cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ayşe Seitmuratova
Balalığı ve yaşlığı
1944 senesi iyünniñ başında qoranta Özbek Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti Samarqand vilâyeti Hatırçinskiy rayonı Zirabulak stantsiyasına kelip tüşti. Olarnı yerleştirgen aranlarda evelden eşeklerni tutqanlar. Anası ve Ayşeniñ ağaları Lângar volfram maden ocağında çalışa ediler. Ayşe ise oğlan ve qız qardaşını baqa edi. 1953 senesi Samarqandqa yaqınca köçip oldılar. 1957 senesi Ayşe Seitmuratova Samarqand universiteti tarih fakültetine oqumağa kirdi.
1963 senesi oquşnı alâcı olıp bitirdi. Mektepte ve universitetniñ tarih fakültetinde assistent olıp çalıştı. Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ İlimler Akademiyası Tarih İnstitutınıñ aspiranturasına imtianlardan muvafaqiyetnen keçti, lâkin onı ne bu aliy oquv yurtuna, ne de Özbekistan İlimler Akademiyası Tarih İnstitutına qabul ettiler. Ayşe Seitmuratova Samarqandqa qaytıp keldi, ve aqşam mektebinde tarih ocası olıp, aynı zamanda belli bir saatlarda universitette çalıştı.
Qırımtatar milliy areketinde iştiragi
1965 senesi yazda qırımtatar teşebbüsçileri ŞBKF MK qabul odasınıñ müdiri Stroganov ile körüşti. Qırımtatarlarğa qarşı tam olaraq kim aqsızlıq köstere sualine Ayşe: "Birinciden, bu Devlet mudafaa komiteti tarafından mayısnıñ 11-nde çıqarılğan qırımtatarlarnı sürgün etüvi aqqında emir. Ekinciden, sizge daa nasıl şahıslar kerek- bizge Sovet akimiyetiniñ özü aqsızlıq köstere", - dep cevap berdi.
1966 senesi oktâbr 14 künü Ayşe Seitmuratova tutuqlandı ve Moskvağa yollanıldı. Anda Lefortovo apishanesiniñ taqiqat tevqifhanesinde tutuldı. 1967 senesi mayıs ayında qapalı mahkeme olıp keçti, anda RŞFSC Ceza Qanunnamesiniñ "Irq ve milletlerara duşmanlıq doğurması" 74 maddesi boyunca mahkeme işi baqıldı. Neticede, Ayşe Seitmuratova şartlı olaraq üç yıl apis cezasına mahküm etildi. O, ise mustaqil qırımtatar neşriyatı içün malümatnı toplanuvında ve darqatıluvında aktiv iştirak etmege devam etti. Bunıñnen beraber, Sovet akimiyetine yollanılğan narazılıq ve muracaat mektüpleriniñ metinlerini tertip ete, qırımtatar milliy areketi aqqında malümatnı yaza ve sovet uquq qorçalav teşkilâtları vastasınen bu malümatnı darqata.
1967 senesi 4 ıntıluvından soñ, ŞSCB-niñ İlimler Akademiyası Tarih İnstitutınıñ aspiranturasına oqumağa kire. 1971 senesi dissertatsiyanı qorçalamazdan bir qaç ay evel, Ayşe Seitmuratova kene tutuqlandı ve ÖŞSC Ceza Qanunnamesiniñ 191 maddesi ve RŞFSC Ceza Qanunnamesiniñ 190 maddesi boyunca 3 yıllıq apis cezasına mahküm etildi. Mordoviyanıñ Baraşevo ve Yavas lagerlerine yollanıldı. 1974 senesi azat etildi, ilmiy ve ocalıq faaliyeti aqqından marum etildi. O, ise milliy arekette iştirak etmege devam etti. Ayşe Seitmuratova Qırımğa çoq barıp kele edi. Qırımğa avdet etken ve yazılmağa ıntılğan qırımtatar qorantalarınıñ taqip etilmesi aqqında malümat toplay edi. Bu malümat Moskvadaki dissidentlerge yollanıla edi. Olar ise "Hronіki potoçnih podіy" ("Şimdiki vaqialar hronikası") adlı uquq qorçalav bülletenni çıqara ediler, şu bülletende Sovet devletinde insan aqlarını bozğan vaziyetler qayd etilgen.
Aktiv faaliyeti sebebinden Ayşe Seitmuratova Sovet devletini terk etmege mecbur oldı. 1978 senesi sovet akimiyeti onı psihiatriya hastahanesine qapatıp olur dep haber alğan soñ: "Men anda yavaş-yavaş ölmege razı degilim, men Qızıl meydanında alev kibi yanıp keterim. Menim coyacaq bir şeyim yoq, amma bunı yapmazdan evel, men bütün musulman dünyasına muracaat etecem ve Sovet devletinde musulman qadını nasıl etip yaşağanını añlatacam" - dep ayttı. Andropovğa yollağan bildirüvinde Ayşe hanım böyle sözler yazdı: "Sovet devletinde taqip etilüvden meni tek ölüm qurtarır". Bu bildirüvden evel, 1978 senesi iyünniñ 23-nde Qırımda Musa Mamut umumen bütün qırımtatarlağa ve şahsen öz qorantasında Vatanda temel qoymağa izin bermegen akimiyetiniñ siyasetine qarşı özüni yaqıp qurban ketti. Ayşe Seitmuratovanıñ bildirüvinden 2 kün soñra, oña ketmege izin berildi, çünki sovet akimiyeti böyle adiseniñ tekrarlanmasını ve dünya boyunca darqalmasını istemedi. Bu meselede belli Amerikalı senator C. Cavitson tarafından Ayşe hanım içün yapılğan muracaatı büyük isse qoştı.
İcrette yaşayışı
1978 senesi noyabr ayında Ayşe Seitmuratova başta Venağa, 1979 senesi yanvar ayında ise Nyü-Yorkqa icret etti. Anda ingliz tilini ögrenip, "Golos Ameriki" ("Amerika sedası") radiosında ştattan tış mühbir olıp çalışa edi, milliy davanen bağlı ve diger mevzularğa bağışlanğan rus, özbek ve azerbaycan tillerinde yayınlarnı alıp bara edi. Onıñ çıqışları BBC, "Radіo Svoboda" ("Azatlıq Radiosı" ), "Doyçe Velle" tarafından yayınlana edi. Bunıñnen beraber, Ayşe Seitmuratova Vaşington, Ottava, Monreal, Londra, Stokgolm, Oslo, Ankara, İstanbul ve Romada ötkerilgen insan aqlarını qorçalavınen bağlı bir sıra halqara konferentsiyalarında iştirak etti. 1986 senesi noyabr ayında havfsızlıq ve işbirlik boyunca Avropa Şurasınıñ temsilcilerinen beraber Venada ötkerilgen konferentsiyağa davet etildi. Ayşe Seitmuratova Mustafa Cemilevniñ qorçalavına bağışlanğan ingliz tilinde risaleni azırladı. Mustafa Cemilev o vaqıt Magadanda apishanede buluna edi. Risalede Mustafa Cemilev aqqında  malümat, fotovesiqalar ve onı azat etilmesi muracaatı bar edi. Risale konferentsiyağa qoşulğan 35 ülkeniñ tış işleri nazirleri arasında darqatıldı. Venada ötkerilgen şu konferentsiya Sovet devletiniñ siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesiniñ başlanğıcı dep qabul etile. Konferentsiyadan soñ, SŞKF MK-niñ baş kâtibı Mihail Gorbaçövnıñ emirinen A. D. Saharov Moskvağa qaytarıldı M. A.Cemilev ise apishaneden azat etildi.
Ayşe Seitmuratova dünyanıñ çeşit memleketleriniñ liderlerinen körüşip, hususan qırımtatar meselesine diqqatnı celp ete edi. 1982 ve 1988 seneleri AQŞ prezidenti Reygan Ayşe hanımnı Beyaz sarayğa davet etti. O, bu prezident tarafından körüşüvge davet etilgen dünya tarihında ilk musulman qadını olğan.
Ayşe Seitmuratova halqara cemaat teşkilâtlarında iştirak ete edi, şu cümleden Amnesty International, "İnsan aqlarını qorçalav halqara federatsiyası", "Amerika Helsinki gruppası", "SSCŞ demokratiya merkezi". 1986 senesi 12 memlekette "Mustafa Cemilevniñ qorçalanması içün komitetlerni" teşkil etti. Yuriy Osmanov, Reşat Ablayev, Sinaver Kadırovnıñ ve milliy areketniñ diger iştirkçilerniñ azat etilmesi içün aktiv şekilde çalışa edi.
Qırımğa avdet yolu ve Vatanda yaşayışı
1990-ıncı senesiniñ başında Ayşe Seitmuratova Qırımğa avdet etti. 1992-1993 seneleri qadınlarğa ve balalarğa büyük yardım kösterdi. 1996 senesi Nyü-York ve İstanbuldan kelgen uçaqnen tibbiy merkezi içün 12 biñ dollarğa alınğan kerekli donatmanı ketirdi. 1997 senesi "Qırımtatarlarnıñ milliy areketi" adlı risaleni neşir etti. Ayşe apte "Merhamet evi" adlı fondnı teşkil etti. Fond tarafından kimsesiz qalğan qartlar, saqatlanğanlar, çoq balalı qorantalar qorçalanğan. Öz küçünen "Qartlar evi"ni qurdı, merkez 2001 senesi açıldı.
2007 senesi fevralniñ 22-nde Ukraina prezidenti Viktor Yuşçenko Ayşe Seitmuratovanı 1 dereceli cesürlik ordeninen taqdirledi.
2014 senesi Ayşe Seitmuratova Qırımnıñ işğalini yaramay tanıdı. "1990-ıncı seneleri Ukraina bizni öz halqlarından biri olaraq qabul etkenini yahşı bilemiz. Elbet, bizim istegenimizni Ukraina bizge berip olamadı. Lâkin, Ukraina devleti özü daa ayaqqa turmadı, men eminim, biz öz devletçiligimizni Ukrainanen, onıñ halqınen beraber qurmağa kerekmiz. Ukrainanen beraber biz muvafaqiyetke irişermiz ve inkişaf etermiz" -dep 2014 senesi mart ayında ötkerilgen qırımtatar halqınıñ Qurultayınıñ soñki sessiyasında qayd etti.
2014 senesi dekabr ayında Rusiye prokuraturası ve köç hızmetiniñ 2 temsilçisi Ayşe Seitmuratovağa keldi ve Rusiyeniñ qanunlarını bozuluvında qabaatladı ..
2019 senesi noyabrniñ 8-nde Ayşe apteni "Çaplınka" administartiv-keçirüv noqtasından yollamadılar, çünki, o, çetel memleketiniñ vatandaşı dep sayıla. Bu aqta qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
"Çetel memleketleriniñ vatandaşlarına tek belgilengen yerlerden keçmege mümkün dep, onı Çonğar administartiv-keçirüv noqtasına yolladılar. Çaplınkadan Çonğarğa qadar 120 kilometrden ziyade mesafe bar", - dep yazdı. Soñra Ayşe Seitmuratova Aqmescitke kelip yetkeni aqqında bildirdi.
Tütünnıkı (Vinnıtsâ rayonı)
MY undefined Tütünnıkı (Тютюнники) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 283 kişi.
Abdureim Reşidov
Abdureim Reşidov - II Cian cenki uçucısı, Sovyetler Birliginiñ Qaramanı, podpolkovnik.
Abdureim Reşidov 1912 senesi Qırımda, Mamaşay köyünde köylü qorantasında doğdı. O, yaşlıqtan uçucılıq zenaatına aveslendi ve Aqmescit aeroklubına oqumağa kirdi. Soñra Ades (Odessa) arbiy uçucılar mektebini bitirdi ve arbiy uçucı oldı.
Abdureim Reşidov bombalayıcı ağır uçaqlar eskadrilyasınıñ komandiri edi. O özüniñ cenkâver dostlarınen duşmanğa qarşı uruşlarda misli yoq cesürlik, fedakârlıq, erlik kösterdi. Çoq cenkâver medallernen taqdirlendi.
1945 senesiniñ iyün ayında Abdureim Reşidovğa uruşlarda köstergen cesürlik, fedakârlıqları içün Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim etildi.
Qurultay
Qurultay – türkiy halqlarnıñ, bu cümleden qırımtatar halqınıñ eñ aliy forumı.
Culfa (rayon)
Culfa rayonı (Culfa rayonu) — Azerbaycannıñ bir rayonı. Merkezi — Culfa.
Teñ Suv
Teñ Suv (Маслове, Тен-Сув, Маслово, Тен-Сув) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 525 kişi (2001 senesi).
1425
1425 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Abeşistan
Abeşistan, resmiy adı Abeşistan Federal Demokratik Cumhuriyeti – Afrikada bir memleket.
Vaşkivtsi
MY undefined Vaşkivtsi (Вашківці) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 5 918 kişi.
Bürlük
Bürlük (Віліне, Бурлюк, Вилино, Бурлюк) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 6 913 kişi (2001 senesi).
Lima
MY undefined Lima (Lima) - Perunıñ paytahtı.
443
443 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Demir Qapı
Demir Qapı — Qırım dağlarınıñ Baş sırasınıñ orta qısmındaki dağ töpesi.
Yüksekligi 1540 metrge qadar, Roman Qoş dağından soñ (1545) Qırımnın eñ yüksek noqtasıdır.
Kireçtastan ibaret. Capları ve töpesi ormansız, dağ ve çimen otlarınen örtüli. Qırım qoruq ve avcılıq hocalığına aittir.
Dag töpesi Qırım tabiat qoruğı territoriyasında yerleşkeninden sebep, onıñ ziyareti sıñırlanğan. Demir Qapıdan eki kilometr uzaqlığında Qırım dağlarınıñ yükseklik boyunca dörtünci töpesi - Kemal Egerek yerleşe.
Demir Qapı (Hansaray)
Demir Qapı - Hansarayda ekinci azbarnıñ kirişine açılğan namlı qapı.
Bu kiriş, 1503 senesinde Moskvağa kete ekende Qırımda tutulğan İtalyan mimar Alvise Lamberti da Montagnana tarafından yasaldı. Demir Qapı Salaçıqtaki I Meñli Geraynıñ qurdurğan eski sarayından ketirildi.
Mermer portal, qorent başlıqlı payeler, söveler, yarım daire şeklinde bir alınlıqnen ince-ince işlengen kabartma süslemelerinen renessans üslübinde bir eserdir. Alınlıqta Geray sülâlesi ve Qırım Hanlığınıñ timsali Taraq Tamğa ve ortasında kitabe bardır. Kitabede Bu saraynıñ saibi ve bu memleketniñ hanı, büyük han Meñli Geray, Hacı Geray hannıñ oğlu. Alla onı ve onıñ qorantasını er eki dünyada qorusın. Bu qapı eki qıtanıñ ve eki deñizniñ haqanı Hacı Geray han oğlu Meñli Geray Han emrinen quruldı dep yazılğan.
1426
1426 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
444
444 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Zernovoye
Zernovoye (Зернове, Зерновое) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 944 kişi (2014 senesi).
Cenübiy Osetiya gimni
Cenübiy Osetiya gimni
1995 ilinde Totraz Kokaev yazıdı, Felix Alborov besteledi.
Gardışivka
MY undefined Gardışivka (Гардишівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 532 kişi.
1427
1427 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Kengerli (rayon)
Kengerli rayonı (Kəngərli rayonu) — Azerbaycannıñ bir rayonı. Merkezi — Kengerli.
Çikalov (hutor)
MY undefined Çikalov (Чикалов) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Şovgen rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 123 kişi.
İşün (Krasnoperekopsk rayonı)
İşün (Ішунь, Ишунь) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 448 kişi (2001 senesi).
Lavrovskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Lavrovskaya (Лавровская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 28 kişi.
Kotlubayivka
MY undefined Kotlubayivka (Котлубаївка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Çernivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 91 kişi.
Yaroşenka
MY undefined Yaroşenka (Ярошенка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 99 kişi.
445
445 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Çernâtın (Jmerınka rayonı)
MY undefined Çernâtın (Чернятин) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 677 kişi.
Berezına (Vinnıtsâ rayonı)
MY undefined Berezına (Березина) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 154 kişi.
The Crimean Tatars: the diaspora experience and the forging of a nation
-{The Crimean Tatars: the diaspora experience and the forging of a nation}- ("Qırımtatarlar: Diaspora tecribesi ve bir milletniñ ilerlemesi") - Amerikan yazıcı Brayan Glin Vilyamsnıñ (-{Brian Glyn Williams}-) İngliz tilinde yazğan kitabı.
Kitap, Qırımtatar qavmiyatınen (etnologiyasınen) başlay. Daa soñ Qırım Hanlığı, Osmanlı Devleti, Rusiye İmperiyasınıñ terkibine qatılıv, Balqanlarğa ve Türkiyege köçüvler, sürgünlik ve vatanğa qaytuv añlatıla.
Neşir etken: -{BRILL, 2001 ISBN 9004121226, 9789004121225}- 488 saife
Bağlantılar
-{T|The Crimean Tatars: the diaspora experience and the forging of a nation}-
Komsomolskoye (Canköy rayonı)
Komsomolskoye (Комсомольське, Комсомольское) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 734 kişi (2001 senesi).
446
446 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Marqur
Marqur (Поляна, Маркур, Поляна, Маркур) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 236 kişi (2001 senesi).
Qıbrız Cumhuriyeti
Qıbrız Cumhuriyeti (Κυπριακή Δημοκρατία - Kypriakí Dhimokratía; Kıbrıs Cumhuriyeti) - Aq deñizniñ şarqiy qısmında Qıbrız adasında bulunğan bir devlet. Aslında tek adanıñ cenübiy parçasını kontrol ete ve tek Qıbrıznıñ rum cemiyetini temsil ete. Türkiye tarafından tanılmağan.
1430
1430 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Dubova (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Dubova (Дубова) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 129 kişi.
San Paulu
MY undefined San Paulu (São Paulo) - Brazilde şeer. Ealisiniñ sayısı 11 037 593 kişi (2009).
Jabokrıç
MY undefined Jabokrıç (Жабокрич) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 082 kişi.
Alfred Nobel
Alfred Nobel (Alfred Nobel; 1833 oktâbr 21 - 1896 dekabr 10 ) - isveç himiyacı, müendis, silâ istisalcısı ve dinamitniñ icatçısı. Alfred Nobel 355 çeşit türlü keşif yapqan. Bofors kompaniyasında reberlik etken.
Tercimeial
Alfred Nobel 1833 senesi oktâbrniñ 21-nde İsveçiya paytahtı olğan Stokgolm şeerinde İmmanuel ve Andriette Nobelniñ qorantasında dünyağa keldi. O qorantada üçünci oğludır. Babası faneranıñ icatçısıdır. 1842 senesi Nobel qorantası o vaqıt Rusiye İmperiyasınıñ paytahtı olğan Sankt Peterburgğa keldi. Babası Sankt Peterburgda deñiz minasını işlemedi. Alfred professor Nikolay Zininden himiya derslerini aldı. Alfred, on sekiz yaşında olğanda Amerikağa kelgen soñ, dört sene içinde himiya ögrendi. 1867 senesi dinamitniñ keşfi Nobelni dünyaca meşur etti. Alfred Nobel 1895 senesi noyabrnıñ 27-nde Frenkistan paytahtı olğan Paris şeerinde vasiyetname imzalağan. Alfred Nobel 1896 senesi dekabrnıñ 10-unda İtaliyanıñ San Remo şeerinde stenokardiyadan vefat etti. Soñundaki Nobelniñ ükümüna köre halqara mukâfatnıñ fondu onıñ asabalıqıtan meydanğa ketirgen.
Bratske
MY undefined Bratske (Братське) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Bratske rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 456 kişi (2011 senesi).
Velıki Gadomtsi
MY undefined Velıki Gadomtsi (Великі Гадомці) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 303 kişi.
As
As (Пролетарка, Ас, Пролетарка, Ас) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 222 kişi (2001 senesi).
Şçuçıntsi
MY undefined Şçuçıntsi (Щучинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 422 kişi.
Nizinnoye
Nizinnoye (Низинне, Низинное) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 293 kişi (2014 senesi).
Tsvitkove
MY undefined Tsvitkove (Цвіткове) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1185 kişi.
Laptevskaya
MY undefined Laptevskaya (Лаптевская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 11 kişi.
447
447 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Snigurivka
MY undefined Snigurivka (Снігурівка) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Snigurivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 13 454 kişi (2011 senesi).
Adıgeysk şeer bölgesi
Adıgeysk şeer bölgesi (Городской округ Адыгейск) - Rusiyeniñ Adıgeya cumhuriyetinde bir şeer bölgesi.
.cu
__NOTC__ -{.cu}- - Kubanıñ üst seviye internet domeni.
Levkovo (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Levkovo (Левково) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 43 kişi.
Savluqman qal, tatarlıq...
Savlıqman qal, tatarlıq... — ulu qırımtatar cemaat erbabı, siyasetçi ve şairi Noman Çelebicihannıñ yazğan bir şiiri.
Şiir
Savlıqman qal, tatarlıq! Men ketem cennke, Atımnıñ başı aylandı ahiret betke. Seniñ içün yaşadım, sensiz ölsem. Bilmem, nasıl kirermen boş cennetke.
Avdarıldı altavlar, tamurlar taşqan, Bu işlerge biz tuvul, melekler şaşqan. Hırpalanğan menlikler, horlanğan qızlar, balasın taşlap anaylar çöllerge qaçqan.
Artıma baqsam — aq ömür, aldımda — ölüm, Köp uzamaz belliymen qaranğı yolum. Qarsambadan havf etmey, kölgeden ürkmey, Soñ nefeste «tatar» dep, uzanır qolum.
Siirt (il)
Siirt - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
1431
1431 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Slavne (Vinnıtsâ rayonı)
MY undefined Slavne (Славне) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 146 kişi.
Raykı (Kalınivka rayonı)
MY undefined Raykı (Райки) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 384 kişi.
Verhivtseve
MY undefined Verhivtseve (Верхівцеве) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 10 086 kişi (2011 senesi).
Dolınka (Krıjopil rayonı)
MY undefined Dolınka (Долинка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 124 kişi.
Ordubad (rayon)
Ordubad rayonı (Ordubad rayonu) — Azerbaycannıñ bir rayonı. Merkezi — Ordubad.
1432
1432 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
448
448 senesi — V asırnıñ bir senesi.
.dj
__NOTC__ -{.dj}- - Cibutiniñ üst seviye internet domeni.
Tartak (Jmerınka rayonı)
MY undefined Tartak (Тартак) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 352 kişi.
1433
1433 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
.dz
__NOTC__ -{.dz}- - Cezairniñ üst seviye internet domeni.
Demçın
MY undefined Demçın (Демчин) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 302 kişi.
Çatır Dağ
thumb|300px|ArtındaÇatır Dağ - Qırım yarımadasınıñ eñ namlı dağıdır. Cenüpte yüksek, şimalde alçaqça eki platodan ibarettir. Şimaldeki platonıñ yüksek bölükleri qayın, ardıç ormanlarınen qaplıdır. Namlı mağaralarınen trekkingge munasip  olması sebebinden turistik bir hususiyetke saiptir. Yüksek plato tik bir enişke saiptir, bu sebepten dağcılıq sportunen oğraşqanlarnıñ alâqasını çeke. Çatır Dağnıñ şimal yamaçlarında Aqmescit şeeri buluna.
Novorıbatskoye
Novorıbatskoye (Новорибацьке, Новорыбацкое) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 119 kişi (2001 senesi).
Bağçasaray çeşmesi
Bağçasaray çeşmesi (Бахчисарайский фонтан, Bahçisarayskiy Fontan) - Aleksandr Puşkinniñ namlı şiiri. Bağçasaray çeşmesini 1822-de belli rus şairi Aleksandr Sergeyeviç Puşkin sürgünlikte ekende Hansaraydaki Közyaş Çeşmesiniñ ikâyesinden tesirlenip  yazdı. Şimdiki vaqıtta bu tarihiy çeşmeniñ qatında Puşkin büstü kommunistler tarafında qoyulğan. 150px|thumb|right|Közyaş Çeşmesi thumb|Aleksandr Puşkin [[Hansarayda]]
Şiir
Puşkinniñ sürgünlikte yazğan bu şiiri o vaqıt büyük nam salğan, Rusiyede, Avropada er yaqta tuyulğandır. Şiir Qırım Geray Hannı maqtap, Bağçasaray Çeşmesiniñ ikâyesini añlata. Bağçasaray selsebili de denilgen uzun bir şiirdir. Şiirniñ Osman Aqçoqraqlı ve Eşref Şemi-zadeniñ yapqan eki Qırımtatarca tercimesi bar.
Şiirden bir bölük
Bağçasaray Çeşmesi ...
Onı şay tez mezarına ne kirsetti?
Bu ümitsiz esirlikniñ qayğısımı?
Hastalıqmı, yoqsa diger bir illetmi?
Kim bile? O bu dünyanı tez terk etti.
Qırım Geray kene ketti onı taşlap;
Yat illerge yolğa çıqtı sefer başlap.
O kene de qasırğalı soğuşlarda
Qoñurça
Qoñurça (Суботник, Конурча, Субботник, Конурча) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 496 kişi (2001 senesi).
Bağçasaray çeşmesi
Şiir
Küskünlenip, qanğa suvsap at oynata,
Lâkin hannıñ yüreginde başqa türlü
Duyğularnıñ alevleri gizli yata.
O ekseriy qızğınlaşqan uruşlarda
Qılıçını birden siltep, tars toqtala
449
449 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Bağçasaray çeşmesi
Şiir
Çevresine şaşqın-şaşqın baqıp tura.
Bir şeyden qorqqan kibi benzi ata,
Öz başına söylene ve ara sıra
Köz yaşını toqtamadan aqıttıra. ...
Aleksandr Sergeyeviç Puşkin
(Tercime: Eşref Şemi-zade)
Balet çevirisi
Bu şiir daa soñra Boris Asafiyevniñ muzıkası, Nikolay Volkovnıñ librettosı ve Rostislav Zaharovnıñ horeografiyasınen 1934de Moskvada baletke çevirildi. Qırım Geraynıñ aşıq olğanı Lehistanlı prenses Maria areminde esir edi. Han bu aşq yüzünden aremindeki közdesi Zaremağa baqmay. Zarema, Marianı öldüre. Bunı tuyğan Qırım Geray Han Zaremanı öldüre. Maria adına bir çeşme yasata.
Tatar içün
Tatar içün — qırımtatar ulu şairi Amdi Giraybaynıñ 1921 senesi yazğan bir şiiri.
Şiir
Tatar alın teftiş etip cürgende, Men bu öksüz tatarlarnı körgende, Közyaş tökip, cılamağa başlayman, Cavnıñ küçün közden töben taşlayman.
Büyük bir küç tabaman men özümde, Balq-calq etip caşın caşnay közümde, Çal saqallı bir qart kele qatıma, Men cer tepip atlanaman atıma.
Bir arslanday baş tikleymen turaman, Sanki cavnı qalbinden uraman Keñ temelni ineçikmen qazaman, Yemin etip şu sözlerni yazaman:
Rivets
MY undefined Rivets (Рівець) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 275 kişi.
Tatar içün
Şiir
Tatar içün ceennemde yanarman, Tatar içün qızıl otqa atarman, Tatar içün kölmegimni satarman, Men Altaynıñ bir çeçegi tatarman!
Qol köterip tatar, tatar, degende Tatar qanı sıñırlarğa kelgende Men dünyağa bir cumurdıq urarman, Duşmanımnıñ tacın, tahtın qırarman!
Tatar içün deryalarnı tıyarman, Bir ineniñ teşigine sıyarman, Tatar içün incerermen, azarman, Tatar sözün baştaşıma yazarman!
Tatar içün darağaçqa asılsam, Topraq bolıp ayaqlarman basılsam, Cer astında kene de şay aytarman: Tatarman dep, men ahretke qaytarman!
Sadarak (rayon)
Sadarak rayonı (Sədərək rayonu) — Azerbaycannıñ bir rayonı. Merkezi — Sadarak.
.ph
__NOTC__ -{.ph}- - Filippinlerniñ üst seviye İnternet domeni.
Oçakiv
MY undefined Oçakiv (Очаків) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Oçakiv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 14 618 kişi (2013 senesi).
1435
1435 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
450
450 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Lemenga (köy)
MY undefined Lemenga (Леменьга) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 8 kişi.
Telelıntsi
MY undefined Telelıntsi (Телелинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 545 kişi.
.eg
__NOTC__ -{.eg}- - Mısırnıñ üst seviye internet domeni.
1434
1434 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Dahtaliya
MY undefined Dahtaliya (Дахталія) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 444 kişi.
1436
1436 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Bukatınka
MY undefined Bukatınka (Букатинка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Çernivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 440 kişi.
Gulivtsi (Kalınivka rayonı)
MY undefined Gulivtsi (Гулівці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 378 kişi.
Bıstrık (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Bıstrık (Бистрик) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 991 kişi.
Kostrıjivka
MY undefined Kostrıjivka (Кострижівка) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 819 kişi (2008 senesi).
451
451 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Yakuşıntsi
MY undefined Yakuşıntsi (Якушинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 463 kişi.
Leuşinskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Leuşinskaya (Леушинская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 77 kişi.
Petrıkivka
MY undefined Petrıkivka (Петриківка) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Petrıkivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4 913 kişi (2001 senesi).
1437
1437 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Bigun
MY undefined Bigun (Бігунь) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Ovruç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 614 kişi.
.et
__NOTC__ -{.et}- - Abeşistannıñ üst seviye İnternet domeni.
.ir
__NOTC__ -{.ir}- - İrannıñ üst seviye İnternet domeni.
Ukrainadaki şeerler
Ukrainada 459 şeer (місто) bar. Şu, 2001 senesi ötkerilgen cedvelge aluvğa köre şeerlerniñ cedveli.
Şarur (rayon)
Şarur rayonı (Şərur rayonu) — Azerbaycannıñ bir rayonı. Merkezi — Şarur.
.il
__NOTC__ -{.il}- - İsrailniñ üst seviye internet domeni.
Sömakı (Jmerınka rayonı)
MY undefined Sömakı (Сьомаки) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1029 kişi.
Voron
Voron (Ворон, Ворон) – Qırımnıñ Sudaq şeer şurasında bir köy. Ealisiniñ sayısı 202 kişi.
İstanbul
MY undefined
İstanbul (İstanbul) - Türkiye Cumhuriyetiniñ eñ balaban şeeridir, Osmanlı Devleti ve Bizans İmperiyasınıñ sabıq paytahtı. Tarihiy adları - Konstantiniye, Konstantinopolis, Yañı Roma, Bizantion.
Tarhanlar
Tarhanlar (Побєдне, Тарханлар, Победное, Тарханлар) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 554 kişi (2001 senesi).
Pervomaysk (Mıkolayiv vilâyeti)
MY undefined Pervomaysk (Первомайськ) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Pervomaysk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 66 700 kişi (2013 senesi).
Ablây Şamil
Ablây Şamil Çonğarlı (1900 - 1942) - qırımtatar yazıcısıdır.
Ablây Şamil 1900 senesi Qamacı köyünde (şimdiki Canköy rayonı) fuqare köylü ailesinde dünyağa keldi. Köy mektebini bitirgen soñ Canköyde yedi yıllıq mektepke oqumağa kirdi. 1925 senesi pedagogik tehnikumnı bitirir eken onı Qazan universitetine oqumağa yollaylar. 1930 senesi universitetni muvafaqiyetnen bitire ve ocalıq yapıp başlay. Ocalıq yapqan yılları Aqmescit pedagogik institutında ğıyabiy oquy ve 1940 senesi bitirip çıqa. Aqmescitteki 12-ci orta mektepniñ oquv işleri müdiri olıp çalışa. Ablây Şamil yaş nesilni terbiye etüv işine can yürekten berilgen ilk sovet ocalarından biri edi. O, aynı vaqıtta matbuatta faal iştirak etken mühbir, edebiy mecmualarda öz ikâyelerinen, til ve oquv metodikaları aqqında meraqlı maqalelerinen çıqışlarda bulunğan faal bir pedagogika mütehassısı ve yazıcı edi.
Ulu Vatan cenki yıllarında, 1942 senesi, nemse faşist işğalcileri tarafından vahşiyce öldürile.
Burâkı
MY undefined Burâkı (Буряки) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 501 kişi.
Mustafa Cemilev
right|thumb|200px|Mustafa Cemilev (2014) Mustafa Abdülcemil oğlu Cemilev (1943 d.) — Qırımtatar Milliy Areketiniñ belli erbabı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, evelde sovet aq qoruyıcı ve dissident.
Mustafa Cemilev 1943 senesi noyabr 13-ünde Qırım çölündeki Bozköy köyünde doğdı, lâkin qorantası Sudaq regionınıñ Ay Serez köyü tamırlı. 1944 senesi mayıs 18-inde cümle qırımtatar halqınen beraber Qırımdan Özbek ŞSCne sürgün etildi. Taşkentteki aviatsiya zavodında tornacı olıp çalıştı.
Aqqoruyıcılıq
1961 senesi Mustafa Cemilev qırımtatar dostlarınen birlikte Qırımtatar Gençleri Birligini meydanğa ketirdiler. 1969 senesi o “Şuralar Birliginde insan aqlarını qoruyıcı teşebbüskâr gruppa” temelcilerinden biri oldı. Antisovet faaliyeti içün sürgünlik ve apishanede episi olıp 15-ke yaqın yıl keçirdi.
İçtimaiy ve siyasiy faaliyet
1989 senesi Mustafa Cemilev ailesinen beraber Qırımğa Bağçasaray şeerine köçip keldi. Bundan biraz evelce ğıyabiy sürette Qırımtatar Milliy Areketi Teşkilâtı (QMAT) Merkeziy Şurasınıñ Reisi olıp tayin olundı. 1991 senesi iyün ayında uzun bir müddetten soñ ilk defa Qırımtatar Halqınıñ Qurultayı toplandı. O zamanda da bu teşkilâtnıñ prezidiumı — Qırımtatar Milliy Meclisi saylandı. Meclisniñ reisi olaraq Mustafa Cemilev saylandı. O bugünge qadar bu vazifededir.
1990 seneleriniñ ortasında Mustafa Cemilev Ukraina Halq Areketi (Народний Рух України) degen fırqanen yaqınlaştı. 1998 senesindeki parlament saylavlarında o Ukraina Yuqarı radasınıñ halq deputatı olıp saylandı (UHA fırqa cedvelinde 9 nomerası). 2002 senesindeki Parlament saylavlarında Mustafa Cemilev “Bizim Ukraina” blokunıñ saylav cedveliniñ 28 nomerası ile parlamentke kirdi. 2006 senesindeki parlament saylavlarında o kene “Bizim Ukraina” blokundan Ukraina Yuqarı Radası'nıñ deputatı oldı (bu sefer saylav cedvelindeki 45 nomerası).
452
452 senesi — V asırnıñ bir senesi.
.ke
__NOTC__ -{.ke}- - Keniyanıñ üst seviye internet domeni.
.ug
__NOTC__ -{.ug}- - Ugandanıñ üst seviye internet domeni.
Lülıntsi (Kalınivka rayonı)
MY undefined Lülıntsi (Люлинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 580 kişi.
Lihodiyevskiy Pogost
MY undefined Lihodiyevskiy Pogost (Лиходиевский Погост) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 78 kişi.
453
453 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Remzi Burnaş
Remzi Burnaş (1920 - 1982) - belli Qırımtatar şairi.
1920 s. iyün 17 künü Aqmescit civarındaki Tav Dayır köyünde doğdı. Babası Kerim Burnaş köy mektebinde ocalıq yapa edi. Remzide ilk tasilini köy mektebinde aldı. Mektepke barmazdan evel evlerinde ana babasından, qartlarından eşitken efsaneler ve rivayetler anda halq ağız yaratıcılığını ögrenmege aveslik doğurdı.
O, köy mektebinden soñ, Aqmescitte 13-nci orta mektebte oqudı. O devirde şair İbraim Bahşış, orta mektepniñ yanında edebiyat tögeregi teşkil etip, istidatlı yaşlarnı anda celp etip egitime başlağan edi. Remzi şu tögerekniñ ilki iştirakçilerinden biri oldı. Birazdan soñ köydeşi Cafer Ğafar ve Ğafar Bulğanaqlınen yaqın munasebette bulundı. Olar Remzige yaratıcılıqnıñ sırlarını ögrettiler. Orta mektepni bitirgen soñ, Yaltadaki ocalar tehnik mektebine kirdi. Niayet, 1935 senesi “Yaş Leninciler” mecmuasında ilki şiirleri basılıp çıqtılar. 1940 senesi “Qızıl Qırım” gazetasında yaş şairniñ Vıborg - sovet şeeri, Soldat yırı kibi şiirleri derc olındı. 1941 senesinde Almanlarnıñ Qırımnı işğalinden soñ, Almanlarğa qarşı uruşmalara qatıldı. Çatışuvlarnıñ birinde yaralandı. Leningrad hastanesinde tedaviylengen soñ, kene cebege qayttı.
Şair Ekinci Cian cenkinde ŞSCB içüñ bu qadar uruşmasına rağmen Qırımtatarlarnıñ oğrağanı fena aqıbetten qurtulamadı. O da halqınen sürgünlikke oğradı.
Sürgünde Namangan vilâyetiniñ Hagulabad qasabasında bulunğan 57-nci mektepte kene özüniñ sevimli işini ocalıqı yapmağa devam etti. Talebelerge Rus tili ve edebiyatı dersi berdi. 1952-1956 seneleri öz bilgisini terenleştirüv maqsadıneñ Saratov Universitetiniñ filologiya fakultetinde oqudı.
Remzi Burnaş 1982 senesi, qızçığı altı yaşında ekende apansızdan vefat etti.
.id
__NOTC__ -{.id}- - İndoneziyanıñ üst seviye internet domeni.
Abibulla Odabaş
Abibulla Abdureşid oğlu Odabaş (1891 – 1938 (?) ) – belli qırımtatar yazıcı ve medeniyet erbabı. Abibulla Odabaş 1891 senesi doğdı. İptidaiy ve orta tasilni Qırımda alğan Abibulla, oquvnı İstanbulda devam etti. Abibulla Odabaş İstanbulda olğan vaqıtları, Noman Çelebicihan, Cafer Seydamet, Ablâkim İlmiy ve başqaları tarafından siyasiy maqsatnen qurulğan “Vatan” cemiyetiniñ azası edi. Tam şu devirde, Timurcan tahallüsinen “Altın yarıq” poemasınen (1911 s.) edebiyat alanına ilk adım attı.
1439
1439 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Abibulla Odabaş
1913 senesi basılğan “Yaş tatar yazıları” edebiy eserler toplamında Abibulla Odabaşnıñ “Zavallı tayım” adlı kinayeli şiiri basıldı. Aynı şu cıyıntıqta onıñ İsmail Gasprinskiyge bağışlanğan “Ulu babay” adlı şiiri basıldı. 1917 senesi, Qırımğa qaytıp kelgen soñ, Abibulla Odabaş edebiy eserler ile beraber qırımtatar edebiy tiliniñ tiklenmesi ve inkişaf etmesine hızmet ete.
1920 senesi, Vrangel devrinde, Abibulla Odabaş Aqmescitte “Yeşil ada” mecmuasını çıqarmağa başladı. Bu mecmuanıñ yalıñız dört-beş sanı çıqqan. 1921 senesi neşir olunğan “Bilgi” mecmuasınıñ da muarriri Abibulla Odabaş olğan. Mecmuasında aydınlatılğan meseleleriniñ dairesi ğaet keniş edi: maarif işleri, til, edebiyat meseleleri, yaşlarnıñ terbiyesi, milletniñ kelecegi kibi mevzular mecmua saifelerinde yer alğan.
Abibulla Odabaş 1928 senesi oktâbr 26-da Celâl Meinov, Amdi Giraybay, Yaqub Kemal, Ablâkim İlmiy kibi ziyalılarımıznen bir sırada apiske alındı. Aynı şu yılı dekabr 17-de OGPU kollegiyası onı ölüm cezasına üküm sürdi. O, bir yıl qadar Moskvada Butırskaya türmesinde ölümge üküm etilgenler kamerasında yattı. 1931 senesi yanvar 13-te ölüm cezası 10 yıl lager cezasınen deñiştirildi. 1991 senesi aprel 17-de qabul olunğan Ukraina Qanunı mücibi bütünley aqlana.
Yerkı
MY undefined Yerkı (Єрки) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 086 kişi (2007 senesi).
Kalgay mecmuası
“Kalgay” - Bursa Qırım Türkleri Yardımlaşma Derneginiñ neşir etken 3 aylıq fikir ve medeniyet mecmuasıdır. 1994 oktâbr ayından berli neşir etilmektedir.
Brayiliv (qasaba)
MY undefined Brayiliv (Браїлів) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 378 kişi.
Verhnödniprovsk
MY undefined Verhnödniprovsk (Верхньодніпровськ) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer. Verhnödniprovsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 16 971 kişi (2011 senesi).
.ie
__NOTC__ -{.ie}- - İrlandiyanıñ üst seviye İnternet domeni.
Velıkıy Kobılın
MY undefined Velıkıy Kobılın (Великий Кобилин) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Ovruç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 207 kişi.
454
454 senesi — V asırnıñ bir senesi.
.in
__NOTC__ -{.in}- - İndistannıñ üst seviye İnternet domeni.
Nove Jıttâ (Çernivtsi rayonı)
MY undefined Nove Jıttâ (Нове Життя) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Çernivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 135 kişi.
Şahbuz (rayon)
Şahbuz rayonı (Şahbuz rayonu) — Azerbaycannıñ bir rayonı. Merkezi — Şahbuz.
1440
1440 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
.hr
__NOTC__ -{.hr}- - Hırvatistannıñ üst seviye İnternet domeni.
Kartuşıne
MY undefined Kartuşıne (Картушине) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 548 kişi (2011 senesi).
Adana (il)
Adana - Türkiye Cumhuriyetiniñ cenübiy qısmındaki bir il (vilâyet). Adana vilâyetiniñ Aq deñizge çıqışı bardır. Vilâyetniñ merkezi - Adana şeeridir. Vilâyet meydanlığı 14 256 km², ealisi 2000 senesinde toplam 2 201 670 adamdır (2015). Adana vilâyetinde merkez dail 14 ilçe (rayon) bar.
Lodeynoye (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Lodeynoye (Лодейное) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 98 kişi.
Mağazı
Mağazı (Магазинка, Магази, Магазинка, Магазы) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 644 kişi (2001 senesi).
Ho Şi Min
Ho Şi Min (Thành phố Hồ Chí Minh) eski adı Saygon (Sài Gòn) - Vyetnamnıñ eñ balaban şeeridir. Ealisiniñ sayısı 7 130 824 kişi (2009 senesi). Meydanlığı 2095 km². Şeerde Vyetnamda eñ büyük ava limanı bar.
.hu
__NOTC__ -{.hu}- - Macaristannıñ üst seviye internet domeni.
455
455 senesi — V asırnıñ bir senesi.
İsland tili
İsland tili (öz adı -{íslenska}-) - bir German tilidir. İslandiya resmiy tili.
456
456 senesi — V asırnıñ bir senesi.
İçki rayonı
İçki rayonı (Ічкінський (Совєтський) район, Ичкинский (Советский) район) - şarqiy Qırımda bir rayondır.
Galçın (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Galçın (Гальчин) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 310 kişi.
Luganske
MY undefined Luganske (Луганське) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 432 kişi (2011 senesi).
.kr
__NOTC__ -{.kr}- - Koreya Cumhuriyetiniñ üst seviye İnternet domeni.
1441
1441 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
.ro
__NOTC__ -{.ro}- - Romaniyanıñ üst seviye internet domeni.
Salnık
MY undefined Salnık (Сальник) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 000 kişi.
Hıjıntsi (Vinnıtsâ rayonı)
MY undefined Hıjıntsi (Хижинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 249 kişi.
Adıyaman (il)
Adıyaman - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Tarhan (Seyitler rayonı)
Tarhan (Дворове, Тархан, Дворовое, Тархан) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 29 kişi (2001 senesi).
Domanivka
MY undefined Domanivka (Доманівка) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Domanivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 288 kişi (2011 senesi).
Dubivka (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Dubivka (Дубівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 291 kişi.
Yumi Hara
-{H|Yumi Hara}- Yumi Hara (原由実, 1984 s. yanvar 21) — Osaka prefektligiden yaponiyalı seslendirici aktrisa ve yırcı. -{Arts Vision}- agentliginen çalışa.
Gertsa
MY undefined Gertsa (Герца Herţa) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer. Gertsa rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 2,5 biñ kişi.
Grabovets (Çernivtsi rayonı)
MY undefined Grabovets (Грабовець) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Çernivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 161 kişi.
.mx
__NOTC__ -{.mx}- - Meksikanıñ üst seviye İnternet domeni.
Velıka Fosnâ
MY undefined Velıka Fosnâ (Велика Фосня) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Ovruç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1147 kişi.
Veselınove
MY undefined Veselınove (Веселинове) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Veselınove rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 238 kişi (2011 senesi).
Podilske (Jmerınka rayonı)
MY undefined Podilske (Подільське) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 267 kişi.
457
457 senesi — V asırnıñ bir senesi.
1442
1442 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Bay Sarı
Bay Sarı (Богачівка, Бай-Сари, Богачёвка, Бай-Сары) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 101 kişi (2001 senesi).
Donetsk vilâyeti
Donetsk vilâyeti (Донецька область, Донецка область) - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Donetsk şeeri.
458
458 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Donetsk vilâyeti
Rayonlar:
Şeerler:
Şeer şeklinde qasabalar:
Şepiyivka
MY undefined Şepiyivka (Шепіївка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 508 kişi.
Qazaqlar
Qazaqlarnıñ, bugünki Qazahistanda yaşağan musulman türkiy qazahlarnen alâqaları yoq. Qazaq, eski türk tilinde başına buyruq demek, "qazaq adam" bu manada qullanıla. Qazaqlarnıñ adı da mınavdan türegen.
Moldaviyadan Hazar deñizine qadar uzanğan keniş çöl bölgesiniñ künbatısında Lehistan ve Rusiyeden qaçqan hristian halqlar bar edi. Ükümdarlarnıñ buyruğını tanımay ediler. Çöller devlet idaresinde yaşamaq istemegenlerniñ vatanı edi. Qazaqlar ayatlarnıñ yağmanen sürdüre edi. Bu cenkâver qavim, Lev Tolstoynıñ yazğan "Qazaqlar", Nikolay Gogolniñ yazğan "Taras Bulba", Puşkinniñ "Pugaçov isyanı" ve "Kapitannıñ qızı" kibi roman ve ikâyelerge mevzu oldı.
Qırım Hanlığınıñ tarihında qazaqlar müim bir yerge saip edi. O vaqıttaki Ukraina topraqları Rusiye, Lehistan, Osmanlı Devleti ve Qırım Hanlığı arasında qalğan bir keçiş bölgesi edi. Qazaqlar bu memleketlernen bazı dost bazı duşman olıp yaşay edi. Olarnıñ eski bayraqlarında haçnen beraber olğan ay, yıldız timsalleri qazaqlarnıñ musulman ve hristian idarelerniñ arasında sıqışıp qalğanını köstere. 1648 senesi Özü qazaqlarınıñ ordusı Toğay beyniñ 4 biñ qırımtatar ile qoltutuvı neticesinde Sarı Suv (Жовті води) özeninde lehlerni yeñdi.
XVIII asır başlarından soñ bütüninen Rusiye idaresine kirgen qazaqlar bu devletke qarşı mustaqilligini bir vaqıt qorudı. Lâkin çariçe II Yekaterina 1775-te Özü qazaqlarınıñ mustaqilligini yoq etti. Qazaqlarnıñ mustaqiliyetiniñ qollarından alınması bir çoq isyanğa sebep oldı, mınavlardan eñ namlısı 1774-teki Yemelyan Pugaçov ayaqlanması edi. Qazaqlar XX asırnıñ başında bolşevik Qızıl Orduğa qarşı Beyaz Ordunıñ qatında uruştı.
Savatka
Savatka (Розсошанка, Саватка, Россошанка, Саватка) — Qırımnıñ Aqyar şeer şurasında bir köy. Ealisiniñ sayısı 122 kişi.
Lujok (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Lujok (Лужок) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 11 kişi.
Şri Lanka
Şri Lanka, resmiy adı Şri Lanka Demokratik Sotsialistik Cumhuriyeti (sinhalca -{Sri Lankā Prajathanthrika Samajavadi Janarajaya}-, tamilce இலங்கை சனநாயக சோஷலிசக் குடியரசு - -{Illankai Chananaayaka Chosalisa Kudiyarasu}-) - cenübiy Asiyada Şri Lanka (Tseylon) adasındaki bir memleket.
1443
1443 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
İvankivtsi (Berdıçiv rayonı)
MY undefined İvankivtsi (Іванківці) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 683 kişi.
.jo
__NOTC__ -{.jo}- - Urdunniñ üst seviye internet domeni.
.sa
__NOTC__ -{.sa}- - Saudiy Arabistannıñ üst seviye internet domeni.
.fj
__NOTC__ -{.fj}- - Ficiniñ üst seviye internet domeni.
Şefiqa Gasprinskaya
Şefiqa Gasprinskaya (Gaspıralı), (arab hurufatında شَفِیقَە گَصْپْرِینْسكَایَا) (1886 oktâbr 14 - 1975 avgust 31) - jurnalist, cemaat erbabı.
Şefiqa Gasprinskaya 1886 senesi Bağçasarayda ulu qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiyniñ qorantasında dünyağa keldi. Evde pek güzel tasil aldı. Pek erte çalışmağa başladı. Başta “Terciman” gazetasınıñ basmahanesinde çalıştı, soñra “Alem-i nisvan” adlı qadınlar içün dergi muarririyetiniñ müdiri oldı. 1906 senesi Gasprinskaya belli azerbaycan erbabı Yusuf Nasipbeylige aqayğa çıqa. 1917 senesi Qırım delegatsıyasınıñ erkânında Şefiqa Gasprinskaya Moskvadaki I Bütünrusiye Musulman Qurultayında iştirak ete. Biraz soñra o I Qırımtatar Qurultayınıñ delegatı olaraq saylana, Aqmescitte açılğan qadınlar içün pedagogika oquv yurtunıñ müdiri olıp çalışa. Direktoriya ükümeti dağıtılğan soñ o, qorantasınen Bakuğa kete, mında pedagogika oquv yurtunda müdir olıp çalışa. Azerbaycanda yüz bergen devrim ve ömür arqadaşı qurşunğa tizilgen soñ Gasprinskaya balalarınen Türkiyege icret ete. İstanbulda öksüzler evinde müdir ola, qırımtatar diasporasınıñ içtimaiy ayatında faal iştirak ete, hayriye faaliyetinen oğraşa. 1930 senesi Gasprinskaya qırımtatar qadınlar birligini meydanğa ketire ve onıñ reisi ola. 1961 senesi fevral 26 künü, İstanbulda Noman Çelebicihanğa bağışlanğan merasimde Şefiqa Gasprinskayanıñ “Çelebicihan şeadeti” serlevalı maqalesi oquldı. (Mezkür maqale “Yıldız” mecmuasında 1995 s. 5-6 sanında basıldı). Şefiqa Gasprinskaya 1975 senesi avgust 31-inde İstanbulda vefat etti.
Menbalar
Avdet Gazetası, 2010 s. 40-ıncı san
459
459 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Hmilnık rayonı
Hmilnık rayonı (Хмільницький район) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir rayondır.
Meskün yerleri
Şeer:
Köyler:
Qasaba:
Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti
Pridnestrovye, Dnestr boyu ya da Transnistriya, resmiy adı Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti (Приднестровская Молдавская Республика, moldovanca Република Молдовеняскэ Нистрянэ, Придністровська Молдавська Республіка) – Turla özeni boyunda Ukraina ve Moldova arasındaki bir tanılmağan memlekettir. Resmen Moldovanıñ parçası, ama aslında mustaqil. Mustaqilligi tek Cenübiy Osetiya, Abhaziya ve Dağlıq Qarabağ (özü tanılmağan ya da qısmen tanılğan devletler) tarafından tanıldı.
.iq
__NOTC__ -{.iq}- - Iraqnıñ üst seviye internet domeni.
Gorodkivka (Krıjopil rayonı)
MY undefined Gorodkivka (Городківка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 5 634 kişi.
Afrika
thumb|Dünya haritasında Afrika thumb|Afrika
Afrika – Avropanıñ cenübinde, Atlantik okeannıñ şarqında, İnd Okeanınıñ ğarbında ve Antarktidanıñ şimalinde bulunğan bir qıta. Afrika qıtasınıñ meydanlığı 30 300 000 km² (dünyanıñ 5.9%), ealisi 922 000 000 kişidir (dünya ealisiniñ 12%).
.gr
__NOTC__ -{.gr}- - Yunanistannıñ üst seviye internet domeni.
460
460 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Mahmud Qırımlı
Mahmud Qırımlı (Mahmud Qırımiy) - XII-XIII asırlarda Qırımda yaşağan bir şair. Mahmudnıñ ayatı aqqında malümatımız yoqtır. Mahmud esasen XII asırnıñ soñunda ve XIII asırnıñ birinci çeriginde yaşağandır. “Hikayet-i Yusuf ve Zuleyha” adlı destanını o ömrüniñ soñunda yazğan ve onı bitirmeden vefat etken. Destannı şu devirniñ Halil oğlu Ali isminde diger bir şairi yazıp soñuna çıqara ve soñra özü de aynı bu mevzuda “Qıssa-i Yusuf” adlı destan yarata. Lâkin Halil oğlu Ali öz destanını yazmazdan evel, türklerge de güzel añlaşılsın dep, Mahmud Qırımlınıñ destanını yerli qıpçaq tilinden türk tiline çevire.
“Dest” tilinde yani Qırım-Qıpçaq tilinde yazılğan bu destannıñ asılı tapılğanı yoq. Söz yürüttigimiz “Yusuf ve Zuleyha” destanı onıñ şair Halil oğlu Ali tarafından türkçege tercime etilgen versiyasıdır.
1444
1444 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Askaniya-Nova
MY undefined Askaniya-Nova (Асканія-Нова) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 475 kişi.
Afyonkarahisar (il)
Afyonkarahisar - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Antonovıçi (Ovruç rayonı)
MY undefined Antonovıçi (Антоновичі) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Ovruç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 523 kişi.
Lukinskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Lukinskaya (Лукинская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1062 kişi.
.kh
__NOTC__ -{.kh}- - Kamboçiyanıñ üst seviye internet domeni.
Pelınivka
MY undefined Pelınivka (Пелинівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Çernivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 338 kişi.
Strımivşçına
MY undefined Strımivşçına (Стримівщина) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Malın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 78 kişi.
Melnıkı (Jmerınka rayonı)
MY undefined Melnıkı (Мельники) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 22 kişi.
.gm
__NOTC__ -{.gm}- - Gambiyanıñ üst seviye internet domeni.
461
461 senesi — V asırnıñ bir senesi.
.mn
__NOTC__ -{.mn}- - Moğolistannıñ üst seviye internet domeni.
Şçerbınivka
MY undefined Şçerbınivka (Щербинівка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 609 kişi (2013 senesi).
Volodımırivka (Jmerınka rayonı)
MY undefined Volodımırivka (Володимирівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 40 kişi.
.ne
__NOTC__ -{.ne}- - Nigerniñ üst seviye internet domeni.
Eyvaz Ümerov
Eyvaz Ümerov — qırımlı erbap, propagandacı. «Qırımtatar milliy-medeniy muhtariyetiniñ» başı. Sudaq Meclisiniñ sabıq reisi.
Bilıy Rukav
MY undefined Bilıy Rukav (Білий Рукав) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 701 kişi.
1445
1445 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Nikita Hruşçov
-{H|crh-latn:Hruşçov;crh-cyrl:Хрущёв}-