cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peru
Peru — Cenübiy Amerikada memleket.
thumb|left|[[Maçu Pikçu inkalarnıñ şeeri]] thumb|left|[[Hose de San Martin Perunıñ mustaqilligini ilân ete, 1821 s.]] thumb|right|Angamos uruşı thumb|right|[[Pisarronıñ evi]] thumb|left|Alpamayo thumb|left|[[Kalyao]] thumb|right|[[Señor de los Milagros Lima]] thumb|right|[[Urarina shaman, 1988]]
Qarasuvbazar rayonı
Qarasuvbazar rayonı (Карасубазарський (Білогірський) район, Карасубазарский (Белогорский) район) - merkeziy Qırımda bir rayondır.
Horostkiv
MY undefined Horostkiv (Хоростків) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 7 304 kişi.
Novodnistrovsk
MY undefined Novodnistrovsk (Новодністровськ) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 10 300 kişi.
Klüçevka (Belebey rayonı)
MY undefined Klüçevka (Ключевка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 21 kişi.
Aşağı Şuma
Aşağı Şuma (Нижня Кутузовка, Нижня Шума, Нижняя Кутузовка, Нижняя Шума) - Qırımnıñ Aluşta şeer şurasında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 843 kişi (2001 senesi).
Krasnoreçka (Başqırtistan)
MY undefined Krasnoreçka (Красноречка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 5 kişi.
Kramatorsk
MY undefined Kramatorsk (Краматорськ) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 173 700 kişi (2008 senesi).
Haklay
Haklay (Майське, Хаклай, Майское, Хаклай) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 264 kişi (2001 senesi).
Melentyevskiy
MY undefined Melentyevskiy (Мелентьевский) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Konoşa rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 406 kişi.
Bay Könçek
Bay Könçek (Октябр, Бай-Кончек, Октябрь, Бай-Кончек) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 134 kişi (2001 senesi).
Maloye Zavoljye
MY undefined Maloye Zavoljye (Малое Заволжье) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Konoşa rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Reşıtılivka
MY undefined Reşıtılivka (Решетилівка) - Ukrainanıñ Poltava vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Reşıtılivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 297 kişi (2007 senesi).
Krasnoyar (Belebey rayonı)
MY undefined Krasnoyar (Краснояр) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 94 kişi.
Kum-Kosâk
MY undefined Kum-Kosâk (Кум-Косяк) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 41 kişi.
Hilari Meri Mentel
Hilari Meri Mentel (Hilary Mary Mantel) - belli ingliz yazıcı, roman ve qısqa ikâyelerniñ müellifi, edebiy tenqitçi. 2009 senesi "Wolf Hall" adlı romannıñ içün Buker mukâfatı aldı.
Tlumaç
MY undefined Tlumaç (Тлумач) - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir şeer. Tlumaç rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8 632 kişi.
Kremlevo (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Kremlevo (Кремлево) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Konoşa rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 50 kişi.
Norinskaya
MY undefined Norinskaya (Норинская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Konoşa rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
Motılövo (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Motılövo (Мотылёво) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Konoşa rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 8 kişi.
Kuş-Yelga (Belebey rayonı)
MY undefined Kuş-Yelga (Куш-Елга) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 37 kişi.
Skala-Podilska
MY undefined Skala-Podilska (Скала-Подільська) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 920 kişi (2001 senesi).
Fedorivka
MY undefined Fedorivka (Федорівка) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 410 kişi (2011 senesi).
Qatar
Qatar, resmiy adı Qatar Devleti (دولة قطر - -{Dawlât Qatar}-) – Asiyadaki Basra (Fars) körfezi regionında bir memleket.
Podüga
MY undefined Podüga (Подюга) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Konoşa rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 2612 kişi.
Malinovka (Belebey rayonı)
MY undefined Malinovka (Малиновка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 440 kişi.
Toretsk
MY undefined Toretsk (Торецьк) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 34 750 kişi (2014 senesi).
Qazah tili
Qazah tili (qazahça Қазақ Тілі) – türkiy gruppadan bir tildir, Qazahistannıñ resmiy tili.
Lomuvatka
MY undefined Lomuvatka (Ломуватка) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 920 kişi (2011 senesi).
Papinskaya (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Papinskaya (Папинская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Konoşa rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 66 kişi.
Ponomarövskaya (Konoşa rayonı)
MY undefined Ponomarövskaya (Пономарёвская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Konoşa rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 368 kişi.
Maloaleksandrovka (Başqırtistan)
MY undefined Maloaleksandrovka (Малоалександровка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 267 kişi.
Qaval
thumb|Qaval
Fominskaya (Konoşa rayonı)
MY undefined Fominskaya (Фоминская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Konoşa rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 25 kişi.
Avatar (film)
Avatar (Avatar) — 2009 s. çıqqan AQŞnıñ filmi, rejissör – Ceyms Kemeron.
Qaval
Qaval - sızğırtmaq tarzında üfürip çalınğan ve çeşit ağaçlardan yapılğan alettir. Uzunlığı 250-300 mm olıp, ağaçtan qolnen yonılıp yapıla. Qavalnıñ içi tsilindr şekilinde ola. Üst tarafında altı-yedi teşik ve astında bir teşik ola. Sesler sırası diatoniktir. Sesler kölemi qavalnıñ uzunlığına ve teşiklerniñ sayısına bağlı.
Qaval da, tulup-zurna kibi, çobanlarnıñ çalğı aletidir. Şimdi o, ansambllerde solo çalğan alet olaraq qullanıla.
Kotlas rayonı
Kotlas rayonı (Котласский район) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde bir rayondır.
Bereket
Bereket (Ближнє, Берекет, Ближнее, Берекет) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 409 kişi (2001 senesi).
Borodino (Qırım)
Borodino (Бородіно, Бородино) - Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 687 kişi (2001 senesi).
Mejdugornoye (Başqırtistan)
MY undefined Mejdugornoye (Междугорное) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
Martınovo (Başqırtistan)
MY undefined Martınovo (Мартыново) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 21 kişi.
Dıkanka
MY undefined Dıkanka (Диканька) - Ukrainanıñ Poltava vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Dıkanka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8 468 kişi.
Qazahistan
Qazahistan, resmiy adı Qazahistan Cumhuriyeti (qazahça: Қазақстан, Қазақстан Республикасы - Qazaqstan Respublikası; Казахстан, Республика Казахстан) – merkeziy Asiyada bir memleket. Hazar (Kaspiy) deñizine çıqışı bardır.
Larino (Qırım)
Larino (Ларине, Ларино) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 399 kişi (2001 senesi).
Vergulivka
MY undefined Vergulivka (Вергулівка) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 321 kişi (2011 senesi).
Dong Hoy
300px|thumb|right|Dong Hoy Dong Hoy (Đồng Hới) - Vyetnamda bir şeer, Kuang Bin vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 130 824 kişi (2007 senesi). Meydanlığı 155 km². Şeerde bir ava limanı bar.
Qaşqa Çoqraq
Qaşqa Çoqraq (Відважне, Кашка-Чокрак, Отважное, Кашка-Чокрак) – Qırımnıñ İslâm Terek rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 542 kişi.
Metevbaş
MY undefined Metevbaş (Метевбаш) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 789 kişi.
Körk Daglas
Körk Daglas (Kirk Douglas; 1918 s. dekabr 9, Amsterdam, Nyu York, AQŞ — 2020 s. fevral 5, Beverli Hillz, Kaliforniya, AQŞ) — belli amerikalı aktör.
Biografiya
1916 senesi dekabrniñ 9-inde Amsterdam doğdı.
Qurman rayonı
Qurman rayonı (Курманський (Красногвардійський) район, Курманский (Красногвардейский) район) - merkeziy Qırımda bir rayondır.
Birleşken Arap Emirlikleri
Birleşken Arap Emirlikleri (arapça الإمارات العربية المتحدة - -{Al-Imārāt al-ʿArabiyya al-Muttaḥida}-) - ğarbiy Asiyadanıñ Basra körfezi regionındaki bir memleket.
Şçotove
MY undefined Şçotove (Щотове) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 818 kişi (2011 senesi).
Mohovoye Boloto
MY undefined Mohovoye Boloto (Моховое Болото) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Stanışivka (Jıtomır rayonı)
MY undefined Stanışivka (Станишівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Jıtomır rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 058 kişi.
Çatmış
Çatmış (Дмитрівка, Чатмиш, Дмитровка, Чатмыш) — Qırımnıñ İçki rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 188 kişi (2001 senesi).
Novaya Derevnâ (Belebey rayonı)
MY undefined Novaya köy (Новая Деревня) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 17 kişi.
Moçilki (Başqırtistan)
MY undefined Moçilki (Мочилки) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 113 kişi.
Svitın
MY undefined Svitın (Світин) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Jıtomır rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 397 kişi.
Nadejdino (Belebey rayonı)
MY undefined Nadejdino (Надеждино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 701 kişi.
Novosvitlivka
MY undefined Novosvitlivka (Новосвітлівка) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 755 kişi (2011 senesi).
Qırğızistan
Qırğızistan, resmiy adı Qırğız Cumhuriyeti (qırğızca: Кыргызстан, Кыргыз Республикасы) – Merkeziy Asiyada bir memleket. Deñizge çıqışı yoqtır.
Tatarköy
Tatarköy (Машине, Татаркой, Машино, Татаркой) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 246 kişi (2001 senesi).
Stavetske
MY undefined Stavetske (Ставецьке) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Jıtomır rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 148 kişi.
Staroşıyka
MY undefined Staroşıyka (Старошийка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Jıtomır rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 306 kişi.
Teterivka (Jıtomır rayonı)
MY undefined Teterivka (Тетерівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Jıtomır rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 498 kişi.
Qıbrız
thumb|right|200px|Qıbrız Qıbrız (Kıbrıs, Κύπρος) – Aq deñizde bir ada. Cenübiy rum parçası (Qıbrız Cumhuriyeti) ve şimaliy türk parçasına (Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyeti) ayırıla.
Voronove
MY undefined Voronove (Воронове) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 839 kişi (2011 senesi).
Qaray dini
Qaray dini ya da karaimizm - Qaraylarnıñ dinidir.
Qaray dini adı ile tarihqa kirgen inanç - VIII asır felsefeci Anan ben David nazariyesiniñ esasında inkişaf etken. Bu inançnıñ temelinde Tevratnıñ eñ esas printsipleri, yani Tañrı ve yaqınlarğa sevgi, yatadır. Qaraylar on din buyruğına riayet eteler. Eskiden bu inançnıñ tarafdarlarına - Muqaddes Kitaplarıñ Oğulları denile edi. Anan ben David nazariyesiniñ esas printsipi - Muqaddes kitaplarnı er kes özü ögrenmeli, başqalarnıñ fikrine dayanmamalı. İbadetler em ana tilinde, em de Tevratnıñ (yani qadimiy yeudiy) tilinde keçer edi. İlâhnıñ adı olaraq eski türk tilinden alınğan Teñri adı qullanıla. İbadetler dualar ve Davud mezmurlarından (psalmlarından) ibarettir. Bundan ğayrı muhtaclarga yardım etmek, cümertlik köstermek - Teñrige ibadet yerine keçer edi. Hahamlarnıñ episi bu printsipke riayet ete ediler. Barlıqlı qaraylar da olardan artta qalmayıp, fuqarelerge yardım etmege tırışa ediler. Diniy bayramlardan çoq yayğın "Hıdci tambılarnıñ" (Paskaliya bayramı) ve "Hıdci aftalarnıñ" (Pâtidesâtnitsa) bayramları edi. Cumaertesi künü muqaddes kün sayıla, orazalar tutula, orazalar qurban bayramınen bite. On buyruq ve Tevratnen beraber, qaraylar eski inançlarına da riayet eteler. Qaraylar alâ daa muqaddes emenlerge, eyi ve yaman ruhlarğa, eyilik tañrısı - Uluğ Ata ve yamanlıq tañrısı - Qarğal Atağa inanalar. Qarğal Atanıñ adınen analar yaramaz balalarını qorquta ediler. Çarşenbe künü - eski inançlarğa köre "qan kün" yani qurban künü sayıla. Bazı ayvanlar (meselâ, horaz ve qaşqır) da muqaddes sayıla edi.
Bizim künümizge qadar Muqaddes Emenlerge tapınma merasimi de yetti. Keçken asırnıñ soñlarında, qurğaqlıq vaqtında qaraylar Çufut Qale Kenassalarından Balta Tiymez mezarlığına kelip, yağmur dualarını oqup, emenlerge tapına ediler. Olar emenlerniñ yardımına inanıp, tereknlerni pıçmaga yasaqlağan ediler. İnançqa köre, muqaddes emenler yanında yapılğan dualarnı Teñri qabul ete eken. Seraya Şapşalnıñ qayd etkenine köre, resmiy dinniñ bu eski inançlarını yasaqlamağa küçü yetmedi.
Tarasivka (Jıtomır rayonı)
MY undefined Tarasivka (Тарасівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Jıtomır rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 156 kişi.
Yañı Nikolayevka (Belebey rayonı)
MY undefined Yañı Nikolayevka (Новониколаевка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 54 kişi.
Qarasuvbazar
Qarasuvbazar (Білогірськ, Карасубазар, Белогорск, Карасубаза́р) — merkeziy Qırımda, Aqmescitten şarqqa taba 42 km uzaqlığında, Büyük Qarasuv özeni yalısında bir şeer. Qarasuvbazar rayonınıñ merkezidir. Qarasuvbazardan Aqmescitni şarqiy Qırımnen (Sudaq, Kefe, Kerç) bağlağan yol keçe.
Tarih
Şeer aqqında ilk zikir XIII asırğa dair. Keç Orta asırlar devrinde Qarasuvbazar Kezlev ve Kefege yetici kervan yollarında iri tranzit noqta edi. Qırım Hanlığı zamanında şeer asıl Şirin tayfası saip olğan yerleriniñ merkezi oldı. Zaporoj qazaqları şeerni bir qaç kere (1624, 1628, 1630, 1675) berbat ettiler. 1736 senesi Minih yolbaşçılığı altında olğan Rusiye askeriy quvetleri Qırımnıñ o zamandaki paytahtı Bağçasaraynı yandırğandan soñ Qarasuvbazar II Fetih Geray hannıñ rezidentsiyası olğan edi, amma bir yıl keçken soñ şeerni Duglas generalnıñ ordusı yandırdı. Tap 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatarlar sürgünligine qadar Qarasuvbazar qırımtatar ealisi çoqusı olğan üç şeerniñ biri (Bağçasaray ve Aluştanen beraber) olğan edi.
XX asırnıñ birinci yarımınace Qarasuvbazar qırımçaqlarnıñ baş merkezi edi, faqat alman-faşist işğali vaqtında natsistler ep qırımçaq ealisini yoq ettiler.
İqtisadiyat
Episinden iri istisal — Qarasuvbazar şarap işlep çıqarğan zavodı. Bundan ğayrı “Qarasuvbazar istismar etken materiallar zavodı”, “Qarasuvbazar karyer idaresi” ve başqa daa da ufaqça istisallar amelde.
İçtimaiy saa
Şeerde 4 umumtasil mektep, 2 şifa müessisesi, medeniyet evi, poliklinika, kinoteatr, 2 kitaphane, muzıka ve balalar sport mektepleri, 2 stadion, ülkeşınaslıq müzeyi, musafirhane, eki bank bölükleri, bir qaç kilse, 3 cami bar.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler
Mimarcılıq abidesi — XV asırda qurulğan Taş Han kervansarayınıñ viranesi. Şeerniñ etrafındaki Aqqaya köyü yanında acayip bir tabiat abidesi - Aqqaya bar.
Çeh tili
Çeh tili (čeština) — ğarbiy slavân gruppasından bir tildir, Çehiyanıñ resmiy tili.
Novosarayevo
MY undefined Novosarayevo (Новосараево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 237 kişi.
Orlovka (Belebey rayonı)
MY undefined Orlovka (Орловка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 4 kişi.
Borovinka (Kotlas rayonı)
MY undefined Borovinka (Боровинка) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 kişi.
Borisovskaya (Kotlas rayonı)
MY undefined Borisovskaya (Борисовская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Varavino (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Varavino (Варавино) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
Parafeyevka
MY undefined Parafeyevka (Парафеевка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 40 kişi.
Abhaz tili
Abhaz tili (abhazca Аҧсуа бызшәа; аҧсшәа) — abhaz-adıge gruppasından bir tildir.
Novosemenkino (Belebey rayonı)
MY undefined Novosemenkino (Новосеменкино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 295 kişi.
Burmasovo (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Burmasovo (Бурмасово) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 14 kişi.
Pahar (Başqırtistan)
MY undefined Pahar (Пахарь) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 414 kişi.
Pokrovka (Belebey rayonı)
MY undefined Pokrovka (Покровка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 4 kişi.
Kudrino (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Kudrino (Кудрино) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Novinki (Privodinskoye)
MY undefined Novinki (Новинки) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 kişi.
Troyitske
MY undefined Troyitske (Троїцьке) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Troyitske rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 7 975 kişi (2011 senesi).
Kotelnikovo (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Kotelnikovo (Котельниково) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 5 kişi.
Minevskaya
MY undefined Minevskaya (Миневская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Repyevka (Belebey rayonı)
MY undefined Repyevka (Репьевка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 29 kişi.
Vıstavka (Çeremuşskoye)
MY undefined Vıstavka (Выставка) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 60 kişi.
Rassvet (Belebey rayonı)
MY undefined Rassvet (Рассвет) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 277 kişi.
Zauhtomye
MY undefined Zauhtomye (Заухтомье) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Rodniki (Belebey rayonı)
MY undefined Rodniki (Родники) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 259 kişi.
III İslâm Geray
III İslâm Geray (1604 – 1654 iyül 10) - Qırım hanı. 1644 ile 1654 yılları arasında saltanat sürgen. I Selâmet Geraynıñ oğludır.
Rus, ukrain ve leh tarih menbalarında III İslâm Geray ukrain qazaqlığınıñ Lehistanğa qarşı cenkinde iştirak etkeni içün bellidir. O, 1648 senesinden itibaren Zaporog qazaqlarınıñ getmanı Bogdan Hmelnitskiy ile Lehistanğa qarşı ittifaqqa ketken. Bu ittifaq Qırım Hanlığını küçlendirgendir. Birlikte 1649 senesi Zbaraj ve 1651 senesi Beresteçko muarebelerine qatılğanlardır. III İslâm Geraynıñ zan etkenine köre, qazaqlarğa qol tutqanı Qırım Hanlığınıñ şimal sıñırında Qırımnıñ dostu olğan yañı bir qazaq memleket meydanğa ketirmege yardım etmek kerek edi. 1654 senesi Pereyaslav Barışı ile Lehistan ile sulh yapıp Rusiyege qarşı birlik yaratqan.
III İslâm Geray üküm sürgen devriniñ hususiyeti Qırım Hanlıq içindeki tınçlıq edi. İslâm Geray cümert ükümdar olıp öz para ile bütün Hanlıq boyunca qurucılıq ve tamir işlerini yaptırdı.
III İslâm Geray 1654 senesi Bağçasarayda öldi ve Hansaray dürbesinde defin etilgendir. O ölgen soñ IV Mehmed Geray yañıdan han oldı.
Qaray tili
Qaray tili ya da karaim tili - türkiy tillerniñ qıpçaq gruppasına kirer.
Qaray tiline eñ yaqın tiller - qaraçay-balqar, qumıq ve qırımtatar tilleridir. Zemaneviy noğay, tatar, başqurt, çuvaş, qazah, qırğız, qaraqalpaq tilleri de qaray tiline yaqındır. Qadimiy türk tillerden biri olıp, qaray tili alimlerniñ diqqatını özüne çeke. XVII asırda onı isveç şarqşınası Gustav Deringer, XIX ve XX asırlarda türkşınaslar akad. V.V. Radlov, T. Kovalski (Lehistan), V.A. Gordlevskiy, A. Zayonçkovskiy (Lehistan), Ya. Gjegojevskiy (Lehistan), prof. N.A. Baskakov, prof. A. Dubınski (Lehistan), B. Munkaçi (Macaristan), K.M. Musayev, S.M. Şapşal ve başqa alimler qaray tili üzerine tedqiqatlar keçirgen ediler.
Qaray tiline başqa tillerden kirgen sözlerniñ sayısı çoq degil. Eñ eski alınma sözler - farsiy sözlerdir. Bunıñ sebebi - iran qabileleriniñ (sarmat-alanlar) türkiy halqlarnıñ etnogenezinde iştirak etmesidir. Hazarlar devrinde ve soñra, XI-XVI asırlarda qaray tiline arapça-farsça sözler kire. N.A. Baskakov şunı qayd ete: "Qaray tiliniñ fonetik, leksik ve gramatik, strukturasında eñ qadimiy türkiy tillerniñ izleri körülmektedir. Meselâ, qaray tiliniñ ve Orhon yazılarınıñ tiliniñ fonetik strukturası aynıdır. Leksika ceetinden, hususan eski elyazmalarda, Tevratnıñ tercimelerinde qadimiy türkiy tillerniñ leksikasına ait sözlerge rastkelemiz…"
N.A. Baskakovğa köre, eski qaray leksikasınıñ ögrenüvi bütün türkiy tiller içün çoq emiyetlidir. Türkiyede Mustafa Kemal Atatürkniñ reformaları zamanında 1934 s. İstanbulda til kongressi olıp keçti ve onıñ qabul etilgen qararına köre, arap, fars tillerinden alınğan sözlerniñ yerine qaray tilinden türk tiline 330 söz alınğandır.
1930-31 ss. Berlin Universitetinde Ural-Altay tilleri kafedrasında prof. V.Bang-Kayn qaray tilinden dersler bere edi. 1974 s. Akademik Qaray-Rus-Leh tillerniñ luğatı çıqqan edi. (174.000 söz). Zemaneviy qaray tili çoq ağır bir vaziyette. Bu tilde qonuşqan adamlarnıñ sayısı ep azlamaqta. Qaray tili boyunca çoq araştırmalar yapılğan, amma onıñ daa çoq saaları öz tedqiqatçını bekleyler.
Medvedki (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Medvedki (Медведки) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
Belarus tili
thumb|Belarusça laf etkenlerniñ oturğan yerleri Belarus tili (belarusça беларуская мова, biełaruskaja mova) – şarqiy slavân gruppasından bir tildir, Belarusnıñ resmiy tili. 1999 yılında ettilge nüfus sayımında, Belarusça yaqlaşıq 3.686.000 Belarus vatandaşı (nüfusniñ% 36.7'si) tarafından "üyde qonuşulğan bir dil" bolaraq belirtildi. Belaruslularnıñ yaqlaşıq 6.984.000'i (%85.6) Belarusçanı "anatilleri" bolarak ilan etti. -{Ethnologue}- kibi diğer qaynaqlar, rakamnı yaqlaşıq 2,5 milyon aktif qonuşmacı bolarak kösterdi. Belarus ükümeti tarafından 2009 yılında ettilgen bir araştırmağa köre, Belaruslularnıñ %72'si üyde Rusça qonuşurikende, Belarusça aktif bolarak Belaruslularnıñ yalnızca %11.9'u tarafından qullanılmaqtadır. Belaruslularnıñ yaqlaşıq %29,4'ü Belarusça yazabilir, qonuşabilir ve oquyabilirken, %52,5'i sadece oquyup qonuşabilmektedir. -{UNESCO}- Dünya Tilleri Tehlike Atlası'na köre Belarus tiliniñ savunmasız bolduğunı belirtilir.
Elifbe
Belarus elifbesi, ilk bolaraq Eski Kilise Slavcası içün bir elifbe bolaraq qullanılğan Kiril elifbesiniñ bir çeşididir. Modern Belarusça alifbesiniñ formu 1918'de tanımlanğandır ve otuz eki arften oluşmaqtadır. Bundan önce Belarusça; Belarus Latin elifbesinen, Belarus Arap elifbesinen (Lipka Tatarları tarafından) ve İbrani elifbesinen (Belarus Yehudileri tarafından) yazılğandır.
Podlesnoye (Belebey rayonı)
MY undefined Podlesnoye (Подлесное) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 138 kişi.
Belarus tili
Elifbe
* Tek taraşkevitsada
Pıjyanovskiy
MY undefined Pıjyanovskiy (Пыжьяновский) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 kişi.
Hırvat tili
Hırvat tili (hrvatski jezik) — slavân zümresinden bir tildir, Hırvatistannıñ resmiy tili. center|thumb|Hırvat şiveleri thumb|right|thumb| Hırvat tili 1000-1100. thumb|thumb| Hırvat tili 1380-1400.
Priyutovo (Başqırtistan)
MY undefined Priyutovo (Приютово) - Rusiyeniñ Başqırtistande Belebey rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 18 916 kişi.
Olüşino (Çeremuşskoye)
MY undefined Olüşino (Олюшино) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
Krakov
MY undefined Krakov (Kraków) – Lehistanda bir şeer.
Poznan
MY undefined Poznan (Poznań) - Lehistanda bir şeer.
Pesçanitsa (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Pesçanitsa (Песчаница) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 15 kişi.
Osokorskaya
MY undefined Osokorskaya (Осокорская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 37 kişi.
Svetlovka (Belebey rayonı)
MY undefined Svetlovka (Светловка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 38 kişi.
Privodino
MY undefined Privodino (Приводино) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde Kotlas rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2967 kişi.
Qaraylar
Qaraylar ya da qaraimler (qarayca Qırım şivesi - къарайлар, Litvaniya şivesi - karajlar) - Qırım, Litvaniya ve ğarbiy Ukrainada yaşağan kiçik bir halqtır.
Qaraylar - hunn ve hazar qabileler birleşmesine kirgen qaraylarnıñ nesli sayıla. XI asırda Qırımda hazarlarnıñ akimiyeti bitken soñ, qaraylar Qırq Yerde muhtar şekilde yaşamağa devam etken ediler. Başta bu kiçik devletini halq tarafından saylanğan akimler idare etseler de, ileride olarnıñ soyundan kelgenler idareni devam ettiler. İlk idare etken sülâle - Uzun lağabı ile belli olğan Hacı Musanıñ sülâlesidir. Şunı qayd etmek kerek ki, halqnıñ maneviy ayatına ve makeme işlerine baqqan gahanlar, Sar, Biy ve Çelebilerniñ (unvanlar) elinde olğan arbiy işlerge qarışmay ediler. Duşmanlarnıñ ücümi ile arbiy işlerini idare yetkenler aynı zamanda serdar vazifesinde de buluna ediler.
Qırım Hanlığı zamanında qaray yolbaşçıları, Qırım hanlarına tabi olıp, öz unvanlarına ve Çufut Qaleni idare etme aqqında saip ediler. Qırım hanları olarnıñ idaresine qarışmay ediler. Qaray knâzları, Qırım hanlarınıñ hızmetinde bulunsa bile, qalede idare etmege devam eteler. Qırım hanları tarafından qaray knâzlarına bergen yarlıqlarda arbiy hızmetleri içün olarğa tarhan unvanı berilgeni qayd etile. XV asırnıñ soñunda idare Sinani bey Hocanıñ eline kece. 50 yıllıq idaresinden soñ akimiyet onıñ sülâlesinden Çelebi Sinanige, soñ onıñ oğlu Yosifke keçe. Bütün idareciler Qırım hanlarnıñ hızmetinde bulunıp, Bey, Çelebi ve Ağa unvanlarını qazanıp ve hanlar ögünde qaray halqnıñ vekili olıp, bazıları aynı zamanda diniy maqamı Gahan vazifesinde buluna ediler.
XVIII asırnıñ soñunda qaraylar, Qırımnıñ bütün ealisi kibi Rusiyege qoşulğan edi. XIX asırda idare merkezi Çufut Qaleden Kezlev şeerine keçti. Mında Diniy İdare, ibadethane (kenassa), "Qaray Bitikligi" adlı milliy kitaphanesi, Aleksandr adına qaray diniy oquv yurtu, eñ büyük qaray cemaatı buluna edi. O vaqıtta "Karaimskaya jızn" ("Qaray ayatı") ve "Karaimskoye slovo" ("Qaray sözü") mecmuaları neşir oluna, milliy ve diniy kongressler keçirile edi. 1918 senesi, Qırımda 9 qaray cemiyeti, 11 ibadethane ve 13 oquv yurtu qayd etilgen edi. Sovet devriniñ ilk yıllarında qaray klubları, ve mektepleri çalışa, cemiyetler öz faaliyetini köstere ediler. Lâkin soñra (1940-si seneleri) milliy teşkilâtlar yoq etildi, mektepler ve ibadethaneler qapatıldı. II Cian cenki zamanında qaraylar arbiy işlerinde iştirak ete ediler, çoqusı elâk olğanlar. 1944 s. qaraylarnıñ bir qısmı Qırımdan sürgün etildi.
Qaray halqnıñ sayısı ep azalmaqta. Şimdiki zamanda Mustaqil Devletler İttifaqında, Baltik devletlerinde ve Lehistanda 2 biñge yaqın qaray yaşay. Olarnıñ eñ büyük qısmı Ukrainada (1100 kişi), şu cümleden Qırımda (820 kişi) yaşay.
1990-ıncı senelerniñ başında Qırımda qaray milliy teşkilâtlar yañıdan tiklene. Aqmescit, Kefe, Kezlev, Bağçasaray ve Yalta şeerlerinde medeniy ve diniy cemiyetler öz faaliyetini köstere. "Qırım Qaraylar" cemiyeti şimdi 9 yerli ve Melitopol, Harkiv ve Adesteki (Odessa) qaray cemiyetlerni birleştire. Litvaniya, Lehistan, Moskva ve Sankt Peterburgda da qaraylarnıñ cemiyetleri bardır.
Selo sanatoriya Gluhovskogo
MY undefined Sanatoriya Gluhovskogo (Санатория Глуховского) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 657 kişi.
Savvatiya
MY undefined Savvatiya (Савватия) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 350 kişi.
Slovenskoye (Kotlas rayonı)
MY undefined Slovenskoye (Словенское) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 kişi.
Serdüki (Başqırtistan)
MY undefined Serdüki (Сердюки) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 kişi.
Katovitse
Sileziya konurbatsiyası
thumb|right|313px|Katovice, Spodek
Skobelevka (Başqırtistan)
MY undefined Skobelevka (Скобелевка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 114 kişi.
Siuşka
MY undefined Siuşka (Сиушка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 140 kişi.
Solvıçegodsk
MY undefined Solvıçegodsk (Сольвычегодск) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde Kotlas rayonında bir şeer. Ealisiniñ sayısı 1833 kişi.
Stepaniha (Kotlas rayonı)
MY undefined Stepaniha (Степаниха) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Vrotslav
MY undefined Vrotslav (Wrocław, Vratislavia, Breslau, Vratislav, Boroszló) – Lehistanda bir şeer, Aşağı Sileziya voyevodalığınıñ merkezi.
Eali sayısınıñ dinamikası
thumb|left|450px|Vrotslav thumb|left|450px|Breslau
Lübin
MY undefined Lübin (Lubin, לובלין) - Lehistanda bir şeer.
Sogra (Kotlas rayonı)
MY undefined Sogra (Согра) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 4 kişi.
Slakbaş (Belebey rayonı)
MY undefined Slakbaş (Слакбаш) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 551 kişi.
Udimskiy
MY undefined Udimskiy (Удимский) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 2463 kişi.
Starosemenkino
MY undefined Starosemenkino (Старосеменкино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 437 kişi.
Fedotovskaya (Kotlas rayonı)
MY undefined Fedotovskaya (Федотовская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 552 kişi.
Sosnovıy Bor (Belebey rayonı)
MY undefined Sosnovıy Bor (Сосновый Бор) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 90 kişi.
Usen-İvanovskoye
MY undefined Usen-İvanovskoye (Усень-Ивановское) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 882 kişi.
Haritonovo (Solvıçegodskoye)
MY undefined Haritonovo (Харитоново) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1419 kişi.
Tuzlukuş
MY undefined Tuzlukuş (Тузлукуш) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 355 kişi.
Çerömuşskiy
MY undefined Çerömuşskiy (Черёмушский) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1050 kişi.
Uteyka
MY undefined Uteyka (Утейка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 86 kişi.
Çupanovo
MY undefined Çupanovo (Чупаново) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
Födorovka (Belebey rayonı)
MY undefined Födorovka (Фёдоровка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 kişi.
Yadriha
MY undefined Yadriha (Ядриха) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Kotlas rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 189 kişi.
Sileziya voyevodalığı
Eñ balaban şeerler
Qalın – Şeer povâtı
Sızıqlı kursiv  – Köy povâtınıñ merkezi
thumb|right|300px|İçki bölünüv
Voyevodalıqnıñ haritası
thumb|left|450px|Voyevodalıqnıñ haritası
Trıgirya
MY undefined Trıgirya (Тригір'я) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Jıtomır rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 197 kişi.
Çermasan (Belebey rayonı)
MY undefined Çermasan (Чермасан) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 19 kişi.
Çubukaran (Slakbaşevskiy)
MY undefined Çubukaran (Чубукаран) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 25 kişi.
Çubukaran (Şarovskiy)
MY undefined Çubukaran (Чубукаран) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 104 kişi.
Krasnoborsk (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Krasnoborsk (Красноборск) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde bir köy. Krasnoborsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4771 kişi.
Selo Tsentralnoy Usadbı plemzavoda imeni Maksima Gorkogo
MY undefined Tsentralnoy Usadbı plemzavoda imeni Maksima Gorkogo (Центральной усадьбы племзавода имени Максима Горького) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 993 kişi.
Qırımtatar diasporası
Qırımnıñ Rusiye tarafından anneksiyasından soñ Qırımdaki zulumdan qaçqan Qırımtatar halqınıñ pek çoqusı Balqanlarğa, Anadoluğa köçken ediler. Zulumnıñ arqası kesilmegen içün köçmeler toqtamadan devam etken. 1944-teki sürgünlikte qalğan Qırımtatarlar da Özbekistan, Qırğızistan, Tacikistan, Rusiye dağıtılğan. Bugün Qırımnıñ tışında yaşağan bir qaç million Qırımtatar bardır.
Şarovka (Başqırtistan)
MY undefined Şarovka (Шаровка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 365 kişi.
Balaqatay rayonı
Balaqatay rayonı (Балаҡатай районы, Белокатайский район) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
Çeganlı (Başqırtistan)
MY undefined Çeganlı (Чеганлы) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 148 kişi.
Şalqan (Belebey rayonı)
MY undefined Şalqan (Шелканово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 11 kişi.
Yañı Balaqatay
MY undefined Yañı Balaqatay (Новобелокатай) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ bir köy. Balaqatay rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5923 kişi.
Troyaniv
MY undefined Troyaniv (Троянів) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Jıtomır rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 929 kişi.
Turovets
MY undefined Turovets (Туровець) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Jıtomır rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 244 kişi.
Yangi-Küç
MY undefined Yangi-Küç (Янги-Кюч) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belebey rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 14 kişi.
Qırımtatar bayrağı
Qırımtatar bayrağı — yuqarı sol köşesinde sarı tamğa olğan kök tüste ketendir. Kök tüs — türkiy halqlarnıñ ananeviy tüsüdir — atta Qırım Hanlığınıñ bayraqlarında işletilmekte edi. Hanlıq devrinden de Qırımda üküm sürgen Geraylar sülâlesiniñ tamğası - bayraqtaki taraq tamğa qaldı. Belleyler ki, ilki defa işbu belgini Qırım Hanlığınıñ temelcisi I Hacı Geray tarafından işletildi. Zemaneviy tarihta Rusiyedeki Fevral inqilâbından soñ 1917 senesiniñ yazından başlap bayraq faal tarzda qullanılıp başladı. 1991 senesi iyün 28-de işbu bayraq qırımtatarlarnıñ Qurultayı tarafından milliy olaraq qabul olundı.
Ulânivka (Jıtomır rayonı)
MY undefined Ulânivka (Улянівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Jıtomır rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 304 kişi.
Andreyevskaya (Krasnoborsk rayonı)
MY undefined Andreyevskaya (Андреевская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 111 kişi.
Bolşaya Sludka
MY undefined Bolşaya Sludka (Большая Слудка) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 408 kişi.
Trostânıtsâ (Malın rayonı)
MY undefined Trostânıtsâ (Тростяниця) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Malın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 90 kişi.
Verhnâya Uftüga
MY undefined Verhnâya Uftüga (Верхняя Уфтюга) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 319 kişi.
Berezonavolok
MY undefined Berezonavolok (Березонаволок) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 134 kişi.
Bolşaya (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Bolşaya (Большая) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 416 kişi.
Tışiv (Malın rayonı)
MY undefined Tışiv (Тишів) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Malın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 213 kişi.
Verhneye Şilovo
MY undefined Verhneye Şilovo (Верхнее Шилово) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 219 kişi.
Aydaqay
MY undefined Aydaqay (Айдакаево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Balaqatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 336 kişi.
Bolşaya İhovalja
MY undefined Bolşaya İhovalja (Большая Иховалжа) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Trudolübivka (Malın rayonı)
MY undefined Trudolübivka (Трудолюбівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Malın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 61 kişi.
Ayğıryal
MY undefined Ayğıryal (Айгырьял) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Balaqatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 188 kişi.
Verşina (Krasnoborsk rayonı)
MY undefined Verşina (Вершина) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 80 kişi.
Eşey
MY undefined Eşey (Ашаево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Balaqatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 233 kişi.
Aput
MY undefined Aput (Апутово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Balaqatay rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 274 kişi.
Qırımtatar Milliy Meclisi
thumb thumb|[[Refat Çubarov ]] Qırımtatar Milliy Meclisi - Qurultayda vekiller arasından saylanğan ve Qurultaylar arasındaki devirlerde Qırımtatar halqını temsil etken yuqarı vekaletli tek organdır. Meclis, öz çalışmaları aqqında Qurultayğa esap bermekte olıp, Qurultay qararları, mezkür nizamname, milletlerarası uquq normaları ve bu normalarğa uyğan Ukraina qanunçılıq qararları esasında iş köre. Meclis nizamnamesi yapılğan deñişiklikler ve ilâveler, Qurultay tarafından tasdıqlana. Meclisniñ bulunğan yeri – Aqmescit şeeri.
Atarşa
MY undefined Atarşa (Атарша) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Balaqatay rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 375 kişi.
Qırımtatar Milliy Meclisi
Meclisniñ baş yolbaşçısı olğan organ – Qırımtatar Milliy Qurultayıdır.
Qırımtatar Milliy Meclisi:
Mecliske 33 kişi saylana. Meclis toplaşuvları, üç ayda bir kereden az olmayacaq şekilde ötkerilip, Meclis azalarınıñ 2/3-den az olmağan qısmınıñ iştirak etmesinen keçerli sayıla. Meclis qararları, toplaşuvğa iştirak etken azalarnıñ mıtlaqa ekseriyet reyi ile alına. Nevbetten tış Meclis toplaşuvları: çağırıla. Teftiş Komissiyasınıñ azaları, yerli ve regional meclislernıñ ve Qırımtatarlarnıñ Qırımğa qaytuvını qolaylaştırma komitetleriniñ reisleri, Meclis toplaşuvlarına muzakere reyi aqqınen iştirak ete bile. Meclis, öz toplaşuvlarında Teftiş Komissiyası tarafından muzakere etilmesi talap etilgen meselelerni muzakere etip, bu meseleler aqqında qarar almağa mecburdır. Meclis ve Meclis bölükleriniñ faaliyetleri, Meclis toplaşuvları arasındaki devirlerde Meclis Prezidiumı tarafından idare etile.
Dâbrino
MY undefined Dâbrino (Дябрино) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 374 kişi.
Gorodişçenskaya
MY undefined Gorodişçenskaya (Городищенская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 119 kişi.
Belen
MY undefined Belen (Белянка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Balaqatay rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 853 kişi.
Abselâm (Balaqatay rayonı)
MY undefined Abselâm (Абсалямово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Balaqatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 244 kişi.
Tarasivka (Malın rayonı)
MY undefined Tarasivka (Тарасівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Malın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 76 kişi.
Davıdkovo (Krasnoborsk rayonı)
MY undefined Davıdkovo (Давыдково) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 kişi.
Yemaşi
MY undefined Yemaşi (Емаши) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1025 kişi.
Kulikovo (qasaba, Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Kulikovo (Куликово) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 679 kişi.
Verhneutâşevo
MY undefined Verhneutâşevo (Верхнеутяшево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 248 kişi.
Qırımtatar tamğası
Qırımtatar tamğası - taraq tamğadır.
Qırımtatarlarnıñ kök tüsteki bayrağında altın renk ile bezetilgen tamğa - taraq aks olunğan. Amma tamğa nedir ve nasıl mananı taşıy? Tamğanıñ peyda oluv tarihı türkiy halqlarnıñ qadimiy tarihları ile bağlıdır. Ta 1073 s. Mahmud Qaşğarlınıñ eserine meşur “Divan-ı luğat it-türk” adlı eserinde sülâleler ve tamğalar aqqında müim ve meraqlı malümatlar berilgen. Misal olaraq, tek oğuz qabilesiniñ 22 sülâlesi bar eken, er birisine de öz özgünligi ve teren manası ayırılıp turğan tamğası aittir. Yarlıqlarnıñ, binalarnıñ, bayraqlarınñ ve baştaşlarnıñ üstündeki tamğalar bir sülâlege ait olğan insanlarnı birleştirici bir belgi vazifesini becermekte edi. 1925 s. oca ve tedqiqatçı Osman Aqçoqraqlı tarafından teşkil etilgen ilmiy araştırmalar neticesinde Qırımda 400-den ziyade tamğa dünya yüzüni körgen. Osman Aqçoqraqlı böyle hususitetni qayd ete: Qırım Hanlığınıñ sıñırlarından diger memeleketlerge eksport sıfatında işlenip çıqarılğan mallarnıñ üstüne tamğalar urula edi. Olarnıñ para aqqını ise hannıñ adamlarından “tamğacı alğan”. Osman Aqçoqraqlınıñ fikrince, rus “таможня” sözü “tamğa”, “tamğacı” sözlerinden kelip çıqtı. Zemaneviy qırımtatar bayrağındaki tamğa XV asırnıñ soñunda ve XVI asırnıñ başında tahtta bulunğan I Meñli Geraynıñ emri ile peyda olğan edi. Tamğa terazeni añdıra. Temsiller arasında ise teraze - bu adalettir. Renkke kelgende ise, sarı tamğa - altın renkte kösterilgen, altın ise - bu beden ve ruh temizliginiñ timsali. Kök tüsü - kederliktir. Birleşip olar yeşillik renkini meydanğa ketireler. Yeşil ise - ömür, ebediylik ve aqiqat renkidir.
Sakulinskaya (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Sakulinskaya (Сакулинская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 174 kişi.
Qırım-Moskova Cenki (1571–1572)
Qırım-Moskova Cenki (1571 – 1572) – Rus devletine qarşı Qırım Hanlığınıñ bir cenki.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti
Qırım Muhtar Cumhuriyeti, QMC (Автономна Республіка Крим, АРК, Автономная Республика Крым, АРК) Qırımda bulunğan Ukraina içinde bir muhtar cumhuriyettir.1991 s. fevralniñ 12-ne qadar Qırım vilâyeti, 1994 s. sentâbrniñ 21-ne qadar Qırım Cumhuriyeti (Республіка Крим), 1992 s. fevralniñ 26-na qadar Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti (Кримська Автономна Радянська Соціалістична Республіка). 2014 senesi Rusiye tarafından alınğanına ve ondan berli de-fakto idare etilgenine baqmadan dünya devletleriniñ çoqusı Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanını qabul ete.
Qırım-Moskova Cenki (1571–1572)
1551 senesinde I Devlet Geray Qırım hanı olaraq tayin etildi. Taht qavğalarını toqtatmaq içün Devlet Geray han emcesi Sahib Geraynı (1532-1551) ve onıñ ailesini öldürdi. Qırımdaki bu qanlı vaqialardan faydalanıp IV İvan Qorqunçlı (Groznıy) (1533-1584) çoq uzun sürgen bir qamaçavdan soñ 1552 senesinde Qazannı, 1556-da ise Hacı Tarhannı zapt etti. (Qazannıñ tüşmesinden soñ Edil özeni boyunda X asırnıñ 20-nci senelerinde qurulğan bir İslâm devleti yoq etilgen oldı).
Qırım Muhtar Cumhuriyeti
Siyasiy qurum
Qırımdaki akimiyetniñ esas organları parlament (Yuqarı rada) ve ükümet (Nazirler Şurası). QMCde prezident rütbesi yoqtır. Nazirler Şurasınıñ reisi (baş nazir) Ukraina prezidentinen kelişkeninen Yuqarı Rada tarafından tayin etile. Nazirler Şurası da Yuqarı Rada tarafından teşkil etile. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Esas Qanunı 1998 senesi oktâbr 21-de QMC Yuqarı Radasınıñ ekinci sessiyasında qabul olundı.
Qırım-Moskova Cenki (1571–1572)
1558-1559 senelerinde Rus orduları Qazaqlarnen birlikte Qırım ve Azaqqa ücüm yaptı. Bu da tek Qırım ile degil Osmanlı Devletinen doğrudan-doğru çatışmağa kirmek demek edi. Faqat cenkleşip Qazan ve Hacı Tarhannı keri almaq içün Qırımnıñ küçü endi yoq edi.
Basyılğa
MY undefined Basyılğa (Васелга) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Balaqatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 178 kişi.
Qırım-Moskova Cenki (1571–1572)
Amma 1568 senesinde Osmanlı Devleti başqa devletler ile yapqan cenklerden biraz soluq alğandan soñ Qazan ve Hacı Tarhannı keri aluv tedbirlerge başlandı. Edil ile Don neerlerini bir-birine bağlaycaq ve gemilerniñ işlemesine elverişli olğan bir kanalnıñ qazıması zarur köründi. Osmanlı flotu bu kanaldan keçip Edil neerine irişip Qazan ve Hacı Tarhannı keri qazanıp Hazar Deñizine çıqacaq edi.
1568 senesinde kanalnıñ üçte biri qazılğan edi. Faqat Osmanlı-Qırım ordusı qışnıñ şiddetli ayazından saqınıp qazuv işlerini kelecek senege qaldırıp ketti. Ne bar ki, bu planlar kerçekleşemedi.
1571 senesi mart ayında Osmanlı padişasınıñ emri üzerine 120 biñ asker ve toplu yañıçarı destegi ile I Devlet Geray Moskva seferine çıqtı. Bu vaqia aqqında rus Piskaröv vaqanuvisi şöyle yazğan edi: Tañrınıñ emri ile hristianlarnıñ günaları içün Qırım çarı keldi rus topraqlarına. Başta Tulağa keldi. Bütün qasabalarnı ateşke berdi. Tuladan Oka özenine kelip Serpuhovğa yetişti, andan Okanı keçip Moskvağa keldi. Şeerniñ yanındaki qasabalarını yaqtı. Çarımız ve ulu knâzımız İvan Vasilyeviç Serpuhovğa ketecek edi, amma Qırım çarı Oka özenine kelgenini bilip Kirilovğa qaçtı. Qırım çarı Moskvağa keldi de bütünini üç saatta yaqtı, bir çoq insan da yandı.
Devlet Geray han qaçqan IV İvanğa elçilerini yolladı. Qırım elçileri rus çarını Moskvağa qaytarğan vaqıtta Bratovtşçina köyünde bularaq hannıñ mektübini taqdim ettiler. Mektüpte şöyle denile: Qazan ve Hacı Tarhan içün er yeriñni yaqıp yoq etem. Bütün dünya servetleriñni Allanıñ azametine inanıp yernen yeksan etem. Men saña keldim, şeeriñni yaqtım, seniñ tacıñnı ve başıñnı istedim; amma sen kelmediñ, bizge qarşı turmadıñ, özüñ ise Moskva ükümdarım dep maqtanasıñ! Sende utanç ve cüssedarlıq olsa edi sen kelip bizge qarşı turar ediñ. Bizim ile dostluq içinde yaşamağa isteseñ Qazan ve Hacı Tarhannı qaytar. Bizge hazine ve dünya para servetleriñni bermege isteseñ – biz istemeymiz. Özümizniñ yurtumız Qazan ve Hacı Tarhanı isteymiz… (Solovyov S.M., e III s.607-608). Böylece 1571 senesinde mayıs 24-de Qırım-Osmanlı orduları tarafından yapılğan Moskvanıñ zaptı neticesinde Qırım ile Rus devleti arasındaki zıddiyet eñ yüksek noqtasına barğan oldı. Bu zıddiyet 200 yıldan ziyade sürgendir.
Voshod (Belokatay rayonı)
MY undefined Voshod (Восход) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 66 kişi.
Yerşevskaya (Krasnoborsk rayonı)
MY undefined Yerşevskaya (Ершевская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 589 kişi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti
Memuriy bölünmesi
center|500px|Subdivisions of Crimea
Kadırovo (Belokatay rayonı)
MY undefined Kadırovo (Кадырово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 128 kişi.
Monastırskaya Paşnâ
MY undefined Monastırskaya Paşnâ (Монастырская Пашня) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 213 kişi.
Fedotovskaya (Krasnoborsk rayonı)
MY undefined Fedotovskaya (Федотовская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 kişi.
Frolovskaya (Krasnoborsk rayonı)
MY undefined Frolovskaya (Фроловская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 441 kişi.
Karantrav
MY undefined Karantrav (Карантрав) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 264 kişi.
Karlıhanovo
MY undefined Karlıhanovo (Карлыханово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1343 kişi.
Çerevkovo (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Çerevkovo (Черевково) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1005 kişi.
Tsivozerskiy Pogost
MY undefined Tsivozerskiy Pogost (Цивозерский Погост) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Krasnoborsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 kişi.
Lena rayonı
Lena rayonı (Ленский район) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde bir rayondır.
Qırım Hanlığı
Qırım Hanlığı, öz ve doğru adı — تَخْتِ قْرِيمْ وَ دَشْتْ قِیپْچَاقْ (Taht-i Qrım ve Deşt-i Qıpçaq) — tarihiy Qırımtatar devleti. Avropada «Küçük Tatariyası», «Perekop Tatariyası» ve «Avropa Tartariyası» adlarınen de belli edi. 1441 s. peyda olıp 1783 s. Rusiye tarafından zapt etildi. Qırım Hanlığında üküm sürgen hanlar Geray sülâlesinden edi. Şu devletniñ tuğrası — üçtane qara aqbaba.
Peyda oluv
Qırım Hanlığı rus tarihçılığında Altın Ordu (Золотая Орда) olaraq belli olğan Uluğ Ulus devleti zayıflaşqanınen peyda oldı. 1441 senesi Melek Hacı Geray han Qırım ulusınıñ mustaqilligini ilân etti, soñ Qazan (Bulğar), Sibir ve Hacı Tarhan ulusları da öyle yaptılar. Qırım Hanlığı Uluğ Ulus ve Deşt-i-Qıpçaq halefi oldı.