cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فار کرای (زنجیرە کایە)
کایەکانی فار کڕای بەگشتی سەرکەوتنیان بەدەستھێناوە و پێشوازی باشیان لێکراوە. یوبیسۆفت لە ساڵی ٢٠١٤دا ڕایگەیاند کەوا ژمارەی فرۆشتنەکانی کایەکە ٢٠ میلیۆنی ڕەتداوە.
بڕیارنامەی ١١٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٧ پۆل:سووریا لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
سلەمدۆگ میلیۆنێر
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨ پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمەکان دەربارەی تاوانی ڕێکخراو لە ھیندستان
ڕێزمانی کوردی
ڕستە
لە گۆڕەپانی زمانناسیدا، ڕستە دەربڕینێکە لە زمانی سروشتیدا. ڕستە یەکەیەکی ڕێزمانی و پەیڤییە کە لە یەک وشە یان زیاتر پێکهاتووە و هەر وشەیەک نوێنەرایەتی چەمکێک دەکات. ڕستە بەکاردێت بۆ مەبەستی دەربڕینی وتەیەک، پرسیارێک، سەرسووڕمانێک، داخوازیێک یان فەرمانێک. وە ھەروەھا ئەرکە سەرەکیەکانی ڕستە بریتین لە (بکەر و کار) واتە بێ ئەم دوانە ڕستە پێک نایەت.
پیتی بزوێنی کورت
پیتی بزوێنی کورت بریتییە لەم پیتانە: (ە، و، ی، (i) بزرۆکە)
کاری تێنەپەڕ
ئەو کارەیە کە لە ڕستەدا پێوستی بە ھیچ بەرکارێک نیە بۆ ئەوەی واتاوی ڕستەکە تەواو بکات.
بەرکار
(من چیم خوارد؟) >> سێوەکە.
(من کێم بینی؟) >> کاروان.
نیھاد
نمونە:
جێناوی سەربەخۆ
(ئەوان ماڵیان لە کوردستانە) ئەوان:جێناوی سەربەخۆیە بۆ کەسی سێیەمی کۆ
جێناوی لکاو
جێناوە لکاوەکان دابەش دەکرێن بە سێ کۆمەڵ
ھاوەڵکاری کاتی
ھاوەڵکاری کاتی ئەو ھاوەڵکارەیە کە کاتی ڕودانی کاری ڕستە نیشان دەدات (دەردەخات)، دەبێتە تەواوکەری کاری ڕستە.
گەرماوکردن
200px|وێنۆک|گەرماوکردن بۆ منداڵێک لەلایەن ژنێکەوە، ئەم وێنەیە وەک ڕێکلام بۆ سابوونێک بەکارھێنراوە. گەرماوکردن، کۆرکردن یان خۆشووشتن شووشتنی جەستەیە بە شلەیەک، کە بە زۆری ئاوە، یان شلەیەکە کە بۆ چارەسەر بەکار دێت، یان نوقمکردنی لەشە لەنێو ئاو.
کەللەسەر
بە کۆ کەلەسەر لە ٢٢ ئێسک پێکدێت. لە ئەستوورایی ھەندێک لە ئێسکەکانی سەر و دەموچاودا بۆشاییگەلێک ھەن بە ناوی سینووس. جگە لە جومگەی لاجانگی شێویلاکی کە تەنیا جومگەی بزوێنەری کەلەسەرە دیتری ئێسکەکانی لە ڕێی جومگەی ڕیشاڵی بە یەکەوە نووساون.
٧٠٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٧٠١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
چمۆد
چمۆد بریتیە لەفرمانێکی (UNIX) کە لەڕێگەیەوە ئەرکی دەسەڵات بۆ پەڕگە و بوخچە دیاریدەکرێت و دەبەخشرێت، پێشکەوتوانی سیستەمی ویندۆز دەتوانن وێنەیەکی کاری وەربگرن وەکو ATTRIB. ئەم خاسیەتە گرنگییەکی تایبەتی و گشتی زۆری ھەیە و بەیەکێک لەبنەماکانی کاری پڕۆگرامسازی دادەنرێت و بۆ ڕوومێزیش گرنگی لەپێشی پێشەوەیە. CHMOD لەھەر سێ دەسەڵاتی توانای نوسین، خوێندنەوە و وەگەڕخستندا خۆی دەبینێتەوە بۆ پەڕگە و بوخچە. ئەو کەسانەی بەسیستەمی لینوکس ئاشنان ڕۆژانە ڕووبەڕووی ئەم فرمان دابەشکردنەوە دەبنەوە، و ھەروەھا ئەوانەی کاری وێبداڕشتن دەکەن بەزمانە بزۆکەکانی وەکوPHP،Perl،Ruby..etc. ئەگەر ھاتوو لەئەمڕۆدا تەماشای ئەو ڕاژەخوازانەی FTP بکەین دەبینین زۆربەی زۆریان ئەم کارەیان ئاسان کردووە، کەبەتەنھا کرتەیەک ژمارەکە دەدەین و ئەرکەکە بەپەڕگەکە یان بوخچەکە دەسپێرێت. بەڵام لەبیرمان نەچێت زانینی خودی ئەو دەسەڵات پێدانە زۆر گرنگە و دەبێت بیزانیت. فرمانەکان دەکرێت لەشێوەی ژمارە یان بڕگەپیت یان پیتژمارەیی بێت. تێگەشتن لەخودی ئەم دابەشکردنانە و چۆنیەتی دانانیان لەسەر پەڕگە و بوخچە، کلیلێکە کەدەتوانیت دەرگای زۆری پاراستنی پێدابخەیت و بیکەیتەوە لەماڵپەڕ و ڕاژە. ھەرچەندە ھەتاکو بەرگری بەھێز دەبێت پەلامار دووجار ھێندە، بەو بەڵگەیەی ھەرگیز ساتێک نەبووە پەلاماری سەر تۆڕی ئینتەنێت و ڕاژەکان ڕابوەستێت لەبەر پارێزراویان و بەھێزیان.
ژمارەکان یان پیت و مانای دەسەڵات
ئەگەر بمانەوێت بوخچەیەک دەسەڵاتی بدەین بەگشت 777 : یان بەھێماپیت ھەمان دەسەڵات دەکاتە: ئەگەر بمانەوێت بوخچەیەک و ھەموو پەڕگە و بوخچەکانی ناوی دەسەڵاتی گشتی بدەین 777: ھەمان دەسەڵات بەھێماپیت: ھەر کێشەیەک یان ئاڵوزیەک دەبینیت یان تێبینیەکت ھەیە، دەوڵەمەندی بکە. ھەرچەند ئەمە وەکو باسێکی گشتی و سەرەتای لەسەر تێگەشتن لەو دەسەڵاتە وایە. ئەکرێت وردتر بینەوە. بەڵام تائێستا بەسە بۆ سەرەتا لەداھاتوودا باس لەماف و دەسەڵاتی گرووپ گۆڕینی دەکەین وەکو : chgrp - Change group ownership chown - Change file owner and group
سیگما
سیگما (گەورە: Σ، چکۆلە: σ، چکۆلە لە کۆتایی وشەدا: ς؛ بە یۆنانی: Σίγμα) ھەژدەیەمین پیتی ئەلفوبێی یۆنانییە و لە دەستگای بژاردنی یۆنانیدا لەگەڵ ٢٠٠ بەرابەرە.
ژو سی
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|چوو شی ژو سی (بە چینی: 朱熹) کە لە سەدەی دوانزەدا ژیاوە (بە چینی:朱熹; لەدایکبووی ١٨ی تشرینی یەکەمی ١١٣٠ تا ٢٣ی نیسانی ١٢٠٠) پێشووتر وەک چوو شی ناسراوە. مێژووناس، فەیلەسووف، خۆشنووس، شاعیر، سیاسەتوانی چینی بوو و دامەزرێنەری کۆنفۆشییەکی نوێ بوو لە چین لە سەردەمی زنجیرە فەرمانڕەوای سۆنگ، ژو کاریگەری ھەبوو لە گەشەسەندنی کۆنفۆشیۆسیزمی نوێ. بەشدارییەکی مەزنی لە فەلسەفەی چینی ھەبوو و بەشێوەیەکی بنەڕەتیانە ڕوانگەی بینینی چینی ڕێکخستەوە. کارەکانی بریتین بوون لە سەرنووسکردن و شیکردنەوە بۆ چوار کتێبەکە (کە دواتر بووە بەرنامەی تاقیکردنەوەی شاھانە) لە شاھانەی چین لە ١٣١٣ تا ١٩٠٥.
مافی ئاژەل
لە ڕوانگەی ئایینی ئیسلام
لە ڕوانگەی ئیسلامەوە ھەر جۆرە ئازار گەیاندنێک بە ئاژەڵەکان یا بەکارھاوردنیان بۆ ئەو ئیشانەی کە ناتوانن یا سەختە بۆیان کە جێبەجێی بکەن حەرامە.
ئێکوادۆر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئێکوادۆر یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٣ وەرزشوان (٢ پیاو، ١ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە پازدەیەمین بەشداربووی ئێکوادۆر بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٢٤. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی ئێکوادۆر توانیان سێ مەدالیا (٢ زێڕ، ١ زیو) بۆ ولاتەکەیان بەدەست بھێنن
خێرا و تووڕە ٧
تەواوکەر
دوای ئەو سەرکەوتنە مەزنەی فیلمەکە بەدەستی هێنا، لە کۆنگرەیەکدا ئەکتەر ڤین دیزێل ئەوەی ڕاگەیاند کەوا لە ١٧ی ئایاری ۲۰۱۷ بەشی هەشتەم دێت، دوای ئەوانیش بەشەکانی نۆیەم و دەیەمیش.
سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی
ئەمستەردام
سەرچاوەکان
پۆل:ئەمستەردام پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ھۆڵەندا پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دەریای باکوور پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٣یەم پۆل:یاریگاکانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٢٨ پۆل:شارەکانی ھۆڵەندا پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
ڕۆژاوای کوردستان
ڕووبەڕی ڕۆژئاوای کوردستان
ڕۆژاوا بچووکترین ڕووبەری ھەیەکە ئەویش: ٣١٫٠٠٠ کم² یە. ئەمڕۆ لەژێر دەستی سووریایە. تایبەتمەندییەکی خاکی ڕۆژاوا ئەوەیە کە ڕووبەری زۆری لە دەشتی بەرفراوان پێکدێ.
لە ماوەی شەڕی ناوخۆی سوریا
لە ماوەی شەڕی ناوخۆی سوریادا، یەکینەکانی پاراستنی گەل (ی پ گ) دروست کرا لەژێر بەڕێوەبەرایەتبی دەستەی بڵندی کورددا بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ناوچە کوردنشینەکان لە سووریا. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢دا، (ی پ گ) شاری کۆبانی (عەین ئەلعەرەب) ی گرت، و ڕۆژی دوای ئەوەش عامودا و عەفرین. ھەردوو گرووپی سەرەکیی کوردی، ئەنجومەنی نیشتیمانیی یاخود نەتەوەیی کورد لە سووریا (بە ئینگلیزی: Kurdish National Council) و پارتی یەکێتی دیموکرات (پ ی د)، لە پاشاندا ئەنجومەنێکی یەکگرتووی دەسەڵاتیان دروست کرد بۆ بەڕێوەبردنی شارە گیراوەکان. لە ٢٤ی تەممووزدا، ھەر یەک لە شارەکانی سەری کانی (بە عەرەبی: رەئس ئەلعەین)، دێریکا ھەمکۆ (بە عەرەبی: مالکیە) و دیربێسیرێ (بە عەرەبی: درباسیە) ی ڕۆژاوای کوردستان کەوتنە ژێر دەستی یەکینەکانی پاراستنی گەل. تەنھا شارە کوردنشینە سەرەکییەکانی قامیشلۆ و حەسیچە (بە عەرەبی: حەسەکە) لەژێر دەستی حکومەتدا مانەوە.
سەربازی
یەکینەکانی پاراستنی گەل باڵی سەربازی دەستەی بڵندی کوردە کە ھێزی سەربازی ڕۆژئاوای کوردستان پێکدێنێ. چەپ|وێنۆک|250px|ڕۆژاوای کوردستان.
پێدرۆ ئالڤارێز کابرال
پیدرۆ ئەلڤارێز کابرال (لەدایک بووی ١٤٦٧ وە لەساڵی ١٥٢٠ مردووە) خانەدان و فەرماندەی سەربازی پورتوگالی کە بەڕازیل ی دۆزیەوە لە ٢٢ی نیسان ی ١٥٠٠ ، خێزانەکەی ناوی ئیزابێل دی کاسترۆ یە خاوەنی شەش مناڵیشن.
٢١ی تەممووز
بۆنەکان
پۆل:تەممووز
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
سیمۆن بۆلیڤار
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی، وتاری سیمۆن بوولیڤار
ڕافاییل بینیتێز
وێنۆک|ڕافا بینیتێز ڕافایێل بینیتێز یان ڕافا بینیتێز لەدایکبووی ١٦ی نیسانی ١٩٦٠. ڕاهێنەری تۆپی پێی ئیسپانییە کە پێشووتر یاریزانی تۆپی پێ بووە. ڕافا ڕاهێنەرایەتی یانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانی کردووە و دواجاریش ڕاهێنەری یانەی ئیڤەرتۆنی ئینگلیزی بووە. بینیتێز پێشتریش یاریزانی یانەی یانەی کاستیای ڕیال مەدرید بووە. وەهەروەها ڕاهێنەرایەتی یانەی دووەمی ڕیال مەدریدی کردووە (Real Madrid B). بینیتێز لەماوەی ژیانی وەرزشیدا زۆرتر لەئەرکی ڕاهێنەرایەتی سەرکەوتووتر بووە.
ئازەرییەکان
لە ئێراندا
لە ئێراندا زۆرتر بە تورک ناویان لێدەبەن. ئازەرییەکان حکوومەتەکانی سەفەوییەکان، ئەفشارەکان و قاجاڕەکانیان لە ئێراندا پێکھێنا. دایک و ژنی محەممەدڕەزا پەھلەوی دوایین شای ئێران ئازەری بوونە و ھەروەھا عەلی خامەنەیی ڕێبەری ئێستای ئێران لە بنەچەدا ئازەرییە.
مارکۆ پۆلۆ
سەرچاوەکان
پۆل:دۆزەرەوەکانی ئاسیا پۆل:لەدایکبووانی ١٢٥٤ پۆل:مردووانی ١٣٢٤ پۆل:جیھانگەڕان پۆل:مارکۆ پۆلۆ
ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
ئەکتەران
لە وەرزی یەکەمی زنجیرەکە ھەر یەکێک لە شەش ئەکتەرەکە ٢٢٫٥٠٠ دۆلاریان وەردەگرت بۆ ھەر ئەڵقەیەک لە وەرزی دووەم ھەر کەسەو بڕەپارەیەکی جیای وەردەگرت بۆ ھەر ئەڵقەیەک کە لە ٢٠٠٠٠ دۆلارەوە دەستی پێدەکرد تا ٤٠٠٠٠ دۆلار لە وەرزی سێیەم ئەکتەرەکان بڕیاریاندا بەقەدەر یەک پارە وەرگرن ھەرچەندە کۆمپانیای وارنەر برۆز دەیویست ھەر ئەکتەرەو بڕێکی جیا وەرگرێت وەرزی سێیەم بۆ ھەر ئەڵقەیەک ٧٥٠٠٠ دۆلاریان وەردەگرت. وەرزی چوار ٨٥٠٠٠ دۆلار، وەرزی پێنج ١٠٠٠٠٠ دۆلار، وەرزی شەش ١٢٥٠٠٠ دۆلار، وەرزی حەوت و ھەشت ٧٥٠٠٠٠ دۆلار، وەرزی نۆ و دە بۆ ھەر ئەڵقەیەک یەک میلیۆن دۆلار کە بەم بڕە پارەیە ئەنیستن و کۆکس و کودرەو بوونە گرانترین ژنە ئەکتەرەکانی مێژووی تەلەڤیزیۆن
تویتەر
بەیداخەکانی (لۆگۆ)تویتەر
٣- بەیداخی سێھەم لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢ و تا ئێستا ھەمان لۆگۆیە. وێنۆک|[[پەڕگە:X logo 2023.svg|وێنۆک|بەیداخی چوارەم]] وێنۆک|پڕۆفایلی فەرمی تویتەر، لە ماڵپەڕەكەدا، لە مانگی تەمموزی ٢٠٢٣.
تویتەر و سیاسەت
زۆرینەی سیاسمەت مەدارەکان ھەژماری تایبەتی خۆیان لە تویتەر دەکەنەوە، بەمەبەستی ئەوەی خۆیان گوێ لە خەڵک بگرن و وەک کارتێکی گرنگ دای بنێن بۆ ھەڵبژاردنی ئایندەیان یان وەک لە شۆڕشی بەھاری عەرەبی تویتەر یەکێک بوو لە سەرچاوەکانی بڵاوکردنەوەی وێنە و ھەواڵەکانی شۆڕشی عەرەبی
فله‌ته‌ر (سۆفتوێر)
لایبەرەری
کتێبخانە دامەزراوەکە لە دارت نووسراوە, بنچینەی پۆڵەکان و کردارەکان دابین دەکات کە بەکاردێت بۆ دروستکردنی بەرنامەکان بە بەکارهێنانی فلوتەر, وەک APIs بۆ ئەوەی لەگەڵ بزوێنەرەکە پەیوەندی دروست بكەن.
جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨
لەدوای ساڵی ٢٠٠٦، بۆجارێکیتر میوانداریکردنی جامی جیهانی چووەوە ئەورووپا کە یازدەیەمین جار بوو لە ئەوروپا بەڕێوەبچێت. وە یەکەمین جاریش بوو لە مێژوودا لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا ئەنجام درا. ھەموو ئەو یاریگایانەی یارییەکەیانیان لێ ئەنجامدرا ئەوا کەوتنەبەشی ڕووسیای ئەورووپاوە بەمەبەستی ڕێکخستنی باشتری گواستنەوە بەپێی کات.
یاری ئەلیکتڕۆنی
لەڕۆژی ٣٠ی نیسانی ٢٠١٨، کۆمپانیای کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس یارییەکی ئەلیکتڕۆنی بەناوی پاڵەوانیتییەکە ڕاگەیاند. یارییەکە ھاوشێوەی مۆندیالی ڕووسیا ٣٢ ھەڵبژاردەکە و ١٢ یاریگاکە تێدادەردەکەون.
دیموکراسیی کۆمەڵایەتی
بیروباوەڕ
thumb|گوڵە سوور ھێمایەکە بۆ سۆسیالدیموکراسییەکان ئیدئۆلۆژی سوسیالدیموکراتەکان سوسیالیزمی دیموکراتیکە ،کە حیزبەکە خۆی پێیوایە کە ھاوواتایە لەگەڵ سوسیالدیموکراسی.
گەلاوێژ (کۆوار)
سەرچاوەکان
پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
ڕەوشت
کەلتور و ژینگە
سیلیا گرین جیاکارییەکی کرد لە نێوان ڕەوشتی خێڵەکی و تایبەتمەندی ژینگەیی. دوایی بە شێوەیەکی زۆر نەرێنی و پیشەگەریانە جیاکارییەکە دەخاتە ڕوو: ئەو شوێنەی کە پێناسەی ناوچەی کەسێک دەکات یان خاوەندارییەتی دەکات، لەوانە موڵک یان شار یاخود دەڤەرێک، کە نابێت زیانیان پێ بگەیەنرێت و دەست وەرنەدرێت تیایاندا. ڕەوشتی خاک پەروەریی ڕێگەپێدراوەلە زۆرینەی کۆمەڵگاکان، چونکە ڕێگە بە تاک نادات دەست لە خاکی یەکێکی تر وەربدات. بە پێچەوانەوە، ڕەوشتی خێڵەکی ڕەوشتێکی باڵادەستییە، سەپاندنی نۆرمەکانی ئەندامانی خێڵەکە بەسەر تاکدا زۆر باو و ئاسایییە. ئەم نۆرمانە لە ڕووی کولتوورییەوە سەربەست و نەرمن، لەکاتێکدا ڕەوشتە خاکییەکان ئامانجیان لە یاساکان دەبیننەوە کە گشتگیر و ڕەھان، وەک 'مەرجە پۆلێنکراوەکانی کانت' و ھەڵسووکەوتی پلەبەندی گەیسلەر. گرین پەیوەندی بە پەرەسەندنی ڕەوشتی زەوییەوە ھەیە بۆ بەرزبوونەوەی چەمکی موڵکایەتی تایبەت و بەھۆی ڕەوشی گرێبەست لەسەر دۆخ یاخود بوومەکەی.
دیاریکردنی ڕەوشت
وەک جێگرەوەیەک بۆ تەماشاکردنی ڕەوشت و سیفەتێکی تاک، ھەندێک لە کۆمەڵناسان و ھەروەھا دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وردبینی خۆیان بردووەتە سەر لێکۆڵینەوە لە چۆنییەتی ھەڵسوکەوتی کەسەکان لە کارلێکدانەوەی کۆمەڵایەتییەکانیاندا، لە ڕووی ڕەوشتەوە. ناسینەوەی ڕەوشت ئاماژە بە پرۆسەی زانستگەرایی دەکات کە ڕێگە بە کەسێک دەدات بە شێوازی ڕەوشتیانە ڕێگەی خۆی بکاتەوە یان بڕیار بدات. ئەمە لە چەندین پرۆسەی زانیاری گشتی پێکھاتووە، کە تێگەیشتنی دەبێتە ھاندەرێکی ڕەوشتی بە پەرۆش بۆ ڕووبەرووبوونەوەی کێشە ڕەوشتییەکانی. لەکاتێکدا گرینگە ئاماژە بەوە بکەین کە یەک ڕێچکەی زانستی تایبەت بە ناسینەوەی ڕەوشت تەرخان نەکراوە، کە تایبەتمەندی ئەوەی تێدابێت لە پرۆسەی تایبەت-گشتییەوە بۆ ڕەفتاری ڕەوشتی، ھەروەھاھەوڵدانێکی زانستی ڕەخنەئامێزە بۆ تێگەیشتن لە چۆنییەتی کارکردنیان. دەروونناسانی ڕێبەری و دەروونناسانی دەماری لێکۆڵینەوە دەکەن لە تێوەگلانەکان بۆ ئەم پرۆسە زانستیانە و کارلێککردنەکانیان، ھەروەھا چۆن ئەمانە بە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵکراو بەشداری لە ڕەفتاری ڕەوشتی دەکەن. لەم تاقیکاریانەدا بە شێوەیەکی ڕەوشتیانە لە بەرامبەر ھاندەرە ناڕەوشتییەکان بەراورد دەکرێن، لە کاتی کۆنتڕۆڵکردنی بۆ ناوەڕۆک یان چۆنییەتی ھەڵگرتنیان. زۆرجار، وەڵامی دەماری جیاواز بۆ بە تایبەتی بەیاننامە ڕەوشتییەکان یان دیمەنەکان، بە بەکارھێنانی تاقیکردنەوەی وێنەی دەماری کرداری تاقی دەکرێنەوە. لە ڕووی ڕەخنەیییەوە، ئەو پرۆسە زانستییە دیاریکراوانەی کە بەشدارن پشت بەو دۆخە دەبەستن کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە بۆ نموونە، لەکاتێکدا ئەو بارانەی کە پێویستی بە بڕیارێکی چالاک ھەیە لەسەر ھەڵەیەکی ڕەوشتی لەوانەیە پێویستی بە ھۆکاری چالاک ھەبێت یان کاردانەوەیەکی خێرا بۆ پێشێلکارییەکی ڕەوشتی شۆککەر لەوانەیە کرداری خێرا و کاریگەری تێدا بێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەندێک لە شارەزایان پێیان وایە کە بارە دەروونییەکان-باوەڕەکان، مەبەستەکان، ئارەزووەکان، سۆزەکان بۆ خۆی و ئەوانی تر تایبەتمەندییەکی ھاوبەش و مەودایەکی فراوانی دۆخی پرۆتۆتیفی بێت. لەگەڵ ئەمەدا، شیکردنەوەیەکی مێتا چالاکی تێکەڵی دۆزییەوە لە نێوان سۆزی ڕەوشتی و ئەرکی ڕەوشتی ژیری، کە پێشنیاری تۆڕێکی دەماری ھاوبەش بۆ ھەردوو ئەرکەکە دەکات. ئەنجامەکانی ئەم میتا شیکردنەوەیە، ھەرچۆنێک بێت، ئەوەشی خستەڕوو کە پرۆسەی تێکردنی ڕەوشت کاریگەری لەسەر داواکاری ئەرکەکان ھەیە. سەبارەت بە دۆزەکانی ڕەوشت لە یارییە ڤیدیۆیییەکان ھەندێک لە زانایان پێیان وایە بەھۆی ئەوەی یاریزانەکان وەک ئەکتەر لە کایەی ڤیدیۆیی دەردەکەون دووریی لە نێوان ھەستی خۆیان و ڕۆڵی یارییەکە لە ڕووی خەیاڵەوە دەپارێزن. بۆیە بڕیاردەری و ڕەفتاری ڕەوشتی یاریزانەکان لە یارییەکەدا نوێنەرایەتی دۆگمای ڕەوشتی یاریزان ناکات. بەم دواییانە دەرکەوت کە فەرمانە ڕەوشتییەکان لە سێ پێکھاتەی جیاواز پێک دێت کە ھاوتەریبن لەگەڵ فەرمانەکان لە سێ تیۆری ڕەوشتی زاڵ (ڕەوشتی چاک و دیۆنتۆلۆژی و گونجاو): کاراکتەری کەسێک (بریکار-پێکھاتە، A)؛ کردارەکانیان (کردار، د) و ئەنجامەکان لە دۆخەکەدا ھێنایە ئاراوە (ئەنجامەکان- پێکھاتە، ج). ئەمە، ئەوە دەگونجێنێت کە تێوەچوونە جۆراوجۆرەکانی ئەو دۆخەی کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە کاریگەری لەسەر ناسینەوەی ڕەوشتی ھەیە.
ڕەوشتی جوولەکەیی
ڕەوشتی جوولەکە فەلسەفەی ئەخلاقی ئایینی جوولەکەیە یان خەڵکی جوولەکەیە جۆرێک لە ڕەوشتی نۆرمی، ئەخلاقی جوولەکە لەوانەیە کێشە لە یاسای جوولەکەدا و ھەروەھا کێشەی نا یاسایی بگرێتەوە، و لەوانەیە تێکەڵ بە لێکچوونەکانی جوودە و نەریتی فەلسەفی ڕۆژاوایی ئەخلاق بێت. نەریتە ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری ئینجیلی عبری و تەوراتی زارەکی ڕەبییندا دەدۆزرێنەوە کە ھەردووکیان کتێبی پیرۆزی عبرییان لێکداوەتەوە و خەریکی بابەتی ڕۆمانن. ئەخلاق لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعی یاسایی و ئەدەبی حەلاخایە کە لە میشنەح و تەلمود و تێکستەکانی تردا دۆزراوەتەوە. ئەخلاق ھەروەھا لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعییە نا یاسایییەکانە، ئەدەبیاتەکانی ئەگادە. باشترین دەقی ناسراو لە یەھودییەتی ڕابینیک کە پەیوەست بە ئەخلاقەوە ھەیە، بریتییە لە تراکتۆری میشنەی نا یاسایی ئاڤۆت ("باپیران") کە بە گشتی وەک "ئەخلاقی باوکەکان" وەرگێڕدراوە
شوێنەکان
لە نێو مەودای فراوانی نەریتە ئەخلاقییەکاندا، سیستەمی بەھای ئایینی ھاوئاھنییەتی لەگەڵ چوارچێوە عەلمانییە ھاوچەرخەکانی وەک تەدبیق و ئازادی و مرۆڤدۆستی و سوودخوازی و ئەوانی تر ھەیە. زۆر جۆری سیستەمی بەھای ئایینی ھەیە ئایینە یەکتاپەرستییە ھاوچەرخەکان، وەک ئیسلام، جوودە، مەسیحییەت و تا ڕادەیەکی دیاریکراوی دیکە وەک سیکیزم و زەردەشتی، بە یاسا و ڕێساکانی نوسراوی پەیوەستیان ڕاست و دروست و ھەڵە پێناسە دەکەن و وەک ئەوەی لەلایەن سەرکردە ئایینییەکانەوە لە ناو باوەڕە تایبەتەکاندا لێکدانەوەی بۆ دەکرێت ئایینەکانی تر کە پانتیستی بۆ ناتەوێدی دەپۆشن کەمتر ڕەھان. بۆ نموونە لە نێو بوودیزمدا، پێویستە نیازی تاک و ھەلومەرجەکە لە شێوەی ئیستحقاقدا حساب بکرێت، بۆ ئەوەی دیاری بکرێت کە کردارێک ڕاست بێت یان ھەڵە دەستەواژەی بۆ بکرێت. جیاوازییەکی زیاتر لەنێوان بەھاکانی داب و نەریتە ئایینییەکاندا لەلایەن باربارا ستۆلەر میلەرەوە ئاماژە بەوە کراوە، کە لە ھیندویزمدا «لە ڕووی پراکتیکییەوە، حەق و ھەڵە بەپێی پۆلێنەکانی پلە و خزمایەتی و قۆناغەکانی ژیان بڕیاری لەسەر دەدرێت بۆ ڕۆژاوایییە مۆدێرنەکان، کە لەسەر نموونەی جیھانگیری و یەکسانیخوازی بەرز کراونەتەوە، ئەم ڕێژەیە بەھا و پابەندییە، لایەنی ھیندویزم قورسترین تێگەیشتنە». ئایینەکان شێوازی جیاوازی مامەڵەکردن لەگەڵ کەمئەندامی ئەخلاقیدا دابین دەکەن. بۆ نموونە ھیچ قەدەغەیەکی ڕەھا لەسەر کوشتن لە ھیندویزمدا نییە، کە دەزانێت لە ھەلومەرجێکی دیاریکراودا «لەوانەیە حەتمی و بە ڕاستی پێویست بێت». لە نەریتە یەکدەستەکاندا، کرداری دیاریکراو لە ڕووی ڕەھاترەوە تەماشا دەکرێت، وەک لەباربردن یان جیابوونەوە. دین ھەمیشە بە شێوەیەکی ئەرێنی پەیوەست نییە بە ڕەوشتەوە. دەیڤد ھیوم فەیلەسووف ڕای گەیاند، "گەورەترین تاوان دۆزراوەتەوە، لە زۆر جاردا، بۆ ئەوەی لەگەڵ فەزڵ و دڵسۆزییەکی خورافیدا بگونجێت. بۆیەبەڕاستی بەناپارێزی دادەنرێت بۆ ئەوەی ھیچ جۆرە جۆرەتعورێک لەنازو نیعمەتەکانی پیاو بکێشێت، لەنەخۆشی یان توند و تیژی ڕاھێنانە ئاینییەکانی، ھەرچەندەخۆی باوەڕی بەپاکی و ڕاستگۆیی ھەیە. ھەروەھا دەکرێت سیستەمی بەھای ئایینی بەکاربھێنرێت بۆ پاساودانی ئەو کردەوانەی کە پێچەوانەی ڕەوشتی سەردەمین، وەک کوشتار و بەدگومانی و کۆیلایەتی. بۆ نموونە سیمۆن بلاکبێرن دەڵێت " داوای لێبوردنکردن بۆ ھیندویزم بەرگری دەکات یان تێوەگلانی لەگەڵ سیستەمی کاستی ڕوون دەکاتەوە و داوای لێبوردن لە ئیسلام بەرگری یان ڕوونکردنەوەی یاسا توندەکەی یان ھەڵوێستی بۆ ژنان و کافرەکان دەکات". سەبارەت بە مەسیحییەتی، ئەو دەڵێت کە "ئینجیل دەکرێت بخوێنرێتەوە وەک ئەوەی بە ئێمە کارتێ بلانچێک بدات بۆ ھەڵوێستی توند بە منداڵان، کەمئەندامە دەروونییەکان، ئاژەڵەکان، ژینگە، تەڵاقدراوەکان، بێ باوەڕان، کەسانی خاوەن خوی سێکسی جۆراوجۆر و ژنی بەساڵاچوو ئیلیزابێس ئەندرسۆن بەھەمان شێوە ھەڵگری ئەوەیە کە "ئینجیل ھەردوو وانەی چاک و خراپ لەخۆدەگرێت"، ھەروەھا "لەڕووی ئەخلاقییەوە ناتەبا". داوای لێبوردنی مەسیحی ئاراستەی تێڕوانینەکانی بلاکبێرن دەکات و ئەوە دەنوسێت کە یاساکانی جوولەکە لە ئینجیلی عبریدا پەرەسەندنی پێوەرە ئەخلاقییەکانی نیشان داوە بەرامبەر بە پاراستنی زیانلێکەران، سەپاندنی سزای لە سێدارەدان بەسەر ئەو کەسانەی کە بە مرۆڤدۆستانی وەک پاول کۆرتز پێیان وایە کە دەتوانین بەھا ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری کولتوورەکاندا بناسێنین، تەنانەت ئەگەر داوای تێگەیشتنێکی ماورایی یان جیھانیی لە پرەنسیپەکان - بەھاکان بکەین کە لە نێویاندا نەزاھە، متمانە بەخشندەیی، ئەم بەھایانە دەتوانن سەرچاوە بن بۆ دۆزینەوەی زەمینەی ھاوبەشی نێوان باوەڕداران و بێ باوەڕان.
کۆنیشانی داون
دیاریدەی داون یان مەغۆلی (بە ئینگلیزی: Down Syndrome)، یەکێکە لە نەخۆشیە دیارەکانی نێو مرۆڤایەتیدا کە تووشی ھەردوو ڕەگەزی نێر و مێ یە ئەبێ، ئەمەش لەکانی تەمەنی کۆرپەیی لە سکی دایکیدا لە باری جیانەبوونەوە، کرۆمۆسۆمێکی دیاریکراو لە ھاوتاکەی خۆی جیانابێتەوە، لە کاتی کەمەدابەشبووندا گەمیتێک کرۆمۆسۆمێکی زیاد وەردەگرێت ئەو کاتە لە گەمیتەکەی دیکەدا کرۆمۆسۆمێک کەمدەکات، کەئەمش لە کرمۆسۆمی ٢١ ڕووئەدات.
ژانی گەل (فیلم)
چیرۆک
جوامێر ماوەی ١٠ ساڵ لە زینداندا دەمێنێتەوە و بە توندی سزا دەدرێت. لەدوای ئازادبوونی دەچێتەوە ماڵەوە، کاتێک دەبینێت ماڵەکەی ڕووخاوە و ھیچ جێشوێنی مرۆڤێکی پێوە نییە. جوامێر سەردانی ماڵی ئامۆزایەکی دەکات و بۆ ماوەیەک لەوێ دەمێنێتەوە. ئامۆزاکەی پێی ئەڵێت کە خێزانەکەی و کوڕەکەی لەترسی حکوومەت کۆچیان کردووە بۆ گوندێک لەژێر دەسەڵاتی پێشمەرگەدا.
تیێری ھێنری
ئارسیناڵ
جامی یەکێتی ئینگلتەرا دووجار ٢٠٠٢, ٢٠٠٣, ٢٠٠٥
قەڵغانی خێرخوازی ئینگلتەرا دووجار ٢٠٠١–٠٢, ٢٠٠٣–٠٤
دەستکەوتەکانی لەگەڵ ھەڵبژاردەکەی
جامی نەتەوەکانی ئەوروپا جارێک ٢٠٠٠
دەرکەوتەی دڵخوازی مەرگ
سەرچاوەکان
پۆل:نووسینەکانی سەعید سلێمانی
٩ی نیسان
بۆنەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:نیسان
بڕیارنامەی ١١٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەبخازیا لە ١٩٩٨ پۆل:گورجستان لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
ڕۆناڵد واین
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس
فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس بە گەورەترین فێستیڤاڵی فیلمی سەربەخۆ دادەنرێت لە ئەمریکا، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٨ لە شاری سالت لەیک بەڕێوەچوو. فێستیڤاڵەکە بە سەرۆکایەتی ڕۆبەرت ڕێدفۆرد و یاریدەدەری پارێزگاری ویلایەتی یوتا، مەبەست لێی گرنگیدان بە فیلمە سەربەخۆکانی دروستکراوی ئەمریکا و پاڵپشتیکردنی ئەو فیلمانەی کە بە بودجەیەکی کەم بەرھەم دەھێنرێن و فراوانکردنی کاری فیلمسازی و گرنگیدان بە سینەما لە ویلایەتی یوتا بوو. لە ساڵی ١٩٨١ەوە ئەم فێستیڤاڵە گواستراوەتەوە بۆ پارک سیتی لە ویلایەتی یوتا و لەو کاتەوە لەبری مانگی ئەیلوول لە مانگی یەکدا بەڕێوەدەچێت. دەوترێت ئەم گۆڕانکارییە لەسەر پێشنیاری سیدنی پۆلاک سینەماکاری ئەمریکی بووە، بۆ ئەوەی بینەر بتوانێت لە ناوەڕاستی مانگی یەکدا لەم شوێنەدا خلیسکێنەی سەر بەفر بەکاربھێنێت و فێستیڤاڵەکە سەرنجی زیاتری بۆ خۆی ڕابکێشێت. مەبەست لە دامەزراندنی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس پشتگیریکردنی فیلم و سینەماکارانی سەربەخۆیە. فیلمی زۆرێک لە سینەماکارە بەناوبانگەکانی سینەمای ئەمریکا، وەک کوینتین تارانتینۆ، ستیڤن سۆدەربێرگ، جیم جارموش و کیڤن سمیس، بۆ یەکەمجار لەم فێستیڤاڵەدا نمایشکران و بووە ھۆی پەرەپێدان و ناوبانگیان لەمڕۆدا. ئەم فێستیڤاڵە لە مانگی یەکدا ھەموو ساڵێک بە بەشەکانی وەک فیلمی دیکۆمێنتاری و دراما و فیلمە ئەمریکی و جیھانییەکان بەڕێوەدەچێت. جگە لە فیلمە ئەمریکییەکان لە فێستیڤاڵی سەندانس، فیلمە ھەڵبژێردراوەکانیش لە بەشی سینەمای جیھانیدا ھەڵدەبژێردرێن. ئەمڕۆ ئەم فێستیڤاڵە بووەتە یەکێک لە گەورەترین ناوەندە کۆمەڵایەتییەکان بۆ سینەماکارانی کەم بودجە لە دەرەوەی ھۆلیوود.
کەپا
پۆل:پیتە یۆنانییەکان
پەیمانگای سەندانس
وێنۆک پەیمانگای سەندانس ڕێکخراوێکی ڕێکخراوەی سوودنەخوازە کە لەلایەن ڕۆبەرت ڕیدفۆردەوە دامەزراوە و پابەندە بە گەشەکردنی ھونەرمەندە سەربەخۆکان. پەیمانگاکە ئامانجی دۆزینەوە و پاڵپشتیکردنی سینەماکاران و شانۆکاران و ئاوازدانەرانی سەربەخۆیە لە سەرانسەری جیھان. پەیمانگاکە لە شارەکانی پارک سیتی، یوتا، لۆس ئەنجلۆس و نیویۆرک دایە. بەرنامەکانی پەیمانگای سەندانس بریتین فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس، کە فێستیڤاڵێکی فیلمی دیار و ستایشی ھەیە لە ئەمریکا و وەک سەکۆیەک بۆ سینەماکاران و چیرۆکنووسان و ئاوازدانەرانی سەربەخۆ کاردەکات.
تا (نیشانەی نەخۆشی)
مێژوو
ژمارەیەک لە جۆرەکانی تا دۆزرابوونەوە لە ساڵی ٤٦٠–٣٧٠ پێش زایین کاتێک ھیپۆکراتس کاری لەسەر دەرمان دەکرد. ھەروەھا لەو کاتەدا ئاشکرابوو کە تا نیشانەی نەخۆشییە نەک خۆی نەخۆشی بێت.
پەتموس
پەتموس (بزمانی یۆنانی Πάτμος) ئەو دوورگە لە دەریای ئێژە له یۆنان ، ڕووبەری خاکەکەی 36,6 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی 3000 کەسە.
دیوالی
یەکێک لەهۆکارەکانی ئەنجامدانی ئەو ئاهەنگە بریتییە لەڕووداوێکی مێژوویی کەبەهاتنەوەی خوداوەندی ڕاما و ژنەکەی سیتایە بۆ شانشینەکەیان لەباکووری هیندستان ئەمەش لەسەدەی ١٥ەهەمی بەرلەزایین بوو.
فەرموودەی سەحیح
مەرجەکانی فەرموودەی سەحیح
هەر فەرموودەیەک ئەم پێنج مەرجەی تێدا بێت ئەوا بە سەحیح دادەنرێت و ئەگەریش تاکە مەرجێکی تێدانەبێت ئەوا بە سەحیح دانانرێت.
ئینتەرناسیۆنالیزم (سیاسی)
ئینته‌رناسیونالیزم ده‌سته‌واژه‌یه‌كه‌ بۆ وه‌سفكردنی هاوكاریی خۆبه‌خشانه‌ی نێوان گه‌لانی ئازاد به‌كارده‌هێنرێت، دواتریش له‌ئایدیۆلۆژیای سۆسیالیستیدا بۆ ره‌تكردنه‌وه‌ی مه‌یلی نه‌ته‌وه‌په‌رستی‌و پیرۆزكردنی یه‌كێتیی جیهانیی پرۆلیتاریا به‌كارهێنرا، یه‌كه‌مین پڕاكتیزه‌كردنی بیری ئینته‌رناسیونالیستی بریتی بوو له‌دامه‌زراندنی نێونه‌ته‌وه‌یی یه‌كه‌م به‌رابه‌ری کارل مارکس و فرێدریش ئەنگەڵس و برۆدۆن‌ و پاكۆنین‌ و چه‌ند ئه‌ندامێكی دیكه‌.
کۆمەڵکوژیی قلابان ٢٠١١
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە تورکیا پۆل:ڕەگەزپەرستی لە تورکیا پۆل:عێراق لە ٢٠١١ پۆل:تورکیا لە ٢٠١١ پۆل:ململانێکانی ٢٠١١ پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان
ڕەشت
مێژوو
پێشتر ڕەشت شوێنێکی ھەرە گرنگ لە ئێراندا بووە. یەکەم پەرتووکخانەی ئێران لە سەردەمی قاجاڕەکاندا لە رەشتدا دامەزرا. ھەروەھا رۆژنامەی «نسیمِ شمال» کە وەکوو یەکەم رۆژنامەی نووژەنی ئێران دەناسرێ، لە رەشتدا لە چاپ دراوە.
سەردەمی برۆنز
سەردەمی برۆنز بە سەر چەند سەردمێکدا دابەش دەبێت:
میرۆسلاڤ کلۆزە
ناوی تەواوی مێرۆسلاڤ جۆسێف کلۆزە لەدایک بووی ساڵی ١٩٧٨ لە پۆلەندا ، دایکی ناوی بێربرا یە کە یاریزانی تۆپی دەستی ھەڵبژاردەی پۆلەندا بوو لەیاری تۆپی دەستدا لە ئێستادا ئەو ھێرشبەری ھەڵبژاردەی یەکەمی ئەڵمانیا و یاری بۆ یانەی لازیۆ دەکات لە خولی کالچیۆی ئیتاڵیای بە درێسی ژمارە ٢٥ جگە لە لازیۆ یاری بۆ ھامبۆڕگ و کایزەرسڵاوتن و ڤێدەربرێمەن و بایرین میونخ کردووە ،، کلۆزە ناسراوە بە گۆلکار لە ئەڵمانیا بەوەی تا ئێستا ١٤ گۆلی لە جامی جیھانی تۆمارکردووە تەنیا یەک گۆلی ماوە بگات بە ڕۆناڵدۆی بەڕازیلی تا ببێتە باشترین گۆلکەری مۆندیال کە زۆرترین گۆلی کردبێت لە مێژوودا
لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا
وێنۆک|کلۆزە لەگەڵ هەڵبژاردەی ئەڵمانیا لە جامی جیهانی ساڵی ٢٠٠٦
پردی گاڕان
پردی گاڕان لە سەردەمی دەسەڵاتی میرنشینی ئەردەڵاندا لە سەر چەمی گاڕاندا دروست کراوە. پردی گاڕان لە ١٢ کیلۆمەتریی ڕۆژھەڵاتی شاری مەریواندایە و بەشێک بووە لە ڕێگای سەرەکیی نێوان ناوچەی مەریوان و ناوچەی سنە کە تا ساڵی ١٩٤٠ یش ھەر کەڵکی لێ وەرگیراوە. درێژییەکەی ٤٢ مەتر و پانییەکەی ٩ مەتر و بەرزییەکەی ٦ مەتر بووە. لە ساڵی ٢٠٠١ەوە وەک شوێنەوارێکی مێژوویی نەتەوەیی لە ئێراندا ناسراوە و نوێ کراوەتەوە بەڵام ڕووخاوەتەوە.
شاری ساڵت لەیک
سەرچاوەکان
پۆل:شارە پیرۆزەکان پۆل:شارەکانی یووتا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٧
ئازەربایجان
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئازەربایجان ٩,٥١٤,٨٨٧ کەس بووە کە دەکاتە ٠.١٣ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠.١ ساڵە. ھەروەھا ٥٤ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
بڕیارنامەی ١١٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی ئازاری ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٥٨ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
دوورگەکانی بالیار
دوورگەکانی بالیار و بە زمانى كەتەلونى (Illes Balears)، دوورگەكان له روژهەڵات ئیسپانیا له ڕۆژاوا دەریای ناوین، ناوەندەکەی شاری مايوركا، ڕووبەری خاکەکەی ٤،٩٩٢ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ١،٢١٥،١٧٤ کەسە.
٧٢٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەلێکساندر بێرگامینی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
ڕەبات
ڕەبات پایتەخت و سێھەمین شاری گەورەی وڵاتی مەغریبە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٥٨٠,٠٠٠ کەس بووە.
فاتوو دیۆمێ
فاتوو دیۆمێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
شەڕی ئێران و عێراق
ئەم شەڕە سەرەتا بە ھێرشی ھێزەکانی سەدام (سەرۆک کۆماری ئەو سەردەمی عێراق) بۆ سەر ئیران دەستی پێ کرد، لە کاتی ھێرشەکە شۆڕشی ئیسلامیی ئێران تازە سەرکەوتبوو و دۆخی ئەرتەشی ئێران زۆر شێواو و ئاڵۆز بوو. لە لایەکی دیکەوە عێراق لە دۆخێکی باشدا بوو، باری ئابووری لە گەشەکردندا بوو، کە سەدام ویستی بۆ ئەوە ببێتە وڵاتی یەکەمی ناوچە، ھەروەھا بۆ ئەوە کە پەرە بداتە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی خۆی و بەم شێوە کامی لە ئاڵۆزی ئێران گرتبیت. لە لایەکی دیکەوە ئێران، ئنقلابێکی ئیدێۆلۆژیکی کردبوو و دەیویست ئەم شۆڕشە پەرە بداتە سەر وڵاتانی دەوروبەری خۆی بە تایبەت عێراق کە کەمینەیەکی زۆر گەورە شیعەی ھەبوو.
کسی (پیت)
پۆل:پیتە یۆنانییەکان
وڕیمە
سەرچاوەکان
پۆل:باوەڕ
باراوا
باراوا (Barawa)، {{بە فارسی بهرام آباد  دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٥ کەس لە ٢٧ بنەماڵەدا بووە.
بێرکۆت
کەسایەتییەکان
بێرکۆت چەند کەسایەتییەکی لێ ھەڵکەتووە وەک:
شەکرە
ڕێژەی ئاسایی گلوکۆزی خوێن ٧٠–١٠٠ (میلیگرام لە دێسی لیتر) ە، ئەم ڕێژەیە لە بەساڵاچوواندا زیاترە. ئەگەر گلوکۆزی خوێن بەردەوام لە نێوان ١٠٠–١٢٦ (م گ/د ل) بێت، بە ھایپرگلاسمیا و لە ژوور ١٢٦ (م گ/د ل) یشەوە بە نەخۆشی شەکرە دەناسرێت.
ئیبراھیما کۆناتێ
لیڤەرپوول
لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢١، لیڤەرپوول ڕایگەیاند کە گەیشتوونەتە ڕێکەوتنێک لەگەڵ لایپزیگ بۆ کڕینی کۆناتێ لە ١ی تەمموز، لە چاوەڕوانی مۆڵەتی نێودەوڵەتی و مۆڵەتی کارکردندان. یانەکە پێشتر ڕێککەوتنی لەگەڵ یاریزانەکە کرد لە نیساندا، و لە ئایاری ٢٠٢١ دا گرێبەستەکەی کڕیەوە بە نزیکەی ٣٦ ملیۆن پاوەند. لە ١٨ی ئەیلوول، کۆناتێ یەکەمین یاری خۆی لە پریمەرلیگ ئەنجامدا ، لەگەڵ ڤێرجیل ڤان دایک لە سەرەتاوە لە هێڵی بەرگی بەشدار بوو و لە بردنەوەی ٣-٠ بەرامبەر کریستاڵ پاڵاسدا و گۆڵەکەیان بە خاوێنی پاراست. ئەو دووەم یاری بە شێوەی سەرەکی ئەنجامدا لەگەڵ ڤێرجیل ڤان دایک لە بەرگریدا لە یەکەمین دێربی باکووری ڕۆژئاوای وەرزەکە، کە لیڤەرپوول ٥-٠ لە مانچستەر یونایتدی بردەوە. ئەمە گەورەترین بردنەوەی لیڤەرپوول بوو لە ساڵی ١٨٩٥ەوە بەرامبەر یونایتد و قورسترین شکست بوو کە یونایتد لە ساڵی ١٩٥٥ەوە توشی هاتبێت بێ ئەوەی گۆڵ تۆمار بکات. کۆناتێ ستایشی زۆری پێگەیشت لەلایەن هاندەران بۆ ئەوەی چۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەستێرەکان کرد لە یاریەکەدا وەک کریستیانۆ رۆناڵدۆ و برۆنۆ فێرناندێس و هەروەها لە تیمی هەفتەی گاریس کرۆکس ناوی هەبوو، لەگەڵ کرۆکس کە دەڵێت، "بە بێ بەکارهێنانی بەهرە و زۆرزانی بەڵام توانا و هێزەکەی بۆ زۆرترین کاریگەریی بەکاردەهێنێت. ئەمە لە یاری دژی مانچستەر یونایتد بینرا، مەیسۆن گرینوود، کریستیانۆ رۆناڵدۆ و مارکۆس ڕاشفۆرد بە زەحمەت تۆپیان بەر پێ کەوت.
شێوازی یاریکردن
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/2019-03-30_Fu%C3%9Fball%2C_M%C3%A4nner%2C_1._Bundesliga%2C_RB_Leipzig_-_Hertha_BSC_StP_3845_LR10_by_Stepro.jpg/220px-2019-03-30_Fu%C3%9Fball%2C_M%C3%A4nner%2C_1._Bundesliga%2C_RB_Leipzig_-_Hertha_BSC_StP_3845_LR10_by_Stepro.jpg|چەپ|وێنۆک|کۆناتێ لە کاتی یاریکردن بۆ لایپزیگ لە ٢٠١٩ کۆناتێ بەراورد دەکرا لەگەڵ ڤێرجیل ڤان دایک بەهۆی یاریی لە جێگای خۆیدا، لێسەندن، خێرایی و هێزەکەی. گیدۆ شافەر وتی: "باڵای بەرزە، خێرایە، تەکنیکی باشە و کەمێک لە ڤێرجیل ڤان دایک دەچێت. توانای زۆر بەرزی هەیە. وەرزشوانێکی مەزنە، خێراییەکی باشی هەیە و هیچ یارییەکی گەمژانەی نییە - یاریزانێکی زیرەکە". هەروەها کۆناتێ بەھۆی پاسدان و هێزی لە تۆپی بەرزدا ناسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:موسڵمانانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی پاریس پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی لیگ ٢ پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول
ئێرنست ھێمینگوەی
باوکی پزیشک بووە و خولیای ڕاوکردنی ھەبووە و، لە ساڵی ١٩٠٩ چەکێکی بۆ کڕیوە بۆ ڕاوکردن و، ھەتاکوو کۆتاییی تەمەنی ھاوڕێی بووە؛ ھەر بەو چەکەش لە ساڵی ١٩٦١ خۆی کوشتووە.
ژیاننامە
وەک مارک توەین، ستیڤن کرەین، تیۆدۆر درێیسێری و سینکلێیەر لوویس، ھێمنگوەی ڕۆژنامەنووس بوو بەر لەوەی ببێت بە ڕۆماننووس. دوای جێھێشتنی قوتابخانەی ئامادەیی بۆ ئەوەی کار بۆ کێنساس سیتی ستار بکات وەک پەیامنێرێکی گەنج. ھەرچەندە ئەو تەنھا بۆ ماوەی شەش مانگ لەوێ مایەوە، شێوازی نوسینی بڵاوکراوەی ستاری وەک بنچینەی نوسینی بەرھەمەکانی بەکارھێنا: «بە بەکارھێنانی دێری کورت. پارەگرافی کورت. بەکارھێنانی ئێنگلیزییەکی بەھێز. ئەرێنی بە، نەوەک نەرێنی.»
تۆرەنتۆ و شیکاگۆ
لە ٣ی ئەیلولی ١٩٢١ ھاوسەرگیرییان کرد؛ دوو مانگ دواتر، ھێمنگوەی وەک پەیامنێری بیانی بۆ تۆرەنتۆ ستار دەستی بە کار کرد و ھەردووکیان ڕۆیشتن بۆ پاریس.
چەکی کیمیایی
پەیماننامەی قەدەغەکردنی چەکی کیمیایی
ھەر ١٨٩ دەوڵەت کۆمەکی دارایی ئەم ڕیکخراوە دەکەن بەشێوەی خۆبەخش، ئەمیندارێتی گشتی پێک دێت لە ٥٠٠ فەرمانبەر کە ٢٠٠ کەسیان پشکنەرن و لە ٧٠ ڕەگەزنامەی جیاوز بەشدارن زمانی فەرمیی ڕیکخراو وەک نەتەوەیەکگرتوەکان (ئینگلیزی، فەرەنسی، عەرەبی، چینی، ئیسپانی، ڕوسییە).
ژان لوک ڕاریمانانا
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
شا عەلامی دووەم
سەرەتای تەمەن
لەگەڵ ھاتنە سەرکاری باوکی، بوو بە وەلی ئەلئەحد (شازادەی جێنشین)ی ئیمپراتۆرییەتەکە، و بوو بە بریکاری سەرەکی باوکی، ھەرچەندە نزیکەی ھەموو دەسەڵاتەکان لە وەزیر عیمادولمولک دەستی. شەڕەکانی لەگەڵ ئەو ئەمیرە، و ترسی لە ژیانی خۆی، بووە ھۆی ئەوەی لە ساڵی ١٧٥٨دا لە دەھلی ھەڵبێت.
شەڕی بووکسار
شەڕی بووکسار لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٧٦٤ لە نێوان سوپای یەکگرتووی میر قاسم، نەوابی بەنگال؛ شوجەودەولە نەوابی عەواد؛ ئیمپراتۆری موغەکان شا عەلامی دووەم و ھێزەکانی ژێر فەرماندەیی کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستان بە سەرۆکایەتی ھێکتەر مونرۆ. شەڕەکە لە بووکسار، شارۆچکەیەک، ئەنجامدرا کە دەکەوێتە کەناری ڕووباری گەنجس ئەوکاتە لەناو خاکی بەنگال، سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە بوو بۆ کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستان.
سەرکەوتنەکانی سیخەکان
سیخەکان لە شەڕی ھەمیشەییدا بوون دژی لێبوردەیی موغەکان بە تایبەتی دوای ئەوەی سەربڕینی گوروی سیخەکان - گورو تێگ بەھادور لەلایەن موغەکانەوە. سیخەکانی گەرماو جارێکی تر لە ساڵی ١٧٦٤دا سەریان ھەڵدا و زاڵ بوون بەسەر موغەکان فەجداری سیرھین، زەین خان سیرھیندی، کە لە شەڕدا کەوتن و لەو کاتەوە سیخەکان ھەمیشە ھەڵیانکوتایە سەر و… ساڵانە بە کردەوە بەخششەکانی لە خاکەکانەوە تا دەلھی وەرگرت.
ھاتنی سەربازانی بەریتانیا
وێنۆک|200px|گۆڕی شا عەلامی دووەم، لە شاری مێھراولی لە دەھلی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٨ پۆل:مردووانی ١٨٠٦ پۆل:خەڵکی دەلھی پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان
٧٣٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پارتنۆپ ئاناکس
وێنۆک|Anax parthenope
ناوی ئینگلیزی Lesser Emperor dragonfly و ناوی زانستیه‌كه‌شی (Anax parthenope)ه‌و جورێكە له‌ خێزان ئێشنیدای (Aeshnidae) و قه‌باره‌یه‌كی گه‌وره‌ی هه‌یه‌و به‌ زۆری له‌ ئاسیا و باشوری ئەوروپا و باكووری ئەفريقا ده‌بینڕێت له‌ نزیك كه‌ناراوه‌كان و سه‌وزایی و نزیك زولكاوه‌كان ده‌ژیت.
خاقانی
سەرچاوە
دیوان خاقانی شروانی، بە تصحیح ضیاءالدین سجادی
کۆنیشان
کۆنیشانی لیما
ئه‌م ڕووداوه‌ له‌ شاری لیما ی پایته‌ختی پیڕۆ ڕووی دا له‌ کونسولخانه‌ی ژاپۆن ،کاتێک کۆمه‌ڵه‌ چه‌کدارێک له‌ ١٩٩٦ هه‌ڵده‌کوتنه‌ سه‌رکونسولخانه‌ی ژاپۆن و کارمه‌نده‌کان ده‌ست به‌سه‌ر ده‌که‌ن،چه‌کداره‌کان ده‌بنه‌ دۆست و هاوڕێی بارمته‌کان٫  که‌ که‌سانی باڵا و پله‌ به‌رزیان تێدابوو .
تریمێری سۆرەس گرامینییەس
پۆل:مارەکان
کرێستد کینگفیشەر
وێنۆک|Crested kingfisher (ناوی زانستی: Megaceryle lugubris) ھەر لە خێزانی شا ماسیگرەکانە و قەبارەیەکی زۆر گەورەی ھەیە لە چاو جۆرەکانی تری کینگ فیشەر(شا ماسیگر) کە ٤١ سانتیمەتر درێژی ھەیە شێوازێکی رەش و شپی خاڵ خاڵی ھەیە و بە زۆری لە وڵاتەکانی ھیندستان (ھیمالایا باکوری ھیند، سنۆری چین)، بەنگلادیش، باشوری رۆژھەڵاتی ئاسیا، ژاپۆن و ڕووسیا دەبینرێت. ئەم باڵندەیە بەشێوەیەکی سەرەکی دەدۆزرێتەوە لە ڕووباری چیا و گردە گەورەکان.
بۆندسلیگا
زۆرترین گۆل لە پاڵەوانیەتیەکە
ئەو یاریزانانەی کە زۆرترین گۆلیان ھەیە لە پاڵەوانیەتیەکە:
میدیاکان
ئەو کەناڵانەی کە تەواوی یاریەکانی پاڵەوانیەتیەکە دەگوازنەوە:
٧٣٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فیلی ھیندی
وێنۆک|Indian elephant فیلی ھیندی (ناوی زانستی: Elephas maximus indicus) یەکێکە لە جۆرەکانی فیلی ئاسیایی و بەگشتی فیلی ئاسیایی بچووکترن لە فیلی ئەفریقی و بەرزیەکەی فیلی ھیندی لە نێوان ٢ مەتر تا ٣٫٥ مەترەو کێشی ٢٠٠٠ کگم تا ٥٠٠٠کگم دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلەکان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ھیندستان
تۆماری ڕاگنارۆک
ڤالکیریس
بە دەنگی: میوکی ساواشیرۆ
ئاوەڵناو
ئاوەڵناو وشەیەکە کە پێناسەی ناو دەکات و نیشاندەری چۆنێتی یان چەندێتییە.
سەرچاوەکان
پۆل:زمان
ھەشت ھەرێمەکەی کۆریا
لە سەردەمی خانەدانی جۆسۆندا، کۆریا بەسەر ھەشت پارێزگادا دابەشبوو، کە بریتیبوون لەمانەی خوارەوە:
لێتیسیا ئۆرتیس
پێش ھاوسەرگیری لەگەڵ شازادەی ئیسپانیا، لێتیسیا ڕۆژنامە نووس و بێژەری ھەواڵی تەلەڤزیۆنی ئیسپانیا بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:زیندووان
بڕیارنامەی ١١٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی نیسانی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەیی بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٧٧ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ناو (ڕێزمان)
ناو وشەیەکە جگە لە جێناو کە دەبێتە بکەر یان بەرکار، یان دۆخ یان چۆنێتییەک دەردەخا.
بڕیارنامەی ١١٦٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٦٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی ئایاری ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەیی بۆ یووگسلاڤیای پێشوو (ICTY). ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٧٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئاناکساگۆراس
ئاناکساگۆراس (بە یۆنانی: Ἀναξαγόρας) یەکەمین کەس بوو کە فەلسەفەی بۆ ئەتینا ھێنا. ئەو جیھانی بە شێوەیەکی جوداییھەڵنەگر دەدی.
لەقلەقی ملڕەش
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مەلەکانی ئوسترالیا
ناوک
سەرچاوەکان
پۆل:زگ
گامێشان
گامێشان (Gamêşan)، دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٩ کەس لە ٢١ بنەماڵەدا بووە.
شۆڕشی فەڕەنسا
ئەنجومەنی نیشتمانی ١٧٨٩
لە ٢٣ی ھەمان مانگ داوای کۆبونەوەیەکی لێ کردن مەبەستی پادشا ڕایگەیاندنی ڕاکانی بوو کەبریتی بوون لە: دواتر تووڕە بوونی جەماوەر ئەوەندە زۆربوو. پادشا ھەستی بەمەترسی کرد لەوە دڵنیابوو کە جڵەوەکە لەدەست ئەم نەماوە و کەوتووەتە دەست جەماوەر بۆیە ناچاربوو دەست بەرداری ھەندێک دەسەڵات بێت ژمارەیەک لە وەزیرەکانی لەسەر کار لابرد وەزارەتی دارایی بەنیکەر سپاردەوە ئالاسکا ڕەنگییەکەی شۆڕش قەبووڵ کرد.
دەسەڵاتی یاسادانان
ئەم دەسەڵاتە بە ئەنجومەنی یاسادانان درا، کە ھەردوو ساڵ جارێک لەلایەن یەکێکەوە ھەڵدەبژێردرێت. بەمەرجێ ئەندامی ئەنجومەن بۆی نەبێ جاری دووەم بۆ ئەنجومەن خۆی بپاڵێوێ، تاسەدەیەکی بەسەر تێپەڕ نەبێ بەھۆی ئەوەی ئەنجومەن نوێنەری کە لە ئەم جاوگی سەروەری و دەسەڵاتە تەنھا ئەم بۆی ھەیە کاتی نوێ کردنەوەی کابینەکان دیاری بکات بەدەسەڵاتی پادشادانییە ئەنجومەن ھەڵوەشێنێتەوە. لە دەستووری نوێدا دیاریکرا کە ئەندام بەدوو پلەدیاریی دەکرێت، چەند مەرجێکیش بۆ ئەندامان دیاری کران. کە دەبێ دەنگدەر ڕۆژانەی سێ ڕۆژ بەخەزێنەی دەوڵەت بدات بەبیێ ئەم بنەمایە لەکۆی ٢٤ میلیۆن کەس تەنھا ٤٣٠٠٠٠٠ کەس چوارملیۆن سێ سەد ھەزار کەس بۆی ھەیە دەنگ بدەن لەگەل ئەوەی ئەم شێوازە ھەڵبژاردنە یەکسانیی بۆ گەلی فەڕەنسی دەستەبەر ناکات و زۆرکەس لێی بێ بەش دەبن تەنھا لەبەرئەوەی ھەژارن کە چی شۆڕش بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە ئەم ھەڵبژاردنانە گشتین و بۆ ھەموو کەسێک بەڵام ھەرچۆنێک بێت ھەنگاوێکی مەزن بوو بەرەو دیموکراسییەت.
ئەنجامی شۆڕشی فەڕەنسی
٢-ئەنجامی ئیقتصادی (ئابووری)
لابردنی مافی الضریبیە (باج) و ئیمتیازاتی پیاوچاکان و پیاوانی ئایینی و دەرکردنی موڵکی کەنیسە ھەروەک چۆن شۆڕش دانی بەسەرەتایەکی مەجانی دانا و فێرکردنی بەزۆرە ملێ و یەکسانی کۆمەڵایەتی و یەکسانی زمانی فەڕەنسی.
سەرچاوەکان
پۆل:سەربزێوییەکانی سەدەی ١٨یەم پۆل:شۆڕشی فەڕەنسا
فریدریش نیچە
شێتبوون و مردن
نیچە ژیانێکی پەشێوی ھەبوو و لەگەڵ ژنان زۆر باش نەبوو. نیچە بەردەوام نەخۆش بوو و سەرئێشەی ھەبوو و ئەم سەرئێشەی بە دەرئەنجامی لەدایکبوونی بیری نوێی دەزانی. لە کۆتایی ژیانی نیچە خوشکەکەی ئاگاداری بوو. نیچە لە دە ساڵی کۆتایی ژیانیدا بە کردەوە شێت بوو. ھەندێک لە پزیشکانی دەروونی سەردەمی نیچە و بەتایبەت پزیشکە چارەسەرکەرەکانی، ھۆکاری شێتی نیچەیان بە ئیفلیجی وردە وردەی مێشک دەزانی کە بەھۆی ھەوکردنی سفلیسەوە دروست دەبێت. بەپێی ئەم بیردۆزە، لە ماوەی ساڵانی ١٨٦٤ تا ١٨٨٨، نیچە سەرەتا لە یەکێک لە خانەکانی لەشفرۆشە ئەورووپییەکان تووشی نەخۆشی سفلیس بوو و دواتر تووشی ئیفلیجی مێشک بوو. بۆ ماوەیەک ئەم دەستنیشانکردنە پێوەرێکی باو و تایبەت بوو و زۆر کەس تا ناوەڕاستی سەدەی بیستەم ئاماژەیان پێدەکرد؛ کەیسێک کە دواتر لە ڕووی دەروونی و ھەروەھا لە ڕووی پزیشکییەوە ئاڵنگاریی کرا. خوشکەکەی بەناوی ئەلیزابێس فۆرستەر پێیوابوو کە ھۆکاری شێتییەکەی بەکارھێنانی کلۆرال (ئازارشکێنێکە کە نیچە بۆ ئازارەکانی بەکاریدەھێنا) بوو. ھەروەھا بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە کاری چڕ و پڕی ھزریش ڕۆڵی ھەبووە لە تێکچوونی دەروونی براکەیدا.
لە نێوان ساڵانی ١٨٩٨ بۆ ١٨٩٩ نیچە لایەنیکەم دوو گیرانی مێشکی لێکەوتەوە، ئەمەش وای کرد بەشێکی ئیفلیج بێت و نەیتوانی بدوێت و نە بڕوات. تا ساڵی ١٨٩٩ تووشی ھێمیپارێزی (نیمپارێزی کلینیکی) بوو لە لای چەپی جەستەیدا. دوای ئەوەی لە ناوەڕاستی مانگی ئابی ساڵی ١٩٠٠ تووشی ھەوکردنی سییەکان بوو، لە شەوی ٢٥ی ئابدا تووشی گیرانی کۆتایی بوو، و نیوەڕۆی ڕۆژی دواتر کۆچی دوایی کرد. ئەلیزابێس لە تەنیشت باوکی لە کڵێسایەک لە شاری لوتزن بە خاکی سپارد. ھاوڕێ و سکرتێرەکەی «پیتەر گاست» لە پرسەکەیدا وتەیەکی پێشکەش کرد و ڕای گەیاند: «ناوی (پیرۆز)ت بۆ ھەموو نەوەکانی داھاتوو دەبێت!».
فیتنە
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ڕووباری مووری
ڕووباری مووری دووهەم ڕووباری گەورەی ئوسترالیایەکە زیاتر لە ٢،٥٠٠ کیلۆمەتر درێژە. ئەم ڕووبارە لە چیاکانی ئەڵپی ئوسترالیا لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەم وڵاتە دەست پێ دەکات و سنووری سرووشتی هەردوو ویلایەتی نیو ساوت وێلز و ڤیکتۆریا دیاری دەکا.
گەنەدار
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
فەرھەنگی سۆفیا
فەرھەنگی سۆفیا ناوی فەرھەنگێکی چکۆلەیە سەبارەت بە کەسایەتی و دەستەواژە ناودارەکانی دنیای فەلسەفە بەتایبەتی ئەوانەی کە لە ڕۆمانی جیھانی سۆفیادا ناویان لێ براوە. ئەم فەرھەنگە نووسینی ئۆتە بیوھمەیە کە بەھرۆز حەسەن وەریگەڕاندۆتە سەر کوردی. ئەم کتێبە ساڵی ٢٠٠٣ لە لایەن دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمەوە بڵاوکراوەتەوە.
ئینجیلی چوارینەیی
تایتان شوێنکەوتووی هەمان دەقە ئینجیلییەکان بوو بەڵام کردییە نێو رستەی نوێ و جیاوازەوە.
نیکۆسیا
سەرچاوەکان
پۆل:نیکۆسیا پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:شارەکانی قوبرسی یۆنان
بڕیارنامەی ١١٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئایاری ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٨٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کۆمار دەرئوفتادە
کاردانەوەکان
فیدای ئەو ئازادیەی بێ. بەخودای هەمووانوو دەکوژن.
خوان کارلۆسی یەکەم
لە ١٩٦٩ و ئەوکاتەی فرانکۆ، خوان کارلۆسی وەکوو سەرۆکی داھاتووی ئیسپانیا دانا، تانج و تەختی ئیسپانیا بۆ ماوەی ٢٢ ساڵ بوو داگیر نەکرابوو.
دەوڵەتی ئەییووبی
میسر
بۆ درێژەی چوونی ناوەوەی ئەیوبیەکان بۆ میسر و دمەزراندنی دەوڵەتەکەیان سەیری وتاری سەڵاحەدینی ئەیوبی بکە.
ناکۆکی و کێشەکان زیادیان کرد لە میسر، و سەرکردەکانی سوپا پلەی وەزیریانیان وەرئەگرت، بۆ وەرگرتنی ئەم پایەیە ڕکەبەر کەوتە نێوان دوو لە سەرکردە فاتیمیەکان (شاور و زڕغام)، شاور پایەکەی وەرگرت و پاشان زڕغام توانی لایبات و خۆی لە شوێنەکەی دابنیشێت، شاور ڕایکرد بۆ دیمەشق پەنای بردە بەر نورەدین زەنگی تا بیگەڕێنێتەوە بۆ پایەکەی، لە ھەمان کاتدا زڕغام داوای یارمەتی لە عەموری خاچپەرست کرد لە قودس.
دوای سەڵاحەدین
لە پێش وەفاتکردنی سەڵاحەدین ئیمپڕاتۆریەتەکەی بەش کرد لە نێوان کوڕەکانی ھۆزەکەیدا؛ عادلی برای حوکمی جەزیرە و ڕۆژھەڵاتی ئوردنی ئەکرد، و توغتەکینی برای لە یەمەن بوو و کوڕی براکانی لە بەعلبەک و حەما و کوڕەکانی شێرکۆ لە حومس.
دوای عادل
لە دوای مردنی عادل لە ساڵی ١٢١٨دا ھەمان ڕووداوەکانی پێشوو دووبارە بوونەوە، و جارێکی تر دووبارەبوویەوە لە دوای مردنی کامل ناسڕەدین کوڕی عادل لە ساڵی ١٢٣٨ز، بەڵام دەوڵەتی ئەیوبی بە گشتی مایەوە تا کوژرانی (توران شا) دوایین سولتانی ئەیوبیەکان لە میسر ساڵی ١٢٥٠ و دەوڵەتی مەمالیکەکان لە جێگەی دامەزرا.
تۆما پاری
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:زیندووان
تۆرشاون
تۆرشاون پایتەختی وڵاتی دوڕگەکانی فارۆیە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٩,٠٠٠ کەسە.
سینگاپوور لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:سینگاپوور لە ئۆڵۆمپیاد
فێستیڤاڵی فیلم
فێستیڤاڵی فیلم فێستیڤاڵێکە کە لە شانۆیەک یان چەند شانۆیەکدا بەڕێوەدەچێت، لەگەڵ بەرنامەیەکی تایبەتی نمایشکردن و کێبڕکێی کۆمەڵێک فیلم، ئەم فیلمانە بەزۆری بەم دواییە بەرھەم دەھێنرێن و تیشک دەخەنە سەر شێوازێکی دیاریکراو (بۆ نموونە ئەنیمەیشن یان دۆکیۆمێنتاری)) یان بابەتێکی تر (بۆ نموونە تیشک دەخاتە سەر ژینگە، شەڕ، ژن و پیاو). ئەمانە نموونەی حاڵەتەکانی ساڵانەن.
گلوتێنین
سەرچاوە
ویکی ئینگلیزی
بڕیارنامەی ١١٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:سیەرالیۆن لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
بڕیارنامەی ١١٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی حوزەیرانی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئاشتی و ئاسایشی جیھانی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٩٠ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پێڕستی ئەڵقەکانی تاج
ھەتا ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠وە، ٤٠ ئەڵقەی تاج بڵاو کراوەتەوە و لەگەڵ تەواو کردنی وەرزی چوارەم.
ڕووسیا
وەرزش لە ڕووسیا
ڕووسیا لەڕووی وەرزشەوە تا ڕادەیەکی باش پێش کەوتووە، بەتایبەت لە یارییەکانی تایکواندۆ، شەتڕەنج، بالە و تۆپی پێ. لە یاریی تۆپی پێدا کۆمەڵێک یانەی بەھێزیان ھەیە کە بەشداری لە خولەکانی ئەورووپا دەکەن وەک زینت ساتسبۆرگ و ئانژی و سیسکا مۆسکۆ، و لە ساڵی ٢٠١٨ توانی میوانداری جامی جیھانی ٢٠١٨ بکات و بە یەکێک لە سەرکەوتووترین مۆندیالەکان دادەنرێت لە مێژوودا وێنۆک|ھاندەرانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕووسیا لە یارییەکی تۆپی پێ
ئێدوارد بەرنشتاین
ژیان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جووە ئاڵمانییەکان پۆل:مردووانی ١٩٣٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٠ پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان پۆل:سۆسیالیستەکانی جوولەکە
٧٥١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مەمەدۆ مەحموود ئەندۆنگۆ
مەمەدۆ مەحموود ئەندۆنگۆ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
مەریوان وریا قانع
مەریوان وریا قانع لەدایک بوو ساڵی ١٩٦١ لە شاری سلێمانی، مەریوان نووسەر و ڕەخنەگرە لە زانستی سیاسیەکان ، لەساڵی ١٩٩٣ چۆتە ھۆڵەندا ھەرلەوێش زانکۆی تەواو کردووە، لە ئیستادا مەریوان بابەتەکانی لە ھەردوو ھەفتەنامەی کوردی ھاوڵاتی و ئاوێنەدا دەنووسێت.
٧٥٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٣ی نیسان
۱۳ی نیسان ۱۰۳ەم ڕۆژی ساڵە (۱۰٤ لە ساڵە پڕەکاندا)، ٢٦۲ ڕۆژ دەمێنێت بۆ کۆتایی ساڵ.
سەبارەت بە نامۆیان و پیاوان
کورتەی فیلم
چیرۆک و ڕووداوەکانی فیلمەکە کە لە سەدەی نۆزدەھەمدا ڕوو دەدەن، سەبارەت بە دوو بنەماڵەی بوورژوازیی ڕووسین کە لە درێژەی فیلمەکەدا دەکەونە داوی کۆمەڵێک چەتەی مۆدێرنەوە و بنەماڵەکانیان تیا دەچێت. چەتەکان گەرچی بە ڕەواڵەت خەریکی پیشەی وێنەگرین، بەڵام لە ڕاستیدا لە ژێرەوە خەریکی گرتنی وێنەی پۆرن و دواتر دروست کردنی فیلمی پۆرنن. یەکێک لەو بنەماڵانە بنەماڵەی دوکتۆرێکە کە دوو مناڵی دوانەی پێکەوە لکاوی، بە ناوی تۆیلا و کۆیلا، گل داوەتەوە و وەک مناڵی خۆی پەروەردەیان دەکات. ئەو بنەماڵەکەش ھی ئەندازیارێکە کە ژنەکەی مردووە و کچێکی تازە پێگەییوی بە ناوی لیزا ھەیە. لە درێژەی فیلمەکەدا لیزا و تۆیلا و کۆیلا دەکەونە داوی چەتەکانەوە. ئەم دوو برایە کە پێشتر لە ژێر پەروەردەی ژنەکەی دوکتۆردا فێری مۆسیقا بوون، لە بەر دەستی چەتەکاندا بۆ فیلم و وێنەی پۆرن بە کار دەبرێن. تۆیلا دەبێت بە ئەلکولی و کۆیلاش لەو تەمەنە کەمەدا گلاراوی عیشقی لیزا دەبێت.
٧٥٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١١ی نیسان
١١ی نیسان ١٠١ەم ڕۆژی ساڵە (١٠٢ لە ساڵە پڕەکاندا)،٢٦٤ ڕۆژ دەمێنێت بۆ کۆتایی ساڵ.
لۆگ فۆر جەی
ئەپاچی لۆگ٤جەی ٢
ئەپاچی لۆگ ٤جی ٢ جێنشینی لۆگ ٤جی ١ کە لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ وەک وەشانی جی ئەی بڵاو کرایەوە. چوارچێوەکە لە ڕووشەوە نووسرایەوە و ئیلھامی لێدراوە بە چارەسەرەکانی چوونەژوورەوەی بەردەست، لەوانە Log4j 1 و java.util.logging. جیاوازییە سەرەکییەکان لە Log4j 1 ئەمانەن:
شێوەپێدانی Log4j
بۆ لادانی شێوەپێدانێکی خراپ:
بەندەرەکان
log4c - بەندەرێک بۆ سی لۆگ ٤ سی کتێبخانەی چوونەژوورەوەی لەسەر بنەمای سییە، لەسەر سەرچاوە فۆرج لەژێر مۆڵەتی ئێڵ جی پی ئێڵ بڵاو کراونەتەوە. بۆ سیستەمی کارپێکردنی ھەمەجۆری یونیکس فایلی خۆکار و ئۆتۆمەکی دابین کراوە. لەسەر Windows فایلی Makefile بۆ بەکارھێنان لەگەڵ MSVC دابینکراوە. ھەروەھا گەشەپێدەران لەوانەیە سیستەمی دروستکردنی خۆیان ھەڵبژێرن بۆ کۆکردنەوەی سەرچاوەکە، بە پشتبەستن بە پێداویستییەکانی ئەندازیاری بنیاتنان. نموونەیەک لە کتێبخانەی log4c لەوانەیە بە سێ شێواز شێوەپێبکرێت: بەکارھێنانی گۆڕاوەکانی ژینگە، بە بەرنامە، یان لە ڕێگەی فایلی شێوەپێدانی XML. log4c پێشکەشکاری فایلەکان، لێشاوەکان و فایلە ھەڵگیراوەکانی میمۆری ھەیە. (ھیچ گونجێنەرێکی باک نییە) دوایین وەشانی ١٫٢٫٤ ە، لە ساڵی ٢٠١٣دا بڵاو کراوەتەوە، و پڕۆژەکە چیتر بە شێوەیەکی چالاکانە پەرەی پێنادرێت.
ئەردال ئەرزنجان
سەرچاوە
کوردپرێس؛ مۆسیقاری کوردی ئێرانی لە سلێمانی مۆسیقا دەژەنێت
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
فەردیناند لاسال
ھەڵسوڕاوی لاسل دە سەردەمی شۆڕشدا
تێبینی وەرگێڕ: (موھیکان عەشیرەتێکن لە سوورپێستەکانی ئەمریکایە واتە ئیندییانەکان) بە دوای بەربوونی لە زیندان پەیوەندی خۆی دەگەڵ کرێکاران دەگرێتەوە. ئەو لەلایەن پۆلیسەوە لە دوسولدورف ھەروەک (کەسێکی جێی مەترسی ) لە ژێرچاوەدێریدا بوو. ئەوپەیوەندییەی کە دەگەڵ کارل مارکس لە ١٨٤٩ تا ١٨٦٢وە بوویان دەھات بەرەو تێکچوون بڕوا بەڵام قەت بە تەواوی نەپچڕا .لە بواری فەلسەفییەوە ئەو لایەنگری لە ھێگل دەکرد .سەرەڕای بەشداریکردنی دە ئیتیحادییھ کومونیستییەکانی کرێکاریدا بەڵام بە ھۆی وەیکە دەتەمەنی لاوێتیدا خەریکی ڕەو‌تێکی حقووقی و دامەزراندنی پێکھاتەیەک لە کریکارانی دوسولدورف و پڕوپاگەندە بۆ بیر وباوەڕی سوسیالیستی دە ساڵەکانی ١٨٥١ -٥٢ بوو و پاریزگاری لە ئەوکەسانەی کە لە کۆڵن بە کومونیست تاوانبارکرابوون قەت نەیتوانی وەک ئەندامێکی چالاک دە حیزبدا ھەڵسوڕاوی ببێ. ئەودەئاکامدا توانی ڕەوتی دادگای ئەو ژنە ئەشڕافەی لە ھەمبەر مێردەکەی دەبەرژەوەندی ژنەکەدا دوایی پێبێنێ. لەلایەن ئەو ژنەوە یارمەتی دەدرا تەنانەت دوای دادگایەکەش ھەر بە بێ بوونی ھیچ ئاستەنگێکی ماڵی لە لای ئەو ژنە دەژیا. ھەر بەدوای ئەو ساڵانەدا بوو کە لاسێل یەکێک لە گرینگترن بەرھەمی خۆی دادەرێ. وا ھەبووە کە شێعریش بنووسێ وەک شانۆی (فڕانس وۆن سیکینگن ) ١٨٥٨ وبەرھەمێکی حقووقی دەساڵی ١٨٦١دا .ئەو سەرلەنوێ دەست بە خوێندنی فەلسەفەی دڵخوازی خۆی کەفەلسەفەی ھێراکلیوس بوو،دەکاتەوە. دە دوایی ساڵی ١٨٥٨دا ئەو ئیزنی مانەوەی زۆرتری لەبڕلین پێدەدرێ. دەقەیرانی سیاسی ساڵی ١٨٥٩دا نووسراوەی ( شەڕی‌ ئیتالیا و ئاوڤگاب پرێئۆسێس ) بڵاودەکاتەوە کە دەودا لاینگری لە پرێئوسێس دەکا کە بە تووندی لەسەر ئەو بابەتە دەکەوێتە بەرڕەخنەی مارکس وئینگڵس .ئەو داکشانە بەرەو لاینگری لە پرێئوسیس کردنە لە لایەن سوسیادیموکڕاتەکانیشەوە دەکەوێتە بەر ڕەخنە و تا ماوەیەکی زۆر لە لایەن حیزبەوە ھەڕەشەی لێدەکرا. لە نێوان ساڵەکانی ١٨٥٩ تا ١٨٦٣لاسێل لە بڕڵێن دەژیا وکاری دەکرد ،ساڵی ١٨٦١ کاڕڵ مارکس یازدە شەو وڕۆژان میوانی لاسێل دەبێ. ئەو چەند شەو و ڕۆژە لە سەر زۆر بابەتان قسەیان کرد و لە زەحمەتی نامەنووسین بۆ یەکتریش ببوونەوە. ساڵێ ١٩٢٨ شارەداری بڕڵین تابڵۆیەکی وەک بیرەوەری لەو خانوویەی کە ئەوان لێی کۆببوونەوە ھەڵاوەسیبوو بەڵام نازیستەکان ساڵی ١٩٣٣لێیانکردەوە دڕاندیان ودوایەش خانووەکەیان ڕووخاند و یازدە ئاوریلی ساڵی ٢٠٠٥ بە بۆنەی بیرەوەرییەکانی ساڵی ١٩٣٨ سەرلەنوێ تابڵۆیەکی دیکە ھەڵواسراکە تێیدا بە ڕێزەوە باسی ڕابردوویان کرد.