cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qırım Hanlığı
Osmanlı devletinen munasebetleri
Qırım Hanlığı Osmanlı Devletiniñ vassalı iç bir vaqıt olmadı. Qırım ve Türkiye ittifaqdaş eki devlet edi. Onıñnen beraber Osmanlı padişaları İslâm halifesi olğanı içün Qırım hanlarına tesir etip olğanlar. Lâkin Osmanlı padişaları Qırım hanlarından farqlı olaraq Cengiziy (Cengiz han nesli) olmağanı içün hanlar osmanlılarğa boysunmadılar.
Qırım — Moskoviya (Rusiye) cenkleri
Başta (ortaq duşmanı olğan Büyük Orduğa qarşı küreşkenleri içün) Moskoviya Qırımnıñ eñ yahşı ittifaqdaşı olğan edi. Soñra ise Qırım ve Moskoviya (Rusiye) sıq-sıq cenkleşti.
Ukrainağa yardım etüv
Ukraina getmanı Bogdan Hmelnitskiy Lehistan (Köral) devletinen cenkleşkende inayetini sorap Qırım hanına mektüp yazğan edi. O zaman Qırım hanı olğan III İslâm Geray red etmedi. İslâm Geraynıñ sayesinde Hmelnitskiy ğalip çıqtı. 1654 senesi Pereyaslav radası oldı, ve Özü qazaqlarınıñ isteginen Ukraina Rusiyege qoşuldı, soñra ise Rusiye ve Lehistan tarafından ekige bölündi.
Zemin
thumb|250px|1736 s. eski bir haritası Feldmarşal Minihniñ reberliginde rus ordusınıñ basqanından evel, osmanlı padişası Qırım hanı I Qaplan Geraynı osmanlı ordusına yardım etsin dep Acemistanğa çağırdı. Qaplan Geray padişağa Rusiye ordunıñ Qırımda olmağanından faydalanıp istilâ ete bilcegibi yazdı. Lâkin aynı zamanda İslâm halifesi de olğan padişa Qaplan Geraynıñ Acemistanğa ketmesini çoq talap etti ve Qaplan Geray padişanıñ teklifni qabul etmege mecbur oldı.
1783 s. Rusiye İmperiyasınıñ Qırımnı zapt etkeni
1782 senesi Şahin Geray eñ ağır vaqıtta ekinci kere Qırım tahtına çıqtı. Rusiye 1783 senesi Qırım Hanlığını zapt etti, amma soñki han tahtını terk etmeyip Qırımda rus saiplik aqqını tanımadı. Şahin Geraynıñ tahtını terk etkenini isbatlağan iç bir vesiqa yoq.
Tarihını yañıdan yazılması
Qırım Hanlığını zapt etken soñ, Klüçevskiy, Karamzin, Solovyov kibi rus tarihçıları Qırım Hanlığını "aydut devleti" olaraq köstermek içün tarihını yañıdan yazmağa başladılar. 1944 s. olğan qırımtatar sürgünliginden soñ bu esnas daa intensiv oldı.
Rize (il)
Rize - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Ruanda
Ruanda - Afrikada bir memleket.
Kirikeyevo
MY undefined Kirikeyevo (Кирикеево) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 310 kişi.
Qırımçaq dini
Qırımçaq dini - yeudiylik yani iudaizmdir.
Romaniya
Romaniya yada diger yazuv şekli Romanya (România) – cenübiy-şarqiy Avropada ve Balqan yarımadasında bir memleket.
Qırımçaq dini
Zemaneviy tarihçılarnıñ fikrine köre, qırımçaqlar yeudiy dinine mensüp. Bir çoq dua, diniy kitap çeşit müellifler tarafından ibrani tilinden qırımçaq tiline tercime etilgen edi. Aynı zamanda bazı diniy metinlerde Tañrı inançınıñ unsurları rastkele.
Rayon
Rayon - Ukraina, Rusiye ve daa bir qaç sabıq ŞSCB memleketlerinde ekinci seviyedeki bir memuriy birlem. Qırımda 14 rayon bar.
Levali
MY undefined Levali (Левали) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 314 kişi.
Kurgaşka
MY undefined Kurgaşka (Кургашка) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 13 kişi.
Yemilçıne rayonı
Yemilçıne rayonı (Ємільчинський район) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir rayondır.
Meskün yerleri
Şeer şeklinde qasabalar:
Köyler:
Krasnıy Muravey
MY undefined Krasnıy Muravey (Красный Муравей) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 41 kişi.
Krasnıy Pahar (Başqırtistan)
MY undefined Krasnıy Pahar (Красный Пахарь) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 130 kişi.
Yarensk
MY undefined Yarensk (Яренск) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde bir köy. Lena rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4441 kişi.
Maygaza
MY undefined Maygaza (Майгаза) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Belokatay rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 672 kişi.
Adamove
MY undefined Adamove (Адамове) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 67 kişi.
Rusiye
Rusiye, resmiy adı Rusiye Federatsiyası (Росси́я, Росси́йская Федера́ция) – şarqiy Avropa ve şimaliy Asiyada bulunğan bir memleket. Paytahtı Moskva şeeridir. Meydanlığı 17 098 246 km² ile dünyanıñ eñ büyük memleketidir.
Sakarya
Sakarya - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Rusiye gimni
Rusiye Federatsiyasınıñ devlet gimni (rusça: Государственный гимн Российской Федерации) - 2000 senesinde Rusiye gimni olaraq tasdıqlanğan türkü. Gimnniñ muzıkasını 1943 senesinde Aleksandr Aleksandrov yazdı. Sözleriniñ müellifi - Sergey Mihalkov.
Qırımçaq tili
XX asırnıñ başında Aqmescitte ve Qarasuvbazarda qırımçaq tilinde ders bergen 2 başlanğıç mektep açıldı. Qırım MŞSCde sovet ükümetiniñ ilk 10 yıllında qırımçaq balalarınıñ tuvğan tilinde tasil almaq içün başlanğıç mektepler açıldı. 1989 senesinden Aqmescitte çeşit yaşta olğan adamlarğa qırımçaq tilini ögretken mektep faaliyet köstermekte.
Aramey elifbesiniñ esasında qırımçaq yazılarınıñ peyda oluvı, dualarnıñ qadimiy yeudiy tilinden tercimesi lâzim olğanınen bağlı. XX asırnıñ ilk 10 yılında qırımçaq tilinden dersliklerde latin elifbesi qullanıla edi. 1936 senesinden soñra latin grafikası kiril elifbesine deñiştirildi.
Antonivka (Yemilçıne rayonı)
MY undefined Antonivka (Антонівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 106 kişi.
Rus tili
Rus tili (laqırdı tilinde urus tili, qazaq tili olaraq da belli; rusça русский язык) – şarqiy slavân gruppasından bir tildir, Rusiyeniñ resmiy tili. Şimdiki künde rus tili Rusiyeden ğayrı bir çoq sabıq ŞSCB memleketlerinde de qullanıla. 20-nci asırda siyasiy ceetten emiyetli tillerden birisi olaraq rusça, Birleşken Milletlerniñ de resmiy tilidir.
Hususiyetleri
Ukrain ve Belarus tilleri rusçağa eñ yaqın tillerdir. Ukraina ve Belarusnıñ şarqiy ve cenübiy rayonlarında da rusça laf etile. Rus tiliniñ peyda olmasında şarqiy slavân şivesi olğan Novgorod şivesiniñ büyük emiyeti olğanı sanıla. Rus tilinde ariflerni yımşatmaq ve qattılaştırmaq içün hususiy arifler bardır. Bular ь ve ъ arifleridir. Ь, ögüne kelgen arifniñ yımşamasına, ъ ise ögüne kelgen arifniñ qattılaşmasına yardımcı ola.
Coğrafiyalıq tarqaluvı
Rus tiliniñ eñ çoq qullanılğan memleketler Rusiye, Ukraina, Qazahistan ve Belarustır. Başqa sabıq Sovetler Birligi memleketlerinde de laf etile. Sovetler Birligi tarqalğanda çeşit rayonlardaki milletler öz tillerini qullanmağa siyaset keliştirseler de, rusçanıñ emiyeti alâ da bitmegendir. Resmiy olmağan yerlerde mekteplerde rus tili ögretile. Rusça söyleşken 750 000 İsrailli de bardır, bular Rusiyeden İsrailge köçken yeudilerdir.
Elifbe
Rusça 33 ariften meydanğa kelgen ve kiril elifbesiniñ rus tiline uyğunlaştırılğan türüni qullanıp yazıla.
Andriyevıçi
MY undefined Andriyevıçi (Андрієвичі) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 793 kişi.
San Marino
San Marino, resmiy adı San Marino Parlaq Cumhuriyeti (San Marino, Serenissima Repubblica di San Marino) – cenübiy Avropada Appenin yarımadasında kiçik bir devlet.
Samoa
Samoa, resmiy adı Samoa Mustaqil Devleti (samoaca -{Samoa, Malo Sa'oloto Tuto'atasi o Samoa}-; Samoa, Independent State of Samoa) - Okeaniyada memleket.
Qırımçaqlar
Qırımçaqlar (qırımçaqça къырымчахлар) - esasen Qırım topraqlarında yaşağan kiçik halqtır. Bu halqnıñ Qırımda peyda oluvınıñ tarihı ve devri asırlar terenligine dala. Bazı alimlerniñ fikrine köre, qırımçaqlar - 1492 s. Portugaliya ve İspaniyadan quvulğan ve Qırımda yerleşken yeudilerdir. Başta olar Kefede yerleşken, soñ ise Qırımnıñ başqa şeerlerine köçmege başlağanlar. Lâkin qırımçaqlarnıñ Qırımda peyda olması aqqında böyle nazariye da bellidir. Qırımçaqlar Qırımnıñ qadimiy ealisi esasında tahminen VI-VIII as. şekillengendir. Qırımçaqlar yeudi dinini küte. Til ve turmuşı ise türkiy halqlarnıñ tesirinde qalğan edi. Bundan ğayrı, qırımçaqlarnıñ inançlarında da türkiy unsurlarını rastketirmek mümküm, meselâ diniy metinlerde, ibadetlerde İlâhnıñ adı Teñri olaraq qullanıla edi.
Qırımçaqlarnıñ cemaatları Mangup, Çufut Qale ve Kezlevde buluna edi. Lâkin eñ büyük cemaat Qarasuvbazarda Qarasuv özenniñ sol yalısında edi. Bu yer "Qırımçaq tarafı" adlandırılğan edi. Bu topraqlarğa qırımçaqlar XV a. soñu - XVI a. başında Kefe ve Eski Qırımdan köçken edi.
Çar vesiqalarında "qırımçaqlar" adı 1859 s. peyda oldı. 1920-nci senelerde qırımçaqlar öz medeniy cemiyetlerini meydanga ketirdi, mektepler açtı. Sovet devrinde qırımçaqlar başqa halqlarnen qarışıp (assimilatsion) esnasında oğradı.
1989 s. berli qırımçaqlar Aqmescitte öz cemiyetini teşkil etip, til medeniyet ve sanatını yanıdan tiklep oğrunda faaliyet köstereler.
Apollonivka (Yemilçıne rayonı)
MY undefined Apollonivka (Аполлонівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 144 kişi.
San Tome ve Prinsipi
right|130px right|200px San Tome ve Prinsipi – Afrikada bir memleket.
Lena (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Lena (Лена) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Lena rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 458 kişi.
Vıyemkovo
MY undefined Vıyemkovo (Выемково) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Lena rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 kişi.
Pustoş (Lena rayonı)
MY undefined Pustoş (Пустошь) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Lena rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 7 kişi.
Leşukonskoye rayonı
Leşukonskoye rayonı (Лешуконский район) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde bir rayondır.
Şiyes (qasaba)
MY undefined Şiyes (Шиес) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Lena rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Qırımtatar tili
Qırımtatar tili (zemaneviy edebiyatta Qırım tili olaraq da belli ve halq arasında -{Tatar tĭlĭ}- (-{Tatar tili}-), -{Tatarşa}-, -{Kırım tatarşa}- adları da belli)   – qırımtatarlarnıñ tilidir, Altay til ailesindeki (gipoteza) türkiy tillerdeki qıpçaq gruppasından biri. Yazı tili latin ve kiril urufatlarınıñ esasındadır.
Demografiya
Sabıq ŞSCB territoriyasındaki qırımtatarca laf etkenlerniñ umumiy sayısı tahminen 350 biñ kişi, olardan 250 biñ kişi Qırımda otura. Bulğaristan ve Romaniyada — 30 biñge yaqın. Türkiyedeki qırımtatarca laf etkenlerniñ sayısı aqqında işançlı malümat yoq.
Şiveler
Qırımtatarlar üç -{crh-latn: subetnik; crh-cyrl: субэтник}- gruppasından er birisiniñ (tatlar, noğaylar ve yalıboylular) öz şivesi bar.
Tarih
thumb|left|Qırımtatar tiliniñ darqalması, 1930
Qırımtatarcanıñ üç şivesi esasen Orta asırlar devamında Qırımnıñ türkiy tillerde laf etken ealisiniñ qıpçaq ve oğuz lehçeleri esasında şekillendi. Qırımtatarcanıñ şiveleri aralarında büyük farq olğanı qırımtatar halqınıñ etnogenezi mürekkep olğanınen añlatıla (etnogenezde bir çoq türkiy ve türkiy olmağan halq iştirak etti).
Qırımtatar tiliniñ zemaneviy tarihı XIX asır soñunda meşur maarifçi İsmail Gaspralı faaliyeti ile başlandı. Qırım Rus İmperiyasi terkibine kirsetilgeninden berli qırımtatar medeniyeti bir asır tüşkün alda bulunmaqta edi. Gasprinskiy onıñ yañıdan yaratıluvına yardım etti. Aslında Gasprinskiy qırımtatar edebiy tilini yarattı. Şu tilniñ esası yalıboylu şivesi edi.
1928 senesi Qırımda ötkerilgen tilşınaslıq konferentsiyası orta yolaq şivesi esasında yañı edebiy til yaratmağa qarar çıqardı, çünki işbu şive tatlardan başqa em noğaylar, em de yalı boylular içün añlayışlıdır.
Tasnif meseleleri
Adeti üzre qırımtatar tilini qıpçaq-kuman gruppasına kirseteler. Aynı şu gruppağa qaraçay-balqar, qumıq ve qaray tilleri kireler. Faqat evel qayd etilgenine köre orta yolaq şivesi (edebiy tilniñ esası) qıpçaqnen oğuz tilleri arasındakidir, bu sebepten böyle tasnif o qadar korrekt degil.
Çöl şivesinde laf etkenlerniñ noğay halqından olğanı aytqanlar bar.
Urufat ve fonetika
1928 senesine qadar qırımtatar tili içün arap urufatı, 1928-den 1939 senesine qadar latin (“yañı türk elifbesi” (YTE), Yañalif olaraq belli), 1939 senesinden berli  — kiril urufatı qullanıldi. 1990 senelerinden berli 1997 senesi Qırım Yuqarı Şurası qararınen tasdıq etilgen latin urufatına yavaş-yavaş keçüv yapılmaqta. İşbu urufat 1930 seneleri qullanılğan urufattan farqlana, onıñ aslı – Q ile Ñ ilâve ariflerli türk urufatıdır. Şimdiki zamanda em kirill, em de latin urufatları qullanılalar. Şunı qayd etmek kerek ki, internette esasen latin urufatı işletile, faqat kitaplar, mecmualar ve ilâhre ekseriy allarda kirill urufatınen basıla.
Qırımtatar arap elifbesi
1928 senesinden evel qırımtatarlar arap elifbesinde esaslanğan osmanlı elifbesini qullandılar.
{{ar2
Pantıy
MY undefined Pantıy (Пантый) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Lena rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.
Samsun (il)
Samsun (Samsun) - Türkiye Cumhuriyetiniñ şimaliy qısmındaki bir il (vilâyet). Merkezi - Samsun şeeridir. Vilâyetniñ şimaliy tarafında Qara deñizge çıqışı bardır. Cenübinde Çorum, Amasya ve Tokat, şimal-ğarbında Sinop, şarqında ise Ordu vilâyetinen sıñırdaş ola. Samsun vilâyetinde merkez dail 15 ilçe (rayon) bar.
Sankt Peterburg
MY undefined Sankt Peterburg (Санкт-Петербу́рг) - Rusiyeniñ Moskvadan soñ eñ balaban şeeridir, Rusiye İmperiyasınıñ sabıq paytahtı. Tarihiy adları — 1703—1914 ss. Sankt Peterburg, 1914—1917 ss. — Petrograd, 1917—1991 ss. Leningrad.
Şeerler:
Qasabalar:
Urdoma
MY undefined Urdoma (Урдома) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Lena rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4068 kişi.
Baraşi
MY undefined Baraşi (Бараші) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 032 kişi.
Qırım Halq Cumhuriyeti
Qırım Halq Cumhuriyeti (قْرِیمْ خَلْقْ جُمْهُورِیَتِی) – 1917 senesi dekabr 26-da I Qırımtatar Qurultayında ilân etilgen bir cumhuriyettir. Aynı zamanda Müslüman bir Halq tarafından qurulğan birinci demokratik Cumhuriyettir.
Halqara vaziyet
thumb|right|320px|[[Qırımtatarlarnıñ toplaşuvı. Noman Çelebicihan kamerağa baqıp tura. Noman Çelebicihannıñ artında eki dane bir tüslü bayraq körmek mümkün]]
Osmanlı Devleti
Osmanlı Devletiniñ soñ eki yüz yılına baqqanımızda bir çoq vilâyetlerinde topraq coyğanını köremiz.
Avropalılarnıñ Osmanlığa “Hasta Adam” aytmaları, devletniñ ne qadar küçsüz olğanını köstere. Küçsüz olğanı içün Avropa Devletleri Osmanlı Devletini Almaniyanıñ tarafında I Cian Cenkine qoşulmağa mecbur ettiler.
Saq şeer şurası
Saq şeer şurası (Сакська міськрада, Сакский горсовет) – ğarbiy Qırımda bir regiondır. Region terkibinde tek bir şeer (Saq) bar.
Qırım Halq Cumhuriyeti
Osmanlı Devleti
1913 senesi. Osmanlı Devletinde, ükümetke kelgen İttihat ve Teraqqi Fırqası devlette yañılıqlar ve deñişiklikler ketire. Bu yañılıqlar şübesiz Qırımnıñ siyasiy ayatına da tesir etti. Qırımtatar talebelerniñ “Vatan Cemiyeti”, “Milliy Fırqa” kibi siyasiy areketler o künlerde quruldı.
Rusiye İmperiyası
I Cian Cenkinde ağır ğayıplar alğan Rusiyede muhalefet ayaqlana ve imperator II Nikolaynı tahttan çekeler. Ükümetke “Vaqtınca Ükümet” (Временное Правительство) keçe. Monarhiyadan vazgeçip, bütün zemaneviy dünyada olğanı kibi, Rusiye de deñişmege mecbur edi.
O vaqıtlarda Rusiye devletiniñ bir parçası olğan Qırım yarımadasında da ihtilâl yelleri esmege başlay.
İsmail Gasprinskiy, Noman Çelebicihan, Asan Sabri Ayvazov, Abdureşit Mediyev ve diger qırımtatar liderleri Sankt Peterburg, Moskva, Ades, Voronej şeerlerinde tasil alğanlarında, çalışqanlarında bu deñişikliklerden tesir etileler.
Ukraina
Rusiye İmperiyasınıñ bu qıyın zamanlarında, Ukraina topraqlarında milletçi sesler yükselmege başlay. 1917 senesi martta Ukrain milletçileriniñ başı sayılğan Mıhaylo Gruşevskiy Merkeziy Radanı toplay.
1917 senesi noyabr 7 (22)-de Rada mustaqil Ukraina Halq Cumhuriyetini ilân etti. Bu vaqia Rusiye topraqlarında yaşağan bütün azlıqlar içün bir misal olıp mucadelelerine yarıq tuttı.
Qırımda Vaziyet
Qırım o zamanlarda Rusiye İmperiyasınıñ içinde Tavrida Guberniyasınıñ (vilâyetniñ) bir parçası sayıla edi.
1917 senesi. Aprel 7 künü Aqmescitte “Bütünqırım Musulmanları Kongressi” toplandı. Bu toplaşuvğa Qırımnıñ çeşit şeer ve köylerinden 1500-den çoq kişi qatıldı. Kongresste eñ aktiv olğanlar Vatan Cemiyetinden Seyitcelil Hattat, Ablâkim İlmiy, Asan Sabri Ayvazov kibi milletçiler edi. Kongresste Qırım Musulmanları Merkeziy İcra Komiteti tayin etildi. Noman Çelebicihan komitetniñ reisi ve Qırım müftisi saylandı, Cafer Seydamet ise o küngece Rusiye Ükümetiniñ ellerinde olğan Vaqıf Komissiyasınıñ reisligine saylandı. Ekisi de o zaman Qırımda degil, cenkte ediler.
Bu vaqıtlarda er kesniñ aqlından keçken “Qırım Qırımlılarnıñdır!” fikri aydınlarımız tarafından cesürce aytılmağa başlandı.
1917 senesi oktâbrde Musulman İcra Komitetiniñ bir toplaşuvında Noman Çelebicihan Qırımnıñ kelecegini saylanması Qurultaynıñ toplanmasınen mümkün olacağını söyledi ve bu fikir qabul etilip Qurultaynıñ toplanması qararı alındı.
Qurultayğa 76 vekil saylandı. Olardan 24-dü Yalta uyezdinden, 19-ı Aqmescit uyezdinden, 16-sı Kefe uyezdinden, 11-i Kezlev uyezdinden ve Or Qapı uyezdinden 6 vekil. Vekillerniñ aralarında dört qadın: Şefiqa Gasprinskaya, Anife Bodaninskaya, İlhan Tohtar, Hatice Avcı da bar edi.
Qurultay
Bir çoq toplaşuvnıñ artından dekabr 26-da Qurultay Qırımtatar Esas Qanunını qabul etti. Eñ müim maddeleri:
mini|25px Rusça Vikitekada Qırım Halq Cumhuriyetiniñ Esas Qanunı bar
Qurultay bu yañılıqlarnıñ yalıñız demokratik bir devlette mümkün olacağını diqqatqa alıp, Qırım Halq Cumhuriyetini ilân etti.
Devlet Simvolları
Geray hanlarınıñ taraq tamğalı mavı bayrağı cumhuriyet bayrağı oldı. Noman Çelebicihannıñ “Ant Etkenmen” şiiri Milliy Gimn sayıldı.
Ordu
Cumhuriyetniñ ordusını, Rusiye İmperiyasınıñ ordusınıñ içinde olğan Qırım Süvari polku ve qırımtatar piyade askerleri teşkil etti.
Ükümet
Dekabr 28-de Qurultay Cumhuriyetniñ Ükümetini qurdı. Ükümet Reisi ve Adalet naziri - Noman Çelebicihan, Hariciye ve mudafaa işleri naziri - Cafer Seydamet, Maarif işleri naziri – Amet Özenbaşlı, Maliye ve vaqıf işleri naziri – Seyitcelil Hattat, Diyanet işleri naziri – Amet Şükri saylandı.
Cumhuriyetniñ soñu
Ukraina Radası Qurultay toplaşuvına hayırlama mektübini yolladı, Rusiyeniñ bolşevik ükümeti ise Qırımtatar qurultayını ve ükümetini tanımadı.
Rusiyede ükümetke kelgen bolşevikler yaş cumhuriyetni devirip yarımadada kommunist rejimini qurmaq istey ediler. Bunıñ içün Aqyarda toplanğan Arbiy İhtilal Komiteti Qara Deñiz flotunıñ gemilerini Aqyardan Kezlev, Yalta, Kefe, Keriç ve diger şeerlerge yollap Cumhuriyet askerlerinen qattı uruşmağa başladı.
Böyleliknen tarihta ilk Qırımtatar Cumhuriyeti yoq oldı.
Bastova Rudnâ
MY undefined Bastova Rudnâ (Бастова Рудня) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 287 kişi.
Leşukonskoye
MY undefined Leşukonskoye (Лешуконское) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde bir köy. Leşukonskoye rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4760 kişi.
Tırnaqsız
MY undefined Tırnaqsız (resmiy türkçe adı Sakarya) - Türkiyedeki Ankara iliniñ Polatlı ilçesine bağlı bir qırımtatar köyü.
Tırnaqsız, Türkiyeniñ paytahtı olğan Anqarağa 85 km, Polatlığa 10 km uzaqlıqta. Köyniñ temelini XX asırnıñ başında Qırım ve Romaniyadan kelgen qırımtatarlar qoyğan. Türkiye istiqlâl cenkinde 1921 senesindeki türk-yunan Sakarya muarebesi köyniñ topraqlarında oldı. Mınav sebebnen köyniñ adı Sakarya olıp deñiştirildi.
thumb|600px|left|Köy mektebinde talebeler 1941, [[Tırnaqsız]]
Beloşçelye
MY undefined Beloşçelye (Белощелье) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 189 kişi.
Santır
thumb Santır yalpaq trapetsiya şeklinde olıp, ayrı tahtaçıqlardan yapıştırılıp yapılğan alettir (tsimbalnıñ bir soyu). Onıñ uzunlığı 750-800 mm, keñligi 370 mm, kenarlarınıñ qalınlığı ise 80-100 mm. Lâkin onıñ kölemi çeşit-çeşit ola bile. Santırnıñ kenarında rezonator teşikleri ola - biri tögerek ve büyük, qalğanları onıñ etrafında ufaq-ufaq ola. Bazılarında rezonator teşikleri em ögünde, em yanaşalarında ola. Santırnıñ telleri gruppa-gruppa tarttırılıp, er gruppada unison olaraq qurula. Tellerniñ sayısı 16-dan 22-24-kece. Qurulışı - hromatik; umumiy davuş kölemi - üç oktavağa qadar. Santırnıñ ucları azğana töpege qayırılıp azırlanğan mahsus tayaçıqlarnen çalalar. Sesni yımşatmaq içün tayaçıqlarnıñ ucuna işlengen qoy terisinden parçaçıqlar sarıla. Çalğan vaqıtta santır ya masa üstüne qoyula, ya da icracınıñ tizleri üstünde tura. Bu çalğı aleti de yavaş-yavaş yoq olıp ketmekte.
Bereznıkı (Yemilçıne rayonı)
MY undefined Bereznıkı (Березники) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 522 kişi.
Berezivka (Yemilçıne rayonı)
MY undefined Berezivka (Бастова Рудня) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 299 kişi.
Seyitler rayonı
Seyitler rayonı (Сеїтлерський (Нижньогірський) район, Сейитлерский (Нижнегорский) район) - şimal-şarqiy Qırımda bir rayondır.
Sent Lüsiya
Sent Lüsiya - Şimaliy Amerikada bir devlet.
Saudiy Arabistan
Saudiy Arabistan, resmiy adı Saud Arap Malikligi (المملكة العربية السعودية – Al-Mamlaka al-'Arabiyya as-Sa'ūdiyya) – ğarbiy Asiyadaki Arap yarımadasında bulunğan bir devlet. Mekke ve Medine şeherleri Saudiy Arabistandadır.
Sent Vinsent ve Grenadinler
Sent Vinsent ve Grenadinler - Şimaliy Amerikada bir devlet.
Sent Kitts ve Nevis
Sent Kitts ve Nevis - Şimaliy Amerikada bir devlet.
Sivas (il)
sivas haber
Zasulye (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Zasulye (Засулье) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 102 kişi.
Vojgora
MY undefined Vojgora (Вожгора) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 546 kişi.
Senegal
Senegal, resmiy ad Senegal Cumhuriyeti (Senegal, République du Senegal) - Senegal özeniniñ cenübinde, Ğarbiy Afrikada bir memleket. Senegal ğarpta Atlantik okean, şimalde Muritaniya, şarqta Mali, cenüpte ise Gvineya ve Gvineya-Bissau ile qomşudır. Yeşil Burun adaları Senegal yalısından 560 km uzaqlıqtadır.
Saz
thumb|right|300px|Saz Saz - telli çalğı aleti. O ceviz ya da dut ağaçından yapıla. Onı ya bütün ağaçnı oyıp, ya da ayrı parçalarnı çırışnen pekitip yapalar. Onıñ teller tarttırılğan sapı tüz olıp, 10-14 dane "lad"larğa bölüne. Sapınıñ başına tellerni tarttırmaq içün mahsus qulaçıqlar qoyula. Eki tel çift-çift ola. Saznı vişne teregi qabuğından yapılğan çertmenen çalalar. Onıñ davuşı temiz, yañğıravuq ve aynı zamanda yımşaqtır.
Senegal
Senegalnıñ paytahtındaki pempe göl bakteriyalardan başqa iç bir canlınıñ yaşap olamaycağı qadar tuzludır.
Saz
Saznıñ sesler sırası diatoniktir. Sazdan tahminen 1925 senelerge qadar faydalanıldı ve azırki vaqıtta o turmuştan bütünley yoq oldı.
Seyşeller
right|150px right|200px Seyşeller – Afrikada bir memleket.
Solomon Adaları
Solomon Adaları (Solomon Islands) – Okeaniyada memleket.
Singapur
Singapur, resmiy adı Singapur Cumhuriyeti (Singapore, Republic of Singapore; Singapura, Republik Singapura; çince 新加坡共和国 - -{Xīnjiāpō Gònghéguó}-; tamilce சிங்கப்பூர் - -{Ciŋkappūr}-, சிங்கப்பூர் குடியரசு - -{Ciŋkappūr Kudiyarasu}-) - cenüp-şarqiy Asiyada kiçik bir memleket.
Larkino (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Larkino (Ларькино) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 11 kişi.
Kesloma
MY undefined Kesloma (Кеслома) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 55 kişi.
Slovakiya
Slovakiya, resmiy adı Slovak Cumhuriyeti (slovakça -{Slovensko, Slovenská republika}-) - merkeziy Avropada bir devlet.
Lebskoye
MY undefined Lebskoye (Лебское) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 48 kişi.
Kıssa (köy)
MY undefined Kıssa (Кысса) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 43 kişi.
Keba (köy)
MY undefined Keba (Кеба) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 139 kişi.
Koynas (köy)
MY undefined Koynas (Койнас) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 470 kişi.
Surinam
Surinam — Cenübiy Amerikada memleket.
Esvatini
Esvatini (2018 s. evel Svaziland) / Esvatini Qırallığı - Afrikada bir memleket.
Slavân tilleri
thumb|right| {{legend|#7cdc87|Ğarbiy slavân tilleri}} {{legend|#008000|Şarqiy slavân tilleri}} {{legend|#004040|Cenübiy slavân tilleri}}
thumb|Slavân tilleri|right
İzaat: † ölü tiller.
Suriye
Suriye, resmiy adı Suriye Arap Cumhuriyeti (الجمهورية العربية السورية – -{Al-Jumhūriyya al-‘Arabiyya as-Sūriyya}-) – ğarbiy Asiyada bir memleket.
Bolşaya Şçelya
MY undefined Bolşaya Şçelya (Большая Щелья) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 18 kişi.
Somaliya
Somaliya (Somali Soomaaliya, الصومال) resmiy adı Somaliya Cumhuryeti (Somali Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, جمهورية الصومال الفيدرالية) - Afrikada bir memleket.
Malaya Nisogora
MY undefined Malaya Nisogora (Малая Нисогора) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 14 kişi.
Tacikistan
Tacikistan, resmiy adı Tacikistan Cumhuriyeti (Tacik Farsçası -{Ҷумҳурии Тоҷикистон}- - -{Jumhurii Tojikiston}-) – merkeziy Asiyada bir memleket.
Sudaq şeer şurası
Sudaq şeer şurası (Судакська міськрада, Судакский горсовет) – cenüp-şarqiy Qırımda bir regiondır.
Sudan
right|150px right|200px thumb| Sudan - Afrikada bir memleket.
Tekirdağ (il)
Tekirdağ - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Sırbistan
Sırbistan, resmiy adı Sırbistan Cumhuriyeti (Србија - Srbija, Република Србија - Republika Srbija) - cenübiy Avropada Balqan yarımadasınıñ ğarbiy qısmındaki bir memleket.
Tayland
Tayland, resmiy adı Tayland Qırallığı (tayca ราชอาณาจักรไทย - -{Ratcha Anachak Thai}-) - cenüp-şarqiy Asiyada bir memleket.
Palaşçelye
MY undefined Palaşçelye (Палащелье) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 34 kişi.
Tokat (il)
Tokat - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Tanzaniya
thumb| Tanzaniya - Afrikada bir memleket.
Seyitnafe Seyitveliyev
Seyitnafe Seyitveliyev - II Cian cenki iştirakçi, Sovetler Birliginiñ Qaramanı, gvardiya üyken serjantı, topçu.
Seyitnafe Seyitveliyev 1919 senesi Qırımda, Zuya rayonınıñ Tav Qıpçaq köyünde fuqare köylü qorantasında doğdı. Balalıqtan köy işlerine alışqan edi. Köy mektebini bitirgen soñ Seyitnafe Aqmescitte rabfakta oquy. Bu vaqıt onı arbiy hızmetke çağıralar. O, artilleriya qısımda hızmette buluna ve topçu ola. Seyitnafe Seyitveliyev cenkniñ birinci künlerinden ğalebegece çeşit yerlerde ağır uruşlarda iştirak etti. Bu uruşlarda köstergen batırlığı, cesürligine yüksek qıymet kesildi. 1944 senesiniñ yazında Seyitnafe Seyitveliyevge Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim etildi.
Olema (köy)
MY undefined Olema (Олема) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 150 kişi.
Taşkent
MY undefined Taşkent (Toshkent) – Özbekistannıñ paytahtı ve eñ büyük şeeri.
Paluga (köy)
MY undefined Paluga (Палуга) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 79 kişi.
Tuvalu
Tuvalu (tuvaluca Tuvalu; Tuvalu) - Okeaniyada memleket.
Selişçe (Leşukonskoye rayonı)
MY undefined Selişçe (Селище) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 70 kişi.
Ust-Çulasa
MY undefined Ust-Çulasa (Усть-Чуласа) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 193 kişi.
Qırım
thumb|right|200px|[[Avropa içinde Ukraina ve Qırım]]
Qırım ya da Qrım  (Крим) ya da Qırım yarımadası‎ ya da Qrım yarımadası‎ (Кримський півострів) – Qara deñizniñ şimaliy yalısında bir yarımada, qırımtatar halqınıñ vatanı. Meydanlığı 26,2 biñ km². Ealisiniñ sayısı 1.994 300.kişi (2005 s. malümat).
2014 senesinden berli Qırım - Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep oldı. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
Tarih
thumb|left|200px|[[Kermençik (Aqmescit)|Kermençikte skitlerniñ kermeni qalğanları (sovet atiqiyatçınıñ malümatı köre)]] thumb|left|200px|Özbek Han camisi, 1314 s., [[Eski Qırım]] thumb|left|200px|Büyük Han Cami, [[Bağçasaray.]] 200px|thumb|left|Qarılğaç yuvası [[1912 senesi quruldı]] 200px|thumb|left|Qırımda kommunist mitingi, 1924
Ust-Nizemye
MY undefined Ust-Nizemye (Усть-Низемье) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 28 kişi.
Qırım
Memuriy-territorial bölünüv
Regionlar ise şeer, qasaba ve köy cemiyetlerinden ibaret.
Tunceli (il)
Tunceli - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Qırım
Coğrafiya
thumb|320px|Satellit fotoresimi Qırım yarımadası Ukrainanıñ cenübinde buluna. Yarımada üzeriniñ meydanlığı 27 biñ km². Ğarp ve cenüp tarafında Qırım Qara deñiznen, şarq tarafında ise Azaq deñizinen sıñırlana. Şimal tarafında Qırım tar (8 km qadar) Or boynunen qıtağa qavuşa. Qırımnıñ şarqında Qara ile Azaq deñizleri arasında Keriç yarımadası, Qırımnıñ ğarbında ise Tarhan Qut yarımadası buluna. Qırımnıñ şimaliy kenar noqtası Or boynunda buluna, cenübiy kenar noqtası — Sarıç burnu, ğarbiy kenar noqtası — Tarhan Quttaki Qara burun, şarqiy kenar noqtası — Keriç yarımadasındaki Fener burnudır. Şimaliy kenar noqtasınen cenübiy kenar noqtası arasındaki mesafe — 200 km, ğarbiy kenar noqtasınen şarqiy kenar noqtası arasındaki mesafe — 325 km. Qaranen deñiz sıñırlarınıñ umumiy uzunlığı 2500-den ziyade km.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Aqyar şeeri ve Arabat beliniñ şimaliy ucundan ğayrı yarımadanıñ bütün yerini ala. thumb|left|280px|[[Aluşta civarında Yayla dağları]]
Qırımnıñ özenleri az suvludır. Salğır, Alma, Belbek, Qaçı eñ esas özenlerdir. Dağ ile dağ aldındaki rayonlarda özenlerniñ çoqusında suv anbarları bar. Şimaliy Qırım boyunda Şimal Qırım kanalı uzana, oña suv Özüden kele. Qırımda bir qaç balaban tuzlu göl bar: Doñuzlav, Sasıq, Saq, Aqtaş, Töbeçik, Çoqraq gölleri ve digerler.
Meşur kurort regionları:
İqtisadiyat
Esas pıtaqlar — turizm, sağlıq saqlav, köy hocalığı.
Togo
Togo - Afrikada bir memleket.
Qırım
İqtisadiy köstermeler
Ukrainanıñ statistika komitetiniñ malümatına binaen
Turizm ve raatlıq
Qırımda çoq istiraat evi, lager (meselâ, Artek), çeşit musafirhane bar. Eñ populâr raatlıq yerleri — Yaltanen Aluşta ile beraber bütün Qırımnıñ yalı boyu, Sudaq, Kezlev. 2007 senesi yanvar ayından dekabrgece Qırımda 5718 biñ kişi raatlandı.
Qırımnıñ mahsus itibarğa lâyıq yerleri:
Eali
thumb|left|300px|[[Qırımtatarlar (2001 s. malümat)]] thumb|right|300px|[[Qırımtatarlar (2014 s. malümat)]] 2001 senesi toplanğan malümatqa köre — 2 024 056 kişi (58,3 % ruslar, 24,3 % ukrainler, 12,1 % qırımtatarlar, bundan ğayrı qaraylar, qırımçaqlar ve digerler)
Ruslar, ukrainler, yunanlar ve bulğarlarnıñ çoqusı ortodoks hristianlardır, qırımtatarlar ise musulmanlar (sunniler), bundan da ğayrı yeudiler, protestantlar ve katolikler bardır.
Tunis
Tunis (تونس – Tūnis) – Şimaliy Afrikada bir memleket. Paytahtı Tunis şeeridir.
Trinidad ve Tobago
Trinidad ve Tobago - Şimaliy Amerikada bir devlet. Ealisi - 1299953 kişi. Paytahtı Port of Speyn şeeridir.
Çuhari
MY undefined Çuhari (Чухари) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 5 kişi.
Mezen rayonı
Mezen rayonı (Мезенский район) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde bir rayondır.
Trabzon (il)
Trabzon - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti. 2007 senesi malümatına köre ealisi 748 982 adamğa yetkendir. Şeerniñ adı eski Yunanca yamuq (trapetsiya) biçim añlamına kelgen "trapezos"tan kelgeni körüşi ziyade belli. Bu isimge ilk kere Yunan kapitan Kesnofon tarafından yazılğan, M.E. IV asırda keçken vaqialarnıñ añlatılğanı "Anabasis" adlı qadimiy kitapta rastkele.
Syerra Leone
right|150px right|200px|border Syerra Leone – Afrikada bir memleket.
Teyfuq Abdul
Teyfuq Amit oğlu Abdul (1915 - 1945) - II Cian cenki iştirakçi, Sovetler Birliginiñ Qaramanı, mayor.
Teyfuq Abdul 1915 senesi Qırımda, Ayuv Dağ yanındaki Partenit köyünde köylü qorantasında doğdı. Köy mektebini bitirgen soñ Yaltada oqudı, soñra Oröl şeerindeki umumiy asker arbiy oquv mektebini muvafaqietnen bitirdi.
Cenk yılları Abdul batalyon komandiri olaraq qattı uruşlarda cesürlik, erlik kösterdi. Çoq kere ağır yaralandı ve tedaviylengen soñ öz polkuna qaytıp, uruşlarda iştirak etti. Ğalebe arfesinde, 1945 senesi Teyfuq Abdul qanlı uruşta elâk oldı. İlbav (Lvov) şeerindeki şeitler qabristanında defin etildi.
Qırımtatar halqınıñ batır, cesür oğlu Teyfuq Abdulge 1943 senesi dekabr 20-de Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim etildi.
Şegmas (köy)
MY undefined Şegmas (Шегмас) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 47 kişi.
Çulasa
MY undefined Çulasa (Чуласа) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 56 kişi.
Tonga
Tonga, resmiy adı Tonga Qırallığı (tongaca Tonga, Pule'anga 'o Tonga; Tonga, Kingdom of Tonga) - Okeaniyada memleket.
Pustınâ (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Pustınâ (Пустыня) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 38 kişi.
Yuroma (köy)
MY undefined Yuroma (Юрома) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 198 kişi.
Tsenogora
MY undefined Tsenogora (Ценогора) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 375 kişi.
Türkmenistan
Türkmenistan, resmiy adı Türkmenistan Cumhuriyeti (türkmence Türkmenistan Respublikasy) – merkeziy Asiyada bir memleket.
Çuçepala
MY undefined Çuçepala (Чучепала) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Leşukonskoye rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 27 kişi.
Mezen (şeer)
MY undefined Mezen (Мезень) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde bir şeer. Mezen rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 3161 kişi.
Bobrıtsâ (Yemilçıne rayonı)
MY undefined Bobrıtsâ (Бобриця) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 409 kişi.
Uşak (il)
Uşak - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Tulup zurna
thumb Tulup zurna - çobanlarnıñ çalğı aletidir (volınka). Tulup zurnanıñ kürkü bütün etip sıdırılıp alınğan eçki yaki qoy terisinden yapıla. Tögerek çeti qapalı bu kürkke üç dane boruçıq (trubkaçıq) qoyula: içine ava toldurmaq içün (bu boruçıqta avanıñ keri çıqarılması içün mahsus klapan da yapıla), çalmaq içün ve zil tutmaq içün. Çalmaq içün yapılğan qavalçıqnıñ tili qamıştan yahut qaz qanatından yapıla. Onıñ sesler sırası seksta köleminde olıp, diatoniktir. Tulup zurnanıñ davuşı keskin ve kergindir. Çalğan vaqıtta kürkü qoltuq tübünde tutulıp, onı qolnen basıp turasıñ.
Ukraina gimni
Ukraina devlet gimni (Державний Гімн України) — "Ukraina daa ölmedi" (Ще не вмерла України) tantanalı türküsidir. Muzıkasınıñ müellifi — Mıhaylo Verbıtskıy, sözleriniñ müellifi — Pavlo Çubınskıy.
Tair Üsein
Tair Üsein (1911 - 1942) - qırımtatar şairi.
Bolârka (Yemilçıne rayonı)
MY undefined Bolârka (Болярка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 108 kişi.
Tair Üsein
Tair Üsein 1911 senesi Manğıt köyünde (şimdiki Seyitler rayonı) doğdı. Yaşlıqtan oquvğa sarılğan Tair Kefede açılğan sovet mektebiniñ birinci talebelerinden oldı. 1927 senesi Aqmescit ocalar tehnikumına kirdi. Onıñ birinci şiirleri “İleri”, “Qadınlar sotsializm yolunda”, “Yaş Leninciler”, “Yaş quvet”, “Bolşevik yolu” kibi mecmua ve gazetalarda basıldılar. Otuz, Büyük Taraq Taş köylerinde ocalıq etti, 1941 senesi kommunist fırqası safına kirdi.
Şair ve oca Tair Üsein “Ne Aruv” serlevalı şiirler cıyıntığı azırlağan edi, amma, kitapnı çıqarmaq oña qısmet olmadı. Ulu Vatan cenkine ketti ve uruşlardan birinde (1942 senesi), vzvod komandanı rutbesinde elâk oldı.
Vatikan
Vatikan, resmiy adı Vatikan Şeeri Devleti (Vaticanum, Status Civitatis Vaticanae; Vaticano, Stato della Città del Vaticano) - cenübiy Avropada İtalyan paytahtı Roma şeeriniñ içinde bulunğan kiçik bir devlet.
Ukraina gimni
Qırımtatarca tercimesi
Tercime etken - Maye Abdulğaniyeva
Van (il)
Van - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.
Urdun
Urdun, resmiy adı Urdun Haşemiy Malikligi (arapça المملكة الأردنية الهاشمية - -{Al-Mamlaka al-Urdunniyya al-Hāshimiyya}-) - ğarbiy Asiyada bir memleket.
Ulyanovsk
MY undefined Ulyanovsk (Ульяновск) - Rusiyede bir şeer, Ulyanovsk vilâyetiniñ merkezi. Şeer Vladimir Ulyanov-Lenin adına dep adlandırıldı, onıñ tarihiy adı ise - Simbirsk.
Bridok (Yemilçıne rayonı)
MY undefined Bridok (Брідок) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Yemilçıne rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 61 kişi.
Türkiye gimni
Fayl:Istiklâl Marsi instrumetal.ogg İstiqlâl Marşı (İstiklâl Marşı) - Türkiye ve Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyetiniñ gimnidir. Sözleriniñ müellifi - Mehmet Akif Ersoy.
Venesuela
Venesuela — Cenübiy Amerikada memleket.
Türkiye gimni
İstiklâl Marşı
-{
}-
Apşeronsk
MY undefined Apşeronsk (Апшеронск) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Apşeronsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 38 684 kişi.
Vanuatu
right|130px right|200px Vanuatu, resmiy adı Vanuatu Cumhuriyeti (bislama Vaunatu, Ripablik blong Vanuatu; Vanuatu, Republic of Vanuatu; frenkçe Vanuatu, République de Vanuatu) - Okeaniyada memleket.
Türkiy tiller
thumb|upright=2|Türkiy tillerniñ haritası thumb|right|Bilge [[Tonyukuk Yazması]]
Türkiy tiller (Tatar tilleri) – Şarqiy Avropadan Sibir ve Çinniñ ğarbına qadar uzanğan bir meydanda ana tili olaraq 180 million kişi tarafından, ekinci til olaraq laf etkenler da sayılsa 200 million kişi tarafından laf etilgen bir-birlerinen yaqın aqraba olğan ve 40 ayrı yazı tiline bölüngen bir til gruppasıdır. Türkiy tiller Altay til ailesine aittir. Eñ çoq laf etilgen türkiy til, türk tilidir.
Türkiy tillerniñ müim bir hususiyeti laf etkenleriniñ uzun müddet köçebe olaraq yaşayışlığı ve bundan sebep bu tillerniñ devamlı olaraq bir-birlerinden söz keçirmek imkânı olğanıdır. Türkiy tillerniñ çoq sayıda aynı manada qullanılğan ortaq sözlerge saip olmalarınıñ yañı sıra cümle yapıları da ep aynı qalır.
Nemse milliy rayonı
Nemse milliy rayonı (Немецкий национальный район) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde bir rayondır.
Rakitı (Mihaylovskoye rayonı)
MY undefined Rakitı (Ракиты) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Mihaylovskoye rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2052 kişi.
Sudaq
Sudaq, Suvdaq (Судак, Судак) — Qırımnıñ yalı boyundaki bir şeerdir, belli kurort.
Orta asırlar devrinde Bizans yunanları şu şeerge Suğdeya (Σουγδαία), ceneviz italyanları Soldaya (Soldaia), hazarlar Suğdaq, slavânlar ise Suroj (Сурож) degen ediler.
Mesafe:
Sudaq şeer bölgesiniñ sıñırında deñiz yalısınıñ uzunluğı — 40 km.
Eali
Milliy terkibi: ruslar - 64,3%, ukrainler - 19,4%, qırımtatarlar - 9,8%.
800px|center|
Tınç okean
200px|thumb|right|Tınç Okean Tınç Okean – Amerika ve Asiya qıtaları arasında bulunğan dünyanıñ eñ büyük bir okeanıdır. Adını İspaniya Qırallığı adına dünyanı dolaşqan portugal deñizci Ferdinand Magellan bergendir. Magellan, künler sürgen zorlu ve fırtınalı şartlar altında adını bergeni Magellan boğazından keçip bu okeanğa açılğanında, fırtınalarnıñ tınuvından ve özüni tınç suvlarnıñ qarşılaması sebebinen okeanğa "Tınç" adını bergendir.
Meydanlığı 179,7 million km². Eñ teren yeri 11 034 m ile Mariana çuqurı olıp bu aynı zamanda dünyadaki eñ teren noqtadır.
Bronıkı
MY undefined Bronıkı (Броники) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Novograd-Volınskıy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 475 kişi.
Bıçye (Arhangelsk vilâyeti)
MY undefined Bıçye (Бычье) - Rusiyeniñ Arhangelsk vilâyetinde, Mezen rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 507 kişi.
Kül Oba
Kül Oba (Невське, Куль-Оба, Невское, Куль-Оба) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 291 kişi (2001 senesi).
Ukraina
Ukraina (Україна, -{Ukrayina}-) – şarqiy Avropada bir memleket. Rusiye, Belarus, Lehistan, Slovakiya, Macaristan, Romaniya ve Moldova ile sıñırları bardır. Cenüpte Qara deñiz ve Azaq deñizi buluna.
Gorâçiy Klüç
MY undefined Gorâçiy Klüç (Горячий Ключ) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Gorâçiy Klüç şeer bölgesinıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 42 273 kişi.
Ukraina
1991 - 2014 seneleri Qırım Ukraina terkibinde muhtar bir cumhuriyet edi, 2014 senesi Rusiye tarafından alınğanına ve ondan berli de-fakto idare etilgenine baqmadan dünya devletleriniñ çoqusı Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanını qabul ete.
Coğrafiya
Ukraina esasen bereketli çölden ibaret. Eñ müim özenler — Özü, Turla, Bug ve Siverskıy Donets.
Kropotkin (şeer)
MY undefined Kropotkin (Кропоткин) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Kavkaz rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 76 295 kişi.
Beloreçensk
MY undefined Beloreçensk (Белореченск) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Beloreçensk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 51 086 kişi.
Ukrain tili
Ukrain tili, (українська мова ( tarihiy adları — rusça, rusça  ) — ukrainlerniñ milliy tili. İnd-Avropa til ailesine kirgen şarqiy slavân tilleriniñ gruppasına ait, romance, alman, kelt, yunan, alban, ermeni ve slavân baltik tillerinen eñ yaqın soyları ile beraber. Ukrainada devlet tili ola.
Galbştadt
MY undefined Galbştadt (Гальбштадт) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde bir köy. Nemse milliy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 1672 kişi.
Türkiye
Türkiye ya da Turkiye, resmiy adı Türkiye Cumhuriyeti (Türkiye, Türkiye Cumhuriyeti) – cenüp-şarqiy Avropa ve ğarbiy Asiyada bir memleket. Qara, Aq ve Ege deñizlerine çıqışı bardır. Paytahtı Ankara, eñ balaban şeeri İstanbuldır. 1923 senesi oktâbr 29-ında quruldı, qurucısı Mustafa Kemal Atatürktir. Zemaneviy Türkiye peyda olğanından evel onıñ topraqlarında Osmanlı Devleti bar edi. Lâkin bazı menbalarda Osmanlı devleti Türkiyeniñ monarhik versiyası dep kösterile ve Osmanlı imperiyası Türk imperiyası yaki Türkiye imperiyası dep yazıla.
Labinsk
MY undefined Labinsk (Лабинск) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Labinsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 57 273 kişi.
Şumhay
Şumhay (Зарічне, Шумхай, Заречное, Шумхай) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 086 kişi (2001 senesi).
Barabanovo
Barabanovo (Барабанове, Барабаново) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 126 kişi (2001 senesi).
Uganda
Uganda (resmiy adı — Uganda Cumhuriyeti, Jamhuri ya Uganda) - şarqiy-merkeziy Afrikada bir memleket. Şarqta Keniya ile, şimalde Cenübiy Sudan ile, ğarpta Ruanda ile ve cenüpte Tanzaniya ile qomşu.
1962 s. oktâbrniñ 9-ında mustaqil oldı.
Resmiy tilleri — ingliz tili ve suahili tili, amma başqa tilleri de qullanıla: cümleden, luganda tili, runyoro tili, runyankole tili, rukiga tili, luo tili ve lusoga tili.
Novokubansk
MY undefined Novokubansk (Новокубанск) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Novokubansk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 34 391 kişi.
Noğaylı Ahmat
Noğaylı Ahmat (Червоне, Ногайли-Ахмат, Червоное, Ногайлы-Ахмат) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 503 kişi (2001 senesi).
Gulkeviçi
MY undefined Gulkeviçi (Гулькевичи) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Gulkeviçi rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 34 228 kişi.
Yurivka (Lübar rayonı)
MY undefined Yurivka (Юрівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Lübar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 285 kişi.
Krımsk
MY undefined Krımsk (Крымск) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Krımsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 58 292 kişi.
Urugvay
Urugvay — Cenübiy Amerikada memleket.
Strıjivka (Lübar rayonı)
MY undefined Strıjivka (Стрижівка) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Lübar rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 490 kişi.
Korenovsk
MY undefined Korenovsk (Кореновск) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Korenovsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 42 504 kişi.
Soçi
MY undefined Soçi (Сочи) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Soçi şeer bölgesinıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 564 367 kişi.
Qocalar
Qocalar (Корольове, Коджалар, Королёво, Коджалар) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 998 kişi (2001 senesi).
Dvorskoye
MY undefined Dvorskoye (Дворское) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Nemse milliy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 149 kişi.
Boçala
Boçala (Ударне, Бочала, Ударное, Бочала) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 398 kişi (2001 senesi).
Qoyaş
Qoyaş (Водне, Кояш, Водное, Кояш) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 992 kişi (2001 senesi).
Grişkovka (Altay ülkesi)
MY undefined Grişkovka (Гришковка) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Nemse milliy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1256 kişi.
Armavir (Rusiye)
MY undefined Armavir (Армавир) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Armavir şeer bölgesinıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 186 147 kişi.
Kurganinsk
MY undefined Kurganinsk (Курганинск) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Kurganinsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 47 356 kişi.
Novorossiysk
MY undefined Novorossiysk (Новороссийск) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Novorossiysk şeer bölgesinıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 277 185 kişi.
Krasnoarmeyskiy (Nemse milliy rayonı)
MY undefined Krasnoarmeyskiy (Красноармейский) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Nemse milliy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 224 kişi.
Cağa Secevüt
Cağa Secevüt (Южне, Джага-Седжевут, Южное, Джага-Седжевут) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 120 kişi (2001 senesi).
Timaşovsk
MY undefined Timaşovsk (Тимашёвск) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Timaşovsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 50 149 kişi.
Ust-Labinsk
MY undefined Ust-Labinsk (Усть-Лабинск) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Ust-Labinsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 37 589 kişi.
Orlovo (Altay ülkesi)
MY undefined Orlovo (Орлово) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Nemse milliy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1439 kişi.
Degtârka (Altay ülkesi)
MY undefined Degtârka (Дегтярка) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Nemse milliy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1230 kişi.
Kamışi (Altay ülkesi)
MY undefined Kamışi (Камыши) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Nemse milliy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1178 kişi.
Kusak (Altay ülkesi)
MY undefined Kusak (Кусак) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Nemse milliy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1538 kişi.
Qazançı
Qazançı (Дивне, Казанчи, Дивное, Казанчи) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 89 kişi.
Nikolayevka (Nemse milliy rayonı)
MY undefined Nikolayevka (Николаевка) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Nemse milliy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1039 kişi.
Afipskiy
MY undefined Afipskiy (Афипский) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde Severskaya rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 23 535 kişi.
Podsosnovo
MY undefined Podsosnovo (Подсосново) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Nemse milliy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1960 kişi.
Novosölovka (Yedi Quyu rayonı)
Novosölovka (Новоселівка, Новосёловка) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 78 kişi (2001 senesi).
Saq
Saq (Саки, Саки) – Qırımnıñ ğarbiy yalısında, Qara deñizden 4-5 km uzaqlıqta bulunğan şeerdir, belli kurort. Qırımnıñ paytahtı olğan Aqmescit ve Saq arasındaki mesafe 45 km.
Lesnoye (Nemse milliy rayonı)
MY undefined Lesnoye (Лесное) - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Nemse milliy rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 125 kişi.
Tihoretsk
MY undefined Tihoretsk (Тихорецк) - Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde bir şeer. Tihoretsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 55 243 kişi.