cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nijneivanayevo
MY undefined Nijneivanayevo (Нижнеиванаево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 314 kişi.
Seltso (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Seltso (Сельцо) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 32 kişi.
Nesrin Sipahi
Nesrin Sipahi (1934 s. noyabr ayında d.) - Qırımtatar tamırlı namlı türk müzigi ses sanatkârı.
Yeşilköy ilk mektebinen Bakırköy orta mektebini bitirgen soñ Sanat Mektebiniñ Moda ve Tigiş bölügine kirdi. İngliz tili ögrenmek içün Amerikan mektebine başladı. Evelâ ğarp muzıkası ve şan tasili alğan Sipahiniñ Türk sanat muzıkasına olğan istidadını, İstanbul Konservatuarında Ahmet Nuri Canaydın abayladı. 1953 senesinde TRT Ankara Radiosında daimiy sanatkâr olıp çalışmağa başladı. 1957-de sipti plağın çıqardı: "Bir rüzgârdır gelir geçer sanmıştım". 1957 s. Yanvar 23-üde Hasan Aldemir Sipahinen üylendi. Eki erkek balası olğan sanatkâr muzıka çalışmalarına devam ete. Mınavdan başqa "Kalbimdeki Serseri" adlı filmde baş oyuncı olıp oynadı.
1998 yılında Türkiye Cumhuriyeti Medeniyet Nazirligi oña Devlet Sanatçısı unvanını berdi.
Kozet
MY undefined Kozet (Козет; Козэт) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Tahtamukay rayonında bir aul. Ealisiniñ sayısı 2536 kişi.
Sergeyevskaya (Vinogradovo rayonı)
MY undefined Sergeyevskaya (Сергеевская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 5 kişi.
1052
1052 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
Razdolnoye
Razdolnoye (Роздольне, Раздольное) — Qırımnıñ İçki rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1112 kişi (2001 senesi).
1051
1051 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
108
108 senesi — II asırnıñ bir senesi.
Krasnoarmeyskiy (Adıgeya)
MY undefined Krasnoarmeyskiy (Красноармейский; Дзэплъыжь) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Tahtamukay rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 47 kişi.
Verhnezamorskoye
Verhnezamorskoye (Верхньозаморське, Верхнезаморское) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 100 kişi (2001 senesi).
Derajnâ
MY undefined Derajnâ (Деражня) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer. Derajnâ rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 10 446 kişi (2001 senesi).
Perm
MY undefined Perm (Пермь) - Rusiyenıñ Perm ülkesinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 1 055 397 kişi. Tarihiy adları — 1723—1791 ss. Yegoşihinskiy zavod, 1791—1940 ss. — Perm, 1940—1957 ss. — Molotov.
Reglâşıntsi
MY undefined Reglâşıntsi (Регляшинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Yampil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 78 kişi.
Peremışlânı
MY undefined Peremışlânı (Перемишляни) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer. Peremışlânı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 7 499 kişi.
109
109 senesi — II asırnıñ bir senesi.
Ozörnoye (Onguday rayonı)
MY undefined Ozörnoye (Озёрное; Буландык) - Rusiyenıñ Altay Cumhuriyetinde Onguday rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 261 kişi.
1053
1053 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
Prılujne (Yampil rayonı)
MY undefined Prılujne (Прилужне) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Yampil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 34 kişi.
Litvaniya
Litvaniya, resmiy adı Litvaniya Cumhuriyeti (litvanca Lietuva, Lietuvos Respublika) - şimaliy Avropada Baltik deñiz şarqiy yalısında bir devlet.
Sidorovskaya (Vinogradovo rayonı)
MY undefined Sidorovskaya (Сидоровская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 15 kişi.
Stara Sil
MY undefined Stara Sil (Стара Сіль) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1221 kişi.
Torkanivka
MY undefined Torkanivka (Торканівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Trostânets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1061 kişi.
Nijnekansiyarovo
MY undefined Nijnekansiyarovo (Нижнекансиярово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 155 kişi.
Niinekarışevo
MY undefined Niinekarışevo (Нижнекарышево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 387 kişi.
Kubanstroy
MY undefined Kubanstroy (Кубаньстрой) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Tahtamukay rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 424 kişi.
Sloboda-Buşanska
MY undefined Sloboda-Buşanska (Слобода-Бушанська) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Yampil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 134 kişi.
Talda (Onguday rayonı)
MY undefined Talda (Талда; Талду) - Rusiyenıñ Altay Cumhuriyetinde Onguday rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 98 kişi.
Lihtenşteyn
Lihtenşteyn, resmiy adı Lihtenşteyn Prinsligi (Liechtenstein, Fürstentum Liechtenstein) - ğarbiy Avropada İsviçre ve Avstriya arasında bulunğan kiçik bir memleket. 1719 senesi Muqaddes Roma imperiyası içinde meydanğa keldi. 1866 senesi Alman birliginden mustaqil oldı. İsviçre ile gümrük birligi bar.
thumb|left|Vaduts qalesi, Lihtenşteyn prinsiniñ evi
1055
1055 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
Libiya
Libiya (ليبيا) resmiy adı Libiya Devleti (دولة ليبيا) – Şimaliy Afrikada bir memleket. Aq deñiz yalısında, şarqta Mısır, ğarbta Cezair ve Tunis, cenübte Nigeriya ve Çad, cenüb-şarqta Sudanman qomşu bolan bir Mağribiy ve Şimaliy Afrika ülkesidir. Ülke Trablusğarp, Fizan ve Sirenayka bolmak üzere üç tarihı bölgeden oluşa. Yaqlaşıq 1,8 milyon kilometreqarelik yüz ölçümnen Afrikanıñ dördüncü, dünyanıñ 16. büyük ülkesidir. Eñ fazla qanıtlanğan petrol rezervine saip 10. ülkedir. Paytahtı ve eñ büyük şeeri Trablus ülkeniñ ğarbında yer ala ve yedi milyon Libiyalınıñ üç milyondan fazlası bu şeerde yaşay.
1056
1056 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
1057
1057 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
London
MY undefined London (London) – Büyük Britaniyanıñ paytahtı.
Rozsohivske
MY undefined Rozsohivske (Розсохівське) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Narodıçi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 69 kişi.
Omsk
MY undefined Omsk (Омск) - Rusiyenıñ Omsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 1 154 507 kişi.
Nijnesikiyazovo
MY undefined Nijnesikiyazovo (Нижнесикиязово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 459 kişi.
Mıropil
MY undefined Mıropil (Миропіль) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5100 kişi.
Tenga (köy)
MY undefined Tenga (Теньга; Кеҥи) - Rusiyenıñ Altay Cumhuriyetinde Onguday rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 611 kişi.
1058
1058 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
1059
1059 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
Obodivka (Trostânets rayonı)
MY undefined Obodivka (Ободівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Trostânets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 3 506 kişi.
Skobeli
MY undefined Skobeli (Скобели) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 6 kişi.
Gonorivka (Yampil rayonı)
MY undefined Gonorivka (Гонорівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Yampil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 565 kişi.
Gomel vilâyeti
Gomel vilâyeti (Гомельская вобласць) — Belarusnıñ bir vilâyeti. Merkezi — Gomel şeeri.
Şeerler: Şeer şeklinde qasabalar:
Mançenkı
MY undefined Mançenkı (Манченки) - Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 192 kişi (2001 senesi).
1061
1061 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
Tuyekta (köy)
MY undefined Tuyekta (Туекта) - Rusiyenıñ Altay Cumhuriyetinde Onguday rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 329 kişi.
Sloboda (Vinogradovo rayonı)
MY undefined Sloboda (Слобода) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 64 kişi.
Edige Mırza
Edige mırza (1352 – 1419) – Altın Ordu devletini Toqtamış handan soñ (1391 – 1419) idare etken emir. Canike Hanumnıñ aqayı.
Edige mırza, Manğıt sülâlesiniñ reisi edi, Toqtamış hannıñ Timurnen davalaşmasında Timurğa qol tuttı. Timurnıñ Altın Ordu devletine yapqan 1391-deki bastıruvından evel, onıñ qatına qaçıp hızmetine kirdi. Timur Toqtamış hannen esaplaşa ekende, o Qırımda Cenevizlerni yeñip Kefeni aldı. Timur, Terek uruşından soñ 1395 senesi Altın Ordu devletine Toqtamışnıñ yerine Timur Qutluqnı han tayinlegen soñ onıñ emiri oldı.
Timur Qutluqnıñ 1401 senesi vefatından soñra Şadibek han tayinlendi. 1408 senesi Şadibeknen Edige mırza arasında olğan uruşta Şadibek yeñilip tahtnı taşlap qaçtı. Yerine tahtqa Pulat Bekni mindirdi. Bu devirde Edige mırza devletniñ idaresini tas-tamam qoluna aldı. Lâkin Cengiz sülâlesinden kelmegeni içün tıpqı Emir Noğayday han degil de, emir olıp qaldı.
1399 senesinde devlet idaresini yañıdan almaq istegen Toqtamış han, Litvaniya, Lehistan, Moskva Knâzlığı quvetlerinen beraber areketke kirişti, lâkin Edige mırza 200 000 askerlik bu balaban ordunı Özü özeni boyunda qarşılap yeñdi. Toqtamış Sibirdeki qıpçaq qabileleriniñ qatına qaçtı. Edige mırza onı 1405 senesi tapıp öldürdi. Lâkin Toqtamış hannıñ oğullarınen davaları bitmedi.
Timur 1405 senesi Çin seferinde ölgen soñ Edige mırza Harezmge kirdi, bu yerni bir vaqıt Altın Ordu idaresinde tuttı. 1409 senesi Moskoviya, Litvaniyanen cenkte ekende Moskvağa ücüm etti, olarnı bergige bağlap qayttı. 1412-de Toqtamış hannıñ oğullarından Celâleddin, Litvaniya ve Moskoviyanen beraber Altın Orduğa qarşı cenkke kirdi, lâkin kene Edige mırzağa yeñildi. Edige mırza 1416-da Kiyevge ücüm etip yağmaladı.
Toqtamış hannıñ oğullarından Qadir Berdi 1419 senesi Edige mırzanı Cayıq özeni yaqınlarında yeñip öldürdi. Onıñ sülâlesi daa soñ Noğay Orda adınen bir vaqıt daa üküm sürdi. Hacı Tarhan Hanlığınıñ temeliniñ qoyulması ve Cengiz sülâlesinden birevini han köterilmesi bularnıñ sayeside oldı. Bu sülâleden Mansur Oğulları (Manğıtlar) ve bazı diger qabileler daa soñra Qırım Hanlığınıñ tabiyetine kirdi.
Edige mırzanıñ cenklerde köstergen qaramanlıqları başta Noğay qabileleri ve başqa türkiy milletlerde destanlarğa mevzu teşkil etti. Edige Destanı deñişik variantlarda ağızdan ağızğa dolaşıp künümizge qadar keldi.
1062
1062 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
Nijneyanaktayevo
MY undefined Nijneyanaktayevo (Нижнеянактаево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 89 kişi.
1060
1060 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
Novıy Dorogın
MY undefined Novıy Dorogın (Новий Дорогинь) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Narodıçi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 296 kişi.
Splavnoy (Vinogradovo rayonı)
MY undefined Splavnoy (Сплавной) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 83 kişi.
Lübnan
thumb|Lübnan Lübnan (لبنان‎ - -{Lubnān}-), resmiy adı Lübnan Cumhuriyeti (الجمهورية اللبنانية - -{Al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya}-) - ğarbiy Asiyada Aq deñiz şarqiy yalısında bir memleket.
Brest vilâyeti
Brest vilâyeti (Брэсцкая вобласць) — Belarusnıñ bir vilâyeti. Merkezi — Brest şeeri.
Rayonlar:
Zelönıy Yar
Zelönıy Yar (Зелений Яр, Зелёный Яр) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 182 kişi (2001 senesi).
İvano-Frankove
MY undefined İvano-Frankove (Івано-Франкове) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 803 kişi.
1064
1064 senesi — XI asırnıñ bir senesi.
Kapustânı (Trostânets rayonı)
MY undefined Kapustânı (Капустяни) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Trostânets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 061 kişi.
Sloboda-Pidlisivska
MY undefined Sloboda-Pidlisivska (Слобода-Підлісівська) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Yampil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 652 kişi.
Lüksemburg
Lüksemburg, resmiy adı Lüksemburg Ulu Dukalığı (lüksemburgca -{Lëtzebuerg}-, -{Groussherzogtum Lëtzebuerg}-; Luxembourg, Grand-Duché de Luxembourg; Luxemburg, Großherzogtum Luxemburg) - ğarbiy Avropada bir memleket.
Ulita (köy)
MY undefined Ulita (Улита; Оло-Туу) - Rusiyenıñ Altay Cumhuriyetinde Onguday rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 266 kişi.
Volgograd
MY undefined Volgograd (Волгоград) - Rusiyenıñ Volgograd vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 1 008 998 kişi. Tarihiy adları — 1589—1925 ss. Tsaritsın, 1925—1961 ss. — Stalingrad.
Nalçik
MY undefined Nalçik (Нальчик) - Rusiyede bir şeerdir, Qabarda-Balqariyanıñ paytahtı. Ealisiniñ sayısı 239 583 kişi.
Mıkolayiv vilâyeti
Mıkolayiv vilâyeti (Миколаївська область) - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Mıkolayiv şeeri.
Rayonlar:
Şeerler:
Şeer şeklinde qasabalar:
Novodürtükeyevo
MY undefined Novodürtükeyevo (Новодюртюкеево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 57 kişi.
Hmelivşçına
MY undefined Hmelivşçına (Хмелівщина) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Yampil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 27 kişi.
Çerkessk
MY undefined Çerkessk (Черкесск) - Rusiyede bir şeerdir, Qaraçay-Çerkesiyanıñ paytahtı. Ealisiniñ sayısı 123 168 kişi.
Topsa
MY undefined Topsa (Топса) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 243 kişi.
Jeşuv
MY undefined Jeşuv (Rzeszów, Ряшів) – cenübiy Lehistanda bir şeerdir.
Lavrivka (Yampil rayonı)
MY undefined Lavrivka (Лаврівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Yampil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 118 kişi.
Verhne Sınövıdne
MY undefined Verhne Sınövıdne (Верхнє Синьовидне) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 555 kişi.
Habarovka (Altay Cumhuriyeti)
MY undefined Habarovka (Хабаровка; Улегем) - Rusiyenıñ Altay Cumhuriyetinde Onguday rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 274 kişi.
Zariçka
MY undefined Zariçka (Зарічка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Luginı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 358 kişi.
Çuyozı
MY undefined Çuyozı (Чуйозы; Чуй-Оозы) - Rusiyenıñ Altay Cumhuriyetinde Onguday rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Çegerlı
MY undefined Çegerlı (Озеряни) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde Geniçesk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 444 kişi.
Troyniçevskaya
MY undefined Troyniçevskaya (Тройничевская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 26 kişi.
Qırımtatar elifbesi
Latin elifbesi
Qırımtatar latin elifbesi 1992 senesi II Qırımtatar Milliy Qurultayı tarafından tasdıqlandı. O 31 arif ve 1 işaretten ibarettir
-{Â â}- işareti ayrı bir arif degil de, ögünde turğan tutuq sesni yımşatuv işareti olaraq qullanılır.
Bu ariflerniñ telâffuzı şöyledir (Halqara Fonetik Elifbesi (-{IPA}-) vastasınen yazıla):
Dobrucada Latin elifbesi
thumb|Meyvalarnıñ isimleri dobruca elifbesinen
Romaniyanıñ Dobruca regionında yaşağan qırımtatarlar biraz başqa bir elifbe qullanalar. 1956 senesi Romaniyada qırımtatarlar şimdikinden daa farqlı bir elifbe qullanadı. Bu elifbe o zamanda qırımtatarlarğa mektepte üretiledi. O eski elifbede şu arfler tapıladı: -{A a, Á á, B b, Č č, D d, E e, F f, G g, Ğ ğ, H h, I i, Í í, Î î, J j, K k, L l, M m, N n, Ñ ñ, O o, Ó ó, P p, R r, S s, Ș ș, T t, Ț ț, U u, Ú ú, V v, W w, Y y, Z z}-.
Dobrucada şimdi qullanılğan elifbe: -{A a, B b, С c, Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ğ ğ, H h, I ı, İ i, Ĭ ĭ, J j, K k, Q q, L l, M m, N n, Ñ ñ, O o, Ö ö, P p, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Ü ü, V v, W w, Y y, Z z}-.
Mıhaylivka (Yampil rayonı)
MY undefined Mıhaylivka (Михайлівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Yampil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1138 kişi.
Qırımtatar elifbesi
Kiril elifbesi
Qırımtatar kiril elifbesi 1938 senesi sovet ükümeti tarafından tasdıqlandı. 1992 senesi II Qırımtatar Milliy Qurultayı yañı latin elifbesi tasdıqladı, amma kiril elifbesi bugünge qadar da pek sıq qullanıla. Şu elifbe 37 ariften ibaret.
-{гъ}-, -{къ}-, -{нъ}- ve -{дж}- ayrı ariflerdir (sözlerni elifbe tertibinen sıralav içün müimdir, misal olaraq luğatlarda).
Arap elifbesi
Eskiden, 1928'den önce arap elifbesi qullanıladı.
1 — ﻙ (kef) arfi sıq-sıq ﮒ ve ﯓ arifleriniñ yerine qullanıldı.
Vladikavkaz
MY undefined Vladikavkaz (Владикавказ) - Rusiyede bir şeerdir, Şimaliy Osetiya-Alaniyanıñ paytahtı. Ealisiniñ sayısı 303 597 kişi.
Velıkıy Burluk
MY undefined Velıkıy Burluk (Великий Бурлук) - Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Velıkıy Burluk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4 072 kişi (2001 senesi).
Stebnık
MY undefined Stebnık (Стебник) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 20 biñ kişi.
Magas
MY undefined Magas (Магас) - Rusiyede bir şeerdir, İnguşetiyanıñ paytahtı. Ealisiniñ sayısı 12 170 kişi.
Novi Strilışça
MY undefined Novi Strilışça (Нові Стрілища) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 938 kişi.
Maryanivka (Jıtomır vilâyeti)
MY undefined Maryanivka (Мар'янівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1,5 biñ kişi.
Madagaskar
Madagaskar, resmiy adı Madagaskar Cumhuriyeti (malagasice -{Madagasikara, Repoblikan'I Madagasikara}-, Madagascar, République de Madagascar) – Afrikada bir memleket.
Coğrafiya
thumb|left|450px|Madagaskarnıñ haritası
Novourazayevo (Baltaçevo rayonı)
MY undefined Novourazayevo (Новоуразаево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 44 kişi.
İlim
thumb|right|[[Lazer ve Kâbe Yolu]] thumb|right|[[İç terlemesi qarşı aşı]] İlim - dünya (tabiat ve cemiyet) aqqında aqiqiy bilgi almaq, dünyanıñ obyektiv qanunlarını keşif etmek ve onıñ inkişaf etecegini tahmin etmek maqsadınen yapılğan kişilerniñ faaliyetidir.
Taraşça
MY undefined Taraşça (Тараща) - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Taraşça rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 13 307 kişi.
2016
XX asır | XXI asır | XXII asır
2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018
bir yıl.
Malatya (il)
Malatya - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Tsekınivka
MY undefined Tsekınivka (Цекинівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Yampil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 970 kişi.
Groznıy
MY undefined Groznıy (Грозный) - Rusiyede bir şeerdir, Çeçenistannıñ paytahtı. Ealisiniñ sayısı 305 911 kişi.
Yablunets
MY undefined Yablunets (Яблунець) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1362 kişi.
Sarona
Sarona (Тарасівка, Сарона, Тарасовка, Сарона) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 154 kişi (2001 senesi).
Mıkolayivka (Luginı rayonı)
MY undefined Mıkolayivka (Миколаївка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Luginı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 216 kişi.
Uyta (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Uyta (Уйта) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 193 kişi.
Tugarinskaya
MY undefined Tugarinskaya (Тугаринская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 11 kişi.
Yakutsk
MY undefined Yakutsk (Якутск, Дьокуускай) - Yaqutiya Cumhuriyetiniñ paytahtıdır. Ealisi 286,5 biñdir (2013 senesi).
Novoyavorivsk
MY undefined Novoyavorivsk (Новояворіськ) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer.
Şimaliy Makedoniya
Şimaliy Makedoniya, resmiy adı Şimaliy Makedoniya Cumhuriyeti (makedonca: -{Северна Македонија, Република Северна Македонија}-) - cenübiy Avropada Balqan yarımadasında bir memleket. Paytahtı Üsküp şeeridir.
Malavi
Malavi - Afrikada bir memleket.
2018
XX asır | XXI asır | XXII asır
2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018
2017
2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018
2018
bir yıl.
2017
bir yıl.
Şaşikman (köy)
MY undefined Şaşikman (Шашикман; Шашыкман) - Rusiyenıñ Altay Cumhuriyetinde Onguday rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 691 kişi.
Novoyamurzino
MY undefined Novoyamurzino (Новоямурзино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 297 kişi.
Şiba (köy)
MY undefined Şiba (Шиба; Шибее) - Rusiyenıñ Altay Cumhuriyetinde Onguday rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 301 kişi.
Borıslav
MY undefined Borıslav (Борислав) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 40 699 kişi.
2015
XX asır | XXI asır | XXII asır
2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018
bir yıl.
Ust-Vaga
MY undefined Ust-Vaga (Усть-Вага) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 199 kişi.
Kalmüyüz
Kalmüyüz ya da Müyüz Suv — Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir özen.
İjevsk
MY undefined İjevsk (Ижевск) - Rusiyede bir şeerdir, Udmurtiyanıñ paytahtı. Ealisiniñ sayısı 648 146 kişi.
Pidlisne (Trostânets rayonı)
MY undefined Pidlisne (Підлісне) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Trostânets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 280 kişi.
Ölü deñiz
Ölü deñiz ya da Karkinit körfezi (Каркіні́тська зато́ка, Каркини́тский зали́в) — Qara deñizniñ bir körfezi.
Novoyanbayevo
MY undefined Novoyanbayevo (Новоянбаево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 kişi.
Vımısörışa tili
Vımısörışa tili - german tillerinden biri. Lehistandaki Vilamovitse şeerniñ tili. Vımısörışa tilinde 70-ge yaqın adam laf ete.
Bahçesaray mecmuası
“Bahçesaray” (Bağçasaray şeeriniñ türkçe adı) - bir mecmua, İstanbul Qırım Derneginiñ (Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği İstanbul Şubesi) resmiy yayın organı. İlk defa 1994 senesi çıqarıldı. Eki ayda bir kere türkçe neşir etile. 2001 senesinden berli 32 saifelik mecmua formatında çıqa ve qırımtatarca maqale ve reportajlar da ola. Abune olğanlarğa poçtanen bedava yiberile. Mecmuanıñ tirajı 10 000 nusha.
Tısmenıtsâ
MY undefined Tısmenıtsâ (Тисмениця) - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir şeer. Tısmenıtsâ rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 600 kişi (2005 senesi).
Savıntsi
MY undefined Savıntsi (Савинці) - Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 830 kişi (2001 senesi).
Ust-Vayenga
MY undefined Ust-Vayenga (Усть-Ваеньга) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 936 kişi.
Dneprovskiy (Adıgeya)
MY undefined Dneprovskiy (Днепровский, Днепровскэр) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Giaginskaya rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 181 kişi.
Norkino (Baltaçevo rayonı)
MY undefined Norkino (Норкино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 406 kişi.
Rahimkulovo
MY undefined Rahimkulovo (Рахимкулово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 45 kişi.
2019
2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020
senesi — XXI asırnıñ bir senesi.
Petrozavodsk
MY undefined Petrozavodsk (Петрозаводск) - Rusiyede bir şeerdir, Kareliyanıñ paytahtı. Ealisiniñ sayısı 281 023 kişi.
Nemişayeve
MY undefined Nemişayeve (Немішаєве) - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 178 kişi.
Trostânets (Yampil rayonı)
MY undefined Trostânets (Тростянець) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Yampil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 545 kişi.
Malayziya
Malayziya (Malaysia) - cenüp-şarqiy Asiyada Malay yarımadasında ve Borneo adasında bulunğan bir memleket.
Yalıñız Ağaç
MY undefined Yalıñız Ağaç ya da Novogrıgorivka (Новогригорівка) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde Geniçesk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2408 kişi.
Tarih
Toponim ilk olaraq 1788 senesi çıqarılğan nemse tilli bir haritada "-{Ienitsch Agosch}-" adınen añılğan. . Köyniñ temeli 1794 senesi qoyuldı. 1794 senesi poruçik Beymambet mırza Or Qapı çöllerinde (Alıñız) Yalıñız Ağaç degen yerniñ yanında on hane yerleştirilmesi içün topraq alğanı aqqında bir vesiqa saqlandı. . Soñra mında Tatar volost idaresi bar edi.
Qırım cenkinden soñra bölgede yaşağan qırımtatar ve noğaylar basqı is etip çetelge köçip başladı. Eñ faal icret 1860-1861 seneleri oldı. Neticede Yalıñız Ağaçtaki evlerniñ çoqusı boş qaldı. Bu devirde Tatar volostı lâğu etildi.
1862 senesi Tatar volost idaresiniñ binası kilse cemaatına berildi ve 1881 senesi kilse qurulğanına qadar qullanıla edi.
1886 senesi Yüz Quyu volostı içindeki köyde 2211 adam yaşadı, 408 hocalıq, ibadethane, mektep, poçta stantsiyası, 8 skemle, tola zavodı ve 2 kervansaray bar edi, yılda 2 yarmalıq bar edi: martnıñ 17-sinde ve oktâbrniñ 26-sında, bazar künleri bazarlar açıla edi.
Sandugaç (Baltaçevo rayonı)
MY undefined Sandugaç (Сандугач) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
Mogıliv-Podilskıy rayonı
Mogıliv-Podilskıy rayonı (Могилів-Подільський район) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir rayondır.
Meskün yerleri
Şeer:
Şeer şeklinde qasaba:
Köyler:
Qasabalar:
Natuhay
MY undefined Natuhay (Натухай; Нэтыхъуай) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Tahtamukay rayonında bir aul. Ealisiniñ sayısı 320 kişi.
Bronnıtsâ
MY undefined Bronnıtsâ (Бронниця) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Mogıliv-Podilskıy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 268 kişi.
Kozıntsi (Trostânets rayonı)
MY undefined Kozıntsi (Козинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Trostânets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 747 kişi.
Seytâkovo
MY undefined Seytâkovo (Сейтяково) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 746 kişi.
Or boynu
thumb|225px|Or boynu Or boynu ya da Or boğazı (Перекопський перешийок, Перекопский перешеек) - Qırım yarımadasını qıtağa bağlağan boyundır. Or boynunıñ toprağında Ermeni Bazar şeeri ve bir qaç köy buluna.
Falüki
MY undefined Falüki (Фалюки) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 7 kişi.
Ruslar
Ruslar (русские; laqırdı tilinde qazaqlar казаки olaraq da belli) — Rusiyede ve başqa memleketlerde, yaşağan ve rus tilinde laf etken şarqiy slavân bir halqtır.
Jvırka
MY undefined Jvırka (Жвирка) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 693 kişi.
Maldivler
Maldivler (maldivce ދިވެހިރާއްޖެ - Divehi Racce), resmiy adı Maldivler Cumhuriyeti (maldivce ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ - Divehi Racceyge Cumhuriyya) - İnd okeanında Maldiv adalarında bir memleket.
Salğır
Salğır - 204 km uzunlıq Qırımnıñ eñ uzun özenidir. Ortalama debit 2 m³/sn. Çatır Dağdan doğıp, Aqmescitten keçip Azaq Deñiziniñ Sıvaş körfezine töküle. Salğır Aqmescitniñ içinde mükemmel bir raatlıq, eglenme, kezinti parkı suna ve şeerge ayrı bir güzellik qoşmaqtadır.
Starodürtükeyevo
MY undefined Starodürtükeyevo (Стародюртюкеево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 83 kişi.
Yaşma
thumb|right|Yaşma taşı Yaşma — esasen kvarts ve haltsedondan ibaret olıp, diger minerallar qarışması da qoşulğan ufaq bürtükli dağ cınsı; renkli dekorativ ilvan taşı; tığızlığı 2,65 g/sm³, Moos şkalasına köre qattılığı 7.
I Selim Geray
I Selim Geray ya da Hacı Selim Geray (1631 — 1704) - yigirmi beşinci Qırım hanıdır.
Novosilkı (Ovruç rayonı)
MY undefined Novosilkı (Новосілки) — Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Ovruç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 44 kişi.
I Selim Geray
I Selim Geray, 1671-1678, 1684-1691, 1692-1699, 1702-1704 senelerinde dört sefer Qırım tahtında üküm sürdi. Bahadır Geraynıñ balasıdır.
Babası ölgen vaqıtta çoq kiçkene olğanı içün Ablan qabilesi emirlerinden Mirzaş Ağanıñ terbiyesine berildi. Soñra emcesi İslâm Geraynıñ imayesine kirdi, onıñ vefatından soñ Adil Geray zamanında Qırımdan Yanbolunıñ Çölmek köyüne (bugünki Bulğaristan) köçip bu yerge yerleşti. Selim Geray Adil Geraydan soñ 1671 senesinde sipti sefer tahtqa mindirildi. 1672-de Osmanlılarnıñ Lehistanğa qarşı Qamaniçe seferine qoşuldı. Bu seferden soñ Podoliyanen Volın Osmanlı akimiyetine kirdi. 1678-de Osmanlı Sadrazamı Merzifonlu Kara Mustafa Paşanen anlaşamağanı sebebinen tahttan alındı. Yerine Murad Geray ketirildi.
1683 senesinde Osmanlılarnıñ Viyana bozğunı sebep kösterilip, Murad Geraynıñ yerine II Hacı Geray ketirildi, lâkin Qırım asılzadeler istemegeni içün doquz ay soñra tahttan alındı, yerine ekinci kere Selim Geray qaytarıldı. Bu vaqıt Osmanlı Devletiniñ eñ qıyın vaqtı edi. Avstriya, Venedik, Lehistan ve Rusiyeniñ teşkil etgen "Muqaddes İttifaq"ı devletleri Osmanlılarğa qarşı keniş bir cebede cenkke kirişti. Lehistan, Eflâk ve Boğdannı zapt etmek içün teşebbüs etti, Selim Geray han olarnı Seret özeninde yeñdi. Avstriyalılar Sofiya yaqınlarına qadar keldi. Selim Geray Osmanlığa qol tutmaq içün yolğa çıqtı, lâkin Edirnege yaqınlaşqanda Rus knâzı Vasiliy Golitsin komandanlığında 200 000 kişilik Rusiye ordusını Qırımğa yaqlaşqan haberini aldı, aman keri qayttı. Rusiye 1687 ve 1689-da eki sefer Qırımğa kirmege teşebbüs etti, ekevindede yeñildi. Ekinci keresinde Rusiye tap Or Qapığa qadar keldi. Or qalesinde Qırım askeri az edi. Han, ağası Bahadır Geraynı qalege reis tayin etti. Qırım askerleri mudafaa ğayesinen endekler qazdı. Rusiye askerleri açlıq ve suvsuzlıqqa oğradı. Evelce Rus tabiyetine keçken Qalmuq ağa vastasınen barışıqlıq tilep keri qayttı. Lâkin Selim Geray han olarnıñ arqasına tüşip Doquzlı Oba degen yerde yeñip sınırnıñ tışına attı.
Selim Geray 1689 senesinde Osmanlı Devletinen Avstriya arasındaki cenklerge çağırıldı. Selim Geray han, Özbek hannı Subhankulu Mehmedke bir elçi yiberdi. Elçi, “Aliy Osman Padişasına dört yaqtan duşman zuur etkeniñ, memleketni istilâğa oğratqanıñ, Osmanlı Padişasınıñ mınavlardan episine qarşı kelamağanıñ, özüniñ vassallarınıñda isyan etkenini” aytqan soñ, “Osmanlı Padişasına mal ve askernen imdat ve ianet etmek kerek olğanını” bildirdi. Selim Geray hannıñ Özbek hanından tilegeni cenkke asker yibermesi degil, onıñ yoqluğında Qalmuqlarnıñ Qırımğa kelmesine Özbek ordusınıñ mani olması edi. Lâkin bu vaqıtta Qalmuqlarnıñ bulay bir areketi olmadı. Avstriya quvetleri Balqanlarğa saldırıp, Niş şeerini zapt etkende, Osmanlı akimiyetinin Rumelide qalıp qalmaycağı bile aytılıp başlağan edi. Balqanlardaki Hristian cemaatınıñ isyan etmesinen vaziyet pek qıyınlaştı. Selim Geray han 30 000 askerlik ordusınen ücüm etti, Avstriyalılarnı Kaçanik keçitinde yeñdi. Köprülü Fazıl Mustafa Paşa komandasındaki Osmanlı ordusınen beraber Avstriyalılarnı keri qaytarıp, başta Niş soñra Belgradnı zapt etti. Bu vaqıtta oğlu ve nureddini Azamet Geraynıñ ölgenini tuyıp pek üzüldi. 1691-de tahttan ferağat istep Edirnedeki çiftliginde qaldı. Bu yerden hacılıqqa ketti. Yerine III Saadet Geray han ketirildi. Selim Geray hannıñ Osmanlı Devletiniñ bu qıyın vaqtında üküm sürmesi, Osmanlılarnıñ Balqanlarda 200 sene daa qalmasına sebep oldı.
III Saadet Geray altı ay tahtta qalğan soñ, asılzadeler istemegeni içün tahttan alınıp yerine Safa Geray tayinlendi. Han, 1692 senesinde Osmanlı-Avstriya cenkine çağırıldı. Hacı Ali Paşanıñ ordusına qoşulmaq içün yolğa çıqtı, lâkin askerleri mırzalarnıñ ve zadekânlarnıñ qozğaması sebebinen keri qayttı. Safa Geray bir seneden ziyade tahtta qalğan soñ, azletilip Rodos adasına sürgünlikke yiberildi, yerine yañıdan I Selim Geray han tayinlendi. O vaqıtta Osmanlı Devleti, Rusiye ve Avstriyanen cenkte edi. Hacı Selim Geray em Ruslarğa, em de Avstriyalılarğa qarşı Osmanlılarğa qol tuttı. 1696 senesinde Rusiye Osmanlılarnıñ qolunda olğan Azaq qalesine ücüm etti. Bu vaqıtta Rusiyeniñ başında çar Deli Petro bar edi. Üç ay soñra Kefe beylerbeyi Murtaza Paşanen Hacı Selim Geraynıñ oğlu qalğa Qaplan Geray, Azaq qalesini quşatmadan qurtardı.
1697-de Osmanlılar Avstriyalılarğa qarşı olğan cenkte yeñildi, barışıqlıq tilep başladı. Avstriyalılarda Frenkistannen olğan añlaşmamazlıqları sebebinen razı olmağa meyilli edi. Lâkin Rusiyenen Lehistan cenkni sürdürmek niyetinde ediler. İngilizlernin arağa kirmesinen 1699-da Karlofça Uzlaşması imzalandı. Osmanlılar em arbiy, em de siyasiy mağlübiyetke oğradı. Boğdan Avstriyağa, Ukraina Lehistanğa, Azaq qalesi Rusiyege berildi. Bularğa dayanalmağan Hacı Selim Geray Han tahttan ferağat istedi, Silivrideki çiftligine ketti, yerine üyken oğlu II Devlet Geray han tayinlendi.
II Devlet Geray hannıñ siptiki vazife vaqtında qalğa tayinindeki aqsızlıqlar sebep kösterilip qarışıqlar, isyanlar toqtamadı. Bir qaç sene soñ tahtqa yañıdan dörtünci kere Hacı Selim Geray han mindirildi. II Devlet Geray han Rodosqa sürgünlikke yiberildi.
Novaya Adıgeya
MY undefined Novaya Adıgeya (Новая Адыгея; Пэткэу) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Tahtamukay rayonında bir aul. Ealisiniñ sayısı 6097 kişi.
I Selim Geray
Hacı Selim Geray, Qırım hanlarınıñ eñ körümlilerinden edi. O Osmanlılarğa ürmetnen yaqlaşıp olarnen qoltutsa da, Qırımnıñ menfaatlarını ep eñ başta tuttı. Hacı Selim Geray muzıka ve bestekârlıqnen de oğraştı, "Selim" taqmaq adınen şiirler yazdı. Arapça ve Farça bile edi. Adına Orda qazanğan cenk sebebinen Sabit Efendi tarafından "Zafername" yazıldı.
Novobjegokay
MY undefined Novobjegokay (Новобжегокай; БжыхьэкъоякI) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Tahtamukay rayonında bir aul. Ealisiniñ sayısı 386 kişi.
Jıdaçiv
MY undefined Jıdaçiv (Жидачів) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer. Jıdaçiv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 11 683 kişi.
2020
XX asır | XXI asır | XXII asır
Ostrovı (Ovruç rayonı)
MY undefined Ostrovı (Острови) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Ovruç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 116 kişi.
2020
2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |2021
Kodra
MY undefined Kodra (Кодра) - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1756 kişi.
Stara Sınâva
MY undefined Stara Sınâva (Стара Синява) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Stara Sınâva rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 994 kişi (2001 senesi).
Mali
Mali, resmiy adı Mali Cumhuriyeti (Mali, République du Mali) - Afrikada bir memleket. Paytahtı - Bamako. Ealisiniñ sayısı 19 553 397 kişi (2020 senesi).
thumbnail|left|320px|Mali. Ateş teregi ([[Delonix regia) bir bina yanında.]] thumbnail|left|320px|Cenne şeerinde büyük cami
Filippovskaya (Vinogradovo rayonı)
MY undefined Filippovskaya (Филипповская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 10 kişi.
2020
Yanvar
17 Ocak - Rahşan Ecevit, Bülent Ecevit niñ ömür arqadaşı.
Staroilikeyevo
MY undefined Staroilikeyevo (Староиликеево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 169 kişi.
Borşçivtsi
MY undefined Borşçivtsi (Борщівці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Mogıliv-Podilskıy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1022 kişi.
Novomogilövskiy
MY undefined Novomogilövskiy (Новомогилёвский; Могилевскакӏэр) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Tahtamukay rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 31 kişi.
Savıntsi (Trostânets rayonı)
MY undefined Savıntsi (Савинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Trostânets rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1022 kişi.
Hrustalnıy
MY undefined Hrustalnıy (Хрустальний) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 94 756 kişi.
Keriç boğazı
thumb|Keriç Boğazı Keriç boğazı (Керченский пролив, Керченська протока, Хы ТӀуалэ) - Qara deñiznen Azaq deñizini birleştirgen boğazdır.
Qadimiy zamanda ve Orta asırlarda, suv yollarını birleştirgen müim bir ticariy yol işlevi körgendir. Milâttan evel VIII asırdan başlap, Keriç Boğazınıñ eki yalısı boyunca Yunan ticaret şeerleri qurulğandır. Bularnıñ eñ müimleri boğaznıñ ğarbiy yalısında bulunğan ve Bosporos Devletiniñ paytahtı olğan Pantikapeyon (şimdiki Keriç) ile cenübindeki Nimfey, şarqiy yalısında da Fanagoriya ve Hermonassa edi.
Keriç Boğazı daa soñra bir çoq kere el deñiştirdi. 1991 senesinden Keriç Boğazınıñ ğarbiy yalısı Ukraina, şarqiy yalısı da Rusiye sıñırları içinde qaldı.
Cafer Seydamet Qırımer
Cafer Seydamet Qırımer (Cafer Seydahmet Kırımer; 1889 s. sentâbr 1, Qızıltaş — 1960 s. aprel 3 , İstanbul) — belli qırımtatar siyasetçisi ve devlet erbabı. 1889 senesi sentâbr 1 künü Qırımnıñ Yalta şeeriniñ civarında Qızıltaş köyünde doğdı. İlk tasilini Qırımda, orta ve litsey tasilini İstanbulda kördi. 1911 senesi Pariske barıp Uquq fakultetine kirdi. Birinci Cian Cenki başlağanda Qırımğa qayttı. Qırımda yaqın arqadaşlarınen birlikte inqilâpçı, gizli bir teşkilât qurdı.
1917 senesi Qırım Halq Cumhuriyeti ilân etilgeninen, Noman Çelebicihannıñ reisligindeki ükümette Arbiy Tışqı işler naziri oldı.
1960 senesi aprel 3 künü İstanbulda vefat etti.
Toğay bey
Toğay Bey (? - 1651) Qırım Hanlığınıñ meşur askeriy lideri ve siyasetçisi. Toğay adlı-sanlı Qırım ailelerinden Arğınlardan kelmektedir, tam adı Arğın Doğan Toğay bey. Bey unvanını Or Qapı sancağınıñ başına keçkeni zaman alğandır. Bu sancaq Qırım Hanlığı içün pek müim edi, çünki anda Qırım yarımadasını qıtanen bağlağan Or boynu buluna.
1648 senesi Zaporog Qazaqlarnıñ Lehistanğa qarşı yapqan Hmelnıtskiy İsyanında Bogdan Hmelnıtskiyge yardım etmek içün bir ordu (tahminen 6000 - 20000 kişilik) ketirgen. İşbu cenk devamında Toğay bey çeşitli müim muarebelerde iştirak etken edi ve soñunda Beresteçko muarebesinde öldürilgendir.
Malta
Malta, resmiy adı Malta Cumhuriyeti (maltaca -{Malta, Ir-Repubblika ta' Malta}-; Malta, Republic of Malta) – cenüp Avropada Aq deñizdeki Malta arhipelagında bir memleket.
Kürey Başı
Kürey Başı (Виноградне, Курей-Баши, Виноградное, Курей-Баши) – Qırımnıñ Kefe şeer şurasında bir köy. Ealisiniñ sayısı 276 kişi.
Starosultangulovo (Başqırtistan)
MY undefined Starosultangulovo (Старосултангулово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 25 kişi.
Novıy (Tahtamukay rayonı)
MY undefined Novıy (Новый; ГъэпсыгъакI) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Tahtamukay rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 2260 kişi.
Bernaşivka
MY undefined Bernaşivka (Бернашівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Mogıliv-Podilskıy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 209 kişi.
Gorodnıtsâ
MY undefined Gorodnıtsâ (Городниця) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 604 kişi.
Hohnovskaya
MY undefined Hohnovskaya (Хохновская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 kişi.
Borınâ
MY undefined Borınâ (Бориня) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 627 kişi.
Rudkı
MY undefined Rudkı (Рудки) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 5 700 kişi (2007 senesi).
Manisa (il)
Manisa - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Çamovo (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Çamovo (Чамово) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 40 kişi.
Starotimkino
MY undefined Starotimkino (Старотимкино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 505 kişi.
İlbav
MY undefined İlbav ya da Lviv (Львів) - Ukrainanıñ ğarbında büyük bir şeerdir, İlbav vilâyetiniñ merkezi.
Novıy Sad (Adıgeya)
MY undefined Novıy Sad (Новый Сад) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Tahtamukay rayonında bir hutor. Ealisiniñ sayısı 1351 kişi.
Mamut Dibağ
Mamut Dibağ (1905 - 1942) - qırımtatar yazıcısıdır.
Mamut Dibağ 1905 senesi Bağçasarayda doğdı. Gazeta ve mecmua muarririyetlerinde çalıştı. Edebiyat alemine 1938 senesi yazğan “Kontsert” serlevalı ikâyesinen çıqtı. Bu ikâye Qırım gazetaları, yazıcılar birligi ve Devlet neşriyatı tarafından ötkerilgen edebiy yarışta qayd etildi ve ekinci mukâfatnı aldı. Bundan soñ, Mamut Dibağ “Kökten zembilnen engenler”, “Ferat”, “Taş dudu”, “Musafirniñ peşinden”, “Balqurtlar” kibi ikâyelerni ve “Gizli nişan” pyesasını yazdı. Mamut Dibağ nefislik ceetinden özüne has usulnen pişkin eserler yazıp başlağan istidatlı yazıcı edi.
Ulu Vatan cenki başlağanınen qoluna silâ alıp, cebege ketti, vatanınıñ azatlığı oğrunda küreşti, 1942 senesi Aqyarda elâk oldı.
Şidrovo (köy)
MY undefined Şidrovo (Шидрово) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 45 kişi.
Grabarivka (Mogıliv-Podilskıy rayonı)
MY undefined Grabarivka (Грабарівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Mogıliv-Podilskıy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 489 kişi.
Gutı
MY undefined Gutı (Гути) - Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 043 kişi (2001 senesi).
Çervone (Jıtomır vilâyeti)
MY undefined Çervone (Червоне) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2811 kişi.
Ades
MY undefined Ades (resmiy adı — Odesa ; Одеса, qırımtatar tarihiy — Hacıbey) - Ukrainanıñ cenüb-ğarbında bir şeerdir, Ades vilâyetiniñ merkezi. Qara deñiz yalısındaki eñ büyük limanlardan birine saiptir. Odessa Qırım Hanlığı tarafından Hacıbey ismi ile XII asırda quruldı. Şeerniñ eñ qadimiy maallesi Tahirovadır.
Zapıtiv
MY undefined Zapıtiv (Запитів) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 788 kişi.
Bratislava
MY undefined Bratislava (Bratislava) - Slovakiyanıñ paytahtı.
Grıgorivka (Mogıliv-Podilskıy rayonı)
MY undefined Grıgorivka (Григорівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Mogıliv-Podilskıy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 365 kişi.
Otradnıy (Tahtamukay rayonı)
MY undefined Otradnıy (Отрадный; Гушӏуагъо) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Tahtamukay rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 696 kişi.
Staroyamurzino
MY undefined Staroyamurzino (Староямурзино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 162 kişi.
Rudne
MY undefined Rudne (Рудне) - Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 345 kişi.
Starokostântıniv
MY undefined Starokostântıniv (Старокостянтинів) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer. Starokostântıniv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 35 206 kişi (2001 senesi).
Staroyanbayevo
MY undefined Staroyanbayevo (Староянбаево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 325 kişi.
Praga
MY undefined Praga (Praha) - Çehiyanıñ paytahtı.
Şilenga (köy)
MY undefined Şilenga (Шиленьга) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 5 kişi.
Prıkolotne
MY undefined Prıkolotne (Приколотне) - Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 654 kişi (2001 senesi).
Şidrovo (qasaba)
MY undefined Şidrovo (Шидрово) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Vinogradovo rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 502 kişi.
Kagarlık
MY undefined Kagarlık (Кагарлик) - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Kagarlık rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 13 802 kişi (2001 senesi).
Marşall Adaları
Marşall Adaları, resmiy adı Marşall Adaları Cumhuriyeti (marşallca -{Aolepān Aorōkin M̧ajeļ}-, Republic of the Marshall Islands) - Okeaniyadaki Mikroneziya regionında bir memleket.
Tamğacı
Tamğacı (Ізюмівка, Тамгаджи, Изюмовка, Тамгаджи) – Qırımnıñ İslâm Terek rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 068 kişi.
Starıye Kargalı
MY undefined Starıye Kargalı (Старые Каргалы) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Baltaçevo rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 202 kişi.
Türkmençay kelişimi
Türkmençay kelişimi (Туркманчайсᴋий договор, ) - 1826-1828 yıllardaki Orus-İran cenkini bitirgen Rusiye imperiyası ve İran arasındaki barışıq kelişüvi 1828 yılınıñ fevral 22-sinde Türkmençay avulında (Tebriz yanında) imzalanğan. Kelişüv şartlarını yasamağa Aleksandr Griboyedov qoşulğan.
Müimligi
Kelişüv Rusiye İmperiyasınıñ 1814 yılınıñ Gülistan barışıq kelişüvine baylanışlı topraq qoşuluvları qabul etilgen. Şuña köre ermeniler ve azerbaycanlılar Rusiyeniñ içinde yaşamağa başlağan. İran, ermenilerniñ Rusiyege köçüvine köz yummağa mecbur bolğan. İran kümüşmen 20 million soma alım tölemege mecbur bolğan. Rusiye imperiyası kelişüvge qol qoyğan prens Abbas mırzanı İran tahtınıñ varisi etip tanığan.
Barışıq kelişüvimen birge ticaret kelişüvi de imzalanğan, şuña köre orus tuccarları İrannıñ bütün territoriyasında öz tilegimen alış-veriş etmek aqqı alğan.
Kelişüv, Rusiyeniñ Kavkaz cerindegi siyasetini pekitken misal orus askeriy gemileri tilegenince Hazar deñizinde yaldav aqqını alğan şo kelişüv İranda yaşağan ermeniler içün büyük emiyetke saip bolğan. thumb|Türkmençayda Paskeviçmen Abbas mırza qol tutuşıp añlaşa
Riga
MY undefined Riga (Rīga) - Latviyanıñ paytahtı.
Mauritius
Mauritius – Afrikada bir memleket. Paytahtı Port Lui şeeridir. Meydanlığı 2040 km². Ealisi - 1 323 483 kişi. Mauritiuste yaşağanlarnıñ 48,5% induistler.
Emulsiya
-{crh-latn:Emulsiya; crh-cyrl:Эмульсия}- — yahşı silkingen, lâkin biri-birinde irimegen eki şingenlik qarışması.
Reşit Rahmeti Arat
Reşid Rahmeti Arat (1900 mayıs 15, Qazan, Rusiye - 1964 İstanbul, Türkiye) - Qazan tatarıdır, ürmetli ilim adamı, İstanbul Universiteti eski türk tili professorı.
Bandışivka
MY undefined Bandışivka (Бандишівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Mogıliv-Podilskıy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 672 kişi.
Reşit Rahmeti Arat
Qazanğa yaqın Eski Ücüm köyünde, İsmetullah adlı bir baba ile Mahbeder adlı anadan doğdı. İlk mektepten soñ, bugünki Qazahistannıñ toprağında olğan Qızıljar (Petropavlovsk) şeerinde türk-tatar mektebinde, soñ rus gimnaziyasında tasil aldı. O devirde bolşeviklerge qarşı küreşken admiral Aleksandr Kolçak ordusına mektep talebeleri de alınğan edi. Rahmeti bey de başta askerlik kurslarına, soñ cebege yollandı. Kolçak ordusı mağlüp olıp dağalanda Rahmeti bey yaralanıp Mançjuriyanıñ Harbin şeerine ketti. Harbinde türk-tatar aileleri, bularnıñ imamları, mektepleri ve cemiyetleri bar edi. Bularğa qafileler alında kelgen ihtilâl muacirleri de qoşulıp cemiyet ayatı tekamül etken. Rahmeti bey, mında yarıda qalğan gimnaziyası tamamlap 1922-de yüksek tasil içün Almaniyağa ketti. Harbin ve Berlinde bulunğan vaqtında, Harbin imamı İnayet Ahmedi beyden maddiy ve maneviy yardım kördi. Rus ihtilâlinden soñ, Berlinge, bolşevik idaresi altında qalğan Türk memleketlerinden, Türkistan, Edil-Ural ve Azerbaycandan muacir gençler bar edi. Lehistan tatarlarından Yaqup Şinkeviç de Berlinde büyük türkşınas Vilhelm Bangnıñ talebesi olğan edi. O, özüniñ şevqnen çalışqanı türk tili saasına Rahmeti beyni de celp etti. Berlin ilimler akademiyasında yığılı eski türk medeniyetine dair uyğur, mani ve diger yazılarnen yazmaların tasnifi içün alman alimlerinen beraber (bu cümleden A. V. Gabain) Rahmeti bey de vazifelendirildi. Rahmeti bey, Berlin Universitetini 1927-de bitirgen zamanı akademiya yayınları arasında yer alğan uyğur metinlerini de neşirge azır şekilge soqqan. Tasilini bitirgence Berlin Universiteti, Şarq tilleri seminarı, Qazan lehçesi (yani Tatar tili) lektorlığına alınğan. Titiz çalışmalarınen, Bangnıñ halefi olaraq belirmişse de, yabancı olğanı buña mani oldı. Qader oña daa büyük qapını açtı. Atatürkniñ yañılıqları arasına milliy medeniyet ve til davası da bar edi. O zamannıñ Türkiye Maarif naziri Reşit Galip “Uyğurca suv kibi bilgen” genç alim Rahmeti bey Türkiyege çağırdı. İstanbulğa kelgeninde “Uyğur Tababetine Dair” eki fasiküllük bir eseri ve ‘Oğuz Qağan Destanı’ ve ‘-{Türkische Turfantexte VI}-’ (Vilhelm Bang, A. fon Gabainnen birlikte) adlı eserleri yayınlanğan bir türkşınas edi.
Tibbiyet tasili yapmaq içün Uzaq Şarqtan özünen beraber Berlinge kelgen Rabia hanım ile 1927-de evlengenler. Rabia hanım Permli bir tuccarnıñ tek qızı edi, ana-babası, onı rus gimnaziyasında oqutqanlar ve ihtilâlden soñraki qarğaşalıqtan qurtarmaq içün Sibirge tibbiyet tasili almağa yollağanlar. Kommunistlerniñ anda da sarqmaları üzerine, bu genç qız da bir qafile ile birlikte Uzaq Şarqnıñ Harbin şeerine ketken edi. Anda Rahmeti beynen tanışqan ve beraberce Berlinge ketkenler.
Millet oğrunda er hızmetke azır olğanı yanında, büyük acılar içindeki halqınıñ yaşaması içün bağlanğan türkçülik idealini o, er zaman ilim ve medeniyet saasına soqmağa muvaffaq olğan. “Türk şiveleriniñ tasnifi” serlevalı lehçe tasniflerini toplağan yazısında, türk lehçeleriniñ ilmen bir-birine çoq yaqın olğanını kösterip, bu şuurnı aşılamağa çalışqan. Kerçekte “şive” tabiri, ilk türkiyatçılardan biri olğan ve ‘pantürkistlik’ isnadinen ruslar tarafından öldürilgen Bekir Çoban-zadege ait bir tabir edi.
Nazariy çalışmalarınıñ eñ eyisi doktorlıq dissertatsiyası olaraq azırlağan “-{Die Hilfsverben und Verbaladverbien im Altaischen” (Ungarische Jahrbücher Bd VIII - 1-4, Berlin 1928)}-dir. Bu eser, Avropanıñ merkezinde, Berlin Universitetinde türk tiline dair Yakup Şinkeviçniñ Rabğuziyniñ Sintaksı adlı doktorlıq dissertatsiyasından soñ ekinci olaraq berilgen müim bir eser edi. Türkiyedeki çalışmalarından, İstanbul kitaphanelerinden tapıp çıqarğanı bazı uyğurca yazılğan yazılar üzerindeki yayınları, Avropadaki uyğur metinleri çalışmalarına eşitti ve daa az emiyette degil edi. O, bularnen, Anadolunı fetih etken olğan türklerniñ uyğur yazısını bilgenlerini ve qullanğanlarını ve bu yazı sistemasınıñ elifbesiniñ bazı kitaphanelerde bulunğanını, Qaşğarlı Mahmudnıñ Divanü Luğati’t-türkünde keçken elifbe sırasına köre tanzim etilgenini ve Fatih Sultan Mehmedniñ bir yarlığını uyğur ariflerinen qalemge alğanını ve ya yazdırğanını ortağa qoyğan.