cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بەرتڵە
مێژووی کۆن
لە ساڵی ١١٧١دا کوردەکان ھێرشیان کردە سەر بەرتڵە، ھەروەھا دێری مۆر ماتای. کاتێک خەڵکی نەینەوا ئەمەیان بیست، بە زۆر یەکیان گرت بۆ ئەوەی بەرپەرچی ئەو ھێزە بدەنەوە و سەرکەوتوو بوون. بەڵام دەروێشەکانی دێرەکە ئاگاداربوون لە ھێرشێکی دیکەی دەستدرێژیکردنە سەر و رێککەوتن لەسەر واژۆکردنی پەیمانی ئاشتی لەگەڵ کورد بۆ دوورکەوتنەوە لە خوێنڕشتنی زیاتر. بەو ڕێکەوتنە ٣٠ دیناری زێڕینیان بە کورد داوە. ھەر کە کورد زێڕەکەی وەرگرت، سوپایەکی گەورەتریان کۆکردەوە کە ژمارەیان ١٥٠٠ کەس بوو و ھێرشیان کردە سەر دێرەکە و بەھۆیەوە درزێک لە دیوارەکەیدا دروست بوو. چوونە ژوورەوە و ١٥ دەروێشیان کوشتووە، ئەوانی دیکەش ھەڵاتوون.
لە نێوان ساڵانی ١٢٦١ بۆ ١٣٦٩ جارێکی دیکە لەلایەن کوردەوە پەلاماری دێری مۆر مەتتای درایەوە، کە کاریگەری لەسەر بەرتڵە ھەبوو.
قاوراوای سلێمان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ھێزی تایبەتیی عێراقی
مێژوو
سەربازانی ئۆپەراسیۆنی تایبەتی سوپای عێراق بۆ یەکەمجار کاتێک دامەزران کە عەقید خەلیل دەباغ یەکەم یەکەی تایبەتی شاھانەی بەناوی "ھێزەکانی شاژن عەلییە»" لە ناوەڕاستی پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا دروست کرد. لە عەرەبی سوننە و شیعە پێکھاتبوو، ھەروەھا پێکھاتەکانی دیکەی دانیشتووانی عێراق. بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای فریاگوزاری بەکاردەھێنران بۆ ئەنجامدانی ئەرکی تایبەت لە ناوخۆی عێراق و دەرەوە کاتێک ئەو وڵاتە لە شەڕدا بوو، لیوای ٦٥ی ھێزە تایبەتەکان، لیوای ٧٦ی ھێزە تایبەتەکان، لیوای ٧٨ی ھێزە تایبەتەکان، لیوای ٤٥٠ی دەریایی لە کاتی شەڕی کەنداوی فارسدا چالاک بوون.
تسیتسێرناکابەرد
مێژوو
یادگارییەکە لەسەر یەکێک لە سێ گرد بەدرێژایی ڕووباری ھرازدان دانیشتووە کە ناوی تسیتسەرناکابەرد (بە واتای وشەیی "قەڵای قووتدان")یان لەسەرە، و شوێنی ئەو قەڵایە بووە کە ڕۆژێک قەڵای سەردەمی ئاسن بووە. زۆربەی شوێنەواری سەر زەوی لەم لووتکەیەدا لەو کاتەوە نەماون، بەڵام لەسەر گردە بچووکەکە ھێشتا شوێنەواری قەڵایەک ھەیە. لە ساڵی ٢٠٠٧دا ڕووپێوی شوێنەوارییەکان ئەنجامدراون و لە ھەڵکۆڵینەکاندا دیوارێکیان دەرکەوتووە کە درێژییەکەی سەدان مەتر دەبێت و ڕەنگە تا ئێستاش لە زۆر شوێن لە سەرووی زەوییەوە ببینرێت. قوربانگایەک کە لە بەرد بڕاوە لە ناوەڕاستی چوارگۆشەیەکدا لە لێواری یەکێک لە گردەکان دانیشتووە و تا ئێستاش بەردی گەورە کە کێشیان نزیکەی دوو تەنە دیارە کە گۆڕەکانی ھەزارەی دووەمی پێش زایین داپۆشیوە. دواتر شوقەکان لە سەردەمی ڕۆمەکاندا بەدرێژایی گردەکان دروستکراون، و لە ساڵانی سەدەی ناوەڕاستدا بە پێکھاتەی دیکە دروستکراون. ھەروەھا لە نزیکەوە پاشماوەی ئەشکەوتێکی گەورە ھەیە.
مۆزەخانەی جینۆسایدی ئەرمەنستان-پەیمانگا
وێنۆک|دیمەنێک بەرەو [[کێوی ئارارات|چیای ئارارات لە تەراسەکەی مۆزەخانەی جینۆسایدی ئەرمەنییەوە، لەگەڵ دارە یادگارییەکان لە پێشەوە]] وێنۆک|ڕاست|دیمەنێکی ئاسمانی یادگاری و مۆزەخانەکە مۆزەخانە-پەیمانگای جینۆسایدی ئەرمەنی لە ساڵی ١٩٩٥ بە بۆنەی ٨٠ ساڵەی جینۆساید کرایەوە. پێکھاتەی مۆزەخانەکە کە لەلایەن تەلارسازەکان ساشور کەڵاشیان و لیودمیلا مکرچیان و پەیکەرتاش ف. ئاراقێلیان پلانی بۆ دانراوە، دیزاینێکی ناوازەی پەیڕەو کردووە. لە دوای کردنەوەی مۆزەخانەکە دەیان ھەزار سەردانیکەری وەرگرتووە لەوانە منداڵانی قوتابخانە و خوێندکارانی کۆلێژ و ژمارەیەکی زۆر گەشتیار لە دەرەوەی ئەرمینیا. کۆماری ئەرمینیا سەردانی مۆزەخانەکەی کردووە بە بەشێک لە پرۆتۆکۆڵی دەوڵەت و چەندین شاندی فەرمی بیانی پێشتر سەردانی مۆزەخانەکەیان کردووە. ئەم شاندانە بریتی بوون لە پاپ جۆن پۆلی دووەم، پاپا فرانسیس، سەرۆکی فیدراسیۆنی ڕووسیا ڤلادیمێر پوتین، سەرۆکی فەرەنسا جاک شیراک و فرانسوا ئۆلاند و کەسایەتییە ناسراوەکانی دیکەی گشتی و سیاسی. مۆزەخانەکە بەڵگەنامەی مێژوویی تێدایە و کراوە دەبێت بۆ گەشتە ڕێنمایییەکان بە زمانەکانی ئەرمەنی، ڕووسی، ئینگلیزی، فەرەنسی و ئەڵمانی.
مایکڵ پاڕک
پیشە
لەکاتی ١٣ ساڵ ڕۆڵگێڕانی لە As the World Turns، بەردەوام بوو لە کارکردن لە شانۆدا، بە ڕۆۊگێڕانی ڵەکی ماڵۆن لە دووبارە ژیانەوەی Little Meی کۆمپانیای شانۆی ڕاونداباوت (١٩٩٨). ئەو دووجار لە Encores!ی سەنتەری نیویۆرک سیتی دەرکەوت: Bloomer Girl لە ٢٠٠١ دا بەڕۆڵی جێف کاڵھۆن، و Applause لە ٢٠٠٨ دا بەڕۆڵی بیڵی سامپسن.
مزگەوتی جومعە (باکوو)
سەرچاوەکان
پۆل:مزگەوتەکانی باکوو
چەندیگەر
ئەم شارە ھەندێ جار وەکوو «شاری جوان» یش ناوی دێت. ناوی چەندیگەر لە پەرستگایەی کۆنی چەندی یان «چەندی مەندیر»ەوە ھاتووە و بە مانای «قەڵای چەندی»ە.
بەدەل بۆسەلی
کار و پیشە
٨ ساڵ وەکو مامۆستای زمانی کوردی بە ھەزاران ھاوڵاتی ئیستەنبوڵی فێری زمانی کوردی و مێژووی کوردستان کردووە.
مزگەوتی گەورە (چوارتا)
مزگەوتی گەورەی چوارتا دەکەوێتە قەزای چوارتای سەر بە پارێزگای سلێمانی، لە ساڵی ١١٧١ی کۆچی دروستکراوە. ڕووبەری گشتی مزگەوتەکە ١٠٠٠ مەتری چوارگۆشەیە و پێنج نوێژە نووسراوەکە و نوێژی ھەینی و دوو جێژنەکەی تێدا ئەنجام دەدرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق پۆل:مزگەوتەکانی عێراق
شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری
شۆڕش
لە شەڕی ١٨٧٧–١٨٧٨ لە نێوان ڕووسیا و عوسمانیدا یارمەتی سوپای عوسمانی داوە و چونکە چاوەڕوانی ئەوەی کردووە کە سود لە ئەنجامەکانی شەڕ وەربگرێت و ھەوڵ بدات لەو شەڕەدا ببێ بە سەرکردەی ئەو کوردانەی کە بە ناوی «غەزاوە» کۆبوونەتەوە، ھەتا بتوانێت لە کاتی پێویستدا ئەو ھێزە بۆ بەرژەوەندیی کورد بەکار بھێنێت. بەشداریکردنی شێخ عوبەیدوڵڵا لەو شەڕەدا ھۆشیاریی سیاسیی قوڵتر کرد و لە ڕاستی و سروشتی دینی دەوڵەت و ڕواڵەتەکەی و مەبەست و مەغزا جیھادییەکەی عوسمانییەکان گەیشتووە، زۆرتر لەگەڵ کوردانی تردا ئاشنایەتی پەیدا کرد و ھەر لەو شەڕەدا ھەندێ چەکیشی دەست کەوت.
بەوەرز
بەوەرز یان مشکەخۆرە یان دەڵەك (ناوی زانستی: mustela nivalis) گیانەورێکی بچوکی شیردەر و گۆشتخۆرە لاشەیەکی درێژکۆلە و دەستو پێ بچوکە، چڕنوکی ھەیە و توانای ھەڵبەزین و دابەزینی بۆ سەردرخت و شوێنە بەرزەکان ھەیە، ملی درێژکۆلە و دەمی بەرز و پڕ مووە (سمێڵ)، جۆرەکانی بەوەرز ١٢- ٤٥ سم درێژن. گوێی کورت و خڕ و کەوانەیە، ڕەنگی مووی پشتی قاوەیی سورباوە، ژێر مل و سکی سپیە، ھەندێکیان خۆڵە مێشیە، کلکی توکنە و لە کلکی سمۆرە بجوکتر و کورتترە و کۆتاییەکەی ڕەشە، فەروی ھەندیکیان بە زستانان بە تەواوی سپی دەبێت بە تایبەت ئەو جۆرانەی کە لە شوێنە کوێستان و بەفراویەکان دەژین، (ڕەنگەکان بەپێ شوێن و ژینگە گۆڕانکاری بەسەر دێت) واتە ئەوەی سەروە سیفەتی بەوەرزی کوردستانە بۆیە ڕەنگەکان لە وڵاتانی تر جیاوازن.
بواری کارۆموگناتیسی
left|350px بواری کارۆموگناتیسی کادێکی فیزیاییە کە لەلایەن ئەو کەرستانەی ئەلەکتریکی بارگەکراون درووست دەبێت و کاریگەریی ھەیە لەسەر کەرستە بارگەراوەکانی ناو کادەکە. کادی ئەلەکترۆمەگنەتیسی بە شێوەی بێبڕانەوە لە واڵاییدا دەپێوێت و یەکێکە لە چوار ھێزە سەرەکییەکانی سرووشت (ئەوانی دیکە ھێزی ڕاکێشانی زەوی، ڕاکێشانی نێوانیی لاواز و ڕاکێشانی نێوانیی بەھێز).
ئەم کادە دەکڕێت وەک تێکەڵکراوێک لە کادی مەگنەتیسی و ئەلەکتریکی بەرچاوبگیرێت. کادی ئەلەکتریکی بە بارگە جێگیرەکان درووستر دەبێت و کادی مەگنەتیسی بە بارگە جووڵاوەکان (تەزوو). چۆنیەتی تێکەڵبوونی ئەم کادانە و ھەڵسووکەوتیان بە ھاوکێشەکانی مەکسوێڵ نیشاندەدرێت.
ئانا-سۆفی موتەر
پیشە
لە ساڵی ١٩٨٠دا موتەر یەکەم جار لە ئەمریکا لەگەڵ فیلارمۆنیکی نیویۆرک لەژێر دەستی زوبین مێھتا بەشداری کرد. لە ساڵی ١٩٨٥ لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا کرا بە ھاوڕێی فەخری ئەکادیمیای شاھانەی مۆسیقا (لەندەن) و سەرۆکی فاکەڵتییەکەی بۆ خوێندنی نێودەوڵەتی کەمانچە و لە ساڵی ١٩٨٦ کرا بە ئەندامی فەخری. لە ساڵی ١٩٨٨ گەشتێکی گەورەی بۆ کەنەدا و ئەمریکا ئەنجامدا و بۆ یەکەمجار لە ھۆڵی کارنێگی یاریی کرد. لە ساڵی ١٩٩٨ کۆمەڵە تەواوی سۆناتای کەمانچەی بیتھۆڤنی لێدا و تۆماری کرد بۆ سی دی و دیڤیدی، کە لامبێرت ئۆرکیس یاوەری بوو؛ ئەمانە لە زۆرێک لە وڵاتان لە تەلەڤیزیۆن پەخش دەکران.
گاوەکەچ سەروو
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
ئیدان ئامێدی
ئیدان ئامێدی (لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ١٩٨٨) گۆرانیبێژ، گۆرانینووس و ئەکتەرێکی ئیسرائیلییە.
کەرەملیس
مێژوو
مێژووی ئەم گوندە دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە پێنج ھەزار ساڵ لەمەوبەر و بە چەندین ڕووداوی مێژوویی بەناوبانگە کە بەناوبانگترینیان ئەو شەڕە مەزنەیە کە لە نێوان ئەسکەندەری مەزن و داریووشی سێیەمدا ڕوویدا. ئەم شارۆچکەیە لە سەردەمی سەدەکانی ناوەڕاستدا بووە ناوەندێکی گرنگی بازرگانی و ئایینی لە ناوچەکەدا. لە ساڵی ١٣٣٢ەوە، پیاوسالار کورسییەکەی بۆ ئەم شوێنە گواستەوە و تا کۆتایی سەدەی چواردەھەم بەردەوام بوو تا گەیشتنی تەیمووری لەنگ بۆ ناوچەکە لە نێوان ساڵانی (١٣٩٣-١٤٠٣). لەم ساڵانەدا مێزۆپۆتامیا تووشی کۆمەڵکوژی بوو کە زۆرینەی شوێنکەوتووانی کەنیسەی ڕۆژھەڵات لەناوچوون.
گەورەشار
سەرچاوەکان
پۆل:شار پۆل:پێرستی شارەکان پۆل:شوێنە پڕ دانیشتووانە شارییەکان پۆل:پێرستەکانی شارەکان
ھێزی ڕاڤەیی
پۆل:فەلسەفەی زانست
یەکێتیی سۆڤیەت
مێژووی دامەزراندن
لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩١٧ بە بڕیارو پلانێکی نەخشە بۆداڕێژراوی پێشوەختی ڤلادیمیر لێنین و زۆرایەتی مەکتەبی سیاسی و کۆمیتەی ناوەندی حزبی سۆسیال دیموکراتی کرێکاری ڕووسیابەلشەڤی و بە فەرماندەیی لیۆن ترۆتسکی، کرێکاران و سەربازان و جووتیاران و ژنان و لاوانی ڕێکخراو لە حزبی بەلشەفی و شوراکاندا لە ھەموو لایەکەوە ھێرشیان بردە سەر حکوومەتی کرنیسکی کادیت و ھاوکارەکانی لە سۆسیال شۆڕشگێڕەکان و مەنشەفییەکان و لە ماوەیەکی کەمدا و بە کەمترین زیانی گیانی، کە لە ژمارەی پەنجەکانی مرۆڤێک تێپەڕی نەدەکرد. دەستیان بەسەر کۆشکی زستانەی حکوومەت لە پێترۆسبورگدا گرت و زۆربەی سەرانی حکوومەتیان دەست بەسەر کرد. ئەمەش بووە سەرەتای چەخماخەیەک بۆ ھێرش بردنە سەر زۆربەی ھەرە زۆری دامودەزگاکانی حکوومەتی کرنیسکی لە سەراسەری ڕووسیا بەم شێوە لە کەمترین ماوەدا حزبی بۆلشەڤی بۆ یەکجاری کۆتایی بەدەسەڵاتی چەند سەدەی ئیمپراتۆری تزاری و ھەشت مانگەی حکوومەتی بۆرژوایی کرنیسکی ھێنا و لە جێگای دا دەسەڵات و حکوومەتی کۆماری شورایی کرێکاران و جووتیاران و سەربازان، کە ڕێکخراو بوون لە شوراکان و ئەرتەشی سووردا، ڕاگەیاند.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمۆنیزم لە ڕووسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:مێژووی ڕووسیا پۆل:مێژووی یەکێتیی سۆڤیەت و ڕووسیای سۆڤیەت پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٩١ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢ پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ناوەڕاستی ئاسیا پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
مەیموونە گەورەکان
وێنۆک
مەیموونە گەورەکان خێزانێکن کە چوار ڕەگەزی ئێستای شامپانزی و گۆریلا و مرۆڤ و ئۆرانگۆتان لەخۆدەگرێت. ھەندێک لە ڕەگەزەکان کە ئەمڕۆ لەناوچوون لەژێر بنەماڵەی مرۆڤەکاندا پۆلێن دەکرێن (مرۆڤ، گۆریلا، شامپانزی)، ئەوانی دیکەش لەژێر بنەماڵەی Punginae لەگەڵ ئۆرانگۆتانەکاندان. مەیموونەکان گەورەترین سەرەتایین و کێشیان لە نێوان ٤٨ کیلۆگرامە تا ٢٧٠ کیلۆگرام. بەگشتی نێرەکان گەورەترن لە مێیەکان جەستەیان بەھێزە و قۆڵەکانیان بە باشی گەشەیان کردووە. جیاوازییەکی زۆریان ھەیە سەبارەت بە ئێسکەپەیکەری سەرەتایییەکانی تر.
محەممەد ئوزون
محەممەد ئوزون (٢٠٠٧ - ١٩٥٣) نووسەر و ڕۆماننووسی کورد، ڕێبەندانی ساڵی ١٩٥٣ لە سێوەرەگی (ڕحا) باکووری کوردستان لە دایک بووە و ساڵی ٢٠٠٧ لە نەخۆشخانەی شاری ئامەد (دیاربەکر) کۆچی دوایی کرد. ئوزون دامەزرێنەری ڕێکخراوی پێنووسی کورد لە سوید، خاوەنی حەوت ڕۆمانە بە زمانی کوردی کە یەکەم ڕۆمانی بە نێوی تۆ لە ساڵی ١٩٨٥ بڵاو کردەوە. ھەروەھا ئەو گەلێک لێکۆڵینەوە و ھەڵبەستی نووسیوە و بڵاوی کردووتەوە، کە یەکێک لە ھەڵبەستە درێژەکانی بە ناوی "دەستانا عەگیدەکی" لە لایەن ھونەرمەند جوان حاجۆ کراوەتە گۆرانی. ئەو جگە لە زمانی کوردی، گەلێک بەرھەمی بە زمانانی ئینگلیسی، سویدی و تورکیش نووسیوە. ئەمڕۆکە ھەندێک لە توێژەران، ئەو وەک سەرکێشی ڕۆمانی کوردی مۆدێرن دەپەژرێنن و بەرھەمی ئەو لە ڕیزی ئەو بەرھەمانەن کە زۆر دەخوێندرێنەوە و خوێنەرانێکی زۆر حەزی پێ دەکەن، بە تایبەتی ڕۆمانەکانی "سیا ئەڤینێ" و " ڕۆنی مینا ئەڤینێ، تاری مینا مرنێ" گەلێک بەرچاوترن و ئەم دوو ڕۆمانەی بۆ گەلێک زمانی بیانی وەرگێڕدراونەتەوە. ئوزون بە ھۆی خەبات و نووسین بە زمانی کوردی، چەند جاران لە لایەن دەستەڵاتی تورکان خرایە بەندیخانەوە و ھەر بە ھۆی ئەم کێشەوە، ھاوینی ساڵی ١٩٧٧ێ باکووری کوردستانی بەجێ¬ھێشت و بۆ ساڵانێکی دوور و درێژ لە وڵاتی سوید مایەوە. لە سوید ئەندامی کارای "پێنی سوید" بوو و ساڵی ٢٠٠١، خەڵاتی Torgny Segerstedtی سویدی وەرگرت. ساڵی ٢٠٠٥ گەڕایەوە باکوور و ھەر لە کۆتایی ئەم ساڵەدا کۆڕێکی ڕێزلێنان لە لایەن حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە ھەولێری پایتەخت بۆ ئوزون بەڕێوە چوو. ٢٩ی گوڵانی ٢٠٠٦ دەرکەوت کە ئوزون تووشی نەخۆشی شێرپەنجەیە و سەرەتا لە نەخۆشخانەی زانکۆی کارۆلینسکی ستۆکھۆڵم خەوێندرا و پاشان و بۆ چارەسەری چوو بۆ ئامریکا، لێ مخابن ئوزون ١١ی ڕەزبەری ساڵی ٢٠٠٧ لە نەخۆشخانەی ئامەد کۆچی دوایی کرد و بۆ ھەمیشە نیشتمانی بەجێھێشت.
بەرھەمەکانی محەممەد ئوزون
• I skuggan av en förlorad kärlek (werg. Ingmar Björkstén), Ordfront förlag, Stokholm (antolojî, ٢٠٠١)
ژاڵە
ژاڵە گوڵی فەرمی ھیرۆشیمایە چونکە لەدوای وێران بوونی بە چەکی ئەتۆمی لەساڵی ١٩٤٥ یەکەم گوڵ بوو سەوز بویەوە و گوڵی گرت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گژوگیاکانی لوبنان پۆل:گژوگیاکانی ئەفریقای باکوور پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئەفریقا پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئاسیا پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:دارە ڕازاوەکان پۆل:ڕوەکە ژەھردارەکان
کارین
لە ٢٠٠٣، تۆرو کای ڕۆمانێکی سووکی نووسی بە گوێرەی شێوازی مانگاکەی، لەگەل کاگێساکی دا کە کارە ھونەرییەکانی دەستبەر کرد، و ئەلقەکانی نۆ کتێبەکە لە ژاپۆن بڵاوکرایەوە لەلایەن کۆمپانیای فوجیمی شۆبۆ، ھەردوو ڕۆمانەکە و مانگاکەی ڕێگەپێدانی بۆ کرا بۆ سەر زمانی ئینگلیزی لەلایەن کۆمپانیای تۆکیۆ-پۆپ، تۆکیۆ-پۆپ دووبارە ناوی بۆ ھەردوو مانگا و ڕۆمانەکەی دانایەوە، مانگاکەی: چیبی ڤامپایەر ڕۆمانەکەی: چیبی ڤامپایەر: ڕۆمان
چیرۆک
کارین ماکا منداڵێکی ناوەندی لە خێزانێکی خوێنمژ، کە ئاوارەبوون بۆ ژاپۆن لە دوو سەدەی پێشوو تر، بە پێچەوانەی تەواوی خێزانەکەی کارین تەواو جیاوازترە لە تەواوی خوێنمژەکانی تر بە مانایەکی تر پێویستی بە خوێن نییە تا وزە خۆراکییەکان بۆخۆی دابین بکات، بەڵکو بە پێچەوانەوە بەرھەمی دەھێنێت، بەھۆی ئەمەوە تووشی خوێنبەربوونی لووت دەبێت لەبەر زۆری بەرھەمھێنانی خوێن لەناو لەشیدا، بەھۆی ئەوەی کارین خوێنمژ نییە
خێزانەکەی تەواوی میمۆرییەکانی پێشوو تری دەسڕنەوە تا بتوانێت لەگەل کێنتا بژیت و ژیانی خوێنمژی لەبیر بکات
پاول، ئەلاباما
پاول (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی دیکەب، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٩٥٥ کەس بووە. ڕووبەری ١٢٫٨٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٧٤٫٣٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
ئاوەز
سەرچاوەکان
پۆل:ھزر پۆل:مەعریفەتناسی پۆل:باوەڕ پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:زانین پۆل:ھەبوونناسی پۆل:لۆژیکی فەلسەفی پۆل:ئاوەزان پۆل:ڕاستی پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
خولی نایابی کوردستان ٢٠١٦–٢٠١٧
سەرچاوەکان
http://www.rudaw.net/sorani/sports/240220175
وەھای گوت زەردەشت
left|200px وەھای گوت زەردەشت، کتێبێک بۆ ھەمووکەس و ھیچکەس (بە ئەڵمانی: Also sprach Zarathustra: Ein Buch für Alle und Keinen) چیرۆکێکی فەلسەفییە کە فەیلەسووفی ناوداری ئەڵمانی فریدریک نیچە، لە چوار بەشدا لە ساڵانی ١٨٨٣ەوە تاکوو ١٨٨٥ نووسیویەتی. نیچە لەم کتێبەدا لە زاری زەردەشتەوە، بیرۆکەکانی خۆی وەک "گەڕانەوەی ھەمیشەیی"، "مردنی خودا" و "کەڵەمرۆڤ" دەردەخات.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی فریدریش نیچە پۆل:وێژەی فەلسفەی ئایین پۆل:کتێبەکانی ١٨٨٥ پۆل:ڕۆمانە فەلسەفییەکان پۆل:ڕۆمانەکانی ١٨٨٣
ئاسایشی لۆژیکی
ئاسایشی لۆژیکی پێکدێت لەپاراستنی سۆفتوێر بۆ سیستەمەکانی ڕێکخراو، لەوانە ناسنامەی بەکارهێنەر و چوونەژوورەوەی نهێنوشە، سەلماندن، مافی گەیشتن و ئاستەکانی دەسەڵات. ئەم پێوانەیانە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کە تەنها بەکارهێنەرە ڕێگەپێدراوەکان دەتوانن چالاکیەکان ئەنجام بدەن یان دەستگەیشتن بە زانیاری لە تۆڕێک یان وێستگەی کار. ئەمە ژێردەستەی ئاسایشی کۆمپیوتەرە.
ڕەسەنایەتی نهێنوشە
ڕەسەنایەتی نهێنوشە زانیاری نهێنی بەکاردێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی چوونەژوورەوە بۆ سەرچاوەیەکی دیاریکراو. عادەتەن، بەکارهێنەرەکە هەوڵی چوونە ژورەوەی تۆڕەکە دەدات، کۆمپیوتەر یان بەرنامەی کۆمپیوتەر پرسیار دەکرێت لەسەر ئەوەی کە ئایا پاسۆردەکە دەناسن یان نا، و بەپێی ئەوە دەستگەیشتنیان پێ دراوە یان ڕەتکراوەتەوە. نهێنوشەکان یان لەلایەن بەکارهێنەرەوە دروست دەکرێن یان دیاریکراون، هاوشێوەی ناوی بەکارهێنەرەکان. هەرچۆنێک بێت، جارێک پاسۆردێکی دیاری کرد، بەکارهێنەرەکە عادەتەن بژاردەی گۆڕینی نهێنوشە بۆ شتێک لە هەڵبژاردەکەی دەدات.بەپێی سنوردارکردنی سیستەم یان تۆڕ، بەکارهێنەرەکە لەوانەیە نهێنوشەکەی بگۆڕێت بۆ هەر زنجیرەیەکی ئەلفوماری. عادەتەن، سنوردارکردنەکان بۆ دروستکردنی نهێنوشە بریتییە لە سنووردارکردنی درێژی، پێویستی ژمارێک، پیتی گەورە یان نووسەی تایبەت، یان نەتوانرا چوار یان پێنج پاسۆردی گۆڕاوەی ڕابردوو بەکار بهێنیت کە پەیوەندی بە ناوی بەکارهێنەرەوە هەیە. سەرەڕای ئەوەش، سیستەمەکە لەوانەیە بەکارهێنەر ناچار بکات پاسۆردەکەی بگۆڕێت دوای کاتێکی دیاریکراو.
ڕەسەنایەتی دوو-ڕێگایی
سەلماندنی دوو-ڕێگایی هەردوو بەکارهێنەر و سیستەم یان تۆڕ لەخۆ دەگرێت کە یەکتر ڕازی بکەن کە ئەوان پاسۆردی هاوبەشکراوی دەزانن بەبێ گواستنەوەی ئەم نهێنوشە بەسەر هیچ کەناڵێکی پەیوەندیدا. ئەمە بە بەکارهێنانی نهێنوشەکە وەک کلیلی رەمزاندن بۆ گواستنەوەی پارچە زانیاری دروستکراو بە شێوەیەکی هەڕەمەکی، یان "تەحەدا" ئەنجام دەدرێت.دواتر لایەنی تر دەبێت بەهایەکی کۆدکراو بە هەمان شێوە بگەڕێنێتەوە کە هەندێ کرداری پێش دیاریکراوی زانیاریە کە لە بنەڕەتەوە پێشکەش کراوە، "وەڵامدانەوەکەی" کە دەیسەلمێنێت کە ئەو توانیویەتی تەحەداکە بشێوێنێت. Kerberos (پرۆتۆکۆلی ڕەسەنایەتی تۆڕی کۆمپیوتەر) نموونەیەکی باشە بۆ ئەمە، وەک ئەوەی ژمارەی نهێنی دەنێرێت N، وە وەڵامەکە دەبێت ژمارەی نهێنیکراو N + 1 بێت.
کەلووی گیسک
چەپ|150px|وێنۆک|ھێمای بورجی گیسک بورجی گیسک ، دەھەمین بورجی خولگەی خۆر و کەوانی ٣٠ پلەی ڕێڕەوی خۆر لە مانگی بەفرانباردایە.
کۆنەوارەتی
مرۆڤنۆڕی
کۆنەوارەتی ئەو یەکسانییە سیاسییەی سەلماندووە کە مەرجە بۆ مافی گشتیی دەنگ دان. هەروەها یەکسانیی دەستووریشی سەلماندووە کە دەکاتەوە وێکچوون لە ئاست یاسادا. بەڵام لەوە زیاتری بڕ نەکردووە. نۆڕینی کۆنەوار هەمەجۆریی مرۆڤگەل و نایەکسانیی دروست لە بواری زیرەکی، توانای بڕیار دان... هتد کردۆتە سەرشار.
جیاوازیی داهات و سامان لای کۆنەواران، بەگشتی، پێوانەیە بۆ جیاوازیی کردەیی خەڵک، لە تەک ئەمیشدا کۆنەواران، بەرانبەر سیاسەتی باج گرتن و سیاسەتی جڤاکیی وەها کە مەبەستێکی توندی دارماڵ کردنی هەبێت، دژن.
سازمانی ئابووری
-	ئەمانە دەبنە هۆی گەشەندی ئابووری.
کەلووی نەھەنگ
چەپ|150px|وێنۆک|ھێمای کەلووی نەھەنگ کەلووی نەھەنگ ، دوازدەھەمین کەلووی خولگەی خۆر و کەوانی ٣٠ پلەی ڕێڕەوی خۆر لە مانگی رەشەمەدایە.
ڕاوتینگ
ڕادەستکردنی پەیامەکان
شێوازەکانی ڕاوتینگ لە چۆنیەتیی بەدەستەوەدان و ڕادەستکردنی پەیامەکاندا (پاکەتەکاندا) جیاوازییان ھەیە:
دوشان ئوھرین
سەرچاوەکان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێ پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی چێکی پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
کۆشکی سپی
پێشینە
ئەم کۆشکە لە ساڵی ١٧٩٢ ھەتا ساڵی ١٨٠٠ زایینی ھاوکات لەگەڵ بنیادنانی شاری واشنگتۆن تەواو کراوە. جان ئادامز یەکەمین سەرۆک کۆماری ئامریکایە کە لەم کۆشکەدا نیشتەجێ بووە. لە سەردەمی سەرۆک تۆماس جێفێرسۆن، پەرە پێ دراوە، وە زیادکردنی کردنی دوو کۆڵەکە بۆی بووەتە هۆی زیاتر گەورەکردنی ئەم شوێنە. ئەم کۆشکە لە ساڵی ١٨١٢، بە ھۆی ھێرشی بەریتانیا بۆ سەر ئەم کۆشکە تا ڕادەیێکی زۆر لە ناو چوو، بەڵام بە زوویی سەر لە نوێ درووست کراوەتەوە.
ئینوکتیتوت
سەرچاوەکان
پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:ئینکیتوت پۆل:زمانەکانی کەنەدا پۆل:زمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
قوتابی
ئامادەیی
پۆلەکانی دەیەم تا دوازدەیەم دەگرێتەوە
مەھاباد
مه‌هاباد له باکوورەوە له‌گه‌ڵ شاری ورمێ، له باشوورەوە له‌گه‌ڵ شاری بۆکان، له ڕۆژھەڵاتەوە له‌گه‌ڵ شاری میاندواو و له ڕۆژاواوە له‌گه‌ڵ شاری پیرانشار هاوسنووره. مەسعوود بارزانی سالی ١٩٤٦ لە ڕۆژی دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان له مەهاباد لەدایکبووە. شاری مەھاباد بەهۆی ھەڵکەوتن لەسەر ڕیگاکانی سێ پارێزگای ورمێ، کوردستان و ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات شوێنێکی تایبەتی ھەیە. ئەم شارە ١١٩ کیلۆمەتر لە ورمێ، ٢٩٨ کیلۆمەتر لە سنە و ٢١٤ کیلۆمەتر لە تەورێز دوورە.
چالاکیی سیاسی
لە ساڵانی دەستپێکی ١٩٠٠ زیاتری چالاکییەکان عەشیرەتی بووە. ھەر سەرۆک عەشیرەتێک بۆ سەندنی مافی لە دەسەڵات ھەوڵی داوە و زۆرجار دەسەڵاتی ناوەندی ھەر لەو تاک‌بوونە کەڵکی وەر گرتووە و عەشیرەتەکانی دژ بە ئەک ھەڵەژاندووە.
لە ساڵی ١٩٤٦ گەورەترین ڕووداوی سیاسی ئەم سەردەمی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە گشتی و شاری مەھاباد بە تایبەتی ڕووی‌دا. ئەوەش دامەزراندنی کۆماری کوردستان لە شاری مەھاباد بوو. قازی موحەمەد و کۆمەڵەی ژ-ک ڕیکخەرانی ئەو بزووتنەوە بوون کە پاڵی بەستبوو بە یەکێتی سۆڤیەت و بۆ مافەکانی گەلی کورد بەرامبەر بە دەسەڵاتی ناوەندی ئێران وەستابوون.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارستانی مەھاباد پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٧
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل:مۆبایلەکانی سامسۆنگ نۆت پۆل:مۆبایلەکانی سامسۆنگ پۆل:سامسۆنگ گالاکسی پۆل:مۆبایلەکانی ٢٠١٦
ڕادیۆلۆجی
شێوەکانی ڕادیۆلۆجی
ئەم شێوانە بۆ ناسینەوەی نەخۆشییەکان لەلایەن پزیشکی ڕادیۆلۆجیستەوە بەکار دێن:
خەڵکی ڕۆھینگیا
مافەکانی مرۆڤ و ڕەوشی ئاوەرەکان
خەڵکی رۆھینگیا بە یەکێک لە «نەویستراوترین کەمینەکانی جیھان» و «چەوساوەترین دانیشتووانی جیھان» دادەنرێن. پزیشکانی بێ سنوور (Médecins Sans Frontières - Doctors Without Borders) ئاماژە دەکات کە خەڵکی رۆھینگیا لە ساڵی ٢٠٠٧ دا بە «کەمترین و پشتگوێخراوترین ھەواڵە باسکراوکانی جیھان» دادەنرێت لەڕووی ئەو جیاکاریی و کێشانەی ڕووبەرووی بوونەتەوە بەھۆی حومکەت و سوپای وڵاتەکەوە. لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩٩٢ دا، وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ماینمار لە لێدوانێکی ڕۆژنامەنووسی دا ئاماژەی کرد کە «سەرەڕای بوونی ١٣٥ نەژادی نەتەوەیی کە لە ماینمار دەژین لە رۆژگاری ئەمرۆدا، لە ڕاستی دا ئەوانەی کە پێیان دەوترێت (خەڵکی رۆھینگیا) یەکێک نین لەو نەژادە نەتەوەییانە و لە مێژوودا ھیچ جۆرە نەژادێک لە ماینمار بوونی نەبووە بە ناوی رۆھینگیا.»
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەکانی بەنگلادێش پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی میانمار
بۆکان
ناوی شار
ناوی شاری بۆکانیش وەک مێژووی شارەکە، تائیستا نەکەوتووەتە بەر توێژینەوەی ڕاستەقینە. ئەوشتانەش والێرەولەوێ لەمەڕ باسەکە نووسراون لەدۆخی بیروبۆچوونی خەڵکی ئاسایی نە چوونەتەدەرێ و ھیچ ڕووناکییەکیان نەخستووەتە سەر مێژووی پڕ تەم و مژی ئەم شارە.
سەردمێ قاجاڕەدا
سەیفەدین خان بە فرۆشتنی چەند گوندێک لە موڵکەکانی خۆی لەسەر گردی پەنا حەوزە گەورەو قەڵای وێرانکراوی ڵی ھەڵکەوتووە ناوی قەڵای سەرداری لەسەر دانراوە.
کولتوور
ھەروەھا یەکەم مامۆستای ژنی قوتابخانە لە بۆکان، خانمێکە بە ناوی میسری خانم کە یەکەمین مامۆستای ژن بوە لەو ناوچە بوو. میسری خانم خەڵکی مەھاباد بوە و پێشەوا قازی محەممەد لە سەردەمی کۆمار دا ناردوویەتە بۆکان و بووەتە مامۆستای قوتابخانە. ناوی تەواوی «میسری حەسەن زادە» بوە و پاشان لە بۆکان شووی بە «محەممەد ئەحمەد قودسی» ئەفسەری کوردی خەڵکی سلێمانی کردوە و چووەتە سلێمانی. دوای شەھید بوونی قودسیش گەڕاوەتەوە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە بۆکان شوی کردووەتەوە.
کەش و ھەوا
کەش و ھەوای بۆکان سارد و زیاتر کوێستانییە، ھاوینەکانی گەرمە و زستانانەکانی سارد و بەفری. باشترین کاتی سەفەر بۆ شاری بۆکان مانگی گوڵان ھەتا ڕەزبەرە.
زمان
خەڵکی شاری بۆکان لەسەداسەد کوردن و بە زمانی کوردی و زاراوەی کوردیی ناوەندی و بن زاراوەی سۆرانی دەپەیڤن، بەم بن زاراوەیە لە موکریاندا ئەدەبیاتێکی فراوان نووسراوە. ھەندێ جار بە ھەڵە بە بن زاراوەی سۆرانیی خەڵکی ناوچەی موکریان دەگوترێ زاراوەی موکریانی کە ھەڵەیە چونکو موکریان (ناوچەیێکی گرینگ لە کوردستان) ناوی شوێنە نە ناوی زاراوە.
کەسایەتی ناودار
سیاسەت
بەرگری سیسیلی
لق و پۆپی نایدۆرف:
بەم شێوەیە، بەیاریکردنی ، ڕەش بەتەواوی سپی دەبەستێتەوە لە کشکردنی فیل لەخانەی b5 دا. بەم جۆرەش جووڵەی ئەشێت جووڵەی دواتری ڕەش بێت. بەگشتی، دیسان ڕێگری لە جووڵەی ئەسپی سپی بۆ خانەی b5 دەکات، ھەروەھا یارمەتی پێکھێنانی شێوەی باڵی شالیاری ڕەش دەکات بە ئامادەکردن بۆ پاڵنانی سەربازی b7 بۆ b5. پلانی کە دوا بەدوایدا  دێت، نوێنەرایەتی شێوازی تەقلیدی لق و پۆپی نایدۆرف دەکات. دواتر، گاری کاسپارۆڤ گۆڕانی لەڕێزبەندی جووڵەکانی نایدۆرفدا کرد بە یاریکردنی ، بەڵام دواتر یاریکردنی نەک. کاسپارۆڤ پێی وایە جووڵەی پڕاوپڕی (کە دەکاتە لق و پۆپی شێڤێنینین، کە لەخوارتر باسی لێوەکراوە) ڕێگە بە جووڵەی  دەدات، کە یەکێکە لەمەترسیدارترین ھێڵەکانی سپی دژ بە لق و پۆپی شێڤێنینین. بەیاریکردنی لەپێشدا، ڕەش بەشێوەیەکی کاتیی ڕێگری لە g4 ـی سپی دەکات و چاوەڕێ دەکات کە سپی یاریی بەچی دەکات لەبری g4. زۆربەی جار، یاریی تەقلە دەدات بۆ لق و پۆپی شێڤێنینین.
سپی ھەڵبژاردنی تری ھەیە لە جووڵەی شەشەمدا. ئامادەکاریی دەکات بۆ ماڵکردن لەباڵی شادا کە جێگرەوەیەکی ئارامترە لە. ئێفیم گێڵەر لە لایەنگرە یەکەمینەکانی ئەم جووڵەیە بوو، پاش ئەوەی ڕەش توانای مانەوەی لە جێگەیەکی بێ خەوشی نایدۆرفدا دەبێت لەگەڵ  یان بازدان بۆ شێڤێنینین لەگەڵ. ئەگەرەکانی تری بەردەوام بوون بۆ سپی بریتیین لە و  (ھێرشی فیشەر-سۆزن) و  و ھەروەھا  (ھێرشی ئادەمس، ناونراوە پاش ویڤەر ئادەمس)، کە چەندین جار لەلایەن بۆبی فیشەرەوە بەکارھاتووە.
لق و پۆپی کلاسیکی:
لق و پۆپێکی دیکە بریتییە لە ، کە ناودەبرێت بە "سۆزین" (کۆدی ئکش: B57). ئەم جۆرە فیل دەردەپەڕێنێتە سەر خانەیەکی گەلێک ھێرشخواز. ڕەش زۆرینەی جار وەڵام دەداتەوە بە ئەمەش بۆ سنووردارکردنی مەودای فیلە سپییەکەی سەر c4، بەڵام سپی دەتوانێت دواجار پاڵەپەستۆ بخاتە سەر سەربازی e6 بە پاڵنانی سەربازی f بەرەو پێشەوە بۆ f5. سپی دەتوانێت یان ماڵ بکات لەباڵی شاوە بە جووڵەی (ھێرشی فیشەر-سۆزن، کە ناونراوە پاش بۆبی فیشەر و ماستەری ڕووسی ڤێنیامین سۆزن، کە ھێرشەکەی داھێنا لە ١٩٣٠یەکاندا)، یاخود ماڵ بکات لەباڵی شالیاردا بە جووڵەکانی  (یاخود )  و  (ھێرشی ڤێڵیمیرۆڤیچ). لەبری ، ڕەش دەتوانێت ھەوڵی جووڵەی بێنکۆ بدات، کە بریتییە لە ، کە سپی ناچار دەکات کە چارەنووسی ئەسپی d4 یەکلا بکاتەوە. ئەمە زۆر جار بەرەو ھێڵێکی ھەڵوێستدارانە دەچێت وەک لە ڕازۆر-بەتین.
لق و پۆپی شێڤێنینین:
لە لق و پۆپی شێڤێنینیندا، سەنتەرێکی تەسک بۆخۆی درووست دەکات (سەربازەکانی سەر خانەکانی d6 و e6 نەک e5) و خۆی ئامادە دەکات بۆ ماڵکردن لەباڵی شادا. لەم ڕوانگەیەوە، پۆڵ کیرێس لە ١٩٤٣دا ـی پێشنیار کرد، کە ناسراوە بە ھێرشی کیرێس. جووڵەی باون. لێرەدا سپی بەنیازە کە ئەسپی ڕەش دووربخاتەوە بە جوڵەی سەرباز بۆ g5. ئەگەر ڕەش ڕێگری لەمە بکات بە ، کە باوترین وەڵامی ڕەشە، ئەوا سپی بۆشاییەکی زۆرتر داگیر دەکات لەسەر بۆردەکە و ڕەش دەترسێنێت لە ماڵکردن لەو ناوچەیەدا، و ھەروەھا دەکرێت دواتر یاری پێ بکات. ئەگەر ئاڵۆزییەکان دوای بەدڵی سپی نەبوو، باشترین جێگرەوە  ـە کە دەبێتە ھۆی کە ڕەش وەڵام بداتەوە بە  (ئەم ھەڵوێستە دەکرێت بە ھۆی نایدۆرفیشەوە بێتە دی لەڕێی ). ھەروەھا و بیردۆزی سپی لێرەدا بریتییە لەوەی کە ڕەش دەتوانێت ھاوسەنگی ڕابرێت لە ھێرشی کیرێسدا، کە لەئێستادا یاریزانان پێیان باشە کە ڕێگری لێ بکەن بەوەی کە لەپێشدا ئەنجام بدەن، ئەمەش بیرۆکەی گاری کاسپارۆڤ بوو. بەھەرحاڵ، ئەگەر سپی ھێشتا بیەوێت جووڵەی g4 ئەنجام بدات، دەشێت ئامادەکاریی بۆ بکات بەوەڵامدانەوە پێشینەی بە جووڵەی  (بۆبی فیشەر ھەندێک جار ئەنجامی داوە) یاخود.
لق و پۆپی کەڵاشنیکۆڤ:
لە کۆتایی ١٩٨٠کاندا، یاریزانانی ڕەش جووڵەی ـیان زیندوو کردەوە بەنییەتی بەرامبەربوونەوەی  بە جووڵەی : ئەمە لق و پۆپی کەڵاشنیکۆڤە. بیرۆکەکان لەم ھێڵەدا نزیکن لە سڤێشنیکۆڤەوە - ڕەش سەربازی بەجێماو لە d6 ـدا قبووڵ دەکات و خانەی d5 لاواز دەکات، بەڵام کات دەباتەوە بەوەی کە ڕاونانی ئەسپەکەی کاتی دەوێت. جیاوازی لەنێوان دوو لق و پۆپەکە ئەوەیە کە ڕەش ھێشتا ئەسپەکەی گەشەپێ نەداوە بۆ سەر f6 و سپی ئەسپەکەی نەھێناوەتە دەرەوە بۆ سەر c3، بۆیە ھەردوو یاریزانان ھەڵبژاردەی زیادەیان ھەیە. ڕەش واز دەھێنێت لە لەبەر خاتری ، بۆ نموونە دوای ، کە خۆی لادەدات لە پلانی سپی Bg5 و  Bxf6 بۆ لێدانی سەربازە سەریەکەکانی سەر f ی ڕەش. یان ڕەش دەتوانێت ھێنانە دەرەوەی ئەسپەکەی دوا بخات بۆ یاریکردن بە یان  ێکی خێرا. لەلایەکی تریشەوە، سپی ھەڵبژاردنی ی لەبەردەمدایە، کە چنگەکەی لە d5 ـدا بەھێز دەکات و گورزێک دەوەشێنێت لە ، بەڵام خانەی d4 کەمێک لاواز دەکات.
ئاوەزمەندی
دەرووناسی
لەگەڵ ئەوەدا، ھەمیشە گفتوگۆ دەکرێت دەربارەی ئەوەی کە زۆربەی ھەڵسەنگاندنەکانی ژیرێتی کێشە و ناتەواویان تێدایە لەڕووی ناوەڕۆک و ڕێکارییەوە. ئەمەش بۆتە کێشە و ململانێ لە زانستی دەروونناسی دا کە ئایا لێکۆڵەران دەبێت تەنھا یاسا نەگۆرەکانی ژیربێژی، بیردۆزی ئەگەرەکان و ئامارەکان یان بیردۆزی ھەڵبژاردەی ژیربێژیانە بەکاربێنن. دژەکانی ئەم تێڕوانینە وەک گێرد گێجێنزەر زیاتر بیرۆکەی ژیریی سنووردارکراوی پێ پەسەندترە بەتایبەتی بۆ کردەکان کە نادڵنیاییەکی بەرزی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆتۆنۆمی پۆل:ڕاستی پۆل:زانین پۆل:زەین پۆل:فەلسەفە پۆل:فەلسەفەی زانست پۆل:فەلسەفەی زمان پۆل:فەلسەفەی زەین پۆل:فەلسەفەی ژیان پۆل:فەلسەفەی یاسا پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە پۆل:لۆژیک پۆل:مەعریفەتناسی پۆل:مێتافیزیک پۆل:مێژووی بیرۆکەکان پۆل:مێژووی فەلسەفە پۆل:ھەبوونناسی پۆل:واقیع پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:ناسیاریناسی پۆل:لۆژیکی فەلسەفی پۆل:ئاوەزان پۆل:هێرمێنۆتیک پۆل:تیۆرییە فەلسەفییەکان پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک پۆل:فەلسەفەی دەروونناسی پۆل:فەلسەفەی زانستە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:ھێرمێنۆتیک پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
پرۆڤیدنس، ئەلاباما
پرۆڤیدنس شارۆچکەیەکە لە کەرتی مارێنگۆ، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٢٣ کەس بووە. ڕووبەری ٤٫٥٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٩٫٣٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
ھانیس کریبس
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٤٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨
جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢
پێشنیاری میوانداریکردنەکەی پۆڵەندا و ئۆکرانیا لەلایەن لیژنەی بەڕێوەبەریی یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا لە ١٨ی نیسانی ٢٠٠٧ بەفەرمی هەڵبژێردرا. دوو تیپی میواندار بە شێوەیەکی خۆکارانە بەشداربوون لە پاڵەوانییەتییەکە، هاوکات ١٤ تیمی کۆتایی کە مابوونەوە لە ڕێگەی پێشبڕکێیەکی پاڵاوتنەوە یەکلایی کرانەوە، ئەمەش لە کۆی ٥١ هەڵبژاردەی وڵاتان بوو، لە ئابی ٢٠١٠ تا تشرینی دووەمی ٢٠١١ یارییەکانی پاڵاوتن ئەنجام دران. ئەمە دوا پاڵەوانێتی ئەوروپا بوو کە ١٦ هەڵبژاردە تێیدا بەشداربووبن کە ئەم یاسایە لەوەتەی ١٩٩٦ەوە کاری پێدەکرا؛ بەڵام لە یۆرۆی ٢٠١٦ بەدواوە، فراوانتر کرا بۆ ٢٤ هەڵبژاردە.
شارەکان
ئەو شارانەی یاریەکانی تێدا ئەنجام دەدرێن ٨ شارن چواریان لە پۆلەندا وە چواریشیان لە ئوکراینان.
مێریتۆکراسی
مێریتۆکراسی یان شیاومەزنی بریتییە لە سیستەمێکی فەرمانڕەواییکردن کە لەسەر بنەمای فەڕمانڕەواییکردن لە ڕێگای توانا (لێھاتوویی)، نەوەک لەسەر بنەمای سامان و نەژاد و ڕەچاوکردنەکانی تری پێگەی کۆمەڵایەتی، دامەزراوە. ھەرچۆنێک بێت وشەی مێریتۆکراسی ئێستا زۆرجار بەکاردەھێنرێت بۆ باسکردنی جۆرێکی کۆمەڵگا کە تێیدا سامان و داھات و باری کۆمەڵایەتی لە ڕێگەی پێشبڕکێکردنەوە دیاریدەکرێن لەسەر بنەمای ئەو گریمانەیەی کە براوەکان بێگومان شایستەی ئەو ئەنجامە بەدەستھاتووانەی خۆیانن. لە ئەنجامدا، ئەم وشەیەش مانایەکی داروینیزمی کۆمەڵایەتی لەخۆوەدەگرێت، کە بەکاردەھێنرێت بۆ باسکردن لە کۆمەڵگایەکی پێشبڕکێکارانەی شەڕانگێز، کە ڕێگە بە نایەکسانییەکی بەرفراوان دەدات لە داھات و سامان لە نێوان دانیشتووان، ئەمەش وەک وەزیفەیەکی شایستەیی و لێھاتوویی و شیاوی(merit)، بە پێچەوانەی کۆمەڵگا یەکسانەکان.
ئەندرۆید مارشمالۆو
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سیستەمی کارپێکەری مۆبایل پۆل:ئەندرۆید پۆل:گووگڵ پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٥
عەبدوڵڵا ڕەمەزانزادە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:زیندووان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کۆڕی زانستیی زمانی کوردی
سەرچاوەکان
دەربارەی کۆڕ - ماڵپەڕی کۆڕی زانستی زمانی کوردی
نەقشبەندی
230px|وێنۆک|چەپ|خانەدانی زێڕین کە بەڕێزترین کەسانن لە باوڕی سۆفییەکاندا نەقشبەندی یان نەقشی یان نەخشی تەریقەتێکی سەرەکیی تەسەوفی ئیسلامییە. بناغەی تەریقەتی نەقشبەندی لەسەر سوننەتی پیغەمبەری ئیسلام و شەریعەت و دوورەپەرێزی لە بیدعە دامەزراوە و داکۆکی لەسەر ئەوە دەکات و، ھەر ئەم خاڵە بووەتە ھۆی ئەوەی کە تەریقەتی نەقشبەندی لە خۆرھەڵات و خۆرئاوای جیھانی ئیسلامدا پەرە بستێنێت و ببێت بە ڕەوشتی سۆفییانەی زانایان و ئەدیبان و فیقھزانانی ئیسلام و لەوانە، شێخی «ابن‌حجر ھیتمی» (٩٧٤ ـ ٩٠٩)، گوتوویەتی: «ئەو تەریقەتەی کە لە خەوش و خاڵ و نالەبارییەکانی سۆفییە نەزانەکان خاڵی و دوورە ھەر تەریقەتی نەقشبەندییە».
لە باشوور و ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا
لەپاش مەولانا خالید، خەلیفەکانی لە ناوچە جۆربەجۆرە ئیسلامییەکاندا، دەستیان کرد بە ئیرشاد و بەرەوپێشبردنی تەریقەتەکە. شێخ عوسمان سراجەددینی نەقشبەندی یەکەم یەکێکە لە جیگەدارە زۆر بەناوبانگەکانی مەولانا خالید لە بەغدا تەریقەتی لێ وەرگرت وەک یەکەم خەلیفەی مەولانا خالید، ساڵی 1813 لە سلێمانیدا ئیجازەی خەلیفایەتی و ئیرشادی لە دەستی ئەو وەرگرت. زیاتر لە ٨٠ کەس لە زانایان و ئەدیبەکانی ئەو سەردەمە، پلەی خەلافەتیان لە شێخ عوسمان وەر‌گرت کە لەوانەن: مەولەوی تاوەگۆزی و مەلا حامیدی بێسارانی (کاتب‌اڵاسرار) و مەلا ئەحمەدی نۆدشی.
ئیبراھیم کوڕی ئەدھەم
ژیان
ئیبراهیمی كوری ئەدهەم كەسێكی بێدەنگ بوو بە بەردەوامی خەریكی تێفكرین بوو ئەو دوور بوو لە ژیانی دونیا و خۆشەویستی دونیایی،دوور بوو لە حەزەكانی دونیاش وەكو ناوبانگ و پارە و ماڵ، ئیبراهیم بە بەردەوامی خەریكی زوهد بوو بەڵام لەگەڵیشیدا لە هەوڵی وەدەستهێنانی پارووی حەڵاڵ بوو، ئیبراهیمی كوری ئەدهەم لە لایەن زۆرێكەوە بە سوڵتانی عارفان دەناسرا چونكە هەمیشە لە یاد و زیكری خودا دابوو بۆیە یەكێكە لەو عارفە گەورانەی بە پایەبەرزەكانی سۆفیگەری گەیشتووە.
ئەسپەرگیلوس
ئەسپەرگیلوس بە کەڕووە تورەگەیییەکان (ascomycota) پۆلێن دەکرێت. کە لە ژینگەیەکی پڕ لە ئۆکسجین و دەوڵەمەند بە کاربۆھیدرات دەتوانن بژین ئەسپەرگیلوس پێکدێت لە دەیان کەڕووی شێوە mold ھەروەھا یەکێکە لە کەڕووە مەترسیدارەکان کە ژەھری ھەیە و تەنانەت بۆ چەکی بایۆلۆجیش بەکارھینراوە بە ناوی ژەھری aflatoxin ئەم کەڕووە سپۆری ناتوخمانەی ھەیە و تەنانەت بەشێکی زۆری جۆرەکانی بە شێوەی توخمانە زۆردەبن.
مەتر
مەتر (ھەروەھا: میتر؛ بە ئینگلیزی: Meter) لە سیستەمی نێونەتەوەییی یەکەکاندا یەکەی پێوانی دوورییە.
بنەماڵەی بارزانی
ئەم ھۆزانە دانیشتووی ناوچەکانی باکووری پارێزگای ھەولێرن لە سەرەتای سەدەی ٢٠ لەلایەن شێخ عەبدولسەلامی دووەمی بارزانی کران بە یەک کۆنفدراسیۆن لە پێناو ئامانجی نەتەوەیی دا ھەموویان بڕیاڕیان دا لە دەوری شێخ عەبدولسەلام کوببنەوە. زۆرجار ئەم کۆنفیدراسۆنە بە عەشیرەت ناو دەبرێت بەڵام ئەمە بۆچوونێکی ھەڵەیە بەڵکو کۆنفیدراسیۆنی بارزان ھاوپەیمانییەتییە و زیادتر لە ١٢٥ ساڵە لە نێوان ٧ ھۆز پێکھێنراوە ناویان لە ناوی گوندی بارزان سەر بە ھۆزی بەڕۆژی وەرگیراوە و نازناویان بارزانی-یە و بە جامانەی سوور کە لەگەڵ جلی کوردی لەسەردەکرێت دەناسرێنەوە.
کیران گیبس
سەرەتای ژیانی وەرزشی
کیران گیبس لەئەکادیمیای ویمبڵدۆن پێگەشتوە لەساڵی 2001-2004 پاشان پەوەندیکردووە بەڕیزەکانی یانەی ئارسناڵ
بیانسێ
سه‌رچاوه
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆرانیبێژانی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:زیندووان پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:بازرگانانی ئەفریقی- ئەمریکی پۆل:نمایشکارانی جلوبەرگی ئەمریکی پۆل:تۆماری بەرهەمهێنەرانی هیپ هۆپی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:دیزاینەری پێڵاو پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان
تورکمان
بنچینەی ناوی تورکمان
مەزەندە دەکرێت کە ناوەکە لە لێکدراوی دوو وشەی فارسی ھاتبێ (تورک مانەند)‌کە بە واتای (ھاوشێوەی تورک)دێت، چونکە زمان و بەرگاری ئۆغوزەکان ھەر ھەمان زمان و شێوەی تورکانی سەمەرقەند و بوخارا بوو. بۆ جیاکردنەوەی ئۆغوزە موسڵمانەکان بە تورکمان ناسران. لە کتێبی ئەلئەساب (بە عەرەبی: الانساب) کە دانەرەکەی ناوی (ئیمام ابی السعد السمعانی)یە و لە باکووری خوراسان دا ژیاوە و ساڵی ١١٦٦ زایینی مردووە، لە دوو توێی پەرتووکەکەیدا بە ھەزارەھا نازناوی باوی ئەوسای خوراسان و تورکستانی باس کردووە بەڵام نازناوی تورکمانی تێدا نیە وەک چۆن نازناوی (کوردستانی)یشی تێدا نیە چونکە ناوی کوردستانیش لە دوایین رۆژگاری سەلجووقەکان پەیدا بووە. ھەر خۆی ناوبژیوان بووە لە کێشەیەک لە نێوان خەڵکی شارێکی ئەوسای خوراسان و تیرەیەکی ئۆغوز. خوراسانیش ئەوسا ھەرێمێکی بەربڵاوتر بوو لە ئێستاو گشت شارەکانی رۆژھەڵاتی ئێران و ئەفغانستان و وڵاتی سەمەر‌قەند و بوخارای دەگرتەوە. لە دوای پەیدابوونی مەغۆل رۆلی سەلجووقەکان نەماو، تورکمانەکان بوون بە ھاریکارو جێگرەوەی سوڵتانەکانیان لە بەغدا، تەورێز، کوردستان و ئەنادۆڵ.‌ دوو دەوڵەتی قەرەقوویونلوو و ئاق قوویونلوو پێکھێنا کە بە دەستی یەکەویە شیعەکان لە ناوبران. لە ئاسیای بچووک رۆڵی گرینگیان ھەبووە لە بنیاتنانی دەوڵەتی عوسمانی کە بابەگەورەیان لە تۆرەمەی تیرەیەکی تورکمانەکانە بە ناوی عوسمانجیق. ئەتابەگانی زەنگی لە حەلەب و دیمەشق لەشکرەکانیان ھەر لە تورکمان پێک دەھات کە شارەزابوون لە ئەسپسواری و تیرھاوێژی شایستە بوون و لە شەری دژ بە خاچ ھەڵگران بەشێکی گرینگی لەشکری سەلاحەدینی ئەییووبی یان پێک دەھێنا. و دواتر لە دەوڵەتی مەمالیک لە میسر ڕۆڵی گرینگیان ھەبووە.
سه‌رچاوه
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەفغانستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکمانستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:مێژووی تورک پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا
زانکۆی جیھان
زانکۆی جیھان زانکۆیەکی تایبەتییە (کەرتی ناحکومی) لە شاری ھەولێر و سلێمانی، دھۆک لقی ھەیە. وەک ھەموو زانکۆکانی ھەرێمی کوردستان کۆلێژەکانی بە زمانی ئینگلیزین جگە لە کۆلێژی یاسا کە بە زمانی عەرەبییە، لەگەڵ وەرگیریان لەھەر بەشێک کۆڕسی فێربوونی کۆمپیوتەر و زمانی ئینگلیزی و بیرکاری و قوتابیانی کوردستان دەخوێندرێت وە ھەروەھا خوێندکاران ماوەی چوارساڵ دەخوێنن بۆ بەدەستھێنانی بڕواننامەی بەکالۆریۆس لە ھەموو بەشەکۆلێژەکان جگە لە ئەندازیاری تەلارسازی کە پێنج ساڵە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٧ پۆل:ھەولێر پۆل:زانکۆ کوردیەکان
شێرزاد حەسەن
ژیان
لە ئابی ١٩٧٧ لە ئامادەیی پیشەسازی کارەبا و ئەلکترۆنی سلێمانی دامەزراوە. پاشان لە کۆتاییی ساڵی ١٩٧٨ گواستراوەتەوە بۆ ئامادەیی بازرگانی سلێمانی. لە ساڵی ١٩٩٤ەوە تا حوزەیرانی ١٩٩٧ لە بەشی پەروەردە و ڕاگەیاندنی ڕێکخراوەی نێونەتەوەیی MGA سەر بە بەریتانیا کاری کردووە. بۆ ماوەی ٢ ساڵیش سەرنووسەری گۆڤاری «ئاوات» و «ھێڤی» بووە کە ڕێکخراوەکە بە ئامانجی ئاگادارکردنەوە منداڵان و قوتابیان لە بەرامبەر ترس و ھەڕەشەکانی مین دەری کردووە.
تێبینییەکان
<references group="تێبینیی"/>
شەھاب جەزایری
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
سۆنۆگرافی
ڕەوتی گۆڕانکاری و گەشە
یەکەمین ئامێری بەرھەمھێنی شەپۆلەکانی ژووردەنگ لە پزیشکیدا، لە ساڵی ١٩٣٧ ز. لە سەر دەستی دوسیک دروست بوو و لە سەر مێشکی مرۆڤ تاقی کرایەوە. ئەگەرچی ژووردەنگ لە سەرەتادا بۆ دەسنیشان کردنی ھێڵی ناوەڕاستی مێشک بوو، بەڵام ئەمڕۆکە وەک شێوەیەکی کارامە لە ناسینەوە و چارەسەر کردنی نەخۆشییەکان بەکار دێت و ڕۆژبەڕۆژ لە گۆڕان و بەرەوپێشچووندایە.
کڵاش ڕۆیاڵ
کارتەکان
لە وەشانی مەی ٢٠١٩، کارتەکان بوون بە ٩٣ کارت، لەنێوان چوار جۆری کارتەکان: باو، دەگمەن، داستان و ئەفسانەیی. لە وەشانی ئەیلوولی ٢٠١٨ ئاستی کارتەکان گۆردرا. ھەموو کارتەکان بەرزترین ئاستیان ١٣یە لە ئێستادا، کارەتە باوەکان لە ئاستی ١ دەسپێدەکات، کارتە دەگمەنەکان لە ئاستی ٣ دەست پێ دەکات، کارتە داستانەکان لە ئاستی ٦ دەسپێدەکات و کارتە ئەفسانەیییەکان لە ئاستی ٩ دەست پێ دەکات.
وەشانی جونی ٢٠١٨، تەختەیەکی ئیمۆت زیادکرا، یاریزان دەتوانێت تاکو ٨ ئیمۆتی لە تەختەکەی دابنێت. یاریزان ئیمووەتەکان دەکڕێت لە شۆپ (جگە لە چوار ئیمووەتە سەرەکییەکەی پاشا کە بەخۆڕایییە بۆ ھەموو یاریزانێک).
بۆریس پاستێرناک
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠ پۆل:مردووانی ١٩٦٠ پۆل:نووسەرانی ڕووسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی سییەکان پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–ڕووسی پۆل:نووسەرانی جوو پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:وەرگێڕەکان لە فەڕەنسی پۆل:وەرگێڕەکان لە ئەڵمانی پۆل:وەرگێڕەکانی ویلیام شێکسپیر پۆل:شاعیرە مەسیحییەکان پۆل:شاعیرانی جوو پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا پۆل:جووە ڕووسەکان
دەرەویان شێخ ئەحمەو
دەرەویان شێخ ئەحمەو (Derewyan şêx eḧmew، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٤٦ کەس لە ٨١ بنەماڵەدا بووە.
قەلەڕەش
وێنۆک|جورە قەلەڕەشێک لە کەنار دەریایەک لە ئینگلتەرا قەلەڕەش باڵندەیەکە لە خێزانی Corvus. ئەوانەش چەند جۆرێکن و بەگشتی ڕەنگیان ڕەشە و بە زۆربەی بەشەکانی جیھاندا بلاوبوونەتەوە. لە کوردستانیش زور دەبیندرێن.
مەی زیادە
ژیان
مەی زیادە لە شاری ناسرەیەی فەلەستین لەدایک بووە. باوکی لوبنانی بووە و دایکیشی فەلەستینی بووە و تاقانە کچی دایک باوکی بووە. قۆناغی سەرەتایی لە شاری ناسرە لە فەلەستین تەواو کردووە و قۆناغی ناوەندیشی لە قوتابخانەی عەین تووڕە لە لوبنان تواو کردووە. مەی زیادە لە ساڵی ١٩٠٧ لەگەڵ خێزانەکەیدا لە قاھیرە نیشتەجێ بوون و لە زانکۆی ئاداب درێژەی بە خوێندن داوە و فێری زمانەکانی عەرەبی، فەڕەنسی، ئینگلیزی، ئەڵمانی، ئیتاڵی، ئیسپانی، لاتینی، یۆنانی و سریانی بووە، بەڵام شارەزایییەکی زۆر بەتوانای ھەبووە لەزمانی فەڕەنسی و تەنانەت شیعریشی بەو زمانە نووسیوە. ھەروەھا لە زانکۆی قاھیرە لەسەر ئەدەبی عەرەبی و مێژووی ئیسلام و فەلسەفە خوێندوێتی.
پریسا ڕوشنی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەکتەرە ئێرانییەکان پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩۸۲
محەممەد ئەحمەد ئەربیلی
ژیان
لە ساڵی ١٩٥٦ کاتێک مەلیک فەیسەڵی دووەم پاشای عێراق سەردانی ھەولێر دەکات لە دیوەخانی مەلا فەندی چەندین مەقام و گۆرانی فۆلکلۆر پێشکەش بە پاشا دەکات وەک ئاھەنگی پێشوازی کە دەبێتە جێی سەرنجی پاشا و میوانانی دیوەخان، ھونەرمەند لە لایەن مۆسیقاژەن مەجید فەتاح گرنگی زیاتری پێدەدرێت و مامۆستا عیزەددین فەیزی دەبێتە ھاندەری ڕاستەوخۆی تاوەکو بە ڕێچکەی ھونەردا بڕوات، بۆیە زۆرینەی گۆرانی و بەستەی کوردی و تورکمانییەکانی ئەو کاتی ھەولێرێ لەبەردەکات و لە کۆڕ و بۆنەکان دەیھۆنێتەوە.
شموئێل یووسف عەگنۆن
وێنۆک|شمۆئێل یوسف شمۆئێل یوسف عجنون ناسراوە بە شای عجنون، (ماوەی ژیان:١٧ی تەممووزی ١٨٨٨ لە ئوکراینا تاکوو ١٧ی شووباتی ١٩٧٠ لە ئورشەلیم لە ئیسرائیل) نوسەرێکی جولەکەبووە و بەڕەچەڵەک پۆڵەندی بووە و خەڵاتی نۆبێلی لەئەدەبدا وەرگرتووە ، لەمنداڵیەوە لەلای خێزانەکەی وانەی خوێندووە و نەچۆتە قوتابخانە کە تەمەنی گەیشتۆتە ٨ ساڵان توانیوێتی بەھەردوو زمانی یدیشییە و عیبری بنوسێتەوە، لەتەمەنی ١٥ ساڵیدا یەکەم قەسیدەی خۆی بەزمانی یدیشیە بڵاوکردۆتەوە لەساڵی دواتر یەکەم قەسیدەی خۆی بەزمانی عیبری بڵاوکردۆتەوە. شای عجنون لەنێوان ساڵی ١٩٠٦ بۆ ساڵی ١٩٠٧ وەکو یاریدەدەری سەرنوسەری ڕۆژنامەی جولەکەی پۆڵەندی کاری کردووە و ھەر لەڕێگای ئەم ڕۆژنامەیەشوە ھەندێ کاری ئەدەبی خۆی بڵاوکردۆتەوە، ساڵی ١٩٠٧ ڕۆشتووە بۆ فەڵەستین و لەیافا و قودس ژیانی بەسەر بردووە، لەساڵی ١٩٠٨ چیرۆکی عەجنوتی بڵاوکردۆتەوە و لە ساڵی ١٩١٠ ئەم چیرۆکە کراوە بە زمانی ئاڵمانی. شای عجنون لەساڵی ١٩١٣ ڕۆشتووە بۆ ئەڵمانیا و لە ساڵی ١٩٢٠ لەئەڵمانیا ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیستیر مارکسدا کردووە، لەساڵی ١٩٣٩ نوسین و چیرۆکەکانی لەڕۆژنامەی ھائارتس بڵاوکردۆتەوە، ساڵی ١٩٢٤ ماڵەکەی لەئەڵمانیا ئاگری تێبەربووە و ھەموو نووسینەکانیشی لەناوچووە وسوتاوە ھەر بۆیە بڕیاریداوە بگەڕێتەوە بۆ قودس و ھەموو ژیانی لەوێ بەسەر بردووە، ساڵی ١٩٢٩ شەڕوپێکدادانێکی توندوتیژ لەنێوان جولەکە وعەرەبەکان ڕویداوە و لەو نێوەندەدا کتێبخانەکەی عجنون وێرانکراوە و بۆ جاری دووەم ھەموو دەستنوسەکانی تیاچووە. شای عجنون لەساڵی ١٩٣٤ بۆ ساڵی ١٩٥٠ دووجار خەڵاتی بیالێکی ئادابی لەلایەن شارەوانی تەل ئەبیبەوە وەرگرتووە، لەساڵی ١٩٥٤ بۆ ساڵی ١٩٥٨ دووجار خەڵاتی ئیسرائیلی بۆ ئاداب وەرگرتووە کە گەورەترین دیاری وڵاتی ئیسرائیل، ساڵی ١٩٦٦ ئەکادیمیای سووید خەڵاتی نۆبڵی بۆ ئاداب پێبەخشیوە. شمۆئێل یوسف عجنون ناسراو بە شای عجنون لە ١٧ فبرایەری ساڵی ١٩٧٠ لەشاری ئورشەلیم ماڵئاوایی لەژیان کردووە.
قەڵاچوغە
قەڵاچوغە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شۆڕش، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
غەزای موئتە
فەرمانی پێغەمبەر بۆ سەرکردەکانی سوپا
لە شاری موئتە موسڵمانان وەستان، ژمارەیان سێ ھەزار بوو، ژمارەی غەسانی و ڕۆمیش دوو سەد ھەزار بوو. موسوڵمانان بە سەرۆکایەتی زەید کوڕی حاریث ھەڵیانبژارد ھێرش بکەنە سەر بیزەنتینەکان، ھێرشەکەش دوای نوێژی بەیانی ڕوویدا، یەکەم ڕۆژ ھێرشێکی بەھێز بوو، لە بەرژەوەندی موسڵماناندابوو، چونکە ڕۆمەکان و غەسانییەکان چاوەڕوانی ئەوەیان نەدەکرد سوپایەکی بچووک دەست بە ھێرش بکات. ھەروەھا لە ڕۆژی دووەمدا موسڵمانان دەستپێشخەری ھێرشیان کرد و ئەویش لەگەڵ موسڵمانان بوو و زۆرێک لە ڕۆمەکان و ھاوپەیمانەکانیان کوژران. لە سێیەم ڕۆژیشدا ڕۆمەکان دەستپێشخەری ھێرشیان کرد و ئەو ڕۆژە قورسترین و بەھێزترین ڕۆژ بوو کە لەو ماوەیەدا زەید کوڕی حاریسە و جەعفەر کوڕی ئەبووتاڵیب ئامۆزای و عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواحە شەھید کران، و موسڵمانان خالید کوڕی وەلیدیان وەک سەرکردەیان ھەڵبژارد.
گەڕانەوەی سوپا بۆ مەدینە
ئیبن ئیسحاق دەڵێت: و عەبدوڵڵا کوڕی بەکر پێی وتم، لەسەر دەسەڵاتی عامر کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی زوبەیر، لەسەر دەسەڵاتی ھەندێک لە بنەماڵەی حریث بن حشام کە مامی ئەون، لەسەر دەسەڵاتی ئوم سەلامە، ھاوسەری پێغەمبەر، کە فەرمووی: ئوم سەلامە بە ژنی سەلامی کوڕی ھیشام کوڕی العاس کوڕی المغیرە فەرمووی: “نابینم سەلام لەگەڵ پێغەمبەری خوا و لەگەڵ موسڵمانان ئامادەی نوێژ بێت؟ ژنەکە فەرمووی: سوێند بەخوا ناتوانێت دەربچێت، ھەرکاتێک دەچێتە دەرەوە خەڵک ھاواری لێدەکەن: ھەڵبێ، لە ڕێگای خودا ڕابکە، تا لە ماڵەکەی خۆیدا دانیشت، بەڵام نەھاتە دەرەوە.
جێگری پاشایەتی قەوقاز (١٨٠١-١٩١٧)
جێگری پاشایەتی قەوقاز دەسەڵاتی ئیداری و سیاسی ڕووسیا لە ناوچەی قەفقاز لە ڕێگەی نووسینگەکانی گلاڤنۆ ئوپراڤلیایوشچایا ("کۆمیساری باڵا") (١٨٠١–١٨٤٤، ١٨٨٢–١٩٠٢) و نامێستنیک ("جێگری پاشا") (١٨٤٤–١٨٨٢، ١٩٠٤–١٩١٧) جێبەجێ دەکرا
کرمی دەزوولەیی
کرمی دەزوولەیی کرمێکی مشەخۆری زۆر بچووکە کە تووشی ڕیخۆڵە ئەستوورە دەبێت و لە ناو پیساییدا بە دیار دەکەوێت، و لە نێو منداڵان زۆر باوە و بە ئاسانیش دەگوازرێتەوە. لە ناو پیساییدا وەک پارچەیەک دەزوولەی سپی دەبینرێ، و دەتوانری لە کۆمی منداڵیش ببینرێ. لە شەودا کە منداڵ دەخەوێ، کرمەکان دێنە نزیک کۆم. وەک ئەوەی لێرە دەردەکەوێت.
چارەسەر
بەڵام بۆ لە ناوبردنی ھێلکەکان پێویستی بە پاک و خاوێن ڕاگرتنی ماڵەکە ھەیە. بۆ ڕێگە گرتن لە دووبارە بڵاو بوونەوەی.
قودرەتە
قودرەتە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شۆڕش، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
کریس دی بێرگ
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانینووسانی بریتانی پۆل:گۆرانینووسانی ئیری پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی بریتانی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئیری پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئیری پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
قامیشەڵە، خوڕخوڕەی سەقز
قامیشەڵە (Qamîşelle، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٢ کەس لە ٢٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
نەژادی ئاری
وێنۆک|250px|وشەی ئاریا بۆ یەکەم جار لە سەدەی 6ی پ.ز لە نووسراوەی بیستون [[داریوشی یەکەمدا بەکارهاتووە کە ئاماژە بە زمانی نووسینی دەق (ئاریان) دەکات. ]]
قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ
چیرۆک
لەلایەکی ترەوە نیشتمانی سۆفی خەریکی جەنگ بوو لەگەل شانشینە ھاوسێکەی، کە بۆ شازادە ونبووەکەی خۆیان دەگەڕان، ھەرچۆنێک بێت پاشا ھاوڵ بانگھێشت دەکات تا لە جەنگەکە بەشداری بکات، بەھەرحال ھاوڵ سۆفی ڕەوانەی لای پاشا دەکات بە شێوەیەک کە دەیگۆرێ بۆ سەر شێوەیەک کە (دایکی ھاوڵ) بێت، بۆ ئەوەی بە پادشا بڵێت ھاوڵ ترسنۆکە و ناتوانێت بجەنگێت، پێش ڕۆیشتنی سۆفی بۆ لای پاشا، ھاوڵ ئەلقەیەکی جوانییەتی پێ دەبەخشێت کە دووبارە دەیگەرێنێتەوە بۆ لای کاڵسیفەر، ئاگرەکەی قەڵاکە و گرەنتی سەلامەتی دەکات، پاشان سۆفی سولەیمان دەبینێت (ڕاوێژکاری پاشا) و جادووگەرەکەی پێشووتر دەبینێت کە سولەیمان سزای داوە بەوەی ھەموو ھێزەکەی وشک بکاتەوە و دەیگەرێنێتەوە بۆ تەمەنی ڕاستەقینەی خۆی، سولەیمان بە سۆفی دەلێت کە ھاوڵیش ھەمان چارەنووسی دەبێت ئەگەر بێت و شەر بۆ پادشا نەکات دواتر ھاوڵ دێت بۆ ڕزگارکردنی سۆفی لەدەست سولەیمان، پاشان سولەیمان دەیەوێ ھاوڵ بخاتە تەڵەوە بەوەی دەیگۆرێ بۆ دڕندە، بەڵام بە یارمەتی سۆفی خۆی بیردەکەوێتەوە بە ستەم لە مردن ڕزگاری دەبێت، جادووگەرەکەی پێشووش لەگەل سۆفی و ھاوڵ پێکەوە لەگەل سەگەکەی سولەیمان لەوێ دەردەچن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن جۆی ھیساشی خاڵیان پێدراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ھایاوۆ میازاکی دەرھێنانیان بۆ کراوە پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە فانتازیایە ژاپۆنییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی تۆھۆ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ستۆدیۆکانی گێبڵی پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤ پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری
مایکرۆسۆفت ویندۆز
وەشانەکان
وەشانی داھاتووی بریتی بوو لە ویندۆز ٩٨ کە لە ساڵی ١٩٩٨ بڵاو کرایەوە، وە چاپی دووەمی ٩٨ لە ساڵی ٩٩ بڵاو کردەوە.
پرۆسەی داھێنانی نەرمامێر
سە‌رچاوە‌کان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
سەعید نوورسی
سەعیدی کۆن
پاشان سەرکردەکانی کۆمەڵەی «ھەڵاتنی کورد» داوایان لێ کرد کە بچێتە کۆمەڵەکەیان، بەڵام سەعید نوورسی داواکەیانی ڕەت کردەوە. لە دوای ١٥ی شوباتی ١٩١٩ چووە کۆمەڵەی «ھەڵاتنی ئیسلام» و لەگەڵ کۆمەڵەی «المدرسیین» دا مایەوە کە پێک ھاتبوون لە «مستەفا سابری، مامۆستا محەممەد عاتف و ساففەت ئەفەندی». وە لە ساڵی ١٩١٩ دا دەستی کرد بە نووسینی کتێبی «مەسنەویەی نوورییە».
بەھۆی ئەو دەعوەتانەی کە «مستەفا کەمال ئەتاتورک» و والی پێشووی وان «تەحسین پاشا» کردبوویان چوو بۆ شاری ئەنقەرە و بۆ ماوەیەک لەوێ مایەوە. وەکو دووەم گوێگری «کۆبوونەوەی میللی» بەشداری کردووە. بەھۆی ئەو بەیاننامەیەی کە پێشکەشی کرد بە حکومەت بۆ چاککردنی ڕەوشی تورکیا، لەلایەن چەند کەسێکەوە زۆر بەتوندی بەرپەرچی درایەوە. لە پاڵ ئەمەشدا ھەر وازی لە داوای دروست کردنی زانکۆی «زەھرا» نەدەھێنا.
سەعیدی نوێ
لە ساڵی ١٩٢٥ دا کە دوور خرایەوە بۆ بوردور کتێبی «دەرگای یەکەمی نوور» ی نووسی. پاشان دوور خرایەوە بۆ بارلا. لێرە دەستی کرد بە نووسینی سەرەتای پەیامەکانی نوور، ھەردوو کتێبی وتەکان و مەکتوبات بە تەواوی و بەشێکی زۆری بریسکەکانی لێرە نووسییەوە.
سەعیدی سێیەم
لە ساڵی ١٩٥٢ بە ھۆی نووسینی کتێببی «ڕابەری گەنجان» بانگ کرا بۆ ئەستەمبوڵ و ئەم جارەش بە بێ تاوان دەرچوو. لە ١٩٥٣ گەڕایەوە بۆ «ئەمیرداغ». بۆ جاری دووەم ھاتەوە بۆ ئەستەمبوڵ و بۆ ماوەی دوو مانگ و نیو لەوێ مایەوە. وە لە دوای ئەمە ژیانی بە زۆری لە «ئەمیرداغ» و «ئیسپارتا» بەسەربرد. وە دوای ئەم ماوەیە ئەو پەیامانەی نوور کە نووسرابوون بڵاو بوەوە بەناو خەڵکیدا و سەرنجی ڕادەکێشان. بەم ئامانجەوە لە زۆربەی شار و گوندەکان دا بە نووسینی دەست و یاخود وتنەوەی لە ئەستەمبوڵ و ئەنقەرە و بەشەکانی ڕۆژھەلات دا بڵاو بوویەوە. وە لەم ماوەیەدا چەندین دەعواو و شکاتیان لە خۆی و تەلەبەکانی کراو زۆربەشیان لە دادگاکاندا بوو. لە ساڵی ١٩٥٠ کە پاتی دیموکرات ھاتە سەر حوکم ھیچ ڕێگرییەکی لە بەردەم کۆمەڵەی نوور و پەیامەکانی نووردا دانەنا و لەم ماوەیەدا پەیامەکانی نوور چاپکران و لە تورکیا و پاکستان و ئەمریکا و ئیتاڵیا بڵاو بویەوە.
لە ٢٣ی مارتی ١٩٦٠ دا لە شاری ئورفا وەفاتی کردوو لە گۆڕستانی «خلیل الرحمن» نێژرا، بەڵام لە ١٢ی تەممووزی ١٩٦٠ دا لەلایەن حکومەتەوە گۆڕەکەی تێکدراو برا بۆ شوێنێکی نادیار.
ڕزگاربوونی لە دیلی
پاشان بە جۆرێکی گەلێ سەرسوڕھێنەر و ناوازە و بە چاودێرییەکی ئاشکرای پەروەردگار لە دیلی ھەڵھات و، لە ڕێی (وارشۆ، ئەڵمانیا، ڤیێنا) گەڕایەوە وڵات. کە لە ڕێکەوتی (١٧/٦/١٩١٨) دا گەیشتەوە ئەستەمبوڵ و مەدالیای جەنگی خەڵات کراو، لەلایەن خەلیفە و شێًخولئیسلامی دەوڵەتی عوسمانی و سەرکردەی گشتی سوپا و قوتابییانی زانستە شەرعییەکانەوە پێشوازییەکی ناوازە و ڕەنگینی لێ کرا، ھەروەھا کاربەدەستان داوایان لێ کرد کە ھەندێ فەرمانی بەرز لە دەوڵەتدا بگرێتە ئەستۆی، بەڵام مامۆستا ھیچیانی نەویست جگە لە ئەندامێًتی کە دەزگایەکی زانستی ئەوتۆ بوو گەورە زانایانی تێدا دەکران بە ئەندام. لە ماوەی ئەم ئەندمێتییەیدا زۆربەی نووسراوە عەرەبییەکانی خۆی چاپ کرد، وەک: تەفسیرە بەنرخەکەی کە ناوی ە و، لە گەرمەی جەنگدا داینابوو، کە ئێستا لە بەشی خوێندنی دکتۆرای وانەی تەفسیر لە زانکۆی ئەزھەر بە دەرس دەخوێنرێت.
ئەو ڕووداوەی کە ژیانی گۆڕی
لە ساڵی ١٨٩٧ز دا مامۆستا سەعید ھەواڵێکی لە ڕۆژنامە ناوخۆییەکاندا خوێندەوە کە بریتی بوو لەوەی کە «گلادستۆن» ی وەزیری موستەعمەراتی بەریتانیا لە پەرلەمانی وڵاتەکەیدا نوسخەیەکی قورئانی بە دەستەوە گرتووە و بە ئەندامانی پەرلەمانی وتووە: (ھەتا ئەم قورئانە لە ناو موسوڵماناندا بمێنێت ئێمە ناتوانین حوکمڕانیان بکەین، کەواتە چار تەنھا ئەوەیە کە قورئان لەسەر زەویدا نەھێڵین، یاخود پەیوەندی موسوڵمانەکانی پێوە ببچڕین)! ئەم ھەواڵە تەزووی بە جەستەی «بدیع الزمان» دا ھێنا و حەوانەوە و سرەوتی لێ بڕی و بۆ ھەموو کەسانی دەوروبەی خۆی بە ئاشکرا ڕایگەیاند کە: (دەبێ بە بەڵگە بۆ ھەموو جیھان بچەسپێنم و پێیان بسەلمێنم کە قورئان خۆرێکی مەعنەویە تیشکی ئەو خۆرە ھەرگیز کز نابێت و ڕووناکییەکەشی بە ھیچ کەسێک ناکوژێتەوە).
باسم کەربەلایی
لە ساڵی ٢٠١٩ دا کەربەلای تاجێکی پێشکەش کرا کە لە زێڕی پاک دروست کرابوو، ھەروەھا لەلایەن کۆمەڵەی خوێنەرە حوسەینییەکان ناونرا بە سوڵتانی مینبەری حوسەینییەکان، پاشان تاجەکەی بەخشییە مۆزەخانەی مەزارگەی عەبباس.
ژیانی تایبەتی
کەربەلای لەگەڵ ژنێکی عومانی ھاوسەرگیری کردووە، خاوەنی چوار منداڵە، کوڕێک بەناوی "عەلی" و سێ کچی بەناوەکانی "فاتیمە" "رێحانە" "رقایە"، فاتیمە کچەکەی لە ساڵی ٢٠٠٧ بەشداری لە ئەلبوومی "تاریکی شەو" کردووە، لەکاتێکدا عەلی کوڕی و ڕوقایەی کچی لە ساڵی ٢٠١٣ تا ساڵی ٢٠١٧ بەشداریان لە ئەلبوومەکان کردووە لەگەڵ باوکیان.
مەولانا خالیدی نەقشبەندی
خوێندنی
پاشان دێتە شاری سلێمانی و لە مزگەوتی عەزیز ئاغا دەست دەکات بە دەرسدانەوەی فەقێکان. دواتر دەچێتە مزگەوتی عەبدولڕەحمان پاشا کە ناوسراوە بە مزگەوتی بابا عەلی، ماوەیەکی زۆر لەوێ دەرس دەدات، پاشان ساڵی ١٨٠٥ی زایینی لە ڕێگای شامەوە دەچێت بۆ حەج.