cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sürgünlik
Sürgünlikniñ tarihiy sebepleri
Qırımtatar halqınıñ vatandan bütünley sürgün etilgeniniñ esas sebepleri Rusiye devletiniñ Qırım Hanlığına nisbeten mürekkep munasebetlerinden başlana. Sabıq Altın Ordunıñ topraqlarına köz atqan Rusiye Qazan, Hacı Tarhan, Sibir hanlıqlarını, Noğay Ordusını ta XVI asırda zapt etti. Niayet, XVIII asırnıñ soñunda Rusiye İmperiyası Qırım Hanlığını da basıp almağa muvafaq oldı. Çar ükümeti Qırımnıñ tamır halqını yarımadadan bütünley sürip çıqarmaq siyasetini defalarca ömürge keçirmege ıntıldı, lâkin eñ soñu halqnı Qırımdan yavaş-yavaş sıqıp çıqarmaq qararına keldi. İşte, böyle etip qırımtatar halqınıñ taqdirine “qara asır” peyda ola ki, şu yüz yıl devamında (1783 - 1883) halqnıñ sayısı 5-6 kere eksile.
Çar ükümetiniñ yıqıluvı ve Qırımda sovet akimiyetiniñ tizilüvi vaziyetni deñiştirmedi. Aksine, arbiy areketler, mallarnı tutıp aluvlar, prodrazvörstka, 1921-1923 seneleriniñ açlığı, kolhozlaştıruv, siyasiy repressiyalar, Rusiyeden ve Ukrainadan pek çoq adamlarnıñ Qırımğa ketirilip yerleştirilüvi – bütün bular qırımtatar halqınıñ uquqsızlığını daa ziyade fenalaştırdı ve onıñ sayısınıñ ket-kete eksilmesiniñ sebebi oldı.
Sürgünlikni azırlav
Bu ğayeni ömürge keçirmek içün ŞSCBnen Almaniya arasında cenk başlağanı imkân doğurdı. Qırımnıñ mudafaasındaki muvafaqiyetsizlik – o 1941 senesiniñ küzünde endi bütünley almanlar tarafından işğal etilgen edi, - partizan areketindeki yañlışlıqlar, Qırımnıñ rus ealisi tarafından “yat” halqlarğa nisbeten adeti üzere işançsızlığı, şübeli baquvı – bütün bular güya qırımtatarlar bir qalmay alman işğalcilerine berildiler, olarğa hızmet ettiler degen sahte, yalan fikirniñ doğmasına yardım ettiler. Qırımda partizan areketiniñ reberleri Aleksey Mokrousov ve A. Martınov 1942 senesi iyül ayında memleketniñ yolbaşçılığına “dağ ve dağ yanı rayonlarında yaşağan qırımtatarlarnıñ ekseriyeti faşistlerge berildiler”, degen yalan, iftira tolu mektüp ile muracaatta bulundılar.
1944 senesi baarde daa yañı işğalcilerden temizlengen Qırımda İçki İşler Halq Komissarlığı (НКВД) ve Devlet Telükesizlik Halq Komissarlığı (НКГБ) tarafından “diyarnı antisovet unsurlardan temizlev” bahanesi ile faal surette çeşit tedbirler keçirildi. Qırımğa episi olıp 20 biñ asker ketirildi. Mayısnıñ 10-unda Beriya Stalinge şöyle sözlernen muracaat ete: “Qırımtatarlarnıñ sovet halqına qarşı satqınlıq areketlerini esapqa alaraq ve qırımtatarlarnıñ ileride Şuralar Birliginiñ sıñır kenarında yaşaması istenilmegeninden kelip çıqıp ŞSCB İİHK Siziñ baqımıñızğa Devlet Mudafaa Komitetiniñ (ГКО) bütün tatarlarnı Qırımdan sürgün etmek qararınıñ leyhasını teklif ete”. 1944 senesi mayıs 11-de Stalinniñ imzasınen bütün qırımtatarlarnı Qırımdan Özbekistanğa sürgün etmek aqqında mahsus qarar çıqarıla. 1944 senesi mayıs 21-de çıqarılğan qararda ise olarnı Rusiyeniñ bazı vilâyetlerine yerleştirmek hususında kösteriş berile.
Sürgünlik
1944 senesi mayıs 18 künü tañda qırımtatarlarnı sürip çıqaruv operatsiyası başlandı. Bu operatsiyada iştirak etkenlerden biri A.Vesnin o vaqianı şöyle hatırlay: ...1944 senesi mayıs 9-da bizim arbiy qısmımız “liter” eşelonınen yani bir toqtamayıp, Qırımğa keldi... Mayıs 17 gecesi bizni acele surette ayaqqa tursattılar ve çöller içinden bir qaç saat cayav kettik. Saat 3-ni 30 daqqa keçkende Oysul köyüne kelip çıqtıq ve tek bu yerde bizim mında kelgenimizniñ sebebini – tatarlarını sürgün etecegimizni ayttılar. Köy sarılıp alındı ve qol pulemötçıları köyniñ dört tarafında yerleştiler, qalğanlar ise serjant ve zabitler ya da “operativnik”ler ile üçer-üçer olıp köy içine dağıldıq. Operatsiya tamam saba saat 4-te başlandı. Biz evlerge kirip: “Sovet akimiyeti adından! Vatanğa satqınlıq yapqanıñız içün siz Şuralar Birliginiñ başqa rayonlarına sürgün etilesiñiz”, dedik. Operatsiya keregi kibi azırlanğan: köyge o qadar amerikan Ford maşnaları kelip kirdi ki, olar köyniñ bütün ealisini bir kereden eñ yaqın demiryol stantsiyasına alıp kettiler... Beklenilmegen bu şeyden aqlına zarar kelgen bir qartiy birden çöl tarafqa qaçmağa başladı ve şu yerde pulemöt qurşunları onı yerge serdiler. Daa eki kün evel hastahaneden evine qaytıp kelgen uquqını talap etken ayaqsız saqat tatar askerini süyrep alıp ketip çuval kibi maşnağa yuvarlattılar... Olarğa azırlanmağa 20 daqqa vaqıt berildi – ya qolunen ne qadar şey alıp olursıñ. Bunıñ üstüne de, kim öz uçastkasını tez bitirir dep, gruppalar arasında yarış ötkerildi...
Bu facialı künni körgenlerden biri şöyle dey: Adamlarnı er taraflı pulemötlarnen sarılıp alınğan qabristanğa alıp ketip qoydılar. Balalarnı ana-babasından ayırıp alıp başladılar ve olarğa sizni atacaqmız, balalarnı ise balalar evlerine yollaycaqmız dediler. Böyle etip olarnı 3-3,5 saat biri-birinden ayrı tuttılar. Şu vaqıt içinde bazı analar aqıllarını oynattılar. Üç balası olğan (üykeni 11 yaşında) bir qadın, balaları biri-birinden ayırılmasınlar, bir balalar evine tüşsünler, uzun yip alıp, olarnıñ ellerini biri-birine bağladı”. “Qartlarğa ve balalarğa yapılğan zulum, aqaretni körgen qadınlarınıñ bazıları eslerini coydılar. Yaş oğlanlar – askerler olarnı, yaş ve esli qadınlarnı iylekâr bir azart ile soqaq boyu süyreklep, soñ ellerinden, ayaqlarından tutıp, şaqıldap ırjayıp küle-küle maşnağa alıp taşlay ediler. Böyle şeyler tek Balıqlava rayonınıñ Uzuncı köyünde olmağandır...
Bütün bu operatsiya Qırımda mayıs 20 künü saat 16-da bitirildi: qırımtatarlarnen rıqma-rıq olğan mal vagonlarından ibaret 67 eşelon Şarqqa, Orta Asiyağa ve Uralğa yollanıldı. Evden çıqarılğanda 8 yaşında olğan Paşa Halid adamlarnı nasıl yönetilgenini şöyle hatırlay: Vagonlarğa yüklegende qorantalarnı böldiler. Vagonlarda bulunğanlar yapılğan vahşiylikni körip şaşıp-şaşmaladılar ve bir şey añlap olamay ediler... Vagonlarda olğanlarınıñ çoqusı qadınlar, qartlar ve balalar edi. Saratovda bizni barjalarğa yüklediler. Beş küngece ağızımızğa bir şey almadıq. Mariy MŞSCge barıp tüşmegence aş bermediler.
İİHKniñ esabatına köre Qırımdan 191 014 qırımtatar çıqarılğan, kommunistik fırqa organlarınıñ esabına köre ise – 194 111 adam. Böyle etip nasıl planlaştırılğan olsa, oyle de 47 biñ qırımtatar qorantası Qırımdan sürgün etildi. Cenk bitken soñ o qorantalarğa ordudan boşağan sabıq askerler ve başqa cumhuriyetlerde yaşağan qırımtatarlar yollandı.
1944 senesi mayıs 18 faciası qırımtatar halqınıñ tarihına sürgünlik ve vatan oğrunda küreş qurbanlarınıñ Hatıra künü olaraq kirdi ve 1960-cı senelerden berli o kün er yıl qayd etile.
Propaganda
Sürgünlikten soñ sovet ükümetinden tarafından qırımtatarlar halqqa qarşı büyük propaganda kampanyası başlandı. Zemaneviy Rusiyede ve Qırımda bu esnas bügün da devam ette. Aşağıdaki propagandacılar bu esnasta iştiraq ettiler ve eteler:
İhtar
thumb
Rustem Qazaqov
Rustem Qazaqov (1947 s. d.) - belli qırımtatar Olimpiya Çempionı küreşçi.
Konstantinovka (Aqmescit rayonı)
Konstantinovka (Костянтинівка, Константиновка) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 286 kişi (2001 senesi).
Lıpivka (Tomaşpil rayonı)
MY undefined Lıpivka (Липівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 460 kişi.
Rustem Qazaqov
Rustem Qazaqov 1947 senesinde Özbekistanda sürgünlikte dünyağa keldi. 12 yaşında ekende Refat Ablayevniñ trenerliginde küreşke başladı. 1972 Münih Olimpiya Oyunlarında yunan-roma küreşi 57 kg çempionı oldı. Bundan başqa eki kere Dünya çempionlığı qazandı. (1969 - Mar del Plata, Argentina ve 1971 - Sofiya, Bulğaristan). 1970 - Edmonton Dünya Çempionatında üçünci, 1973 - Tehran Çempionatında ekinci oldı. Rustem Qazaqov, şu vaqıtta Qırımnıñ Aqmescit rayonında küreş trenerliginen oğraşa.
Çita
MY undefined Çita (Чита) - Rusiyenıñ Zabaykalye ülkesinde şeer. Ealisiniñ sayısı 351 784 kişi.
İgençe (Aurgazı rayonı)
MY undefined İgençe (Игенче) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 6 kişi.
Stroyintsi (Tıvriv rayonı)
MY undefined Stroyintsi (Строїнці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 831 kişi.
Lisne (Litın rayonı)
MY undefined Lisne (Лісне) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 99 kişi.
1193
1193 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Ustınivka
MY undefined Ustınivka (Устинівка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ustınivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 3 538 kişi (2011 senesi).
Alper Canıgüz
Alper Canıgüz (1969 s. İstanbulda doğğan) - Türk yazıcı.
Oquğan universiteti Boğaziçi Üniversitesidir.
Jules Verne, Michel Zevaco, Dostoyevski, Italo Calvino, Vladimir Nabokov ve John Fowles`den tesirlengen.
1194
1194 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Stari Novakı
MY undefined Stari Novakı (Старі Новаки) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Luginı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 161 kişi.
Tav Buzar
Tav Buzar (Тав-Бузар, Овочеве, Тав-Бузар, Овощное) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 812 kişi (2001 senesi).
1195
1195 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Çehiya
Çehiya, resmiy adı Çeh Cumhuriyeti (çehçe -{Česko, Česká republika}-) - merkeziy Avropada bir devlet.
Krasne (Tıvriv rayonı)
MY undefined Krasne (Красне) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1110 kişi.
Balahivka
MY undefined Balahivka (Балахівка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 861 kişi (2011 senesi).
284
284 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Kazelle Landi
MY undefined
Kazelle Landi (Caselle Landi) - şimaliy İtaliyada bir şeerdir. Ealisi - 1652 adam (2011 s.). Deñizge nisbeten yüksekligi: 44 m.
Yunus Qandım
Yunus Qandım (1959 sentâbr 4 - 2005 mart 20) - belli qırımtatar şair ve yazıcı.
Yunus Qandım 1959 senesi sentâbr 4-te Taşkent vilâyetiniñ Aqqurğan rayonındaki Aqqurğan sovhozında dünyağa keldi. 1981 senesi Taşkent Devlet pedagogika institutınıñ qırımtatar tili ve edebiyatı bölügini bitirdi. 1981–1989 seneleri “Lenin bayrağı” gazetasında çalıştı. 1989 senesi Qırımğa köçip keldi. Mında o “Dostluq” (şimdi “Qırım”) ve “Yañı Dünya” gazetalarında çalıştı.
Yunus Qandım 1990 senesinden ŞSCB yazıcıları birliginiñ azası edi. 1993–1996 seneleri Qırımtatar medeniyet vaqfınıñ reisi vazifesinde bulundı. 1996–2000 seneleri kene “Yañı dünya” gazetasında edebiyat ve tarih bölüginiñ müdiri olıp çalıştı. 2000 senesi avgust ayında Qandımğa Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı unvanı berildi. 2001 senesi Yunus Qandım Ukraina İnformatsion siyaset, televideniye ve radioeşittirüvler devlet komitetiniñ Aqmescitteki Bütünukraina informatsiya-medeniyet merkeziniñ baş muarriri ve aynı zamanda Qırım Devlet Müendislik ve Pedagogika Universitetiniñ qırımtatar tili ve edebiyatı kafedrasında ocalıq yapa edi.
Yunus Qandımnıñ “Oquv zalında” adlı birinci şiiri 1979 senesi “Lenin bayrağı” gazetasında basıldı. Bundan soñ onıñ şiirleri milliy matbuatımızda sıq-sıq basılıp turdılar. Bir sıra şiirleri 1982 senesi Taşkentte çıqqan “Qarılğaçlar” cıyıntığına kirsetildiler. Müellifniñ “Sen deñizge beñzeysiñ” adlı birinci şiiriy cıyıntığı 1988 senesi dünya üzü kördi.
Yunus Qandım tercime işlerinen de ciddiy oğraştı. Sürgünlik devrinde bir sıra özbek, qaraqalpaq, rus, belorus, qazah ve diger halqlar şairleriniñ, bu cümleden Aleksandr Voznesenskiyniñ, Rasul Gamzatovnıñ, O. Suleymanovnıñ, P. Brovkanıñ, M. Tanknıñ, R. Rovşannıñ, Bella Ahmadullinanıñ eserlerini qırımtatar tiline tercime etti. Qırımğa qaytıp kelgen soñ ukrain edebiyatını daa teren ögrenmege belsengen edi. Mıkola Miroşniçenko, P. Movçan, I.Iov, S. Puşik, M. Şevçenko kibi zemaneviy ukrain şairleriniñ eserlerini qırımtatar tiline tercime etmeknen bir sırada, ukrain klassik nazm eserlerini qırımtatar tiline çevirdi. O, Taras Şevçenkonıñ “Kavkaz”, “Ukrainada ve Ukrainanıñ tışında merhum olğan, yaşağan ve daa doğmağan semetdeşlerime dostane selâmım” poemalarını, diger bir sıra şiirlerini tercime etti. Onıñ tercimesindeki mezkür eserler 1999 senesi eki tilde – ukrain ve qırımtatar tillerinde “Uzaq ve yaqın Şevçenko – Далекий и близкий Шевченко” kitabında er alğandır. Yunus Qandım ukrain klassik nesiriniñ eñ körümli ediplerinden biri Mıhaylo Kotsübinskiyniñ Qırım ve qırımtatarlar mevzusına ait eserlerini (“Minareler astında”, “Şeytan şerinde”, “Taşlar üstünde”) qırımtatar tiline çevirdi.
Yunus Qandım bediiy yaratıcılıq, tercime işlerinen bir sırada qırımtatar halqınıñ tarihı, edebiyatı, tilşınaslıq, bibliografiya saalarında ilmiy-tedqiqat işlerinen de oğraşa edi. O, bu saalarda onlarnen maqalelerni yazdı. “Qurultay: o nasıl olğan edi” ilmiy-publitsistik risaleniñ, antlı şeitimiz Noman Çelebicihannıñ ayatı ve faalieti ögrenüv saasında alıp barğan ilmiy araştıruvlarnıñ neticesi olğan “Küreş meydanı otaymaz…” monografiyanıñ müellifidir.
Yunus Qandım 2005 senesiniñ mart 20-de vefat etti.
Camal
Camal (Низівка, Джамал, Низовка, Джамал) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 188 kişi (2001 senesi).
1197
1197 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Cumhuriyet Halq Fırqası
Cumhuriyet Halq Fırqası (Cumhuriyet Halk Partisi) - Türkiye Cumhuriyetiniñ temel taşını qoyğan siyasiy fırqa.
Esperanto tili
thumb|right|Esperanto bayrağı Esperanto tili (esperantoca: -{Esperanto}-) — bir suniy tildir. Esperantonı yaratqan Lüdvik Leyzer Zamenhof.
Tarih
Esperanto tili aqqında Birinci kitap (esperantoca: -{Unua Libro}-) 1887 senesi basılğan.
Elifbe
Esperanto tilinde yazmaq içün latin elifbesi qullanıla. Esperanto elifbesinde (esperantoca: -{alfabeto}- ya da -{aboco}-) 28 arif bar.
285
285 senesi — III asırnıñ bir senesi.
İsmagilovo (Aurgazı rayonı)
MY undefined İsmagilovo (Исмагилово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 918 kişi.
Rakova (Tomaşpil rayonı)
MY undefined Rakova (Ракова) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1075 kişi.
1196
1196 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Dımkovskaya 2-ya
MY undefined Dımkovskaya 2-ya (Дымковская 2-я) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 11 kişi.
Vışenka (Litın rayonı)
MY undefined Vışenka (Вишенька) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 174 kişi.
Yañı Canköy
Yañı Canköy (Ново-Джанкой, Новостепове, Ново-Джанкой, Новостепное) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 685 kişi (2001 senesi).
1198
1198 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
286
286 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Kaliningrad
MY undefined Kaliningrad (Калиниград) - Rusiyenıñ Kaliningrad vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 489 359 kişi.
Korsun
MY undefined Korsun (Корсунь) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 659 kişi (2013 senesi).
287
287 senesi — III asırnıñ bir senesi.
1199
1199 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
Türk İstiqlâl Cenki
Birinci Cian Cenkinden soñ Osmanlı Devleti yıqıla ve Türkiye Yunanistan, İngiltere, İtaliya ve Frenkistan tarafından işğal etile. Mustafa Kemal Atatürk 1919 s. Mayısnıñ 19-ında işğalge qarşı küçlerni biriktire ve yapılğan qurultaylardan son Türk İstiqlâl Cenki başlay.
Cenk 1923 senesi ğalebenen yekünlene ve Türkiye Cumhuriyeti qurula.
Polonne
MY undefined Polonne (Полонне) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer. Polonne rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 22 217 kişi (2008 senesi).
Türk İstiqlâl Cenki
Türk İstiqlâl Cenki aqqında Türkçe sayt
Tesnivka (Luginı rayonı)
MY undefined Tesnivka (Теснівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Luginı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 143 kişi.
Mayaniv
MY undefined Mayaniv (Маянів) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 120 kişi.
Van gölü
thumb|200px|Van gölü, satellit resmi thumb|200px|Van gölüniñ yalısı Van gölü (Van Gölü) - Türkiyeniñ şarqında bulunğan bir göldir.
Lozove
MY undefined Lozove (Лозове) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1639 kişi (2001 senesi).
Kulıga
MY undefined Kulıga (Кулига) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 417 kişi.
Can Boldı
Can Boldı (Нахідка, Джан-Болди, Находка, Джан-Болды) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 443 kişi (2001 senesi).
Oleksandrivka (Kirovograd vilâyeti)
MY undefined Oleksandrivka (Олександрівка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Oleksandrivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 166 kişi (2011 senesi).
288
288 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Andriy Hlıvnük
Andriy Hlıvnük (Андрій Хливнюк; 1979 senesi dekabr 31, Çerkası ş. doğ.) – belli ukrain çalğıcı, "Bumboks" taqımınıñ baş yırcısı ve yır sözleriniñ müellifi. 2014 senesi "O. Torvald" taqımı "Ти є" albomınıñ saundprodüserligini etti.
Qız
thumb|Qırımtatar qızı Qız (eski qırımtatarca — devke ) — bir qadındır.
Andriy Hlıvnük
2014 s. Andriy Hlıvnük "Russkoye radio"dan alğan "Zolotoy gramofon" mukâfatını satıluvğa çıqardı ve er istegen adam onı ala bile. Em de bütün qazanç şu mukâfat satıluvdan ATOda yaralanğanlarına yardım köstermekçün ketecek.
1200
1200 senesi — XII asırnıñ bir senesi.
İvan Dorn
İvan Dorn (Іван Дорн, Иван Дорн; 1988 senesi oktâbr 17 künü, Çelâbinsk ş. doğ.) – ukrain yırcı, dicey, "Para normalnıh" taqımınıñ sabıq iştirakçisi. 2010 senesinden solo karyerasınen oğraşa. Pop ve indi muzıka ceryanlarında çalışa bile.
Azaq deñizi
thumb|300px|[[Qırım ve Azaq deñizi, satellit resmi]] Azaq deñizi (Азовское море, Азовське море, Озівське море) - Qara deñizniñ şimal-şarqında bulunğan kiçik bir deñiz.
Meydanlığı 37 700 km² olğan Azaq deñiziniñ uzunluğı 240 km kenişligi ise 135 km. Azaq deñizi Keriç boğazınen Qara deñizge bağlana. Azaq deñiziniñ yalıları alçaqtır. Don ve Quban özenleri bu deñizge töküle.
İzumrudnoye
İzumrudnoye (Ізумрудне, Изумрудное) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 960 kişi (2001 senesi).
Rusava (Tomaşpil rayonı)
MY undefined Rusava (Русава) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 13 kişi.
Potuş
MY undefined Potuş (Потуш) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 125 kişi.
Luka (Litın rayonı)
MY undefined Luka (Лука) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 216 kişi.
Kapitanivka
MY undefined Kapitanivka (Капітанівка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 655 kişi (2011 senesi).
Çoñğurçı
Çoñğurçı (Задорне, Чонгурчи, Задорное, Чонгурчи) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 211 kişi (2001 senesi).
1201
1201 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
1202
1202 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Çile
Çile — Cenübiy Amerikada memleket.
thumb|left thumb|left|Çile haritası thumb|left|San Pedro de Atakama qasabası
Alime Abdennanova adına qırımtatar mektebi
Alime Abdennanova adına qırımtatar mektebi — Aqmescitte qırımtatar mekteptir.
289
289 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Eski qırımtatar tili
Eski qırımtatar tili — Qırım Hanlığı vaqtında qırımtatarlarnıñ laf etken tilidir, qırımtatar tiliniñ eski şekli. Bugün bazı Qırımtatarlar (çoqı çöl şivesindekiler) eski sözlerni qullana.
Eski qırımtatarca meraqlı sözler ve ifadeler
Evliya Çelebi öyle sözlerni ve ifadelerni yazıp aldı
Tataristan
Paytahtı Qazan 1000 senelik bir şeerdir. Diger balaban şeerleri Yarçallı, Bögilme, Elmet, Çistaydır. Eali sıqlığı 54 kişi/km2. 2010 senesinde ealisiniñ 53,24% Tatar, 39,71% Rus, 3,08% Çuvaş edi.
Tarih
Qazan tatarları, Edil-Qama Bulğarlarınen XIII asırda Orta Asiyadan köçken Qıpçaqlarnıñ torunlarıdır. Bulğarlar VII asırda bu ülkege yerleşmege başlağan IX asırda devlet qurğanlar. 922 senesinde İslâmnı qabul etkenler. Moğol basqınlarından soñra qurulğan Altın Ordu devletiniñ akimiyeti astına kirdiler. XV asırnıñ ekinci yarımında Altın Ordu devleti yıqıldı. Bu regionda Qazan, Qırım, Qasım, Hacı Tarhan hanlıqları ve azat Noğay Ordusı ortağa çıqtı. Uzun sançışmalardan soñ Ruslar Qazan Hanlığını yıqtı (1552). 1917 inqilâbı Rusiyede çarlığınıñ yıqılmasına ve keniş siyasiy faaliyetlerge sebep oldı. Bütün Rusiye musulmanlarınıñ qurultayı toplandı ve ilk sefer Rusiyeniñ atamağanı bir müfti saylandı. 1917 s. iyüninde Qazanda toplanğan qurultayda "İçki Rusiye ve Sibir Musulman Türk-Tatarlarınıñ" muhtariyeti ilân etildi. 120 kişilik milliy meclis içün saylavlar yasaldı. 1918 senesinde bolşevikler bu devletni yıqtı. Sovet devrinde tatarlarnıñ topraqlarında Tatar Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti (Tatar MŞSC) quruldı. 1991 senesi avgust 30-da azatlığını ilân etse de, bu devlet iç bir devlet tarafından tanılmağandır. Bugünki Tataristan - Rusiye terkibinde bir muhtariyettir.
Daşqın Gülmemmedov
Daşqın Gülmemmed-oğlu Gülmemmedov (azerice: Daşqın Gülməmməd-oğlu Gülməmmədov, gürcice: დაშგინ გულმამედ–ოკლი გულმამედოვი) - Gürcistan Azerbaycanlıları Milliy Assambleyası Prezdenti.
Queen
-{A|Queen}- - Büyük Britaniya oturğan bir hard rok çalğı taqımı. Azaları:
Daşqın Gülmemmedov
Tercimeial
Daşqın Gülmemmed oğlu Gülmemmedov 12 sentâbr 1977 senesinde Gürcistan SSC, marneuli ilçesi Qaçağan köyünde dünyağa keldi
Kalçirburan
MY undefined Kalçirburan (Кальчирбуран) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 318 kişi.
Tataristan
Tarih
Şeerler:
Queen
Albomlar
__NOTC__
Tataristan
Tarih
Şeer şeklinde qasabalar:
290
290 senesi — III asırnıñ bir senesi.
1203
1203 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Topilnya
MY undefined Topilnya (Топільня) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Luginı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 459 kişi.
Dyakovskaya (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Dyakovskaya (Дьяковская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Vlasivka
MY undefined Vlasivka (Власівка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 819 kişi (2011 senesi).
İşün (Qurman rayonı)
İşün (Удачне, Ішунь-Есен-Бак, Ішунь, Удачное, Эсен-Бак-Ишунь, Ишунь) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1110 kişi (2001 senesi).
Dmıtro Şurov
Dmıtro Şurov (Дмитро Шуров, 1981 senesi oktâbr 31, Vinnıtsâ ş. doğ.) – belli ukrain çalğıcı, 2009 senesinden "-{Pianoboy}-" taqımınıñ baş yırcısı. Keçmişte "Okean Elzı" (2001-2004) ve "-{Esthetic Education}-" (2004-2008) taqımlarınıñ pianinocısı olğan edi, em de 2006 senesinden 2009 senesinece Zemfiranıñ çalğıcılarından biri edi.
Mıkolayivka (Hartsızk şeer şurası)
MY undefined Mıkolayivka (Миколаївка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 167 kişi (2011 senesi).
Kilyanivka
MY undefined Kilyaniv1 34ka (Кільянівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 45 kişi.
1205
1205 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Kurnıkı (Tıvriv rayonı)
MY undefined Kurnıkı (Курники) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 107 kişi.
291
291 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Çin Halq Cumhuriyeti
Çin, Kitay yada Qıtay, resmiy adı Çin Halq Cumhuriyeti (中华人民共和国 - -{Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó}-) – şarqiy Asiyada memleket. Çinniñ ealisi dünyada eñ büyüktir.
Zaliztsi
MY undefined Zaliztsi (Залізці) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 816 kişi.
Dmitriyevka (Canköy rayonı)
Dmitriyevka (Дмитрівка, Дмитриевка) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 654 kişi (2001 senesi).
1206
1206 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Katarmal
Katarmal - İndistanda, Uttarahand ştatınıñ, Almora rayonında, Kumaonda bir köydir. Katarmalda IX asırğa ait Surya mandiri (küneş ibadethanesi) bar. thumb|right|Surya mandiri.
Mathura
Mathura - İndistanda induistler tarafından muqaddes olaraq tanılğan şeerdir. Mathurada ilâh Krişna doğdı. thumb|right|Yakşa, I-II asır.
Gazeta
200px|thumb|sağ|[[Ankara'da Anadolu Medeniyetleri Müzeyi bağçasında ceride oqup turğan bir adam]] Gazeta, gazet ve ya ceride - içinde haber, yañılıq, malümat, tapmaca ve reklama olğan, adetince alçaq maliyetli kâğıt qullanaraq basılğan ve tarqalğan bir neşir olıp, halqqa şimdiki olğan şeylernen bağlı malümat berme usulıdır.
Novoivanovka (Aqmeçit rayonı)
Novoivanovka (Новоіванівка, Новоивановка) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 137 kişi (2001 senesi).
Andruşivka
MY undefined Andruşivka (Андрушівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer. Andruşivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 11 000 kişi (2000 senesi).
Komargorod
MY undefined Komargorod (Комаргород) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 469 kişi.
Dükovskaya (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Dükovskaya (Дюковская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 198 kişi.
1207
1207 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
293
293 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Krınıçna
MY undefined Krınıçna (Кринична) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 520 kişi (2011 senesi).
Pavlış
MY undefined Pavlış (Павлиш) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 699 kişi (2011 senesi).
Kaylaş
Kaylaş - Himalayalar dağ massivinde, Çinniñ Tibet muhtar rayonında bulunğan induizmde muqaddes olaraq tanılğan dağdır. thumb|right|Kaylaş dağı thumb|right|Ailesi ile Şiva ilâhı resmi
Kamenka (Aurgazı rayonı)
MY undefined Kamenka (Каменка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 66 kişi.
Cüneyt Arkın
Cüneyt Arkın (kerçek adı Fahrettin Cüreklibatur; 1937 s. sentâbr 7 d.) - Qırımtatar tamırlı olıp Türkiyede yaşağan meşur kino sanatçısıdır. Malkoçoğlu, Kara Murat kibi filmleri tillerge destan olğandır. Özü miy cerrahıdır.
Netrebivka
MY undefined Netrebivka (Нетребівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 906 kişi.
1208
1208 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Çin Cumhuriyeti
Tayvan, resmiy adı Çin Cumhuriyeti (çince 台灣) - şarqiy Asiyada Tayvan adasındaki bir memleket.
thumb|left|200px|[[Taybeydeki Taipei-101 degen bina - dünyanıñ eñ yüksek binası]]
Batı Han
Batı han , Batu han ya da Sayin han (rus tarihçılıqta — Batıy, 1227 — 1255) — ulu serasker ve padişah (haqan). Cüçi hannıñ ekinci oğlu, Cengiz hannıñ torunıdır. Öz ordularınıñ başında Qara deñizniñ şimaline ücüm etip, mında Altın Ordu devletini qurğan.
Edil boyu bulğar devleti, rus kinazlıqları, Deşt-i Qıpçaq ve başqa çoq memleket ve halqlarnı fetih etken.
Remziye Alper
Remziye Alper (1944 s. d.) – Türkiyeli belli qırımtatar tamırlı opera sanatkârı-soprano.
Remziye Alper Tanrıkulu 1944 senesinde Qırımnıñ Sudaq şeerinde dünyağa keldi. Daa eki aylıq ekende ailesi Qırımdan köçip Avstriyağa ketti. Avstriyanıñ Bregenss şeeri ve Alberşvende lagerinde 4 sene qaldı. Daa soñra Türkiyege yerleşti. Frida Böhme, Carlo Galeffi, Maria Carena kibi ocalarnıñ közetüvinde oquğanı Ankara Devlet konservatoriyasınıñ yüksek bölügini 1963 senesinde bitirdi. Daa konservatoriyadada oquğan sırada Almaniyadan kelgen şan pedagogı Prof. Clemens Glettenberg onı tınlap çoq muvafaqiyetli olacağını añlap Münihteki yaz kurslarına davet etti. Lâkin talebeliginde ailesiniñ imkânları yetmegeni içün ketalmadı. 1964 senesinde Ankara Devlet Operasında çalışa ekende Prof. Glettenbergniñ yañıdan davetinen bu kurslarğa qatılıp üstün bir muvafaqiyet kösterdi. Daa soñra bu muvafaqiyeti sebebinen, Alman ükümeti tarafından eki senelik DAAD bursunen mukâfatlandırılıp Köln Muzıka Yüksek Mektebinde Prof. Peter Witschnen çalışalma imkânına saip oldı. Mındaqı oquvnı tamamlağan soñ kene Türkiyege qaytıp, Ankara Devlet Operasındaki vazifesine devam etti. 1969 senesinde orkestra şefi Orhan Tanrıkulunen evlendi. 1974-de Romağa ketip Santa Cecilia akademiyasıniñ imtaanlarını qazandı ve namlı metso-soprano Gianna Pederzininen Verdi operaları hususında çalıştı. Niayet mında aqiqiy ses renki olğan lirik-spinto sopranolığı keşif etildi. Santa Cecilia akademiyasını halq jürisi aldında bergen imtaanda birincilik alıp bitirdi.
1982 senesinde İstanbulğa kelip İstanbul Devlet Operasında solistlikke devam etti, pek çoq zor operada baş rol oynadı ve milletlerarası kontsertlerini devam ettirdi. Remziye Alper türlü yarışmalarğa qatılıp pek çoq milletlerarası mukâfat aldı.
Bağlantılar
Remziye Alper
Çorum (il)
Çorum  - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti. Şu vilâyette Qırımtatar köyleri bar.
Kalınivka rayonı
Kalınivka rayonı (Калинівський район) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir rayondır.
Meskün yerleri
Şeer:
Köyler:
Qasabalar:
294
294 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Milove
MY undefined Milove (Мілове) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Milove rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 975 kişi (2011 senesi).
295
295 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Glıboka
MY undefined Glıboka (Глибока) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Glıboka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 biñ kişi.
Osolınka
MY undefined Osolınka (Осолинка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 459 kişi.
Berejest
MY undefined Berejest (Бережесть) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Ovruç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 239 kişi.
Kokluz
Kokluz (Коклуз, Багата Ущелина, Коклуз, Богатое Ущелье) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 166 kişi (2001 senesi).
Vladimir Polâkov
Vladimir Yevgenyeviç Polâkov (Владимир Евгеньевич Поляков, 1946 s., Bükreş) — belli Ukraina tarihçısı, tarihiy ilimleri doktorı. Bekir Çoban-zade adına mukâfatınıñ laureatı.
Solovyi (Luginı rayonı)
MY undefined Solovyi (Солов'ї) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Luginı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 191 kişi.
Sadır Bağay
Sadır Bağay (Хмельове, Садир-Багай, Хмелево, Садыр-Багай) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 394 kişi (2001 senesi).
1211
1211 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Baykivka (Kalınivka rayonı)
MY undefined Baykivka (Байківка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 552 kişi.
Novotroyitske (Donetsk vilâyeti)
MY undefined Novotroyitske (Новотроїцьке) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 093 kişi (2011 senesi).
Sokolıntsi
MY undefined Sokolıntsi (Соколинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 71 kişi.
Qaraçay-Balqar tili
Qaraçay-Balqar tili (öz adı: къарачай-малкъар тил / qaraçay-malqar til) - Kavkazda yaşağan Qaraçaylılar ve Balqarlarnıñ tilidir, Türkiy tillerniñ Qıpçaq gruppasına mensüp Qırımtatar tiline pek oşağan tildir. Qaraçay ve Balqar şiveleri bir-birine pek yaqın şiveler olğanı içün ortaq bir adnen de adlandırıla.
Kebâçevo
MY undefined Kebâçevo (Кебячево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 289 kişi.
Qaraçay-Balqar tili
Elifbesi
Qaraçay-Balqar elifbesi
Nova Praga
MY undefined Nova Praga (Нова Прага) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 273 kişi (2011 senesi).
296
296 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Nıjni Sirogozı
MY undefined Nıjni Sirogozı (Нижні Сірогози) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Nıjni Sirogozı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 137 kişi (2011 senesi).
Çubuqlı davul
Çubuqlı davul iylengen buzav terisinden yapıla. Teri büyük qasnaqnıñ eki tarafına tarttırıla. Onıñ oñ tarafına ise çoqmarnen urula, sol tarafına ise çubuqnen urulıp çalına. Oñ tarafınıñ davuşı sol tarafına köre alçaqça ola. Davulnıñ qasnağına bir metrden ziyade uzunlıqta qayış pekitile. Bu qayışnen icracı davulnı boynuna asa ve ayaq üstünde turıp çala.
Çeşit memleketlerde şu aletke böyle deyler:
Rijok
MY undefined Rijok (Ріжок) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 345 kişi.
Kamyanka (Litın rayonı)
MY undefined Kamyanka (Кам'янка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 150 kişi.
Jeç Pospolita
Jeç Pospolita (Rzeczpospolita), Lehistan-Litvaniya birligi, Birinci Lehistan Cumhuriyeti ya da Köral (Qırım hanlığı zamanında sıq qullanılğan adı) — Avropada tarihiy bir devlet, Lehistan Qırallığı ve Büyük Litva kinazlığınıñ federatsiyası. 1569 s. Lüblin Birligi neticesinde peyda oldı. 1772, 1793, 1795 Rusiye, Prussiya ve Avstriya tarafından zapt etildi. Bugünki Ukraina, Lehistan, Belarus ve Litvaniyanıñ topraqlarında bulunğan edi.
Lisove
MY undefined Lisove (Лісове) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 050 kişi (2011 senesi).
Jeç Pospolita
Birleşkeninden soñ Lehistan Qırallığı ve Büyük Litva kinazlığınıñ aliy devlet organları ortaq oldı, amma memuriy apparat, qazna, ordu ve qanunları ayrı saqlandı. Lehistan qıralı ve Litvaniya ulu kinazı unvanları olğan monarh Seym tarafından ömürlik saylanğan. Tarihçılar Jeç Pospolitanıñ siyasiy rejimine «slâhta demokratiyası» dep aytalar.
Bu devlet XVIII asırğace er yıl Qırım Hanlığına tışnı (qaznanı) ödegen. 1523 s. I Saadet Geray mektübinde şöyle yazğan: «... qıral ise menim qulum ...», rus tarihçısı, tarih ilimleri dokorı Anton Gorskiy yazğanına köre, hannıñ bu aytqanı kerçek vaziyetni ifade ete. Opitsio Pallaviçino qayd etkenine köre, Lehistan er yıl Qırımğa 200 000 florin yibergen edi.
Ad
Jeç Pospolitanıñ adı — leh tiline latince -{Res Publica}- (cumhuriyet) ıstılasını arfi-arfine tercimedir (res - rzecz — iş; publica - pospolita — umumiy). Böyleliknen, qırımtatar tilinde bu ıstıla sözü-sözüne «umumiy iş» ya da «umumiy şey» dep tercime etile.
XVII asırdan berli diplomatik mektüpleşüvda «Eñ aydın leh Jeç Pospolita» (Najjaśniejsza Rzeczpospolita Polska; Serenissima Res Publica Poloniae) adı qullanıldı.
Tarih
-{XIV—XV}- asırlarda Lehistan ve Litvaniya bir-birine qarşı cenkleştiler, amma ittifaqlarnı daa tizgenler. Bir qaç añlaşma (Krakov ve Vilna Birligi, Krevo Birligi, Vilno ve Radom Birligi, Grodno Birligi ve Horodło Birligi) eki devlet arasında Lüblin Birligiden evel tizilgen edi. Melek Hacı Geray, birinci Qırım hanı, Qırımnıñ tahtına çıqqandan soñ episi Ukrain ve Ğarbiy Rus toprağlarını — Kıyıv toprağları, Çernigov, Smolensk, Brânsk ve başqa Novgorodgece ülkelerini — dostluq kösterip Litvaniyanıñ kinâzine Kazimirge bağışladı. Bu vaqıttan berli Litvaniya büyük şarqiy Avropa memleketi oldı.
Çervona Voloka
MY undefined Çervona Voloka (Червона Волока) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Luginı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 760 kişi.
Jeç Pospolita
Tarih
Livoniya Cenki vaqıtında Lüblin kelişüvi Lehistan ve Litvaniya arasında imzalanılğan edi. Vaqia qudretli Avropa devletiniñ, Jeç Pospolitanıñ, başı edi. Bu añlaşuv Yagellon sülâlesiniñ soñki monarhı II Jigimont Avgustnıñ emiyetli muvafaqiyetiniñ birisi edi. Jigimont saylanğan monarhiyağa qabul etip, onıñ sülâlesi saqlap qala olacaq dep emin oldı. 1572 s. onıñ ölüminden üç yıl keçkenden soñ, esas qanun sistemasına tüzetmeler kirsetildi; bu deñişüvler Poloniya slâhtanıñ akimiyetini arttırdı ve kerçekten de saylanğan monarhiya yaratqan edi.
Thank You
Dâkuyu (qırımca: Teşekkür) – Camalanıñ üçünci CD albomı, daa doğrusı yarımalbomı, çünki o altı yırdan ibaret : "Заплуталась", "-{My Lover}-", "-{Watch over me}-", "-{Perfect Man}-", "Песня о Дружбе", "-{Thank You}-" – birer yır ukrain ve rus tilinde, qalğan dörtü ise inglizce.
2014 senesi oktâbrniñ 1-inde Camala internet vastasınen öz -{SoundCloud}- saifesinde sabırsızlıqnen beklegen diñleyicilerge bütün albomnı taqdim etti.
Oktâbr 3 künü paytahttaki “Sentrum” klubunda Camalanıñ "Dâkuyu" serlevalı albomınıñ taqdim tedbiri “Aristokratı” radiosınıñ yañı mevsim açılış çerçivesinde ötkerildi. Müsafirler arasında Andriy Hlıvnük (Bumboks frontmeni), İvan Dorn, -{Alloise}-, Dmıtro Şurov (-{Pianoboy}- frontmeni) bulundı.
Şu albomnı satqanda qazanılğan bütün para ukrain ordusına qoltutmaq içün ketecek (bunı ötkerici Valeriya Çaçibaya "Aristokratı" radiosında albom aqqında Camalanen subetleşkende dedi). .
Albom aqqında
"Dâkuyu" yarımalbomımnıñ yırları şimdiki alımnı büs-bütün akis ete bile. Yañı yırlar menim şahsiy ayatımnen ve etrafımızda olğan şeylernen bağlı: sevgi, şübeler, hainlikler, ümütler, minnetdarlıq ve imandır. Bu yırlarnı sanki eñ samimiy mektüplerni er bir insanğa, diñleyicilerime, bütün bizim memleketimizge, dünyağa açıq yürekten yollayım. Bu albom bütün tüşüncelerim, yüregimni toldurğan duyğularım açıqtan-açıq aydınlata. öyle sözlernen Camala yañı albomınıñ çıqışını izaat etti.
"Men yañı yırnı yazmağa başlağanda o "yañı" ne qadar "eskilerge" dair olğanını añlap olamayım. Men icadiy bir adamım, onıñ içün içimde is etkenim yazğan yırlarımda da akis etmege tırışam, soñra diñleyiciler farqlar tapa bile. Menim icün yañı EP evelki de yapqan yaratıcılığımnı mantıqiy bir devamıdır. İfadelikten "yañı Camala" men azçıq tesirlenem. Em añlap olamayım ki, inkişaf etmeyip lâyıq bir yañılıq yazmağa nasıl mümkün. Men tek öz mikrodünyamda qapalıp oturmayım da, umumiy muzıka dunyasında olğan yañılıqlardan haberdar olmaq er vaqıt tırışam, zemaneviy muzıkanen beraber men de inkişaf etmege areket etem, onıñ içün şu yañı albomımda da usul ceetinden deñişüvler eşite bilesiz, elbette. Birinci albomımda vokal partiyası çevirilip tizilüvniñ (aranjirovkanıñ) sanki bir qısmı edi. Ekinci albomımda aktsent asıl metinge qoyuldı ve soul ananeleri devamlandı, amma kimer eserlerde biraz Britaniyanıñ tesir etkeni de duyula. Üçünci albomımda em keyf bam-başqa, em de o umumiy bam-başqa, – o pek britaniyalı – vokal partiyası mında bayağı yüksekçe tura, içerideki duyğularımnı qayd etmekçün.
Men tam manasınen ep postsovet fezasında diñleyicilerge soul muzıkasını aşlamağa tırıştım. Çünki bizim mentalitetimizde "ekinci dolya", "gruv" degen añlamları yoqtır, teessüf ki. Birinci albomnı yazmağa başlağanda, men diñleyicilerge qarşı qolay bir yolunı qıdırmay edim, çünki şu "drı-tı-tı, drı-tı-tı" kibi şeylerge hızmet etmege istemey edim – men Amerika ve Britaniya muzıkasında balalıqtan aşlandım. Amma ilhamnı men er bir yerden çomuçlayım. Yañı EPde Rahmaninov, Meyerber, Bah maña çoq tesir etti – "Zaplutalas" degen yır büs-bütün öyle bir motivlernen tolu.
Tehnikiy yañılıqlar
Qayd etmek kerek ki, bu albomnıñ evelkilerden bir esas farqı bar – albom yañı elektron şekilde yañğıray. Daima kibi, albomnıñ çevirip tizicisi (aranjirovşçik) ve ses prodüseri – Yevgen Filatov (-{The Maneken}-); istisna olaraq – “-{Perfect Man}-” – sesprodüserlik Camala ve Sergiy Yerömenko birlikte yaptılar.
Savurçı
Savurçı (Завітне, Савурчи, Заветное, Савурчи) — Qırımnıñ İçki rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 841 kişi (2001 senesi).
Thank You
Tehnikiy yañılıqlar
Şu yañı albom elektron şekilde çıqqan soñ, kimerleri Camalanı britaniyalı Ceyms Bleyknen (-{James Blake}-) ölçeştirmege başladılar.
Atıflar
-{T|Thank You}-
Yejevskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Yejevskaya (Ежевская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 176 kişi.
1212
1212 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Paharevka (Qırım)
Paharevka (Пахарівка, Пахаревка) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 279 kişi (2001 senesi).
Nove Misto (Tıvriv rayonı)
MY undefined Nove Misto (Нове Місто) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tıvriv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 789 kişi.
Knâzevka (Aurgazı rayonı)
MY undefined Knâzevka (Князевка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 28 kişi.
Selânik
MY border (Selânik) Selânik (Θεσσαλονίκη - Tessaloniki) - Yunanistanda ekinci eñ büyük şeerdir. Milâttan evel 315 senesi Qadimiy Makedoniya qıralı Kassandr şeerniñ temelini qoyğan.
Türkiye Cumhuriyetiniñ qurucısı Mustafa Kemal Atatürk Selânik şeerinde doğğan.
thumb|left|[[Osmanlı Devletiniñ devrinde qurulğan Beyaz qulle]]
Zlıva (yır)
"Злива" (qırımca: Sağanaq; muz. Dmıtro Şurov, söz. Andriy Hlıvnük) – Andriy Hlıvnük Camala ile icrasındaki Maydan facialı vaqialarınıñ bir yıllığına bagışlanğan yır.
2014 senesi noyabrniñ 20 künü "Zlıva" yırı ilk sefer İ’net ağında peyda ola: Yevromaydan saytında baş saifesinde başlanğıc levha olaraq qullanıla.
Yır aqqında
"Zlıva"nıñ yazıluvı Kiyevdeki meşur "Z ranku do noçi" degen Oleksandr Ponomarövnıñ studiyasında olıp keçti. Em de, Andriy Hlıvnüknıñ aytqanına köre, yırnıñ kerek derecesine ketirmek içün eki repetitsiya yeterlik oldı.
1213
1213 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
298
298 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Bazaliya
MY undefined Bazaliya (Базалія) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 113 kişi (2007 senesi).
Blagoveşçensk
MY undefined Blagoveşçensk (Благовещенск) - Rusiyenıñ Amur vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 226 385 kişi.
Alaç İşün
Alaç İşün (Пруди, Ішунь, Алач-Ішунь, Пруды, Алач-Ишунь) – Qırımnıñ İslâm Terek rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 356 kişi.
Zlıva (yır)
Yır aqqında
Bu yır Andriy Hlıvnükniñ lirikasından eñ güzel ananelerinde yazılğan bir yırdır, dep sayam. Asıl, Hlıvnükniñ yazğan metinlerine men bir fanat olam, amma bu yırnıñ sözleri, maña köre, güzelden güzel. "Zlıva" yırı biñlernen adamlarnıñ alını, tüsüncelerini tamamınen aydınlata, soñki yıl devamında olğan vaqialarnı biraz añlamaq yardım ete, belleyim. dep söyley Camala.
Şay, yırnıñ şöyle satırları mevcut: "Evelki dayın men endi olamam,//Tek birini isteyim mayıstaki sağanaqlardan://Küçlü-küçlü yağıp yağmur alıp ketsin//Bayağı bezdirgen bizim qış-qıyanetli avasını." (Я навряд чи буду тим, ким я був до//Одного прошу травневих злив://Най би дощ пішов і зиму змив//І зиму змив).
1214
1214 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
MKE Kırıkkalespor
MKE Kırıkkalespor (MKE Kırıkkalespor) - Türkiyeniñ bir sport klubu. 1967 senesi Kırıkkale şeerinde qurulğan. İlk prezidenti Yılmaz Akcan. Stadionı, Fikret Karabudak Stadionı.
Oleksandrivka (Litın rayonı)
MY undefined Oleksandrivka (Олександрівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 443 kişi.
Vilşanka
MY undefined Vilşanka (Вільшанка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Vilşanka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4 877 kişi (2011 senesi).
Novoselskoye
Novoselskoye (Новосільське, Новосельское) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 523 kişi (2001 senesi).
1215
1215 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Pidostapı
MY undefined Pidostapı (Підостапи) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Luginı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 106 kişi.
299
299 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Bilogirya
MY undefined Bilogirya (Білогір'я) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Bilogirya rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 592 kişi.
Kostântınivka (Lıpovets rayonı)
MY undefined Kostântınivka (Костянтинівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Lıpovets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 749 kişi.
Efendiköy (Qarasuvbazar rayonı)
Efendiköy (Зеленогірське, Ефендикой, Зеленогорское, Эфендикой) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 015 kişi (2001 senesi).
Gorışkivske
MY undefined Gorışkivske (Горишківське) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 89 kişi.
Baranivka
MY undefined Baranivka (Баранівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer. Baranivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 12 200 kişi (2009 senesi).
Dut
Dut - dutgiller (-{Moraceae}-) ailesinden -{Morus}- cinsini teşkil etken terek türlerine berilgen ad.
15 metrge qadar boylana. Kevde silindirik, tik ve qalın; qabuq çatlaqlı ve kül-qave renklidir. Yapraqları saplı, eki sıra üzerine tizilgen, astı yuvarlaq yaki qalp şeklinde, üst beti qoyu, ast beti ise açıqça yeşil renklidir. Kenarları tişlidir. Çiçekler, bir evçikli olıp yapraqlarnıñ qoltuğında ve saplı turuşlar alında tapıla.
Dut tereginiñ yaprağı yipek böceginiñ pek sevgen aşlarındandır.
1216
1216 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Uçaq
thumb|350px|right| [[Boeing 767 uçağı]] Uçaq - avada uçqan bir maşna. Diger uçqan maşnalardan farqı taşıyıcı quvetiniñ qanatlarında olmasıdır. Uçaqqa daa "tayyare", "samolöt" da denile.
300
300 senesi — III asırnıñ bir senesi.
Alet
thumb|Eñ sıq qullanılğan aletlerden birevi: [[Şot.]] thumb|Uçaq Alet - bir el işini yaki mehanik bir işni yasamaq içün ya da yasavnı qolaylaştırmaq içün yasalğan mahsus nesne. Meselâ, bir şot da alettir, uçaq da.
İlim adamları evelden tek insanlarnıñ alet qullana bilgenini tüşüne ediler. Ancaq soñra añlaşıldı ki, pek çoq ayvan da işlerni körecek eşyalardan faydalana.
1217
1217 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
1218
1218 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Birobican
MY undefined Birobican (Биробиджан) - Rusiyenıñ Yeudiy muhtar vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 71 843 kişi.
Donald Tramp
Donald Tramp (Donald Trump) — amerikalı iş adamı. Amerika Qma Ştatlarınıñ 45-inci prezidenti (2017-2021). Irqçı körüşlerini köstergeni ile qabaatlanğan.
Pivdenne (şeer şeklinde qasaba)
MY undefined Pivdenne (Південне) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 598 kişi (2013 senesi).
Krasnıy Vostok (köy, Avurğazı rayonı)
MY undefined Krasnıy Vostok (Красный Восток) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 43 kişi.
1219
1219 senesi — XIII asırnıñ bir senesi.
Yetekleyici (film)
"Yetekleyici yahut Çiçeklerniñ közleri bardır" (The Guide, Поводир, або Квіти мають очі) — ukrain tarihiy dramatik filmi, rejissörı ve stsenariy müellifi Oles Sanin. 2014 s. noyabr 12-den bütün Ukrainada filmniñ numayışı başlandı. Odan evel film ilk kösterelmesi iyül 16 künü Odesa halqara kinofestivalinde ötkerildi. 2014 s. sentâbr 9 künü Ukraina Oskar komiteti Ukrainanı nevbetteki "Oskar" kino mukâfatında "yabancı tilli film" namzetliginde temsil etmekçün aynı bu filmni sayladı.
Filmniñ şiari: "Közlerini yumıp, yüreknen baq" ("Заплющ очі – дивись серцем").
Yekimovo (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Yekimovo (Екимово) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Yetekleyici (film)
Oles Sanin aytqanına köre, film üzerindeki iş ta 2013 s. sentâbrde bitirilgen edi ve onı taqdim etüv noyabrde, soñra dekabrde olmaq kerek edi, amma o yıl soñunda olğan facialı vaqialardan başqa vaqıtqa qaldırıldı.
Süjet
Süjetniñ negizine 1930-ıncı yıllarda Sovet Ukrainada kerçek olğan facia yattı: kollektivizatsiya, açlıq, repressiyalar, ziyalılarnı yoq etüv. NKVDistler büs-bütün kedaylarnı, kobzar ve lirniklerni, Harkiv civarındaki bir yerde toplap, atışqa oğratalar. O facialı vaqialar içinden levhada amerikalı oğlançıq ve kör çalğıcınıñ Sovet Ukraina boyunca seferi tasvir etile.
Rollerde
Baş rollerde: Bazı levhalarda ukrain yazıcıları Oleksandr İrvanets ve Sergiy Jadan, yırcı Taras Kompaniçenko, em de bütün Ukrainadan yüzden ziyade soqur insan ve Kiyev, Harkiv ve Lvivli ukrain yırcılarını körmek mümkün. Levhada professional aktörlar ile kör kobzarlerniñ rollerini Ukrainanıñ çeşit şeerlerinden kelgen körlar oynadı.
Tehnikiy yañılıqlar
Filmniñ özgünligi – tiflokommentariylerdir – o mahsus yazılğan audioyolçıqlar nazar bozuqlıqları bar olğan adamlarğa ekranda olğan şeylerni qulaqlarına radiosignal vastasınen tasvir etile. Şay, "Yetekleyici" – Ukrainada böyle usulda ilk sefer çıqqan film.
301
301 senesi — IV asırnıñ bir senesi.
Şevçenka (Litın rayonı)
MY undefined Şevçenka (Шевченка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Litın rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 407 kişi.
Bleçepsin
MY undefined Bleçepsin (Блечепсин, Блащэпсынэ) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Koşehabl rayonında bir aul. Ealisiniñ sayısı 3064 kişi.
Eklizi Burun
Eklizi Burun (Эклизи-Бурун, Еклізі-Бурун) - Çatır Dağ yaylasınıñ eñ yüksek noqtasıdır.
Eklizi Burundan dülber bir manzara açıla. Andan Qırımnıñ bütün yalı boyunı, küneşli̇ avada atta Kezlevni̇ körmek mümkün. Bu yerler turi̇stler arasında da pek populâr. Er yıl vatandaşlarımız sürgünli̇k qurbanlarını añmaq maqsadınen Çatır Dağnıñ töpesi̇ne köteri̇leler.
"Ekli̇zi̇" sözü yunancadan "ki̇lse" olaraq terci̇me eti̇le. Seyahatçı Sumarokov dağnıñ töpesi̇nde Panagi̇ya ki̇lsesi̇ni̇ñ vi̇raneleri̇ körüne dep, qayd ete edi̇. Lâki̇n şi̇mdi̇ki̇ vaqıtqa qadar bunı tasdıqlağan i̇ç bi̇r şey tapılmadı.
Çatır Dağnıñ ğarbi̇y töpesi̇ni̇ Qırımnıñ eñ yüksek noqtası dep, yañlış sayalar. Ekli̇zi̇ Burunnıñ yüksekli̇gi̇ 1527 metr, Orman Qoşnıñ i̇se 1545 metrni teşki̇l ete.
Menbalar
Crimeantatars.club
Luganskoye (Canköy rayonı)
Luganskoye (Луганське, Луганское) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 450 kişi (2001 senesi).
Komargorodske
MY undefined Komargorodske (Комаргородське) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tomaşpil rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 83 kişi.