cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1220
1220 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Ceçinuv
MY undefined Ceçinuv (Dziecinów) — Lehistanda bir köydir. Ealisi — 704 adam (2007 s.).
Seid Abdulla Özenbaşlı
Seid Abdulla Özenbaşlı (1867 s., Bağçasaray - 1924 s. Aqmescit) – belli qırımtatar yazıcı, şair ve Qırımtatar Milliy Areketi erbabı. Amet Özenbaşlınıñ babasıdır.
İsmail Gaspralınıñ yaqın dostu olğan Seid Abdulla Özenbaşlı, Tercimannıñ muarrirlerindendir. Şiirleriniñ, maqaleleriniñ ve eserleriniñ çoqusı Tercimanda basıldı. Şair, aqsızlıqqa, adaletsizlikke, dinge hurafat qarıştırıluvına ve cail mollalarğa qarşı edi. Eserlerinde çarlıq Rusiyesine ve öz halqınıñ ananeviy, durğun zeiniyetine qarşı çıqıp, aktiv, dinamik yaşayışnı alğışladı.
Habarovsk
MY undefined Habarovsk (Хабаровск) - Rusiyenıñ Habarovsk ülkesinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 616 372 kişi.
Krasnosilka (Litın rayonı)
MY undefined Krasnosilka (Красносілка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 99 kişi.
Bukı
MY undefined Bukı (Буки) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 134 kişi (2005 senesi).
Kuyezbaşevo
MY undefined Kuyezbaşevo (Куезбашево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 618 kişi.
Penkivka (Tomaşpil rayonı)
MY undefined Penkivka (Пеньківка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 270 kişi.
Novoarhangelsk
MY undefined Novoarhangelsk (Новоархангельськ) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Novoarhangelsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 453 kişi (2011 senesi).
Hasan Polatkan
Hasan Polatkan (1915 - 1961 sentâbr 16) Eskişehirli Qırımtatar tamırlı bir siyasetçidir.
O vaqıtki adınen İstanbul Siyasiy İlimler Mektebinden (İstanbul Siyasal Bilgiler Okulu) mezundır. VIII, IX, X ve XI devir Eskişehir vekilligi etken. Adnan Menderesniñ fırqası Demokratik Fırqanıñ maliye naziri Polatkan, 1960 s. mayıs 27 askeriy avdarmadan soñ baş nazir Adnan Menderes ve tışqı işler naziri Fatin Rüştü Zorlu ile beraber ölüm cezasına oğratılğandır. MBK tarafından 1961 sentâbr 16-da Fatin Rüştü Zorludan aman soñ ölüm cezasına oğrağandır.
Çoban Limanı
thumb|Çoban Limanı Çoban Limanı (Южная бухта, Південна бухта) — Aqyar şeerindeki liman, Mıkolayivskiy ve Pavlovskiy burunları arasındaki Büyük Aqyar limanına qoşula. Bu limannıñ yanında Aqyarnıñ demiryol vokzalı buluna.
Edvin Eddi
Edvin Eddi (16 yanvar 1988 d.) - Romaniyalı qırımtatar yırcısı.
Fevral
Fevral ya da kiçik ay - Grigorian taqvimge köre seneniñ ekinci ayı. Dört senede bir 29, diger senelerde 28 künden ibaret.
1221
1221 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Aqyar Ciyren
Aqyar Ciyren (Котельникове, Ак'яр-Джійрен, Котельниково, Акъяр-Джийрен) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1373 kişi (2014 senesi).
303
303 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Veli İbraimov
Veli̇ İbrai̇mov (1888 - 1928) - qırımtatar ve sovet cemaat-siyasiy erbabı.
Tercimeial
Veli̇ İbrai̇mov tek başlanğıç tasi̇lni̇ ala bi̇ldi̇. O, fuqare qorantada doğğanı i̇çün 12 yaşından başlap, ammal, kassi̇r ve basmahanede i̇şçi̇ olıp çalıştı. Veli İbrai̇mov Romaniya ve Bulğaristanğa i̇cret etken qırımtatarlarnı Vatanğa qaytaruv leyhasınıñ teşebbüsçi̇si̇ edi̇. Qaytıp kelgen vatandaşlarnı Qırım çölleri̇nde yerleşti̇recek edi̇ler. Faqat, leyha ükümet tarafından desteklenmedi̇. Qırımtatarlar yeri̇ne, topraq yeudi̇y qorantalarına ayırıldı. Çar ordusınıñ sabıq ofi̇tseri̇ Amet Hayserov Veli̇ İbrai̇movnıñ meslekdeşi̇, kâti̇bi̇ edi̇. Bi̇r vaqıtları, o, bolşevi̇klerge qarşı küreşi̇p, 1921 senesi amni̇sti̇yağa oğradı. Veli İbrai̇movnı 1927 senesi i̇yül ayında Ari̇f Çolaqnı öldürüvnen qabaatladılar. Bundan da ğayrı, qabaatlavlar arasında "terakt", "aydutlar taqımında i̇şti̇rak" ve "ükümet malınıñ masraf eti̇lmesi̇" de bar edi̇. Veli İbrai̇movnı ölüm cezasına üküm etti̇ler. 1928 senesi mayıs 9 künü qurşunğa ti̇zdi̇ler. Ükümni̇ amelge keçi̇rgen soñ, mi̇lli̇y erbapnı "mi̇lletçi̇li̇k"nen de qabaatladılar. Veli̇ İbrai̇mov Stali̇nni̇ yahşı tanıy edi̇. Api̇ske alınğan soñ, refi̇qası Ni̇yar hanım Stali̇nnen körüşti. Ni̇yar hanım: "Koba, Veli̇ qabaatsız olğanını bi̇lesi̇ñ de", - dep qandırmağa tırıştı. Stali̇n İbrai̇movnı çetelge yollamağa vade etti̇. Lâki̇n sözüni̇ tutmadı. Veli İbrai̇movnıñ refi̇qası balaları Ti̇mur ve Ceni̇ke Qırımdan qaçmağa mecbur oldı. Stali̇nni̇ñ ölümine qadar olar özleri̇ne başqa adlar alıp, gi̇zlendi̇ler. Veli İbrai̇mov qurşunğa tizilgen soñ, ükümet eñ körümli̇ qırımtatar zi̇yalılarını bi̇rer-bi̇rer yoq etti̇. 1990 senesi i̇yün 20 künü Veli İbrai̇mov Rusi̇ye Federatsi̇yası yuqarı mahkemesi̇ tarafından aqlanğan edi̇.
Toqa
Toqa (Артемівка, Тока, Артёмовка, Тока) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 238 kişi (2001 senesi).
1222
1222 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Qızı Kermen
MY undefined Qızı Kermen/Berıslav (Берислав) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Berıslav rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 13 457 kişi (2011 senesi).
304
304 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Yanvar
Yanvar ya da qara qış ayı - seneniñ ilk ayıdır. 31 künden ibarettir. Yanvar adını Roma qapı tañrısı Yanustan ala. thumb|Berri dukasınıñ müteşem saat kitabı (-{Les Très Riches Heures du duc de Berry}-), Yanvar Original Roma taqviminde 10 ay (304 kün) bar edi. Romalılar qış mevsimini aysız bir zaman olaraq bile ediler. M.E. tahminen 700-lerde Romulustan soñra kelgen qıral Numa Pompilius, taqvimniñ standart qameriy sene (364 kün) ile izalanması içün Yanvar ve Fevral aylarını qoşqan. Çift sayılarğa qarşı batıl itiqatı olğan Romalılar senege bir kün daa qoşıp kün sayısını 365-ge çıqardılar.
Şolom Aleyhem (köy)
Şolom Aleyhem (Шолом-Алейхем, Колоски, Шолом-Алейхем, Колоски) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 502 kişi (2001 senesi).
1223
1223 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Nıkıforove
MY undefined Nıkıforove (Никифорове) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 382 kişi (2011 senesi).
Pıkivska Slobidka
MY undefined Pıkivska Slobidka (Пиківська Слобідка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 130 kişi.
Vladivostok
MY undefined Vladivostok (Владивосток) - Rusiyenıñ Primorye ülkesinde şeer. Ealisiniñ sayısı 606 561 kişi.
Kuzminovka (Aurgazı rayonı)
MY undefined Kuzminovka (Кузьминовка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 50 kişi.
305
305 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
1224
1224 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
1225
1225 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
306
306 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Yeksinskaya
MY undefined Yeksinskaya (Ексинская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
İtalyan tili
İtalyan tili – bir Romans tilidir. İtaliya, İsviçre, San Marino ve Vatikan devletleriniñ resmiy tili.
Çaqmaq
Çaqmaq (Кремнівка, Чакмак, Кремневка, Чакмак) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 626 kişi (2001 senesi).
1226
1226 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Oleksandrivka (Tomaşpil rayonı)
MY undefined Oleksandrivka (Олександрівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 657 kişi.
Dobrovelıçkivka
MY undefined Dobrovelıçkivka (Добровеличківка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Golovanivsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 931 kişi (2011 senesi).
Saylama vokal eserler
Saylama vokal eserler [notalar] (muzıka muarriri ve tertip etici – Cemil Karikov) - içinde belli qırımtatar bestekârı İlyas Bahşışnıñ qırımtatar şairleriniñ şiirlerine ve spektakllerge yazğan muzıkası, bestekâr tarafından işlengen yırları olğan cıyıntıqtır. İşbu kitapnıñ dünya yüzüni körmesine bestekârnıñ qızı Elzara Bahşış büyük isse qoştı.
Muzıkal mekteplerniñ talebeleri (Canköyli Darya Skripka, Sevilâ Abibullayeva, Yuriy Kovalöv kibi), işte endi bu kitapnı qullanıp, İlyas Bahşışnıñ yazğan yırlarnıñ böylece ögreneler.
Aqkermen
MY undefined Bilgorod-Dnistrovskıy (Білгород-Дністровський) - Ukrainanıñ Ades vilâyetinde bir şeer. Bilgorod-Dnistrovskıy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 50 500 kişi.
307
307 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Yelinskaya (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Yelinskaya (Елинская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 18 kişi.
1227
1227 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
308
308 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Yelızavetgradka
MY undefined Yelızavetgradka (Єлизаветградка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 9 745 kişi (2011 senesi).
1228
1228 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Tomaşovka (Canköy rayonı)
Tomaşovka (Томашівка, Томашевка) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 293 kişi (2001 senesi).
Basshunter
-{Basshunter}-, Yunas Erik Altberg (Jonas Erik Altberg; 1984 s. dekabr 22) – isveçiyalı yırcı.
Bağlantılar
-{T|Basshunter}-
Ahmed İhsan Qırımlı
Dr. Ahmed İhsan Qırımlı (1920 aprel 23, Balıkesir, Türkiye - 2011 dekabr 11, Anqara) - belli siyasetçi, devlet adamı ve cemiyet reisi. “Qırım Türkleri Medeniyet ve Yardımlaşuv Dernegi” Umumiy Merkeziniñ 1987 senesinden başlap reisligini vefatına qadar devam ettirdi.
Dr. Ahmed İhsan Qırımlınıñ büyük qartbabası, Bağçasaraylı Ulema-i İzam Meşayih-i Kiram Akseyyid Mehmet Efendidir.
Stina
MY undefined Stina (Стіна) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 700 kişi.
1229
1229 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Dmitriyevskiy (Adıgeya)
MY undefined Dmitriyevskiy (Дмитриевский, Дмитриевскэр) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Koşehabl rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 466 kişi.
Kultura (Aurgazı rayonı)
MY undefined Kultura (Культура) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 47 kişi.
Acı İbram
Acı İbram (Ключі, Аджи-Ібрам, Ключи, Аджи-Ибрам) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 262 kişi (2001 senesi).
Yujno-Sahalinsk
MY undefined Yujno-Sahalinsk (Южно-Сахалинск) - Rusiyenıñ Sahalin vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 200 636 kişi.
Sadove (Litın rayonı)
MY undefined Sadove (Садове) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 846 kişi.
Bayram
Bayram - milliy, diniy ya da hususiy olaraq müim olğan ve qayd etilgen kün ya da künlerdir.
Stepnogirsk
MY undefined Stepnogirsk (Степногірськ) - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 505 kişi (2011 senesi).
Bayram
Sözüniñ menbası
Söz eñ eski Türkçe örneklerde badram olaraq keçe. Söz Orta Fars tilinde paδrām ve aynı añlamda Soğd tilinde patrām yazılışı ile neşe, huzur, baht, sükün demektir. İran tillerinde pati- keri, tekrar + rāma- sükün, barışıq ve baht.
Menbalar
Pertev Naili Boratav, 100 Soruda Türk Folkloru, K Kitaplığı, İstanbul 2003.
1209
1209 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
1230
1230 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Orta Asiya
thumbnail|250px|Orta Asiya thumbnail|250px|Orta Asiyanıñ fizikiy haritası thumbnail|250px|[[Rusiye İmperiyasınıñ terkibinde Orta Asiya (1900 s.)]] Orta Asiya ya da Merkeziy Asiya – Qazahistan, Özbekistan, Qırğızistan, Türkmenistan, Tacikistan, Afğanistan, Çinniñ bir qısmı (Şarqiy Türkistan), Rusiye ve Pakistannıñ bir qısmından ibaret olğan region ve regionnı tarif etmek içün qullanılğan coğrafiy ıstıla. Aynı zamanda Türklerniñ ilk memleketidir.
Slavuta
MY undefined Slavuta (Славута) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer. Slavuta rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 34 340 kişi (2001 senesi).
Roşçino (Qırım)
Roşçino (Рощине, Рощино) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 242 kişi (2001 senesi).
Polöva Slobidka (Tıvriv rayonı)
MY undefined Polöva Slobidka (Польова Слобідка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 9 kişi.
310
310 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Znamyanka Druga
MY undefined Znamyanka Druga (Знам'янка Друга) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 184 kişi (2011 senesi).
Narodıçi
MY undefined Narodıçi (Народичі) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Narodıçi rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 2585 kişi.
Körpe
Körpe (Калинівка, Корпе, Калиновка, Корпе) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 428 kişi (2001 senesi).
Drujba (Adıgeya)
MY undefined Drujba (Дружба, Зэкъошныгь) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Koşehabl rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 723 kişi.
1232
1232 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Magadan
MY undefined Magadan (Магадан) - Rusiyenıñ Magadan vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 92 052 kişi.
311
311 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Qara Acı
Qara Acı (Оленівка, Кара-Аджи, Оленевка, Кара-Аджи) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 526 kişi (2001 senesi).
Zavallâ
MY undefined Zavallâ (Завалля) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 922 kişi (2011 senesi).
Uladivka
MY undefined Uladivka (Уладівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 753 kişi.
Çuça
Çuça (Межове, Чуча, Межевое, Чуча) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 191 kişi (2001 senesi).
Celâl İçten
Celâl İçten (1955 fevral 2, Fatih, İstanbulda doğdı) - “İstanbul Qırım Türkleri Dernegi”niñ 1993 senesinden başlap reisligini devam ettire. Celâl İçten çoq yıllar devamında İstanbul şeerindeki qırımtatar diaspora vekillerine reberlik yapa. Vatandan uzaq olğanına baqmadan, Qırımdaki vatandaşlarnı qayğıra ve daimiy sürette maddiy yardım köstere.
Tercimeial
Celâl İçten 1955 s. fevralni̇ñ 2-sinde İstanbulda (Türkiye) dünyağa keldi. Onıñ ana-babası Ekinci Cian cenki arfesinde Qırımnı terk etip,  icret etmege mecbur oldılar. Babasınıñ ecdatları Bağçasaray mırzalarından olğanlar, ana tarafından ise, tamırları Kezlevden.
1984 senesi Celâl İçten "İstanbul Qırım Türkleri Dernegi"niñ azası ola.
1993 senesi ise "İstanbul Qırım Türkleri Dernegi"niñ yolbaşçısı vazifesinde çalışıp başlay, ve bu küngece faaliyetini devam ettirmekte. Celâl bey Türkiyede yaşağan qırımtatarlarnıñ medeniyeti, urf-adetleri ve özgünliginiñ saqlanması içün küçüni ayamay.
Kurmanayevo (Aurgazı rayonı)
MY undefined Kurmanayevo (Курманаево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 306 kişi.
Jmerınka rayonı
Jmerınka rayonı (Жмеринський район) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir rayondır.
Meskün yerleri
Şeer:
Şeer şeklinde qasaba:
Köyler:
Qasabalar:
Zbarjivka
MY undefined Zbarjivka (Збаржівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Pogrebışçe rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 457 kişi.
Sosnı
MY undefined Sosnı (Сосни) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 976 kişi.
Velıka Bilozerka
MY undefined Velıka Bilozerka (Велика Білозерка) - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir köy. Velıka Bilozerka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8 339 kişi (2011 senesi).
Sarmatlar
thumb Sarmatlar - m.e. VI-IV asırlarda Orta Asiyadan Ural dağlarına doğru, soñra cenübiy Rusiye ve şimaliy Kavkazğa, daa soñra Balqanlarğa cayılğan bir halqtır. Tamırı tam belli degil: bazı tedqiqatçılarğa köre Sarmat tili İran til gruppasına mensüp edi, bazıları olarnıñ Türk tilli    olğanını, bazıları ise qarışıq bir halq olğanını iddia eteler.
Medeniyet
Sarmatlar, onıñ içün atlarını qurban etkenleri bir ataş tañrısına tapına ediler. Sarmat qızları yaşlarnen beraber sançışır edi. Başlardaki matriarhal yaşayış deñişti ve bir erkek monarhiyası teşkil olundı. Zengin ölüler içün qazılğan mezarlarğa degerli eşyalarını qoyar ediler.
1233
1233 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
312
312 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Tatlar
''Bu maqale qırımtatar halqınıñ -{A|crh-latn: subetnik; crh-cyrl: субэтник}- gruppası aqqında. Kavkazda yaşağan tat halqı aqqında malümat şu maqalede tapa bilesiñiz: Tatlar (Kavkaz)''
thumb|right|260px|Dağlı qırımtatarlar (7, 8, 9) Tatlar (ecnebiy tillerdeki ilmiy edebiyatta dağlı qırımtatarlar termini qullanıla) — qırımtatar halqınıñ üç subetnik gruppasından biri. Sürgünlikten evel Qırım dağlarında ve orta yolağında yaşağan ediler. Evliya Çelebiniñ yazğanlarına köre Qırım Hanlığı zamanında tatlarnıñ yaşağan regionına "Tat İli" dep aytqan ediler.
Tasvir
Tatlar asırlar devamında yarımadanıñ dağlarında yaşağanlar. Olarnıñ etnogenezi pek mürekkep ve künümizge qadar tamamen ögrenilmedi. Tatlar yarımadada qadimiy zamanlardan berli yaşap kelgen qabiledir ve diger qabilelernen qarışıp şekillengendir. Olarnıñ arasında tavrlar, skitler, sarmatlar, bulğarlar, hazarlar ve peçenekler bar. Amma eñ çoq qıpçaq ve got qabilelerniñ tesiri duyula. Got qabilesiniñ tesiri sayesinde dağlı qırımtatarlar arasında sarı ve sarışın veki̇ller de rastkele. Tatlar orta avropa ırqına mensüpler. Şiveleri̇ i̇se, em qıpçaq, em az oğuz çi̇zgi̇leri̇ni̇ taşıy. Aynı bu şive zemaneviy qırımtatar tiliniñ temelidir. Tatlar esasen ayvanasravcılıq ve bağçacılıqnen oğraşqanlar. Dağlarda yaşağan tatarlar et, süt mahsulatlarını, em de meyva ve sebzelerni̇ qullanğanlar.
1234
1234 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Çağatay tili
Qullanıluvı
Çağatay tili yalıñız Orta Asiya türkiy devletlerinde yazı ve diplomatiyası tili olaraq qullanılmağa qalmağan, Rusiyede oğuzlar-qayılar tışındaki musulman türkler arasında da XIX asırğa qadar qullanılğandır. Harezm türkiy tiliniñ devamı olaraq Timurlılar devrinde peyda olğandır.
Qullanılğan elifbeleri
Çağatayca yazılğan eserlerniñ aman-aman episi Arap arifleri ile. Bunıñnen birlikte uyğur ariflerinen bazı çağatayca metinler de rastkele.
Fonetik ve morfologik farqlılıqlar
Çağatay tilinde, Orta Asiyada türkiy yazı tilini ögündeki devirlerindeki bazı fonetik ve morfologik birimlerni farqlılaşqanı diqqatnı çeke. Meselâ: ilk ecada e/i deñişmesi: keç~kiç (keç), men~min (men) kibi; e/ö deñişmesi: erük~örük (erik), teşüt~töşük (teşik) kibi; tutuq sesleri ekizlemey: yiti~yitti (yedi), qatıq~qattıq (qattı). Bütün türkiy tillerde olğanı kibi çağatay tilinde de yalın, mürekkep ve örmek cümle yapıları qullanıla. Çağataycada İslâm medeniyeti tesiri de körüne. Arapça, hususan farsça bir çoq söz ve tamlama olduqça çoqtır. Çağatay tili yerini bugün şimdiki özbekçege qaldırdı.
Pidlisivka (Tıvriv rayonı)
MY undefined Pidlisivka (Підлісівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 25 kişi.
1235
1235 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Geniçesk
MY undefined Geniçesk (Генічеськ) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Geniçesk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 20 487 kişi (2011 senesi).
Yegeruhay
MY undefined Yegeruhay (Егерухай, Еджэрыкъуай) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Koşehabl rayonında bir aul. Ealisiniñ sayısı 1618 kişi.
313
313 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Petropavlovsk-Kamçatskiy
MY undefined Petropavlovsk-Kamçatskiy (Петропавловск-Камчатский) - Rusiyenıñ Kamçatka ülkesinde şeer. Ealisiniñ sayısı 179 586 kişi.
Mayak
Mayak (Маяк, Маяк) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 50 kişi (2001 senesi).
Blijnegorodskoye
Blijnegorodskoye (Ближньогородське, Ближнегородское) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 744 kişi (2001 senesi).
Kremenets
MY undefined Kremenets (Кременець) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer. Kremenets rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 23,3 biñ kişi (2004 senesi).
1236
1236 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Pobuzke
MY undefined Pobuzke (Побузьке) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 042 kişi (2011 senesi).
Baş Saife
{| cellpadding="0" cellspacing="10px" style="margin: 0px -10px;" |
Çufut Qale
thumb|Çufut Qale yanında thumb|[[Canike Hanımnıñ dürbesi]] thumb|Qaray kenassası
Çufut Qale (tarihiy adları Qırq Or, Qırq Yer, Cevher Kermen) - Bağçasaray yanında qadimiy şeer viranesidir.
Lazurnoye
Lazurnoye (Лазурне, Лазурное) - Qırımnıñ Aluşta şeer şurasında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 151 kişi (2001 senesi).
1237
1237 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Çufut Qale
XV asır soñlarında Çufut Qale tolusınen qaraylarnıñ idaresine keçe. Qaleniñ soñki sakinleri onı 1852 senesi terk ettiler.
Qalege şarq qapılarından kirgende, oñ tarafta qaya içinde yağmur suvunı toplamaq içün bir havuz oyulğan. Bayırda yel degirmeni bulunmaqta edi. Yolnıñ başqa tarafında dağ ormanı içinde eski qaray mezarlığı bar.
Qapını keçkeninen ziyaretçiler qaray şeerniñ başqa, yañı qısmına kireler. Şimal ve cenüpten şeerni uçurımlar qaplap ala. Şeerde bir esas yol (soqaq) olıp başqa soqaqlar ona çıqa edi. Esas soqaqnıñ cenüp tarafında belli qaray alimi, seyaatçı şarqşınas Avrağam Firkoviçniñ (1786-1874) evi tura. Şeer küçük ve ealisiniñ sayısı çoq olğanından evler bir-birine sıqıştırılıp qurula edi, evlerniñ çoqu eki qatlı edi. XVI asır soñunda Çufut Qalede 4-5 biñ adam yaşay edi ve 400-den ziyade ev bar edi. Qayanıñ şimal tarafında birden körülmegen bir qapıdan qoba ve qullelerge çıqıla. Mından qaraylar duşman ücümine qarşı ateş aça ediler.
Orta qapıdan şeerniñ eski qısmındaki meydan acıla. Meydannıñ sol tarafında taş quyu, oñ tarafında - 1346 senesi hristian mabediniñ qalımtılarında qurulğan caminiñ yıqıntıları bar. Bundan soñra Canike dürbesi körüle. Bu meydandan üç esas soqaq: Burunçaq (Şarq) soqağı, Orta ve Kenassa soqaqları uzana (soqaqlarnıñ adları şartlı olaraq qoyulğan). Kenassa soqağında qaraylarnıñ eki ibadethanesi - Büyük ve Kiçik Kenassalar - bar. Olar XIV ve XVIII asırlarda qurulğan edi. Kenassa soqağı Kiçik Qale qapısınen bite. Çufut Qale - Qoba şeerler sırasına kire. Yıqıntılar arasında Canike Hanımnıñ dürbesi yüksek tura. Dürbe içinde baştaşta arap yazısınen böyle sözler oyulğan "Bu dürbe Altın Ordu hanı Toqtamış hannıñ qızı Canike Hanımnıñ dürbesi. Vefatı 841 s. icriy, ramazan ayı". Canike Hanım aqqında bir çoq efsane, rivayetler bardır. Bir efsanege köre, o, qalede yaşap, bir asker tümenniñ başında bulunıp, cenk vaqtında duşman tarafından öldürilgen edi. Babası onıñ adına dürbe qoydurğan eken. Başqa rivayetke köre Canike Hanım, onı sevgilisinen körgen babasınıñ açuvdan saqlanaraq özüni uçurımdan atqan edi. Böylece uçurım başında dürbe peyda olğan eken. Qaleniñ bu tarafından Qırım tabiatınıñ acayip manzarası açıla.
Köpürliköy
Köpürliköy (Черемисівка, Копюрлікой, Черемисовка, Копюрликой) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 235 kişi (2001 senesi).
314
314 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Yeröminskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Yeröminskaya (Ерёминская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 97 kişi.
Nartsızivka (Lıpovets rayonı)
MY undefined Nartsızivka (Нарцизівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Lıpovets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 285 kişi.
Penkivka (Litın rayonı)
MY undefined Penkivka (Пеньківка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1127 kişi.
Şimaliy Reyn-Vestfaliya
Şimaliy Reyn-Vestfaliya (Nordrhein-Westfalen ) — Almaniya Federativ Cumhuriyetiniñ -{crh-latn: federal; crh-cyrl: федераль}- bir ülkesi. Paytahtı — Düsseldorf, eñ balaban şeeri — -{crh-latn: Köln; crh-cyrl: Кёльн}-.
Guyva
MY undefined Guyva (Гуйва) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 698 kişi.
Naddniprânske
MY undefined Naddniprânske (Наддніпрянське) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1132 kişi (2011 senesi).
315
315 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Bile
MY undefined Bile (Біле) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 593 kişi (2011 senesi).
İgnatyevskiy
MY undefined İgnatyevskiy (Игнатьевский, Игнатьевск) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Koşehabl rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 914 kişi.
1239
1239 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Kojuhiv
MY undefined Kojuhiv (Кожухів) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 243 kişi.
Anadır
MY undefined Anadır (Анадырь) - Rusiyede bir şeerdir, Çukotka muhtar bölgesinıñ paytahtı. Ealisiniñ sayısı 15 819 kişi.
Panteleymonivka
MY undefined Panteleymonivka (Пантелеймонівка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 878 kişi (2013 senesi).
Ali Keç
Ali Keç (Охотське, Алі-Кеч, Охотское, Али-Кеч) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1328 kişi (2014 senesi).
1240
1240 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Onufriyivka
MY undefined Onufriyivka (Онуфріївка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Onufriyivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4 043 kişi (2011 senesi).
1241
1241 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Veñgojıno
MY undefined Veñgojıno (Węgorzyno) – şimal-ğarbiy Lehistanda bir şeerdir.
Trostânets (Tıvriv rayonı)
MY undefined Trostânets (Тростянець) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 371 kişi.
Osmançıq
Osmançıq (Холодівка, Османчик, Холодовка, Османчик) – Qırımnıñ Sudaq şeer şurasında bir köy. Ealisiniñ sayısı 640 kişi.
317
317 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Mıkulıntsi (Litın rayonı)
MY undefined Mıkulıntsi (Микулинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 693 kişi.
Özbekistan
Özbekistan, resmiy adı Özbekistan Cumhuriyeti (O‘zbekiston, O‘zbekiston Respublikasi / Ўзбекистон, Ўзбекистон Республикаси) – merkeziy Asiyada bir memleket. Qazahistan, Qırğızistan, Türkmenistan, Tacikistan ve Afğanistan ile sıñırları bardır. 2017 senesi eali sayısı — 32 500 000 kişi. Paytahtı — Taşkent.
Özbekistannıñ bayrağı ve İdariy bölünmesi
thumb| Yıldızlarniñ "Allah" yazuvı Mavı - türklüktir, beyaz - barış ve temizliktir, yeşil ve hilâl - İslâmdır, qızıl çizgiler - tökülgen qanlardır, yıldızlar Arap elifbesinde "Allah" yazısını ortağa çıqara.
İdariy bölünmesi
Özbekistan 12 vilâyet (viloyat), 1 muhtar cumhuriyet (muxtor respublika) ve bir şeerden ibarettir. left|350px|Özbekistan regionları
Serge
-{H|crh-latn: Serge; crh-cyrl: Сэргэ}- -{H|crh-latn: serge; crh-cyrl: сэргэ}- Sergeler (сэргэ — at bağlamaq içün direk) — burâtlar ve yakutlarnıñ merasim direkler ve terekleri.
Serge, onıñ turğan yeriniñ bir saibi olğanını köstere. Yurtnıñ kiriş yeriniñ yanında, ev qapısınıñ yanında tikile (“serge turğanda, qoranta tiri”). Serge yıqmaq olmaz, özü örselenmek kerek.
Ozerna (Pogrebışçe rayonı)
MY undefined Ozerna (Озерна) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Pogrebışçe rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 90 kişi.
Yesipovskaya (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Yesipovskaya (Есиповская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 9 kişi.
Rudnâ-Povçanska
MY undefined Rudnâ-Povçanska (Рудня-Повчанська) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Luginı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 199 kişi.
Kşannı
MY undefined Kşannı (Кшанны) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 417 kişi.
Gruşkivtsi (Kalınivka rayonı)
MY undefined Gruşkivtsi (Грушківці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 985 kişi.
Mart
Mart ya da saban ayı - seneniñ üçünci ayı olıp 31 künden ibaret. Qadimiy Romada bu ay adını Roma cenk tañrısı "Martius"tan alğan. Bu aynıñ cenkke başlamaq içün yahşı bir ay olğanına inana ediler. Yanvar ve fevral ayları cenk içün uyğun olmağanı içün mart ayı Roma taqviminiñ ilk ayı edi.
1243
1243 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
1242
1242 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
318
318 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Qızıl Çoñrav
Qızıl Çoñrav (Красна Поляна, Кизил-Чонрав, Красная Поляна, Кызыл-Чонрав) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1110 kişi (2001 senesi).
Bazarivka
MY undefined Bazarivka (Базарівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Ovruç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 64 kişi.
Aprel
Aprel ya da çiçek ayı - seneniñ dördünci ayı olıp 30 künden ibaret. Aprel adınıñ latince "Aprilis"ten kelgeni rivayet olunır. Latince aperire (açmaq); tereklerniñ çiçek açmağa başlağan mevsimni ifade ete.
Vovkovıntsi
MY undefined Vovkovıntsi (Вовковинці) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 898 kişi (2001 senesi).
319
319 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
1244
1244 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Mandalaç
thumb|300px|Arıç mandalacı, mandalaç cınsınıñ örnek türü. Mandalaç (Bromus) — -{Poaceae}- ailesinde çoq yıllıq ot piçim ösümlikler bir cınsı.
Trıbuhı
MY undefined Trıbuhı (Трибухи) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 459 kişi.
Mayıs
Mayıs ya da quralay - seneniñ beşinci ayı olıp 31 künden ibaret. Mayıs adı Roma bereket tañrıçası Bona Deaman beraber, Yunan tañrıçası "Mayanıñ ayı" añlamında Latince "maius mensis"ten kelir.
İlyas Bahşış
İlyas Temir-Qaya oğlu Bahşış (1913 s. mart 23, Aqmescit – 2000 s. iyül 25, Aqmescit) – qırımtatar klassik muzıkasınıñ esasçılarından biridir, belli bestekâr, dirijor, körümli medeniyet ve cemaat erbabı.
Tercimeial
1913 senesi quyumcı Bahşış oğlu Temirqaya ve Asibenıñ qorantasında doğdı. Bilgenime köre, babamnıñ bütün sülâlesi Bağçasaraylı ediler, çoq balalı qorantadan. Temir-Qaya qartbabamnıñ ağaları, qardaşları quyumcılardan ediler, muzıkant olğanları içinde yoq edi. dep ikâye ete bestekârnıñ qızı Elzara. Amma, buña baqmadan, İlyasnıñ, yaşlıqtan başlap, muzıkağa ve halq yırlarına pek büyük avesligi bar edi.
Klesiv
MY undefined Klesiv (Клесів) - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 819 kişi (2011 senesi).
İlyas Bahşış
Tercimeial
1922-1931 ss. Aqmescitteki 9 yıllıq umumtasil "Ruşdiye" mektebini bitirdi. Birinci muzıka derslerini tap mektepte oquğanda alıp başlay ve pianino, kemane, mandolina, klarnet çalmaqnı ögrene. İlyasnıñ birinci muzıka ocası o vaqıtlarda belli kemanecı Fazıl Çergeev edi, klarnet ocası – Maliyev. "Ruşdiye" mektebinde İlyas oquvnen beraber şahsiy tarzda, belli muzıka ocaları İ. İ. Çernov ve Ya. İ. Bogoradovğa qatnap, muzıka nazariyesini ögrendi. 1932 senesinde İlyas Bahşışnı konkurs esasında Qırım devlet radiokomitetine diktor olaraq işke qabul eteler. O vaqıt radioda qırımtatar tilinde qadın diktor olaraq Eşref Şemi-zadeniñ qız qardaşı Esire Şemi-zade çalışa edi. Şay, onıñnen beraber İlyas Bahşış 10 yıl qırımtatar tilinde olğan bütün radio yayınlarını alıp bardılar. Radiokomitette çalışqan yılları çoqtan-çoq meraqlı çalğıcılar, yırcılar, drama aktörlarınen körüşe ve tanış ola, çünki Qırım radiokomitetiniñ ştatları 150 adamdan ibaret edi, olarnıñ içinde de: Sabriye Erecepova, Zeynep Lümanova, Ediye Topçı, ressam Memet Abselâmov, bestekârlar Yağya Şerfetdinov, Asan Refatov ve onıñ qardaşı çalğıcı Reşat Refatov.
1934 – 1937 ss. Aqmescitteki muzıka tehnikumına oqumağa kire. Ocaları: İ.İ. Çernov (Rimskiy-Korsakovnıñ talebesi), pianinocı ve dirijor L. Satanovskiy.
1937 s. İlyas Bahşış Muzfondnı (soñra Qırım bestekârlar birligine) reis olıp tayin ola ve bunıñnen beraber Qırım radiokomiteti muzıka yayınlarınıñ baş muarriri sıfatında tayinlene. O devirde Bahşış Yağya Şerfetdinovnen dramaturg Yusuf Bolat ve şair İbraim Bahşışnıñ "Arzı qız" dramasına muzıka yazdılar. Abibulla Qavrinen ise "Altın beşik"ke muzıka yazdılar. Ondan soñ biri-biri artından Bahşış "Nasreddin oca", "Bağçasaray çeşmesi" pyesalarına muzıka yazdı. Rus teatri içün – "Жрица огня", "Свадьба Кречинского" muzıkanı yaza.
1937-38 ss. tarihta "Büyük terror" adlandırılğan devirniñ içinde Stalin bütün SSCBde em Qırımda çoqtan çoq ziyalılarnıñ repressiyalarğa ograta ve, şay etip, coqusı qırımtatar ziyalılar da birden yoq etile. İlyas Bahşış sağ qala.
1940 s. İlyas Bahşış "Qırım MŞSCde nam qazanğan sanat erbabı" unvanınen taqdirlendi.
Vesiqalarını coyğan İlyas Bahşış tekrar Namangandaki muzıka oquv yurtuna oqumağa kirdi. 1946-1956 ss. Özbekistannıñ Ferğana şeerindeki özbek ve rus drama teatrleriniñ dirijorı ve muzıka qısmınıñ müdiri vazifelerinde çalışa. 1954-1957 ss. Moskvadaki Gnesinler adına muzıka konservatoriyasında belli bestekâr ve namlı ŞSCB artisti R. Glierniñ sınfında stajlandı. 1957 senesi İlyas Bahşış Qırımtatar oyun ve yır ansambliniñ meydanğa ketirmek qararına keldi. Bir qaç ay zarfında bestekâr ansamblge yırcı, oyuncı, çalğıcı kadrlarını qıdırıp tapma kereginen Özbekistannıñ çeşit şeerlerinde ve qışlaqlarında buluna. İyünde 1957 senesi Taşkentte estrada teatri binasınıñ zalında qırımtatar ansambliniñ birinci kontserti büyük muvafaqiyetnen numayış etile. 1957 senesinden 1962 senesinece, soñra 1966-dan 1972 senesine qadar şu ansamblniñ yolbaşçısı vazifesinde çalıştı. 1967 s. İlyas Bahşışqa Özbekistanda nam qazanğan artist ve 1973 s. Özbekistanda nam qazanğan oca unvanları berildi. 1962-1989 ss. Taşkentteki muzıka mektebinde oca ve direktor vazifelerinde çalıştı. 1989 s. İlyas Bahşış Qırımğa qayta ve, bir gruppa teşebbüsçilernen beraber Qırımtatar teatriniñ öz Ana-Vatanda ğayrıdan doğması içün çalışıp, onıñ birinci bediiy reberi ola. Şay, 1990 senesi aprelniñ 15-inde 47 yıllıq susqunlıqtan soñ qırımtatar teatriniñ perdesini açmağa ve "Arzı qız" spektaklini premyerasınen yañıdan yaşap başlamasına bestekâr sebepçi oldı.
1993 s. Qırımtatar medeniyetiniñ ğayrıdan canlandırıluvı yolunda yapqan yararlıqları içün “Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı” unvanı berildi. 1994 s. İlyas Bahşış qırımtatar halqnıñ deportatsiya oluvınıñ 50 yıllığı munasebetinen “Keder” ve “Bulutlar” yırlarını (sözl. Eşref Şemi-zade ve Bekir Çoban-zadeniñ), ve orkestr içün “Yanıq nağmesi” eserlerni yarata. 1994 s. Qırım cumhuriyetiniñ devlet mukâfatına taqdim olundı. 2000 s. iyün 25-de belli bestekâr vefat etti.
2013 senesi Qırım teatrinde İlyas Bahşışnıñ 100 yıllığına bağıslanğan kontsert olıp keçti. Kontsertte qırımtatar teatriniñ orkestrinen beraber İlyas Bahşış yazğan yırlarnı Rustem Memetov, Emine Cevdetova ve başqaları icra ettiler.
Novoguyvınske
MY undefined Novoguyvınske (Новогуйвинське) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5267 kişi.
Rogizna (Tıvriv rayonı)
MY undefined Rogizna (Рогізна) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 237 kişi.
Malomıkolayivka
MY undefined Malomıkolayivka (Маломиколаївка) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 771 kişi (2011 senesi).
Bükreş barışıq añlaşması
Bükreş barışıq añlaşması 1812 senesi sentâbr 28-de Osmanlı Devletinen Rusiye arasında şimdiki Romaniyanıñ Bükreş şeerinde yasalğan edi.
Sultan II Mahmud tahtqa çıqqanda Osmanlı Rusiyenen sançışa edi. İngilterenen 1809-da yasalğan añlaşma neticesinde Rusiyenen cenkke devam qararı berildi. Rusiyeniñ Frenkistannen meseleleri ve Osmanlı askeriniñ yıllar sürgen cenklerden yorğun tüşmesinden mütevellit eki yaq da 1812 senesinde barışıq añlaşması imzalamağa razı oldı. Bu añlaşmanıñ bazı şartları şulardır: Añlaşma Rus komandanı Mihail Kutuzov tarafından tasdıq etildi.
Qazan
MY undefined Qazan (Казань, Qazan, Казан) - Tataristan Cumhuriyetiniñ paytahtıdır. Ealisi 1 138 biñdir. Pek zemaneviy bir şeerdir. Türkiyedeki İstanbul, Eskişehir ve Balıkesir, Qazan şeeriniñ qardaş şeerleridir.
Tarih
Rivayetlerge köre Qazan eñ az 1000 sene evel qurulğan. Bu rivayetlerniñ delili Qazan kremlinde tapılğan bir çoq aqça (929-930 senelerinde bastırılğan) ve buña beñzer diger buluntılar qabul etile. Lâkin daa ziyade yazılı menbalarda Qazan ilk defa XIV asırda keçe. Şeer Edil Bulğarlarınıñ sıñır qalesi olaraq qurulğan. XIV-XV asırlarda Qazan Altın Ordu devletiniñ içindeki müim ticariy ve siyasiy bir merkez alına kele. 1438 senesinde şeer Qazan hanlığınıñ paytahtı oldı. 1552 senesinde ise Qazan şeeri rus çarı IV İvan (Qorqunçlı İvan) tarafından zapt etildi ve bu tarihtan başlap Rusiyege tabi oldı. I Petro zamanında şeer Qazan guberniyasınıñ merkezi oldı. Sovet devrinde Tatar Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ paytahtı oldı, 1990 senesinden berli ise Tataristan cumhuriyetiniñ paytahtıdır.
left|thumb|150px|XXI asırda tasarlanğan Zilant(ajderha) figurası thumb|left|150px|[[Qazan Hanlığınıñ bayrağı]]
Ediş Eli
Ediş Eli (Маловидне, Едіш-Елі, Маловидное, Эдиш-Эли) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 553 kişi (2001 senesi).
1245
1245 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Lehistan gimni
Dombrovskiniñ Mazurkası (Mazurek Dąbrowskiego) - Lehistannıñ devlet gimnidir. Sözleriniñ müellifi — Yuzef Vıbitski (-{Józef Wybicki}-), muzıkanıñ müellifi belli degil.
-{ Jeszcze Polska nie zginęła, Kiedy my żyjemy. Co nam obca przemoc wzięła, Szablą odbierzemy. Marsz, marsz Dąbrowski, Z ziemi włoskiej do Polski. Za twoim przewodem Złączym się z narodem. Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę, Będziem Polakami. Dał nam przykład Bonaparte, Jak zwyciężać mamy. Marsz, marsz... Jak Czarniecki do Poznania Po szwedzkim zaborze, Dla ojczyzny ratowania Wrócim się przez morze. Marsz, marsz... Już tam ojciec do swej Basi Mówi zapłakany — Słuchaj jeno, pono nasi Biją w tarabany. Marsz, marsz...}-
İyün
İyün, kiraz ayı ya da ilk yaz ayı - seneniñ altıncı ayı olıp 30 künden ibaret. İyün adı Yupiterniñ apaqayı Roma tañrıçası Yunodan kelir.
320
320 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
1246
1246 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Herson
MY undefined
Herson (Херсон) - Ukrainada bir şeerdir, Herson vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 279 biñ (2022 senesi).
Mırne (Donetsk vilâyeti)
MY undefined Mırne (Мирне) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 863 kişi (2011 senesi).
Çegelek
Çegelek (Кузнецьке, Чеґелек, Кузнецкое, Чегелек) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 448 kişi (2001 senesi).
Çuvaşistan
Çuvaşistan ya da Çuvaşiya, resmiy adı Çuvaş Cumhuriyeti (Чӑваш Ен, Чӑваш Республики; Чувашия, Чувашская Республика) - Rusiyeniñ bir muhtar cumhuriyetidir. Cumhuriyetke adını bergen çuvaşlar, türk halqlarından birevidir. Çuvaşistan, Rusiyeniñ orta kesiminde yer ala ve 1920 senesi iyün ayında muhtar cumhuriyet qurulğandır. Meydanlığı 18 300 km². Ealisi qararnen 1 350 000 adamdır. Paytahtı Çeboksarıdır.
thumb|250px|right
Çuvaşlarnıñ oturğan regionı XVI asırda ruslarnıñ eline keçken, regionda 1920-de muhtar memuriy birligi olğan, 1925 senesi aprelinde de muhtar cumhuriyet alına kelgendir. ŞSCBniñ dağılmasından soñ da (1991) Çuvaşistan Cumhuriyeti adını alğandır.
Çuvaşlar Orta Edil regionında, qapalı bir cemiyet olaraq yaşaylar. Cumhuriyetniñ meydanlığı 18 300 km². Memleketniñ üçte biri ormanlarnen qaplıdır. Ealisi 1 500 000 adamdır. Ancaq Çuvaş nufusı 2 000 000-ğa yete. Nufusnıñ 60% şeerlerde otura.
Saat quşağı
left|75px Çuvaşistan Moskva Saat quşağındadır (UTC+3).
Ziraat
Başlıca mahsulatı zahire, kenevir, qartop, sebze, keten, şeker çükündir ve tütündir. Regionda ayvancılıqnıñ domuz asravcılığı de müim yer tuta. Ziraat kolhoz ve sovhozlarda yasala. Et, süt, yımırta işlep çıqaruvı yüksektir.
Din
Çuvaşlarnıñ esas dini hristian ortodokslığıdır.
Maarif
İlk olaraq 1872-de çuvaş tili yasalğandır. Çuvaşlarda maarif seviyesi diger cumhuriyetlerde olğanı dayın yüksektir. Şimdi ülkede: bar olıp, maarif çuvaş tili yasala. Halqnıñ 77% çuvaş tilini qullana.
Rudnâ-Jerevtsi
MY undefined Rudnâ-Jerevtsi (Рудня-Жеревці) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Luginı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 85 kişi.
Çuvaşistan
Maarif
Ayrıca, Çuvaşistanda 801 kitaphane, 1200 klub bar olıp, yılda 3 million kitap basıla ve 30 gazeta neşir etiledir.
Guşçıntsi
MY undefined Guşçıntsi (Гущинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 571 kişi.
Yesâkovskaya
MY undefined Yesâkovskaya (Есяковская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 19 kişi.
Felemenk tili
Felemenk tili — bir german tilidir. Felemenk ve Belçikanıñ resmiy tili.
Bilaşkı (Pogrebışçe rayonı)
MY undefined Bilaşkı (Білашки) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Pogrebışçe rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 360 kişi.
321
321 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Demıdivka
MY undefined Demıdivka (Демидівка) - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Demıdivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 3 500 kişi (2011 senesi).
Osiçok
MY undefined Osiçok (Осічок) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 98 kişi.
Budkı (Jmerınka rayonı)
MY undefined Budkı (Будьки) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 622 kişi.
1247
1247 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Bilka (Ovruç rayonı)
MY undefined Bilka (Білка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Ovruç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 476 kişi.
Alma Kermen
Alma Kermen (Завітне, Алма-Кермен, Заветное, Алма-Кермен) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 486 kişi (2011 senesi).
1248
1248 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Üsein Şamil Toqtarğazı
Üsein Şamil Toqtarğazı (1881 - 1913) – belli qırımtatar yazıcı.
Üsein Şamil Toqtarğazı 1881 senesi Qırımda, Kökköz köyünde faqır bir köylüniñ ailesinde doğdı. Ana-babasınıñ fuqareligi sebebinden, o vaqıttaki bir çoq yoqsul balalar kibi, mektepke qatnap olamadı. Eline tüşken kitaplarnı oqup, tasil aldı. Biraz büyügenden soñ, Aqmescitteki “Учительская семинария” degen oquv yurtuna kirdi. Onı bitirgen soñ ömrüniñ soñunace köy yerlerindeki mekteplerde ocalıq yaptı.
Üsein Şamil Toqtarğazı özüniñ qısqa ömüri içinde pek çoq şiirler, “Mollalar proyekti”, “Aqılsız noğay”, “Raimsiz balalar”... pyesalarını ve “Seadet adası” povestini yazdı. Onıñ eserlerinde faqır-fuqarelerniñ menfaatları qorçalana, emekçi halq çar ükümetiniñ ve onıñ zabitleriniñ zulumına ve horluğına qarşı küreşke çağırıla, baylar, mırzalar ve ruhaniyler külküge alınalar. Demokratik oca ve şair olğan Üsein Şamil Toqtarğazını istismarcı sınıflar özleriniñ duşmanı saya ediler. Mına bu baylar ve ruhaniyler, 1913 senesi,yazıcı daa 32 yaşında olğanda, onı Kefe rayonındaki Qarcibiye köyünde canavarca öldürdiler.
Vinkivtsi
MY undefined Vinkivtsi (Віньківці) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Vinkivtsi rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 937 kişi.
Otar Moynaq
Otar Moynaq (Уютне, Отар-Мойнак, Уютное, Отар-Мойнак) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 989 kişi (2001 senesi).
Ğana
Ğana - Afrikada bir memleket.
322
322 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Pılâva (Tıvriv rayonı)
MY undefined Pılâva (Пилява) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 752 kişi.
Holodne
MY undefined Holodne (Холодне) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 522 kişi (2011 senesi).
Oksana Zabujko
Oksana Stefanivna Zabujko (Оксана Стефанівна Забужко; 1960 s. sentâbr 13, Lutsk ş. doğ.) – ukrainalı şaire, yazıcı, edebiyatşınas, publitsist, cemaat erbabı. Öz icadında ukrainalı kimligine büyük diqqat ayıra.
Tercimeial
1977-1982 seneleri Şevçenko adına Kiyev universitetiniñ felsefe fakultetinde oquy, soñra universitetniñ etika ve estetika kafedrasında aspiranturanı bitire (1986). 1987 senesi «Sanat çeşiti olaraq lirikanıñ estetik tabiatı» mevzusında dissertatsiyanı qorçalap, felsefe ilimleriniñ namzeti ola.
1986-1988 seneleri Çaykovskiy adına Kiyev konservatoriyasında estetika ve medeniyet tarihından ders bere. 1988 senesinden Ukrainanıñ İlimler akademiyasınıñ Felsefe institutını hadimi ola. 1992-1994 seneleri davet etilgen yazıcı ve Fulbrayt stipendiatı kibi AQŞnıñ Pensilvaniya, Garvard, Pitsburg kibi universitetlerinde bulundı.
323
323 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Kvasıliv
MY undefined Kvasıliv (Квасилів) - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 8 117 kişi (2011 senesi).
İlhan Mansız
İlhan Mansız (1975 s. avgust 10 d.) - forvard olaraq oynağan qırımtatar tamırlı Türkiyeli futbolcı ve aktör.
Ğarbiy Sahra
thumb|200px
Ğarbiy Sahra - Afrikada bir memleket.
Ukrayinka (Litın rayonı)
MY undefined Ukrayinka (Українка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 183 kişi.
Qırım Got tili
Qırım Got tili — bir ölü german tilidir. III asırdan XVII asırğa qadar Qırımda laf etilgen edi.
Yaşpek
Yaşpek (Внукове, Яшпек, Внуково, Яшпек) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 448 kişi (2001 senesi).
1251
1251 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Yefremkovskaya
MY undefined Yefremkovskaya (Ефремковская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 281 kişi.
Golubivka (Jmerınka rayonı)
MY undefined Golubivka (Голубівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Jmerınka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 121 kişi.
Bila Krınıtsâ (Jıtomır vilâyeti)
MY undefined Bila Krınıtsâ (Біла Криниця) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1077 kişi (2001 senesi).
Goal
-{H|Goal}- "Goal" – Camalanıñ mahsus 2012 Avropa futbol çempionatı içün yazğan yırı.
Camala 2012 senesi Avropa çempionatınıñ final qısmında jerep taşlav tedbirini "Goal" yırınen aça. Camalanıñ aytqanına köre, "Goal" adlandırılğan yırı tek futbolçün degil de, o öz maqsadına irişmege çağırğan yırdır, asıl ğalebege bir çağıruvdır, çünki "-{goal}-", ingliz sözü olıp, tek futbol manasını taşımay, o sözniñ "maqsat" manası de bar.
Kazönno-Kujorskiy
MY undefined Kazönno-Kujorskiy (Казённо-Кужорский, Казеннэ-Къужъыор) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Koşehabl rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 780 kişi.
Goal
"Avro-2012" içün mahsus bir kompozitsiya yazmaq keregini -{UEFA}- maña teklif etkençün, pek sevindim. Men bellesem, bu yırnıñ gimn olmaq içün er bir şeyi bar. "Goal" yırı simfonik orkestrnen yazılğan edi. Orkestr içün partiyalarnı Yevgen Filatov yarattı, hor içün ise Camala. Sözlerniñ müellifi – Tetâna Skubaşevska.
Turgenevo
Turgenevo (Тургенєве, Тургенево) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 316 kişi (2014 senesi).
1252
1252 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
325
325 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
1253
1253 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Levkivka (Pogrebışçe rayonı)
MY undefined Levkivka (Левківка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Pogrebışçe rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 349 kişi.
Studenıtsâ (Tıvriv rayonı)
MY undefined Studenıtsâ (Студениця) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 92 kişi.
Lozivskıy
MY undefined Lozivskıy (Лозівський) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 146 kişi (2011 senesi).
Popivka (Lıpovets rayonı)
MY undefined Popivka (Попівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Lıpovets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 485 kişi.
Monastırıska
MY undefined Monastırıska (Монастириська) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer. Monastırıska rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 277 kişi.
Lazurne
MY undefined Lazurne (Лазурне) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3214 kişi (2011 senesi).
Küçük İbray
MY undefined Küçük İbray (Малое Ибраево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Avurğazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 127 kişi.
Tüzler
Tüzler (Високогірне, Тюзлер, Высокогорное, Тюзлер) – Qırımnıñ Yalta şeer şurasında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 137 kişi.
Madhya Pradeş
Madhya Pradeş (मध्य प्रदेश — Merkeziy mıntaqa; Madhya Pradesh) — merkeziy İndistanda bir ştat. Paytaht — Bhopal. Başqa balaban şeerler — Gvalior, İndaur, Cabalpur. Esas til — hindi.
Sıngayi (Narodıçi rayonı)
MY undefined Sıngayi (Сингаї) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Narodıçi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 18 kişi.
I Murad
I Murad, Murad Hüdavendigâr (, Birinci Murat, Hüdavendigâr Murat; 1326 - 1389) - Osmanlı Devletiniñ üçünci padişası. Babası Orhan Ğazi, anası Nilüfer Hatundır.
326
326 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
I Murad
"Hükümdar", "bey" añlamına kelgen hüdavendigâr unvanı berilgendir. Tamğası "Sultan Murad bin Orhan" dep istiflengendir. Bazı kitabelerde "Melikü'l-Adil İl Ğazi es-Sultan Giyasü'd-Dünya ve'd-Din" sanıman añılğandır. Bazı menbalarğa köre, bu Osmanlılarnıñ İlhanlılarğa olğan bağlılığının sonğa ergenini kösterir. Böylece Sultan sanı ilk kere I Murat zamanında qullanılğandır. Ğarp menbalarında "Amourad I" dep añılır.
Edirneni alıp Balqanlarğa keçkendir ve Balqanlarnı fetih etmege başlap Osmanlı Devletiniñ sıñırlarını kenişletkendir. 40-ın üzerinde cenkni idare etkeni ve iç yeñilmegeni çeşitli menbalarda aytılır. I Kosova Cenkinden soñ cenk meydanını kezekende bir Sırb askeri olğan Miloş Obiliç tarafından ançerlip şeit etilgendir.
Rusiye İmperiyası
Rusiye İmperiyası - yaki Orus İmperiyası tarihiy bir devlet, 1721 - 1917 yıllarında Rusiyeniñ resmiy adı.
Petrık (köy)
MY undefined Petrık (Петрик) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 737 kişi.