cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مەولانا خالیدی نەقشبەندی
خوێندنی
پاشان دەگەڕێتەوە سلێمانی و خەڵک دێنە پێشوازیی. دوای ئەوە دەچێتە بەغداد و شەش مانگ لە مزگەوتی حەزرەتی شێخ عبدالقادری گەیلانی دەمێنیتەوە. ساڵی ١٨١١ی زاینی دەگەڕێتەوە سلێمانی و پاشان لەسەر فەرموودەی شێخ عەبدوڵڵا دەگەڕێتەوە بۆ بەغداد و لەو مزگەوتە نیشتەجێ دەبێ کە ئێستا بە تەکیەی خالیدییە ناودەبرێ.
ھەندێ لە مورید و خەلیفە و فەقێکانی مەولانا:
٥)سەید عوبەیدوڵڵای نەھری
سالار کەمانگەر
ژیاننامە
سالار کە‌مانگر سە‌رۆکی پێشوو و ئە‌ندامی تازە‌ی Meadowood Social Venture بە‌ یارمە‌تیدانی PARSA Community Foundation کە‌ کۆمە‌ڵگایە‌کی پاشماوە‌ی فارسی و قۆنتە‌راتچیە‌تی و مرۆییە‌. لە‌ چاوپێکە‌وتنێکی لە‌گە‌ڵ کۆمە‌ڵە‌ی خوێندکارانی فارسی لە‌ زانکۆی ستانفۆردا دە‌ڵێت من لە‌ ناخمە‌وە‌ دڵخۆشم بە‌ ڕێکخراوە‌کە‌ و ئە‌و کاریگە‌رییە‌ ئە‌رێییە‌ی کە‌ ھە‌یبوو لە‌سە‌ر خوێندنی دوای بە‌کالاۆریۆسی و لە‌ڕێگە‌ی دە‌ستپێشخە‌رییە‌کانی PSA-sponsoredـە‌وە‌ گە‌شە‌یە‌کی گە‌ورە‌یی داوە‌ بە‌ نرخاندنی پاشماوە‌ فارسییە‌کان.
لە‌ ڕۆژی ٢٩ی تشرینی یە‌کە‌می ساڵی ٢٠١٠ ڕاگە‌یانرا کە‌ سالار کە‌مانگر کە‌ بە‌رپرسی چالاکییە‌کانی ڕۆژانە‌یە‌ شوێنی چاد ھێرلە‌ی وە‌کو بە‌ڕێوبە‌ری جێبە‌جێکاری یوتیوب دە‌گرێتە‌وە‌. لە‌پێش ئە‌مە‌دا، سالار کە‌مانگر یە‌کە‌م پلانی کاری بۆ کۆمپانیا دانا و بووە‌ بە‌رپرسی بە‌شی یاسایی و ئابووری کۆمپانیا. ھە‌ر لە‌وێە‌وە‌ ئە‌و بوو بە‌ ئە‌ندامی دۆزە‌رە‌وە‌ لە‌ دە‌ستە‌ی بە‌رھە‌مە‌کانی گووگڵ. ئە‌و شوێنە‌ی کە‌ تێیدا دە‌ستی کرد بە‌ بە‌دە‌ستھێنانی DejaNews و کردنە‌وە‌ی پاشکۆی گووگڵ گروپس. پێش ئە‌وە‌ی کە‌ ببێتە‌ بە‌ڕێوە‌بە‌ری سە‌رە‌کی لە‌ یوتیوب ئە‌و جێگری سە‌رۆکی ئە‌پلیکە‌یشنە‌کانی وێبی گووگڵ بووە‌.
وێلیام بەتس
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Hans_Holbein_d._J._062.jpg/220px-Hans_Holbein_d._J._062.jpg|چەپ|وێنۆک|تابلۆی ویلیام باتس لە تەمەنی ٥٩ ساڵیدا لەلایەن هانس هۆڵباین بچووک (١٥٤٣) سێر ویلیام باتس (لەدایکبووی ١٤٨٦ تا ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٥٤٥) ئەندامی شا ھێنری ھەشتەمی دادگای ئینگلتەرا بوو و پزیشکی پاشا بوو.
جۆن سینا
سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/wiki/John_Cena ویکیی ئینگلیزی] ڕۆتن تۆمەیتۆسی ئینگلیزی
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق
ھەڵبژاردەی عێراق لە ساڵی١٩٤٨ز دامەزراوە، یەکێتی توَپی پێی عێراق سەرپەرشتیاری ھەڵبژاردەکە بووە، ئەم ھەڵبژاردەیە لە ساڵی ١٩٥٠ز چووەتە ڕیزی یەکێتی نێودەوڵەتی یەوە (فیفا) و لە ساڵی ١٩٧١ز چووەتە ڕیزی یەکێتی ئاسیا، ئەم ھەڵبژاردەیە یەکێکە لە بەناوبانگترین ھەڵبژاردەکانی یەکێتی ئاسیاو عەرەب.
ڕیکۆرد و زانیاری لەسەر ھەڵبژاردەکە
وێنۆک|گرتەیەک لەیاری ھەڵبژاردەی عێراق و ئوستڕالیا لەجامی ئاسیای ٢٠٠٧
شەین وێست
خەڵاتەکان
شەین وێست بۆ نۆ خەڵاتی جیهانی پاڵێوراوە:
ئەستەمبوڵ
مێژوو
چەپ|250px|وێنۆک|نەخشەیەکی دانراوی شاری ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٢٢ز دا مێژووی ئەستەمبوڵ لە ڕووی نیشتەجێبوونەوە دەگەڕێتەوە بۆ ٣٠٠ ھەزار ساڵ و لە ڕووی شارەوە ٣ ھەزار ساڵ و مێژووی بەپایتەختبوونیشی بۆ ١٦٠٠ ساڵ دەگەڕێتەوە. بە درێژاییی مێژوو ئەم شارە بووەتە شوێنی سەرەکیی چەندین کولتوور و شارستانیەت و بە درێژاییی چەندین سەدە بووەتە شوێنی پێکەوەژیانی چەندین ڕەچەڵەک و دین و زمان و فرەڕەگەزی و فرە نەتەوەییی بەخۆوە بینیوە. لەم قۆناغە مێژوویییەدا ڕۆڵێکی گەورەی بینیوە و شارێکی بێھاوتا بووە. بە درێژاییی قۆناغەکانی مێژوو، ھەموو کات بووەتە مەرکەز و شوێنێکی بەدەسەڵات و یەکێک لە پایتەختە کەموێنەکانی جیھان بووە بۆ نیشتەجێبوون.
محەممەد شەییاع سوودانی
سەرەتای ژیان
دوای داگیرکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لە ساڵی ٢٠٠٣، سودانی وەک ڕێکخەر لە ئیدارەی پارێزگای میسان کاری کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٤ سودانی وەک سەرۆکی شارەوانی شاری ئامارە دەستنیشانکرا، لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای میسان هەڵبژێردرا. لە ساڵی ٢٠٠٩ دووبارە هەڵبژێردرایەوە و لەلایەن ئەنجومەنەوە کرا بە پارێزگار.
پاکستان
دەقی پەڕە.
گووگڵ ماپ مەیکەر
دەستکاریەکانی بەکارھێنەرە جێ باوەڕەکان زۆرتر دەردەکەون و ھەر لەگەڵ دەستکاری یان گۆڕینی زانیاریەک گووگڵ دەستکاریەکە بڵاو دەکاتەوە، بەڵام ئەویش چەند رۆژێک یان ھەندێ جار زیاتریش دەوێت تا ئەو زانیاریانە لەسەر ھەرکامە لە گووگڵ مەپس یان گووگڵ ئێرز دەردەکەون.
کوردیی گەڕووسی
کوردیی گەڕووسی (بە کوردیی گەڕووسی: گەڕۊسی) ناوی یەکێک لە شێوەزارەکانی زاری کوردیی باشوورییە. ئەم شێوەزارە لە شاری بیجاڕ و لە ناوچەی گەڕووس، قسەی پێ‌دەکرێت. ئەم بنزارە لەگەڵ بنزاری کولیایی، نزیکترین بنزارەکانی دیالێکتی کوردیی باشووری بە کوردیی ناوەندی بە ئەژمار دێن.
ماریا ڕایشە
وێنۆک|پەیکەری مۆمی ماریا ڕایشە لە پێرۆ خاتوو ماریا ڕایشە (ماوەی ژیان:١٥ی ئایاری ١٩٠٣ تاکوو ٨ی حوزەیرانی ١٩٩٨) کەسایەتی زانای شوێنەوار و بیرکاری ئەڵمانی بووە و بە توێژینەوەکانی لەسەر ھێڵەکانی نازکا لەبیرۆ ناسراوە. ماتماتیک و جوگرافیا و زمانەوانی لە زانکۆی درێسدن خوێندووە، ساڵی ١٩٣٢ وەکو بەخێوکەر و مامۆستای مناڵانی قونسڵگەری ئەڵمانیا لە شاری کۆسکۆ لە باشووری پیڕۆ کاری کردووە.
ماریا ڕایشە ساڵی ١٩٣٤ دووچاری گەنگرینە بووەتەوە و بەو ھۆیەوە پەنجەیەکی ەلدەستداوە، ھەر لەھەمان ساڵ وەکو مامۆستا لە لیما کاری کردووە و کۆمەڵێک بابەتی زانستی تەرجەمە کردووە، دوای ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانی دووەم بڕیاریداوە نەگەڕێتەوە بۆ ئەڵمانیا، ساڵی ١٩٤٠ بووەتە یاریدەدەری زانای شوێنەوارناسی ئەمریکی بۆڵ کۆسۆک کە ھێڵەکانی نازکای دۆزیوەتەوە، ساڵی ١٩٤٦ دەستی کردووە بە وێنەکێشانی نەخشە جۆراوجۆرەکانی نازکا و لەدوای ڕۆشتنی کۆسۆک لە ساڵی ١٩٤٨ ھەر بەردەوام بووە لە نەخشەکێشان بۆ ناوچەکە.
ماریا ڕایشە ساڵی ١٩٩٣ بەھۆی ھەوڵەکانێوە خەڵاتێکی فەخری وەرگرتووە و ساڵی ١٩٩٤ بووەتە ھاوڵاتییەکی بیرۆیی ساڵی ١٩٩٥ یونسکۆ ڕایگەیاند ھێڵەکانی نازکا شوێنەوارێکی جیھانییە، دوای ئەوە باری تەندروستی تێکچووە و دەست وپێی لەئیش کەوتووە و توشی نەخۆشی پێستبووە و ھەردوو چاوی کوێر بووە لە ٨ ی حوزەیران ساڵی ١٩٩٨ بە نەخۆشی شێرپەنجە لە نەخۆشخانەی ھێزی ئاسمانی لە لیما کۆچی دوایی کردووە و وەک ڕێزلێنانێک لە نزیک ھێڵەکانی نازکا تەرمەکەیان ناشتووە و ماڵەکەشیان کردووە بە مۆزەخانە.
پارێزگای ئەسفەھان
چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای ئەسفەھان پارێزگای ئەسفەھان(بە فارسی: استان اصفھان) یەکێک لە پارێزگاکانی ئێرانە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ئەسفەھانە.
باکووری کوردستان
پارێزگاکان
تورکیا پێکھاتووە لە ٨١ پارێزگا کە لە ٢٠ پارێزگای ئەم وڵاتە زۆرینەی دانیشتووان، لە نەتەوەی کورد پێکدێت.
٢. وان
گەورەترین شارە لەکوردستانی باکووردا کە کەوتووەتەسەردەریاچەی (وان) دانیشتووانی لە ٣٥٠ھەزارکەس زیاترە و وەکەوتووەتە سەر دەشتایییەکی بەپیتی کشتووکاڵییەوە گەلێ کارگەی پیشە سازی وەک: ڕستن و چنین و کارگەی چیمەنتۆ و پێڵاودرووست کردنی ھەیە. وەزۆربەی دانیشتووانی کوردن.
٤. شڤان پەروەر
شڤان پەروەر یەکێک لە ھونەرمەندان و گۆرانیبێژانی باکووری کوردستانە. شڤان پەروەر لە بواری مۆسیقای کوردیدا زیاتر لە ٢٥ ئەلبومی ھەیە. ھەروەھا نووسەر، مامۆستای مۆسیقا و ژەنیاریشە. بەھۆی شۆڕشگێڕی و ھەڵوێستە سیاسییەکانییەوە لە میدیاکاندا زۆر ناوی لێ دەبرێت.
پیتی ناوبەند
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێزمانی کوردی
مەولاناوا
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ڕیجڤیل، ئەلاباما
ڕیجڤیل شارۆچکەیەکە لە کەرتی ئێتۆوا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١١٢ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫١٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥٢٫٥٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
عەبدوڵڵا گوڵ
ئیشکردنی
thumb|250px|عەبدوڵڵا گول لەگەڵ دیمتری مێدڤیدیڤ (سەرۆکی [[ڕووسیا)]] و دوای گەڕانەوەی لە ئینگلتەرا و بە دەستھێنانی پلەی دکتۆرا، وەک مامۆستای ئابووری لە بەشی ئەندازەی پیشەسازی دانرا لە زانکۆی سەکاریا لە باکووری تورکیا لەسەر دەریای ڕەش، بەڵام لە ١٩٨٠دا دەستگیر کرا لەلایەن پۆلیسی سەربازییەوە، بە پێی زانیارییەکانی ژێنەراڵ کەنعان ئیفرن و بە تۆمەتی ئەوەی سەر بە کۆمەڵەی سنجقە، و لە ڕۆژانی سەرەتاییدا بوو لە ژیانی ھاوسەرییدا، چەند مانگێک لە بەندیخانەی متریسی ناوداری ئەستەنبوڵ مایەوە.
مێژووی سیاسی
و یەکێک بوو لە کەسە نزیکەکان لە نەجمەدین ئەربکانەوە و وەزیری دەوڵەت بوو بۆ کارووباری دەرەوە و کێشەکانی جیھانی ئیسلامی، و قسەکەری فەڕمی حکومەتی ئیئتلافی بوو کە لە ساڵانی ١٩٩٦-١٩٩٧ پێکھات.
مۆریسکۆ
سەرچاوە
پۆل:مۆریسکۆکان
تایگەر وودز
تایگەر وودز لەدایکبووی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥. یاریکەری پڕۆفیشنالی گۆڵفە. یەکێکە لەباشترین و دەوڵەمدنترین یاریزانەکانی ئەو یارییە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:زیندووان
فیلیپی سێیەمی ئیسپانیا
سیاسەتی
لە سەردەمی پاشایەتیی ئەودا زیاتر لە ٤٠٠ھەزار کەس لە مۆریسکۆکانی ئیسپانیا، لە ئەو وڵاتە دەرکران. ھەڵەخەرجیی ئەو و وەزیرەکەی و گەندەڵیی دەربارییەکان و کاربەدەستان ئابوور و سیاسەتی لاوازی ئیسپانیای لاوازتر کرد.
باڵەقڵوو
باڵەقڵوو (Balleqllû، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٢ کەس لە ١٧ بنەماڵەدا بووە.
شەوی ھەینی فەنکین
یارییەکە لە سەرەتادا دروست بوو بۆ لودوم درێ ٤٧ یاری جم لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. ڤێرژنێکی تەواو پشتگیری کراوە لەسەر کیکستارتەر بە ناونیشانی شەوی ھەینی فەنکین: یاری تەواو ئاس پلانی بۆ کراوە بۆ بڵاوکردنەوە لە سەرەتای ٢٠٢٢.
تەلەمەتار
جوگرافیای گوند
ئەم گوندە لە ڕووی شوێنی جوگرافییەوە دەکەوێتە باشووری شاری ھەولیر وە ھەروەھا شوێنێکی ستراتیجیە لە گواستنەوەی ئەو بەرھەمانەی کە بەرھەم دەھێنرێن. سێ شار بە یەکەوە دەبەستێتەوە ھەولێر دەکەوێتە باکووری وە مووسڵ دەکەوێتە باکووری خۆرئاوا و کەرکوکیش دەکەوێتە باشووری خۆرھەڵاتی ئەم گوندە.
ئیسحاق ڕابین
ئیسحاق ڕابین (ماوەی ژیان:١ی ئازاری ١٩٢٢ لە ئۆرشەلیم تاکوو ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥ لە تێل ئەڤیڤ ) سیاسەتمەدار و ژەنەڕاڵیکی پێشووی سوپای ئیسرائیل بووە و لە دوو خولدا پۆستی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیلی بەدەستەوەبووە، ، لە ساڵی ١٩٣٨ کاتێک کە قوتابی بووە بەشداری لە خولێکی سەربازی کردووە، لەساڵی ١٩٤٠ بەپلەی نایاب لە قوتابخانەی کادوری تەخورجی کردووە، ساڵی ١٩٤١ چۆتە نێو ھێزەکانی ھاجاناوە و بۆتە یەکێک لە گەورە سەرکردەکانی، لە ساڵی ١٩٤٦ لە لایەن دەسەڵاتدارانی بەریتانیاوە دەستگیرکراوە. لەگەڵ ھەڵگیرسانی شەڕی ساڵی ١٩٤٨ ئیسحاق ڕابین کراوە بەسەرکردەی بەتالیۆنی ھارئیل، لەکۆتایی جەنگەکەشدا بەشداری لەگفتوگۆی ئاشتی کردووە کە لەنێوان ئیسرائیل و میسر ئەنجانمدراوە، لەساڵی ١٩٦٣ کراوە بە سەرۆکی گشتی سووپای ئیسرائیل، ساڵی ١٩٦٨ لەژیانی سەربازی خانەنشنبووە و بۆتە باڵێۆزی ئیسرائیل لە ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا ھەروەھا پەرلەمانتار بووە و وەکو وەزیری کاری دایانمەزراندووە، لەساڵی ١٩٧٤ وەکو سەرۆک وەزیرانی ئسرائیل ھەڵبژێردراوە، ساڵی ١٩٧٦ دەستی لەکار کێشاوەتەوە، ساڵی ١٩٩٢ بۆ جاری دووەم توانی یۆستی سەرۆک وەزیران بەدەستبھێنێت و ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕاوە لە پەیماننامەی ئاشتی ئۆسلۆ ھەروەھا ڕێکەوتنێکی ئاشتی لەگەڵ ئوردندا ئیمزا کردووە. لەساڵی ١٩٩٤ ئیسحاق ڕابین خەڵاتی نۆبێلی بۆ ئاشتی وەرگرتووە، لە ٤ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٥ لە ڤیستیڤاڵێکی ئاشتیدا کە لە گۆڕەپانی پاشاکانی ئیسرائیل لە شاری تێل ئەڤیڤ بەڕێوەچوو ئیجال ئەمیری ڕاستڕەوی توندڕەو، ئیسحاق ڕابینی داوەتە بەر فیشەک و دوای ئەوەی گەیەندراوەتە نەخۆشخانە گیانی لەدەستداوە.
ئۆڵمپیک مارسیلیا
سەرچاوە
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٩ لە فەڕەنسا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی فەڕەنسا پۆل:یانەکانی ج-١٤ پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٩٩ پۆل:وەرزشی مارسێلیا پۆل:ئۆڵمپیک مارسێلیا
نورەی خواروو
جوگرافیا
نورەی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عەلی مەنسور و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆڕبنە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەکزی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نورەی سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پەشێویی دەروونی
جۆرەکان
نەخۆشییەکانی دەروون جۆراوجۆرن، بەناوبانگترینیان بریتییە لە:
زانکۆی سەنعەتیی شەریف
سەرچاوەکان
ماڵپەڕی زانکۆی شەریف پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٥ پۆل:زانکۆکانی ئێران پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٦
مۆساد
سەرچاوەکان
پۆل:مۆساد پۆل:دەزگا سیخوڕیەکان پۆل:دەزگا هەواڵگیریەکان پۆل:دەزگاکانی ئیسرائیل پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ئیسرائیل
حاجی حەسەن، سەقز
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ئەحمەد عەلی زەین
وێنۆک|ئەحمەد عەلی زەین لەکاتی خوێندنەوەی ڕۆژنامە ئەحمەد عەلی زێن (ماوەی ژیان: نوسەر و ڕۆژنامەنوسێکی لوبنانیە، لە ٥ی ئازاری ١٩٥٥ لە لوبنان لەدایک بووە، لە کۆتایی ھەشتاکاندا لە ڕۆژنامەکانی لوبنان و وڵاتە عەرەبیەکان کاری ڕۆژنامەنووسیی دەکات و ووتار بڵاودەکاتەوە، بەرنامەیەکی زۆری ڕۆشبیری و سیاسی و مێژوویی و درامای پێشکەش  بە ئێزگە و تەلەفزیۆنەکانی وڵاتە عرەبیەکان کردووە، ژمارەیەک کتێبی بەرھەمھێناوە، ھەروەھا شانۆگەری نووسیوەتەوە و ڕۆڵی تیاگێڕاوە. احمد علی الزین لەگەڵ دایک و باوکی لەکەشتوھەوایەکی جووتیاریدا پەروەردەبووە و ھەندێک جار لەنووسینەکانیدا ئەو کەشوھەوایە ڕەنگدەداتەوە، قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی لەشارۆچکەکەی تەواوکردووە، دواناوەندیشی لەشارۆچکەی القبیات تەواوکردووە، لە دارلموعەلمینی ھونەر لە شاری جونییە بەشی مۆسیقای خوێندووە، دواتر لە زانکۆی وێژە و ھونەر لەبەیروت وەرگیراوە و بەشی عەرەبی و شانۆی خوێندووە و لەسالێ ١٩٨١ تەخەڕوجی کردووە، تاماوەیەک وەکو مامۆستای مۆسیقا و شانۆ کاری کردووە پاشان بەیەکجاری خۆی تەرخان کردووە بۆ نووسین و کاری ڕۆژنامەوانی و کارکردن لەتەلەفزیۆن. احمد علی الزین لە ساڵی ١٩٧٨ وە دەستی کردووە بەکاری ڕۆژنامەوانی و سەرەتا وەکو ھەواڵساز لە ڕۆژنامەی النیدائی بەیروتی کاری کردووە و دواتر لە زۆربەی زۆری ڕۆژنامە عەرەبیەکانی بابەتی نووسیوە و بڵاوی کردونەتەوە، یەکێک بووە لەدامەزرێنەرانی ئێزگەی دەنگی گەل، بەدەیان بەرنامەی درامی و ڕۆشنبیری و سیاسی نوسیوەتەوە و ئامادەی کردون و پێشکەشی کردوون، ھەروەھا چەندەھا کاری تەلەفزیۆنی کردووە و لە ساڵی ٢٠٠٢ وە لەشاشەی کەناڵی ئاسمانی العربیە بەرنامەی روافد ئامادە و پێشکەش دەکات، ئەم بەرنامەیە لە ساڵی ٢٠١٠ لە ڤیستیڤاڵی کەنداو بۆ ئێزگە و تەلەفزیۆن کە لە بەحرەین بەڕێوەچوو بەباشترین بەرنامە ھەڵبژێردراوە و خەڵاتی زێرینی بەدەستھێناوە، وەکو ئەکتەریش بەشداری لەچەندەھا شانۆ و فیلم و ھەڵقە کردووە، لە کۆتایی ھەشتاکانیشوە دەستی کردووە بە نووسینی چیرۆک.
مۆدێم
وێنۆک|28.8 کیلۆبیت لەچرکەدا [[serial port مۆدێمێکی مۆتۆرۆلا]]
نورەی سەروو
نورەی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شۆڕش، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
نان و سیرک
لە چوارچێوەی سیاسی، ئەم دەستەواژەیە بە واتای بەدەستهێنانی ڕەزامەندی گشتی دێت، نەک بە باشترین لە خزمەتگوزاری گشتی یان سیاسەتی گشتی، بەڵکو بە دوورخستنەوە، سەرنجڕاکێشان، یان بە پڕکردنەوەی داواکارییە ڕاستەوخۆ یان بنەڕەتیەکانی دانیشتوان، بە پێشکەشکردنی چارەسەر: بۆ نموونە خۆراک (نانی) یان چێژوەرگرتن (سیرک).
بزەینیان
بەروبوومەکانی بزەینان
گەرچی ناوچەکە زۆر شاخاویی و بەردەڵانە، کەچی پڕە لە میوەی بەتام و بەرھەمی کشتوکاڵی جۆراوجۆر. لەو میوە و سەوزانەی لە بزەینیاندا ھەن: ھاوینە:
تێکنۆبلەید
لە حوزەیرانی ٢٠٢٢، بەھۆی شێرپەنجەی سارکۆماوە دەمرێت، کە ئەمەش کاردانەوەیەکی فراوان بەدوای خۆی دەھێنێت لە ھەردوو کۆمەڵگای یوتیووب و ماین کرافت. لەوەتەی تەممووزی ٢٠٢٢، کەناڵە سەرەکییەکەی ١٥ ملیۆن سەبسکرایبی ھەبووە.
بەحزانێ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
سازمانی فێرکار
سازمانی فێرکار (بە ئینگلیزی: Learning Organization) ڕشتەیەکی تایبەتە لە زانستی سازمانگەری، جەخت دەکات لەسەر فێربوونی بەردەوام و گەشەی هەمیشەیی. هاوکارانی نێو سازمانی فێرکار دەبێ هەردەم خولیای فێربوون و زانیار بن چەرخی دونیا بەردەوام لە گۆڕانکاریدایە، ئەوەی ئامادە نەبێت و هەردەم پەروای زانیاری هاوچەرخ نەبێت، دادەبڕێ. مرۆڤی کارا دەبێ ئاگا، توانا و زانا بێت. سازمانی فێرکار، جیهان بە یەکەیەکی سەرلەبەر دەزانێت و باس لە «دەرکی گشتی» و «دەرکی سیستەم» دەکات.
دیسپلینی پێنجەم
یەک لە نووسەرە ناودارەکانی ئەم بوارە، پیتەر سەنج Peter Senge لە کتیبی «دیسپلینی پێنجەم» (The Fifth Discipline: the art and practice of the learning organization (1990 پێنج ڕەهەند بۆ سازمانی فێرکار دیاری دەکات و نێویان دەنێ «ڕشتە، دیسپلین».
لەبیرمان نەچێت: تێکبەستنی هەر پێنج ڕشتەکە گرینگە. «ئوستادیی کەسەکی» هانمان دەدات بەردەوام وردبینەوە لەوەی کردەوەی خۆمان چ کاریگەرییەکی هەیە لەسەر دەوروبەر. «وێنای هاوکۆ» دەبێتە دەستەبەر بۆ هەوڵی دوورمەودا. پەی بردن بە «مۆدێلی خەیاڵکرد» و کاریگەریی ئەو مۆدێلانە لەسەر دیدی ئێمە بۆ دەوروبەر، ڤەکری و سینگفرەوانیمان لە هەڵسەنگدانەوەی ئەو مۆدێلانە، دەرفەتی گەشە کردن دەڕەخسێنێت. «فێربوونی گەلدەست» دەرفەت ساز دەکات بۆ پێکهێنانی ئامانجی هاوکۆ لە بان ئامانجی تاکەکەسەوە. «دەرکی سەرلەبەر» یارمەتیمان دەدات تێبگەین لەوەی مرۆڤ چۆن لە خۆی و لە دەوروبەر دەڕوانێت.
«ڕێساکانی دیسیپلینی پێنجەم»
چەرخاندنی «دەرکی سیستەم» System Thinking پێشمەرجی خۆی هەیە مرۆڤ دەبێ هۆشیاریان بێ. Peter Senge ئەم پێشمەرجانە ناو دەنێ «ڕێساکانی دیسپلینی پێنجەم» و بەم یازدە خاڵە ڕوونیان دەکاتەوە:
٢-	چارەی زیانبەخش، سووربوونی تۆ و بەرگری سیستەم The harder you push, the harder the system pushes back
٣-	ئێستا باشتر دەبێ بەڵام پاشان ئەنجامی خەراپتری لێ دەزێ Behavior grows better before it grows worse
جار هەیە میللەت بەرانبەر ستەم و بێدادیی جڤاکی و سیاسی بێزار و تووڕە دەبێ. دەسەڵات بۆ فریودان و تەفرەدانی میللەت، بۆ خەفە کردنی سەرهەڵدان و پەشێوی، پەنا دەباتە بەر دەرماڵە و پوولی مفت بە مەبەستی کڕینی بێدەنگبوون، بە مەبەستی ترساندن و چەواشەکاری، پەنا دەباتە بەر هەڕەشە و پەیمانی فێڵاوی، بەر ئاڵۆگۆڕی حکوومەتی و لیژنەبازی. چارەسەری وەها جگە لەوەی کێشەکە چارە ناکات، توانای میللی کز دەکات و هەلومەرجی ئابووریی وەڵات دەشێوێنی. چارەسەری کورتمەودای لەم بابەتە پێی دەگوترێ «فشاندنەوە» و پینەکاری. چارەسەری دوورمەودا دەبێ بۆ ڕاهێزانی توانای سیستەمەکە، کێشە و کەماسیی خۆی چارە بکات.
١٠-	 گەر فیلێک بکەیت بە دوو کەرتەوە، ناکاتە دوو فیلی بچووک Dividing an elephant in half does not produce two small elephants
به‌سته‌ری دیکە‌
Systems Thinking in Action Conference
ڕامین جەوادی
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕامین جەوادی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:ئاوازدانەرانی ئاڵمانی پۆل:زیندووان
ئاگرین دڵشاد
پیشەیی تەلەڤیزیۆن
ھونەرمەند ئاگرین دڵشاد کەسایەتییەکی کاریگەری دیار و سەرکەوتوی ناو میدیای کوردییەو بەردەوام لەسەر شاشەکانی میدیای کوردی دەبینرێت. ھونەرمەند تاکو ئێستا وەک و پێشکەشکار و ئەندامی لێژێنەی ھەڵسەنگاندن لە پڕۆگرامی موزیکی وکاسایەتی لە میدیا و تەلەفیزیۆی کوردی دەرکەوتووە.
پردی سیخوڕەکان (فیلم)
چیرۆک
ڕۆدۆڵف ئایبڵ سیخوڕێکە کە کار بۆ یەکێکی یەکێتیی سۆڤیەت دەکات، لەو کاتەی کە نامەیەکی نھێنی بۆ دێت بریکارانی حکومی ئەمریکی دێن و دەستگیری دەکەن، لە دادگادا پارێزەرێکی سەربەخۆ بەناوی جەیمس دۆناڤان پارێزگاری لێدەکات و دەبێتە ھۆی ئەوەی کە سزای مردنی بۆ دەرنەچێت. لەھەمان کاتدا لە ھەوڵێکی دەزگا سیخوڕییەکانی ئەمەریکادا بۆ سیخوڕی کردن لەسەر ناوچەکانی یەکێتیی سۆڤیەت، فڕۆکەکەیان دەپێکرێت و فڕۆکەوانەکەش بە دیل دەگیرێت. لەم بارودۆخەدا حکومەتی سۆڤیەتیی داوا دەکات لە ڕۆژھەڵاتی بەرلینەوە زیندانییەکانیان ئاڵوگۆر بکەن، لەم ناوەندەدا گەنجێکی خوێندکار بە ناوی فرێدرێک پرایۆر لەلایەن ھێزەکانی ئەڵمانیاوە دەستگیر دەکرێت و پارێزەر جەیمس ھەوڵدەدات و سووردەبێت کە ئەویش ڕزگار بکات.
بڵاوکردنەوە
فیلمەکە لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ لە ھەموو سینەماکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نمایش کرا و توانی ١٣٧ ملیۆن دۆلاری ئەمەریکی کۆبکاتەوە.
سری جایاواردێناپورا کۆتێ
سەرچاوەکان
پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
ئایاخچی
ئایاخچی (Ayaxçî، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٦٢ کەس لە ٢٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
پارکێ دی ماریا لویزا
سەرچاوەکان
پۆل:سێڤیلیا پۆل:پارکەکان لە ئیسپانیا
ئاسیا
بنەمای وشەی ئاسیا
بەپێ کتێبی (دایرەالمعارف اسلامی حرف آ.چاپ.تهران)وشەی ئاسیا هەوەڵ جار لەلای یونانیەکانەوە برایە کار وئەوانیش گوایە لە فینیقیەکانە وەریان گرتبوو. کە لە وشەی ئاسوا وەرگیراوە بەمانای خۆرهەڵات. یان ئەوجێگایە کە خۆری لێ هەڵدێت. جا وشەی ئاشور یان ئاسوریش هەر لە وشەی ئاسوا گیراوە. ئێستایش هر لە زمانی کوردی وشەی ئاسۆ هەر بەمانای سەرەتای رووناکی ودەرچونی خۆرە.
ساگرادا فامیلیا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ماتماتیک و ھونەر پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کەتەلۆنی پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی بەرشەلۆنا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیسپانیا پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata پۆل:کڵێساکانی ئیسپانیا
داعش لێرە بوو
داعش لێرە بوو بەرنامەیەکی ٢٤ خولەکیی تۆڕی میدیاییی ڕووداوە، باسی ئەو پاشماوە و کاولکارییانە دەکات کە چەکدارانی داعش لە دوای خۆیان لەو ناوچانەی کە دەستیان بەسەر داگرتبوو دوای ئازاد کردنەوەیان لەلایەن ھێزە عێراقییەکان و پێشمەرگە ئاشکراییان دەکات. فەرمان عەبدولڕەحمان پێشکەشکاری بەرنامەکەیە، و ئاوارە نەبی حەسەن کاری مۆنتاژ و دەنگی بۆ دەکات.
زانکۆی ئەلبێرتا
زانستگای ئالبێرتا، زانستگایەکی گشتیه له شاری ئێدمونتونی، پارێزگای ئالبێرتای وڵاتی کەنەدا. زانستگای ئالبێرتا که ساڵی ١٩٠٨ی زایینیدا بینا نراوه و ئێسته هەژده زانکۆی جیاوازی هەیه و نزیک به سی و پێنج هەزار کەس خوێندکاری له لقه جۆراوجۆرەکانی زانستدا وەکوو ئەندازیاری، پزیشکی و هونەردا هەیه.
خۆش قشڵاخ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ژێدەرکراوە
(ژێدەرکراوە Open source)
سەرچاوە
کۆمەڵەی ژێدەرکراوەی کورد / ژێدەرکراوە سەرچاوە کراوە
لۆژیک
لۆژیک (لە یۆنانییەوە λογική؛ دەخوێنرێتەوە "لۆگیکی") یان مەنتیق ھونەر و زانستی بەکارھێنانی ئاوەزە. لۆژیک لە زۆربەی چالاکییە ژیرانەکاندا بەکار دەبردرێت، بەڵام لە پلەی یەکەمدا لە بوارەکانی فەلسەفە و ماتماتیک و زانستی کۆمپیوتەردا توێژینەوەی لەسەر دەکرێت. لۆژیک شێوازەکانی بەڵگەھێنانەوە تاوتوێ دەکات و، وەڵامی ئەوە دەداتەوە کە کام شێوازگەل دەگونجێن و کام شێوازگەل ھەڵەوێژین. دەکرێت بڵێین لۆژیک چەشنێک بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانەیە.
ئەلجەزەری
ژیانی
دەربارەی ژیانی ئەم زانایە کەمێک زانراوە زۆربەی زانیارییەکان لە کتێبەکەی خۆیدا کە ناوی (کتێبی فێربوونی ئامێرە گرنگە میکانیکیەکان)ە هاتووە. ناوەکەی لە شوێنی لەدایکبوونەکەیەوە هاتووە کە جەزیرەی ئیبن عومەرە (بە عەرەبی: جزيرة ابن عمر) کە ئێستا پێی دەڵێن جەزیرەی بۆتان لەسەر ڕووباری دیجلە. ئەمیش وەکو باوکی ئەندازیار بووە لە کۆشکی ئارتوکلو کە شوێنی بنەماڵەی ئارتوکلوی شاری ماردین بووە کە ئەم بنەماڵەیە حوکمی ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵیان کردووە لە ژێر دەستەڵاتی دەوڵەتی زەنگی لە مووسڵ و دواتریش لە ژێر دەستەڵاتی سەڵاحەدینی ئەیوبیدا بوون. جەزیری لە تۆر لەدایکبووە کە ئێستا ناوچەیەکە سەر بە جەزیرەی بۆتان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا.
دەریای مەڕمەڕە
دوو دەستە دوورگە لەم دەریایەدایە: دوورگەکانی میر (بە تورکی:  Kizil Adalar) و مەڕمەڕە. ناوی دەریاکەش ھەر لە ناوی ئەم دوورگەیەوە کوتووەتەوە؛ لەبەر بوونی ژێدەرەکانی مەڕمەڕ، لە یۆنانیەوە: μάρμαρον (مارمارۆن)، «مەڕمەڕ». عەبدوڵڵا ئۆجەلان سەرۆکی پارتی کرێکارانی کوردستان لە یەکێک لە دوورگەکانی ئەم دەریایەدا بە ناوی دوورگەی ئیمرالی زیندانی کراوە.
دزڵی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
مۆزەخانەی ئاغا خان
بەستەرە دەرەکییەکان
ماڵپەڕی مۆزەخانەی ئاغا خان
شیزۆفرێنیا
نیشانە
نزیکەی ٣٠ بۆ ٥٠ لەسەدا لە کەس لەگەڵ شیزۆفرینیا نشستی دەھێنێت تا قبووڵ بکات کە ئەوان نەخۆشیێکیان ھەیە یان بتوانێ بگونجێت لەگەڵ ئەو چارەسەرەی کە بۆیان پەسەند کراوە.
بەتلیمۆسی پێنجەم
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی میسری پۆل:شانشینی بەتلیمۆسی
پارێزگای سیستان و بەلۆچستان
چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای سیستان و بەلۆچستان پارێزگای سیستان و بەلۆچستان یەکێک لە پارێزگاکانی ئێرانە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری زاھیدانە.
دەمەیۆ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
ئەنۆنیمۆس
ئەنۆنیمۆس (بێناو)(بە ئینگلیزی: Anonymous) گرووپێکە، لە ساڵی ٢٠٠٣ دامەزراوە، لە ڕووی ھاککردنەوە بە بەھێزترین و بەتواناترین گرووپی ھاک دادەنرێـت. لەم ساڵانەی دواییدا و ئەو کارانەی ئەوان کردوویانە لەوەو پێش نەکراوە و بەھێزترینیشیان ھاککردنی ماڵپەری پلەی ستەیشتن و پنتاگۆنی ئەمریکی بوو، ھەروەھا ھاککردنی ماڵپەری ئێف بی ئای بوو، ئەمە جگە لەوەی سەدان ماڵپەری تری حوکوومییان لە سەرانسەری جیھان ھاک کردووە. ئەنۆنیمۆسەکان داوای شتی وادەکەن کە ئەستەم بێ بۆنمونە داوای ئەوە دەکەن کەلە ئەمازۆن ھەمووشت خۆڕایی بێ واتە ئەگەر کەسێ بییەوێ دەتوانێ یەک پاکەتی گەورەی تلیاک بکڕن بەڵام ئەنۆنیمۆسەکان دەڵێن کەسی ئاقڵ تلیاکی ناوێت.
شتە نامۆکان (وەرزی چوارەم)
وەرزی چوارەمی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی خەیاڵی زانستیی ترسناکی درامیی ئەمریکیی شتە نامۆکان بە دوو بەش لەسەر تۆڕی نێتفلیکس بڵاو کرایەوە. بەشی یەکەم، کە لە حەوت ئەڵقە پێکھاتووە، لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢ بڵاوبوویەوە، و بەشی دووەم، کە لە دوو ئەڵقە پێکھاتبوو، لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ بڵاوبوویەوە. وەرزەکە لەلایەن برایانی دەفەری دروستکەرانی زنجیرەکەوە بەرھەم ھاتووە، لەگەڵ شۆن لێڤی، دان کۆھن، ئیان پاترسن، کەرتس گوین.
کەڕاوا
کەڕاوا یان 'کەڕئاوا گوندێکی گەورە و کۆنی شارستانی سەوڵاوا و ناوچەی چەمی شامیانە. خەڵکی ڕەزاو بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦ دا ٦٦٥ کەس دانیشتووی ھەبووە. کەڕاوا ئاوی کەمە و زۆربەی ئاوی پێویستی کشتوکاڵی لە گۆشخانییەوە دێت.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
ئینسایکڵۆپیدیای کردنەوەکانی شەتڕەنج
چاپی D: یارییە داخراوەکان و یارییە نیمچەداخراوەکان
(بەلەخۆگرتنی بەرگری گرونفیڵد بەبێ بەرگرییە هیندییەکانی دیکە)
سەرچاوەکان
ٍٍ
مورادی یەکەم
فەتحی سڕب و یاخیبوونی کوری سوڵتان
ساوجی کوڕی سولتان موراد لێی یاخی بوو بە ڕێکەوتنی لەگەڵ کوڕی ئیمپڕاتۆڕی قوستەنتینیە، سوپای نارد بۆ کوڕەکەی کە کوشتیان لەگەڵ کوڕەکەی ئیمپڕاتۆڕی قوستەنتینیەدا.
سوڵتان مورادی یەکەم خۆی ئەگەڕا بە وڵاتی بەلقاندا، لازار پاشای سڕب هەوڵیدا بچێتە ڕیزی ئەلبانییەکان و جەنگان لە دژی عوسمانییەکان، بەڵام سوپا پێیان زانی پێش ئەوەی بگاتە شوێنی مەبەست لە دەشتی قوسووە (کۆسۆڤۆ)، شەڕێکی گەورە کەوتەوە لە نێوان هەردوو لادا، و زاوای لازار هاتە ڕیزی موسڵمانانەوە بە خۆی و تیپەکەی کە لە دە هەزار جەنگاوەر پێک هاتبوو، و سڕبیەکان تێک شکان و پاشاکەیان بە دیلی کەوتە دەستی موسڵمانانەوە، و کوشتیانەوە لە بەرامبەر ئەو کارە ناشیرینانەی دەرهەق بە دیلە موسڵمانەکان کردبووی، و هەتا ماوەیەکی زۆر باسی ئەم شەرە دەنگی ئەدایەوە لە ئەورووپادا، و سڕب سەربەخۆیی خۆی لە دەستدا.
ڕێکخستنی یەکە سوارچاکەکان (سەباهی)
وەزیر (دیمورتاش پاشا) هەستا بە ڕیکخستنی یەکەی سوارەکان کە ناسرا بە (سباهی) و مانای سوارچاک دەگەیەنێت، و ئاڵای سووریان وەک هێمایەک بۆ دانرا، و ڕژێمێکی کەرتی داهێنا کە هەر یەکێک لە سەربازەکانی سباهی کەرتێک زەوی بۆ دائەبڕا و خاوەنە ڕاستییەکانی ئەیانچاند و لە قازانجەکەی بەشی سوارەکەیان ئەدا بە مەرجێک سوارەکە لەسەر بەخشینی تایبەتی خۆی ژمارەیەک سەرباز ئامادە بکات، و ڕووبەری زەوییەکە و ژمارەی سەربازەکان بە پێی پلەی سوارەکە دیاریدەکران، و ئەم سوارانەی سباهی ڕۆڵێکی گەورەیان هەبوو لە یەکە سەربازییە عوسمانییەکاندا و لەو شەڕانەی کە پێکیان هێنا.
ڕەوشتی سوڵتان و بیروباوەڕی ئیسلامی
بەم شیوەیە سولتان موڕا مەبەستی تەنها ڕەزامەندی خوا و سەرخستنی ئیسلام بوو نەک سوودمەندی تاکەکەسی خۆی لە دەستکەوت و دەسەڵات و لە پێش مردنیدا بایەزیدی یەکەمی لە جیگەی خۆی دانا.
کنوت ھەمسون
وێنۆک|کنوت هەمسون کنوت ھمسۆن (ماوەی ژیان ٤ی ئابی ١٨٥٩ تاکوو ١٩ی شووباتی ١٩٥٢). کنوت بەڕەچەڵەک نەرویژییە و یەکێکە لەمەزنترین نووسەرەکانی جیھان لە سەدەی بیستەمدا،ژیانی منداڵی زۆر بەنەھامەتی بردۆتە سەر، دوای ئەوەی لە ئەمریکا کاری جۆراوجۆری کردووە بۆ پەیداکردنی بژێوی ژیانی دووچاری نەخۆشی بووە و گەڕاوەتەوە بۆ وڵاتەکەی خۆی دوای ئەوەی چاکبۆتەوە دووبارە ڕۆشتۆتەوە بۆ ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا و ئاشنایەتیەکی تەواوی لەگەڵ ژیانی ئەمریکادا پەیداکردووە. کنوت ھەمسۆن ساڵی ١٨٨٩ کتێبێکی بڵاوکردۆتەوە بەناوی ژیانی ڕۆشنبیری لەئەمریکای سەردەم، لەساڵی ١٨٩٠ ووتارێکی لەژێر ناونیشانی ژیانێکی بێئاگا لەڕوح بڵاوکردۆتەوە و بەتوندی ھێرشی کردۆتە سەر واژەواژی ژیانی مادی ئەمریکا، لە زۆربەی شارەکانی نەرویج موحازەرەی لەسەر ژیانی مادی ئەمریکا وتۆتەوە و بە دژ بە مرۆڤ و دژ سروشت وەسفی کردووە و دیموکراسی ئەمریکای بە ساختە ناوبردووە، ساڵی ١٨٩٠ چیرۆکی پرسێتی بڵاوکردۆتەوە و ناوبانگێکی جیھانی بەربڵاوی لەڕێگای ئەم کتێبەوە دەرکردووە، لەم چیرۆکەدا ئیدانەی شارستانیەتی مادی دەکات و بەپیسکەری ژیانی مرۆڤایەتی ناوی دەبات. کنووت ھەمسون زیاتر لەجارێک بەتوندی دووچاری نەخۆشی ئەعساب بۆتەوە و لەکۆتایی ژیانیشدا ئەم نەخۆشیە بەتەواوەتی تێکی داوە بەجۆرێک تەنانەت کۆنتڕۆڵی بەسەر ھەڵسوکەوت و قسەکردنی خۆیشیدا نەماوە، بەردەوام شانازی بەوەوە کردووە کە خەڵکی لادێیە و لەھەموو نووسینەکانیشیدا باسی لە ڕۆمانسیەتی کشتوکاڵی کردووە و بەباشتری زانیوە لە واژەواژی شارستانیەتی نوێ، لەساڵی ١٩٢٠ خەڵاتی نۆبڵی بۆ ئاداب وەرگرتووە. لەدوای کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم کنووت ھمسۆن لەبەر ئەوەی لەلایانگرانی ھیتلەر بووە حوکم دراوە و خراوەتە نەخۆشخانەی دەرونیەوە، لەکۆتایی ژیانیشیدا لەگۆشەگیریدا ژیانی بەسەربردووە و خەڵکیش وەکو ناپاکی نیشتیمانی سەیریان کردووە، لە ١٩ی شووباتی ساڵی ١٩٥٢ کۆچی دوایی کردووە.
عەلی حەریری
ژیان
ئەم شاعیرە ناودارە بە خەڵکی گوندی حەریری لە شاری ھەکاریی لە باکووری کوردستان دادەنرێت. بە منداڵی خراوەتە بەر خوێندن و بۆ تەواوکردنی خوێندن گەلێک شاران و وڵاتان گەڕاوە و سەرەنجام لە شاری عەنتابی کوردستانی باکوور ئیجازەی مەلایەتی وەرگرتووە. یەکێک لە مامۆستاکانی عەلی حەریری شاعیر، مەلای جزیرییە. عەلی حەریری لە سەردەمی خۆیدا ھێندە ناوبانگی ھەبوو. کە مەولانا جامی لە بیرەوەرییەکانیدا باسی کردووە. شیعرە بەرزەکانی عەلی حەریری ھەموو بوارێکی گرتووەتەوە و لەبەرئەوەی شارەزایییەکی زۆر باشی لە زمانی تورکی و فارسی و عەرەبی دا ھەبووە، توانیویەتی سوود لەئەزموونی ئەدەبی ئەو نەتەوانەش وەرگرێ. ھەرچەندە بەشێکی زۆری شیعرە نایابەکانی عەلی حەریری فەوتاون، بەڵام ئەو چەند ھەڵبەستە کەمەی کە ماون نیشانەی ئەوەن عەلی حەریری ڕوناکبیرێکی گەورە و شاعیرێکی بەھرەمەندی زۆر بە سەلیقە بووە. ئەم پیاوە ناودارە بەشێکی زۆری تەمەنی لە شام و لە مزگەوتی ساڵحییە بەسەر برد و لەوێوە ڕێنمایی خەڵکی دەکرد. دواجار ھەر لەو مزگەوتەدا کۆچی دوایی کرد و بە خاک سپێردرا، عەلی حەریری ئەم شاعیرە گەورەیەی کوردبوو کە ئەحمەدی خانی لە ڕیزی مەلای جزیری و فەقێ تەیران دایناوە و حاجی قادری کۆیییش بە (حەسسانی کورد)ی لە قەڵەم دەدات.
پارێزگای خۆراسانی باکوور
مێژوو
لەڕاستیدا کوردە دوور خراوەکان لەژێر ناوی پارێزەری شەرەف و کەرامەتی سنوورەکانی ئێران بۆ ھەمیشە لە خوراسان نیشتەجێ بوون و لە زێد و وار و کلتووری ھەزار ساڵەی خۆیان دابڕان و ئەو شوێنەی کە کوردی خوراسانی لی َدەژین لە ھەندێ سەرچاوەدا بە کوردخانە ناسراوە.
کوردخانە دەکەوێتە کوێی خوراسانەوە؟
کوردخانە:
ئەوەی گرنگە و دەبێ جەختی لەسەر بکرێتەوە، سەرەڕای ئەو زەخت و گوشارانەی بە درێژایی ٤٠٠ ساڵ لەلایەن حکوومەتە جۆراوجۆرەکانەوە لەباری کولتووری و سیاسییەوە لەسەریان بووە، بەڵام پێداگرییان لەسەر پاراستنی زمان و ئەدەب و کولتووری خۆماڵی و رەسەنی خۆیان کردووە.
بە چوونی رێژەی زۆری خوێندکارانی کوردی ئەو ناوچانە بۆ زانکۆکانی مەشھەد و تاران و ئاشنابوونیان لەگەڵ خوێندکارانی دیکەی کورد و دامەزرانی پەیوەندیی لە نێوان نووسەر، رۆشنبیر و نوخبەکاندا ئیتر گوتاری نەتەوەیی و دۆزینەوەی ناسنامە لەلایان بووەتە بابەتی سەرەکی و ئەم پرسە لەناو زۆربەی توێژەکانی کوردانی خوراساندا رووی لە گەشەکردن کرد.
پێشکەوتخوازی
چەمکی ھاوچەرخی سیاسی باو دەربارەی پێشکەوتووخوازی لە کلتوری ڕۆژئاواوە سەرچاوەی گرتووە لە گۆرانکاریەکی کۆمەڵایەتی فراون کە ھاتبووە کایەوە بەھۆی بەپیشەسازی بوونی جیھانی ڕۆژاوا لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەم دا. پێشکەوتووخوازی لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەم دا ڕوانینێکی ھەبوو کە پێشکەوتن خنکێنراوە بەو نایەکسانییە فراوانەی ئابووری لە نێوان دەوڵەمەند و ھەژارەکان دا بە ھۆکاری؛ بوونی کەمترین ڕێکخستنی سەرمایەداری؛ کۆمانیا زەبەلاحە قۆرخکەرەکان؛ ململانێی توند و زۆرجار توندوتیژ لە نێوان کرێکاران و سەرمایەداران دا، لەبەر ئەمانە و چەندەھا ھۆکاری تر بانگەشەی ئەوە دەکرا کە دەبێت ڕێوشوێنی پێویستی بگیرێتە بەر بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە. پێشکەوتووخوازی سەرەتاکانی سەدەی بیستەم ھەروەھا پەیوەست بوو بە یوجینیا (زانستی باشترکردنی مرۆڤ لەڕێی دەستبەسەراگرتنی ڕێژەی لەدایکبوونی مرۆڤ) و جوڵانەوەی نەخواردنەوەی مەی. پێشکەوتووخوازی ھاوچەرخ پشتگیری سیاسیەتی گشتییە چونکە پێیان وایە دەبێتە ھۆی گۆڕانی ئەرێنی لە کۆمەڵگەدا.
لە ڕوناکبیرییەوە بۆ شۆڕشی پیشەسازی
پێگەی پێشکەوتووخوازی بە پێی کات پەرەیسەندووە. لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەم ئیمپڕالیزم (داگیرکاری لە رێی سیاسەتی دیپلۆماسی یان سەربازی) کێشیەک بوو جێی دەمەقاڵێ بوو بەتایبەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا کاتێڵ ھەندێک لە پێشکەوتووخوازان پشتگیری ئیمپڕالیزمی (داگیرکاری) ئەمریکییان دەکرد و ھەندێکی تریان دژی دەوەستانەوە.
ئەبوولقاسم شابی
وێنۆک|ئەبولقاسم شابی ئەبوولقاسم شابی نازناوی شاعیری سەوزی لێنراوە، شاعیرێکی تونسی بووە، (ماوەی ژیان: ٢٤ی شووباتی ١٩٠٩ لە شاری تووزر لە توونس تاکوو ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٤) ، ژیانی وەکو دادوەر لەزۆربەی زۆری شارەکانی توونس بەسەربردووە، پیاو چاک و لەخوا ترس بووە، ڕۆژەکانی لەنێوان مزگەوت و دادگا و ماڵەوە بەسەربردووە، لە ساڵی ١٩٢٩ پزیشک ئاگەداری کردۆتەوە کە توشی نەخۆشی دڵ بووە و خۆی ماندوو نەکات. ابو القاسم الشابی سەبارەت بە دووچاربونی بەنەخۆشی دڵ لەدەفتەری یادەوەریەکانی نووسیوێتی ((ئەوەتا منداڵەکان لەنێو باخەچەکاندا یاری دەکەن، کۆمەڵێ گەنجیش لەنێو سەوزایە جوانەکاندا وەرزش دەکەن، من ھەرگیز ناتوانم وەکو ئەوان بم، چۆن ئەتوانم وەکو ئەوان بکەم لەکاتێکدا پزیشک ئاگەدارمی کردۆتەوە خۆم ماندوو نەکەم چونکە دڵم لاوازە، ئای دڵم تۆ سەرچاوەی ئازا و حەشارگەی خەفەتەکانمی تۆ خەم و خەفەتێکی تاریکیت و دەستت بەسەر ژیانمدا گرتووە)). ابو القاسم الشابی کەوتۆتە گەشت کردن و ھاوینی ساڵی ١٩٣٢ یی لەچاوی پارەکان بەسەربردووە، بۆ ساڵی دواتر ڕۆشتووە بۆ المشروحە کە یەکێکە لەناوچەکانی قوستەنتینییە و ناوچەیەکی شاخاوییە و زۆر دارستانی جوانی تیایە و دڵڕفێنە، بەڵام ئەم گەشتوگوزارەی ھیچ سوودی نەبووە و لە ساڵی ١٩٣٣ تەندروستی زۆر خراپ بووە و بۆ ماوەیەک لەسەر جێگا کەوتووە. فالح الحجییەی شاعیری بەناوبانگی عێراقی دەربارەی ابو القاسم الشابی نووسیوێتی (شاعیرێکی خاوەن ویژدان بووە، ھەرچەندە تەمەنی منداڵ بووە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بڵندبووە و شیعرەکانی ڕۆمانسی بووە، خاوەنی ووشەی سادەیە بەجۆرێک ووشەکانی زۆر لەدڵی خوێنەرانی نزیک بوون، شیعرەکانی دەچێتە نێو دەرونی مرۆڤەوە و ھەموو واتایەکی جوان دەبەخشێ) ابو القاسم الشابی پێنچ شیعری کراون بەگۆرانی یەکێک لەو شیعرانەشی کراوە بە سروودی نیشتیمانی تونس، لە ٩ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٣٤ لەتەمەنی ٢٥ ساڵیدا لەنەخۆشخانەی تڵیان لە تونس کۆچی دوایی کردووە.
کلیۆپاترای دووەم
كلیۆپاترا دووەم (نزیکەی ١٨٥ پێش زایین – ١١٦/١١٥ پێش زایین) شاژنی ئیمپراتۆریەتیی بەتلیمۆسی  بوو کە لە ساڵی ١٧٥ تا ١١٥ پێش زایین فەرمانڕەوایی کرد لەگەڵ دوو مێرد-برای و کچەکەی یەک لە دوای یەک. زۆرجار لە ڕکابەریدا بوو لەگەڵ براکەی بەتلیمۆسی ھەشتەم. ئەو لە ماوەی یەکەمین فەرمانڕەوایییدا، تا ساڵی ١٦٤ پێش زایین، لەگەڵ بەتلیمۆسی شەشەم، کە مێردی یەکەمی و برا گەورەکەی بوو، و بەتلیمۆسی ھەتشەمی برا بچووکی، فەرمانڕەوایەتی کرد. لە ماوەی دووھەمین حوکمڕانییدا جارێکی تر لەگەڵ تۆلۆمی شەشەمدا فەرمانڕەوایی کرد لە ١٦٣ پێش زایین تا مردنی بەتلیمۆسی شەشەم لە ١٤٥ پێش زایینی. پاشان لەگەڵ برا بچووکەکەی، بەتلیمۆسی ھەشتەم، و کچەکەی کلیۆپاترای سێیەم فەرمانڕەوایی کرد. ئەو تاکە فەرمانڕەوای میسر بوو لە ١٣١ پێش زایین تا ١٢٧ پێش زایینی. دوایین فەرمانڕەوایی لە ١٢٤ پێش زایین تا ١١٥ پێش زایینی لەگەڵ بەتلیمۆسی ھەشتەم و کلیۆپاترای سێیەم بوو.
باکوو گرادۆناچاڵستڤۆ
سەرچاوەکان
باکوو گرادۆناچاڵستڤۆ اکوو گرادۆناچاڵستڤۆ پۆل:ئازەربایجان لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:مێژووی باکوو پۆل:جێگری پاشایەتی قەوقاز (١٨٠١–١٩١٧)
نھێنیی خاتوونە پاکیزەکان
نھێنیی خاتوونە پاکیزەکان (بە ڕووسی: Институт благородных девиц) زنجیرە درامایەکی ڕووسییە کە دۆبلاژکراوی کوردییەکەی لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ەوە لە کەناڵی زاگرۆس تیڤیەوە بڵاو دەبێتەوە.
میرسەیی
میرسەیی (Mîrseyî، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١١٣ کەس لە ٢٠ بنەماڵەدا بووە.
کووپەقڕان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
واوێژ
واوێژ یان گێڕانەوە یان ڕیوایەت (بە ئینگلیزی: narration)، بەیانێکی نڤیساری یان زارەکییە بۆ گەیاندنی چیرۆک بە بەردەنگ و موخاتەب. واوێژکار یان وەگێڕ کەسێکە کە ئەرکی گەیاندنی چیڕۆک بۆ بەردەنگ لە ئەستۆ دەگرێت. شێوازی واوێژ، بریتییە لە کۆمەڵە میتۆدێک کە نووسەران و بەرھەمھێنەران بۆ گەیاندنی چیرۆک بە بەردەنگەکانیان بەھرەی لێوە وەردەگرن.
میرسەیی
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
شەھرەزاد (ڕیمسکی-کۆرساکۆڤ)
پاشخان
لە ھاویندا، شێھێرازادە و ئۆڤەرتوری فێستیڤاڵی جەژنی ئیستەری ڕووسی تەواو کرد. تێبینییەکانی ناو نمرەی ئۆرکێسترای واژووکراوەکەی نیشان دەدەن کە یەکەمیان لە نێوان ٤ی حوزەیران و ٧ی ئابی ١٨٨٨ تەواو بووە. شێھێرازادە لە سویتێکی سەمفۆنیکی پێکھاتبوو کە لە چوار جووڵەی پەیوەندیدار پێکھاتبوو کە تەوەرێکی یەکگرتوو پێکدەھێنن. بۆ بەرھەمھێنانی ھەستێکی گێڕانەوەی خەیاڵی لە ڕۆژھەڵاتەوە نووسراوە.
جەوھەری
حەسەن کوڕی مەلا عەبدوڵڵا کوڕی مەلا حەسەنی زەردەڕوو ناسراو بە جەوھەری (لەدایکبووی ١٨٧٥ – مردووی ١٩٥٨) شاعیرێکی کورد بوو. لە ساڵی ١٨٧٥ لە گوندی زەردەڕوو — کە گوندێکە لە ناوچەی ئالانی سەردەشت — لەدایک بووە. لە پاشاندا ماڵیان گوێزراتەوە گوندی کوێرەگوێز لە ناوچەی سەقز، ھەموو قۆناغەکانی خوێندنی لە حوجرەی مزگەوت تەواو کردووە. ژیانی فەقێیەتی لە زۆر جێگەی کوردستان بردووەتە سەر لەوانە لە ناوچەی جامەرد خەریکی خوێندن بووە، دواتر ھەر لەو ناوچەیەدا ماوەتەوە لە گوندی عەمبار ھەندێکی دیکەی خوێندووە مەھاباد و لە مزگەوتی سوور نیشتووەتەوە. ئینجا بۆ خوێندن بەرەو سلێمانی کەرکووک و ھەولێر کەوتووەتە ڕێ، زۆر لەوێ نەماوەتەوە، وا دەردەکەوێ ھۆی خوێندنی بۆ نەڕەخساوە و ژیانی ئەو ناوەی بەدڵ نەبووە. لەبەرئەوە ئەم جارەیان بەرەو ڕووی شاری سنە دەبێتەوە و لە مزگەوتی دارولئیحسان نیشتەجێ دەبێ و لەوێ خوێندنی تەواو دەکات. بەم جۆرە خەریکی پیشەی مەلایەتی دەبێ و لە ماوەیەکی زۆر لە ژیانیدا لە لە ئاوایی گوندەکانی ناوچەی بۆکان، مەھاباد دەباتە سەرو مەلایەتی بۆ خەڵکەکە دەکات.
وڵات بۆ پیرەمێردان نییە (فیلم)
چیرۆک
ئانتوان چیگور (خاڤیەر باردم) کە مرۆڤکوژێکی لێھاتو و نا میھرەبانە دانراوە تا پارەکان بگەڕێنێتەوە و شوێنی لیۆلن ماس ھەڵدەگرێت و بە تێپەڕبونی کات چەندین کەس دەکوژێت لە لایەکی دیکەشەوە ئەفسەرێک دیاریکراوە بۆ لێکۆڵینەوە لە کەیسەکە و بریکارێکیش دانراوە بۆ گرتنی ئانتوان
سۆنێکی ژیشک (فیلم)
سۆنکی ژووشک (بە ژاپۆنی: ソニック・ザ・ムービ) فیلمێکی ژاپۆنی-ئەمریکییە لە سەرچەشنی سەرکێشی کۆمیدی لەسەر بنەمای زنجیرەکایەی سۆنکی ژووشک لەلایەن کۆمپانیای سێگاوە. فیلمەکە
پۆڵەندا
مێژوو
لە ساڵی ١٩٩١دا وڵاتی پۆڵەندا لەگەڵ ھەنگاریا و چیکسلۆڤاکیا چوونە ناو بەرەی خۆرئاواوە و ھەمان ساڵ پۆڵەندا بوو بە ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا، لە ساڵی ١٩٩٩ش بوو بە ئەندام لە پەیمانی ئەتڵەسی باکووری (ناتۆ)، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٤دا بوو بە ئەندامی یەکێتی ئەوروپا.
بڕۆکلین ناین-ناین
وەک تاک کامێرای کۆمیدی بەرھەمھێنراوە، فۆکس سەرەتا بڕیاریدا کە ١٣ ئەڵقەی بێت، بەڵام لە کۆتاییدا بە ٢٢ ئەڵقە تەواوبوو. بڕۆکلین ناین ناین لەسەر فۆکس بۆ یەکەم جار لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣دا پەخشکرا. لە ١٠ی ئایاری ٢٠١٨، دوای پێنج وەرز فۆکس پڕۆژەکەی ھەڵوەشانەوە. ڕۆژی دواتر، ئێن بی سی پڕۆژەکەی بۆ وەرزی شەشەم ھەڵگرتەوە، لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ لەسەر ئێن بی سی بۆ یەکەم جار پەخشکرا. لە ٢٧ی شوباتدا، ئێن زی سی زنجیرەکەی بۆ وەرزی حەوتەم نوێکردەوە، کە لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٠ بۆ یەکەم جار پەخش دەکرێت. زنجیرەکە بۆ ھەشتەم وەرز لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩، پێش یەکەم نمایشی وەرزی حەوتەم، نوێکرایەوە.
بایەزیدی یەکەم
غەزووەکانی لە ئەورووپا
و بایەزید ئامانجی لەم هاوپەیمانییە لەگەڵ سڕبدا یەکلابوونەوە بوو بۆ ناوەڕاستی ئەوروپی و قوستەنتینیە، لەبەرئەوە گورزێکی بەهێزی وەشاندە بولگاریا و فەتحی کرد ساڵی ٧٩٧ک، و ئەو کاتە بوولگاریا بوو بە میرنشینێک سەر بە دەوڵەتی عوسمانی، و بایەزید چەند مەرجێکی دانا بەسەر ئیمپڕاتۆری بیزەنتیدا لەوانە؛
ئەخزەراوا
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
سیۆکراسی
مێژوو
زاراوەی «سیوکراسی» بۆ یەکەمجار لەلایەن جۆزێفۆس فلاڤیۆس لە سەدەی یەکەمی زایینیدا بەکارھات بۆ وەسفکردنی ئەو حکوومەتی لەلای جولەکەکان دامەزرابوو، جۆزێفۆس دەیگوت کاتێکدا یۆنانییەکان دانیاننا بە سێ جۆر حکوومەتدا: پاشایەتی، ئەرستۆکراسی و ئەنارکیزم، بەڵام جوولەکەکان تایبەت بوون بەوەی کە سیستەمی حکوومەتەکەیان ناکەوێتە ژێر ھیچ کام لەوانەوە، بۆیە جۆزێفۆس وای دانا سیۆکراسی شێوازی چوارەمە لە شێوازەکانی حوکمڕانی و بەو شێوازە دەبێت کە خودا لە کتێبە پیرۆزەکەیدا باسی کردووە و تەنھا ئەوە سەرچاوەی حوکمکردنە، لەگەڵ ھاتنی سەردەمی ڕۆشنگەری لە ئەورووپا، سیۆکراسی بەڕادەیەکی زۆر واتایەکی نەرێنی وەرگرت، بە تایبەت لەسەر دەستی فەیلەسوفی ئەڵمانی ھیگڵ.
لاری پەیج
thumb|لاری پەیج لاری پەیج لەدایکبووی ٢٦ی ئازار ی ساڵی ١٩٧٣ ، کەسایەتی ئەمریکی و زانای کۆمپیوتەر ناوبراو زانستی کۆمپیوتەر و سیستەمی تەواو کردووە لەگەڵ هاڕێی هەستان بە دروست کردنی پەرگەیەکی گەرانی بەناوی BackRub دواتریش ناویان نا کۆمپانیایی گووگڵ دوایی کردنەوەی کۆمپانیای گۆگل ١٩٩٨ و پەرەدانی کۆمپانیای گووگڵ لەسەر باك رەبی جیهانی و بەردەوام بوونیان ، ئێستاکەش بە CEO گشتی گووگڵ ەو هاوڕێکەی سێرگی برین پلەی Co-Founder کۆمپانیای گۆگلی هەیە ، ناوبراو خاوەنی ١٨.٧ملیۆن دۆلارە, ناوبراو مامۆستای زانکۆی کۆمپیوتەر
ژانگ وۆ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھونەرمەندانی ھۆنگژۆو پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
ڤلادیمیر پوتین
ڤلادیمیر پوتین و سیاسەت
پوتین کە ئێستا سەرۆکی ڕووسیایە بەیەکێ کە لە کەسیایەتییە دیارەکانی ناوی سیاسەتی ئێستادا ھەژمار دەکرێت و پوتین وەرزشکارە و پشتوێنی ڕەشی ھەیە لە یاری جۆدۆ. ئەو ناترسێت لەوەی کە بچێتە ناو کافتریایەکی شەوانەو لەگەڵ ھاوڵاتیانی ئاسایی مۆسکۆدا تەماشای یاری تۆپی پێ بکات. بە نیوەروتی وێنە دەگرێ و باکی نییە لەوەی کە لە ڕاگەیاندنەکاندا بڵاو بێتەوە. پۆتن متمانەی بە خۆی ھەیە و یەکێک لەو سەرۆکانەی جیھانە کە جاربەجارجلوبەرگی ڕەسمی لەبەرناکات، لە پەیوەندییە دیپلۆماتییەکانیدا بۆینباخ نابەستی و جاری واش ھەیە کە جاکەتەکەی دەدات بەسەر شانیدا. ئەمەش ئەو پیاوەیە کە بوەتە پاڵەوانی سەردەمی بوژانەوەی ڕووسیا. پوتین لەبارەی شۆڕشی سووریاوە وتی دەبێ تەنیا گەلی سووریا بڕیاردەر بێ نابێ ھیچ ھێز و لایەنێ دژیان بوەستێت ھەر بۆیەش ڕووسیا لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرووەکاندا ڤیتۆیی خۆی بەکارھێنا دژی ھێرشکردنە سەر سووریا.
ھێرشەکانی نۆرویژ (٢٠١١)
200px|thumb|left|ڕەنگی سوور:باڵەخانەی سەرۆک وەزیران ڕەنگی نارنجی:ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژکراو ڕەنگی شین:وەزارەتی نەوت ھێرشەکانی نۆرویژ (٢٠١١) بریتییە لە دوو ھێرش دوا بە دوای یەک بۆ سەر خەڵکی ئاسایی، دەوڵەت و کەمپێکی سیاسی لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەمموزی ٢٠١١ لە ئۆسلۆی پایتەختی نۆرویژ. ھەوەڵین ھێرش بریتی بوو لە تەقینەوەی ئۆتۆمبیلێکی بۆمبڕێژکراو لە دەرەوەی دەفتەری سەرۆک وەزیرانی نۆرویژ و چەند باڵەخانەیەکی حکوومەتی لە ١٥:٢٥:١٩ بە کاتی ئەورووپا بوو ، کە لە ئاکامدا نزیکەی ٨ کەس گیانیان لەدەستدا و نزیکەی ٣٠ کەس بریندار بوو. ھێرشی دووھەم بریتی بوو لە تەقەی لاوێکی تەمەن ٣٢ ساڵە بە ناوی ئەندرێس برینگ بریفیک کە سەر بە پارتێکی ڕاستڕەوی مەسیحی بووە، بۆ سەر کەمپێکی لاوانی سەر بە پارتی کاری نۆرویژ، کە لە دوورگەی ئوت ئۆیا سەرقاڵی کۆنفرانسێک بوون، و لە ئاکامی ئەم تەقینەوە نزیکەی ٦٩ کەس بوونە قوربانی و نزیکەی ٦٦ کەسی‌تر بریندار بوون.
پلانی کار
جەماوەر
پلانەکانی کار دەکرێت تیشکیان لەسەر ناوخۆ یان دەرەوەی کارەکە بێت. پلانە دەرەکییەکان ئەو ئامانجانە دەخەنەڕوو کە گرنگن بۆ خاوەن بەرژەوەندییە دەرەکییەکان، بەتایبەتی خاوەن بەرژەوەندییە دارایییەکان. ئەم پلانانە بەشێوەیەکی گشتی زانیاری لەخۆدەگرن دەربارەی ڕێکخراوەکە یان ئەو کەسانەی لەھەوڵدان بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی ڕێکخراوەکە. بۆ کۆمپانیا و شوێنە بازرگانییەکان، خاوەن بەرژەوەندیی دەرەکی کەسانی وەبەرھێنەر و کڕیارەکانن، بۆ ڕێکخراوە قازانج نەویستەکان، خاوەن بەرژەوەندیی دەرەکی کەسانی بەخشەر و سوودمەندەکانن، بۆ دامودەزگا حکومییەکان، خاوەن بەرژەوەندیی دەرەکی کەسانی باجدەر، دەزگا باڵاکانی حکوومەت و دەزگا نێودەوڵەتییەکانی پێدانی قەرزن وەکو سندووقی نێونەتەوەییی پارە، بانکی جیھانی، دەزگاکانی بواری ئابووری لە نەتەوە یەکگرتووەکان و بانکەکانی گەشەپێدان.
غەزالی
ژیان
مێژووناسانی دوایی موسڵمانان لە سەدەکانی ناوەڕاستدا دەڵێن محەممەدی غەزالی لە ساڵی ١٠٥٨ یان ١٠٥٩ز بەرامبەر ٤٥٠ یان ٤٥١ی کۆچی لەدایک بووە لە تەبەڕان - تووس (کە شارێکە ١٥ میل لە باکوری شاری مەشھەدی ئێستا لە ئێران). سەرەتا لە شارەکەی خۆی ھەر لە تەمەنی بچووکییەوە بنەما و یاساکانی ئیسلامی وەرگرت، پاشان چوو بۆ گورگان (یان جورجان) ئینجا چوو بۆ نەیشابوور لەگەڵ چەند قوتابییەک، لای جوەینی مایەوە و بە ماوەیەکی کەم شارەزا بوو لە فیقھ و کەلام و گفتوگۆ، پاش مردنی مامۆستاکەی (جوەینی)، لە ساڵی ١٠٨٥ز چوو بەرەو ئیسفەھان بۆ دادگای نیزامولمولک (وەزیری بەناوبانگی سوڵتانی سەلجوقی) کە ناسراو بوو بە کارەکانی لە دامەزراندنی ناوەندی فێربوون و زانست، ئەمیش بە بوونی ئەو دڵخۆش بوو، لای ئەو چاوپێکەوتنی لەگەڵ گەورە زانایان کرد، ئەویش پێی سەرسام بوو، غەزالیی کرد بە مامۆستایەکی سەرەکی لە قوتابخانەی نیزامییە لە بەغدا ساڵی ١٠٩١.
ئینسا
ڕووینسا ھاخیاج (لەدایکبووی ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥) ناسراو بە ئینسا، ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی پۆپی ئەلبانییە.
ھۆجۆ مەساکۆ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پۆلە شاردراوەکان پۆل:مردووانی ١٢٢٥ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١١٥٠ پۆل:بەشی پێداچوونەوە پۆل:خەڵکی ژاپۆن لە سەدەی ١٢یەم پۆل:ژنە ژاپۆنییەکان لە سەدەی ١٢یەم پۆل:ژنە فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:خەڵکی ژاپۆن لە سەدەی ١٣یەم پۆل:ژنە ژاپۆنییەکان لە سەدەی ١٣یەم پۆل:ژنە فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:ھۆزی ھۆجۆ پۆل:ھۆزی مینامۆتۆ پۆل:خەڵکی سەردەمی ھێیان (ژاپۆن) پۆل:خەڵکی سەردەمی کاماکورا (ژاپۆن) پۆل:ژنانی سەدەی ناوەڕاستی ژاپۆن
کەمانچە
که‌مانچه‌ یان جۆزە ئامێرێکی ڕۆژهه‌ڵاتییه‌. ئه‌م سازه‌ بێجگه‌ سک، ده‌سک و سه‌ر، له‌ بنه‌وه‌ پێیه‌کی هه‌یه‌ که‌ له‌ سه‌ر زه‌وی یان چۆکی ژه‌نیار داده‌نرێت. ئه‌م سازه‌ چوار تاڵ ژێی هه‌یه‌ و له‌ بنه‌ڕه‌تدا تایبه‌تی ناوچه‌کانی لۆڕستان بووه‌ و له‌وێوه‌ هاتۆته‌ ناو مووسیقای ئێران و ناوچه‌کانی ڕۆژهه‌ڵاته‌وه‌.
پیرتاج
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان
ئەیووب بارزانی
ئەیووب بارزانی (لەدایکبووی بارزان) نووسەر، سیاسەتوان و ڕەخنەگرێکی کوردە. ئەو ئەندامی بنەماڵەی بارزانی، ئامۆزا و مێردەخوشکی مەسعوود بارزانی، سەرۆکی پێشووی ھەرێمی کوردستانە. بەڵام لە دژبەران و ڕەخنەگرانی دەسەڵاتی پارتی دیموکراتی کوردستان و حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە.
مێژووی کورد
پاکتاوکردنی ڕەگەزی
قەبارەی پەیڕەوی وێرانکردنی سەفەوییەکان دەتوانرێت لە نووسینی مێژوونووسە سەفەوییەکانەوە بخەمڵێنرێت. یەکێک لەو نووسەرانە بە ناوی ئەسکەندەر بەیگ مونشی کە باسی یەک زنجیرەی ڕووداوەکان دەکات لە کتێبی ئەلام ئەرایێ عەباسی کە شا عەباس بە درێژەدان بە ڕێبازی وێرانکاریی پاشاکانی پێش خۆی لە باکووری ڕووباری ئاراس و ڕۆژئاوای ئورمیە، و لە نێوان قەرس و دەریاچەی وان، کە فرمانی بە وێرانکردن و ڕاپێچکردنی دانیشتووانی شارۆچکەکان کردووە. لە فرمان دەرچوون بووەتە ھۆی کوشتنی بەکۆمەڵ و پەلپەڕاندن. ھەموو موڵکە جێگیرەکان وەکوو ماڵ و مزگەوت و کەنیسە و دەغڵودانەکان لەناو براون، و ھەموو دەستبەسەرکراوان بەپەلە بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات براون لە ترسی ھێرشی پێچەوانەی عوسمانییەکان. زۆر لەم کوردانە لە خۆراسان نیشتەجێ بوون، زۆری دیکەشیان بە چیاکانی ئەلبورز و ناوەندی دەوڵەتی فارس و تەنانەت بەلۆچستان دا بڵاو کرانەوە. ئەم کۆمەڵانە بوونە شوێنی دروستبوونی چەندین کیانی کوردی دەرەوەی کوردستان لە ئێران و تورکمانستان. لە ھەوڵێکیدا شا عەباسی یەکەم ویستی ٤٠,٠٠٠ کورد بگوازێتەوە بۆ باکووری خوراسان، بەڵام تەنھا ١٥,٠٠٠ کورۆی گواستبووەوە کاتێک ھێزەکانی لەو ناوچەیە تووشی شکست بوون. لە کاتێکدا کوردە دوورخراوەکان بوون بە ھۆکاری دروستبوونی کیانی کوردیی مۆدێرن لە ناوەڕاستی ئەناتۆلیا، خێڵە تورکمانییەکانی کوردستان لە کۆتاییدا یەکیان گرت.
ڕاپەڕینەکەی شێخ عوبەیدوڵڵا و ئەرمەنەکان
لە ساڵی ١٨٩١دا، وردە وردە ئەرمەنییەکان دەسەڵاتیان دەگرتە دەست، چالاکییەکانی کۆمیتەی ئەرمەنییەکان وای لە عوسمانییەکان کرد کە ھێزێکی چەکداری کوردی دابمەزرێنن و ناوی «چەکداری حەمیدە» یان لێ بنێین، لە دوای عەبدولحەمیدی دووەم. ھێزە چەکدارەکە فەرمی نەبوون و عوسمانییەکان بە ھێزێکی لاوەکی دەیانناسندن. ئەمە دەستپێکی بەکارھێنانی کوردەکان لە دژی ئەرمەنەکان بوو، کە ھەوڵێکی درێژخایەنی عوسمانییەکان بوو. لەو کاتەوە، بە شێوەیەکی بەردەوام ناکۆکی کەوتبووە نێوان کورد و ئەرمەنەکان. ئەم کێشانە بەردەوام بوون، تاکوو لە ساڵی ١٨٩٤–١٨٩٦ عوسمانییەکان و ئەو ھێزە کوردەی دروستیان کردبوو لە شاری قابلجەواز ھێرشیان کردە سەر ئەرمەنەکان و ھەزاران کەسیان لێ کوشتن و دەستدرێژیان کردە سەر سەدان کەس و سەدانی تریشیان تاڵان کرد.
دوای جەنگی جیھانیی یەکەم
لەماوەی دەیەی ١٩٢٠ و ١٩٣٠، چەند شۆڕشێکی گەورە لە ناوچەکە دەستی پێکرد، گرنگترینیان شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران لە ١٩٢٥، شۆڕشی ئارارات لە ١٩٣٠ ھەروەھا شۆڕشی دەرسیم لە ساڵی ١٩٣٨. دوابەدوای ئەم شۆڕشانە ناوچە کوردییەکان کەوتە بەر جێبەجێکردنی یاسای سەربازیی تورکیا و کوردێکی بێشوومار لە ماڵ و حاڵی خۆیان ئاوارەکران. حکوومەتی تورکیا ھەڵسا بە نیشتەجێکردنی ئاشووری و ئەلبانییەکانی کۆسۆڤۆ کە ئەمەش وایکرد نەخشەی دانیشتووانی کورد بگۆڕدرێت. ئەم پڕۆسەیە پەیوەندی کورد و حکوومەتی ئەنقەرەی بۆ ماوەیەکی درێژ سست کرد.
ئێران
لە ڕەھەندی مێژوویییەوە ناوچە کوردییەکان ھەموویان بەشێک بوونە لە ئیمپراتۆری سەفەوی/ئێرانی بەڵام دواتر بەشی ڕۆژاوای ئەو ناوچەیە لە شەڕی بەرامبەر دەوڵەتی عوسمانی لەدەست درا. لەدوای ھەڵوەشاندنەوەی دەوڵەتی عوسمانی، ئێران لە پەیمانی ڤێرسای داوای چەند ناوچەیەکی لە باکووری کوردستان بە ئامەدیشەوە ھەروەھا مووسڵی دەکرد کە بگەڕێتەوە سەر خاکی ئەوان بەڵام ئەو داواکارییە لەلایەن وڵاتە زلھێزەکانی ڕۆژاوا ڕەتکرایەوە. لەبڕی ئەوە، ناوچە کوردییەکان دابەشکران بەسەر وڵاتانی ئێران، عێراق، سووریا و تورکیا. لە ئەمڕۆدا، کوردەکانی ئێران زیاتر لە باکووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە لەگەڵ ناوچەی خۆراسان نیشتەجێن و ٧٪ بۆ ١٠٪ ئێران پێکدەھێنن. ژمارەی دانیشتووانی کوردەکان ٦٫٥ بۆ ٧٫٩ ملیۆن دادەنرێت، نزیکەی ١٠٫٦٪ (٢ ملیۆن کەس) بووە لە ساڵی ١٩٦٥ ھەروەھا ٨٪ (٨٠٠ ھەزار کەس) بووە لە ساڵی ١٨٥٠.
لەکۆتایی دەیەی ١٩١٠ و سەرەتای دەیەی ١٩٢٠، شۆڕشگێکی ھۆزگەرایی بە سەرکردایەتی سمکۆی شکاک کوردستانی ئێرانی گرتەوە. وێڕای ئەوەی توخمەکانی کوردایەتی لەناو بزووتنەوەکەی سمکۆدا ھەبوو، بەڵام مێژوونووسان لەسەر ئەوە کۆکن کە سمکۆ و بزووتنەوەکەی تەواو پشتیان بەھۆز و خێلەکان دەبەست. لەوکاتەدا نەک تەنیا ھێزەکانی حکوومەت و دانیشتووانە ناکوردەکان ھێرشیان دەکرایە سەر، بەڵکوو ھێرش و دزی دەکرایە سەر کوردەکانیش. شەڕکەرەکان ھیچ ھەست و بیرکردنەوەکەیان لەبارەی یەکێتیی کوردبوون و بەیەکەوە جەنگانی کوردەکانیان نەبوو. دوای ناکۆکییەکی زۆر لە نێوان تەھران و ئەنقەرە، شەڕ و پێکدادانی سەربازی لەناوچە سنوورییەکانی ھەردوو وڵات ڕوویدا. ھەردوو دەوڵەت، ھۆزە کوردەکانییان وەک ئامرازێکی سیاسیی بەکاردەھێنا: تورکیا یارمەتی سەربازی بەخشییە بزووتنەوە دژە ئێرانییەکان لەناویاندا یارمەتی بزووتنەوەکەی سمکۆیان دا لە ساڵانی ١٩١٨ بۆ ١٩٢٢، ھاوکات ئێرانیش ھەمان کاری کردەوە بەیارمەتیدانی شۆڕشی ئارارات لە ساڵی ١٩٣٠. لە دەرەنجامی سیستەمی زۆرداری حکوومەتی ئێرانی لە پڕۆسەی لەناوبردنی شوناسی خێلەکان و دەسەڵاتی خۆجێی لە ناوچەکە ئەوا بووە ھۆی دروست بوونی چەندین شۆڕش لە دەیەکانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠ لە ناوچەکانی کوردستان، ئازەربایجانی ئێران و لورستان. ئەم ڕێکارانەی حکوومەت بەدیاریکراوی وایکرد کە کورد چەند شۆڕشێکی خێلەکی ڕێکبخات. وێنۆک|وێنەی [[قازی محەممەد و کۆمەڵێک سەکردەی تری کۆماری مەھاباد لەوانە مەلا مستەفا بارزانی کە لە پێشەوە وەستاوە.]] لە ئەنجامەکانی گەشەسەندنی پان تورکیزم و پان عەرەبی کە وەک ھەڕەشەیەکیش دەبینرا لەسەر قەوارەی ئێران، ئەوا لە سەرەتاکانی دەیەی ١٩٢٠، بزاڤی پان ئێرانیزم دروست بوو. بەشێک لە گرووپ و میدیا ئێرانییەکان بە ئاشکرا پشتیوانییان لە کوردانی بەرھەڵستیکار دەکرد لەدژی تورکیا. خانەوادەی پەھلەوییەکان سیستمی ناسیۆنالیزمی ئێرانیان چەسپاند. کە تێیدا کوردیان وەک بەشێک لە نەتەوەی ئێران دەبینی. محەممەد ڕەزا پەھلەوی بەسەر کوردی ھەڵدەدا و بە ئێرانییەکی بنەڕەتی دایدەنان یانیش بە یەکێک لە ڕێزلێگیراوترین نەتەوەکانی ئێرانی دادەنا. لەلایەکی دیکەشەوە لەو سەردەمە بیرووباوەڕی مارکسیزم و کۆمۆنیزم لە ناوچەکە و ناو کوردستان لەژێر کاریگەری یەکێتیی سۆڤیەت گەشەی کردبوو، ئەمەش لەکاتی قەیرانی ئێرانی ١٩٤٦ قووڵ بوویەوە کاتێک کوردەکان لە حیزبی دێموکراتی کوردستان و کۆمۆنیستەکان ھەوڵیاندا بۆ دامەزراندنی حکوومەتێکی ئۆتۆنۆمی، لە ئەنجامدا کۆماری کوردستان بە ڕێبەرایەتی قازی محەممەد دامەزرا. ئەم دەسەڵاتە کوردییە بە حکوومەتێکی بووکەڵەی یەکێتیی سۆڤیەت دەبینرا. ھاوکات لەپاڵ کۆماری کوردستان ئەوا حکوومەتی خۆسەری ئازەربایجانیش دامەزرا، ئەویش بەھەمان شێوە بە بووکەڵەیەکی دیکەی سۆڤیەت دادەنرا. ئەو دەوڵەتە کوردییە تەنیا چەند شارێکی کەمی لە خۆ دەگرت، نەیانتوانی لەگەڵ شارەکانی دیکەی باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان یەکبگرن، بەھۆی ئەوەی نەیانتوانی ھۆز و خێلەکانی دەرەوەی مەھاباد ڕازی بکەن. لە ئەنجامی ھاتنە دەرەوەی سۆڤیەت لە ئێران لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٦، حکوومەتی ئێرانی توانی دەسەڵاتەکانی بێنێتەوە سەر مەھاباد بەبێ ھیچ ڕووبەڕووبوونەوەیەک بەھۆی خیانەت و ھەڵگەڕانەوەی ھۆز و خێلەکان لە پشتیوانی کۆماری مەھاباد.
بانو بەکر حاجی ڕەشید
ئەمانەش ببینە
ھێرشەکانی نەرویژ (٢٠١١)
بەستەری دەرەکی
چەندین وێنە لە مەڕاسمی ناشتنی بانو بەکر ڕەشید
١ی ئاب
۱ی ئاب ٢١۳ەم ڕۆژی ساڵە (٢١٤ لە ساڵی پڕدا). ١٥۲ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.
چۆمەڵوو
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
بێخوایی
سەرچاوەکان
پۆل:بێخوایی پۆل:زاراوە فەلسەفییەکان پۆل:بێدینی پۆل:فەلسەفەی ئایین پۆل:ڕەخنە لە ئایین
ھۆجۆ یۆشیتۆکی
ھۆجۆ یۆشیتۆکی (بە ژاپۆنی:北条 義時، لەدایکبووی ١١٦٣، ١ی تەمموزی ١٢٢٤) دووەم ڕاسپێردراوی زنجیرە شۆگنی کاماکورا بوو لەدوای ھۆجۆ تۆکیمەسا لەدوای دەستبەرداربوونی باوکی ھۆجۆ تۆکیمەسا ئەو بوو بە ڕاسپێدراو لە ١٢٠٥ تا مردنی لە ١٢٢٤.