cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şora Batır Destanı
"Nogay Tili" sitesinde tapılğan destan
Bu cıyında sogıska barmazdan aldın sıylanıp zavk etip oturgan batirler Şora’dı körmeydiler. Sondan son Şora öpkeley berip olarga karap bulay tolgaydı:
Kulınşak ban Alınşak Soltan kölde yaşagan Maktanmaga bek koşak Sali kartdın üyünde Men toguz yıl yaşadım Tanımadı birövünüz Boş boşuna oturup Öptek tuzın aşayman Halk aytkanday bar eken Oysız eken hanınız Bu Kazan’dın hanı bar da danı yok Kadısı bar da töre yok Köremen de bilemen Arakı ballar tilermen Kazan’dı basıp cav kelse Neterimdi bilermen
Şonday son Kulınşak Batır namuslanıp bulay tolgaydı:
Seher tandan bilingen Süyimbike sarayının Karşı aldına kelgende Tasmager atdı sürüngen Narik ulu sen me edin
Kaban kölinde yaşagan Toguz yıl konak bolıp aşagan Narik ulu sen me edin
Sadaktı belge ilmedin Saklık mınan yürmedin Saksızlıkta tanıskan Narik ulu sen me edin
Sondan son Kulınşak Batır yoldaslarına karap solay tolgaydı:
Argımaktı arpa berip Dal terekke baylanız Ayanızban sıypanız
Kazan artı boz kamış Boz kamış ta nar kamış Endigiden sonıra Kısılganda körersiz
Kabırgama pitken bavır et Kanım töger usaydı Kan şıkmagan süyekte Keter kus uyalar usaydı Azizlengen bu canım Bu Kazan’ım özü üşün Şeyit keşer usaydı
Sondan son Şora Sali karttın üyüne kaytadı em onda yaşap kaladı. Ama Kırım’da kalgan atası Narik’di han cezalap malın-mülkin alıp tilenşilikke kaldırgan. Narik kart tilenip el kıdıra yüre Kazan’ga kelip şıgadı em bulay tolgaydı:
Kazna kazna mal kelse Kaznacılar kuvanır Kapı aldına cav kelse Kulınşak mınan Er Şora Kara kanga boyalır
Sondan bolgan batır Şora atası Endiden son bu künde Kırşavlı şelek kolga alıp Elden elge aylanır
Şora akasın razı etip ozgarıp ciberedi. Sondan son Kazan üstüne cav keledi. Bu soguşta Şora Batır cigitlerdey sogışıp cavdı keri kaytaradı. Sonday etip Şora Batır nam kazanıp dokız sene dokız ay Kazan’ga eş bir cav kirsetbey keri kagadı. Ama son seperi bek kanlı sogış boladı. Cavlar Kazan’dı sarıp aladılar. Cer astından da col kazıp Kazan kalasının astına köbetip barut salıp kaladi uşıradılar. Bu soguşta halk uzun şuv etip karma-karısık bolup kaşıp can kutarmaga yer karaydı. Her yer darma duman bolgan. Batırlardın bir talayı şeyit bolup ölgen, bir talayı esir tüsken. Şora Batır calgız kalıp turmadan cavlar man soguşsa da bir zamandan son karaydı üş yagından cav askerleri minen saruvlı kalgan. Aldında kaşıyak yeri tek car boyındakı Edil suvı eken. “Esir tüsüp cav kolunda kor boluyagıma özümdü cardan Edil’ge atayım taa arüv” dep Tasmager atı mınan barabar Edil suvına atılıp batıp öledi.
Künlerden bir kün Şora’dın anası Menlisıluv onı karap Kazan’ga keledi. Ol Kazan yürüp körüngen birövden Şora’dı soraydı. Ama Kazan’da halktın barının derti özüne yetedi, Menlisıluv’du esge sanga algan kisi cok. Sondan son solay tolgaydı
Atan tüye akırıp Boz tanalar bozlasıp İnraga turgan bir künde Şoram mınan Tasmager Aşuvlanıp kürsinip Kara suvga batkan kün Kökte yaltız Şora’mdı Körgen bar ma biykeler
Bonu esitken bir kız
Ay ay kurtka ay kurtka Korcındı ilip moynına Sen de nege kelgensin
Bizge kıyın kelgen son Sen de kimge kereksin
Menlisıluv:
Karşıgadan turgan torgayday Totaydan tuvgan sultanday Agalar divan etgen Aydın kara töbedey Kabırgadan onın özü Artık şıkkan sabiydey Artka pitgen süyegi Er birövü arşınday
Ey biykeler totaylar Kaysınız ul tapkansınız Kazan sarda duvlagan Kan caralı Şoramday
Kolumdakı oymagım Ak kümistey tırnagım Ekövü birden mayırılıp Sol korlıkka köne almay Düniyaga betim berip yüralmay Botası ölgen tüyedey Bozlay bozlay kelgenmen Can bavırım Şoram’dın Ölgenin bugün bilgenmen
Bu Kazan’dın kartından Yetim kalgan casından Soragandan payda yok Magazıga kireyim Abılkasım cas soktadan Ulımdı barıp sorayım
Abılkasım cas sokta Meni karap körsene Can bavırım Şoram’dın Bir habarın bersene
Abılkasım cas sopka oga sonday dep tolgaydı:
Ay ay anam ay anam Ay yıgılgan usaydı Ay da kün de kosulup Ten yıgılgan usaydı Kart atası Narik’din Beli sıngan usaydı Menlisıluv anaydın Közi şıkkan usaydı
Barin aytıp neteyim Senin ulın er Şora Dokız sene dokız ay Bu Kazan’da dav etip Batirligin nam etip Ahırısı ay medet Suvga ketgen usaydı
Bunu esitken Menlisiluv sonday bozlaydı:
Ay ay künim ay künim Suvga ketgen usaydı Can bavırım Şora ulum Kaygın mınan kıyının Esten ketbez ok boldun Cok boldun Şoram cok boldun
Endi kalay eteyim Botası ölgen tüyedey Bozlay bozlay keteyim
"Arzublog" sitesinde tapılğan destan
ŞORA BÄTİR
Aktajıdıñ Ali-biy At beline mingen biy, At beline mingeş te, Ilaw ala şıkkan biy, Ilıw ala şıkkaş ta, Eldiñ şeti Narik dep, Kart Narikke kelgen biy. Aktajıdıñ Ali-biyi keldi dep, Awlağına kart Narik, Süyrep otaw kondırdı, Emegine kart Narik, Semiz koylar soydırdı. Suwsınına kart Narik, Arakı-ballar kuydırdı. Otawına tupedi, Koyınıñ etin yemedi Arakı-balın işpedi, At üstinnen akırıp, Ilaw sorap turdı biy. Arğımaktai altaw berdi – almadı, Ebeden yetew berdi – almadı, El yetpesti yete berdi – almadı, Kus yetpesti kosa berdi – almadı, Dört tuyağı tağalı, Kuyrığı yalı kınalı, Bozdı berdi – almadı.
Narik:
Erikkende dabır buzağan, Şapkanda maytak ozağan, Bar öneri mıñ yılkığa bitkisiz, Kulağına kamıs boylap yetkisiz, Tuyağına şoyın yollar tütkisiz, Karager seniñ atıñdı, Tartıp alıp ketti biy. Kartlığım karsı aldıma kelgende, Yaslığım bu basımnan ötkende, Kamışısın duw basıma tarttı biy, Kılışın kıl moynıma arttı biy. Anañ Meñli – sıluwğa, Kökirekten ketpes sözler ayttı biy, Adanasıñ Lalyüge, Bu korlık körgende Karşığaday eki közim kaynadı, Aktajıdıñ Ali degen biyleri, Yaağınıñ astında taptaw etim oltırdı, Sağağına bolat kılış saomasañ, Şırıldatıp onnan öşim almasañ, Esebiy ulı Narikten. Ulan tuwmay kız tuwdıñ.
Bu sözlerdi esitken soñ, Şora kaarlanıp bulay tolğaydı:
El yetpesim äkelşi, Awım tartıp mineyim Aldaspanım äkelşi, Aş belimeye ileyim. Ak kürewkem äkelşi, Öñşeñ etke kiyeyim. Aktajıdıñ öktem ketken biylerin, Kuwırıp barıp yeteyim, Tuwram-tuwram eteyim, Tuwrağan ettey eteyim Bölik-bölik eteyim, Börken koyday eteyim, Böridey alıp yırtayım, Börktey alıp kiyeyim, Bu aytkanım etpesem, Mıradıma yetpesem, Narik ulı men Şora, Anamnan aram tuwğan bolayım.
Karlandı bätir karlandı, Katı yaman şamlandı, Buğızlandı, bosandı, Buzday temir kursandı, El yetpes iygi atta mindi endi, Kus yetpes ärüw attı yetti endi, Bu ketkennen keti endi, Ögiz töbe boyına, Yöney baydıñ yürtına, Ali-biyge yetti endi.
Şora:
Asselyam aleykum, Aktajıdıñ Ali-biy, Karager ärüw attıñ basına Kalay sıydı noktañız, Aytısayık, toktañız. Aktajıdıñ Ali-biy At beline mingen biy, Bizim atay Nariktiñ Otawına tüspediñ Araklı-balın işpediñ Koyınıñ etin yemediñ, At üstinnen akırıp, Ilaw tilep turğan biy. Karager menim atımdı, Tartıp alıp mingen biy, Biy uwılı, men sağa, El yetpesim bereyim, Kus yetpesim bereyim, Yanıñdağı bu kunde, Yan saklawıñ bolayım, Yaw aldında öleyim, Aytkan sözge kelsene Karagerim bersene.
Men mendir men, mendir men, Yan kutarmas endir men, Kann taspalı bu künde Karagerdi bermem men, Ekidi berip birdi almak, Seniñ isiñ tuwıl dı.
Aktajıdıñ Ali-biy Köşerli tawğa köşken biy, Kök arayğa konğan biy, Aktajıdıñ atlanıp, Bizim atay Narikke, Konaklıkka tüsken biy, Atam menim Narikke, Kamışıñdı tartkan biy, Kılışıñdı kıl moynına artkan biy, Meñli-Sıluw anama, Kökirekten ketpes sözler aytkan biy, Adanasım Lyalyüge, Temirden suwık sözler aytkan biy, Karager menim atımdı, Tartıp alıp mingen biy. Biy uwılı, men sennen, Bir tileymin, bermeysiñ, Köp tileymen, koymaysıñ, Balşıbının öltirmey, Balın kalay aşarsın?
Ali-biy:
Köşerli tawğa şık, Şora, Körkiñdi seniñ köreyim, Kök kübeñdi kiy, Şora, Öneriñdi bileyim, Köşerli tawdan artılma, Ali-biyge katılma, Köşerli tawdan artılsañ, Ali-biyge katılsañ, Ölgende yaman ölersin, Kara yerdiñ tübine, Bir yoklawsız ketersiñ.
Aktajıdıñ Ali-biy, Ağınlı suwday deli biy, Arapa tawdan Seniñ köñiliñ biyik biy, El işinde sıylı biy, Köpten köñiliñ tolı biy, Saklawım menim san dı dep, Köp maktanma, Ali-biy, Saklawıñ seniñ san bolsın, San yetpegen köp bolsın, Sen saklawdan küsersiñ, Karagerim ärüw attan tüsersiñ, Karagerdi alarman, Seniñ kimik kızıl şaşpaw kanlardı, Sapaldas pan kolğa alıp, Kılışıma yonarman.
Sonnan soñ ekewi ok atıspağa baslaydı.
Yas sorastı biy minen, Atıspağa yay mınan, Yas ükeni biy boldı. Biydiñ atkan yayı Şoradıñ iyer kasına kadaldı, Narik ulı Şora attı, Omraw yarıp ok tiydi, Aktajıdıñ Ali-biy, Oñkasınnan yığıldı.
Anaw kara köringen, Karağus kara tuwıl dı. Han kazağın öltirgen, Kademsiz bizim Şora uwıl dı. Kademsizdi katı kayrap yiberdik, Bu yazıdıñ boyında, Töre tuwıl, kara öltirgen kutılmas, Menim ulım er şora, Kayda mekan eter ol.
Aktajıdıñ Ali-biy ölgen kün, Ak dawıtğay üyken köli bülgen kün, Takıya börkim sınğan kün, Okada aksam bolğan kün, Bulğanıp öris etken kün, Kärip atam kart Narik, Kağay sarda katkan kün. Kandawızım kozğalma, Kayratlı künde ilermen, Yas yüregim tebinme, Yahşı tilek tilermen. Kılışım kınnan köp şıkpa, Kızıl taska bilermen, Annam kärip muñayma, Elimdi Kasay kölge eltermen, Ak Lyülyüwim muñayma, Kawğalı künde yetermen, Alğanşığım kürsinme, Kumidegi babaña, Bölek sawkat etermen.
Sonnan soñ Şora kayda keteyim dep yürgende, bir kere tüs köredi. Tüsinde Kazanğa barğan boladı. Sonnan soñ Şora Kırımnan kaşıp bas tasalar üşin Kazanğa ketüwge bel buwadı. Sol oy mınan atasına kelip bulay tolğaydı:
Al-al atam, al atam, Al sawlık pan kal atam, Aktajıdıñ Ali-biyin öltirdik, Basımızğa ketpes bäle keltirdik, Kazan degen el bar dep, Bas tasalar yer bar dep, Kaznalı Kırım kaldırıp, Kazak şığa baraman.
Bar-bar, balam, bar, balam, Barğanda baktıñ aşılsın, Kazan degen ellerdiñ, Kapısı künnik yerden aşılsın. Tartpalı besik tayanğan Tañ mañı man uyanğan, Tün uykısın dört bölgen, Ayrı emşekten süt bergen, Meñli-Sıluw anaña Bir yolığa ket, balam.
Anasına barıp, Şora:
Al-al, annam, al, annam, Al sawlık pan kal, annam, Aktajıdıñ Ali-biyin öltirdik, Basımızğa ketpes korlık keltirdik, Kazan degen El bar dep, Bas tasalar yer bar dep. Kaznalı Kırım kaldırıp, Kazak şığa baraman.
Bar-bar, balam, bar, balam, Barğanda baktıñ aşılsın, Kazan degen ellerdiñ Kapısı künnik yerden aşılsın, Alğanşığıñ Ärüwge, Bir yolığa ket, balam.
Hatına barıp, Şora:
Al-al, Ärüw, al, Ärüw, Al sawlık pan kal, Ärüw, Aktajıdıñ Ali-biyin öltirdik, Basımızğa ketpes korlık keltirdik, Kazan degen El bar dep, Bas tasalar yer bar dep, Kaznalı Kırım kaldırıp, Kazak şığa baraman.
Altın (Ärüwi):
Sonnan soñ şora keteyekte, atası oğa bulay tolğap ügit beredi:
Aksam şaktan atlanıp, Talpınıp Tarlan tawdan ötpe sen, Kazandağı Kazı-gerey hanlardıñ, Kapısınıñ karsı aldında turma sen, Kazandağı kartlardıñ Tilegin keri salma sen, Kazan elde han bolsañ Habarıñ elge dan bolsa, Kartayğanda atañdı, Bir yoklamay koyma sen.
Şora elden şığıp barğanda, suwdan keleyatkan bir kelinşek uşıraydı. Şoradıñ sawıtlanıp barayatkanın körip, kelinşek tolğaydı: Kelinşek:
Kara-kaska ärüw atka oltırıp, Kandawızğa sansız yebe toltırıp, Mergeniñdi oñlı-sollı teris ilip, Okalı şekpey oñ kiyip, On kolıña kus alıp, Yarğalıktıñ boyı mınan atlanıp, Yawlardıñ karsı aldına aylanıp, Ekindiden el taslap, Törem, kayda barasıñ?
Töre tuwıl karaman, Anadan egiz tuwmay daraman, Asılımdı sorasañ, Nökis ulı tamaman. Öz atımdı sorasañ, Narikten tuwğan Şoraman, Kazandı tabır äsker aldı dep, Katı yaman baraman. Men barğanşa Kazandı, Tabır äsker almasa, Aydap yolğa salmasa, Kaznalı yürt Kazannıñ, Kalasınıñ işinde, Kapısınıñ tübinde Taska sokkan Temir şege bolarman.
Solay etip Şora Kazanğa barıp yetedi. Onı saray kızlarınıñ birisi körip tolğaydı:
Kazannıñ saf oramın ötkende, Saraydıñ karsı aldına kelegende, Astındağı Karageri sürnikti, Basındağı suwsar börkin tüsirdi, Karkıraday kara aydarı körindi, Ay beti ala kökke atıldı. Sosı kelgen misapir, Aktajıdıñ Ali-biyin öltirgen, Alidiñ Arıslan atlı biyine, Ketpes korlık keltirgen, Han yalalı kayratlı, Şora bolar usaydı.
Şora Kazanğa kirip te, han sarayına toktamay, Kazannıñ bir şetinde yaşağan Sali atlı kartka barıp bulay tolğaydı:
Salam bolsın sizlerge Ey Sali kart, Sali kart, Salam berdim Sali atay, Almaysıñma konakka. Yan awırıp sen meni, Ala koysañ konakka, Atañ yürtı Kazanğa, Kalabalık is tuwsa Mıyığım murtıp köterip, Men salarman yorıkka.
Sali kart:
Seksen beske kelgenmen, Seksen bätir körgenmen, Toksan beske kelgenmen, Toksan bätir körgenmen. Endigisi bu künde, Toksannan toğız ötip baraman, Kim ekeniñ bilealmay, Kayran bolıp turaman, Inamıñdı aytaşı, Asılıñdı tolğaşı.
Men arğan man, arğın man, Ak sunkarday kırğıy mann, Asılımdı sorasañ, Ay tamğalı Tamaman Arğı atamdı sorasañ, Astıñ ulı Bay-ğazı, Onıñ ulı er Tölek, Narik ulı Şoraman. Bu küngidi sorasañ Soltan kölde yaşağan, El hayırın aşağan, Sali kart seniñ ulıñman.
Üyge kir dep aytpağa, Kart atañnıñ şayı yok, Şayın aytıp kayteyim, Şayına salar mayı yok. Ötpegi yok, tuzı yok, Uwılı yok, kızı yok, kızı yok, Pakır miskin ağayman, Kökiregim sırıldap, Yüregimde mayım yok, Dunıya mınan payım yok, Üyge kirip sen, balam, Kart anañnıñ kolın al.
Sonnan soñ Şora Sali karttıñ üyinde toğız yıl yaşaydı. Bir kün Sali kart Şoradı bätirlerdiñ yıyınına alıp baradı em özi bulay tolğaydı:
Neler yok ta, neler bar, Bu yıyınnıñ işinde, Türli-türli baylar bar, Tülenmegen bätir bar. Sıralı koblde sunkar bar, Suw işinde bulan bar, Kazan sarda Şora bar. Inanmasañ, kara bar. Bulay, bulay, bulay bar, Munnan da üyken sarlar bar, Sekerli kölde sunkar bar. Suw işinde majar bar, Majar basta İban bar Elden alım aldırmas, İygi tuwğan Mamay bar, Degerşigi yazıda, Tentek köşken noğay bar. Handa Kambar ulı bar, Özden bolsañ onda bar, Biyeler minip toy etken, Tawda Kazı mırza bar, Şeşen bolsañ onda bar. Kırımda ärüw Ali bar, Ağa bolsañ onda bar, Şılbırlı süngi kolğa alğan, Karı awızına tayanğan, Salidiñ ulı Şora bar. Sınık süyem eli bar, Eki kasınıñ arası, Inanmasañ kara bar.
Bu yıyında soğıska barayak aldında sıylanıp zawk etip oltırğan bätirler Şoradı körmeydiler. Sonnan soñ Şora öpkeley berip, olarğa karap bulay tolğaydı:
Kulınşak pan Alınşak, Soltan kölde yaşağan, Maktanmağa bek kuşak, Sali karttıñ üyinde, Men toğız yıl yaşadım, Men kelgeli toğız yıl, Tanımadı biriñiz Halk aytkanday bar eken, Oysız eken hanıñız, Bu Kazannıñ hanı bar da danı yok, Kadısı bar da töre yok, Kömen de bilemen, Arakı ballar tilemen, Kazan basıp yaw kelse, Neterimdi bilermen.
Sonnan soñ Kulınşak bätir namıslanıp bulay tolğaydı:
Sonnan soñ Kulınşak yoldaslarına karap bulay tolğaydı:
Arğımaktı arpa berip, Tal kurıkka baylañız, Ayañız mann sıypanız, Kıstawlıda, kıyında, Tatar atka yol berip, Tanawınnan kann kelip, Tarbayıp yolda tursa körersiz. Kazannıñ aldı bos kamıs, Endigiden soñıra, Kalınlakta körersiz. Sırağa kelgen bätirge, Şıñ ayağın kuyıñız, Sıradan ornın beriñiz, Kazan atlı şaarğa, Şurkıldağan awır äsker tolğanda, Karap tursa körersiz.
Kabırğama bitken bawır et, Kanım töger usaydı, Kabırğamnan kann şıkpağan süyekke, Keter kus uyalar usaydı. Äzizlegen bu yanım, Bu Kazannıñ özi üşin, Şeyit keşer usaydı.
Sonnan soñ Şora Sali kart üyine kaytadı. Em onda yaşap kaladı. Ama Kırımda kalğan atası Narikti han yazalap tilenşilikke kaldırğan. Narik kart tilenip el kıdıra yüre, Kazanğa kelip şığadı em bulay tolğaydı:
Kazna, kazna mal kelse, Kaznaşı karajılar süyiner. Kapı aldına yaw kelse, Kulınşak mınan er Şora Kara kanğa boyalar. Sonday bolğan bätir Şora atası, Endigisi be künde, Kırsawlı şelek kolğa alıp, Elden-elge kıdırar.
Atan türe akırıp, Boz taylaklar bozlasıp, Iñırasa turğan kün. Şoram mingen Karager, Üş ımtılıp kürsinip, Kara suwğa batkan kün. Zıyada yaltız Şoradı, Kördiñizbe, biykeler.
Bir kız:
Ay, ay kurtka, ay kurtka, Korjın ilip moynıña, Sen de nege kelgensiñ, Bu kıyınlı Kazanğa. Tiri bolıp yürseñ de Sen şe kärip ölgensiñ Bizge kıyın kelgen soñ Sen de kimge kereksiñ.
Meñli-sıluw:
Karşığadan tuwğan tuyğınday, Hanımnan tuwğan soltanday, Ağalar diywan etken. Aydımnı kara töbedey. Kabırğadan ol özi, Artık şıkkan sübedey, Şarkka bitken müyegi, Är birisi arşınday. A, biykeler, totaylar, Kaysıñ uwıl tapkansız, Kazan sarda duwlağan, Kann yaralı Şoramday.
Kolımdağı oymağım, Ak kümistey tırnağım, Ekisi birdey mayırılıp, Sol korlıkka köne almay, Dunıyağa betim berip yüre almay, Botası ölgen tüyedey, Bozlay-bozlay kelgenmen, Kann yaralı Şoramnıñ, Ölgenin bügün bilgenmen. Bu Kazannıñ kartınnan Etim kalğır yasınnan, Sorağannan payda yok. Mağazığa kireyim, Abıl-Kasım yas sokta, Meni karap körsene, Kann yaralı Şoramnıñ, Bir habarın bersene.
Abıl-Kasım yas sokta, Özim aytıp küyleydi.
Abıl-Kasım:
Ay-ay, anam, ay anam, Ay yığılğan usaydı, Ay da, künde kosılıp, Teñ yığılğan usaydı, Kart atası Nariktiñ, Beli sınğan usaydı, Meñli-sıluw anaydıñ Közi şıkkan usaydı, Bärin aytıp neteyim, Seniñ ulıñ er Şora, On segiz yıl bu Kazanda daw etip, Btirligin dan etip, Ahırısı, ey medet, Suwğa ketken usaydı.
Ay, ay künim, ay künim, Suwğa ketken usaydı, Kann yaralı Şora ulım. Kayğıñ mınan kıyınıñ, Esten ketpes ok boldıñ, Yok boldıñ, Şoram, yok boldıñ Endi kalay eteyim, Botası ölgen tüyedey, Bozlay-bozlay keteyim.
BÖLÜM: Dəstan, Dil: Noqay Türkcəsi |Blogçı: Abbas Elçin |Görüş:2970 Baxış
Koloskovo (Belgorod vilâyeti)
MY undefined Koloskovo (Колосково) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde, Valuyki rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 882 kişi.
Vologda vilâyeti
Vologda vilâyeti (Вологодская область) — Rusiyeniñ bir vilâyeti. Merkezi — Vologda.
Frida Kalo
Frida Kalo de Rivera (Frida Kahlo de Rivera, doğğanda alğan adı Magdalena Karmen Frida Kalo i Kalderon; 1907 iyül 6, Koyoakan, Mehiko şeeriniñ civarı, Meksika — 1954 iyül 13, Koyoakan) - kubizm, timsalcilik ve sürrealizm üslüplerini birleştirerek yerli medeniyetni tasvir etken meksikalı ressamdır. Frida, öz portretinen pek bellidir. Lev Trotskiyniñ oynaşı.
Vologda vilâyeti
Şeerler:
Frida Kalo
Meksika milliy medeniyetinden ilham alıp, sadedil halq sanatı üslübini qullana edi. Meksika cemiyetindeki milliy kimlik, postkolonializmniñ qalımtısı, cınsiyet, sınfiy ve ırq teñsizligi kibi meselelerge diqqat ete edi. Feminizm sanatınıñ parlaq vekilidir. Resimleriniñ çoqusı, öz tercimeiyalınıñ unsurları ve kerçekliknen hayalniñ qarıştırılmasını açıq-aydın kösterir.
Vologda vilâyeti
Şeer şeklinde qasabalar:
Frida Kalo
Tenqitçiler, Kalonıñ yaratıcılığını sürrealistik, siirbazlı ve kerçekçi olaraq tasnif eterler; Meksika kimligini teşkil etmek maqsadını taşığan memleketteki inqilâptan soñ olğan areketniñ organik parçası olğanına sanırlar. Halqara seviyede ressamnıñ eserleri, Meksika milliy ve yerli ananelerniñ timsali olaraq qabul etilir. Feministkalar, qadınlarnıñ kerçek ve uzlaşuvsız ayatlarını kösterilmesi içün qadrine yeterler.
1954 s. iyülniñ 13-ünde Frida Kalo 47 yaşında olğanda vefat etti.
Vologda vilâyeti
Köyler:
Novoandreyevka (Altay ülkesi)
MY undefined Novoandreyevka (Новоандреевка) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Burla rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 281 kişi.
Yasnaya Polâna (Amur vilâyeti)
MY undefined Yasnaya Polâna (Ясная Поляна) - Rusiyeniñ Amur vilâyetinde Oktâbr rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 kişi.
Kudeyevskiy
MY undefined Kudeyevskiy (Кудеевский) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ İglin rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2996 kişi.
Aşukino
MY undefined Aşukino (Ашукино) - Rusiyeniñ Moskva vilâyetinde Puşkino şeer bölgesinda bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 8855 kişi.
Jukovka (şeer)
MY undefined Jukovka (Жуковка) - Rusiyeniñ Brânsk vilâyetinde bir şeer. Jukovka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 16 288 kişi.
Sarıqtaş
MY undefined Sarıqtaş (Саракташ, Сарыкташ, Һарыҡташ) - Rusiyeniñ Orenburg vilâyetinde bir qasaba. Sarıqtaş rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 18 789 kişi.
Kukuşka (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Kukuşka (Кукушка) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Primorye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 32 kişi.
İgençelâr (Ğafuriy rayonı)
MY undefined İgençelâr (Игенчеляр) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Ğafuriy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 107 kişi.
Durak
Durak (Дурак) — 2014 s. çıqqan Rusiyenıñ filmi, rejissör – Yuriy Bıkov.
Duvan-Meçetlino
MY undefined Duvan-Meçetlino (Дуван-Мечетлино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Mecidli rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 681 kişi.
Orta Bazan
MY undefined Orta Bazan (Урта Баҙан, Среднебазаново) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Birsk rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 90 kişi.
Sovhoznıy (Belgorod vilâyeti)
MY undefined Sovhoznıy (Совхозный) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde, Grayvoron rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 90 kişi.
Bahçisaray (Başqırtistan)
MY undefined Bahçisaray (Бахчисарай) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Tuymazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 8 kişi.
Kostevka (Koroça rayonı)
MY undefined Kostevka (Костевка) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde Koroça rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Çervonıy Gay (Korostışiv rayonı)
MY undefined Çervonıy Gay (Червоний Гай) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Korostışiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 52 kişi.
Kolıhalino
MY undefined Kolıhalino (Колыхалино) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde, Valuyki rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 760 kişi.
Kurgan (Bilâyivka rayonı)
MY undefined Kurgan (Курган) - Ukrainanıñ Ades vilâyetinde Bilâyivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 339 kişi.
Katorga
Katorga (Каторга) — 1928 s. çıqqan ŞSCBnıñ filmi, rejissör – Yuliy Rayzman ve Aleksandr Fayntsimmer.
Aleksandrovka (Aqmescit rayonı)
Aleksandrovka (Олександрівка, Александровка) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 73 kişi (2001 senesi).
Sarata rayonı
Sarata rayonı (Саратський район) - Ukrainanıñ Ades vilâyetinde bir rayondır.
Meskün yerleri
Şeer şeklinde qasaba:
Köyler:
Şelehov (şeer)
MY undefined Şelehov (Шелехов) - Rusiyeniñ İrkutsk vilâyetinde bir şeer. Şelehov rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 48 423 kişi.
Verh-Kamışenka (Krasnoşçökovo rayonı)
MY undefined Verh-Kamışenka (Верх-Камышенка) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Krasnoşçökovo rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1322 kişi.
Svetlıy (Svetlıy rayonı)
MY undefined Svetlıy (Светлый) - Rusiyeniñ Orenburg vilâyetinde bir qasaba. Svetlıy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6853 kişi.
Kosuhin (Belgorod vilâyeti)
MY undefined Kosuhin (Косухин) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde Koroça rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 49 kişi.
Yolki 1914
Yolki 1914 (Ёлки 1914) — 2014 s. çıqqan Rusiyenıñ filmi, rejissör – Timur Bekmambetov, Dmitriy Kiselöv, Aleksandr Kott, Yuriy Bıkov, Aleksandr Karpilovskiy, Yekaterina Telegina, Andrey Kavun ve Zaur Zaseyev.
Kuya (Primorye rayonı)
MY undefined Kuya (Куя) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Primorye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 6 kişi.
Pernik vilâyeti
Pernik vilâyeti (Област Перник) — Bulğaristaniñ bir vilâyet. Paytahtı — Pernik.
Ziriklı (Şaran rayonı)
MY undefined Ziriklı (Зириклы) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Şaran rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 835 kişi.
Kukla s millionami
Kukla s millionami (Кукла с миллионами) — 1928 s. çıqqan ŞSCBnıñ filmi, rejissör – Sergey Komarov.
Migrantı
Migrantı (Мигранты) — 1991 s. çıqqan ŞSCBnıñ filmi, rejissör – Valeriy Priyomıhov.
Cenübiy Asiya
Cenübiy Asiya – asiyanıñ bir bölgesi. Zengin bir kültüri bardır. Tanınğan ve bilingen devletler den biri ise İndistandır, İndistan kültüri ve aşları Cenübiy Asiyada yayğındır. thumb thumb
Berözovka (Barnaul şeer bölgesi)
MY undefined Berözovka (Берёзовка) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Barnaul şeer bölgesinda bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 537 kişi.
Zvezda (film, 2014)
Zvezda (Звезда) — 2014 s. çıqqan Rusiyenıñ filmi, rejissör – Anna Melikân.
UTC
-{UCT}- (-{Coordinated Universal Time}-) Qordinatlı Umumiy Zaman ya da Yerli Vaqıt – 1972'den beri qullanılğan yerli vaqıt (dünya saatleri). Bugün qullanılğan Saat quşaqları, -{UTC}- Saat quşaqlarıdır.
__NOTC__
İktisad
MY undefined İktisad (Иктисад) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Ğafuriy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 7 kişi.
Dmitriyev (şeer)
MY undefined Dmitriyev (Дмитриев) - Rusiyeniñ Kursk vilâyetinde bir şeer. Dmitriyev rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6244 kişi.
Generalka (qasaba)
MY undefined Generalka (Генералка) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Krasnoşçökovo rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 36 kişi.
Həsən Oruczadə
Həsən Oruczadə (Poldəşt, 1990) — iş adamı, MANAS holdingin qurucusu.
Eski Bazan
MY undefined Eski Bazan (Иҫке Баҙан, Старобазаново) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Birsk rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 483 kişi.
Layskiy Dok
MY undefined Layskiy Dok (Лайский Док) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Primorye rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 728 kişi.
Həsən Oruczadə
Karyerası
Boşanmış aile çocuğu ve üniversite bırakmış olarak siyaset ve sosyal mevzularda kitap okuma ve film izleme meraklısı bir insan. Şu an kendisi başarılı bir iş adamı ki putun sermaye ve kazancını kendi çapalarıla elde etmiş ve hiç kimse destek olmamış. Hak isteme ve ülkücü ruhiyle ki zaman zaman çektiği zorluklardan ve hayatında gören zulümlerden kaynaklı olmuştur. Kendisi 14 yaş itibarile şiir yazmış ki konu olarak hep itirazcı ve halk halaları olmuştur ancak ilk devrimcilik alevleri 2006 yılında İRAN gazetesinde Turk halkına hakaret yapıldıktan sonra ortaya çıkmıştır. Hasan orujzadeh kendi halkı içinde hayırsever ve Azerbaycan kültür yapımlarla biliniyor. İranda Sell afetine maruz kalan Türkmen halkına ilk yardım edenlerden ve önde gidenlerden olmuştur. Kendisi 2018 yılında bir çok suçlamalara, isyancı, halkayanlandırma ve devrimci nedeniyle hiçbir on bilgilenme olmadan tutuklandı ki sonra halk tarafından milli kahraman olamama sebebiyle dolandırıcı ve nafaka suçlusu tanıtılmıştır ve mahkeme sureci 2 sene uzanmış ve kendisi tam 2 sene izinsiz Büyük Tahran ve maku cezaevinde hapis çekmiş. Hasan orujzadeh hep azerbaycan halkının haklarını korumak amaçlı savaş vermiştir fakat sivil yollar ve polemik yöntem kullanmıştır ki AZERBAYACAN AŞURA LEŞKER TOPLUM son yaptığı hareket ki İran tarihinde ilk olarak azerbaycan milli kahraman afişleri asilmiş ve milliyetçi sloganları söylenmiştir. Bu hareket tamamen yasal olsada yine suçlamalar yapılmış ve mahkemeden sonra serbest bırakılmıştır.
Şimdi kendisi halkının ekonomik durumunu iyileştirmek amacıyla, yıllarca uğraştığı ve başarılı yaptığı şirketini halkı içinde düşük fiyatlara satışa çıkardı ki halk tarafından çok büyük ilgiyle karşıladı. Kendisini sevmeyenler ne kadar da onun itibarini zedelemeye çalışsalar da, başaramadılar ve kendisini Azerbaycan halkı tarafından çok sevildi her zaman göz önünde olmuştur
Alekseyevsk (İrkutsk vilâyeti)
MY undefined Alekseyevsk (Алексеевск) - Rusiyeniñ İrkutsk vilâyetinde Kirensk rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2157 kişi.
Spodarüşino
MY undefined Spodarüşino (Сподарюшино) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde, Grayvoron rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 96 kişi.
Romnı rayonı
Romnı rayonı (Ромненский район) - Rusiyeniñ Amur vilâyetinde bir rayondır.
Zlınka
MY undefined Zlınka (Злынка) - Rusiyeniñ Brânsk vilâyetinde bir şeer. Zlınka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5323 kişi.
Beloomut
MY undefined Beloomut (Белоомут) - Rusiyeniñ Moskva vilâyetinde Luhovitsı şeer bölgesinda bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5931 kişi.
Petrove (Bilâyivka rayonı)
MY undefined Petrove (Петрове) - Ukrainanıñ Ades vilâyetinde Bilâyivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 915 kişi.
Bereskletovskogo Hozâystva
MY undefined Bereskletovskogo Hozâystva (Бересклетовского Хозяйства) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Tuymazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 15 kişi.
Konoplânovka (Belgorod vilâyeti)
MY undefined Konoplânovka (Конопляновка) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde, Valuyki rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 144 kişi.
Moy sın
Moy sın (Мой сын) — 1928 s. çıqqan ŞSCBnıñ filmi, rejissör – Yevgeniy Çervâkov.
Tuluganovka (Volodarskiy rayonı)
MY undefined Tuluganovka (Тулугановка) - Rusiyeniñ Astrahan vilâyetinde Volodarskiy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 820 kişi.
Çervonıy Rovets
MY undefined Çervonıy Rovets (Червоний Ровець) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Korostışiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 9 kişi.
Kino pro Alekseyeva
Kino pro Alekseyeva (Кино про Алексеева) — 2014 s. çıqqan Rusiyenıñ filmi, rejissör – Mihail Segal.
Aksönovka (Altay ülkesi)
MY undefined Aksönovka (Аксёновка) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Rubtsovsk rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 42 kişi.
Yelanış (Mecidli rayonı)
MY undefined Yelanış (Еланыш) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Mecidli rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 195 kişi.
Yañı Tilençi
Yañı Tilençi (Низове, Нові Тіленчі, Низовое, Новые Тиленчи) - Qırımnıñ Qurman rayonında ölü bir köydir.
Yosıpenkı
MY undefined Yosıpenkı (Йосипенки) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Nemıriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 121 kişi.
Kuznetsovka (Kaltovskiy)
MY undefined Kuznetsovka (Кузнецовка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ İglin rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 58 kişi.
Zelenogorskiy (Kemerovo vilâyeti)
MY undefined Zelenogorskiy (Зеленогорский) - Rusiyeniñ Kemerovo vilâyetinde Krapivinskiy rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4582 kişi.
Blijniy krug
Blijniy krug (Ближний круг) — 1991 s. çıqqan ŞSCBnıñ filmi, rejissör – Andrey Konçalovskiy.
Novopesçanoye (Altay ülkesi)
MY undefined Novopesçanoye (Новопесчаное) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Burla rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 774 kişi.
İzimka
MY undefined İzimka (Изимка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Şaran rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 70 kişi.
Programma teminatı
Umumiy malümat
Sistemli programma teminatı (ayrıca, ameliyat sisteması, translâtorlar, muarrirler, qullanıcınıñ grafik interfeysi); muayyen vazifelerni yerine ketirüv içün qullanılğan ameliy programma teminatı, meselâ, ihsaiy programma teminatı; aletiy programma teminatı (sistemalı ve ameliy programma teminatınıñ leyhalaması, azırlaması, idare etmesi ve onıñ maiyetine doğrutılğan kompyuter programmaları) bar.
Mâtej
Mâtej (Мятеж) — 1928 s. çıqqan ŞSCBnıñ filmi, rejissör – Semön Timoşenko.
Programma teminatı
Umumiy malümat
Kompyuter tarafından programma teminatını yerine ketirüv, malümatnen yapılğan ateşkeslerinden ve kompyuter teşkilâtınıñ terkip eticilerini  idare etüvden ibarettir. Meselâ, ekranda malümat yaratuv ve onı klaviaturadan elde etüv, şahsiy kompyuterler içün has bir şeydir.
Programma teminatı (software) ve teşkilât teminatı (hardware) — kompyuterniñ eki, biri-birini tamamlağan terkip eticisidir, em özara açıq sıñırlanmay: bazı programma teminatınıñ parçaları ameliyatta yalıñız kompyuter sayşekiller teşkilâtınen yerine ketirile, programma teminatı ise, elektron teşkilâtınıñ vazifelerini becere bile (emulâtsiya ete bile). Zaten, programma teminatınıñ maqsadı, em kompyuterniñ özüni, em de diger programmalarnı nezaret etmekten be malümatnı idare etmekten ibarettir.
Protsessor, operativ zein, kirsetüv-çıqaruv tertibatı, ağlar donatıluvı kibi kompyuter sisteminiñ terkip eticileriniidare etmekni temin etken programmalar taqımı, “qatlamlarara interfeys” kibi çalışa, onıñ bir taraftan — cihazlar, diger taraftan — qıllanıcınıñ ilâveleri bar. Ameliy programma teminatından farqlı olaraq, sistemalısı muayyen ameliy vazifelerni becermey, o, tekdiğer programmalarınıñ işini becerip, olarğa hızmet etici vazifelerni bere, sayıp çıquv sisteminiñ teşkilâtlı ve sayprogrammalı kerçekleştirüvniñ tafsilâtını mücerretley, sayıp çıquv  sistemasınıñ teşkilât ihtiyatını idare ete. Bu ya da diger bir programma teminatınıñ sistemalığa aitligi şartlıdır ve konkret bir alda qullanılğan añlaşuvğa bağlıdır. Adet üzre, sistemalı programma teminatına ameliyat sistemaları, birleşken programma teminatınıñ keñ sınfı aittir.
Sistemalı, aletiy ve ameliy
Sistemalı, aletiy ve ameliy programma teminatı bar.
Sistemalı programma teminatı kompyuterniñ öz ihtiyacına hızmet etmege — onıñ çalışuv qabiliyetini temin etmege ve onıñ içki vazifelerini becermege, em de ameliye programma teminatını becermek içün esaslarnı yaratmağa tayin etilgen. Ameliyat sisteması, sistemalı programma teminatına has misaldir.
Aletiy programma teminatı — yañı programmalarnı işlep çıqaruv esnasını ve programmirlev tili yardımınen müitlerini avtomatikleştirüv vastaları.
Ameliy programma teminatı, qullanıcınıñ vazifelerini çezmek içün tayin etilgen. Meselâ: metin muarrirleri, elektron cedvelleri, malümat bazaları ve dig.
Programma teminatı faydalı ve zararlı ola bilir. Faydalı programma teminatı, kompyuter qullanıcınıñ isteklerine ait vazifelerni becermesi içün yapılğan. Zarar ketirgen programma teminatınıñ esas maqsadı - qullanıcı içün istenilmegen, sıqça gizli ya da açıq zarar ketirgen ameliyatlar yapmaqtır. Zarar ketirici programma teminatına misal kompyuter virusleridir.
İşlep çıqaruv
20 asırnıñ sonunda — 21 asırnıñ başında programma teminatınıñ azırlaması, iqtisadiyatınıñ ayrı bir müim saası — programma teminatı sanayınaşekillendi. Kompyuter programmalarını işlep çıqaruv esnası, umumen, kompyuterlerniñ teşkilât bazasını mükemmelleştirüv esnasından yavaşça inkişaf ete. Programma teminatınıñ müendisligi nisbetçe yaqın bir vaqıtta ayrı bir zenaat alına keldi.
Programma teminatını işlep çıqaruv leyhalav, programmalav, testlev, tadbiq etüv ve yardım etüvkibi devirden ibarettir.
Leyhalav, programma teminatına talaplar şekillendirüvden ve hususiyetlikler — programma yapacaq vazifelerni añlatqan vesiqalar yaratuvdan başlana. Nevbetteki basamaqta programmanıñ umumiy dizaynı yaratıla: programmanı ayrı parçalarğa bölip, olarnıñ arasındaki bağlarnı belgilev. Programmalav devrinde programma metinli kodu bir ya da bir qaç programma tilinde yaratıla. Kod kompilâtsıyasından soñ, programma mahsulı mıtlaqa testlevden keçe, onıñ esnasında da mahsılnıñ hususiyeligine kelişikligi tayin etile, hatalar tapıla ve tüzetile.
Taqbiq etüvden evel programma  mahsulı vesiqalavğa —  imkânlar tasviri, qullanıcı içün  qullanmalar, yardım etüv sistemasına muhtac. Programma mahsulları içün marketing, tarqatuv sistemi, reklama ve dig.-ni talap etken programma tadbiğinden soñ, programma teminatı yardım etüvge muhtac.. Yardım etüv ihtiyacı, programma mahsulınıñ diger, daa yañı programmalarnen ve yañı maddiy bazasınen qarşılıqlı areketlerni kerektirgen kompyuterlerniñ tez inkişafı sebebinden meydanğa çıqmaqtadır. Sıqça, yañı imkânlar içün yardım, programma mahsulınıñ yañı versiyaları çıqmasınen teminlenir.
Standartlar
Programma teminatınıñ bir qısmı, türlü işlep çıqarıcılardan programma teminatınıñ mahsullarını uyğunlaştırmaq içün azırlanğan standart protokollar sayıla. Bu, misal içün bir kompyuterniñ e-poştasından  diger bir  kompyuterde bam-başqa bir programma ve atta diger bir ameliyat tertibatı ile oqunabilmesi için kerek.
Litsenziya
Qullanıcı, programma teminatını litsenziyanen beraber elde ete ve bu da oña litsenziya nizamlarına riayet etüv şartında programma mahsulını qullanmaq aqqını berir. Adet  olaraq, bu şartlar, qullanıcınıñ programma mahsulını diger qullanıcılarğa bermek fırsatı sıñırlay. Programma teminatınıñ bir qısmı serbest litzensiyanen (serbest programma teminatınen) berile. Böyle litsenziyalar programma  mahsulını tarqatmağa ve deñiştirmege izin bere.
Programma teminatınıñ bir qısmı bedava olaraq tarqala. Bunen beraber daa şartlı bedava (‘şalvarlı’) programma teminatı da bar. Bu alda qullanıcı programma mahsulınıñ biraz sıñırlanğan imkânınen belli bir sınav müddetkenumayış şeklini bedava ala ve bu devir soñ o, mahsulnı satın almalı ya da onı çıqarmalı.
Programma teminatınıñ sınıfları
İşhaneler içün programma teminatı böyle sınıflarğa bölüne:
Zelönaya Polâna (Abcelil rayonı)
MY undefined Zelönaya Polâna (Зелёная Поляна) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Abcelil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 136 kişi.
Programma teminatı
Programma teminatınıñ sınıfları
Nushacılıq seviyesine köre  programma teminatınıñ episi üç sınıfqa bölüne:
Taşıyıcılıq seviyesine köre programmalar böyle bölüne:
Tarqaluv ve qullanuv usuluna köre programmalar böyle bölüne:
Vazifesine köre programmalar böyle bölüne:
Çeşitine köre programmalar böyle bölüne:
Programma teminatını testlev
Er angi bir programma mahsulı, PT müendisligi devrinde yapılğan nuqsan ve hatalarnı belletmek içün testlenmeli. Programma teminatınıñ testlenmesi — kerçek neticelerniñ beklenilgenine aitligini teşkerüvdir. Esnas,  bir ya da bir qaç hasiyetlerge qıymet kesmek içün, programma teminatınıñ qısmını çalıştıruv ve becerüvni közde tuta.
Programma teminatınıñ çeşitleri
Üç esas çeşitini ayıralar: sistemalı programma teminatı, ameliy programma paketleri ve programmalav tarzfenliginiñ aletleri.
Sistemalı programma teminatı, kompyuterlerniñ ve kompyuter ağlarınıñ çalışmasını teminlegen  programmalar ve olarnıñ taqımı toplulığıdır. Sistemalı programma teminatı buña doğrutılğan:
Bu programma mahsulları sınfı kompyuternen sıq bağlıdır ve onıñ ayırılmaz bir parçası ola.
Ameliy programma paketleri, bir fen saasındaki belli bir sınıfta tayinatsel vazifelerni becermesine doğrutılğan özara bağlı bir programmalar taqımıdır. Ameliy programma teminatı, ya da ilâveler, doğrudan-doğru qullanıcığa ayırılğan  programma mahsullarınıñ eñ keñ sınfına aittir.
Programmalav tarzfenligi aletleri, programmalar ve olarnıñ vastaları toplulığı olıp, yaratılğan programma mahsullarını işlep çıqaruv tarzfenliginen, tüzetüv ve tadbiq etüvnen teminley.
Koşmanovka (Belgorod vilâyeti)
MY undefined Koşmanovka (Кошмановка) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde Koroça rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 3 kişi.
Yermaçiha (Krasnoşçökovo rayonı)
MY undefined Yermaçiha (Ермачиха) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Krasnoşçökovo rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 93 kişi.
Kasimov
MY undefined Kasimov (Касимов) - Rusiyeniñ Râzan vilâyetinde bir şeer. Kasimov şeer bölgesinıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 28 443 kişi.
Klass korrektsii
Klass korrektsii (Класс коррекции) — 2014 s. çıqqan Rusiyenıñ filmi, rejissör – İvan Tverdovskiy.
Podgoritsa
MY undefined Podgoritsa - Montenegronıñ paytahtı. Ealisiniñ sayısı 150 977 kişi (2011 senesi).
Jeleznogorsk (Kursk vilâyeti)
MY undefined Jeleznogorsk (Железногорск) - Rusiyeniñ Kursk vilâyetinde bir şeer. Jeleznogorsk şeer bölgesinıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 99 774 kişi.
Borzovaya Zaimka
MY undefined Borzovaya Zaimka (Борзовая Заимка) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Barnaul şeer bölgesinda bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 2229 kişi.
Artömovskiy (İrkutsk vilâyeti)
MY undefined Artömovskiy (Артёмовский) - Rusiyeniñ İrkutsk vilâyetinde Bodaybo rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1253 kişi.
Lapominka
MY undefined Lapominka (Лапоминка) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Primorye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 20 kişi.
İmendâşevo
MY undefined İmendâşevo (Имендяшево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Ğafuriy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 341 kişi.
Romnı (Amur vilâyeti)
MY undefined Romnı (Ромны) - Rusiyeniñ Amur vilâyetinde bir köy. Romnı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 2829 kişi.
Bobrovo (Lenin rayonı)
MY undefined Bobrovo (Боброво) - Rusiyeniñ Moskva vilâyetinde Vidnoye şeer bölgesinda bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 13 259 kişi.
Noçnoy izvozçik
Noçnoy izvozçik (Ночной извозчик) — 1928 s. çıqqan ŞSCBnıñ filmi, rejissör – Georgiy Tasin.
Karaçev
MY undefined Karaçev (Карачев) - Rusiyeniñ Brânsk vilâyetinde bir şeer. Karaçev rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 16 921 kişi.
Eski Bektemir
MY undefined Eski Bektemir (Иҫке Биктимер, Старобиктимирово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Birsk rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 5 kişi.
Çoya
MY undefined Çoya (Чоя) - Rusiyeniñ Altay Cumhuriyetinde bir köy. Çoya rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 1948 kişi.
Vasılivka (Bilâyivka rayonı)
MY undefined Vasılivka (Василівка) - Ukrainanıñ Ades vilâyetinde Bilâyivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2068 kişi.
Traktoristı 2
Traktoristı 2 (Трактористы 2) — 1992 s. çıqqan Rusiyenıñ filmi, rejissör – Gleb Aleynikov ve İgor Aleynikov.
Topoli (Belgorod vilâyeti)
MY undefined Topoli (Тополи) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde, Grayvoron rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 255 kişi.
Studenıtsâ (Korostışiv rayonı)
MY undefined Studenıtsâ (Студениця) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Korostışiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 437 kişi.
Kurçatov (Rusiye)
MY undefined Kurçatov (Курчатов) - Rusiyeniñ Kursk vilâyetinde bir şeer. Kurçatov şeer bölgesinıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 37 940 kişi.
Kuhnâ v Parije
Kuhnâ v Parije (Кухня в Париже) — 2014 s. çıqqan Rusiyenıñ filmi, rejissör – Dmitriy Dyaçenko.
Koşçeyevo (Belgorod vilâyeti)
MY undefined Koşçeyevo (Кощеево) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde Koroça rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 894 kişi.
Taşlı (Taşlı rayonı)
MY undefined Taşlı (Ташла, Ташлы, Ташлы) - Rusiyeniñ Orenburg vilâyetinde bir köy. Taşlı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 7352 kişi.
Konotopovka
MY undefined Konotopovka (Конотоповка) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde, Valuyki rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 54 kişi.
Jvakino
MY undefined Jvakino (Жвакино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Mecidli rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
Bikmetovo (Tuymazı rayonı)
MY undefined Bikmetovo (Бикметово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Tuymazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 109 kişi.
Leviafan
Leviafan (Левиафан) — 2014 s. çıqqan Rusiyenıñ filmi, rejissör – Andrey Zvâgintsev.
İmânnik (Ğafuriy rayonı)
MY undefined İmânnik (Имянник) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Ğafuriy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 98 kişi.
İjmorskiy
MY undefined İjmorskiy (Ижморский) - Rusiyeniñ Kemerovo vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. İjmorskiy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4619 kişi.
Oktâbr (film)
Oktâbr (Октябрь) — 1928 s. çıqqan ŞSCBnıñ filmi, rejissör – Sergey Eyzenşteyn.
Tumak (Astrahan vilâyeti)
MY undefined Tumak (Тумак) - Rusiyeniñ Astrahan vilâyetinde Volodarskiy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2327 kişi.
Hotmıjsk (Grayvoron rayonı)
MY undefined Hotmıjsk (Хотмыжск) - Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinde, Grayvoron rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 500 kişi.
Kence
Kence (Миролюбівка, Кендже, Миролюбовка, Кендже) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 795 kişi (2001 senesi).
Leonid Lukov
Leonid Davidoviç Lukov (Леонид Давидович Луков; 1909 s. mayıs 2, Mariupol — 1963 s. aprel 24, Leningrad) — rus kino rejissörı.
Biografiya
1909 senesi mayısnıñ 2-inde Mariupol şeerinde doğdı.
Vlasiha (Altay ülkesi)
MY undefined Vlasiha (Власиха) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Barnaul şeer bölgesinda bir köy. Ealisiniñ sayısı 9992 kişi.
Bogorodskoye (şeer şeklinde qasaba, Sergiyev Posad rayonı)
MY undefined Bogorodskoye (Богородское) - Rusiyeniñ Moskva vilâyetinde Sergiyev Posad şeer bölgesinda bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 9860 kişi.
Zasurye (Altay ülkesi)
MY undefined Zasurye (Засурье) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Krasnoşçökovo rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 126 kişi.
Korablino
MY undefined Korablino (Кораблино) - Rusiyeniñ Râzan vilâyetinde bir şeer. Korablino rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 10 334 kişi.
Kuznetsovskiy (İglin rayonı)
MY undefined Kuznetsovskiy (Кузнецовский) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ İglin rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
İdâş-Kuskarovo
MY undefined İdâş-Kuskarovo (Идяш-Кускарово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Abzelilovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 203 kişi.