cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Veyisköy
İstanbulda tekstil işi yapıp bay olğan Osman, İsmail ve Nurettin Ölmez, İstanbul Qırım Derneginiñ teşebbüsi ile Qarasuvbazar rayonınıñ Keñ Toğay (Litvinenkovo) köyünde Qırımtatar milliy mektebiniñ tamiri içün yardım ettiler.
Lemeşi (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Lemeşi (Лемеші) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 267 kişi.
Zaporijjâ
MY undefined Zaporijjâ (Запоріжжя, evelki adı — Aleksandrovsk) - Ukrainada bir şeer, Zaporijjâ vilâyetiniñ merkezidir. Ealisiniñ sayısı 988 000 (2008 senesi). Özü özeniniñ yalısında buluna. Özen limanı ve müim demiryol qavuşağıdır. Müim sanayılar — maşna müendisligi, madencilik, himiya ve qurucılıq sanayısı.
Toqtamış
Toqtamış han, Altın Ordu hanlığınıñ temelcisi Batu Hannıñ babası, Cuçi Hannıñ 13-nci oğlu Toqay Timur tamırından kelgen Tuy Ocanıñ oğlu. Aq Ordu hanı Urus Han babasını öldürgen soñ, Samarqandğa qaçıp, Timurnıñ qatına sığındı. Timur Altın Ordu hanlığı özüne bağlı bir devlet olsun dep Toqtamışqa qol tuttı. Onıñ bergen desteginen Toqtamış, evelâ Aq Ordu hanı Timur Melikni 1377 senesinde yeñip şarqiy Deşt-i Qıpçaqqa, daa soñra 1381-de Qalqa uruşında Qıyat Mamaynı yeñip ğarbiy Deşt-i Qıpçaqqa akim oldı. Altın Ordu hanlığınıñ birligini yañıdan tekmilledi. 1382 senesinde Moskvanı zapt etti, rus knâzlarını bergige bağladı. Litvaniya ulu printsini yeñip, akimiyetini qazandı.
Voskresenske
MY undefined Voskresenske (Воскресенське) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 756 kişi (2011 senesi).
Toqtamış
Toqtamış han Altın Ordu hanlığını quvetlendirgen soñ, Timurdan Harezmni Altın Orduğa bermesini istedi. Bu sebepnen Timurnen araları bozuldı. Toqtamış, 1387-de Timurnıñ akimiyetinde olğan Azerbaycanğa kirdi. Ertesi sene Timurnıñ oğlu Ömer Şeyhni yeñip, Timurnıñ topraqlarını yağmaladı. Lâkin, 1491 senesinde Qunduzca uruşında Timurğa yeñildi. Qıpçaq tamırlı, Memlük padişası Berquqqa elçiler yiberip Timurğa qarşı ittifaq qurdı. Şirvanğa basqın etip, şeerni yıqtı. 1395-te Terek uruşında Timurğa yeñilip, Qazanğa qaçtı. Altın Ordunıñ paytahtı Saray Berkeni zapt etken Timur, Toqtamışnıñ yerine Timur Qutluqnı han tayinlep keri qayttı. Timur qaytqan soñ, Toqtamış tahtnı qaytarmaq istese de, quvetli Noğay emirlerinden Edige Mırzanıñ destegini alğan Timur Qutluqqa yeñilip, Litvaniya ulu printsi Vitautasqa sığındı. Litvaniya askeriniñ desteginde ekinci cenkte de yeñilgen soñ, Sibirge qaçtı, anda bir qaç qıpçaq emirniñ qatında qaldı. Edige mırza onı 1406 senesinde tapıp öldürdi.
Staroitikeyevo
MY undefined Staroitikeyevo (Староитикеево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 197 kişi.
Maloye Kargaçevo
MY undefined Maloye Kargaçevo (Малое Каргачево) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 6 kişi.
Neva
Neva (Нева) — Rusiyede bir özen. Baltıq deñizine qoşula.
Çerkaske (Donetsk vilâyeti)
MY undefined Çerkaske (Черкаське) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 528 kişi (2011 senesi).
Eminek
Eminek mırza - XV asırda Qırım Hanlığına temel qoyğan sülâlelerden Şırın sülâlesiniñ reisi.
XV asırnıñ başlarında Altın Ordudaki taht qavğaları sebebinen bir talay boy - sülâle Deşt-i Qıpçaqtan qaçıp Qırımğa sığına edi. Bu sülâleler zaman içinde Qırımdaki ükümranlıqlarnıñ tayininde quvet qazandı. Bulardan Şırın, Arğın, Qıpçaq, Barın sülâleleri eñ quvetlileri edi. Qırım sülâle meclisinde dört qaraçi degen mınav sülâlelerniñ reisleriniñ olurı olmadan iç bir müim qarar alınamay edi. Bularnıñ içinde eñ quvetlisi 1437 senesinde Qırımğa köçken Şırın sülâlesi edi. Bu sülâleniñ reisi aynı vaqıtta sülâleler meclisinede reislik ete edi.
Cengiz Han tamırından kelgen I Hacı Geraynıñ hanlıq qurması Şırın sülâlesi sayesinde oldı. Eminek mırza Qırımda eñ çoq lafı keçken adam edi. Hanlıqnıñ qurulmasına temel qoyğan Şırın sülâlesinden olğanı içün o munasip körmegen iç kimse tahtqa keçip olamay edi. Eminek mırza I Hacı Geray vaqtında ve onıñ vefatından soñra balaları arasındaki taht qavğalarında müim tesiri bar edi. Nur Devletke qarşı Meñli Gerayğa qol tuttı.
Eminek mırza, I Hacı Geray han yarlığında Qırım askeriyesiniñ başı dep körüne. Özü Osmanlı padişası Fatih Sultan Mehmedge eki kere mektüp yazıp yiberdi. Devirniñ eñ quvetli ükümranınen doğrudan muhatap ola bilmesi, Eminek Mırzanıñ Qırımda tesirini köstermekte. Mınav mektüplerden ekincisinde Meñli Geraynı Qırımğa yibermesini ve oña özüniñ sözünden çıqmamasını padişadan tenbilemesini istey.
Pâtihatka
Pâtihatka (П'ятихатка, Пятихатка) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 635 kişi (2001 senesi).
483
483 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Kebir Cami
thumb|2014 thumb|1916 thumb|I Meñli Geray — Kebir Caminiñ temelcisidir Kebir Cami — Aqmescitte bulunğan Qırımnıñ baş camisi. 1508 senesi Qırım hanı I Meñli Geray caminiñ temelini qoyğan. Şimdi bu cami Aqmescitniñ eñ eski binasıdır.
1905 сенеси Кебир-Джамининъ имамы Эмиров ве хатибы вакъыф комиссиясына бойле риджада булундылар: «Госпитальная сокъагъындаки 1496 сенеси Таврия муфтилернен къурулгъан ве эм тамир япылгъан джамимизнинъ ишлемеси ичюн къасевет этип, биз колеж кятиби Сейит Абдурасим Эмиров, хатип ве имам Акъмесджитнинъ базиргяны Эннан Челеби Мемет-огълу Михаил Бахтияровгъа смета тизмеге риджа этемиз. Джамининъ тамирине 2697 руб. 16 капик керек оладжакъ». Тек 1907 сенесинде тамир ичюн 900 руб. айырылгъан эди. 1907 сенесиндеки тамиринден сонъ джамининъ тыш корюниши бираз денъишти. Амма денъишмелерине бакъмадан джами ойле де биринджи дереджесини къазанмады. 1922 сенеси Кебир-Джами совет режимине огърады. Эписи медений абиделер киби джами къапатылгъан эди.
1930 сенеси энъ къадимий джами «огъурлы олып» башкъа джамилерге бакъкъанда ер юзюнден силинмеди, амма онъа буюк зарар япылгъан эди – минарети ве бинанынъ буюк къысмы йыкъыкъ эди. Озь диний эмиетини джойгъан сонъ о кяфирлер тарафындан кинопрокат ичюн къулланылгъан эди. Къырымтатар халкъы озь Ватанына къайткъан сонъ джами мешур мимар Ш. У. Халиловнынъ проэктине коре реставрация япылды ве мусульманларгъа къайтып берильди. Бу куньлерде Кебир-Джами Къырым мусульманларынынъ диний ве медений меркези ола.
484
484 senesi — V asırnıñ bir senesi.
1464
1464 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Yenisey
Yenisey (Енисей) — Rusiyede bir özen. Kara deñizine qoşula.
Büyük Qoñrat
Büyük Qoñrat (Гвардійське, Біюк-Конрат, Братское, Биюк-Конрат) — Qırımnıñ Curçı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 480 kişi (2001 senesi).
Bahtın (Murovani Kurılivtsi rayonı)
MY undefined Bahtın (Бахтин) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 482 kişi.
1465
1465 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
485
485 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Lujanı
MY undefined Lujanı (Лужани) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 744 kişi.
Stepne (Çernivtsi rayonı)
MY undefined Stepne (Степне) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Çernivtsi rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 129 kişi.
Türk lirası
Türk lirası — Türkiye Cumhuriyetiniñ ve Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyetiniñ resmiy para birlemi. ISO 4217 kodu — -{TRY}-. alt=|thumb|230x230px|Türk lirasınıñ timsali 1 türk lirası = 100 kuruş
Pervomayske (Mıkolayiv vilâyeti)
MY undefined Pervomayske (Первомайське) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 931 kişi (2011 senesi).
Yuko Natsuyosi
Yuko Natsuyosi (夏吉ゆうこ, Mayıs 1) — Osaka prefektligiden yaponiyalı seslendirici aktrisa ve yırcı. -{Ken Production}- agentliginen çalışa.
Gorodışçe (şeer şeklinde qasaba)
MY undefined Gorodışçe (Городище) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 602 kişi (2011 senesi).
Bahtınok
MY undefined Bahtınok (Бахтинок) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 143 kişi.
Çukotka muhtar bölgesi
Çukotka muhtar bölgesi (Чукотский автономный округ) — Rusiyeniñ bir muhtar bölgesi. Merkezi — -{crh-latn:Anadır; crh-cyrl:Анадырь}- şeeri. Bölgeniñ tamır halqı - çukçalar.
Matüşinskaya
MY undefined Matüşinskaya (Матюшинская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 6 kişi.
Martınivka (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Martınivka (Мартинівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 284 kişi.
Bjejnitska Veñgoja
thumb|Bjejnitska Veñoja Bjejnitska Veñgoja (Brzeźnicka Węgorza) şimal-ğarbiy Lehistanda bir özendir, Reganıñ qolu. Özenniñ başı Lobez ve Pomeraniyadaki Dravsko şeerleri yanındadır.
486
486 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Şahin Geray
250px|thumb|right|Şahin Geray Rusiyede I Şahin Geray (, 1745—1787) - soñki Qırım hanıdır. Qırım Hanlığınıñ eñ ağır vaqtında tahtqa çıqtı. 1783 senesi Rusiye Qırımnı zapt etken soñ hanlığından ferağat etmegen, amma Qırımdan ketip Voronej şeerinde yerleşken. 1787 senesi Şahin Geray Rusiye ükümetiniñ ruhsetinen Türkiyege ketip anda yaqalanıp Rodos adasına yollanğan. 1787 senesi iyülniñ soñunda Rodosta Qoca Yusuf paşa emrinen öldürilgen.
1466
1466 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
A
-{Aa}- - latin elifbesiniñ birinci arfidir.
__NOTC__
Verbka (Krıjopil rayonı)
MY undefined Verbka (Вербка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1148 kişi.
Olşanske
MY undefined Olşanske (Ольшанське) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 775 kişi (2011 senesi).
Tarhan
Tarhan (Вишнівка, Тархан, Вишнёвка, Тархан) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 316 kişi (2001 senesi).
1467
1467 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Maurkinskaya
MY undefined Maurkinskaya (Мауркинская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 6 kişi.
Vatutine
MY undefined Vatutine (Ватутіне) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 19 065 kişi (2007 senesi).
Balkivka
MY undefined Balkivka (Балківка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 8 kişi.
Pokrovka
MY undefined Pokrovka (Покровка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 170 kişi (2011 senesi).
Hantı-Mansi muhtar bölgesi — Yugra
Hantı-Mansi muhtar bölgesi — Yugra (Ханты-Мансийский автономный округ — Югра) — Tümen vilâyetine bağlı olğan Rusiyeniñ bir muhtar bölgesi. Merkezi — Hantı-Mansiysk şeeri. Bölgeniñ tamır halqları - hantılar ve mansiler.
Asan Çergeyev
Menbalar
http://ekitap.kulturturizm.gov.tr
Yelenovka
Yelenovka (Оленівка, Еленовка) — Qırımnıñ Curçı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 412 kişi (2001 senesi).
487
487 senesi — V asırnıñ bir senesi.
488
488 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Doyarnâ
MY undefined Doyarnâ (Доярня) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 153 kişi.
Yasne (Çernivtsi rayonı)
MY undefined Yasne (Ясне) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Çernivtsi rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 20 kişi.
Hmelnıtskıy vilâyeti
Hmelnıtskıy vilâyeti (Хмельницька область) - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Hmelnıtskıy şeeri.
Mingeçevir
MY undefined Mingeçevir (Mingəçevir) — Azerbaycanda bulunğan bir şeerdir.
Hmelnıtskıy vilâyeti
Rayonlar:
Şeer şeklinde qasabalar:
1468
1468 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Suvuq Sala
Suvuq Sala (Грушівка, Суук-Сала, Грушевка, Суук-Сала) – Qırımnıñ Sudaq şeer şurasında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 054 kişi.
1469
1469 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Adıgeya
Adıgeya cumhuriyeti (Республика Адыгея, Адыгея, Адыгэ Республик) — Rusiyeniñ bir cumhuriyeti. Merkezi — Maykop.
Rayonlar:
489
489 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Adıgeya
Şeer şuraları:
Zozulıntsi (Hmilnık rayonı)
MY undefined Zozulıntsi (Зозулинці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 471 kişi.
Enako
-{H|Enako}- Enako (えなこ, 1994 Yanvar 22) — yaponiyalı yırcı ve kospleyer.
Adıgeya
Şeerler:
Şeer şeklinde qasabalar:
Meskün yerler:
Meledinskaya
MY undefined Meledinskaya (Мелединская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 341 kişi.
Lisove (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Lisove (Лісове) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 41 kişi.
Bosterçi
Bosterçi (Уткіне, Бостерчи, Уткино, Бостерчи) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 78 kişi (2001 senesi).
Vañ Pinna
Vañ Pinna (왕빛나 -{Wang Bit-na}-, 1981 s. aprel 15 doğ.) — Cenübiy Koreyalı bir aktrisa.
1470
1470 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Ay Qış
Ay Qış (Чернове, Айкиш, Черново, Айкиш) — Qırımnıñ Curçı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 892 kişi (2001 senesi).
Sokil (Çernivtsi rayonı)
MY undefined Sokil (Сокіл) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Çernivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1057 kişi.
Mali Gadomtsi
MY undefined Mali Gadomtsi (Малі Гадомці) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 114 kişi.
Tokarivka
MY undefined Tokarivka (Токарівка) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 077 kişi (2011 senesi).
Girnık (Lugansk vilâyeti)
MY undefined Girnık (Гірник) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 817 kişi (2011 senesi).
Melehovskaya (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Melehovskaya (Мелеховская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 9 kişi.
Rudi Culiani
Rudolf Uilyam Luis “Rudi” Culiani (Rudolph William Louis "Rudy" Giuliani, 1944 s. mayıs 24 doğ.) — amerikalı siyasetçi. Donald Trampnıñ advokatı.
Starotimoşkino (Aurgazı rayonı)
MY undefined Starotimoşkino (Старотимошкино) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 53 kişi.
Stebliv
MY undefined Stebliv (Стеблів) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 791 kişi (2007 senesi).
Yabluneve (Kalınivka rayonı)
MY undefined Yabluneve (Яблуневе) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 117 kişi.
Nyu York
MY Nyu York Nyu York (New York City) – Amerika Qoşma Ştatlarınıñ eñ büyük şeeri ve dünyanıñ eñ büyük şeerlerinden biridir. Ealisiniñ sayısı 8 244 910 (2011 senesi). Nyu York aglomeratsiyasında 18,9 million adam yaşay. Şeer Atlantik okeannıñ yalısında, Nyu York ştatınıñ cenüp-şarq parçasında buluna. Yüz yıldan berli dünyanıñ eñ müim ticaret, maliye, siyaset ve medeniyet merkezlerinden biridir. Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ baş merkezi Nyu Yorktadır.
Tüpyazılar
thumb|left|250px
2009
XX asır | XXI asır | XXII asır
2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 |
Vaqialar
right|thumb|Eurozone (2009)
Arktik okean
200px|thumb|right|Arktik okean Arktik okean – Asiya, Avropa ve Şimaliy Amerikanıñ şimallerinde yer alğan, Şimaliy qutupnı qapatqan, buzlarnen qaplı bir okeandır. Meydanlığı 14 090 000 km². Diger okeanlarğa köre say olıp, eñ teren noqtası 5449 m, ortalama terenlik 1 038 m. Rusiye, AQŞ, Kanada, Grenlandiya, Norvegiya ile yalıları bardır.
Huun Huur Tu
Huun-Huur-Tu (Tuvaca: Хүн Хүртү - Hün Hürtü) - Rusiyeniñ Moğolistan çetinde olğan Tuva Cumhuriyetinden çıqqan çalğı taqımı.
Yırlarnıñ ayırğan hususiyetlerden birevi gırtlaq sesidir. Taqım bundan başqa igil, homus, doşpuluur, tungur (şaman davulı) kibi çalğı aletleri çala.
1992-de Kungurtuk adınen qurulğan taqımnıñ ilk azaları Kaigal-ool Hovalıg, Aleksander Bapa, Sayan Bapa ve Albert Kuvezin edi. Bir vaqıt soñra Huun-Huur-Tu (küneş yaltıravı) adını alğan taqımnıñ yırlarınıñ çoqusı çöl ayatnıñ añlatqan ananeviy Tuva yırlarından meydanğa kele.
Vikipediya
Qırımtatar vikipediaysı 2008 s. yanvarnıñ 12-ında yaratıldı. Şimdi onıñ Special:Statistics maqalesi bar.
Gaverdovskiy
MY undefined Gaverdovskiy (Гавердовский; Гавердовск) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Maykop şeer bölgesinda bir hutor. Ealisiniñ sayısı 3781 kişi.
491
491 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Kim Tehi
-{H|crh-latn: Kim Tehi; crh-cyrl: Ким Тэхи}- Kim Tehi (김태희 -{Kim Tae-hee}-, 1980 s. mart 29 doğ.) — Cenübiy Koreyalı bir aktrisa.
Skorâçıy Yar
MY undefined Skorâçıy Yar (Скорячий Яр) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Çernivtsi rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 37 kişi.
1471
1471 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Volodımırivka (Murovani Kurılivtsi rayonı)
MY undefined Volodımırivka (Володимирівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 147 kişi.
Borodânka
MY undefined Borodânka (Бородянка) - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Borodânka rayonınıñ merkezi.
Lümyer qardaşları
Tercimeial
Lümyer qardaşları Frenkistannıñ Bezanson şeerinde Klod-Antuan (Claude-Antoine; 1840-1911) ve Janna-Jozefin (Jeanna-Josephine) qorantasında dünyaga keldi. Olarnıñ qorantasında daa üç qız (Jeanna, Juliette, France) ile bir oğul (Edouard) olğan. 1870 senesi Lümyer qorantası balaban sanayı merkezine olğan Lion şeerine köçip keldi. Ekisi qardaş la Martiniere litseyinde oqudı. 1879 senesi Ogüst ve 1880 senesi Lui oquvını bitirgen soñ, babanıñ fotograf firmasında çalıştı. Babanıñ firmasında işlegende, Lui "Kök plastina" (Etiquettes bleues) adlı fotoplastinkanı icat etken. Qoranta biznesi muvafaqiyetli olğan ve Klod-Antuan Lümyer, çalışmağan şlâpa fabrikasını satqan soñ, "kök" fotoplastinkalarnıñ istisalı teşkil etken. Vaqtınen Ogüst ile Lui qoranta fabrikasını idare etip başladı. Fabrika Lümyer qardaşlarınıñ yolbaşcılığınen inkişaf etken, imalatı artqan (foto kâgıtı çıqarılıp başladı) ve fabrika malları türlü memleketlerge satılğan. 1894 senesi fabrikada 300 işçi çalıştı ve 15 million fotoplastina çıqarıldı.
1883 senesi Lümyer qorantası ile Alfons Vinkler (Alphons Winckler) qorantası aqraba olğan. Lümyer qardaşları babası dostunıñ qızlarınen evlengen: Lui ile Roz Vinkler, Ogüst ile Roznıñ aptesi Margerit. Olarnıñ qız qardaşı Jülyet Roznıñ kadâsına Jül Vinklerge çıqtı.
Kinematografnı icat etüv
1894 senesi Klod-Antuan Lümyer Frenkistannıñ paytahtında Paris şeerinde Tomas Edisonnıñ kinetoskopını körgen. Kinetoskop aqqında babanıñ ikâyesinen meraqlanğan Lümyer qardaşları aracınıñ yardımınen Edisonnıñ cihazını alğan ve onı tedqiq etip başladı. Kinetoskopnıñ büyük qusurları edi - köstergenlerini bir vaqıtta tek bir adam körip olğan, cihaz kontrastsız bir tasvir bergen ve 500 kilogramm çekken. Ogüst, yañı yani olarnıñ öz cihazınen birinci olıp oğraşmağa başladı, vaqıtnen Lui de oña qoşulğan. Bir yuqusız gecede Lui terzi maşınasınıñ toquma areketiniñ mehanizmi kibi kinolentanıñ areketiniñ mehanizmi icat etken. Kinoçıqaruvnıñ apparatı şeffaf tseluloidli esasnen yarıqduyğulı çıtanı toldurğan. Bu 35-mm çıta bir taraftan perforatsıâ adlı tögerek aralıqlarnı olğan. Obyektiv yarıqduyğulı çıtanıñ üstunda tasvirni fokuslağan. Bir kadr çıqarğan soñ, fotosürgüniñ vazifesi qılğan obtürator adlı aylandırğan yarımdaire ekran yarıqnıñ aqımını qapattı. Obtürator kadr penceresini qapatqanda, sıçrama mehanizmi bir kadr aldğa çıtanı areket etken.Obtürator kadr penceresini açğanda, nevbetteki kadrnı çıqaruv eylegen. Sıçrama mehanizmi krivoşıp kibi işlegen "greyfer" adlı mahsus rıçag olğan. Obtürator aylandırğanda, rıçag mürekkep areketni eda etken. Riçagnıñ "tişi" perforatsıânıñ aralığı ilişip bir kadr aşağı çıtanı areket etken. Nevbetteki kadrnı çıqaruv eylegende, rıçag iptidaiy yerge ketken. Üstteki maqaradan aşağı maqarağa çıtanıñ avuşması,greyferniñ ve obtüratornıñ areketke ketirmesi operatornıñ sapınıñ devirmasıdan qılğan.Çıqarğan çıta kösterilgen, fiksatsiâ irintisi ile işlegen ve qurutulğan. Tapqan negativden optikiy kontakt tabı ile pozitiv kopiâsı- azır film yapılgan. Film köstermesi proektsiâ lampatınen ilâve etken kinoçıqaruv apparatı ile etilgen. Çıtanıñ artından kadr penceresiniñ artında atsetilen beki yerleştirgen. Lampatnıñ ve çıtanıñ arasında, proektsiâ lampatınıñ yarıqnıñ aqımını tertipke ketirilgen ve kadr penceresiniñ düzenli yarığı eylegen içun, buzlu camı yerleştirgen.
Guli (Hmilnık rayonı)
MY undefined Guli (Гулі) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 8 kişi.
Yunan tili
Yunan tili (yunanca ελληνική γλώσσα) - bir tildir, Yunanistan ve Qıbrız Cumhuriyetiniñ resmiy tili.
Kuteynıkove
MY undefined Kuteynıkove (Кутейникове) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 767 kişi (2011 senesi).
Küçük Qıyat
Küçük Qıyat (Кріпке, Кучук-Кият, Крепкое, Кучук-Кыят) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 384 kişi (2001 senesi).
492
492 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Glınsk (Kalınivka rayonı)
MY undefined Glınsk (Глинськ) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kalınivka rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 471 kişi.
Malosilka
MY undefined Malosilka (Малосілка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 774 kişi.
Bezanson
MY undefined Bezanson (Besançon) - kündoğuş Frenkistanda iri bir şeer, Franş-Konte (Franche-Comte) regionı ve Du (Doubs) departamentiniñ merkezi.
Azavad
Azavad, resmiy adı Azavad Mustaqil Devleti (ⴰⵣⴰⵓⴷ, دولة أزواد المستقلة, État indépendant de l'Azawad) — şimaliy Afrikadada tanılmağan bir memelekettir. 2012 s. aprelniñ 6-sında Azavad milliy azatlıq areketi Azavadnıñ Maliden mustaqillgini ilân etti.
Mininskaya (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Mininskaya (Мининская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
1472
1472 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Verhnâçka
MY undefined Verhnâçka (Верхнячка) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 058 kişi.
2010
XX asır | XXI asır | XXII asır
2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014
Doğumlar
1 oktabr - Yiğit Borongü - Şazide ve İbrahim Borongü*nün oğlı - Varisinin qorumacısunun oğlı
Aulı
MY undefined Aulı (Аули) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 345 kişi (2001 senesi).
2005
XX asır | XXI asır | XXII asır
Doğumlar
2005 - Arefi Erram (Arab oyuncı)
493
493 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Mirominskaya
MY undefined Mirominskaya (Мироминская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 32 kişi.
Qaragöz
Qaragöz (Первомайське, Караґоз, Первомайское, Карагоз) – Qırımnıñ İslâm Terek rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 3 510 kişi.
494
494 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Zapadnıy (Adıgeya)
MY undefined Zapadnıy (Западный; Къохьапӏэ) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Maykop şeer bölgesinda bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 3418 kişi.
Lübomırka (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Lübomırka (Любомирка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 10 kişi.
Zelönaya Niva
Zelönaya Niva (Зелена Нива, Зелёная Нива) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 742 kişi (2001 senesi).
Tuzlı
Tuzlı (Михайлівка, Тузли, Михайловка, Тузлы) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 510 kişi (2007 senesi).
Kökköz
Kökköz (Соколине, Коккоз, Соколиное, Коккоз) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 396 kişi (2001 senesi).
1474
1474 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
495
495 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Stepanovka (Aurgazı rayonı)
MY undefined Stepanovka (Степановка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 381 kişi.
Leonivka (Krıjopil rayonı)
MY undefined Leonivka (Леонівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 284 kişi.
1475
1475 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Voronivtsi (Murovani Kurılivtsi rayonı)
MY undefined Voronivtsi (Воронівці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 252 kişi.
Mihaylovka (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Mihaylovka (Михайловка) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 19 kişi.
Kosinov (Adıgeya)
MY undefined Kosinov (Косинов; Косинов) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Maykop şeer bölgesinda bir hutor. Ealisiniñ sayısı 312 kişi.
Mırne (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Mırne (Мирне) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 264 kişi.
1476
1476 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
496
496 senesi — V asırnıñ bir senesi.
İngliz tili
İngliz tili (öz adı -{English}-) – bir german tilidir. Büyük Britaniya, Kanada, Amerika Qoşma Ştatları ve daa 53 memleketniñ resmiy tili.
Mariya (Lugansk vilâyeti)
MY undefined Mariya (Марія) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1083 kişi (2011 senesi).
Zaliznıçne (Dnipropetrovsk vilâyeti)
MY undefined Zaliznıçne (Залізничне) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 676 kişi (2001 senesi).
Boğdan Hmelnıtskıy
Boğdan Mıhaylovıç Hmelnıtskıy (Богдан Михайлович Хмельницький; 1596 — 1657) — belli Ukraina getmanı (1648 — 1657). Ukraina qazaqlarınıñ Lehistanğa qarşı azatlıq cenkiniñ başında edi. Bu areketlerde Qırım hanı III İslâm Geray, Hmelnıtskıyge yardım etken edi.
Devaloka
Devaloka - İnduizm dininde Devalar yaşap turğan yeridir.
Kozâtın rayonı
Kozâtın rayonı (Козятинський район) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir rayondır.
Meskün yerleri
Şeer:
Şeer şeklinde qasabalar:
Köyler:
Qasabalar:
Bar rayonı
Bar rayonı (Барський район) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir rayondır.
Meskün yerleri
Şeer:
Şeer şeklinde qasaba:
Köyler:
Kaniv
MY undefined Kaniv (Канів) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer. Kaniv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 26 426 kişi (2005 senesi).
Bar rayonı
Meskün yerleri
Qasabalar:
Vısoka Greblâ
MY undefined Vısoka Greblâ (Висока Гребля) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 559 kişi.
Voinka
Voinka (Воїнка, Воинка) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 4 392 kişi (2001 senesi).
Huañ Sânfan
Huañ Sânfan (çince :黄現璠/黄现璠, pinyin:-{Huáng Xiànfán}-; 1899 noyabr 13 - 1982 yanvar 18) - çinli tarihçı ve antropolog.
Tercimeial
Huañ Sânfan 1899 senesi Qusi şeerinde (şimdiki Guañsi), fuqare bir ailede doğdı. İlk mektepke Quside başladı. Fusuide hususiy mektep olğan "Quli Mektep". 1920-de diplom aldı ve babası da muallimlik yapqan Qusi mektebine tayin oldı. Qusi 1,5 sene muallimlik yasadı. 1922-de imtiannen Nanning Muallim Mektebine kirdi ve 1926-de diplom aldı. 1926-da Pekin Muallim Universiteti Tarihiy Coğrafiya Fakulteti Hititologiya bölügine kirdi ve 1935-te diplom aldı. 1935-te Tokio Universiteti Tarihiy Fakultetine kirdi ve 1937-de diplom aldı.
1938 senesi Guañsi universitetiniñ şarqşınaslıq bölügine işke kirdi. 1941 senesinden repressiyağa oğramasına qadar Sun Yatsen universitetinde çalıştı. 1953 senesine qadar bu fakultte Çin ve Zhuang tarihından dersler berdi. Aynı sene Guañsi Muallim Universiteti Tarihı Professorı içün çağırıldı (1954-1982). 1982 senesi yanvar 18 künü Huañ Sânfan Guañsi Guilin şeerinde vefat etti.
Ayaka Nanase
-{H|crh-latn: Ayaka Nanase; crh-cyrl: Аяка Нанасэ}- Ayaka Nanase (七瀬彩夏, 1994 s. iyül 11) — yaponiyalı seslendirici aktrisa.
Subhangulovo
MY undefined Subhangulovo (Субхангулово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 93 kişi.
497
497 senesi — V asırnıñ bir senesi.
1477
1477 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Berezanka
MY undefined Berezanka (Березанка) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Berezanka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4 118 kişi (2011 senesi).
Çenstohova
MY undefined Çenstohova (Częstochowa, Tschenstochau, צ'נסטוחובה, Ченстохова) - Lehistanda bir şeer.
Troyitsko-Hartsızk
MY undefined Troyitsko-Hartsızk (Троїцько-Харцизьк) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1048 kişi (2011 senesi).
Dumenkı
MY undefined Dumenkı (Думенки) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 485 kişi.
Mihalövskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Mihalövskaya (Михалёвская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 kişi.
Soñ Hayun
Soñ Hayun (송하윤, 1986 s. dekabr 2 doğ.) — Cenübiy Koreyalı bir aktrisa.
Kustın (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Kustın (Кустин) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 176 kişi.
1478
1478 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
498
498 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Çeslav Tsentkyeviç
Çeslav Tsentkyeviç (Czesław Centkiewicz; 18.10.1904-10.07.1996) - Lehistanlı seyaatçı ve şairdir.
Podgornıy (Maykop)
MY undefined Podgornıy (Подгорный; Къушъхьэ лъачI) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Maykop şeer bölgesinda bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 741 kişi.
Vaşington (şeer)
MY border Vaşington (Washington) – Amerika Qoşma Ştatlarınıñ paytahtı.
Miheyevskaya (Velsk rayonı)
MY undefined Miheyevskaya (Михеевская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 11 kişi.
Donetsk
MY undefined
Donetsk (Донецьк) — Ukrainada bir şeerdir, Donetsk vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 988 000 (2008 senesi).
Çervonoye
Çervonoye (Червоне, Червонное) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 214 kişi (2001 senesi).
1479
1479 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Çerkaske (Dnipropetrovsk vilâyeti)
MY undefined Çerkaske (Черкаське) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 046 kişi (2001 senesi).
499
499 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Voynaşivka
MY undefined Voynaşivka (Войнашівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Bar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 556 kişi.
Zvenığorodka
MY undefined Zvenığorodka (Звенигородка) — Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer. Zvenığorodka rayonıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 18 824 kişi (2007 senesi).
İstoçnoye
İstoçnoye (Істочне, Источное) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 039 kişi (2001 senesi).
I Meñli Geray
thumb|180px|right|I Meñli Geray (ortada) üyken oğlu [[qalğa Mehmed Geray (solda) Osmanlı padişası Sultan II Beyazıd (oñda)]]
Tercemial
I Meñli Geray, mustaqil Qırım hanlığına temel qoyğan I Hacı Geraynıñ sekiz balasından altıncısı edi. I Hacı Geray han 1466 senesi ölgen soñ, 12 yıl fetret devri denilgen onıñ balaları arasında devam etken taht qavğaları oldı. Bularnıñ çoqusı Nur Devletnen I Meñli Geray arasında edi. Fetret vaqtında Nur Devlet dört kere, Meñli Geray ise üç kere han oldı. Meñli Geraynıñ üç kerede tekmil saltanatı 44 yıl yekün tuta.
I Hacı Geray handan soñ ekinci oğlu Nur Devlet han oldı. Qırımda akimiyet içün onıñ qardaşı Meñli Geray küreşmege başladı, 1467 senesinde üç ay hanlıq Meñli Gerayğa keçti. Amma ğalebe birden qazanıp olamadı, ve Kefege qaçtı. Anda Cenevizler oña yardım ettiler, oñdan da ğayrı, eñ müim olğanı, o Qırımdaki mırzalarnen kelişti, Qırım sülâleleriniñ ve beyleriniñ yardımına esaslandı.
Altın Ordu kibi Qırım hanlığınıñ da eñ büyük meselesi mırzalarnıñ (yani asılzade sülâle reisleri) devletniñ aqiqiy saibi olğanlarından doğa edi. Mırzalar arasındaki küreşler, bu sülâlelerniñ bir-birlerine qarşı toplaşıp, ya da qomşu memleketlernen añlaşıp hanlıqta qolaylıqnen bir iç cenkke sebep ola edi. I Meñli Geray Şirin sülâlesi reisi Eminek mırza ve Cenevizlerniñ yardımınen 1468-de ekinci kere han oldı. Nur Devlet Şimaliy Kavkazğa qaçtı. Anda o Osmanlılarnen bağ tutıp, olarnıñ yardımınen tahtnı qaytaracaq oldı. Amma neticede o Cenevizlerniñ esiri oldı.
1475-de Eminek mırza, Cenevizlerinde fitnelemesi neticesine Osmanlılarnen añlaşqanı sebebinden mevzisinden uzaqlaştırılğan vaqıtta mırzalarnı ve sülâlelerni etrafında toplap, isyan etti. Meñli Geraynı qaçmağa mecbur etti, onıñ yerine evelâ qardaşı Ayder, bir qaç ay soñra da kene Nur Devlet han oldı. Meñli Giray Cenevizlerge sığındı, olar Nur Devletnen añlaşıp, onı apis tuttılar. Bir vaqıt soñra Nur Devletnen araları bozulğan Eminek mırza, Cenevizlerge qarşı Osmanlı padişasına muracaat etti. Fatih Sultan Mehmed, bunı fırsat sayıp, Gedik Ahmed paşanı quvetli bir flotnen acele Qırımğa yiberdi. Kefenen Qırım yalılarında Cenevizlerniñ tastamam limanlarını zapt ettirdi. Gedik Ahmed Paşa tarafından apisten çıqarılğan Meñli Geray bir añlaşma yaptı ve Osmanlılarnıñ tabiligini qabul etti.
1476-da Altın Ordu hanı Seyyid Ahmed Qırımnı istilâ etti. Meñli Geray Qırq Yerge (şimdiki Çufut Qale) sığındı. Altın Ordu hanı, Canibek adında bir valisini taşlap, memleketine qaytqan olsa da, bu sefer Nur Devlet Osmanlı imayesinde Qırım hanlığını elge keçirdi. Meñli Geray İstanbulğa ketirilip, apis tutuldı. Bir vaqıt soñra Qırım sülâlelerniñ başı Eminek mırza, Nur Devlet hanğa qarşı qarğaşalıqlar çıqarıp, padişadan Meñli Geraynıñ yiberilmesini istedi. 1478-de Meñli Geray İstanbuldan yiberilgen ilk han sıfatınen Qırım tahtına kene keldi. Meñli Geraynıñ bu üçünci saltanatı (1478-1514) sırasında Qırım hanlığı sağlam bir şekilde qurdı.
Meñli Geray hanlıqta evelâ nizamnı ğayrıdan tiklegen soñ, 1484-de Osmanlı padişası II Beyazıdnıñ Aqkerman seferine 50 000 Qırım atlısınen qoşulıp Qırım Hanlığını ilk kere Osmanlılarnıñ fetih areketine qattı. Aqkerman seferi neticesinde Tuna özeni boyunda zapt etkenleri Balta, Tombasar, Qavşan qasabalarınen etrafı Qırım Hanlığına berildi.
1485 senesi I Meñli Geray Qazan hanı İbraimniñ tul apayı Nur Sultannen evlene. Bu evlenmeden em Qırım, em de Qazan veliahdı Sahib Geray (1501-1551) doğdı. Onıñnen beraber Qırımğa Manğıt ve Secevüt qabileleri kirip keldiler ve şimdiki Canköyden biraz künbatı taraftaki topraqlarğa yerleştiler.
1474 senesinde Moskva knâzı III İvan ile Qırım hanı Meñli Geray arasında ittifaq antlaşması imzalandı. Qırım ve Rus ordularınıñ ortaqlaşa askeri areketleri neticesinde Rus knâzlığı Altın Ordunıñ vasallığından qurtuldı. 1491 senesi Meñli Geray Altın Ordunı Özü ve Don özenleriniñ aşasından 60 biñ asker yardımınen sıqıp çıqardı ve Qara Kermen qalesini qurdurdı. 1502 senesi, iyün 28-de I Meñli Geray Altın Ordunıñ hanı Şeyh Ahmedni tar-mar etti. Bu ğalebeler sayesinde Qırım Hanlığı Özü ile Edil özenleri arasında topraqlarnı öz kontroli altına aldı. Qırım Hanlığınıñ meydanğa kelüvi yekünlendi. Ortaq duşmanları (Altın Ordu) bozğunğa oğratılgandan soñ müteffik olğan Qırım ve Moskva arasındaki munasebetler yavaş-yavaş kerginleşmege başladı. Rusiye mınavı Hanlıqlar üstündeki tazıyıqnı bundan soñ, daa çoq arttırdı. Meñli Geray han, ögey oğlu Abdüllâtifni Qazan hanı tayinledi. Bir vaqıt soñra Qazan halqı Rus knâzı III İvanğa muracaat etti. Abdüllâtif hannıñ yaramay idaresinden şikâyet etip tahttan qaytarılmasını istedi. Abdüllâtif han vazifesinden alınıp yerine qardaşı Muhammed Emin ketirildi. Meñli Geray han, knâz III İvanğa sert bir mektüp yazdı. Qırım Hanlığınen Rusiyeniñ arası açıldı. Mınavı kerginlik, III İvannıñ ölüminden soñ yerine keçken İV Vasiliy vaqtında yoq oldı, dostluq munasebeti yañıdan quruldı. Meñli Geray hannıñ apayı Nur Sultan bike, oğlu Abdüllâtifni körmek içün, Meñli Geray handan olğan oğlu Sahib Giray ve üç elçinen beraber, 1508 senesinde Moskvağa ketti. Anda bir ay qaldı. Qazanğa han tayinlengen diger oğlu Muhammed Emin hannı Qazanda ziyaret etti. Qayta ekende, Rus çarınıñ sarayında altı ay musafir qaldı.
Meñli Geray han 1511-de Lehistan qıralınen ittifaq añlaşması yaptı. Belarus ve Ukraina üstündeki akimiyet iddasından, Lehistan lehine vazgeçti. Lehistan, Qırım Hanlığına senede 15 000 altın bergi berüvni qabul etti. Bu vaqıtta Osmanlı Devletinde Sultan II Beyazıdnıñ oğlu şehzade Selim (Yavuz Sultan Selim), ağası şehzade Ahmednen veliahtlıq sebebinen cenkke tutuşqan edi. Sultan, balaban oğlunıñ tarafını tutqanı içün, şehzade Selim yeñildi. Qırımğa qaçıp qaynatası Meñli Geray hanğa sığındı. (Eñ yayılğan rivayetke köre Yavuz Sultan Selim hannıñ apayı Ayşe Havsa sultan Meñli Geray hannıñ qızı ola. Ondan olğan oğlu Qanuniy Sultan Suleyman handa uzun zaman Kefe sancağında qaldı.) Vaziyetten haberi olğan şehzade Ahmed, Meñli Geray hanğa bir mektüp yiberip, özüne sığınğan qardaşı şehzade Selimni apis eterse, Kefeni ve Qırımnıñ yaqınlarındaki müim bazı qalelerni Qırım Hanlığına taşlaycağını bildirdi. Meñli Geray han, mektüpni ketirgen elçige şu cevapnı berdi “Memleketimizge, şerefli bir zadekânnıñ oğlu keldi. Sebep ve maqsadıñıznı añlap olamadım. Rumelige ketmege istese, biz buña niçün ve nasıl mani ola bilemiz? Apis istemek de qardaşlıqqa sığmaz.” Şehzade Selim daa soñra Meñli Geray hannıñ oğlu Saadet Geraynıñ refaqatinde ve qorumasında Rumelige keçirildi.
Meñli Geray Han; aqıllı, siyasiy körüşleri isabetli bir han edi. Aynı zamanda şair edi. Qıpçaq şivesinde yazğan şiirleri bar edi. Bağçasaraydaki Hansaraynı yasatmadan evel Zıncırlı Medreseni yasattı. Bu onıñ ilimge ve medeniyetke olğan sayğısını kösterdi. Bu medresede ders berecek müderrislerniñ ve oquycaq talebelerniñ keçimlerini qarşılamaq içün keliri yüksek topraq vaqıf etti. Olacaq medreseniñ temelini qoyğanda, han, yerni qaza edi, er kesnen beraber taş taşıy edi, bina azır olğanda ise o, medreseniñ qapılarında balaban zıncırnı asmaqnı emir etti. Medreseniñ tantanalı açıluvında han ayttı: “Aqıl adamnı alicenap ete, aqıl kemalatnıñ yolu ise ilimnen bağlı… ilimni ürmet etmegen, han olsun ya da padişa, o bir şey temelli etip olamaz, erte ya da keç onı namussızlıq yeter. Men bu qapılarda zıncırnı asmağa emir etim, bu qapıdan kirgen er insan, kim de olsa, bu ilim mabedine kirip öz başını ilim ögünde egsin”. Ve han başını egip, birinci medresege kirdi. Qapı üstünde ise şimdi de, arap tilinde yazı saqlandı: “Bu oquv yurtu Allah yardımı ile Meñli Geray han, Hacı Geray hannıñ oğlu, qurmağa emir etti. Allah onıñ hanlığını asır soñunace devam etsin, icriy 906 s.” Meñli Geray han, 1515 senesinde vefat etti. Yasatqan Zıncırlı Medrese qatındaki dürbesinde topraqqa berildi.
Suv
Suv (-{H2O}-, digidrogen oksidi) - şeffaf, qoqusı olmağan, 0° -{C}- araretinde buzlağan, 100° -{C}- araretinde qaynağan (760 künesuv direginiñ mm basımında) tüssüz şingenlik. Suvnıñ tığızlığı 1,00 g/sm3 (4° -{C}-), az bir sıcaq keçiriciligi bar, elektrik ceryannı keçirmey desek ola. Suv insan ayatınıñ er bir saasında qullanılıp tura.
Suv/su — bir ortaq türk sözü, yani türk tillerinden er birinde qullanılğan sözdir.
Suleymanovo (Aurgazı rayonı)
MY undefined Suleymanovo (Сулейманово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 34 kişi.
Yağmurça
Yağmurça (Фонтани, Ягмурча, Фонтаны, Ягмурча) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 885 kişi (2001 senesi).
Staromıhaylivka
MY undefined Staromıhaylivka (Старомихайлівка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 411 kişi (2013 senesi).
1480
1480 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Kaçanivka (Hmilnık rayonı)
MY undefined Kaçanivka (Качанівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 337 kişi.
Azot
Azot (-{N2}-) - avanıñ beşte dörtüni teşkil etken ve renki, qoqusı, dadı olmağan himiyeviy element.
Mokşenskaya
MY undefined Mokşenskaya (Мокшенская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 kişi.
500
500 senesi — V asırnıñ bir senesi.
Qaymaqtaş
Qaymaqtaş ya da alebastr (-{2CaSO4•H2O}-) - beyaz gigroskopik toz, gipsniñ bir çeşiti.
Amalgama
-{crh-latn:Amalgama; crh-cyrl:Амальгама}- - madenlerniñ künesuvlı irintisi.
1481
1481 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Beşiktaş sport klubu
Beşiktaş (Beşiktaş Jimnastik Kulübü) - Türkiyeniñ bir sport klubu. 1903 senesi İstanbulda qurulğandır. Qurucıları Mehmet Şamil ve Hüseyin Bereketdir. İlk prezidenti M. Şamil Osmanoğludur. Renkleri qara-beyazdır. Şimdiki prezidenti Yıldırım Demirörendir. Stadionı, İnönü Stadionıdır.
Bilânı (Murovani Kurılivtsi rayonı)
MY undefined Bilânı (Біляни) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 265 kişi.
Ammiak
Ammiak (-{NH3}-) - keskin boğucı qoqusı olğan tüssüz gaz.
501
501 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Çortomlık
MY undefined Çortomlık (Чортомлик) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1368 kişi (2011 senesi).
Knâja Krınıtsâ (Krıjopil rayonı)
MY undefined Knâja Krınıtsâ (Княжа Криниця) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 360 kişi.
Sultanmuratovo
MY undefined Sultanmuratovo (Султанмуратово) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 706 kişi.
Nova Oleksandrivka (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Nova Oleksandrivka (Нова Олександрівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 52 kişi.
Nadruçevskaya
MY undefined Nadruçevskaya (Надручевская) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Velsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 8 kişi.
502
502 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Novovorontsovka
MY undefined Novovorontsovka (Нововоронцовка) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Novovorontsovka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 549 kişi.
Rodnikovıy (Adıgeya)
MY undefined Rodnikovıy (Родниковый; Псынэкӏэчъ) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Maykop şeer bölgesinda bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1247 kişi.
1483
1483 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Brıgıdivka
MY undefined Brıgıdivka (Бригидівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Bar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 213 kişi.
Yalan Tuş
Yalan Tuş (Братське, Ялан-Туш, Братское, Ялан-Туш) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 160 kişi (2001 senesi).
Vovçoyarivka
MY undefined Vovçoyarivka (Вовчоярівка) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 878 kişi (2011 senesi).
Babanka
MY undefined Babanka (Бабанка) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 541 kişi.
Ozadivka
MY undefined Ozadivka (Озадівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1020 kişi.
Yaqub Şakir-Ali
Yaqub Şakir-Ali (1890-1930) - qırımtatar şairi. 1890 s. Bağçasarayda doğdı. Babası da şair edi. Bağçasaraydaki orta mektepni bitirgen soñ, 1905 senesinde Terciman gazetasında çalışmağa başladı. 1916 senesinden vefatına qadar deñişik yerlerde muallimlik yasadı.
İlk şiirleri Terciman gazetasında çalışa ekende neşir etilgen şairniñ, 1917 senesinde “Duyğularım” adında şiir kitabı basıldı.
“Oqu Yaz” (1915), “Mektep ve Milliy Til” (1916) kibi bazı şiirleri, oquvnıñ, talim-terbiyeniñ müim olğanını, ealini caillikten qurtarma maqsadını köstere. Bazı şiirlerinde perişanlıq, boş-boğazlıq kibi cemaatnen alâqalı mevzularnı işlegendir. “Qış” (1914), “Tañ” (1917) “Deñiz ile yel”, (1917) kibi manzumelerinde tabiat adiseleri işlengendir.
Lüblâna
MY undefined Lüblâna (Ljubljana) - Sloveniyanıñ paytahtı.
Velıka Oleksandrivka
MY undefined Velıka Oleksandrivka (Велика Олександрівка) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Velıka Oleksandrivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 966 kişi (2011 senesi).
Galaykivtsi
MY undefined Galaykivtsi (Галайківці) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Murovani Kurılivtsi rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 916 kişi.
Niue
Niue (niuece: -{Niuē}-, Niue) - Tınç okeanda Yañı Zelandiyanen serbest birlikte olğan bir devlettir.
May'n
-{H|May'n}- Mei Nakabayasi(中林 芽依, 1989 oktâbr 21) — yaponiyalı yırcı.
503
503 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Brovarı
MY undefined Brovarı (Бровари) - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Brovarı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 92 500 kişi (2007 senesi).
Severnıy (Adıgeya)
MY undefined Severnıy (Северный; Темыр) - Rusiyenıñ Adıgeya cumhuriyetinde Maykop şeer bölgesinda bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1246 kişi.
1485
1485 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Turbiv
MY undefined Turbiv (Турбів) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 7013 kişi.
Qoçqar Eli
Qoçqar Eli (Брянське, Кочкар-Елі, Брянское, Кочкар-Эли) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 902 kişi (2001 senesi).
Talnik (Aurgazı rayonı)
MY undefined Talnik (Тальник) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Aurgazı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 33 kişi.
1484
1484 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Krınıçkı (Krıjopil rayonı)
MY undefined Krınıçkı (Кринички) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Krıjopil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 200 kişi.
Borşçi (Bar rayonı)
MY undefined Borşçi (Борщі) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Bar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 89 kişi.
Sadove (Kozâtın rayonı)
MY undefined Sadove (Садове) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Kozâtın rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 258 kişi.
Prıberejne
MY undefined Prıberejne (Прибережне) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 155 kişi (2013 senesi).
504
504 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Kuşelivka
MY undefined Kuşelivka (Кушелівка) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 395 kişi.
1486
1486 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
Agnes Çou
Agnes Çou Tiñ (qıtayca: 周庭, 1996 s. dekabr 3 doğ.) — qıtaylı demokratiya faali.
İlarionove
MY undefined İlarionove (Іларіонове) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 8 495 kişi (2001 senesi).
Porpaç
Porpaç (Ячмінне, Порпач, Ячменное, Порпач) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 162 kişi (2001 senesi).
Kurahove
MY undefined Kurahove (Курахове) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 20 224 kişi (2011 senesi).
1487
1487 senesi — XV asırnıñ bir senesi.
505
505 senesi — VI asırnıñ bir senesi.
Can Saqal Manğıt
Can Saqal Manğıt (Полтавське, Джан-Сакал-Мангит, Полтавское, Джан-Сакал-Мангыт) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 523 kişi (2001 senesi).
Obuhivka (Berdıçiv rayonı)
MY undefined Obuhivka (Обухівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Berdıçiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 325 kişi.
Golodkı (Hmilnık rayonı)
MY undefined Golodkı (Голодьки) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Hmilnık rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 952 kişi.
Migel Servantes
Migel de Servantes Saavedra (Miguel de Cervantes Saavedra) - dünyaca meşur ispan yazıcısı. thumb|right|Migel de Servantes Saavedra Migel de Servantes 1547 senesi Madridden pek uzaq olmağan, Alkala de Enares adlı şeerçikte doğdı. Servantes soyadı İspaniyanıñ bütün köşelerine cayrağan ve beş asırlıq rıtsarlıq devrine malik olğan bir soyadı edi. Tarih alimi Bu qoranta 500 yıllıq bir devir içinde İspaniya tarihınıñ saifelerinde o qadar şan şüret ile sarılı edi ki, Avropanıñ eñ belli soyadlarına bile Servantesniñ neslini künlemege esas yoq edi - dey.
Buña baqmadan XVI asırda, onıñ parlaq devri keçken, yazıcınıñ babası, sumelegen ispan zadekânlarğa mensüp olğan edi. Yazıcınıñ qartbabası advokat, babası ise qorantasını zar-zornen keçindirgen az melekeli ekim edi. Şay olsa da Servantesniñ, qorantasında eski rıtsar ananeleri ölmegen edi. Bundan sebep Don Kihot yaratıcısınıñ sabiylik ve gençlik seneleri, bir taraftan qorantanıñ maddiy sıqıluvından doğğan aqiqiy iz, diger taraftan qartbabalarınıñ nesil ğururlığı duyğuları doğurğan şanı, şüreti, cenkâverlikleri aqqındaki hatıraları ile eki yaqlı tesir altında aqmaqta edi.
Servantesniñ balalıq ve gençlik devri aqqında pek az malümat bar. Lâkin onıñ bu devrini harakterize etmek içün pek kiçik yaşlarında onıñ şiir sevgeni, ve özü aytqanı kibi, oqumaq içün soqaqtan yırtıq kâğıt parçaları toplağanını qayd etip olamız. Servantesniñ, bilgisi aqqında da doğru malümat yoq. Alkalada olğan universitetniñ qapıları onıñ içün qapalı edi. Zenginleşken tuccarlar öz balalarını mekteplerge yollağanda, Saavedra qorantasınıñ oğlu bu seadetten de marum edi. Bazı bir delillerge köre, üküm etkende, Servantes başta Madridniñ orta derece mektebinde oquğan (olar 1565 yahut 1566 senesi Alkaladan Madridge köçip kelgenler) soñra eki senesini uquq fenlerinen oğraşıp Salamanka universitetinde keçirgen. Lâkin o, orta derece mektepni ve universitetni tedriciy sürette keçmese de, eserlerinden de belli olğanı kibi keniş bilgige saip edi.