cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Migel Servantes
Bu yerde şunı da qayd etmek kerek ki, onıñ ögünde açılğan bu arbiy memuriyet rıtsar İspaniyasınıñ ve alelhusus Servantes soyadınıñ arbiy ananelerine muvafıq edi. Bu ananeler İspaniya ile Andalus arapları arasında devam etken uzun cenkler ile bağlı edi. O vaqıt musulman dünyasınıñ yüregi olğan Osmanlı Devletiniñ ükümeti Avropa ve Afrikanıñ Aq deñiz yalılarını, Aq deñiz gemi yollarını eline keçirip, Avropanıñ bütün cenüp devletlerini tehdit etmekte edi. İtaliya bütün bu küreşlerniñ merkezi edi. Türklerge qarşı, İspaniya, Venedik ve Roma Papası kirmek şartı ile, üç devletten ibaret "Muqaddes Liga" teşkil oluna. 1571 senesi Lepanto yanında türk flotunıñ yeñilüvinen neticelengen meşur deñiz uruşı ola. Bu uruşta büyük batırlıq ve yigitlik kösterip Servantes de iştirak ete. O eki kere köksünden yaralana, bir qurşun da işke yaraymaycaq derecede sol qolunıñ kemiklerini qıra. Soñunda yazğan eserlerinde o, sol qolunı, sağ qolunıñ artqaç şüreti içün gayıp ettigini yaza edi. Servantes türklerge qarşı olğan bir qaç uruşlarda (Korfu, Navarin ve Tunis yanlarında) da bulundı. Niayet, 1575 senesiniñ sentâbr ayında İspaniyağa qaytmaq içün musaade alıp, yanında İspaniya qıralında İtaliyanıñ ileri kelgen adamlarından tevsiye mektüpleri olğanı alda, ağasınen birlikte yolğa çıqtı.
Lâkin Servantes bulunğan "Küneş" adlı ispan arbiy gemisi, deñiz ortasında Cezair piratlarınıñ gemileri ile sarıldı ve ğayretli qarşılaşuvlarnıñ niayetinde olarğa esir tüşti. Böylelikle vatanındaki şanlı iş meydanı yerine Servantesni beş yıllıq esirlik qapladı. Onıñ yanında bulunğan tevsiye mektüplerine binaen büyük rutbeli esir sayğan piratlar, onıñ içün büyük miqdarda rein almaqnı tüşüne ediler. Beş yıllıq qulluq onıñ ömründe eñ acınıqlı bir devir olsa da, bunıñnen beraber bir taraftan eñ parlaq devir edi.
Cenk ve uruşlar Servantesniñ şahsiy batırlığını tasdıq etken olsa, esirlik ve qulluq da, başına tüşken bahtsızlıqnen küreşte onıñ ruhunıñ dayanıqlığını, yüreginiñ saflığını açıp kösterdi. Esir Servantesniñ bütün tarihı meraqlı bir roman kibi oqula.
Servantes özüniñ güzel tabiatınen, yigitliginen, qaçmaq içün plan azırlağanda köstergen ziyrekliginen arqadaşlarınıñ yüreklerindeki qurtulış ümütlerini söndürmemege muvafaq ola. Oña özüne qaçmaq içün eline çoq fırsat tüşse de o, arqadaşlarını taşlap qaçmaq istemey. Dört sefer qaçmaq teşebbüsinde bulunğan esirler iç birisinde muvafaq olamadılar. Tutulğanları vaqıt, başına çoq belâlar kelse de Servantes bütün qabaatnı özüniñ üstüne ala edi.
Babası, anası ve qız qardaşları büyük fedakârlıqlarnen olsa da 300 altın para toplap, Servantesni satın almaq istegenleri vaqıt o özüniñ yerine ağasını qurtarıp 3 sene daa esirlikte qaldı. Niayet, arqadaşlarınıñ tırışuvınen, diniy cemiyetlerniñ yardımınen yañı bir meblâğ daa toplanıp Servantes de azat etildi.
Esirlik ömrü, Servanteske Afrika yalılarında olğan hristian esirleriniñ vaziyetlerini tafsilâtlı sürette bilmege imkân bergeni kibi, sonuñdan edebiy eserleriniñ büyük bir qısmına da material oldı.
1580 senesi dekabr ayında Servantes Madridge kele. O, qolu, maddiy ceetini temin etmek içün keliri, çalışmaq içün belli bir yeri olmağanı alda öz Vatanında yaşamağa başlay. Keçikmey o, o vaqıtnıñ edebiyatına kire. Yazıcılarnen sıqı sürette bağ tutıp romancı ve alelhusus dramaturg olaraq nam qazana. Onıñ dramaturglıq faaliyeti 80-nci senelerniñ ortasına tüşe, 1584 senesiniñ dekabr ayında evlene. Onıñ maddiy vaziyetini evlenüv de tüzetmegeninden özü aytqanı kibi "qalem ve komediyasını taşlap" başqa işlerge tutuna. 1588 senesiniñ soñundan başlap, bir qaç senege qadar, Yeñilüv Bilmegen Armadağa aşayt taşımaq içün qıral komissarlığınıñ agenti olaraq çalışa.
Bu vaqıtta Servantesniñ yaşavı onıñ şanlı devrinden soñra - er bir faqır adamnıñ yaşavı kibi bir tilim ötmek içün küreşten ibaret edi. Bu onıñ içün pek ağır bir tecribe edi. Bu sebepten o, bütün edebiyat işlerini taşlamağa mecbur oldı. Qorantasını da pek siyrek köre başladı. O pek çoq vaqtını, türlü şeerler, köyler arasında ya bergi toplav, ya da askerlerge aşayt cıyıp keçirdi. Kerçek bu işler onıñ bütün ömrü boyu yapqan işleriniñ episinden ağır olsa da, olar Servanteske İspaniyanıñ köylü ve başqa aşağı sınıflarınıñ kündelik yaşavına daa yaqından baqmağa fırsat berdi. 20 sene qadar vaqtını yollarda, türlü şeer, köylerde keçirip, o, Vatanınıñ içtimaiy qurulışı ve ispan halqınıñ adetleri aqqında pek çoq material topladı, İhtimal Servantes böyle serseriy ömür keçirmegen olsa, biz de "Don-Kihot"qa saip olamaz edik.
"Don Kihot"nıñ birinci qısmı da bu soñki senede yaratılıp başlay. Atta romannı, Servantes apishanede yatqanda yazıp başlağandır degenler de bar. Lâkin "aynı vaqıtta em eñ külünçli, em de eñ acınıqlı kitap" olğan - "Don Kihot"nıñ birinci qısmı yalıñız 1605 senesiniñ yanvarından başlap çıqa. Romannıñ muvafaqiyeti iç körülmegen derecede edi. (1605 senesi beş kere basılıp çıqa) Servantesniñ 20 yıllıq serseriy yaşavı boşqa ketmedi. Niayet, Servanteske de quvançlı künler doğdı. Onıñ başı üzerinde de şüret ziyaları parıldadı. Lâkin onıñnen beraber romannıñ muvafaqiyeti Servantesni faqırlıq kelpedeninden kene de qurtarmadı. "Don Kihot"nıñ ekinci qısmı 1616 senesinden başlap çıqtı, o da birinci qısmı qadar muvafaqayet qazandı. Romannıñ ekinci qısmınıñ muvafaqiyeti Servantesniñ soñ künlerini aydınlattı. O, artıq faqırlıq, yoqsullıq ve hastalıqlardan yorulğan 69 yaşındaki bir qart edi. Artıq onıñ künleri sayılı olıp, şu 1616 senesiniñ 19 aprelinde dünyadan keçti.
Nermuşa (Velsk rayonı)
MY undefined Nermuşa (Нермуша) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Vinnıtsâ
MY undefined Vinnıtsâ (Вінниця) - Ukrainada bir şeerdir, Vinnıtsâ vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 365 227 kişi (2009 senesi). Şeer Vinnıtsâ adınen birinci kere 1362 senesi añıldı.
Migel Servantes
Menbalar
Eşref Şemi-zadeniñ yazğan Servantesniñ qısqa tercimeialı
1488
1488 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Sarayevo
MY undefined Sarayevo (Sarajevo) – Bosna ve Hersekniñ paytahtı.
506
506 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Rivne vilâyeti
Rivne vilâyeti (Рівненська область) — Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi — Rivne şeeri.
Rayonlar:
Şeerler:
Qoñrat (Qarasuvbazar rayonı)
Qoñrat (Пасічне, Конрат, Пасечное, Конрат) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 84 kişi (2001 senesi).
Çerkası
MY undefined
Çerkası (Черкаси) - Ukrainada bir şeerdir, Çerkası vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 287 741 kişi (2009 senesi).
Hanskaya
MY undefined Hanskaya (Ханская; Хъанхьабл) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Maykop şeer bölgesinda bir stanitsa. Ealisiniñ sayısı 11 679 kişi.
Nıkonivka (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Nıkonivka (Никонівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 581 kişi.
İrşansk
MY undefined İrşansk (Іршанськ) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 040 kişi.
1489
1489 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Tatarskiy Nagadak
MY undefined Tatarskiy Nagadak (Татарский Нагадак) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 451 kişi.
Yuqarı Fındıqlı
Yuqarı Fındıqlı (Верхні Орішники, Юкари-Финдикли, Верхній Финдикли, Верхние Орешники, Верхние Фундуклы) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 226 kişi (2001 senesi).
Sultanaş
Sultanaş (Сватове, Султанаш, Сватово, Султанаш) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 230 kişi (2001 senesi).
Nesterovskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Nesterovskaya (Нестеровская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
Uluğ Ulus
Uluğ Ulus ( devletniñ öz adı ) ya da Altın Orda ( zemaneviy tarihçılıqta ) (Cuçi Ulusı, Ulu Ulus, Deşt-i Qıpçaq, Quman Hanlığı, Qıpçaq Hanlığı, Deşt, Uluğ Yurt adlarınen de belli) – XIII – XVI asırlarında Şarqiy Avropa ve Ğarbiy Asiyadaki bir devlet.
Uluğ Ulus tarihı
1236—1240 seneleri Avropanıñ cenüp-şarqiy topraqları Batu han komandanlığındaki öz orduları tarafından fetih etilip Altın Ordu devleti quruldı. Harezm, Edil Bulğar devleti, Şimaliy Kavkaz, Qırım kibi eski qavmiy-medeniy ülkeler de bu devletniñ içine dail olundı. Bundan sebeptir ki, Altın Ordu devletiniñ 200 yıllıq akimiyetiniñ (1243 - XV asırnıñ birinci yarısı) neticesinde Sibirniñ ğarbından Özü özenine qadar uzanğan keniş topraqlarda aynı iqtisadiy qurulışı, mentalitet, medeniyet ve dinge saip olğan bir millet şekillenip olamadı. XV asırnıñ birinci yarısında Altın Ordunıñ tam olaraq dağılmasından soñ yerine Qırım, Qazan, Hacı Tarhan, Sibir ve Ulu Ordu kibi mustaqil hanlıqlar ortağa çıqtı. Ulu Ordu hanları özlerini Altın Ordu mirasçılarından sanıp XV asırnıñ ekinci yarısı devamında Cuçi Ulusınıñ bütünligi yañıdan qurulması üzere askeriy ve diplomatik kirişimlerde bulunsalar da yañı mustaqilliklerini qazanğan devletlerniñ ket-kete artqan tirenişleri ile qarşılaşmaqta edi. Bu devirde Moskva knâzlığında ayrımcılıq kirişimleri küçlendi.
Qırım ile Ulu Ordu arasında askeriy zıddiyet deñişken neticeler ile kelişmekte edi. 1474 senesi Moskva knâzı III İvan ile Qırım hanı I Meñli Geray arasında ittifaq antlaşması imzalandı.
Qırım ve Rus ordularınıñ ortaqlaşa askeriy areketleri neticesinde Rus knâzlığı Ulu Ordunıñ vassallığından qurtuldı. 1502 senesi Qırım Hanlığı Ulu Ordunıñ barlığına soñ berdi. Rus tarihında bu vaqia qısqaca şöyle bir ifade körgendir: “Aynı yıl, iyün ayında Qırım hanı Meñli Geray, Ulu Ordu hanı Şeyh-Ahmed hanı yeñip Ordusını aldı”. Bu ğalebeler sayesinde Qırım Hanlığı Özü ile Edil özenleri arasında topraqlarnı öz kontroli astına aldı.
1480 senesi I Meñli Geray Qazan ükümdarları Halil (1462-1467) ve İbrahim (1467-1479) hanlardan tul qalğan Nur Sultan hatunğa evlendi. Bu evlenüvden em Qırım, em de Qazan veliahtı Sahib Geray (1481-1551) doğdı. Böylece Qırım hanı eki hanlıqta ükümranlıqlarını sürdürgen zadekânlarnı birleştirip merkezi Qırımda olmaq üzere yañı bir devlet qurmaq kirişiminde bulundı. Ortaq duşmanları (Ulu Ordu) bozğunğa oğratılğandan soñ müttefiq olğan Qırım ve Moskva arasındaki munasebetler yavaş-yavaş kerginleşmege başladı. Moskva knâzları III İvan (1462-1505) ve III Vasiliy, Qırım hanlarınıñ birleştirme siyasetine farqlı olaraq tahtta bulunğan Moskva yanlısı ükümdarlarnı desteklep ücüm siyasetini alıp bara ediler. Bunıñ üzerine I Meñli Geraynıñ büyük oğlu I Mehmed Geray (1515-1523) kence qardaşı Sahib Geraynı Qazan tahtına (1521-1524) yerleştirip Qırım ve Qazan ordularını birleştirip 1521 senesi tarih edebiyatında belli olğan Moskva seferni yaptı.
1524 senesi Qazan Hanlığı daa evel Qırım Hanlığı yapqanı kibi Osmanlı Devletiniñ imayesini tanıdı. O devir Osmanlı Devletiniñ kelişken ve qudret saibi olğan Qanuniy Suleyman sultan devri edi. Bundan soñ Qazan Hanlığınıñ topraqlarına birde bir yabancı ordunıñ mudahalesi Osmanlı Devletine qarşı yapılğan duşmanca bir amel olaraq sayılır edi. Osmanlı sultan, Qazan tahtına Sahib Geraynıñ yegeni Safa Geraynı ketirdi (1524-1531; 1533-1546; 1546-1549). Safa Geray tanınğan Qazan han qızı Süyüm Bike ile evli edi.
Amma, Rus knâzları III Vasiliy ve IV İvan (Qorqunçlı) (1533-1584) Qırım ile Qazanda mevcut olğan deñişik zümreler arasındaki taht qavğalarını öz askeriy ve siyasiy maqsatlarında qullana bildiler. Ve çoq sayıda cenk neticesinde, evelâ Süyüm Bike esir alındı, soñra da 1552 senesi Qazan Hanlığınıñ, 1556 senesi ise Hacı Tarhan Hanlığınıñ tar-mar etilüvinen Tatar devletçiliginiñ soñu başlağan edi.
Volodiyivtsi (Bar rayonı)
MY undefined Volodiyivtsi (Володіївці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Bar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 347 kişi.
Emir Noğay
Emir Noğay (? – 1299) - Altın Ordu devletiniñ 1267-1299 seneleri arasında askeriyesiniñ başı olğan namlı emir.
Altın Ordu devletiniñ ilk musulman hanı olğan Berke han zamanında (1257-1266) Noğay, qazanğan uruşları sebebinen tez yükseldi. Berke handan soñ tahtqa çıqqan Mengü Timur (1266-1280) zamanında Noğaynıñ tesiri arttı. Tuda Mengü vaqtında (1280-1287) Altın Ordudaki içki qarışıqlıqlarda devletniñ idaresine saip oldı. Lâkin babası han olmağanı içün Cengiz qaidelerine köre han unvanını alamadı, emir olıp qaldı.
Emir Noğay qırq senege yaqın Altın Ordu devletiniñ idaresini qolunda tuttı. İstegen vaqtında hanlarnı deñiştirdi. Tışqı memleketlerde Noğaynıñ Rusiyede çar olğanı bile aytılğan edi. Doğrusı o Deşt-i Qıpçaqta tümen başı edi.
Musulman olmağan Hülagu hannıñ İlhanlı devletinen Kavkazda 1261-1263 arasında yapqan muarebelerde muvafaqiyet qazandı. Memlük devletinen İlhanlı devletine qarşı ittifaq qurdı. Balqanlarğa akim oldı. Bulğar çarı Gregor Terterni tahttan endirip yerine Smileçni tayinledi. 1296-da Sırblarnıñ üstüne barıp, qıral Stefannı itaatqa mecbur etti. Bizans imperatorına istegenlerini qabul ettirdi.
1490
1490 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
507
507 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Emir Noğay
Qaraman beyliginen Selçuq devleti arasındaki muarebede yeñilgen selçuq sultanı II İzzetin Keykavus ve oña qol tutqan 40 türkmen sülâlesini Dobrucağa yerleşmesine qolaylıq kösterdi. Bularnıñ şeyhi olğan Sarı Saltuqnıñ tesiri altında musulmanlıqnıñ Altın Ordu devletinde cayılması içün çoq oğraştı. (Keykavusqa bağlılıqları sebebinen bu sülâleler Keykavus (Gagauz) adını alğan edi. Noğaynıñ vefatından soñ, mınavlarnıñ üstündeki imaye qalqqan içün, bazıları Anadoluğa keri qayttı, qalğanlar da zaman içinde hristian oldı.)
Vinoj
MY undefined Vinoj (Вінож) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 100 kişi.
Emir Noğay
Noğayğa bağlı qabileler, özlerine Noğay dep aytıp başladılar. Aşağı Edil ve Cem (Emba) özenleri yalısındaki noğaylar (manğıtlar) mınavlar edi.
Çernâtın (Kalınivka rayonı)
MY undefined Çernâtın (Чернятин) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 734 kişi.
Zaporijjâ (şeer şeklinde qasaba)
MY undefined Zaporijjâ (Запоріжжя) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 940 kişi (2011 senesi).
508
508 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Yeñi Sala
Yeñi Sala (Красноселівка, Єні-Сала, Красносёловка, Ени-Сала) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 74 kişi (2001 senesi).
1491
1491 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Goray
MY undefined Goray (Горай) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 291 kişi.
Kisnıtsâ
MY undefined Kisnıtsâ (Кісниця) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 461 kişi.
Lordi
right|thumb|Lordi, 2023 -{Lordi}- - Finlandiyada oturğan bir rok çalğı taqımı.
Albomlar
__NOTC__
Dniprovske
MY undefined Dniprovske (Дніпровське) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 809 kişi (2001 senesi).
Nestükovskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Nestükovskaya (Нестюковская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 179 kişi.
1492
1492 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Bilıçın
MY undefined Bilıçın (Біличин) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Bar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 405 kişi.
Polöva Lısiyivka
MY undefined Polöva Lısiyivka (Польова Лисіївка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 453 kişi.
Boris Nemtsov
Boris Yefimoviç Nemtsov (Борис Ефимович Немцов; 1959 s. oktâbr 9 — 2015 s. fevral 27) — Rusiye siyaset ve devlet erbabı. Nijniy Novgorod vilâyetiniñ birinci valisi, Rusiyeniñ yaqıt ve energetika sabıq naziri.
Rusiyeniñ tışqı ve içki siyasetini tenqit etti.
Laddu
Laddu (-{laḍḍū, lāḍḍū}-) - İndistan sub-qıtasında şar formasında tatlı aş. Laddular un, ghi mayından/aq maydan/ösümlik mayından ve şekerden yasala, şulay uq retseptqa qarap başqa ingredientlardan da yasalmaq mümkün, misal içün parçalanğan cevizden ya da quru yüzümden. Onı sıq İnduizm dini bayramlarında ve festivallarinde pişireler.
Madrid
MY undefined Madrid (Madrid) – İspaniyanıñ paytahtı.
509
509 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Gola Prıstan
MY undefined Gola Prıstan (Гола Пристань) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Gola Prıstan rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 15 001 kişi (2011 senesi).
1493
1493 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Krasne (Krıjopil rayonı)
MY undefined Krasne (Красне) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 64 kişi.
1494
1494 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Romanivka (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Romanivka (Романівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 915 kişi.
Alupka
Alupka (Алупка, Алупка) — Qırım dağlarınıñ cenübiy capında, Ay Petriniñ eteginde bulunğan bir şeerdir, belli kurort.
İklim
Yanvarnen fevral aylarınıñ orta arareti +3 – +4°C, avgustnıñki +24,6°C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi — 400 mm, yıllıq küneşli saatlarnıñ orta miqdarı — 2150, avanıñ nisbiy dımlılığı — 69 %. Yuvunuv mevsimi marttan oktâbrgece devam ete (suv arareti tahminen +22 – +28°C).
Tarih
Zemaneviy Alupka topraqlarında insannıñ yerleşmeleri milâttan evel VIII biñyıllıqta peyda oldı. Şeer Alubika adınen birinci kere 960 senesi añıldı. XIV-XV asırlarda bu yerde cenevizlerniñ Lupika adlı qaleçik buluna edi. 1475-1774 seneleri Alupka osmanlılarnıñ akimligi altında edi. Qırım Rusiye eline keçkenden soñ (1783), Alupka R. Potömkinniñ mülkü edi. 1823 senesi ise, mında saray qurdurğan Mihail Vorontsovnıñ saipligine keçti. XX asırnıñ başından Alupka belli kurort oldı. Bu yerge devalanmağa, raatlanmağa Födor Şalâpin, Maksim Gorkiy, Valeriy Brüsov, İvan Bunin, Lesâ Ukrainka ve başqaları kelgen ediler.
1938 senesi Alupkağa şeer statusı berildi.
Naqliye
Şeer Yaltadan 17 km uzaqlıqta buluna. Qırımnıñ merkezi ve diger meskün yerlerine Alupka Aqyar-Yalta-Aqmescit-Kefe avtotrassası vastasınen qavuşa.
İçtimaiy saa
Şeerde eki umumtasil ve bir dane muzıka mektepleri, hastahane, eki kitaphane, eki musafirhane, medeniyet merkezi bar.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler
Şeerniñ meşur yerlerinden Vorontsov sarayını ve onıñ etrafındaki parknı añmaq lâzim.
Alupkada doğğan II Cian cenkiniñ iştirakçisi, uçucı Amet-han Sultannıñ müzeyi bar.
1972 senesi şeerde terek ve çalılarnıñ eki yüzden ziyade çeşitten ibaret olğan park açıldı.
Verbivka (Hmilnık rayonı)
MY undefined Verbivka (Вербівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 299 kişi.
510
510 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Kropıvna (Hmilnık rayonı)
MY undefined Kropıvna (Кропивна) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 514 kişi.
1495
1495 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Yañı Celişay
Yañı Celişay (Іллінка, Яни-Джелішай, Ильинка, Яны-Джелишай) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 366 kişi (2001 senesi).
Çotay
Çotay (Добрушине, Чотай, Добрушино, Чотай) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 215 kişi (2001 senesi).
Koreya
Koreya degen eki devlet bar ama er eki devlette aynı halq yaşay, qısqaca eki devlet bir millet.
Tsukurıne
MY undefined Tsukurıne (Цукурине) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 003 kişi (2011 senesi).
Devlet Ali
Devlet Ali (Свердловське, Девлет-Алі, Свердловское, Девлет-Али) — Qırımnıñ Curçı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 352 kişi (2001 senesi).
Podgornoye
Podgornoye (Підгірне, Подгорное) – Qırımnıñ Kefe şeer şurasında bir köy. Ealisiniñ sayısı 318 kişi.
Petro Orlov
Petro Orlov (Петро Вікторович Орлов; tahallüsi Petro Ruh (ukr. Петро Рух); 1970 s., Kezlev şeerinde doğ.) — ukrain yazıcı, şair, tercimandır. Ukraince, rusça, qırımtatarca ve türkçe yaza.
Bibliografiya
-{
Ordu
300px|thumb|Ordu vilâyeti Ordu - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir şeeri. Ordu vilâyetniñ merkezi.
Taştamak
MY undefined Taştamak (Таштамак) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 561 kişi.
1496
1496 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
511
511 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Aleksander Vilyam Kingleyk
Aleksander Vilyam Kingleyk (Alexander William Kinglake; * 1809 avgust 5, Taunton, Somerset - 1891 yanvar 2) - namlı ingliz devlet adamı, tarih ilmi erbabı ve yazıcısı.
Roma
MY Roma Roma (Roma) - İtaliyanıñ paytahtı.
Aleksander Vilyam Kingleyk
Kingleyk İton kollecde (-{Eton College}-) mektepke bardı ve Kembric universitetinde (-{Cambridge University}-) akademik ayatını tamamladı. 1837 senesi Londonda yerli idareci olıp başlağan siyaset ayatına, 1857-68 senelerinde Liberal fırqa azası olaraq Büyük Britaniya parlamentinde devam etti. Halqara siyaset saasında icatlar meydanğa ketirdi.
Onıñ yazğan seyaat qaydları sayesinde bir şarqşınas alimi olaraq nam qazandı. İlk icadı -{Eothen}- (1844, yañı basımı 1864) oldı, Osmanlı Devleti ve Qırımğa yapqan seyaatı qaydlarınıñ yer alğan yedi cıltlıq eseri "Qırım işğali" (-{The Invasion of the Crimea}-, London 1863-75, 5 Cılt; 6. Basım. 1883, 7 Cılt.) ile nam qazandı. Bu eseri Qırım cenki aqqında esas eserler arasında sayıldı.
Akira Yosino
Akira Yosino (吉野彰, 1948 s. yanvar 30 ) — Osaka prefektligiden yaponiyalı himiyacı.
Nefödovskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Nefödovskaya (Нефёдовская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 52 kişi.
Skadovsk
MY undefined Skadovsk (Скадовськ) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Skadovsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 22 287 kişi (2011 senesi).
Butsni (Bar rayonı)
MY undefined Butsni (Буцні) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Bar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 288 kişi.
Dereşova
MY undefined Dereşova (Дерешова) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 458 kişi.
Qaraqırım
Qaraqırım, Qaraqorum (eski uyğur urufatında: ᠬᠠᠷᠠ ᠬᠣᠷᠣᠮ) — Moğol imperiyasınıñ efsaneviy paytahtı. Onıñ kerçek yerleştirüv şimdiki belli degil.
Osıkove (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Osıkove (Осикове) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 766 kişi.
Aya Utida
Aya Utida (内田彩, 1986 s. iyül 23) — Gunma prefektligiden yaponiyalı seslendirici aktrisa ve yırcı. -{Across Entertainment}- agentliginen çalışa.
1497
1497 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
512
512 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Qalançaq
Qalançaq (Трактове, Каланчак, Трактовое, Каланчак) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 353 kişi (2001 senesi).
Vilşana
MY undefined Vilşana (Вільшана) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 455 kişi (2007 senesi).
1498
1498 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Sultan Saray
Sultan Saray (Ульяновка, Султан-Сарай, Ульяновка, Султан-Сарай) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 480 kişi (2001 senesi).
Blajiyivka
MY undefined Blajiyivka (Блажіївка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kozâtın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 461 kişi.
Tereşkovka (Başqırtistan)
MY undefined Tereşkovka (Терешковка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 17 kişi.
Lisbon
MY undefined Lisbon (Lisboa) - Portugaliyanıñ paytahtı.
Sara Natoçenni
Sara Natoçenni (1987 s. sentâbr 20) — Amerika Qoşma Ştatlarınıñ seslendirici aktrisa ve yırcı. Pokemon animesinde Eş Ketçumnı seslendirdi.
1499
1499 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Nizovye (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Nizovye (Низовье) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Totman
Totman (Каштанівка, Тотман, Каштановка, Тотман) — Qırımnıñ Curçı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 388 kişi (2001 senesi).
Çernivtsi vilâyeti
Çernivtsi vilâyeti (Чернівецька область) - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Çernivtsi şeeri.
Rayonlar:
Şeer şeklinde qasabalar:
1500
1500 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Barok
MY undefined Barok (Барок) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Bar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 118 kişi.
Müstecib Ülküsal
Müstecib Ülküsal (doğma adı Müstecib Hacı Fazıl; 1899 – 1996) - XX asırda diasporada qırımtatar milliy davasınıñ eñ müim adamlarından birevidir. O em doğğan yeri olğan Romaniya Dobrucasında, em ana-vatanı Qırımda, em Almaniya, Lehistan kibi ğarp memleketlerinde, em de soñra köçken Türkiyede pek çoq milliy davalarda bulunğanı içün keniş malümat ve tecribe saibi olğan. Qırımtatar neşriyat tarihınıñ eñ uzun sürgen mecmuası olğan Emel mecmuasını qurğan ve uzun seneler neşir etken. Bundan başqa Qırımtatar milliy areketi, medeniyeti, tarihı, etnografiyasınen alâqalı pek çoq kitap yazğan ve neşir etken. O tamamınen aqiqiy bir dava adamıdır.
Qartbabasınıñ adı Abdurrahmandır. Abdurrahman 1840 senesinde Qırımnıñ Or uyezdiniñ bir köyünde doğğan. 1862 senesi Dobrucağa köçken. Romaniyağa kelgende yañı evli eken. Dobrucada Hakime, Sakine adlı eki qızı ve Fazıl, Qavlamet, Dervişamet adlı üç oğlu doğğan. Müstecib Ülküsalnıñ babası Fazıl 1869 senesi doğğan. Fazıl 1896 senesi Vefa Çelebi adlı bir qırımtatar muaciriniñ qızı olğan Şerifenen evlengen. Müstecip Ülküsalnıñ anası Şerifeniñ babası Vefa Efendi ve anası Hacımelek Qırımnıñ Kefe uyezdiniñ Qazan Tip köyünden.
Müstecip Ülküsal 1899 senesi doğdı. Qardaşları Saliha - 1904, Meliha - 1906, Necib - 1908, Münib - 1910, Nazım - 1912, Seyfeddin - 1920 seneleri doğğan eken. Müstecip Ülküsal başlanğıç mektepni Dobrucada, orta mektepni İstanbulda bitirgen. I Cian cenki başlağanda İstanbulğa qaytamağanı içün eki sene Köstencedeki Mecidiye Musulman Seminariyasına ketken. 1916 senesi Romaniya cenkke qatılğan soñ seminariya qapanğan oquvı yarım qalğan. Bundan soñ özüniñ köyünde başlanğıç mektepte muallimlik etmege başlağan.
1918 senesi Qırımdaki Suleyman Sulkeviç ükümeti Qırım tamırlı olğanlarnı Qırımğa qaytmaları içün çağırğan soñ bir rus gemisinde saqlanıp Aqyarğa ketti. 1920 senesine qadar başta Bağçasarayda Qaymaz Ağa maallesiniñ mektebinde daa soñra Foti Sala köyüniñ mektebinde ocalıq etti. Talebelerinen beraber Qırım köylerinde musamereler ötkerdi, milliy davağa qoltutqan qonuşmalar keçirdi. 1920 senesinde oquvını tamamlamaq içün Qırımdan Türkiyege keldi. Polatlıda daa evel Türkiyege köçken emceleri Qavlamet ve Dervişametniñ qatına bardı. 1921 senesi qırımtatar muacirleri köylerinden olğan Qarayavşanda başlanğıç mektepte ocalıq etti. Aynı seneniñ yazında İstanbulğa ketip yarım qalğan oquvına devam etti. 1922 senesi litseyni bitirip diplomını alıp Dobrucağa qayttı. Bükreş universiteti Uquq fakultetine kirdi. 1926 senesinde Uquq fakultetini bitirip advokat oldı.
Aynı sene Pazarcıqta advokatlıqqa başladı. 1929 senesi Müstecib özünday olğan on dostunen bir mecmua çıqarmağa qarar berdiler. Özleri arasında para toplap urufat aldılar. Mecmuanıñ ilk sanı Emel mecmuası adınen 1930 yanvar 1 künü neşir etildi. Mecmuanıñ saibi ve baş müellifi Müstecib Ülküsal oldı. Emel mecmuası baştaki eki sene 15 künde bir kere neşir etilir. Daa soñra ayda bir kere çıqa. Qırım Qurultay ükümetiniñ tış işleri vekili Cafer Seydamet Qırımer de mecmuada maqaleler yazmağa başlay. Bir zaman soñra Emel mecmuası qırımtatar milliy davasınıñ resmiy neşriyatı oldı. II Cian cenki başlağan soñ almanlar Romaniyağa kirerler. Mecmuanı çıqarmaq qıyın olur, 1940 senesi sentâbr ayında 154 san neşir etilgen soñ neşriyatnı toqtattılar.
Müstecib Ülküsal 1940 senesi noyabr ayında işlerini tasfiye etip Türkiyege köçti. 1941 senesinde Edige Qırımalnen beraber qırımtatar milliy davası içün Berlinge ketti. Lâkin almanlar Qırımğa ketmesine izin bermediler. Doquz ay soñra Türkiyege qaytıp keldi. 1943 senesi İstanbulğa yerleşip advokatlıqqa başladı. 1944 qırımtatar sürgünligi ve Dobrucada tuvğanlarınıñ zulumğa oğraması, apis etilmesi Müstecib Ülküsalnı pek keder etti. Ğarbiy memleketlerge qaçqan qırımlılarnı Türkiyege yerleştirmek içün oğraştı. Kelgen soylarını işlerinen küçü yetkeni qadar meşğul oldı.
Qış Qara
Qış Qara (Курганне, Киш-Кара, Курганное, Кыш-Кара) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 176 kişi (2001 senesi).
Müstecib Ülküsal
1955 senesinde Cafer Seydamet Qırımerniñ hastalığı sebebinden Milliy Merkez toplaşuvlarına vekâleten Müstecib Ülküsal reislik etmege başladı. O zamandan soñ -{crh-latn:Münhende;crh-cyrl:Мюнхенде}- er sene toplanğan Paris Bloku toplaşuvlarına qoşulğan, ya bir özü ya da bir qaç arqadaşınen Qırım milliy davasını temsil etti. 1960 senesinde Emel mecmuası Türkiyede yañıdan neşir etilmege başladı. 1986 senesinde közleri raatsızlanğanğa qadar Emel mecmuasın baş müellifligini etken. 154 sanı Romaniyada neşir etilgen Emel mecmuasında 103 maqalesi, 227 sanı Türkiyede neşir etilgen Emel mecmuasında 214 maqalesi bardır.
1986 senesinde “Emel Qırım Türk Medeniyetini Tanıtma ve Araştırma Vaqfı” (-{Emel Kırım Türk Kültürünü tanıtma ve Araştırma Vakfı}-)nı qurdı. Vefat etmeden evel bütün kitaplarını vaqıfqa bağışlağan.
Kustivtsi (Hmilnık rayonı)
MY undefined Kustivtsi (Кустівці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 429 kişi.
Müstecib Ülküsal
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Mustafa Cemilev 1993 senesi Türkiyege kelgende başta hasta töşegindeki Müstecib Ülküsalnı ziyaret etti. Hasta olsa bile musafirlerni ayaqta qarşılağan, oğurlay ekende alsız olması sebebinden ayaqqa turmasına mani olmaq istegenlerge “Qırımtatar Milliy Meclisi reisini ayaqta oğurlamağa isteyim, buña küçüm bar, bunıñ böyle olması kerek” dep köstergeni davranış onıñ qadiy bir dava adamı olğanını añlatmağa yetecektir. Bağçasarayda bir soqaqqa adınıñ berilmesin özüne berilgen eñ balaban mukâfat sayğan. Ayatı sıqıntı içinde keçmesine, bütün ömrüniñ milliy davağa adamına baqmadan iç kimseden bir qarşılıq beklemegen.
Rodakove
MY undefined Rodakove (Родакове) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 292 kişi (2011 senesi).
Müstecib Ülküsal
Sağlığında neşir etilgen:
İrina Slavina
İrina Vâçeslavovna Slavina (Ирина Вячеславовна Славина; aqiqiy soyadı — Murahtayeva, Мурахтаева; qızlıq soyadı — Kolebanova, Колебанова; 1973 s. yanvar 8 — 2020 s. oktâbr 2) — Rusiye jurnalisti, cemaat erbabı, «Koza.Press» internet neşiriniñ baş muarriri.
Müstecib Ülküsal
Ülküsalnıñ çeşit türlü kitap ve mecmualarda neşir etilgen yazıları Saim Osman Karahan tarafından cıyıntıq alına ketirilerek 2007 senesinde Dobruca'dan adınen İstanbul Qırım Dernegi tarafından bastırıldı.
İrina Slavina
2020 s. oktâbrnıñ 2-sinde özüni yaqtı. Bundan evel -{Facebook}- saifesinde şunı yazdı: Menim ölümden qabaatlı Rusiye Federatsiyasıdır.
Müstecib Ülküsal
Vefatından soñ Emel mecmuasınıñ 212-nci sanı, Müstecib Ülküsal sanı olıp neşir etilgen. Özüniñ qalemge alğanı 5-nci kitabı (Qırım Yolunda Bir Ömür, Hatıralar)  1999 senesi Qırım Türkleri Medeniyet ve Yardımlaşuv Dernegi tarafından neşir etilgen.
İrina Slavina
İhtar
Facebook - https://m.facebook.com/slavirina
Müstecib Ülküsal
Müstecib Ülküsal 1996 senesinde İstanbulda vefat etken. Bir asırğa yaqın ömrüniñ 70 senesini Qırımtatarlarnıñ milliy davasına hızmet etip keçirgen Müstecib Ülküsal, Timur, Noyan ve Ülkü adlı üç bala babası edi.
Müstecib Ülküsal aqqında neşir etilgen pek çoq maqale bardır.
514
514 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Sollar (Qarasuvbazar rayonı)
Sollar (Красна Слобода, Соллар, Красная Слобода, Соллар) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir.
Nikitinskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Nikitinskaya (Никитинская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 24 kişi.
1501
1501 senesi — XVI asırnıñ bir senesi.
Bükreş
MY undefined Bükreş (București) – Romaniyanıñ paytahtı.
Qudus
MY undefined Qudus, Urşelim, Yerusalim (ירושלים Yeruşalayim, القدس al-Quds) – İsrail tarafından işğal etilgen Filistinniñ bir şeeri. İzrailniñ paytahtıdır (de-facto), İzrail ve Filistin arasında bölünğan bir şeer: ğarbiy taraf İzrailniñ, şarqiy ise — Filistinniñ (de-iure). Yeudilik, İslâm ve Hristianlıq içün muqaddes şeerdir.
1502
1502 senesi — XVI asırnıñ bir senesi.
Alevrit
Alevrit - esasen mineral daneçiklerden ibaret olğan yımşaq parçaçıqlı çöküntiden meydanğa kelgen dağ cınsı.
515
515 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Tolmaçevka (Başqırtistan)
MY undefined Tolmaçevka (Толмачевка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 45 kişi.
Serdıte
MY undefined Serdıte (Сердите) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 920 kişi (2011 senesi).
Emel mecmuası
1929 senesi Romaniyanıñ Hacıoğlu Pazarcıq şeerinde Müstecib Ülküsalnen on dostu Qırımtatar milliy davası içün bir mecmua çıqarmağa qarar berdiler. Özleri arasında para toplap urufat aldılar. Mecmuanıñ ilk sanı Emel mecmuası adınen 1930 yanvar 1 künü neşir etildi. Mecmuanıñ saibi ve baş müellifi Müstecib Ülküsal oldı. Emel mecmuası baştaki eki sene 15 künde bir kere neşir etilir. Daa soñra ayda bir kere çıqtı. Qırım Qurultay ükümetiniñ tış işleri vekili Cafer Seydamet Qırımer de mecmuada maqaleler yazdı. Bir zaman soñra Emel mecmuası Qırımtatar milliy davasınıñ resmiy neşriyatı oldı. II Cian cenki başlağan soñ Almanlar Romaniyağa kirdiler. Mecmuanı çıqarmaq qıyın oldı, 1940 senesi sentâbr ayında 154 san neşir etilgen soñ neşriyatnı toqtattılar.
1960 senesinde Emel mecmuası Türkiyede yañıdan neşir etilmege başladı. 1998 senesine qadar 227 san neşir etildi. Emel mecmuası 1930 senesinden 1940 senesine qadar, 1960 senesinden 1998 senesine qadar Qırımtatar milliy davasınıñ diasporadaki en müim sesi olğan edi. Müstecib Ülküsal 1986 senesinde közleri raatsızlanğanğa qadar Emel mecmuasıñ baş müellifligini yaptı.
Mecmua 2010 senesi İstanbulda üç ayda bir kere yañıdan neşir etilmege başladı. Vaqıf adına saibi Zafer Karatay, yazı işleri müdiri olıp Saim Osman Karahan çalışa.
Sergiy Tigipko
Sergiy Tigipko (Сергій Леонідович Тігіпко; doğğan künü: 1960 s. fevral 13; doğğan yeri: Dragoneştı, Moldav ŞSC, ŞSCB) – Ukraina maliye ve siyaset erbabı, 2000-2005 ss. "Emekçi Ukraina" ("Трудова Україна") fırqasınıñ başı, 2009 senesinden berli "Küçlü Ukraina" ("Сильна Україна") fırqasınıñ başı. İqtisadiyat ilimleriniñ namzeti. 2010 s. Ukraina prezidenti saylavalrında prezident namzeti olıp üçünci yerni qazandı. 2010 senesinden berli Ukraina Baş naziri muavini, içtimaiy siyaset naziri olıp çalışa. Evlidir. Türlü apaylardan dört balası bar: Ganna (1984), Tımofiy (2002), Akseniya (2005), Leontiy (2008).
Pidgorodne (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Pidgorodne (Підгородне) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 112 kişi.
Vernıgorodok
MY undefined Vernıgorodok (Вернигородок) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kozâtın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 769 kişi.
Vorontsovka
Vorontsovka (Воронцівка, Воронцовка) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 311 kişi (2001 senesi).
Lomonosovo
Lomonosovo (Ломоносове, Ломоносово) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 163 kişi (2001 senesi).
Aybar
Aybar (Войкове, Айбар, Войково, Айбар) — Qırımnıñ Curçı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 889 kişi (2001 senesi).
Amdi Alim
Amdi Alim (aqiqiy soyadı Ğaniyev) (1905 - 1942) - qırımtatar şairidir.
1503
1503 senesi — XVI asırnıñ bir senesi.
Amdi Alim
Amdi Ğaniyev 1908 senesi Kuybışev rayonındaki Adım Çoqraq köyünde doğdı. 1927 senesi edebiy eserler yaza başladı. Bir şair sıfatında yaratqan şiirleriniñ ekserisi arbiy mevzuda edi. "Qaytırmız biz yeñiş yırını yırlap, qaytırmız biz soñki ücümden..." dep yazdı şair. Qaytıp kelmedi. Vatan cenki qanlı uruşlarında elâk oldı. Cenkten evel şair Azam Ametnen birlikte “Raport” adlı birinci şiirler kitabı çıqtı. Amdi Alim - qardaş halqlar edebiyatını terenden bilgen ve olarnıñ eñ yahşılarını açıq-aydın, sade ve dülber tilnen tercime etken şairimiz edi. Şekspirniñ Qırımtatar Devlet teatrinde oynalğan “Otello” tragediyası, Lope de Veganıñ “İspan papazı” komediyası, Nikolay Ostrovskiyniñ “Çelik nasıl pişkinleşti” romanı, Şota Rustaveliniñ “Qaplan terisi kiygen pelvan” poeması ve saireler Amdi Alim tarafından tercime etilgenleri alda, halqımıznıñ ana tilinde sevip oquğan eserleri olıp qaldılar.
1942 senesinde ağır yaranlanğanı soñ hastahanede vefat etti.
Amdi Alim - etraflıca bilgili, yüksek medeniyetli, acayip adam edi.
Elmaz
thumb|Dağ cınsı içinde tapılğan elmaz Elmaz - karbonnıñ kristallik şekli, tabiatta rastkelgen eñ qattı madde; qıymetli taş.
Nikiforovo (Velsk rayonı)
MY undefined Nikiforovo (Никифорово) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 271 kişi.
Gorodışçe
MY undefined Gorodışçe (Городище) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer. Gorodışçe rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 14 798 kişi.
516
516 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Aluşta
Şeerniñ şimdiki adı — Aluşta yunanca Ἄλουστον (Aluston) adınıñ bozulğan şekli, tercimesi – “yuvulmağan”.
Tarih
Osmanlılar Qırımnıñ yalı boyunı fetih etken soñ Aluşta öz arbiy emiyetini coyıp kiçik balıqçı qasabası olıp qaldı. Osmanlılar üküm etken devirde o Sudaq qadılığı terkibinde edi.
Qırım Rusiye İmperiyasına kirsetilgen de Tavriya guberniyası meydanğa ketirilgen soñ Aluşta başta Aqmescit uyezdi, soñra ise Yalta uyezdi volostiniñ merkezi oldı. XIX asır soñunen XX asır başınıñ arasında Aluşta kurort olaraq rağbet qazanıp başladı da 1902 yılda şeer statusını qazandı.
Vatandaşlıq cenki vaqtında bir çoq barışıqlı Aluştanıñ sakini elâk olğan edi. 1930 yılda şeer Qırım MŞSCniñ Aluşta rayonınıñ merkezi oldı, o milliy qırımtatar rayonlarından birisi edi.
1941 senesi oktâbr 4-ünden başlap 1944 senesi aprel 15-ine qadar devam etken alman işğali şeerge büyük zarar ketirdi. İşğalciler 500-den ziyade aluştalı öldürdi, 231 kişi zorbalıqnen Almaniyağa işlemege alındı. 1944 senesi mayıs 18-inde qırımtatarlar sürgün etilgenden soñ şeer daa da ziyade boş oldı. Cenkten soñ Aluşta yalı boyu kurortı olaraq inkişaf olmaqta edi, bir çoq yañı pansionat ve raatlıq evi quruldı.
İklim
500px|right| Subtropik (Aq deñiz tipinde), quru, sıcaq, yımşaq qışlı iklimi bar. Dekabrniñ orta arareti — +2,8 °C, avgustnıñ — +23,8 °C. Yıllıq yağanaqlar — 430 mm, yıllıq küneşli saatlarnıñ miqdarı — 2320-ge yaqın, avanıñ eñ az nisbiy dımlılığı avgustta — 63-68 %. Yuvunuv mevsimi mayıs ortasından oktâbr ortasınace devam ete, balalar içün — iyün soñundan sentâbr soñunace (suv arareti tahminen 20 °C ve ondan da ziyade).
İqtisadiyat
Aluştanıñ sanayısı — demirbeton konstruktsiya zavodı, süt ve ötmek kombinatları. Şeerde 20-den ziyade populâr şarap çeşitini işlep çıqarğan 4 zavod bardır. Eali ve yazda aqça işlep qazanmaq içün kelgen Ukraina grajdanlarınıñ esas derameti turistlerge bağlı. 2004 yıldan berli Aluştanıñ plâjları tölemeli olıp qaldı.
Devlet orman hocalığı (gosleshoz) ve devlet av hocalığı bar.
1959 yıldan berli Avropa ve MDİ (Mustaqil Devletler İttifağı) içün unikal vızlı şeerlerara Aqmescit—Aluşta trolleybus yolu amelde, 1961 yılda o Yaltağa qadar sozuldı.
1504
1504 senesi — XVI asırnıñ bir senesi.
Petrunivka
MY undefined Petrunivka (Петрунівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 49 kişi.
Hotın
MY undefined Hotın (Хотин) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer. Hotın rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 13 200 kişi.
İdman Azerbaycan
İdman Azerbaycan (İdman Azərbaycan) - 2009 senesi avgustnıñ 2-sinde qurulğan, Azerbaycan tilinde yayınlağan sport kanalıdır. Formula 1, futbol, basketbol yayınları bere.
Klitenka
MY undefined Klitenka (Клітенка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 352 kişi.
Gayove (Bar rayonı)
MY undefined Gayove (Гайове) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Bar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 643 kişi.
1505
1505 senesi — XVI asırnıñ bir senesi.
NTV (Türkiye)
Kanal şu yoldaşlardan alına bilir:
Moldova Cumhuriyeti Kommunist Fırqası
Moldova Cumhuriyeti Kommunist Fırqası (Partidul Comuniştilor din Republica Moldova) - Moldovanıñ eñ büyük siyasiy fırqalarından birevidir. 1993 senesinde teşkil etilgen fırqa 2001 senesinden berli Moldova ükümetinde yer ala ve eski ŞSCB cumhuriyetleri arasında saylavlarnen iqtidarğa kelgen yekâne kommunist fırqasıdır. Fırqanıñ reisligini memleketniñ prezidenti Vladimir Voronin yapa. Daa evel tek kommunizm ve internatsionalizm olğan fırqanıñ ideologiyası şimdi sotsial demokratiya ve Avropa Birligidir. Fırqa Kommunist adlı aftalıq gazetanı neşir ete.
Anatoliy Mogilöv
Anatoliy Mogilöv (Анатолій Могильов, Анатолий Могилёв) - 2011 - 2014 senelerinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti Nazirler şurasınıñ reisi.
Tercimeial
1955 senesi aprel 6-da Rusiye Federatsiyasınıñ Petropavlovsk-Kamçatskiy şeerinde dünyağa kelgen. Donetsk vilâyetindeki Slovyansk pedagogika institutınıñ fizika fakultetini yekünlegen soñ orta tasil mektebinde ocalıq yapa. 1979-1981 seneleri arasında SSCB Arbiy Quvetleri saflarındaki hızmetini bitirgen soñ Donetsk vilâyetindeki 18-nci Slovyansk orta mektebinde fizika ocası olaraq çalışa.
1982 senesi iyün ayından başlap Donetsk vilâyeti İçki işler idaresi (İİİ) Slovyansk rayon içki işler bölüginiñ erkinlik çağına yetmegenlerniñ işleri teftişçiligi şübesiniñ maaliy teftişçisi vazifesinde hızmet etmege başlay. Soñra cinayetçiler qıdıruv bölügi harekât murahhası, militsiya maalliy teftişçileri bölügi ve cinayetçiler qıdıruv bölügi yolbaşçısı, Donetsk vilâyeti İİİ Slovyansk rayon İİ harekât işleri yolbaşçısınıñ muavini vazifesinde çalışa. 1992 senesi dekabr ayından itibaren Donetsk vilâyeti İİİ içki telükesizlik şübesiniñ hususiy işler baqqan üyken harekât murahhası vazifesinde çalışa.
1993 senesi Ukraina içki işler akademiyasını bitire. 1995-2000 seneleri arasında Ukraina İİN Donetsk vilâyetindeki İdaresiniñ Artemivsk şeer bölügine, 2000-2005 seneleri arasında ise, Ukraina İİN Donetsk vilâyetindeki İdaresiniñ Makiyivka şeer bölügine yolbaşçılıq yapa. 2007 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Ukraina İİN Baş idaresiniñ yolbaşçısı vazifesine, ondan soñ, nazir yardımcısı vazifesine – militsiya Glavk yolbaşçısı olaraq tayin etile.
2007 senesiniñ dekabr ayından itibaren Ukraina İİNniñ ihtiyarında bulunmaqta. 2010 s. mart - 2011 s. noyabr ayınace militsiya general-mayorı rutbesinen Ukraina İçki işler naziri vazifesinde çalışa. Ukraina Prezidenti Viktor Yanukoviçniñ 23.08.2011 s. 861/2011 sanlı qararına binaen Ukraina İçki işler naziri militsiya general-leytenantı rutbesindeki Anatoliy Mogilövqa nevbetteki hususiy militsiya general-polkovnigi rutbesi berile.
Ukraina İİN-niñ "Hrest Slavı" ("Şüret Haçı") adlı nişanı şu cümleden olmaq üzre, bir çoq devlet mukâfatlarınen taqdirlengendir.
2011 senesi noyabr 8-de Qırım Muhtar Cumhuriyeti nazirler Şurası Reisi olaraq tayinlengendir.
Yaman Pardoş Şerafettin
"Yaman Pardoş Şerafettin" (Kötü Kedi Şerafettin, Bad Cat) — 2016 s. çıqqan Türkiyeniñ filmi, rejissörler – Mehmet Kurtuluş ve Ayşe Ünal. Filmniñ şiarı: "İnsan mıyız ulan biz!".
517
517 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Nikolskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Nikolskaya (Никольская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 5 kişi.
Yaqın Şarq
thumb|300px|right|Yaqın Şarq thumb|300px|right|Yaqın Şarq fizikiy haritası Yaqın Şarq — ğarbiy Asiya ve şimaliy Afrikada bir regiondır.
Varşava
Resim Sergisi
900px|thumb|center
518
518 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
1507
1507 senesi — XVI asırnıñ bir senesi.
Reya
MY undefined Reya (Рея) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1080 kişi.
Grabivtsi (Bar rayonı)
MY undefined Grabivtsi (Грабівці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Bar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 572 kişi.
Ayıp
Ayıp (Ботанічне, Аїп, Ботаническое, Аип) — Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 002 kişi (2001 senesi).
Fin tili
Fin tili – Finlandiyanıñ resmiy tildir ve Fin-Ugor til ailesine kire.
Kişineu
MY undefined
Kişineu – Moldovanıñ paytahtı. Ealisiniñ sayısı 717 000 (2006 senesi).
Luçınçık
MY undefined Luçınçık (Лучинчик) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 867 kişi.
1508
1508 senesi — XVI asırnıñ bir senesi.
Kunıçe
MY undefined Kunıçe (Куниче) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 736 kişi.
1509
1509 senesi — XVI asırnıñ bir senesi.
Avdet (gazeta)
Avdet - qırımtatar gazetası.
Büyük Sahra
thumb|right|Büyük Sahra Büyük Sahra (الصحراء الكبرى‎, aṣ-ṣaḥrā´ al-kubrā) – dünyanıñ eñ büyük sıcaq sahrası olıp, Afrikanıñ şimalinde, qıtanıñ ortası ile şimalini qaplağan 9 000 000 km² büyükliginde balaban bir sahradır. Eñ büyük suvuq sahra ise Antarktidadır.
Avdet (gazeta)
Tarih
Men “Avdet”niñ muarririyetinde aman-aman eki yıl 1990 senesi mayıs ayından 1992 senesi aprel ayına qadar çalıştım. Bu halqımıznıñ büyük köteriliş ve entuziazm vaqtı edi: sabıq Sovet Birliginiñ bütün köşelerinden öz tuvğan Vatanına biñlernen vatandaşlarımıznıñ qorantaları qayta edi, Qırım ise er kün olıp keçken vaqialardan qaynay edi. Er şey öyle başlana edi. Qırımğa köçip, Bağçasaray rayonındaki Teberti köyünde yerleşkende, er bir rayonda qırımtatarlarnıñ teşebbüs gruppaları faaliyet köstere edi. Öyle gruppa köy şuramıznıñ territoriyasında da bar edi. Onıñ başında Süyür Taş köyüniñ sakini Alim Suleymanov tura edi. Asiyada jurnalist olıp çalışqanımı bile edi. QMATnıñ reberleri M. Cemilevniñ başlığında Qırımda birinci milliy, mustaqil gazetanı çıqarmaq qararına kelgende, A. Suleymanov İlmi Ümerov ve teşkilâtnıñ başqa azalarına meni tevsiye etti. Men yolbaşçılarımıznen körüşüvge davet etildim, anda da leyhada iştirak etmesine razılığımı berdim. Birinci sanını çıqarğanlar arasında gazetacılıqnen tanış olğanlar – tek men ve Navoiy şeerinden Qırımğa köçken Gülnara Qurtaliyeva edi. Qalğanları ise entuziast ve aveskâr edi. Büyük meraqnen çalışa edik. Muarririyette aqiqiy demokratiya üküm süre edi: gazetada bir kimseni ayrıca qayd etmey edik, sannıñ çıqarılmasında iştirak etkenlerniñ adlarını yaza edik. Basma tehnikadan – eki eski Z. Kerimova ve M. Ümerovanıñ çalışqan kompyuteri. Olar metinlerni, serlevalarını toplap, İ. Ümerov ise metinlerni temiz kâğıtqa yapıştıra edi. Olarğa resimlerni Bağçasaraylı ressam Enver Karsliyev yapa edi. Birinci sannıñ bütün malümatı aman-aman azır olğanda, muarririyetke L. Bucurova ve rametli Eldar Seytablayev keldiler. E. Seytablayev Aqmescit civarındaki öz eviniñ bosağasında canavarca öldürilgen edi. Biraz soñra bizge Kezlevden jurnalist Tasin qoşuldı. Toplanılğan sanlar kuryer A. Suleymanov tarafından Rigağa alıp ketile edi, anda basıla ediler. Gazeta on biñ tirajınen ayda eki kere çıa edi. O vaqıttaki “Avdet” şimdikiden pek farqlana edi: iç bir renkli fotolar, alçaq keyfiyetli basma, başqa format ve daa çoq şey. Amma gazeta pek pek populâr olıp, tez tarqala edi.
Raygorodok
MY undefined Raygorodok (Райгородок) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 628 kişi (2011 senesi).
Trâpino (Başqırtistan)
MY undefined Trâpino (Тряпино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 452 kişi.
Volodımır Zelenskıy
Volodımır Oleksandrovıç Zelenskıy (Володимир Олександрович Зеленський, *1978 s. yanvar 25, Krıvıy Rig) — altıncı ve şimdiki Ukraina Prezidenti. Sabıq komik ve «95 kvartal» yolbaşçısı.
Qızıl Bay
Qızıl Bay (Кумове, Кизил-Бай, Кумово, Кызыл-Бай) — Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 108 kişi (2001 senesi).
Alma Tamaq
Alma Tamaq (Піщане, Алма-Тамак, Песчаное, Алма-Тамак) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 938 kişi (2001 senesi).
519
519 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Nayn Bront
Nayn Bront (Відкрите, Найн-Бронт, Открытое, Найн-Бронт) — Qırımnıñ Curçı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 296 kişi (2001 senesi).
İrdın
MY undefined İrdın (Ірдинь) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1048 kişi.
520
520 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Sokolivka (Krıjopil rayonı)
MY undefined Sokolivka (Соколівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 134 kişi.
Uladivske
MY undefined Uladivske (Уладівське) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 855 kişi.
1510
1510 senesi — XVI asırnıñ bir senesi.
Tavriysk
MY undefined Tavriysk (Таврійськ) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 11 051 kişi (2011 senesi).
Ratsibuj
MY undefined Ratsibuj (Racibórz, Ratibor, Ratiboř) – Lehistanda bir şeer.
1511
1511 senesi — XVI asırnıñ bir senesi.
521
521 senesi — VI asırnıñ bir senesi.