cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جیھاندەر شا
مەرگ
لە شەڕی ئاگرا لە ١٠ی ژانویەی ١٧١٣ لەلایەن فەرروخسیار، کوڕەزای و کوڕی دووەمی عەزیم-ئوش-شان، بە پاڵپشتی شکستی هێنا برایانی سەید. هەڵهات بۆ دەلهی لەوێ گیرا و ڕادەستی ئیمپراتۆری نوێ کرا، کە لەگەڵ لال کونوار زیندانی کرد. بۆ ماوەی مانگێک لە زینداندا ژیاوە، تا ١١ی شوباتی ١٧١٣، کاتێک کەسانی پیشەیی خنکاندن ڕەوانەی کوشتنی کران. تەرمی جەهاندەر شا بە بەش بەش بە دەوری دەهلیدا نمایشکرا و بە سەرەوە بە دوو فیلەوە هەڵواسرابوو.
نامھێی شیللا
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
ئاوناسی
چەپ|270px|وێنۆک|ئاو ڕێژەی ٧٠% زەوی دادەپۆشێت ئاوناسی  یان ھایدرۆلۆجی زانستێکە کە لە بوون و پەیدا بوون و شێوە و دابەش بوونی ئاو ئەکۆڵێتەوە و بەشێوەیەکی کرداریش زانستی ھایدرۆلۆجیا چڵێکە ئەبسترێتەوە بە جوگرافیای فیزیکی کە جووڵەی ئاو لە بووندا شی ئەکاتەوە .کۆمەڵەی ئەنجومەنی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەخوارەوە ئەم پێناسەیان بۆ ھایدرۆلۆجی یان ئاوناسی بەکار ھێناوە.
دۆنکی کۆنگ (کایەی ڤیدیۆیی)
وێنۆک
مەحوی
ناوەڕۆک و ڕووخساری ھۆنراوەکانی
مەحوی وەکو شاعیرانی سەردەمی و پێشووتر لەخۆی کێشی عەرووزی عەرەبی بەکارھێناوە، ھەروەھا یەکێتی قافییە پاراستووە، بەواتایەک کە سەرانسەری ھۆنراوەکە لەسەر یەک قافیەیە. بەھۆی ئەوەی زمانی کوردی لەو سەردەمەدا ھێز و تینی ئێستای نەبووە، مەحوی وشەی فارسی و عەرەبی زۆر بەکارھێناوە، ھەروەھا وشەکاری و وردەکاری زۆری بەکارھێناوە و بەدوای وشە دەربڕینی گراندا گەڕاوە.
لەبارەی مەحووییەوە ووتراوە
مەحوی یەکێک لە دیارترین و ناسراوترین ھۆنراوەنووسانی کورد و کەم تا زۆر نووسەر و ڕەخنەگر و شاعیرانی کورد لە بارەیانەوە نووسیوە ھەروەھا زۆر لە شاعیران لە ھۆنراوەکانیاندا بە شانی مەحوویدا ھەڵیانداوە، لەوانە؛ سالمی ساحێبقڕان و مەلا موحەممەد خاکی و حاجی قادری کۆیی و مەلا کاکە حەمەی ناری و سەیید ئەحمەدی نەقییبی و فەوزی و عەلی کەمال باپیر ئاغا و حەمدی و زۆر لە شاعیر و نووسەر و ڕەخنەگرەکانی تر ستایشی مەحوی و شیعرە قوڵەکانیان کردووە.
سوارپەیکەر
سوارپەیکەری چەنگیزخان لە شوێنێک بە ناوی تسۆنجین بۆلدۆگ کە لە مەودای ٥٤ی کیلۆمیتریی ئولانباتەر لە مۆغۆلستان دروستکراوە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی (10 مارس 2010)
٣٢٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕەزگە، ورمێ
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
سیمۆن شڤارز-بارت
سیمۆن شڤارز-بارت نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بڕیارنامەی ٩٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا
ئەحمەدی خانی
ژیان
ناوی ئەحمەد کوڕی ئەلیاس کوڕی ڕۆستەم بووە. لە ساڵی ١٠٦١ی کۆچیی مانگی بەرامبەر بە ١٦٥٠ یان ١٦٥١ی زایینی لەدایکبووە. نازناوی شیعری لە ھۆزی خانیان وەرگرتووە، بەشێکی ئەم ھۆزە لە دەوروبەری ناوچەی بۆتان بوون، بەڵام بنەماڵەی شاعیر باریان کردووە بۆ شاری بایەزید. لە مەم و زینەوە ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت کە خانی لە جزیرە ژیاوە. خانی یەکێک بووە لە مەلا گەورەکانی سەردەمی خۆیی و شارەزاییەکی چاکی لە فەلسفە و زانستەکانی دیکەدا ھەبووە. خانی لە دێڕێک لە ھۆنراوەکانیدا باسی لە دایکبوونی خۆی دەکات و دەڵێت:
سێکانی
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ
ئەحمەدی خانی
ژیان
شاعیر لە مەڵبەندی لە دایکبوونی کە شاری بایەزیدە، لە ساڵی ١٧٠٧ (١١١٩ی کۆچیی) کۆچی دوایی کردووە و ھەر لەوێش لەقەدپاڵی چیای ئارارات (ئاگری) دا، نێژراوە.
پەڕشە
پەڕشە (Perrşe، بە فارسی: پرشه) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨٨ کەس لە ٣٦ بنەماڵەدا بووە.
شێلم
سه‌رچاوه‌
پۆل:براسیکا
سابانی بایکجی
سەرچاوە
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
خوان ڕۆمان ڕیکێڵمێ
زانیاری
{| class="wikitable" ! یانە !! وەرزی یاریکردن !! ژمارەی یاری !! ژمارەی گۆڵ
٧٩٢ (ژمارە)
٧٩٢ (حەوت سەد و نەوەد و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٩١ و ٧٩٣.
مۆزەخانە و گەلەری ھونەری بریستۆڵ
مۆزەخانە و گەلەری ھونەری بریستۆڵ مۆزەخانە و گەلەرییەکی گەورەی ھونەرییە لە شاری بریستۆڵ لە ئینگلتەرا. مۆزەخانەکە دەکەوێتە شاری کلیفتۆن و نزیکەی ٠٫٨ کیلۆمەتر لە ناوەندی شارەوە دوورە. وەک بەشێک لە کولتوری بریستۆڵ لەلایەن ئەنجومەنی شارۆچکەی بریستۆڵەوە بەڕێوەدەبرێت بەبێ ھیچ پارەیەکی چوونە ژوورەوە. خاوەنی پێگەی مۆزەخانەی دیاریکراوە، کە لەلایەن حکوومەتی نیشتمانییەوە پێدراوە بۆ پاراستنی مۆزەخانە ھەڵپەسێردراوەکان. ئەو کۆمەڵە دیاریکراوانە بریتین لە: جیۆلۆجی، ھونەری ڕۆژھەڵات، و مێژووی بریستۆڵ، لەنێویاندا ئینگلیزی دێلفت وێر. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٢ بوو بە یەکێک لە شازدە مۆزەخانەی ھاوبەشی سەرەکی ئەنجومەنی ھونەری ئینگلتەرا.
بیناکە لە تەلارسازی بارۆکی ئێدواردییە و لەلایەن میراتی ئینگلیزی وەک بینایەکی پلەی دووەم* دیاری کراوە.
بڕیارنامەی ٩٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٩٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
خێرایی
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان پۆل:چەندێتی
٧٩٦ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٠ی ئازار
١٠ی ئازار ٦٩یەم ڕۆژی ساڵە (٧٠ لە ساڵی پڕدا). ٢٩٦ ڕۆژ دوورە لە کۆتایی ساڵەوە.
پێوانەیی (فیزیک)
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
ئاودی ئەی٨
سەرچاوەکان
پۆل:ئاودی پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان
مێژووی ئیسلام
دەرکەوتنی ئیسلام
دورگەی عەرەب پێش دەرکەوتنی ئیسلام چەند تیرە و هۆزی دەشتەکی بوون، خۆشەویستی هۆز و هاوپەیمانەیەکانی ڕێکخەری سەرەکی گۆمەڵگای عەرەبی بوون، زۆربەی دانیشتووانی مەککە هاوبەشدانەر بوون هەروەها ئاینیی جوولەکە لە مەدینە و مەسیحیەت لە نەجران و نەجد بەربڵاو بوو. مەککە ناوەندێکی ئایینی بوو عەرەبەکان لەهەموو لایەکەوە بۆ حەجکردن دەهاتن بۆ مزگەوتی حەرام کە پێغەمبەر ئیبراهیم دوبارە دروستیکردبۆەوە. لەم باردۆخەدا وەحی دابەزی بۆ پێغەمبەر محەممەد و بانگەوازی ئاشکراکرد، گرینگترین گاریگەری دەرکەوتنی ئیسلام دروستکردنی دەوڵەتێک بوو لە مەدینە کە بە ئایینی ئیسلام هەمووان بەڕێوەدەبران، و مۆرکردنی چەند ڕێککەوتننامەیەک لەگەڵ جولەکەکانی مەدینە، دواتر موسڵمانان توانیان بەسەر بێباوەڕاندا سەربکەون و مەککە ئازادبکەن و بتەکانی ناو کەعبە بشکێنن و یەکتاپەرستی ڕابگەیەنن. ئەو یەکتاپەرستییەی ئیسلام هێنابووی تەنیا لایەنی ڕوحی نەبوو بەڵکوو لایەنی کۆمەڵایەتی و سیاسیشی لەخۆگرتبوو، دورگەی عەرەبی هەموویان چونە ناو یەک ئایینەوە، و یەک دەسەڵات و یەک ڕوگە و یەک خوایان هەبوو، لەهەمان کاتدا دەمارگیری خێڵەکی و پارەپەرستی لاوازبوبوو.
جەنگی هەڵگەڕاوەکان
جەنگی هەڵگەڕاوەکان (١١ی کۆچی-١٣ی کۆچی/٦٣٢ی زاینی-٦٣٤ی زاینی) ئەو جەنگانەن لەدوای مردنی پێغەمبەر ڕویدا لەگەڵ ئەوانەی لەئیسلام هەڵگەڕابونەوە، کە هەڵگەڕاوەکان بەشێکی گەورەی خەڵکی دورگەی عەرەبیان پێکدەهێنا، ئەوانەی لەگەڵ ئەبووبەکر مابونەوە تەنیا کەسانی مەدینە و مەککە و تائیف بوون.
ھەڵۆ، بانە
ھەڵۆ (Hello، بە فارسی: هلو) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٧ کەس لە ٢٣ بنەماڵەدا بووە.
ھەرەمی دیکو
وێنۆک|هەرەمی D.I.K.W لە بنەوە بۆ سەر: [[دراوە، زانیاری، زانین، دانایی]] هەرەمی DIKW، پلەکانی DIKW، "هەرەمی ژیری"، "پلەکانی زانین"، "پلەکانی زانیاری"، یان "هەرەمی زانین"، کورتکراوەی DIKW لە چوار وشەکەی ناو وێنەکەوە هاتوە (دراوە، زانیاری، زانین، دانایی)، بریتیە لە قاڵبدانی پێکهاتەیەک بۆ دراوە، زانیاری، زانین و دانایی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەڕێوەبەرایەتیی زانین پۆل:سیستمەکانی زانیاری
٣٣٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
عوسمان ھەورامی
عوسمان کێمنەیی، یان عوسمان گەچێنەیی، یان عوسمان ھەورامی لەدایکبووی ١٩٣٦ لە پاوە. گۆرانیبێژی کوردە کەبەشێوەزاری ھەورامی گۆرانی دەڵێت. عوسمان ھەورامی ھەر لەمنداڵییەوە حەزی بەگۆرانیوتن ھەبووە بەڵام لەساڵی ١٩٦٤ ناسرا دوای بڵاوکردنەوەی یەکەم گۆرانی خۆی لەڕادیۆی کرماشان. مەریوان نمایش و کۆنسێرتی ھەبووە لە سنە، سەقز، کەرکووک و ھەڵەبجە. دەگوترێت ١٧٠٠ گۆرانی و تۆماری ھەیە بەڵام بەشێکیان نەماون. عوسمان ھەورامی بەیەکێک لە گۆرانیبێژە کاریگەرەکانی سەر جۆری سیاچەمانە دادەنرێت. عوسمان لەساڵانی ھەشتاکانەوە واز لەگۆرانیوتن ھێناوە و لەئێستادا لە مەریوان نیشتەجێیە.
گۆڤار ئەنوەر
مردن
زۆریی کێش بووبووە کێشەیەکی سەرەکی بۆ تەندروستیی گۆڤار و بەو ھۆیەوە تووشی چەند نەخۆشییەک بوو، ھەر ئەمەش بووە ھۆی تێکچوونی دۆخی تەندروستیی. پێشتر گۆڤار لەبارەی نەخۆشییەکانییەوە بە ڕووداوی ڕاگەیاندبوو کە «تووشی چەند نەخۆشییەک بووم، لەوانە دڵ، کۆبوونەوەی ئاو لەناو سکم، بوورانەوە و ئاوسانی جەستە.» سەرەنجام شەوی شەممە، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٢ لە نەخۆشخانەی فریاکەوتنی ڕۆژاوای شاری ھەولێر کۆچی دواییی کرد. شەوی یەکشەممە ٢١ی ئابی ٢٠٢٢، لە گۆڕستانی کەسنەزان لە ھەولێر، بە ئامادەبوونی بەڕێوەبەری گشتیی ڕۆشنبیریی و ھونەری ھەولێر و ژمارەیەک لە بەرپرسانی حکوومی و ھونەرمەندان و ھاوڕێیان و کەسوکاری، تەرمەکەی بە خاک سپێردرا.
ژان ماری گوستاڤ لۆکلێزیۆ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:نووسەران بە زمانی فەڕەنسی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:دوور لە وڵاتانی فەڕەنسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
مزگەوتی قەڵای ھەولێر
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان پۆل:شوێنەکانی ھەولێر
٣٣٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سەردەمی پێغەمبەرایەتی
بابەتە پەیوەندیدارەکان
محەممەد
ئیمپراتۆر یۆنگڵ
ژیان
ھەرکە کوڕەکانی ئازاد بوون، ژوو دی دەستی کرد بە شەڕکردن لەگەڵ ئیمپراتۆری جیانوێن. سەرەتا بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە دەیەوێت ئەو کەسانە لەناو ببات کە ئامۆژگاری خراپی ئیمپراتۆر دەکەن بۆ لەناوبردنی خێزانەکەی خۆی، بەڵام دوای ئەوەی ینگشن (نانجینگ)ی پایتەختی کۆنترۆڵ کرد ھەموو نووسراوەکانی حکوومەتی نووسییەوە بۆ ئەوەی وا نیشان بدات کە ئیمپراتۆر جیانوێن ھەرگیز ئیمپراتۆر نەبووە و چوار ساڵی حکومڕانی ئەو وەک چوار ساڵی کۆتایی ئیمپراتۆر ھۆنگوو دانرا. ژوو دی لە سەری ساڵی چینیدا دەسەڵاتی گرتە دەست وەک ئیمپراتۆر یۆنگڵ.
سێودینەوا
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
کەلام
1ـ گفتوگۆ لەنێوان مەسیحی و موسوڵمانان/
ـ لەسەردەمی ئومەویەکان، یەحیای دیمەشقی کتێبێکی نوسی بەناوی(الانتصار للنصرانیە) لەسەر شێوازی گفتوگۆی نێوان مەسیحیەک و موسوڵمانێك، وە لەو کتێبەدا مەسیحیەکان فێردەکات چۆن پرسیاری بیروباوەڕی سەخت لە موسوڵمانان بکەن و بیانخەنە گومانەوە لە ئاینەکەیان.
فەلسەفەی سەدەکانی ناوەڕاست
سەرچاوەکان
پۆل:فەلسەفەی سەدەکانی ناوەڕاست
گۆیژ
گۆیژ، گێوژ یان بلچ بەری دارگۆیژە. دارگۆیژ دارێکی خۆڕسکە لە تیرەی گوڵ سوورەکان و بە پاییزاندا بەرەکەی پێ دەگا. لە کوردستاندا دوو جۆری گۆیژە سوورە (بلچە سوور) و گۆیژە زەردە (بلچە زەرد) بوونیان ھەیە. دارگۆیژ دارێکی دڕکنە و گوڵەکانی چەرموون و لق و پۆشی دڕکنە. بەرێک دەگرێ تۆزێک لە نۆک گەورەتر و پاییز درەنگان پێ دەگا و بە ڕەنگی زەرد و سوور و ڕەشیش ھەیە. لە نێو بەرەکەشیدا چەند دانە ناوکی ڕەق ھەیە. لە وەرزی پاییزاندا بلچ یەکێک لە بەرخۆشەکانە کە خەڵکی حەزی لێ دەکەن و منداڵن دەڕۆن دیھێنەوە.
تێنسی ئازادی ئوسترالیا
مێژوو
یارییەکانی تێنسی ئازادی ئوسترالیا لە ساڵی ١٩٠٥ دامەزراون و زیاتر لە سەت ساڵ تەمەنیەتی. ئەو یارییانە تاکوو پێش درووستبوونی کۆمەڵە یارییەکانی تێنسی ناسراو بە ئۆپن، بە نێوی قاڕەمانی ئوسترالیا دەناسرا. لە ساڵی ١٩٦٨ ئەم یارییانە بە نێوی ئۆپنی ئوسترالیا درێژەیان پێدرا، تا ساڵی ٢٠٠٧ بە گشتی ٩٥ خوولی ئەم یارییانە بەڕێوەچوون. هەندێک ساڵ بەهۆی شەڕە جیهانییەکان ئەم یارییانە ئەنجام نەدراون.
یامبۆ ئۆلۆگم
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم
مەلا فەندی
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوونناسانی کورد پۆل:کورد پۆل:زانا کوردەکان پۆل:عێراق لە ١٩٤١ پۆل:مردووانی ١٩٤٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٣ پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ١٩یەم پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی عوسمانی پۆل:خەڵکی ھەولێر پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
٣٤٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٣٤٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژیریی زمانەوانانە
زمانی قسەپێکراو
تێگەیشتنی ئاخافتن رێکارێکی زۆر ئالۆز و نادیاری ھەیە کە ھەتاوەکو ئێستا بە تەواوەتی ڕوون نەبۆتەوە.
زمانی نووسراو
بەرھەمھێنانی زمانی نووسراو پەیوەندییەکی تۆکمەی ھەیە لەگەڵ بەرھەمھێنانی ئاخافتن دا. نووسین جیاوازە بە دوو ڕێگای سەرەکی. یەکەم: لە جیاتی پەیوەست کردنی بیرەکان بە دەنگەکانەوە، مێشک دەبێت بیرەکان پەیوەست کات بە نیشانە و پیتەکانەوە. دووەم: مێشک دەبێت فەرمان بە چەند ماسولکەیەکی جیاواز بکات لە کاتی نووسین وەک لە ماسولکەکانی کاتی ئاخافتن.
کورد
وێنۆک|ئەم شوێنانەی کە کوردی لێدەژین کورد نەتەوەیەکی گەورەی نیشتەجێی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستن کە ژینگە سەرەکییەکەیان بە کوردستان دەناسرێت کە بە سەر وڵاتانی ئێران و ئێراق و تورکیا و سووریا بەشکراوە و لە شاخەکانی ئاناتۆلی ھەتا زنجیرە چیای زاگرۆس درێژ دەبێتەوە. کوردەکان لە شوێنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش بڵاوبوونەتەوە. ئامارێکی فەرمی لەسەر ژمارەی کوردەکان نییە بەڵام بە ٥۰ ھەتا ۷۰ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت. زمانی کوردەکان لقێکە لە زمانە ھیندوئەورووپاییەکان. زۆربەی کوردەکان موسڵمانی سوننەن و ئەوەی دەمێنێتەوە موسڵمانی شیعە و یارسان و عەلەوی و ئێزیدی و شەبەک و مەسیحی و جووە.
مێژوو
چاخی بەردین وا دابەش دەکەن: (بەردی ناوەڕاست: لەم دەورانەدا مرۆڤی «نیاندەرتال» بەدی ھات کە لە ئەشکەوتەکاندا دەژیان. پاشماوەی ئەم مرۆڤ و شارستانییەتە لە چیاکانی کوردستان لە «شانەدەر» دۆزراوەتەوە کە دەکەوێتە باشووری چیای «برادۆست»ەوە کە زاڵە بەسەر ڕووباری «زابی گەورە» و زۆر لە شاری «ڕەواندز»ەوە دوور نییە. ئەو  چوار قات بوو. لە قاتی چوارەمدا ئاگردان و خۆڵەمێشی تێکەڵ بە ئێسقان دۆزراوەتەوە کە نیشاندەری ئەوەیە کە مرۆڤ ئاگری ناسیوە. ھەروەھا تەور و ڕنە و ئامێری کونکردن لە جنسی بەرد و ئێسقانی مرۆڤی نیاندەرتال دۆزراوەتەوە. ئەم قاتە دەگەڕێتەوە بۆ حەفتا ھەزار ساڵ پێش لە ئێستە. لە قاتی سێھەمدا بەردی چەخماخ دەبینرێ کە دەگەڕێتەوە بۆ چاخی بەردی نوێ. مێژینەی ئەم قاتە ھی نزیکەی ٣٫٠٠٠ ساڵ پێشە و بە «پیشەسازیی برادۆست» بەناوبانگە. لە قاتی دووەمدا ھەندێ ئامێری چاخی بەردی ناوەڕاست وەک چەقۆ، ڕنە، گورزی بەردی دەبینرێ. ھەڵبەت نموونەی ئەم ئاسەوارانە لە ھەندێ شوێنی تر وەک نزیکەی سلێمانی و چەمچەماڵ و ڕەواندز و بێستوون و باکووری کوردستانیش دۆزراوەتەوە. لە قاتی یەکەمدا پاشماوەی وا دۆزراوەتەوە کە نیشان دەدا مرۆڤ ئامێری نوێتر و جۆربەجۆرتری لە بەرد ساز کردووە.
فریدریش ھایێک
خەڵاتی نۆبڵ
لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ ڕاگەیەندرا کە هایک خەڵاتی یادەوەری نۆبڵی ئابووری پێدەبەخشرێت لەگەڵ ئابووریناسێکی سویدی بەناوی گونار میرداڵ، هۆکارەکانی هەڵبژاردنیش لە بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ئاماژەیان پێکراوە. هایک سەری سوڕمابوو کە خەڵاتەکە پێدرا، و باوەڕی وابوو کە خەڵاتەکەی لەگەڵ میردال پێدراوە بۆ ئەوەی هاوسەنگی خەڵاتەکە لەگەڵ کەسێک لە دیوی بەرامبەری بواری سیاسیدا هاوسەنگ بکرێت. خەڵاتی نۆبڵی ئابووری سڤێریجس-ریکسبانک لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزرا و هایک یەکەم ئابوریناسێکی غەیرە کینیزی بوو کە خەڵاتی نۆبڵی بەدەستهێنابێت.
لە کاتی ڕێوڕەسمی نۆبڵ لە کانوونی دووەمی ١٩٧٤، هایک چاوی بە ئەلێکساندەر سۆلژنیتسینی ناڕازی ڕووسی کەوت. دواتر هایک وەرگێڕانێکی ڕووسی لە کتێبی ڕێگای کۆیلایەتی بۆ نارد. ئەو لە وتاری خەڵاتەکەیدا بە ترسەوە باسی لەو مەترسییە کرد کە دەسەڵاتی خەڵاتەکە دەیدات بە ئابووریناسێک، بەڵام خەڵاتەکە هۆشیارییەکی زۆر زیاتری گشتیی بۆ بیرۆکە مشتومڕاوییەکانی ئەوکاتەی هایک دابین کرد و لەلایەن ژیاننامەنووسەکەیەوە بە "ڕووداوێکی بووژانەوە لە ژیانیدا" وەسف کرا.
برایانی سەید
بەھادور شای یەکەم لە ساڵی ١٧١٢ کۆچی دوایی کرد، و جێنشینەکەی جەھەندەر شا بە فەرمانی برایانی سەید تیرۆرکرا. لە ساڵی ١٧١٣دا، کوڕەزای جەھاندەر فەرروخسیار (مر. ١٧١٣-١٧١٩) بوو بە ئیمپراتۆر لەگەڵ برایان. یارمەتیدان. سەردەمی حوکمڕانی ئەو بووە ھۆی سەرھەڵدانی براکان، کە دەسەڵاتی دەوڵەتیان قۆرخ کرد و ئیمپراتۆریان بچووک کردەوە بۆ فیگەرێک. براکان پیلانیان داڕشتن بۆ ئەوەی نیزامولمولک بنێرن بۆ دێکان دوور لە دادگای موغەکان بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی. لە ساڵی ١٧١٩ برایان فەروخسیاریان کوێر کرد و لە پۆستەکەی لابرد و کوشتیان. پاشان ڕێککەوتنیان کرد بۆ ئەوەی ئامۆزای یەکەمی، ڕافی أداراجات، ببێتە فەرمانڕەوای داھاتوو لە شوباتی ساڵی ١٧١٩. کاتێک ڕافی ئود دارەجات لە مانگی حوزەیراندا بە نەخۆشی سییەکانی کۆچی دوایی کرد، برا گەورەکەییان کردە، ڕافی أدداولا (شا جەھانی دووەم)، فەرمانڕەوا. دوای ئەوەی ڕافی عدداولا بە نەخۆشی سییەکان لە ئەیلوولی ١٧١٩دا کۆچی دوایی کرد، محەمەد شا (محمد شا]] (مر. ١٧١٩-١٧٤٨) لە تەمەنی حەڤدە ساڵیدا لەگەڵ برایانی سەید وەک ڕێجێنتی خۆی تا ساڵی ١٧٢٠ لەسەر تەختی پاشایەتی دانیشت.
ھێلێن کێلەر
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠ پۆل:مردووانی ١٩٦٨ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی پۆل:کەسانی ھەڵگری کەمئەندامی پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:ژنە نووسەرەکانی یادەوەری پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
موجاھیدانی کوردستان
موجاھیدانی کوردستان ئیسلامییە کوردەکان بوون کە لە ماوەی ھەشتاکانی سەدەی سەدەی ڕابردوو تا ٢٠٠٠ لە دژی دەوڵەتی عێراق و دەسەڵاتی سەدام حوسێن شەڕیان کرد.
فارۆخسیر
چاوپێکەوتن
فەروخسیار سەید عەبدوڵڵا خانی وەک وەزیری سەرەکی دەستنیشان کرد و محەمەد باقر موتەمید خانی خستە بەرپرسی گەنجین. نازناوی بەخشی سەرەتا بەخشرایە حوسێن عەلی خان (بە نازناوی ئومداتولمولک و ئەمیرولومەرە و بەھادور فیروز جونگ) و پاشان بە... چین قلیچ خان و ئەفراساب خان بەھادور.
پریانکا چۆپرا
پریانکا چۆپرا (؛ لەدایکبووی ١٨ی تەممووزی ١٩٨٢ لە جەمشێدپور، ھیندستان) خانمەکتەر، گۆرانیبێژ، بەرھەمھێنەری فیلم و نمایشکارێکی جلووبەرگی ھیندییە. لە ساڵی ٢٠٠٠، بە شاجوانی جیھان ھەڵبژێردرا. پریانکا براوەی چەندین خەڵات بووە لەنێویشاندا جارێک خەڵاتی فیلمی نیشتیمانی، و پێنج جاریش خەڵاتی فیلمفەیر ھەن. لە ساڵی ٢٠١٦، لەلایەن حکوومەتی ھیندستان خەڵاتی پادما شری پێدرا. ساڵی ٢٠١٧، گۆڤاری تایم ناوی پریانکای لە ١٠٠ کاریگەرترین کەس لە جیھان دا ھێنا، و لە ساڵی ٢٠١٨، لە گۆڤاری فۆربیس وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین ژنی جیھان ناوی ھێندرا.
دەستپێکی دەرکەوتن (٢٠٠٢–٢٠٠٤)
لەکۆتایییەکانی ٢٠٠٤دا، لە فیلمێکی دەرھێنەران عەباس-مەستان لەپاڵ ئاکشەی و کارینا کاپوور ڕۆڵی سەرەکیی گێڕا، کە فیلمەکە بەناوی ئیتراز، و لە جۆری ھەستبزوێن بوو. ئەمە یەکەم جار بوو کە پریانکا لە فیلمێکدا ڕۆڵی نەرێنی بگێڕێت، لە فیلمەکە بە کەسایەتیی سۆنیا ڕۆی، دەرکەوت. فیلمەکە ھەم لەلایەن ڕەخنەگران وە ھەمیش لەلایەنی بازرگانییەوە سەرکەوتوو بوو. نووسەر ڕینی بەچچاریا، بە گەڕانەوەی ورووژێنەری ڕۆڵی مێینە بۆ سەر شاشەکانی سینەما وەسفی پریانکای کرد. دە ھیندووستان تایمز پێی وابوو کە فیلمەکە لە ژیانی ھونەریی پریانکا چۆپرا دا دەبێتە گەورەترین وەرچەرخان. نووسەرێک لە تۆڕی بی–بی–سی، پەسەندی ڕۆڵەکەی پریانکا چۆپرای کرد کە لەھەر دیمەنێک جادووی خۆی پیشانداوە. پریانکا بەھۆی فیلمەکەوە لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر خەڵاتی باشترین ئەکتەری بۆ ڕۆڵی نەرێنی بەدەستھێنا، و لەدوای کاجۆل بووە کۆتا خانمەکتەر کە ئەم خەڵاتە بەدەستبھێنێت، چونکە لەدوای ٢٠٠٨ ئەم خەڵاتە نەما، جگە لەمەش پریانکا بۆ خەڵاتی باشترین خانمەکتەری پاڵپشتی فیلم فەیر و خەڵاتی گیلد پرۆدیوسەرس پاڵێوراو کرا.
کاکردن لە میوزیک
یەکەم تاک گۆرانی پریانکا بەناوی لە شارەکەی من "In My City" بوو کە لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢، لە ئێن ئێف ئێل نێتوۆرک پەخشکرا، دوای ١٢ کاتژمێریش لەھیندستان پەخشکرا. بەقسەی یەکێک لەنووسەرانی گۆرانییەکە، ئەوا ئەم گۆرانییە سرووش (ئیلھام) لە قۆناغی منداڵی پریانکا وەرگرتووە کە تاچەند ناجێگیربووە. گۆرانییەکە پێشوازی جۆراوجۆری لێکرا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، لەھیندستان فرۆشییەکی باشی ھەبوو کە توانی ١٣٠ ھەزار دانەی لێبفرۆشرێت لە حەفتەی یەکەمیدا و لەتۆڕە ھیندییەکان ڕیزبەندی سەرەوە بگرێت. بەپێچەوانەوە لە ئەمریکا، پێشوازییەکەی لەمجۆرەی لێنەکرا لە حەفتەی یەکەمیدا ٥٠٠٠ داونلۆدی ھەبوو لەڕێگای ئاپەکان. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢، تاک گۆرانییەکە خەڵاتی باشترین دەستپێکی نێودەوڵەتی لە خەڵاتەکانی ھەڵبژێردراوی خەڵک لەھیندستان بەدەستھێنا. لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٢، پریانکا بووە پاڵێوراوی سێ خەڵات لە خەلاتەکانی میوزیکی جیھانی بۆ گۆرانی لەشارەکەی من بۆ خەڵاتەکانی باشترین ھونەرمەندی کچ، باشترین گۆرانی وە باشترین ڤیدیۆ. ھەروەھا پریانکا خەڵاتی ترایلبلازەری بردەوە کە لەلایەن میدیای باشووری ئاسیا پێی درا بەوەی ناوبراو بووە یەکەم ئەکتەری بۆلیوود کە ڕێککەوتننامەی گرنگ لەگەڵ کۆمپانیاکانی ئەمریکا واژووبکات. دواتر چۆپرا لە گۆرانی "Erase" دەرکەوت.
لە تەممووزی ٢٠١٣، پریانکا دووەم تاک گۆرانی بەدەنگی خۆی لەژێر ناوی 'Exotic' بڵاوکردەوە کە لەگەڵ ڕاپەری بەناوبانگ پیتبول دەرکەوت لەکلیپی گۆرانییەکە، گۆرانییەکە لەچەند ڕیزبەندێکی تۆڕە میوزیکییەکانی جیھان و ئەمریکا بینرا. دواتر، لە نیسانی ٢٠١٤، پریانکا سێیەم تاک گۆرانی خۆی لە ژێر ناوی ناتوانم وات لێبکەم خۆشمتبوێ "I Can't Make You Love Me" بڵاوکردەوە. دوای ماوەیەکی کورت ڤیدیۆی گۆرانییەکەش بڵاوکرایەوە. گۆرانییەکە لەڕیزبەندی ٢٨ەمی تۆڕی بیلبۆرد ھات. یەکەم گۆرانی پریانکا چۆپرا لە بۆلیوود دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠١٤، لە فیلمی ماری کۆم بەناوی "Chaoro" بوو. دواتریش لە ساڵی ٢٠١٥، تایتڵ سۆنگی فیلمی دل دەرکەنێ دوی بەدوێت لەگەڵ فەرحان ئەختەر گووت. لە ساڵی ٢٠١٦، فیلمێکی ماراتی بەرھەمھێنا، پریانکا لەفیلمەکە گۆرانییەکی بەناوی بابا وت، یەکەمجاربوو گۆرانی بەزمانی ماراتی بڵێت.
پێشکەشکاری تەلەفزیۆنی و نمایشی ستەیج
پریانکا چۆپرا بەشداربووە لەچەندین کۆنسێرتی گەشتیاری جیھانی. لە ساڵی ٢٠٠٥ لە کۆنسێرتی (Temptations) لەگەڵ ئەکتەرانی دیکەی بۆلیوود لەوانەی شاروخ خان، سەیف عەلی خان، ڕانی موکەرجی، پریتی زینتا و ئەرجون ڕەمپاڵ دەرکەوت. لە ساڵی ٢٠١٢، لە کۆنسێرتی شاری دوربان بەشداربوو لەگەڵ شاروخ خان و شاھید کاپوور، بەمەبەستی ئاھەنگێڕانی یادی ١٥٠ ساڵەی ھاوڕێیەتی ھیندستان و ئەفریقای باشوور. لە ساڵی ٢٠١٢، لەگەڵ ئەمیتاب باچان، سەلمان خان، کارینا کاپوور و کەیتی پێری نمایشێکیان سازکرد بەبۆنەی دەستپێکردنی پێنجەمین خوولی کریکێتی ھیندستان. لەھەمان ساڵدا لە دوبەی لەکۆنسێرتی بۆلیوود لەگەڵ سەلمان خان و سۆفی چۆدری نمایشیان پێشکەشکرد.
خەڵاتەکان
پریانکا چۆپرا خەڵاتی نیشتمانی لەپۆلینی باشترین خانمەئەکتەری بردەوە لە ساڵی ٢٠٠٨ بەھۆی ڕۆڵگێڕانی لەفیلمی فاشیۆن، جگە لەمانەش دووجار براوەی خەڵاتی ھەڵبژێردراوی خەڵکبووە لەپۆلینی باشترین خانمەئەکتەری زنجیرەی تەلەفزیۆنی وە ھەروەھا باشترینن خانمەئەکتەری دراماتیکی تەلەفزیۆنی بۆ زنجیرەی کوانتیکۆ، چۆپرا یەکەم خانمەئەکتەری باشووری ئاسیایە ئەو خەڵاتە بباتەوە. لە ساڵی ٢٠١٦، لەلایەن حکوومەتی ھیندستان بەھۆی چالاکییەکانی لە بواری ھونەر ئەوا خەڵاتی پادما شری پێدرا کە چوارەمین گەورە خەڵاتە بدرێتە ھاوڵاتییانی سڤیل لە ھیندستان.
مۆئەمێد کایرێدین
مۆئەمێد کایرێدین نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی مەغریبی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:مردووانی ١٩٩٥ پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم
کێڤن ھارت
کارە کۆمێدییەکانی هارت بەوە گەیشت کە بتوانێ یەکەم ئەلبوومی تایبەت بە خۆی بڵاوبکاتەوە بەناوی (I'm a Grown Little Man) لە ساڵی ٢٠٠٨. هاڕت لە ٢٠١٣ لە فیلمی (Grudge Match)یشدا دەرکەوت لە پاڵ ئەکتەران ڕۆبێرت دی نیرۆ و سلڤستەر ستالۆن. بەرهەمێکی تری هارت لە ساڵی ٢٠١٥ بریتی بوو لە فیلمی (Get Hard) کە لە پاڵ ئەکتەر ویل فێرێل دا بوو، جگە لەمانەش لەپاڵ ئەکتەری بەناوبانگ ئایس کیوب بەشداری کرد لە بەشی یەکەمی (Ride Along) و بەشداری لە بەشەی دووەمی فیلمەکەش دەکات کە وابڕیارە لەساڵی ٢٠١٦ دەرچێت.
ڕەفیع دەراج
مردن
پێش مردنی، ڕافیع درەجات داوای کرد برا گەورەکەی بخرێتە سەر تەخت. بەم پێیە لە ٦ی حوزەیرانی ساڵی ١٧١٩ دوای ٣ مانگ و شەش ڕۆژ حوکمڕانی لە تەختی پاشایەتی لابرا. دوای دوو ڕۆژ براکەی، ڕافی الدولح، لەسەر تەختی پاشایەتی دانرا. ڕافی ئود دەراجات بەھۆی نەخۆشی سیل کۆچی دوایی کرد یان لە ئاگرا کوژرا، ٦ی حوزەیرانی ١٧١٩. پاشماوەکانی لە نزیک مەزاری پیرۆزی سۆفی خواجە قوتبەدین بەختیار کاکی لە مێھراولی لە دەلھی بە خاک سپێردرا.
ھێزە چەکدارەکانی عێراق
ھێزە چەکدارەکانی عێراق گشت ھێزە چەکدارەکانی عێراق دەگرێتەوە. کە لە ساڵی ١٩٢١ەوە داڕێژراوە. کە بەرزترین سەرکردەی باڵای ھێزەکان، سەرۆک کۆماری عێراق عەبدولەتیف ڕەشـیدە، و سەرکردەی ھێزەکانی عێراق، سەرۆک وەزیران محەممەد شیاع سوودانییە. و وەزیری بەرگری عێراق (خالد العبیدی)یە.
ئان-ماری سیمۆن
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
٣٤٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
میشێل ڕۆدریگیز
فیلمەکان
وەهەروەها میشێل بەشداری لەچەند فیلمێکی تر کردووە، کەتێیاندا سەرکەووتو بووە، وەک:
نجنێ خواروو
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
تسورو ئاوۆکی
تسورو ئائۆکی (؛ ئائۆکی تسورو؛ ٩ی ئەیلوولی ١٨٩٢–١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١) لە سەردەمی خۆیدا ئەکتەرێکی بەناوبانگی سەر ستەیج و ئەکتەری سەر شاشە بوو کە بەشداری ژمارەیەکی زۆری لە فیلمی بێدەنگ کردووە لە کاتی ١٩١٠ەکان تا ١٩٢٠ەکان ئائۆکی لەوانەیە یەکەم ئەکتەری ئاسیا بووبێت کە زۆرترین بەرھەمی فرۆشتنی ھەبووبێت لە وێنە جوڵاوەکانی ئەمریکا
٣٥٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
چانگ جو-ری
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خەڵکی گۆگۆریۆ پۆل:سەرکردەکانی حکومەت لە سەدەی سێیەمی زاینی
شاجەھانی دووەم
حوکمڕانی
شاجھانی دووەم لە ٦ی حوزەیرانی ساڵی ١٧١٩ دوای مردنی برا بچووکەکەی رافی أدراجات بەھۆی سیل، لەسەر تەختی پاشایەتی دانا. تاج دانانی لە دیوانی-خاسی قەڵای سوور بوو. ئەو نازناوی شاجەھانی دووەمی وەرگرتووە. ھەروەک برا بچووکەکەی، شاجەھانی دووەم لەلایەن پاشا ساز براکانی سەید ھەڵبژێردرا و لە پراکتیکدا ھیچ دەسەڵاتێکی نەبوو. ناوی لە خوتبە بۆ یەکەمجار لە ١٣ی حوزەیران خوێندرایەوە. یەکەم دەرکەوتنی لە دیوانی عام لە ١١ی حوزەیران بوو. بەبێ ئامادەبوونی یەکێک لە براکانی سەید، ڕێگەی پێنەدەدرا چاوی بە ھیچ ئاغایەک بکەوێت یان بەشداری لە ''جوممەدا بکات.
٣٥٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٩٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٤ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
تیپی مۆسیقای بابان
بەرھەمەکان
بەشێک لە بەرھەمەکانی تیپەکە:
دایسو
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٢١ پۆل:فەرمانڕەواکانی بویۆ پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەمی پ.ز لە ئاسیا
کەرەم گەردنزەری
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی باکووری پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
پیازە
سەرچاوە
ماڵپەڕی زیست بوم پۆل:لوتکەکانی مەریوان پۆل:لوتکەکانی زاگرۆس
خوراسپ
جوگرافیا
خوراسپ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
محەممەدی مەلا کەریم
محەممەدی مەلا کەریم یان حەمەی مەلا کەریم (١٤ی ئابی ١٩٣١ بیارە، ھەڵەبجە — ١٢ی ئازاری ٢٠١٧، سلێمانی) نووسەر، توێژەر، و وەرگێڕێکی کورد بوو. کوڕی زانای کورد مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیسە. حەمەی مەلا کەریم ھەندێک دیوانی شیعری کوردی وەکوو دیوانی مەحوی، گۆران و بێخودی لێکداوەتەوە. ئەو یەکێک بوو لە ئەندامانی ئەکادیمیای کوردی. ھەژار لە کتێبی چێشتی مجێور حەمەی مەلا کەریم وەکوو کەسێکی شارەزا لە زمانی کوردیدا ناو دەبا.
ژیاننامە
حەمەی مەلا کەریم لە چەند ساڵی کۆتاییی تەمەنی بەھۆی نەخۆشییەوە کەوتبووە سەرجێگا. لە بەرەبەیانی ١٢ی ئازاری ٢٠١٧، بەھۆی نەخۆشییەوە لە سلێمانی کۆچی دوایی کرد، لە گردی مامەیارە تەرمەکەی نێژرا.
باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان
باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان ناوچەیەکی جوگرافیایی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانە کە لە باکووردا لەگەڵ وڵاتی کەنەدا، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ ئۆقیانووسی ئەتڵانتیک، لە باشووردا لەگەڵ ناوچەی باشوور و لە رۆژاوادا لەگەڵ ناوچەی ناوەڕاستی ڕۆژاوا ھاوسنوورە. ئەگەرچی ناوچەی باکووری ڕۆژھەڵات ناسنامەیەکی کولتووری یەکدەستی ناتەواوی ھەیە، بەڵام ئەم ناوچەیە خاوەنی زۆرترین پەرەسەندنی ئابووری، پڕ حەشیمەت و کولتووری جۆراوجۆرە.
ئێف-زیرۆ
یەکەم یاری زنجیرەکە کە لە سەرەتادا بۆ Super NES خرایە بازاڕەوە، F-Zero ھەروەھا یەکەم یاری بوو بۆ پلاتفۆرمەکە کە تەکنیکێکی بەکارھێنا کە نینتێندۆ ناوی لێنا "Mode 7 Scrolling". کاتێک دۆخی ٧ لەگەڵ پێوانەکردن و جێگیرکردنی چینەکە لەسەر بنەمای ھێڵی سکان بە ھێڵی سکان تێکەڵکرا دەتوانێت ژینگە سێ ڕەھەندییەکان ھاوشێوە بکات. ئەم جۆرە تەکنیکانە لە یارییەکاندا بە شۆڕشگێڕانە دادەنران لە سەردەمێکدا کە زۆربەی یارییەکانی کۆنسۆڵ سنووردار بوون بە پاشبنەمای ئیستاتیک/تەخت و شتە دوو ڕەھەندییەکان (2D). ئەنجامەکەی گەشەپێدەری Nintendo EAD بوو کە یارییەکی دروستکرد کە پێداچوونەوەی IGN کرایگ ھاریس بە خێراترین و نەرمترین پێشبڕکێکاری کۆنسۆلی ساختەی سێ ڕەھەندی لە سەردەمی خۆیدا ناوی برد. ھەریەکێک لە یارییەکانی زنجیرەی F-Zero پێویستە یاریزانەکە لە بەرامبەرەکانی بباتەوە تا ھێڵی کۆتایی لە ھەمان کاتدا خۆی لە بەربەستەکانی وەک مین و ناوچەی خلیسکان بەدوور بگرێت. یارییەکان بەزۆری پێویستیان بە تێکەڵەیەک لە لەبیرکردنی ڕێڕەوەکان و ڕەفڵەکسی خێرا ھەیە بۆ یارییە خێراکانی پێشبڕکێی.
بڕیارنامەی ٩٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:سۆماڵیا لە ١٩٩٤ پۆل:سۆمالیا لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
بەردەبووک
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
فەرھەنگی کوردی-تورکی (زانا فارقینی)
وێنۆک|بەرگی کتێبی (فەرھەنگی کوردی – تورکی). فەرھەنگی کوردی-تورکی فەرھەنگێکی کوردی-تورکییە کە بەدەستی زانا فارقینی ئامادە بووە و بەرھەم ھێنراوەتە. ئەم فەرھەنگە تەنیا تایبەت بە کوردیی کورمانجی و بنزاراوەکانی ئەو شێوەزارەن و شێوەزارەکانی دیکەی زمانی کوردی لە خۆ ناگرێت. چاپی یەکەمی ئەم فەرھەنگە بریتی لە ١٦٦ ھەزار و چاپی دووھەمی بریتە لە ٢٢٤ ھەزار وشەی کوردی بووە.
چاپی دووھەم
چاپی دووھەمی فەرھەنگەکە لە ساڵی ٢٠٢٢دا لەلایەن کۆمەڵەی لێکۆڵینی کوردی چاپ و بڵاو کراوەتەوە. لە چاپی دووھەم ٤٤ ھەزار وشەی تازە لەلایەن نووسەر بە فەرھەنگەکە زیا کراوەتەوە و ڕێژەی وشەکانی فەرھەنگەکە گەیشتووە بە ٢٢٤ ھەزار وشە. لەم ٢٢٤ ھەزار وشە ١٧٥ ھەزار و ٣٨٥یان مادەی دەستپێکی و ٤٨ ھەزار و ٧٣٥یان بەردەوامیی سەر ئەو مادەکانن.
گوستاف مالەر
وەکوو ئاوازدانەر، مالەر وەک پردێک لەنێوان کەلتووری نەمسایی-ئەڵمانی سەدەی نۆزدەھەم و مۆدێرنیزمی سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا ڕۆڵی بینیوە. لەکاتێکدا کە لەماوەی ژیانیدا دۆخی ئەو وەک ئاوازڕێکخەر لەژێر چڕیی پرسیاردا درووستبووبوو، بەڵام مۆزیکەکەی ئەو بەشێوەیەکی بەرفراوان ناسرا و بڵاوەی کرد، ئەمە تەنھا پاش ماوەیەکی کورت لە پشتگوێ خستنی کاتێ کە ئەنجامدانی نمایش لەسەر کارەکانی، قەدەغەکرا لەسەردەمی ناتزییەکاندا. لەدوای ١٩٤٥ ـەوە، مۆزیکەکەی مالەر دۆزرایەوە و بەرزنرخێنرا لەلایەن نەوەیەکی نوێی گوێگرانەوە. دواتر مالەر بووە یەکێک لەو ئاوازدانەرانەی کە بەبەردەوامی و بەڕادەیەکی زۆر کارەکانی تۆمار دەکرانەوە و نمایش دەکران.
٣٥٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٣٦٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دروشمی ئاگر
سەرچاوەکان
پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
کیربی (زنجیرە)
کیربی زنجیرەیەکی پاشکۆی یاری ڤیدیۆیی ئەکشنە، کە لەلایەن ستۆدیۆی ھالکنەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن کۆمپانیای نینتێندۆوە بڵاوکراوەتەوە. چیرۆکی زنجیرەکە باس لە سەرگەرمییەکانی پاڵەوانێکی پەمەیی دەکات بە ناوی کیربی کە ھەوڵدەدات ماڵەکەی لەسەر ھەسارەی دووری پلێستار لە ھەموو جۆرە ھەڕەشەیەک ڕزگار بکات. زۆربەی یارییەکانی ئەم کۆمەڵەیە یاری پلاتفۆرمی دوو ڕەھەندین کە توخمەکانی چارەسەرکردنی مەتەڵ و لێدانیان تێدایە. کیربی توانای ئەوەی ھەیە دوژمن و شتەکان بفڕێنێتە ناو دەمی و وەکو موشەک فڕێیان بداتە دەرەوە یان بیانخوات. ئەگەر ھەندێک خۆراک بخوات دەتوانێت ھێز یان تایبەتمەندی ئەو شتە بەدەستبھێنێت، کە وەک چەکێک یان ھێزێکی نوێ دەردەکەوێت کە پێی دەوترێت توانای کۆپی. ئەم زنجیرەیە تەنانەت بۆ ئەو کەسانەش داڕێژراوە کە ئاشنای یارییە ئەکشنەکان نین، لە ھەمان کاتدا یارییەکی قووڵتر و چالاکتر پێشکەش دەکات بۆ یاریزانانی بە ئەزموونتر. زنجیرەی کیربی لە زیاتر لە سی یاری پێکھاتووە و زیاتر لە ٣٨ ملیۆن یەکە لە سەرانسەری جیھاندا فرۆشراوە، ئەمەش وای کردووە ببێتە یەکێک لە پڕفرۆشترین پاشکۆکانی نینتێندۆ و یەکێکە لە ٥٠ باشترین پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆیییە فرۆشراوەکانی ھەموو سەردەمێک.
ئامێریگۆ ڤێسپوچی
ئامێریگۆ وێسپوچی گەڕۆک و دۆزەرەوەیەکی ئیتالیا بووە، لە ٩ مارسی ساڵی ١٤٥٤ لە فلۆرەنسا لەدایک بووە، گەشتێکی زۆری بەناو جیھاندا کردووە، یەکەم کەس بووە کە بیری لەوە کردۆتەوە کە کەنارەکانی باشووری ئەمریکا کیشوەرێکی نوێیە بەپێچەوانەی ھەمووانەوە بە کریستۆفەر کۆلۆمبۆسیشەوە کە پێیان وابووە کەنارەکانی باشووری ئەمریکا بەشێکە لەئاسیا. ئەمریکۆ فسبۆتشی لەدوای گەشتەکانی کۆلۆمبۆسەوە دەستی کردووە بە ھەڵمەتێکی دۆزینەوە و بەھەموو دنیادا گەڕاوە، بەگوێرەی ئەو نامانەی نوسیوێتی چوار گەشتی لە ئەمریکا کردووە، تەنھا سێ گەشتی بەرچاوە و گەشتەکەی چوارەمی ھیچ بڵگەیەکی لەسەر نیە بەڵام ئەو خۆی باسی لەگەشتی چوارەمی کردووە کە لە ساڵی ١٤٩٧ ئەنجامی داوە. ئەمریکۆ فسبۆتشی لەساڵی ١٤٩٩ بۆ ساڵی ١٥٠٠ ھەڵمەتێکی گەشتکردنی دەستپێکردووە و گەیشتۆتە ڕێگای سەرەکی باشووری ئەمریکا و سەرچاوەی دەریای ئەمازۆن و ڕایگییاندووە کە ئەو یەکەم کەس بووە ئەم شوێنەی دۆزیوەتەوە، لەساڵی ١٥٠١ بۆ ساڵی ١٥٠٢ گەشتێکی کردووە گەیشتۆتە کەنداوی گەورە کەناوی ڕیو دی جانیرۆیی لێناوە و دواتر ڕۆشتووە بۆ باتاقۆنیا، لەساڵی ١٥٠٧ کەنداوی مەکسیکی دۆزیوەتەوە و جوگرافی زانێکی ئەڵمانی بەناوی فالدسیمۆلەر پێشبینی کردووە کەنداوی مەکسیک بخرێتە سەر کیشوەری ئەمریکا و بەشێوەیەکی گشتیش بیرۆکەکەی قوبوڵکراوە. سەبارەت بەگەشتی چوارەمی ئەمریکۆ فسبۆتشی کە لەساڵی ١٥٠٣ بۆ ساڵی ١٥٠٤ دەستی پێکردووە ھیچ شتێک دەربارەی نەزانراوە و بەڵکو بەدووری دەزانن ئەم گەشتەی چوارەمی کردبێت. گەڕۆکو دۆزەرەوەی ئیتاڵی ئەمریکۆ فسبۆتشی لە ٢٢ فبرایەری ساڵی ١٥١٢ کۆچی دوایی کردووە.
پارێزگای سێواس
• سێواس (بە تورکی: سیڤاس)
• دیڤیریگی (بە تورکی: دیڤیریغی), دانیشمەند (نێوەند:براستیک),قەرەگەبان، مورسال (مەرزال), سنجان
• حافیک
باتڵفیڵد (زنجیرە)
یاریکردن
لە باتڵفیڵدی ٢ـەوە ھەتا ئێستا، ھەموو یارییەکان لە زنجیرەکەدا ئاماری ھەر یاریکەرێک تۆمار دەکات بە سەرھێڵی و بەپێی ئەو ئامارانە، پلەی بەرزدەکرێتەوە و چەکی نوێ وەردەگرێت و مەدالیا و چەندین پاداشت وەردەگرێت.
ناحیەی ناودەشت
گەشت و گوزار
ناحیەی ناودەشت ناوچەیەکی سروشت جوان و ڕازاوەیە و چەندین شوێنی وا بەدی دەکرێت کە بۆ بواری گەشت و گوزار دەبێتە جێگای تێڕامانی گەشتیارانی ناوخۆ و دەرەوەی ھەرێمی کوردستان و دەبێتە داھاتێکی باش بۆ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، بۆ نموونە (دەربەندی ڕانیە، سوورەدێ، گۆڕکیسوێ، کونەماسی، دۆڵی سێوەیس و بناری چیای گەلاَڵە، دۆڵی شەھیدان) و ھەروەھا لە ڕوانگەی شوێنەواریشەوە چەندین شوێنەواری زۆر دێرینی لێبەدی دەکرێت وەکوو (قەلاَتی شەھیدان، ماخوبزنان کە مالیکی ئەژدەری لیَ ژیاوە، سەنگەسەری کۆن، دەشتێوان) کە گەورەترین بەڵگە گورستانی دەشتێوانە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە زیاتر بۆ (٢٠٠٠) دوو ھەزار ساڵ لەمەوبەر.
پێڕستی سووڕەتەکانی قورئان
قورئان دابەش کراوە بە ١١٤ پۆل کە درێژیان جیاوازە، ناسراون بە "سووڕەتەکان"  تاکەکەشی "سووڕەت". ئەم سووڕەتانەش دەکرێن بە دوو بەش: سووڕەتی مەککەیی و سووڕەتی مەدینەیی، سووڕەتی مەککەی ئەو سووڕەتەیە کە لە شاری مەککە دابەزیوە، زۆرینەشی پێکدێت لە باسی بیروباوەڕ و پێویست بوون پێی و لێدانی نموونە بۆ ڕوونکردنەوە و جێگیرکردنی و ژمارەیان ٨٦ سووڕەتە، سووڕەتی مەدینەییش، ئەو سووڕەتەیە کە لە شاری مەدینە دابەزیوە، تیایاندا زۆر باسی یاسادانان و تەشریع و ڕوونکردنەوەی ئەحکام لە حەڕام و حەڵال کراوە. ھەروەھا زانایانی ئیسلام سوورەتەکانی قورئانییان دابەش کردووە بۆ سێ بەش بەپێی درێژیی، ئەمانیش: حەوت درێژەکان (السبع الطوال)؛ کە بریتین لە سوورەتی بەقەڕە و ئالی عیمڕان و نیسا و مائیدە و ئەنعام و ئەعڕاف و تەوبە. ناونراوە بە درێژەکان لەبەر درێژییەکەی. ھەروەھا "سەتەکان" (المئون)؛ ئەمانیش دوای حەوت درێژەکان دێن، بەمە ناونراوە چونکە ھەر سووڕەتێک لەمانە زیاتر یان نزیکەی سەت ئایەتە. وە (المثاني) ئەمەش ئەوەیە کە نزیکەی دووسەتە. موسڵمانانی سەردەمانی یەکەم ناویان لە سووڕەتەکان ناوە بەپێی دووبارە بوونەوەی بەکارھێنان، ھەروەک زانراوە کە عەرەب زۆرجاران بۆ ناونان لە شتێک شتێکی نامۆی یان سیفەتێکی تایبەتی بەکاردێنێت، یان چەند حوکمێک. ھەر بەمەش ناوەکانی سووڕەتەکانی قورئان ناونراوە، وەک ناونانی سووڕەتی بەقەڕە بەم ناوە لەبەر باسکردنی بەسەرھاتی مانگاکەی بەنی ئیسڕائیل، وە سووڕەتی نیسا چونکە ئەحکام و یاساکانی ژنی زۆر تیایدا باسکراوە، وە سووڕەتی ئیخلاس کە یەکتاپەرستیی دڵسۆزیی تیایە، وە بەم شێوەیە. یەکەم سووڕەت لە موسحەف سووڕەتی فاتیحەیە، وە سووڕەتە درێژەکانیش لە سەرەتای موسحەف و کورتەکانیش لە کۆتاییەکەی دانراوە، بۆیە ڕیزکردنی سووڕەتەکان بە ڕیزبەندی دابەزینییان نییە. ھەموو ئەو سووڕەتانەش بە بەسمەلە (بسم الله الرحمن الرحیم) دەست پێ دەکات، تەنھا سووڕەتی تەوبە نەبێت، زانایانیش بەم شێوەیە ئەمە شیدەکەنەوە کە لەبەرەوەی سوورەتی تەوبە تیایدا باسی جەنگ و دووڕووان دەکات و بەسمەلەش بەرەکەت و دڵنیاییە بۆیە شیاو نییە کە مونافیق و جەنگ و شەڕ بە بەسەمەلەوە باسی بکرێت، وە گووتراویشە کە عەرەب نەریتی وابوو ئەگەر ئەگەر لەنێوان دوو ھۆز پەیمان ھەبوو جا ویستییان ھەڵی وەشێننەوە ئەوا نامەیان بۆ دەنووسی بەبێ بەسمەلە، جا کاتێک سوورەتی تەوبە دابەزی و ئەو پەیمانەی نێوان محەممەد و موشریکانی ھەڵوەشاندەوە، عەلی کوڕی ئەبووتالیبی نارد، ئەویش لەسەری خوێندنەوە و بەسمەلەی نەکرد لەسەر نەریتی عەرەب. بەڵام سەرەڕای ئەمەش ژمارەی بەسمەلەکان دەگاتە ١١٤ تا لەگەڵ ژمارەی سووڕەتەکان بگونجێت، ئەمەش چونکە یەکێک لە بەسمەلەکان لە ناوەڕۆکی سووڕەتی نەمل ھاتووە، ئەوکاتەی کە پاشا سولەیمان نامەی نارد بۆ شاژنە بەڵقیس بە بەسمەلە دەستی پێکرد:.
٣٦٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕوانگەی ئاسمانیی ھەولێر
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوانگە ئاسمانییەکان
ڕەئووف ئاکرەیی
چالاکیی خوێندکاری
ڕەئووف ئاکرەیی ھەروەھا دامەزێنەری یەکێتی خوێندکارانی شۆرشگێڕی کوردستان بوو.
ئێمیلی دیکینسۆن
نموونەی ھۆنراوەکانی
(٢١٤) من شەرابێک دەخۆمەوە کە دەستکردی دەستێک نییە لە پەرداخێکدا کە بە جامی مرواری پڕ دەبێت ھەموو خومرەکانی لێوارەی ڕاین مەیی وەھایان تیا نییە
گەورەدار
گەورەدار (Gewredar، بە فارسی: گوره دار) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٦ کەس لە ٢٦ بنەماڵەدا بووە.
مەنسووری حەلاج
وتم تۆ کێی..:-’
جیجی حەدید
جەلێنا نوورا حەدید لە ٢٣ ی نیسانی ١٩٩٥ لە دایک بووە، نمایشکار و کەسایەتی تەلەفزیۆنی ئەمریکایە. بە جیجی حەدید ناسراوە.
سپیریت
ئەرک
ئەرکی سپیریت ئەوە بوو لەسەر ھەسارەی مەریخ ئاو بدۆزێتەوە،بەلام سپیریت رێڕەو و شوێنی ئاوی لەسەر مەریخ دۆزیەوە و ئامانجەکەی پێکا. ئەپۆرتیونێتی ھەمان کاری کرد بەڵام گالیسکەی ئاسمانی کیوریاستی کە ئەویش لە لایان ناساوە رەوانەی مەریخ کرا لە سالی ٢٠١٢ لە شوێنی و رێرەوەکانی کە سپیریت و ئەپۆرتیونێتی دۆزیانەوە کیوریاستی لەو شوێنانەی ئەکۆلێتەوە و بە دوای ئاو و سەرچاوەکانی ژیان ئەگەرێت ...
بڕیارنامەی ٩٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٤٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پارێزگای باتمان
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای باتمان باتمان باتمان پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان پۆل:باکووری کوردستان
میر محەممەد
ژیاننامە
یەکێکە لە میرە ھەرە بەناوبانگەکانی میرنشینی سۆران کە بە پاشای گەورە ناسراوە چونکە لەسەردەمی حوکمرانییەتییەکەی بۆ بەڕێوەبردنی کاروبارەکانی ئیداری و سەربازی و ھتد.. لەھەر شوێن و ناوچەیەک میرێکی دانا بوو جا لەبەر ئەوەی ھەمووی لەژێر فەرمانی ئەو، کاریان دەکرد بۆیە لە لایان خەڵک ناونرابوو پاشای گەورە، ئەو پاشایە زۆرترین لاپەڕەی لە مێژووی کورد و میرنشینەکان تۆمارکردووە و سەرکردەیەکی بەتوانای سەردەمی خۆی بووە لە ساڵی ۱٨٣٦لە هێرشێکی بەرفراوانی دەوڵەتی عوسمانی پاشای گەورە بەدیل گیرا و لە ساڵی ۱٨۳۷ لەناوبرا.
پەپوولە
سووڕی ژیان
زۆربەی جۆرەکانی پەپوولە سووڕی ژیانیان لە چوار قۆناغ پێکهاتووە: گەرا (هێلکە)، کرمۆکە، پیوپا (قۆزاخە)، پەپوولەی هەراش. هەندێک جۆری پەپوولە کاتێک مێینەیەک هەراش دەمرێت، کرمۆکەیەکی نیمچە گەشەسەندوو دێتە دەرەوە لە لاشەی. thumb|گەرا (هێلکە)ی پەپوولە.
کرمۆکە
کرمۆکە چەند چاوێکی سادەیان هەیە، دەمیشی زۆر شیاوە بۆ بۆ جوین بەهۆی شەویلگە بەهێزەکانی. وە سێ جووت لاقی ڕاستەقینەی هەیە لە ژێر سینگیدا، و لە ژێر ورگیشی شەش جووت پارچەی گۆشتنی لە شێوەی لاق هەن، کەچەند بازنەیەکی قولاپی بچووکیان پێوەیە و یارمەتی کرمۆکەکە دەدەن بۆ ئەوەی بەباشی خۆیان بە گەڵاکانەوە قایم بکەن.
ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی ئیتالیا
جامی جیھانی تۆپی بالە
پاڵەوان پلەی دووەم  پلەی سێیەم  پلەی چوارەم
ھۆستل
وێنۆک|ھۆستلێک لە تایوەن ھۆستل (بە ئینگلیزی: Hostel) شوێنی مانەوەی ھەرزانە کە میوانێک دەتوانێت تەختێکی خەوتن بەکرێ بگرێت، زۆربەی کات تەختەکە دوونھۆمە یان زیاتر. ھۆستل ھاوشێوەی بەشە ناوخۆیی، ھەریەکە لە حەمام، شوێنی پشوودان، ھەندێکجار چێشتخانە لەنێوان میوانەکانی بەشدەکات. ژوورەکان دەکرێن یەک ڕەگەز یان ڕەگەزی جیاواز تێیدا بمێننەوە، ھەروەھا دەکرێت ژوورێکی تایبەت بێت بۆ یەک کەس. لە ٢٠١٠ەوە، زۆربەی ھۆستلەکان وای-فای بۆ میوانەکانیان دابیندەکەن. زۆرینەی کات نرخی ھۆستل لە ھۆتێل و بەکرێگرتنی ماڵ ھەرزانترە، ھەربۆیە خەڵکانێک ھەن بۆ ماوەیەکی درێژ لە ھۆستل دەمێننەوە لەبڕی بەکرێگرتنی ماڵێک.
مێژوو
لە ساڵی ١٩٣٢، لە ئەڵمانیا زیاتر لە ٢٠٠٠ هۆستل پێشوازیان لە میوانەکان دەکرد، لە ماوەی ئەو ساڵەدا ٤.٥ ملیۆن میوانیان لە خۆگرت. لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٢، فیدراسیۆنی هۆستلی گەنجانی نێونەتەوەیی (ئێستا بۆتە هۆستلی نێونەتەوەیی) دامەزرا، ئەم ڕێکخراوە لە ٩٠ کۆمەڵە و نوێنەرایەتیکردنی زیاتر لە ٤،٥٠٠ هۆستل دەکات لە ٨٠ وڵاتی جیهان.
ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردی
ئەلفوبێی یەکگرتوو
ئاکادێمیی زمانی کوردی (کال) ئەلفوبێیەکی لاتینی بە ناوی ئەلفوبێی یەکگرتوو بە ئامانجی یەکبوونی نووسینی کوردی ئامادە کردووە کە لە ٣٤ پیت پێکھاتووە: ، ح
پێڕستی فەرھەنگە کوردییەکان
پێش ١٩٣٠
نموونەی بەیتێکی: «رجل» پێ و «رکبة» ئەژنۆ «بطن» سک «صدر» سنگ و «جید» ئەستۆ «عین» چاڤ
ئیندۆنیزیا لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:ئیندۆنیزیا لە ئۆڵۆمپیاد
دانیێل دو ڕوولێ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
کۆلارە (کایەکلێ)
کۆلارە یەکێکە لە داھێنانە کۆنەكانی چینیەکان و مێژوویەکی کۆنی ھەیە.
لە کتێبە کۆنەکان دا نووسراوە کە ٤٠٠ ساڵ پێش زایین، موو زی زانای بە ناوبانگ و لوو بان وەستای دارتاشی لە چین بە کەڵک وەرگرتن لە حەیزەران و دار باڵندەی دارینیان درووست کرد. ئەو باڵندانە کە ناویان نرابوو موو یوان دەیانتوانی لە ھەوادا بفرن. ئەوە یەکەم کۆلارەی جیھان ھەژمار دەکرێ.
٣٧٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٩٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
پارێزگای ئیلام
جوگرافیا
دیارترین شاخی پارێزگای ئیلام، چیای کەبیرە. کە دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی ئەو پارێزگایە و ١٦٠ کیلۆمەتر لە نزیک پۆلی زەل لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە تا گوندی میشخاس لە نزیک شاری ئیلام لە باکووری ڕۆژئاوا درێژ دەبێتەوە. بەرزترین خاڵ لە پارێزگاکەدا، لوتکەی کان سێفییە کە ٢٧٧٥ م (٩١٠٤ پێ) لە ئاستی دەریاوە بەرزە، بەشێکە لە زنجیرە چیای کەبیر.
دەسەڵاتی کورد
لە ساڵی ٩٦١ تا ١٠١٥ بنەماڵەی حەسەن وەحید لە ژێر کاریگەریی دەوڵەتی بوەیھی حوکمڕانی بەسەر ڕۆژئاوای ئێراندا کرد. حەسەن وەحیدەکان کە لە دیناوەر لە نزیک شاری کرماشانی ئێستا ناوەند بوون، موسڵمانانی کورد کە پەیوەندییان بە عەشیرەتی کوردانی بارزکانیەوە ھەبوو، ناوچەکانی ناوەندی چیای زاگرۆسیان کۆنترۆڵ کردبوو. ئەو بنەماڵەیە لە گەورەترین ئاستی خۆیدا ناوچە مۆدێرنەکانی دەوروبەری خوڕەماوە، ورووگڕ، نیاوەن، ئەسەداوا، ئەھواز، ئیلام، کرماشان، ھولوان و کەرکووکی لەخۆ گرتبوو. شانشینی بنەماڵەی حەسەن وەحید لەلایەن عەننازیەکانەوە ڕووخێندرا، کە بە یارمەتی دەوڵەتی بوەیھی، ناوچەکەیان کۆنترۆڵ کرد تا ڕووخانیان لە ساڵی ١١١٦ی زایینی.
سەردەمی قاجار (١٧٨٩-١٩٢٥)
لە سەردەمی قاجاڕەکاندا لوڕستان بەسەر دوو ناوچەدا دابەش بوو: پشتکۆ (پارێزگای ئیلامی ئێستا) کە ناوەندی شاری ئیلامی ئێستایە و پێشکۆ (لوڕستانی ئێستا) بە ناوەندی خوڕەماوە. پشتکۆ بە واتای وشەیی “پشت شاخ” دەگەیەنێت و بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە ئیلام لە ڕۆژئاواترین بەشەکانی چیای زاگرۆس ھەڵکەوتووە و بۆ باقی وڵات بە ڕوونی لە پشتی چیاکان لەبەرچاو گیراوە.
سەدەی بیستەم
ئیلام دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران ساڵانێک لە گۆڕەپانی سەرەکی شەڕی ئێران و عێراق بوو. شەڕەکە بە لەشکرکێشی عێراق بۆ سەر ناوچەکانی رۆژئاوا و باشووری رۆژئاوای ئێران لە 22ی ئەیلولی 1980 دەستی پێکرد. ئیلام وەک پارێزگایەکی سنووری، ئامانجێکی بەردەوامی ھەڵمەتی بۆردومانی عێراق بوو و لە ڕووی ژێرخانی ئابوورییەوە زیانێکی زۆری بەرکەوت. ئەو شەڕە چەندین ساڵ پارێزگای ئیلامی بە وێران ھێشتەوە و بووە یەکێک لە پارێزگاکانی کەم گەشەسەندنی ئێران.
تۆپی پێ
تیمی تۆپی پێی ژنانی پالایەش گاس ئیلام تاکە ھەڵبژاردەیە لە پارێزگای ئیلام کە لە ئاستی پیشەگەردا کێبڕکێی دەکات، کە بریتییە لە خولی نایابی تۆپی پێی ژنانی ئێران کە بە خولی تۆپی پێی ژنانی کەوسەر ناسراوە.
نۆوی
نۆوی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
وارن بافێت
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:زیندووان پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان پۆل:وەبەرهێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:پێدانی بەڵێندەر
مەھجووری کوردستانی
سەید لە گەرانەوەیدا چۆتە گوندی کۆڵەسارە و خزمەتی مەولانا ئەحمەدی کەمانگەر گەیشتووە و پاش سەرەتێک خوێندن، ئیجازەی لێ وەرگرتووە و ئەوجار گەڕاوەتەوە زێدی خۆی ولە ناوچەی حسێن ئاوا ی سەر بە شاری سنە، تا ماوە بە خزمەتی ئایینی و عیرفانی و ھەروەھا ڕێنوێنی خەڵکەوە خەریک بووە.
زەھرا نیعمەتی
زەھرا نیعمەتی (؛ لەدایکبووی ٣٠ی نیسانی ١٩٨٥) خانمەوەرزشوانی خاوەن پێداویستی تایبەتی پارالمپیکی ئێرانییە، پێشتر یاریزانی تایکواندۆ بووە، بەڵام بەھۆی ڕووداوی ھاتوو چۆ تووشی ئیفلیجی قاچەکانی بوو لەو یارییە دورکەوتەوە. لە یارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ دوو مەدالیای (١ زێڕ، ١ بڕۆنز) لە پێشبڕکێی تیروکەوانی لەسەر ئاستی تاکەکەسی و ئاستی تیم بەدەست ھێنا. ھەروەھا بەھەمان شێوە لە پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦ لەگەڵ شاندی وەرزشوانانی ئێران بەشداری کرد و ئاڵاھەلگری ئێران بوو لە ئاھەنگی کردنەوەی یارییەکانی پارالمپیکی ٢٠١٦، لەو ساڵەشدا توانی دوو مەدالیا بۆ ئێران بەدەست بھێنێت (١ زێر، ١ زیو). لە پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠٢٠ بۆ جاری سێيەم لەسەر یەک بەشداریکرد، توانی مەدالیای زێر لە تیروکەوانی لەسەر ئاستی تاک بەدەست بھێنێت. بۆ دوومجار لەسەر یەک مەدالیای زێری بردەوە.
مەھجووری کوردستانی
سەید عەبدولحەکیمی مەھجووری لە کۆتایی چەرخی سێزدەدا لە دنیا چووە.
زۆران
زۆران شێوازێک لە وەرزشی زۆرانبازییە کە بە شێوەیەکی تایبەت لەنێوان کوردەکان و بە تایبەت ناوچەی باشووری ڕۏژھەڵاتی کوردستان باوە. زۆران وەرزشێکی کۆن و ڕەسەنی کوردەکانە کە لە ناوچەی کرماشان لە سەردەمێکی زووەوە باو بووە. شیای گۆتنە کە زۆرانبازی شێوازەکانی جیاوازێکی ھەیە و زۆران یەکێک لەو شێوازانەیە کە تەنیا تایبەت بە کوردەکانە و یاسا و ڕێسای لەگەڵ زۆرانبازییەکانی دیکە جیاوازیی ھەیە.
گۆشۆ ئۆیاما
گۆشۆ ئۆیاما (بە ژاپۆنی: 青山 剛昌 Hokuei-chō) (ناوی ڕاستەقینەی یوشیماسا ئۆیامایە) (لەدایک بووی ۲۱ حوزەیرانی ۱۹٦۳ لە پارێزگای تۆتۆری) ئەو نووسەر و وێنەکێشێکی مانگای ژاپۆنییە، وە نووسەری زنجیرە درامای ڵێکۆڵەر کۆنانە ، چەند زنجیرە و مانگایەکی نووسیوە کە یەکەمیان لەهەشتاکاندا بووە و بریتییە لە ماجیک کایتۆ Magic kaitou وە مانگای یایبا.
وە ۲۱ ساڵە، بەشێوەیەکی ڕێکتر لە ساڵی ۱۹۹٤ دەستی کرد بە نووسینی ڵێکۆڵەر کۆنان Meitantei Conan وە ئێستا بەیەکێک لە درێژترین زنجیرەکان دادەنرێت لە جیهانی ئەنیمێ وە ژمارەی زنجیرەکانی ٨٥٤ تێپەڕاندووە وە ۱۲ ئۆڤا و ۲۰ فیلم. وە دوو فیلمی تری بەرهەم هێناوە (ڵێکۆڵەر کۆنان دژی لۆپینی سێیەم_ بەشی یەکەم و دووەم)، وە کۆتا فیلمی کۆنان بریتییە لە ڕەشترین کابوس کەلە سینەما نمایش کرا لە ۱٦ نیسان ۲۰۱٦.
جامی جیھانیی فیفا
جامی جیھانیی فیفا یان مۆندیال ڕووداوێکی وەرزشیی نێودەوڵەتییە کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی جیھانەوە سەرپەرشتی دەکرێت. لەوەتەی ساڵی ١٩٣٠یەوە، ھەر چوار ساڵێک بەڕێوەدەچێت، جگە لە ساڵاکانی ١٩٤٢ و ١٩٤٦ ھەڵوەشایەوە بەھۆی ڕووداوەکانی جەنگی جیھانیی دووەم. لە ساڵی ١٩٩٨ ژمارەی وڵاتە بەشداربووەکان بۆ ٣٢ ھەڵبژاردە بەرزکرایەوە، ئەو ھەڵبژاردانە لە ھەشت کۆمەڵەدا پۆل دەکرێن، بۆماوەی یەک مانگ لە یاریگاکانی وڵاتی خانەخوێ ڕکابەری دەکەن لە پێناو بەدەست ھێنانی ئەم نازناوە، ھەڵبژاردەکان لە ڕێگای سیستەمی پاڵاوتنەوە لە ماوەی سێ ساڵدا سەردەکەون بۆ بەشدایکردن لە جامی جیھانیی فیفا وڵاتی میواندار بە شێوایەکی خۆکارانە لە کۆمەڵەی یەکەم جێگیردەبێت، بەبێ پاڵەوتن بەشداریی دەکات. لە بیست و یەک خولی پێشووی ئەم پاڵەوانییەتییە بە گشتی ٧٩ ھەڵبژاردەی نیشتمانی بەشدارییان کردووە و ھەشت ھەڵبژاردەی جیاواز نازناوی جامی فیفایان بردووەتەوە. ھەڵبژاردەی بەڕازیل بەشداریی لە سەرجەم خولەکان کردووە، واتە بەشداربوونی لە ھیچ خولێکی پاڵەوانییەتییەکە لەدەست نەداوە، لەھەمان کاتدا زۆرترین جار نازناوەکەی بەدەست ھێناوە، پێنج جار ئەمەش لە ساڵەکانی: ١٩٥٨، ١٩٦٢، ١٩٧٠، ١٩٩٤، ٢٠٠٢ بوون. ھەروەھا ھەڵبژاردەی ئیتالیا لە ساڵەکانی: ١٩٣٤، ١٩٣٨، ١٩٨٢، ٢٠٠٦. لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا لە ساڵەکانی :١٩٥٤، ١٩٧٤، ١٩٩٠، ٢٠١٤ چوار جار نازناوەکەیان بەدەست ھێناوە و ھەریەک لە ھەڵبژاردەکانی ئەرژەنتین، فەڕەنسا، ئۆروگوای دوو جار بوونە پاڵەوان ھەروەھا ھەڵبژاردەکانی ئینگلتەرا و ئیسپانیا یەک جار بوونەتە پاڵاوانی ئەم جامە. ھەڵبژاردەی ئیتالیا یەکەم ھەڵبژاردەبوو کە توانی دووجار لەسەر یەک ئەم نازناوە بباتەوە لە ساڵەکانی ١٩٣٤ و ١٩٣٨، دوای ئەو ھەڵبژاردەی بەڕازیل دێت ١٩٥٨ و ١٩٦٢. جامی جیھانیی فیفا یەکێکە لە گەورەترین ڕووداوە وەرزشییەکانی جیھان. لە یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ کە لە ئەڵمانیا بەڕێوەچوو، بە نزیکەی ٧١٥ میلۆن کەس سەیری یارییەکەیان کرد. پاڵەوانی ئێستا ھەڵبژاردەی ئەرجەنتینە کە لە دوایین خولی ئەم پاڵەوانییەتییە لە ٢٠٢٢ کە لە قەتەر بەڕێوەچوو نازناوەکەی بەدەست ھێنا.
مێژوو
دواتر لە سەدەی بیستەمدا، تۆپی پێ زۆرێک لە وڵاتانی جیھانیی گرتەوە و پاشان یەکێتیی تۆپی پێیەکان لەو وڵاتانە دامەزران. یەکەم یاری فەرمی نێودەوڵەتی لە دەرەوەی دوورگەی بەریتانیا لە نێوان ھەردوو ھەڵبژاردەی ئورووگوای و ئەرژەنتین لە مۆنتیڤدیۆ بوو، یارییەکە لە تەممووزی ١٩٠٢ ئەنجامدرا. دواتر، لە ڕۆژی ٢٢ی ئایاری ١٩٠٤ یەکێتیی تۆپی پێی جیھان (فیفا) لە شاری پاریس دامەزرا. ئەم فیدراسیۆنە لە کۆمەڵەیەک لە یەکێتییە تۆپی پێیەکانی وڵاتان پێکدەھات، لە سەرەتادا فەڕەنسا، بەلجیکا، دانمارک، ھۆڵەندا، ئیسپانیا، سوێد، سوویسرا و ئەڵمانیا لەخۆ دەگرت.
جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠
وێنۆک|یەکێک لەو دوو تۆپەی لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠ بۆ یاریکردن بەکارھات یەکەم پاڵەوانێتی جامی جیھانیی فیفا لەژێر ناوی جامی سەرکەوتن بە خانەخوێی ئۆروگوای لە ١٣ی تەممووز تا ٣٠ی تەممووز بەرێوەچوو. لەھەمانکاتدا یەکەم پاڵەوانێتی جامی جیھانی بوو کە ھەڵبژاردەکان بەبێ قۆناغی پالاوتن بەشداریان تێداکرد و لەلایەن فیفاوە بانگێشت کران. سێزدە وڵات لە یەکەم خولی جامەکە بەشداریان کرد، حەوت وڵات لە کیشوەری ئەمریکای باشوور، چوار لە کیشوەری ئەورووپا، و دوو ھەڵبژاردە لە ئەمریکای باکوور بوون. ھۆکاری کەمی ھەڵبژاردە بەشداربووەکان بۆ شوێنی ئەنجامدانی پاڵەوانێتییەکە دەگەرێتەوە کە ئۆروگوای بوو، چونکە ماوە و تێچووی گەشتەکە بەسەر ئۆقیانووسی ئاتلانتیک بۆ وڵاتە ئەورووپییەکان زۆر دژوار بوو، ھەربۆیە بەکرداریش تا دوو مانگ پێش یارییەکان ھیچ وڵاتێکی ئەورووپی ھەڵبژاردەکەی خۆی نەناردبوو، بەڵام لە کۆتایدا ژۆل ڕیمێنت توانی بەلجیکا، فەڕەنسا، ڕۆمانیا، یوگسلاڤیا ڕازی بکات بۆ ئەنجامدانی گەشتەکە و بەشداریکردن لە جامەکە. وێنۆک|یاریزانی فەرەنسی [[لوسیان لۆران خاوەنی یەکەم گۆڵی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠]] دوای بڕیاردان لەسەر ئەنجامدانی ئەم پاڵەوانییەتییە ھەریەکە لە ئیتالیا، سوید، ھەنگاریا، ئیسپانیا، ھۆلندا، ئۆروگوای دواکاری و ئامادەیی خۆیان بۆ میوانداریکردنی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠ پێشکەش کرد. دواجار فیفا لە کۆنفڕانسێکدا لە ساڵی ١٩٢٩ داواکاری ئۆروگوای پەسەند کرد. بەھۆی یادی سەد ساڵەی سەربەخۆبوونی ئەو وڵاتە، جگە لەوەش ئۆرگوای لە ھەردوو خولی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤–١٩٢٨ لە یاری تۆپی پێ توانیبوویان مەدالیای زێر بەدەست بھێنن. ھەروەھا ڕازیبوونی حکوومەتی ئۆروگوای بە لە ئەستۆگرتنی خەرجی شاندی ھەڵبژاردە بەشداربووەکان.
یەکەم یاری ئەم پاڵەوانێتییە لە ١٣ی تەممووزی ١٩٣٠ لە یاریگای پوسیتۆس، شاری مۆنتیڤیدیۆی لە نێوان ھەڵبژاردی فەڕەنسا و ھەڵبژاردەی مەکسیک بەڕێوەچوو. لە ئەنجامدا، فەڕەنسا بە ٤–١ یارییەکەی بردەوە. لوسین لۆرێنت یاریزانی فەڕەنسی لە خولەکی "١٩" یەکەم گۆڵی جامی جیھانی تۆمارکرد. یاریی کۆتاییی پاڵەوانییەتییەکە لە یاریگای سینتیناریۆ بە ئامادە بوونی زیاتر لە ٩٣ ھەزار ھاندەر بەڕێوەچوو، یارییەکە لە نێوان ھەردوو ھەڵبژاردەی ئۆروگوای و ھەڵبژاردەی فەڕەنسا بوو. ھەڵبژاردەی ئۆروگوای بە ئەنجامی ٤–٢ یارییەکەی بردەوە و بووە یەکەم وڵات نازناوی جامی جیھانیی فیفا بەدەست بھێنێت. فرانسیسکۆ ڤارالۆ یاریزانی ئەرژەنتینی دوایین یاریزانی بەشدرابووی یاریی کۆتاییی جامەکە لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٠ لە تەمەنی ١٠٠ ساڵی کۆچی دوایی کرد.