamlardan kalmam dep aytadı Şora. Konuşganı bey de:
– Onday bolsa kane köreyik! Seni bir sınap karayık. Atkışındı kolına al da tart sondan ogın man kışladın argı yagındakı kazıkka at.
Şora atkışından sozıp cibergende ogu kazıkdı tesip artındakı kaya taska baradı da onı ekige caravuyadı. Bonı körgen beylerdin işinde bek de kırlı bolmagan Aktaşlı Ali bey degen birevünün cüregi birden “şuv” etedi. Şünkü seneler avel oga bir palcı: “Kara sak bol. Şora degen birövü tuvuyak, bek bir batır cigit bolup ösüyük. Sen so Şora Batır’dın kolından ölüyeksin” dep pal aytkan eken. “Palcıdın aytkanı so bolmagayedi” diydi özü özine. Diydi amma onın işine bek üyken bir telaşe tüsedi. “Kaytip kutulur ekemen sondan?” dep uzun uzun oylanadı.
Aradan bir yıl keşedi. Şora hakıykatten bek batır bir asker boladı. Namı bütin hanlıklarga celdey cayılıp ketedi. Künlerdin birinde Şora Batır anasını, akasını, kızkardaşı Kanıbek’di em balalıktan oynasıp-külüsüp barabar öskeni arüvü Altın kızdı bek sagınadı. Beylerdin kasına barıp:
– Bey agalarım! Men anamman akamdı, avulumuzdu bek sagındım. İmkan bar bolsa sizden izin tilep keldim dep beylerden bir aylık üşin ızın alıp colga şıgadı.
Şora kete tursın Aktaşlı Ali bey özinin cigit askerlerinden onavın bir avlakga şakırıp olarga:
– Şora’dın aldına şıgınız! Sogunuz, sopalanız arüv etip. Yalınız öltürmey colından keri kaytarınız. Bir taa sizge şalım satbasın. Aklını bir basına toplayık sonun dep Şora’dın artından ciberedi. Aktaşlı Ali beydin askerleri coldu kıskartıp atların şavıp Şora Batır’dın geşiyegi colda bir şayırga barıp pısıp otıradılar. Bir zamandan son Şora Batır’dın:
Ay tuvgan yer tuvgan yer Anam babam turgan yer Sınır boyı eki hanga Kazık bolıp turgan yer
Togayları tösektey Terek dalı besiktey Oynap külip ösken yerim Cayrap catkan şeşektey
dep cırlay cırlay kelyatır eken. Birden Ali beydin askerleri aldına şıgıp “tokta” diydiler. O toktamaydı. “kayt” diydiler, kaytbaydı. Sondan son baslaydılar yaman yaman laflar aytbaga. Şora Batır kene indemey colına devam etiyek boladı. Atlarına atlanıp artından yetediler. Kamışgılıyak bolup ortalarına alıp dögerek boladılar. Şora Batır kümüsten kılışını kınından suvırıp şıgaradı. Askerlerge kollarını bile kötermege pırsat bermey toguzavının basını şavıp aladı. Onıncısını da mısıktay etip celkesinden ıstap:
– Sizdi kim ciberdi? Şalt ayt! Aytbasan senin de basını uşırırman dep cekiredi. Bagışlanma tilep korkısından kaltıragan asker:
– Bizdi Aktaşlı Ali bey ciberdi. Onın adamlarımız dep aytadı sesi dirildep.
– Seni bagısladım amma bir taa karşıma şıkba. Bar ket Aktaşlı Ali beyine körgenlerindi ayt. Bundan son maga sizdey şapkınlardı cibermesin dep askerdi taslap ciberedi. Şora Batır’dın özü de Tasmager’ine atlanıp tagı da cırlay cırlay avulunun colın tutadı.
Askeri Ali beyge kaytıp baradı. Körgenlerini, bolup keşkenlerdi, Şora‘dın degenlerini birley birley aytadı. Bunı esitken son Ali beydin cüregine taa beter korku tüsedi. “Şora Batır şıgıyak degen ediler. Endi şek şüphe yok Şora Batır bu. Bunu bir ebini tavıp öltürmeli” dep oylanadı. Ertesi küni askerin canına alıp Kırım’dın hanına baradı. Bakıl etip hanga sonday dep aytadı:
– Sıylı başlı hanım! Kazan handın ulın öltürgen son senden soramay sokbay ızınsız senin hanlıgında, Kökişli Tama’ga kaşıp kelip kongan Narik degen bir hayın bar. So Narik onca yıl bolmasına karamastan şimdige diyim eş bergi bermey malın-mülkin cıyıp kününü kün etedi. “Hayından hayın tuvar” derler; bu kelmeşikdin özine usagan Şora degen bir ulı bar. Kulagına şalınganı bardır bek bir şapkın cigit. Birevdi dakbaydı. Bu cigit bıltır kışlaga kelip talim almaga başlagandan beri askerler üykenlerinin sözlerin tınlamap basladılar. Barısı onın artından iyerip bas kötermege avaslar. Mina tek tinevin menim en güvengenim askerlerimden toguzavının basını kıyıp, onıncısın taslap maga katı katı sözler cibergen. Menim aytkanıma inanmaytagan bolsan özün bir soraştırıp kara.
– Saga ne dep aytkan dep soraydı han.
– Neler aytmagan hanım. “Siz ordularınızdı zapt ete almazsınız, men zapt etermen” dep aytkan Bizim en güvengen askerlerimizdi “şapkınlar” dep karalagan degen Ali bey. Han askerge karap:
– Onday büyik hanım dep cavap beredi asker.
Ondan sora Ali bey sözüne devam etip:
– Sıylı hanım, bu Şora basımızga bir iş şıgarıyak. Eger bunun aldın almasak babası Narik’dey bizim basımızga bir bela akelmese arüv birşiy. Bir şaresin karamak kerek. Söz sırası kelgende sonı da bildireyim dedim hanım. bu Şora’dın Tasmager degenleri bek yaman yakşı bir ciyren atı bar. O at saga layık. Emir ber, onca yıldır bergi bermey yaşaganı üşin men ertenden tezi yok so Narik men ulu Şora’ga bir oyun oynatayım. Olardın so Tasmager degen ciyrenini alıp keleyim diydi.
Bonlardı esitken han Ali beyge karap:
– Kırkavımızga kırk kısrak tabıyaksın em şalt man şalt kırk türli as asıp bizdi sıylıyaksın! dep cekirgen. Narik’ke semiz semiz koyların soydurtgan. Şora’dın anası Menlisıluv’ga kökrekten ketmez yaman yaman laflar saydırıp kazan kazan aslar astırıp sıpra saldırgan. Kızkardaşı Kanıbek’di kasına şakırıp arakıman bal kuydurgan. Aldılarına salıngan heş birşiyge de tiymegenler. Ondan son Narik’ke atların akeldirip aralarından Tasmager’di saylap algan. Atına atlanıp kamışkıman Narik’din basına közine dahlep bakıra şakıra adamları mınan şıgıp ketgen.
Şora’m Şora bolmanda Şompayıp atka mingende Aktaşlı Ali bey Cavurunu menli bey Cav körgende deli bey Şekeleri şiliktey Atkan okı bilektey At beline mingen bey At beline mingende Aluv almaga şıkkan bey Aluv almaga şıkkanda Eldin şeti Narik dep Kart Narik’ke kelgen bey
Bizge aman bermey turdu Kamışgısın sallap vurdu Bas-közine kart Narik’din Dahleyberip sogup turdu
Azbardakı koylarımdan Semizlerin soydırttı Anan Menlisıluvga Kazan kazan et astırıp Kırk türlü as pisirtip Sıralar sıpra kondırttı Kızkardaşın Kanıbek’ke Bardakların tolturtup Arakı balın kuydurttu
Kırk yemekten yemedi Arakı balın işbedi At üstünden tüsbedi
Argımaktan altav berdim almadı Gebeden yedev berdim almadı Celcetbez’di cetip berdim almadı Kuscetbez’di koşıp berdim almadı Tuyagı bagardı tüyep berdim almadı
Dört tuyagı togalı Mannayı ayday tamgalı Kuyrıgı calı kınalı Torudu berdim almadı
Eriskende tav bızgan Şabışkanda cav ozgan Öneri men cılkıga bitkisiz Kulagına kamıs boylap cetkisiz Tuyagına şöyun collar tütkisiz Ayakları kaytanday Cuvırganı şaytanday Tasmager senin atındı Tartıp alıp ketti bey
Kartlıgım karsı aldıma kelgende Caslıgım basımdan ötgende Kamışgısın duv basıma tarttı bey Kılışın kıl moynıma attı bey
Anan Menlisıluv’ga Kökrekten ketbez sözler ayttı bey Kızkardaşın Kanıbek’ke Temirden suvık sözler etti bey
Şoram Şora bolganda Şompayıp atka mingende Sadagınga bolat kılış salmasan Şırıldatıp kan öşimdi almasan Arslan ulı Beygazi Onın ulı Er-Tölek Onın ulı Narik’ten Sen ul tuvmay kız tuvdın
Bu sözlerdi esitkenimen Şora şalt man şalt babasının kasına barıp aşuv mınan sonday dep tolgaydı:
Şoran Şora bolmanda Şompayıp atka mingende Kart babama Narik’ke Kelmes korlık ketirdim
Tez tez üyge keteyim Celcetbezge mineyim Aldasmanım alayım Avıma tartıp baylayayım Ak kılışım alayım Aş belime tagayım Ak kürevkem alayım Önşen etke kiyeyim Aktaş’tın öktem etken beylerin Barıp kuvıp ceteyim Şortlap ayagın keseyim Tuvram tuvram eteyim Tuvralgan ettey tuvrayım Bölik bölik eteyim Börtken koyday kırkayım Böridey alıp cırtayım Börktey alıp kiyeyim Aşuvın ondan sorayım Bo degenim etbesem Mıradıma cetbesem Narik ulı men Şora Anamdan aram tuvgan bolayım
Bulardı ayta ayta Şora Batır Yaman kızdı kızardı Yaman kattı bozardı Bugızlandı bosandı Buzday temir kursandı Celcetmez’di cetip ketti Kuscetmez’di minip ketti So ketüvmen men kete ketti Ögiz Töbe’ge barıp yetti Yöney baydın curtına Ali beyge barıp cetti
Şora Batır’dın toz duman köterip azbar kapısına kelgenin körip Ali bey onı kapı aldına şıgıp karşılaydı. Şora Batır atların toktatıp Kuscetbez’din üstinden tüsbey turup Ali beyge solay tolgaydı
Salam aliykum Ali bey Cavurunu menli bey Tasmager atımdın basına Kalay sıydı noktanız Aytısıyak toktanız
Aktaşlı Ali Bey At beline mingen bey Menim atam Narik’din Otavına tüsbedin Arakı balın işbedin Kırk kazan astırıp kırk yemek Pisirtken son cemedin
Ey bey ulı Ali bey At üstünden cekirip Aluv tilep turgan bey Tasmager menim atımdı Tartıp alıp mingen bey Bey uvulu men saga Celcetbez’im bereyim Kuscetbez’im bereyim Kara künde canında Can saklavın bolayım Saga savluk tiley tiley Cav aldında öleyim Arüvlik minen aytayım Men öfkemden kaytayım Ber Tasmager’im kaytayım Atımdın basın tartayım Calbarıp saga aytaman Aytkan sözime kelsene Tasmager’im bersene
Şora’dın caksılık ban tilevine Ali bey öktemlik etip bulay tolgaydı:
Men mendirmen mendirmen Can kutarmas erdirmen Kan tasbalı bu künde Tasmager’indi bermem men
Atındın basın tartıp ket Ekidi berip birdi almak Senin işin tuvuldur Boş boşına kasımda turma Tasmager’di alırman dep Eş te turma ket avızındı kurıtba
Bunday aşuv laplardı esitken Şora Batır Ali beyge kızıp naday tolgaydı:
Ey Aktaşlı Ali bey Cavurunu menli bey Koy körgende taşkan bey Cav körgende kaşkan bey Kapayıp kökke kongan bey Köşerli tavga köşgen bey Bet-benizi tongan bey Halkdı cılatıp ongan bey Bonı kalay ödersin
Aktaş’tan atlanıp Bizim atay Narik’ke Konaklıkka bargansın Kamışgındı sallay sallay Atam menim Narik kartdın Basına basına şalgansın Bonı kalay ödersin
Kazan kazan et astırıp Anam menim Menlisıluv’ga Kökrekten ketmes laplar aytkansın Onı kalay ödersin
Arakı balın kuydurtup Kız kardaşım Kanıbek’ke Temirden suvık sözler aytkansın Bonı kalay ödersin
Aydap barıp cılkı işinde kirgensin Tasmagerim’di tartıp alıp Üstine sekirip mingensin Aytılmaz sözler aytıp Anam akam kardaşıma Toz şıgartıp şıgıp ketkensin
Ey bey ulı men senden Bir tileymen bermeysin Eki tileymen bermeysin Köp tileymen koymaysın Balşıbının öltürmey Balın kalay aşarsın Atımdın basın tartbıyakban Ali bey Men bu yerden sogısbadan kaytbıyakban Ali bey
Sondan son Ali bey Şora Batır’ga bunday tolgaydı:
Köşerli tavga şık Şora Körkindi sen köreyim Kök köylegin kiy Şora Önerindi bileyim Köşerli tavdan artılma Ali beyge katılma Köşerli tavdan artılsan Ali beyge katılsan Ölgende yaman ölersin Kara cerdin tübüne Bir coklavsız ketersin
Çeremhovo
MY undefined Çeremhovo (Черемхово) - Rusiyeniñ İrkutsk vilâyetinde bir şeer. Çeremhovo şeer bölgesinıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 50 154 kişi.
Küstendil vilâyeti
Küstendil vilâyeti (Област Кюстендил) — Bulğaristaniñ bir vilâyet. Paytahtı — Küstendil.
Şora Batır Destanı
"Nogay Tili" sitesinde tapılğan destan
Şora:
Ey bey ulu Ali bey Taskan suvdan deli bey Kaf tavınday könilin El işinde sıylı bey
Saklavım menin sandır dep Köp maktanma Ali bey Saklavın senin san bolsun San cetmegen köp bolsun Sen saklavdan köşersin Tasmager’imden tüsersin
Tasmager’imdi alırman Sendey şaşpav beylerdi Sapaldas pan kolga alıp Kılışım man conarman
Sondan son Ali bey men Şora Batır Köşerli tavga baradılar. “Atısayık ba tutısayık ba?” dep soragan son Ali bey: “atısayık” degen. Sora Şora Batır:
Yaş soraştı beyminen Atısbaga yaymınan Yaş üykeni bey boldı Beydin sozup atkan okı Şora’dın iyer kasına kadaldı Narik ulı Şora attı Omrav yarıp ok tiydi Şalım satkan Ali bey Bir ögizdey ökirip Onkasından cıgıldı
Ondan son Şora Batır ırgagı man Ali beydi atının üstünden tartıp alıp cerge tüsürüp kılışı mınan gevdevsin kırk tuvrap basını şavıp aladı. Tasmager’ine atlanıp Kuşcetbez men Celcetbez’di cetip Kökişli Tama avuluna tamaan aydaydı. Colda sandıraklaganday etip özü özüne sonday söyleydi:
Aktaşlı Ali bey ölgen kün Ak davıtgay üyken kölü bülgen kün Takıya börkim sıngan kün Şölde aksam bolgan kün Bulganıp öris etken kün Karip atam kart Narik Kagay sarda katkan kün Kandavızım kozgalma Kayratlı künde ilermen Cas cüregim tebinme Caksı tilek tilermen Kılışım kından köp şıkba Kızıl taska bilermen Anam karip munayma Elimdi kölge etermen Ak Altın’ım munayma Kavgalı künde yetermen Alganşıgım kürsünme Kumideki babana Bölek savkat etermen
Anav kara körüngen Karakus kara tuvıl ma Han kazagın öltürgen Kademsiz Şora tuvıl ma
Kademsizdi katı kayrap ciberdik Bu yazuvdun boyunda Kara öltürgen karalmaz Töre öltürgen tutulmaz Menim ulum er Şora Bu Kırım’dın işinde Kayda kaşsa kutılmaz
dep aytıp pitirgen son Şora Batır kelip akasına sonday tolgaydı:
Al al atam al atam Atlardın başın tut atam Ali bey bugün ölgende Senin yüzin külgende Basın şavıp kakkanda Irgagıma takkanda Atlarımdı ceteklep Kuvanıp üyge kaytkanda Tav işinden keşkende Serin bir cel eskende Caslıgımdı esime tüsürdüm Şölde şoray cürgenim Asık oynap cürgenim Boz at tana bakkanım Şayırlıkta catkanım Aksam künes batkanda Yıldızlar cayrap catkanda Ballarga ertek aytkanın Sızılıp tanlar atkanın Kuvanıp üyge kaytkanım Aklımdan ketbiyek Şimdi kene kaytaman Sizdi mugaytıp aytaman Bu kelişim son keliş Ketsem bir taa kaytamam Kara öltürgen karalmaz Akam saga aytaman Şoran Kırım’da kalalmaz
Kayda keteyim dep cürgen künlerde bir catkanda tüs köredi. Tüsünde Kazan’ga bargan boladı. Sondan son Şora Kırım’dan kaşıp bas tasalar işin Kazan’ga ketüvge bel buvadı. So oymınan akasına kelip bulay tolgaydı:
Al al atam al atam Al savlık man kal atam Aktaşlı Ali beyin öltürdüm Basıma ketmez korlık keltirdim
Kazan degen el bar dep Bas tasalar yer bar dep Kaznalı Kırım’dı kaldırıp Men Kazan’ga barırman Halkına yardımcı bolurman
Men Kazan’ga bargaşiym Kan cavmasın kar cavsın Men Kazan’ga bargan son Kar cavmasın kan cavsın Men Kazan’ga barırman Kazan’dı kazak almasın Aydap colga salmasın Taktasın otka cakbasın Tasların suvga atbasın Altmışka kelgen kartların Top aldına salmasın Kün körmegen arüvşeler Kazak’ka kelin bolmasın Men Kazan’ga barırman Kazan batırı bolurman
Bar bar balam bar balam Barganda baktın aşılsın Kazan elinin kapısı Künnük yerden aşılsın
Dokız ay on kün kötergen On ay on kün emizgen Tartbalı besikke tayangan Tan manı man uyangan Tün uykusun dört bölgen Seni bavırına bastırıp Ayrı emşekten süt bergen Menlisılüv anana Ugray berip ket balam
Anasına baradı. Şora’dı kasında körgen Menlisılüv:
Ketbeş balam ketbeş Bu terslikdi etbeş Kartayganda atandın Belin yaman bükbeş Karıp anandı karlendirip Kökreklerin sökbeş Kanibek degen kızkardaşın Köz yaşların tökbeş
Şora anasına:
Al al anam al anam Al savlıkban kal anam Dokız ay on kün kötergen On ay on kün emizgen Tartbalı besikke tayangan Tan manıman uyangan Tün uykusun dört bölgen Tartıp sütin emgenmen Men bavırına bastırıp Can cüregine singenmen Bugünki halımdı körsene Sütün halal etsene Men keteyim anayşıgım Razılıgın bersene
Bonı esitip anası sonday tolgaydı:
Bar aşe balam bar balam Barganda baktın aşılsın Kazan elinin kapısı Künlük yerden aşılsın Kel balam seni süyeyim Sütüm halal eteyim Basın közin sıypalap Ogırlı collar tilep kalayım
Ondan son kızkardaşı Kanibek cuvırıp üyden şıgadı. Akasını kuşaklap solay tolgap cılaydı:
Tasmager atına mingensin Kuyrıgı man calının Cibeklermen tüygensin Akam kayda ketesin
Ok yayındı takkansın Ok batpagan küvendi On omızına salgansın Akam kayda ketesin
Bolat kılış baylanıp Kırım’dı ters aylanıp Karabaş süngin köterip Akam kayda ketesin
Oyalı şepken kiygensin Ok sadagın ilgensin Sol kolında kuş tutup Akam kayda ketesin
Kartayganda anav atamdı Cılatıp kayda ketesin Kanibek süygen kardaşın Kimge amanat etesin
Posölok VI Kongressa Kominterna
MY undefined VI Kongressa Kominterna (VI Конгресса Коминтерна) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Rubtsovsk rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 196 kişi.
Perehod tovarişça Çkalova çerez Severnıy polüs
Perehod tovarişça Çkalova çerez Severnıy polüs (Переход товарища Чкалова через Северный полюс) — 1990 s. çıqqan ŞSCBnıñ filmi, rejissör – Maksim Pejemskiy.
Şora Batır Destanı
"Nogay Tili" sitesinde tapılğan destan
Tasmager’ime mingenmen Kuyrıgın calın tüygenmen Toz konmasın degenmen Okım yayımdı takkanman Ok batmagan küvemdi On omızıma salganman
Cavlar körip kaşsın dep Bolat kılış baylasam Kırım’ga karşı aylansam Kara baş süngim köterip Oyalı şepken kiyip Sol kolıma kuş tutup Kaznalı Kırım’dı kaldırıp Yetmiş şakırımlık Kazan’ga Kömek etbege baraman
Men Kazan’ga bargaşiym Kan cavmasın kar cavsın Men Kazan’ga bargan son Kar cavmasın kan cavsın
Guadalahara
MY undefined Guadalahara (Guadalajara) - paytahtı Mehikodan soñ Meksikanıñ eñ balaban şeeridir
Şora Batır Destanı
"Nogay Tili" sitesinde tapılğan destan
Şora şıgıyak bolganda babası Narik oga sonday dep ögüt beredi:
Bay terekdin şaykalması celdendir Kart terekdin şart sınması beldendir Törelerdin keşinmesi eldendir Ak kiyikdin cuvırması meydandır
Aptal bolsa at da cav Kıtımır bolsa kurtka cav Catagan bolsa ul da cav Kezegen bolsa kelin cav Oynak bolsa kız da cav
Dumanlı kün tülki ozar Boranlı kün türlü ozar Bek bezengen toyda ozar Belgili arüv künde ozar Kodalak arba col bızar Caman bike üy bızar
Küşim bar dep maktanma Küşin keter kün bolur Malım bar dep maktanma Malın piter kün bolur Tuvganman dep kuvanma Tuvgan ölgen kün bolır Keşken canın cerinden Kutılmastay kün bolır Bir özinden başkasın Könilge almaz kün bolır
Körgen yerde köz kalır Cürgen yerde ız kalır Kardaş ölse kar kalır Sırdaş ölse sır kalır Oynaş ölse tul kalır Kimdi süyse sonı alır Cigit ölse namı kalır Atı ölse nalı kalır Bayıgan ölse malı kalır Mal artından köz kalır Kalganlarga kavgaga Altın kümis tal kalır
Ecel cetbey ölim yok Ölim emirin bilim yok Ecel cetip ölgen son Eş birevge kalmak yok Bu dünyaga kelgen son Ölmey kalgan birev yok Ecel cetse emel yok Kutılmaga temel yok Cılasan da payda yok
Biken kalsa bay tabar Kızın kalsa yar tabar Ulın kalsa mal tabar
Mingen atın bos kalsa Minmege er tabılır Kiygen tonın bos kalsa Kiymege er tabılır Ketgenge ne tabılır
Aytkanımdan şıkba sen Akşam şaktan atlanıp Cargalık tavdan ötbe sen Kazan’dakı Kazı Giray handın Sarayı aldından keşbe sen Suvsaganda car boyından işbe sen Kazan’dakı kartlardın Tilegin keri kakba sen Birevdin buşıgın kördim dep Cılanday barıp şakba sen Kazan elde han bolsan Habarın elge dan bolsa Kartayganda atandı Bir yoklamay koyma sen Yer tabalmay şegişsen Sali karttı kara sen Senin ulın bolaman dep Selamımdı ayt oga sen
Sali kart saga col tabar Col tapbasa yer tabar Yerlilerden er tabar Dostlaşıp senimen at şabar Ketsen ulım atlan ket As aşamay suv işbey Keşe kündüz yuklamay Seni sagınıp beklegen Altın arüvine ogray ket
Şora Batır akasının aytkanların tınlap anası man akasına, kız kardaşına savlukban kal aytıp sonday tolgaydı:
Savlık man kal can akam Aytkanların bek arüv Kulagıma küpe etermen Sali kartdı tabıp men Selamındı aytarman
Men Kazan’ga bargan son Han bolmaga barmayman Bey bolmaga barmayman Han etseler eş bolmam Bey etseler eş kalmam
Savlık man kal anayım Savlık man kal kardaşım Men Kazan’ga bargan son Yıldızlar bolır yoldaşım
Şora Batır atına atlanıp komsu avuldakı alganşıgı Altın’ga savlukban kal aytıyak bolup colga şıgadı. Uzaktan Şora Batır’dın keliyatırganın körip Altın kuvanıp Şora’dı sonday takmak man karşılaydı:
Anav şayır mınav şayır arasından Duman şıgadı budak budak Şoraşıgım keliyatır oga kuvnak Şoraşıgım at bereyim ton bereyim Ak şal atın iyerin salıp mingizeyim Tülki tonın özim ıslap kiygizeyim Gül terekdin salkınında catgızayım On parmagım şartaş etip oynatayım Şinatayım sakız etip şaynatayım
Şora süygeni Altın’dın cırın cüregi carılganday bolıp tınlasa da oga sonday diydi:
Al ak Altın’ım arüvim Al savlık ban kal arüvim Aktaşlı Ali beydi öltürdüm Basıma ketmez korlık ketirdim
Minmege bersen tülpar ber Şapkan saytın yorılmaz Kiymege bersen küve ber Tartkışlasam cırtılmaz Süymege bersen süygin ber Şoran seni mıtalmaz
Kazan degen el bar dep Baş tasalar er bar dep Kaznalı Kırım’dı kaldırıp Seni arüvim mugaytıp Men Kazan’ga baraman Kazan’da batır bolaman
Aydın anası deniz bolur Tınıp turgan kölden son
Kara laşin o ayvan Ne kumsagan ne yegen Edil’den köp şöplegen Kazı mınan kuvdan son
Biydayak kus o ayvan Zarnap kökke şıgalmaz Şekke pitken eki ölen Cavın cavıp ketken son Egirsektey oralıp pitgen kök oray Baylardın iyti otlar maldan son
Şaşaklıktan biy sarkar Bay üyinden toy darkar Eki totay kızdan son
Törkinden kelgen bay kızı Tirkemege tana tapbaz Ayırı tuyak maldan son
Maktanşılık bolmaydı eken Davlet bastan taygan son
Batirşilik bolmaydı eken Eleslengen eki argımak attan son
Menaresi kökke yetken kök saray Karap bolıp keter eken Töbesinden ayunduruk sogup bızgan son
Kubursıgan şeşekey Kavrap keter solgan son
Cıltırap turgan kızıl cibek Şilte bolur tozgan son
Kubırsıgan arüvler Kurtka bolur ozgan son
Öptek aşamam nardan son Kaz aşamam kardan son Bayga barmam senden son
Küymenlesgen köp yaman Kotanlı koyga kol sozup Bek köp korlık tiygizir Sen arüvim ketgen son
Al ket meni Şoram ala ket Atın calına sala ket Artından sansız dabır kuvganda Aldından sarı sazlar buvganda Altın adlı arüvindi ırgagın man ilip Kurban etip şala ket
Şora elden şıgıp barayatırganda şeleklerin suv man tolturgan omızındaki kuyanaska ilip keliyatırgan bir kelinşekke uşıraydı. So kelin Şora’dın savıtlanıp baryatkanın körip solay tolgap soraydı:
Kara-kaska arüv atka oturup Kandavızga sansız yebe tolturup Mergenindi onlı-sollu teris ilip Ok batmagan küvendi On omızına astırıp Kara baş sünin köterip Torbaların ters ilip Oyalı şepken kiyinip Sol kolına kuş alıp Aş beline kılış tagınıp Kaznalı Kırım’dı kaldırıp Cargalık’dın boyımınan atlanıp Cav karşı aldına aylanıp Ekindiden el taslap Törem kayda barasın
Töre tuvıl karaman Egiz tuvıl daraman Avulumdu sorasan Kökişli Tama derler oga Ondan kelip baraman
Asılımdı sorasan Arslan ulu Baygazi Onın ulu Er-Tölek Narik ulu Şora’man
Barır yerim sorasan Yetmiş şakırımlık Kazan’ga Kara künde kuşanıp Kömek etmege baraman
Men Kazan’ga bargaşiym Kazan’dı kazak almasa Aydap colga salmasa Taktasın otka cakbasa Tasların suvga atbasa Altmışka kelgen kartların Top aldına salmasa Kün körmegen arüvler Cavga kelin bolmasa Kişkenekey balları Cılap özkis kalmasa
Kara kiyingen Kazan’dın Kalasının işinde Kapısının tübinde Taska sokkan Temirşigi bolurman
Solay etip Şora Kazan’ga barıp yetedi. Onı saray kızlarından birövü körip cuvurup han biykesi Süyimbike’ge barıp sonday tolgaydı
Kazan’dın saf oramın ötkende Saraydın karsı aldına kelgende Astındaki ciyren atı süründi Basındagı suvsar börkin tüsürdü Karkıraday kara aydarı köründü Ayday beti ala kökke atıldı
Sosu kelgen misapir Aktaşlı Ali beyin öltürgen Özüne ketmez korlık keltirgen Han yalalı kayratlı Şora bolganga usaydı
Şora Kazan’ga kirip han sarayına toktamay Kazan’dın bir şetinde yaşagan Sali degen kartga barıp bulay tolgaydı:
Ey Sali kart Sali kart Selam berdim sizlerge Selam berdim Sali atam Almaysın ma üyine Can avırıp sen meni Ala koysan üyine
Atam curtı Kazan’ga Kalabalık iş tuvsa Mıyıgımdı burarman Men cavlardı kuvarman
Sali kart:
Endigisi bu künde Doksandan toguz ötüp baraman Kim ekenin bile almay Şaşıp kalıp turaman
Asılındı aytsana Kim ekenin bileyim Üyime alıp kireyim
Şora Sali kartka sonday tolgaydı:
Men argınman yorgınman Ak sunkarday kırgınman Asılımdı sorarsan Ay tamgalı tamaman
Atamdın adın sorasan Arslan ulu Baygazi Onın ulu Er-Tölek Onın ulu Er-Narik Narik ulu Şora’man
Ondan selam aytaman Bu künimdü sorasan Soltan kölde yaşagan El kayırın aşagan Sali kart senin ulunman
Sondan son Şora Sali karttın üyünde toguz yıl yaşaydı. Bir kün Sali kart Şora’dı batirlerdin cıyınına alıp baradı em özü bulay tolgaydı:
Kimler yok ta kimler bar Bu cıyındın işinde Türlü türlü baylar bar Türlenmegen batır bar Kaban kölinde kamış bar Köl işinde tanış bar Tanış işinde Şora bar İnanmasan kara  bar Bondan ülken kala bar Kaban kölinde kulan bar Köl işinde cılan bar Cılan baslı duşman bar Sekerli kölde sunkar bar Suv işinde majar bar Majar basta İban bar Elden alım aldırmaz Iygi tuvgan Mamay bar Degerşigi yazıda Torbası man togayda Tentek köşken Nogay bar Handın Kamber ulu bar Özden bolsan oga bar Biyeler minip toy etken Tavda Kazı Mırza bar Şeşen bolsan onda bar Sarayda Kulınşak Batır bar Batır bolsan oga bar Şılbırlı süngi kolga algan Alınşak degen dosı bar Aga bolsan oga bar Kara süngi kolga algan Kapı avızına tayangan Sali’din ulu Şora bar Sınık süyem eli bar Arala kapıdın arasın İnanmasan kara bar