cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ١٠٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سووریا لە ١٩٩٥ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
کاتژمێر
مێژووی کاتژمێر
چەپ|200px|وێنۆک|[[کاتژمێری لمی|کاتژمێرێکی لمی، لە کۆندا بەکارهاتووە.]] لەپێشوودا بەھۆی خۆرەوە لەبارەی کاتەکانی ڕۆژەوە دەیانزانی کە ئەو جۆرەش لەئێستادا بەناوی کاتژمێری خۆر ناودەبردرێت وە دواتر لەسەدەی نۆزدەھەم کاتژمێری کارەبایی داھێنرا بەڵام لەئێستادا بەھۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیاوە کاتژمێری خۆر و کارەبایی بەکارناھێنرێت بەڵکوو لەزۆربەی ئامێرەکانی سەردەم وەک مۆبایل و ئۆتۆبێل وە جگەلەوەش ئامێری تایبەت بە کاتژمێر ھەن وەک کاتژمێری دیوار و کاتژمێری دەست لە وڵات دەفرۆشرێن
ئەمید تیبائووچی
ئەمید تیبائووچی وێنەکێش و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
محەممەد عەلی کلای
ژیاننامە
لە ساڵی ١٩٦٣دا ھاتە سەر ئایینی ئیسلام و ناوی خۆی گۆری بە محەممەد علی کلای، لە ساڵی ١٩٧٥ بووە ھاتەر سەر مەزھەبی سوننە و ناوبراو زیاتر بەناوی محەممەد عەلی کلای ناوبانگی دەرکرد لە جیھاندا، ڕۆژی ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ کۆچی دوایی کرد.
ژیانی وەرزشی
لە ساڵی ١٩٨١ وازی لە وەرزشی بۆکسێن ھێنا و بڕیاری دا پێ بتێتە جیھانی سیاسەتەوە، لە ساڵی ١٩٨٤دا تووشی نەخۆشی (پارکینزۆن) بوو، پاشان لە ساڵی ٢٠٠٥دا مەدالیای ئاشتی پێشکەشکراوە لەلایەن (جۆرج بوش)ی سەرۆکی ویلایەتە یەگرتووەکانی ئەو کاتە. لێ ئێستادا خانەنشین بووە و باوکی ٧ کچ و ٢ کوڕە.
وەزارەتی ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
زمان (ئەندام)
thumb|left|200px |زمانی مرۆڤ thumb|left|200px |ژێر زمانی مرۆڤ زمان ماسکولکەیەکی هایدرۆستاتییە (ماسولکەی هایدرۆستاتی) لە ناوی دەمی گیانەوەراندا بە تایبەت مۆرەغەداران. زمان لە دەستەیەک لە ماسوولکە شانەییەکان (Muscular tissue) پێهاتووە کە یارمەتی جوون و هەڵتاواندی خواردنەکان ئەکات.
وەزارەتی داد (ھەرێمی کوردستان)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
پارێزگاکانی کوردستان
وێنۆک|300x300پیکسڵ|پارێزگاکانی کوردستان کۆی پارێزگاکانی کوردستانی مەزن بریتین لەمانە:
بڕیارنامەی ١٠٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
سەفەوییەکان
نەژادیان
شێخ سەفییەدین باپیری سەفەوییەکان لە بنەڕەتدا کورد بووە، ئەم خاڵە لە یەکەمین نوسخەکانی کتێبی سەفوەتوسەفادا ئاماژەی پێ کراوە، بەڵام دواتر ئەسڵی کوردیی شێخ سەفییەدین کوژێنراوەتەوە و شەجەرەی سەفەوییەکان بەستراوەتەوە بە ئیمامەکان و شاکانی ساسانییەوە. شێخ سەفییەدین ئەردەبیلی ڕێگە سۆفیگەریەکەی خۆی دامەزراند لە ئەردەبیل (ئازەربایجان) لە ساڵی ١٣٠٠ی زاینیدا، بەمەش ئەردەبیل بووە پایتەختە ئایینی و پاشان سیاسیەکەیان بۆ شوێنەکەوتوانیان کە دواتر گۆڕان بۆ بزوتنەوەیەکی سیاسی، نەوەکانی ئەم ھۆزە لە ناوەندی سەدەی پانزەوە چوونە سەر مەزھەبی شیعە، و سەفەوییەکان سەرکەوتوو بوون لە حوکم گرتنە دەستی ھەندێک ناوچەکان لە کاتی سەرکردایەتی کردنیان لەلایەن جونەید ساڵانی (١٤٤٧-١٤٥٠)ز پاشان لە سەردەمی حەیدەر لە ساڵانی (١٥٦٠-١٤٨٨)زدا، کە ھەردوکیان توانیان ڕیکخستنێکی سیاسی دابمەزرێنن و یەکە تایبەتەکانی سوپا دروست بکەن، ھەروەھا سەفەوییەکان بە فزڵباش ناسرابوون (قزڵ باش یان سەرە سورەکان بە ھۆی ئەو تاج یان سەرپێچەی کە ئەیانبەست بە ڕێگەی سەفەوی، وسەرپێچەکەیان ئەبەست بە ١٢ پێچ وەک ئاماژەدانێک بە ١٢ ئیمامەکەی شیعە).
سەلیم ژێ
سەلیم ژێ ڕۆماننووس، وتارنووس و ڕەخنەگری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بڕیارنامەی ١٠٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری مەقدوونیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:کۆماری مەقدوونیا لە ١٩٩٥
حەیدەر قوربانی
مردن
حوکمی لەسێدارەدانی قوربانی سەرەنجام بەنھێنی جێبەجێ کرا. ناوبراو کاتژمێر ١١ی شەوی ١٨ی کانوونی یەکەم گوازرایەوە بۆ ژووری تاکەکەسی و لە کاتژمێر ٥ی بەرەبەیانی ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ لە بەندیخانەی ناوەندیی سنە لە سێدارە درا. ھەروەھا، تەرمەکەی لە شاری سنە بە خاک سپێردرا و ھێزە ئەمنییەکان ڕێگەیان بە بنەماڵەکەی نەدا بۆ ئاخرین جار تەرمەکەی ببینن.
وەزارەتەکانی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
نولجیی شیللا
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم
ئیبن فەزڵان
گە‌نجینە‌ی زانیاریە‌کان
گرنگی گە‌شتە‌کە‌ی ئیبن فە‌زلان بۆ ئە‌و زانیاریە‌ گرنگانە‌ دێت لە‌ دووتوێی سە‌فە‌رنامە‌کە‌یدا ھاتووە‌ لە‌ بارە‌ی پێکھاتە‌و دابە‌شبوونی ئە‌وسای گە‌لانی دانیشتووی رێرە‌وی گە‌شتە‌کە‌ کە‌ لە‌ بە‌غداوە‌ دە‌ستپێ دە‌کات و شارە‌کانی نە‌ھرە‌وان- ھە‌لوە‌ن- کرماشان- ھە‌مە‌دان- ساوە- رە‌ی- سمنان- دامغان- نیشابور- سە‌رخە‌س- مە‌رو- ئامول- جیحون- بوخارا- خوارزم- جرجانیە- جیت و ھە‌رێمی  باشگرد دە‌برێت و بە‌ ناو ھۆزە‌ دواکە‌وتووە‌کانی ئۆغوز (تورکمان) و بە‌شکیر رە‌ت دە‌بێت کە‌ ھێشتان موسڵمان نە‌ببون و دە‌گاتە‌ بنکە‌ی شای سلاڤە‌کان لە‌ ئارێکی سە‌ر رووباری ڤۆلگا کە بە‌ بۆچوونی ھە‌ندێک لە‌ مێژووناسان‌ دە‌بێت شاری (کازان) بێت کە‌ ئێستا شارێکی‌ موسلمانە‌کانە‌ لە‌ رووسیای فیدرال و پێتە‌ختی ھە‌رێمی تە‌تە‌رە‌کانە‌. گە‌شتی ئیبن فە‌زلان بە‌ دە‌ر نیە‌ لە‌ ھە‌ندێک زانیاری کە‌ زانایان دە‌لێن دوورن لە‌ راستی.
ڤۆڵتێر
یەکێک بووە لەو فەیلەسووفانەی پێداگری لە مافی تاک کردووە و دژایەتی تەواوی مەسیح و بڕوای مەسیحییەتی کردووە. دەسەڵاتی ئەوان و پاشاکانی چەرخی ناوەڕاستی بە پەرداخێک بیرەناساندووە.
وەزارەتی سامانە سروشتیەکان (ھەرێمی کوردستان)
وەزارەتی سامانە سروشتیەکان یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
ئاسن
1539.0°C 2802.2°F 1812K
زلدراوە
قەبارە
قەبارە (Volume) مەبەست لێی بڕی ئەو داتایەی کە پەیداکراوە و کۆکراوەتەوە. زۆری قەبارەی داتای بەدەستهێنراو، هەلی زیاتر بۆ و دۆزینەوەی نوێ و ورد لە ناو داتاکان درووستدەکات. بەزۆری قەبارەی زلدراوە خۆی لە تێرابایت یان پێتابایت دەدات.
دەن فرانک
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:نووسەرانی پاریسی
باخە ھەڵواسراوەکانی بابل
350px|وێنۆک|چەپ|وێنەیێکی خەیاڵی لە باخە ھەڵواسراوەکانی [[بابل لە عێراق]] باخە ھەڵواسراوەکانی بابل پێکھاتووە لە چوار بەش کە لە شێوەی بەلەکۆنە و لەسەر چوار پایەی گەورە ڕاگیراوە کە بەرزاییەکەی ٧٥ پێیە، ھەر یەکەیان دوو دەرگای ھەبووە واتە ٨ دەرگا، و لە ھەموویان جوانتر و بەناوبانگتر دەرگای عەشتارە.
سۆجیی شیللا
پاشا "سۆجی"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٥٠٠ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٤٧٩ی زایینی تا ٥٠٠ی زایینی بووە. بیست و یەکەم پاشای شانشینی شیللا بوو.
بڕیارنامەی ١٠٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٠٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:قوبرس لە ١٩٩٥
٥٠٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٥٠٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پێڕستی شارەکان بەپێی ژمارەی دانیشتووان
گەورەترین شارەکان
بەپێی بەراوردەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ٢٠١٨دا، ٨١ شار بە دانیشتووانی زیاتر لە ٥ ملیۆن بوونیان ھەیە. ژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان پێڕستە لە چوارچێوەی شار، ناوچەی گەورەشاری و ناوچەی شاری. چەندین شار وەکوو جاکارتا و سێئول ژمارەی دانیشتووانی گەورەشاری/شاری گەلێک زۆریان ھەیە کە لە داتاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لابردراوە.
پەیکەری زیووس
ئەمانەش ببینە
پۆل:زیووس
تەوێڵ
thumb|left|200px|تەوێڵ، لەسەر [[برۆوە تاکوو قژەسەرە]] لە جەستەی مرۆڤدا تەوێڵ (ناوچاوان) بەشێکی ئێسکییە لە سەرووی چاو و برۆوە کە لە دواوە لەگەڵ ئێسکەکانی پاشەسەردا یەک ئەگرنەوە، لە بواری توێکاریەوە دابەش ئەکرێ بەسەر دوو بەشی ئاسۆیی (Horizontal) و کۆڵەکەیی (Vertical) چرچگەلێک لەسەر تەوێڵ بوونینان هەیە کە کەم و زیابوونەکەیان لە مرۆڤێکەوە بۆ مرۆڤێکی تر جیاوازە.
توور
زیانەکانی
زیانی نیە بۆ ھیچ کەسێک تەنھا ئەوە نەبێت زۆر خواردنی دەبێتە ھۆی بژ و با کردنی سک.
بیۆپھونگی شیللا
سەرچاوە
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا
مایتۆکۆندریا
(١٠) ڤاکۆئۆل
بڕیارنامەی ١٠٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
بڕیارنامەی ١٠٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:ئەبخازیا لە ١٩٩٦ پۆل:گورجستان لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
دلاوەر عەبدولعەزیز عەلائەدین
ژیانی پیشەیی
لە ئاستی بەریتانیا، ڕۆڵی ستراتیژی لە چەندین بۆرد و لێژنەی باڵای سەرتاسەریی بینیوە. بە تایبەتی لە چوارچێوەی کۆلێژی شاھانەی نەخۆشیناسیی (Royal College of Pathologist)، و بۆردی توێژینەوەی پزیشکیی (Medical Research Council).
نووسەر
دلاوەر عەلائەدین خاوەنی بلاوکراوەی جیاوازە لە بوارەکانی سیاسەت و زانستدا. وتاری رەخنەگرانە و پڕ بەڵـگە بڵاو دەکاتەوە. لە نێو بڵاوکراوەکانیدا، سێ کتێبی بە زمانی کوردی ھەن لە ژێر ناوی:
بەستەری دەرەکی
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:زانا کوردەکان پۆل:زانایانی کورد پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد
فەرمانگەی ھەماھەنگی و بەدواداچوون (ھەرێمی کوردستان)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
بڕیارنامەی ١٠٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦١٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کۆئەندامی زاوزێی نێرینە
thumb|350px|left|سیستمی زاوزێی پیاوانە- شرۆڤە بە کوردی
گەدە
دژە ترشێتی گەدە
مرۆڤی تەمەن مامناوەند رۆژانە ٢ لیتر - ٣ للیتر ئاوگەکانی گەدە بەرھەم دەھێنێت، ئاوگی گەدە ترشێکی سوکەڵەیە، ترشەلوولەکانی ئەو لینجە پەردەیەکی کە گەدەی ناوپۆش کردووە دەری دەدات کە ترسی ھایدرۆکلۆریک ماددەی تری تیایە بۆ ئاسان کردنی ھەرس، کە خەستی ترشە ھایدرۆکلۆریکەکە ٠٫٣ مۆڵە ئەو خەستیە دەتوانێت زینگ بتوێنێتەوە. کردەی خواردن دەردانی ئەنزیمەکانی H چالاک دەکات ئینجا ئاوگەکانی گەدە بەدوایدا دەردەدرێن. لە گەدەدا بەنزیکەی نیوملیۆن خانە لەخولەکێکدا لەبەردەگیرێتەوە واتە دووھێندە دەبێت، وە ھەرسێ رۆژ جارێکیش گەدە بەرگەکەی نوێ دەکاتەوە ھەندێ جار HCL لە گەدەدا زۆر دەبێت ئەمیش دەبێتە ھۆی کزانەوەی کۆتای سورێنچک (دڵەکزی)، ئەمیش دەبێت ھاوکێش بکرێت بە خواردنی حەبی مەگنیسیۆم کە دەبێت لەرێی پزیشکەوە رێنمای بکرێن ئەویش دژە ترشێتی دەدات بە نەخۆشەکە جۆری چارەسەریەکە دەگۆرێت بەپێی حاڵەتی نەخۆشەکە ئەویش پزیشک دیاری دەکات لەئەنجامی ئەو ھاوکێکشبوونە کیمییایە گازێک پەیدادەبێت ئەویش دوانئۆکسیدی کاربۆنە کە بۆ گەدە بێزیانەو پەستانی سەر گەدە زیاد دەکات و دەبێتە ھۆی قڕقێنەدان شایەنی باسە ھەموو خواردنەوە گازییەکان دەبنەھۆی زیادبوونی ترشی گەدە ئەگەر بەرێژەیەکی زۆر بخورێت و ئەگەر جەڵتەی دڵ زیاد دەکەن، بۆیە ناتوانین ھەندێ لە خواردنەوە گازییەکان بەکاربێنین بۆ ھاوکێشکردنی ترشی گەدە، بەلام ھەندێک جۆر تایبەت بەوە درووست کراوە کە ترشێتی گەدە ھاوکێشبکات بەھۆی بوونی ھەندێ ماددە سەرەرای بوونی ترشێتی، لەھەمووی سەلامەت تر سەردانیکردنی پزیشکی پسپۆڕە بۆ دەستنیشان کردن و چارەسەرکردنی چونکە ھەموو دڵکزێیەک نیشانەی زیادبوونی ترشی گەدە نیە.
گوندی مشار
جوگرافیا
<mapframe latitude="33.192731" longitude="43.637695" zoom="2" width="200" height="100" align="left"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 43.444748,         35.92907        ]      }    },    {      "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "LineString", "coordinates": [ [           43.448181,            35.984666          ],          [            43.513069,            35.956039          ],          [            43.48732,            35.918224          ],          [            43.437195,            35.901784          ],          [            43.423462,            35.947392          ],          [            43.446121,            35.984081          ]        ]      }    }  ] } گوندی مشار دەکەویتە قەزای مەخمور لە بناری چیای قەرەچووغ، و نزیکە لە ناحیەی گوێڕ و لە باکووری قەزای مەخموورە و گوندەکە دەکەوێتە نیمچە دۆڵیکی فراوانی بەرزایییەکانی محێجیلە و چیای قەرەچووغ، باکووری گوندەکە ھاوسنورە لەگەڵ گوندەکانی [زمارە -ساقییە -کشافی کوردان - کشافی عارەبان - تەلەخێمی گەورە]، و لە ڕۆژ ھەڵات کەدەکاتە ئەم بەرێ چیای قەرەچووغ لەدەشتی کەندێناوە لەگەل گوندەکانی [ناسر کووژراو -میلەھۆرت] ھاوسنوورە، لە ڕۆژ ئاوا لەگەڵ گوندی [محێجیلە -تەلشعیر] ھاوسنوورە، لەباشور لەگەڵ گوندەکانی [ھەوارغەر-کیلەشین- وادالغراب] ھاوسنوورە، و گوندەکە کەندێکی گەورەی تیدایییە ناوی کەندی [مشار]لە گەرییەکانی نیوان مشار و ھەوارغەرە بە زستان ئاوی لی دەڕوە تا تەلشعیرە دەڕوە کەندەکە دەڕژیتە سەر ڕووباری دیجلە و، گوندەکە گۆمیکی ھەبوو ناوی (سێقوولینچک) لەنییوان مشار و معێجیلە بوو ئاوەکەی شیرناو بوو تا کۆتای ساڵ دەما بۆیییە پێان دەوەت سێقوولێنچک چونکە سێ لای ھەبوو، و گوندکە لەسەردردەمی ڕژیمی بەعس ناوەکەیان گۆڕیوە بەناچاری لە [مشار بۆ بشار] چونکە گوندەکەیان بەو ناونیشانە ناونراوە لە داموودەزگەکانی حکوومەتی عیراق.
دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێم
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
بڕیارنامەی ١٠٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٦ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
دەنی لافێریێر
دەنی لافێریێر نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
دەزگای گشتی کاروباری مین (ھەرێمی کوردستان)
بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە، ئێستاکە سیراج جیھادە.
حاقە
سوورەتی حاقە سوورەتی ٦٩ی قورئانە و ٥٢ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە.
ئەندازیاریی کارەبا
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیا و زانستە جێبەجێکارەکان پۆل:ئەندازیاریی کارەبا پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری
ھێمن
کورتە
ھێمن یەکێک بوو لە ھۆزانڤان و نووسەرانی کورد لە سەدەی بیستەمدا، لە بواری پاراستن و بووژاندنەوەی فەرھەنگ و وێژە، ھەقی خستووەتە سەر نەتەوەکەی، چونکە لە تاریک و ڕوونی بەیانی ژیانیدا، بۆ خڕ کردنەوەی کۆماکانی وێژەی کوردەواری و وردبوونەوە لە وشەکانی، بە کەوکردن و ھەڵاواردنی غەوارەکانی و سوورکردنی خەرمانی زمانی کوردی، کەوتە کار و تەنانەت گوڵ ھەڵگرتنەوە و پاشەرۆکیشی بۆ خەڵکی دیکە نەھێشتەوە.
سەرەتای ژیان
لەکاتی منداڵیدا گوێی بۆ بەسەرھاتەکانی دایە مرۆت دەگرێت، وا پیرێژنێکی دوونیا دیتوو بووە و زۆر شتی بەنرخی لێ فێر بووە. ئەلف و بێ لای عەبدوڵڵای مستەوفی (سەعید ناکام) دەخوێنێت و پێش ئەوەی ئەلف و بێی فێر بکات، بزنۆکێ و مەڕۆکێی حوسێنی حوزنی موکریانی بۆ دەخوێنێتەوە و ھێمن لەبەری دەکات و ھەروەھا ھۆنراوەکانی شێخ ڕەزا و زۆر شتی دیکەی لێ فێر دەبێت و پاشان بۆ درێژە دانی خوێندن، باوکی دەینێرێتە مەھاباد و لە قوتابخانەی سەعادەتی ئەو شارە دەست بە خوێندن دەکات. ھێمنێکی لادێی جگە لە زمانی کوردی ھیچی دیکەی نەدەزانی و لەو قوتابخانەیش کەس نەیدەتوانی بە کوردی قسە بکات، منداڵان گاڵتەی پێدەکەن و پێی دەڵێن کرمانج، چونکە ئەو کاتە لە مەھاباد بە خەڵکی دێیان دەووت کرمانج، ھێمن ئەو ساڵە خوێندنی بە سەرکەوتنێکی زۆر باشەوە تێپەڕ دەکات و ھاوین دەگەڕێتەوە بۆ ئاوایی و لە لای مەلای دێ و باوکی وانە دەخوێنێت و ڕاھێنانی نووسینی خەت دەکات. باوکی کاتێک دەزانێت خەتی جوان بووە، دەستی پێ لە خوێندن ھەڵدەگرێت و دەڵێ: بڕۆ دەرسی مەلایەتی بخوێنە. ھێمنێکی ھیچ کات خۆشی لە مەلا نەھاتووە، تووشی ئەم تاڵییە دەبێ و چوار ساڵ لە خانەقای شێخی بورھان دەخوێنێ، بەلام ئەو خوێندنە ھیچ کەڵکێکی نابێت، چونکە ئەو چوار ساڵە بە گاڵتە دەباتە سەر و لە خانەقای شێخی بورھانی وا ھەشت نۆ کەس دەبن، جگە لە ھەژار و ھێمن تەوای خاڵۆزا و پوورزا دەبن، پاشان دەچێتە لای مامۆستا فەوزی و ڕێگای ژیانی پێ نیشان دەدا و ساڵ و نیوێک لە لای ئەو وانە دەخوێنێت.
بەرھەمەکان
وێنۆک|چەپ|دیوانی ھێمن بە ناوی [[ناڵەی جودایی (١٩٧٩).]] ئاسەوارەکانی مامۆستا ھێمن بریتین لە:
پێرستی زانکۆکانی نیوھامپشیر
لەم پەڕەیەدا و لە بەستەرەکانی خوارەوە پێڕستی زانکۆکانی ویلایەتی نیوھامپشیر (یەکێک لە ویلایەتەکانی ئەمریکا) نووسراوە.
شارستانی بابۆل
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:شارستانەکانی پارێزگای مازەندەران پۆل:شارستانەکانی ئێران
وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
ھەرێمی کوردستان بریتییە لە ٢١ وەزارەت و ١٠ فەرمانگە، کە ناویان لەگەڵ ناوی وەزیرانی ھەنووکەیییان وایە:
نانسی ئوستۆن
نانسی ئوستۆن نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەیسیک
نموونەی کۆدی بەیسیک
دەرەنجامی ئەم کۆدە " ٣،٤،٥،٦،٧ " دەبێت لەسەر شاشەکە
بڕیارنامەی ١٠٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ میسر پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیتیۆپیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:ئیتیۆپیا لە ١٩٩٦ پۆل:سوودان لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان
دووسەرە
ئەم گوندە پێکدێت لە عەشیرەتی گۆران و ھاوسنۆرە لەگەڵ گوندی قادسی زێباری.
پێڕەوی مێژوویی
پێڕەوی مێژوویی بریتییە لە ڕێکارگەل و ڕێنوێنیگەلێک کە بەھۆیانەوە مێژووناسان لە ژێدەرە سەرەکییەکان و بەڵگەکانی تر بۆ کۆڵینەوە و دواجار بۆ نووسینی مێژوو کەڵکوەردەگرن.
ئیمپراتۆر کۆگێن
وێنۆک ئیمپراتۆر کۆگێن (孝元天皇, کۆگێن تێنۆ) ھەروەھا وەک ئۆیاماتۆنێکۆھیکۆکنیکورو نۆ میکۆتۆ (大倭根子日子国玖琉命 - ئۆیاما تۆنێ کۆھیکۆ کنی کورو نۆ میکۆتۆ) ناسراوە، ھەشتەم ئیمپراتۆری ئەفسانەیی ژاپۆن بوو زانیارییەکی زۆر کەم لەسەر ئیمپراتۆر ھەیە بەھۆی نەبوونی تۆماری مێژوویی پێویست و لیکۆڵینەوە کۆگێن وەک "ئیمپراتۆرێکی ئەفسانەیی" ناسراوە لەنێوان مێژووناسان بوونی ئیمپراتۆر کۆگێن ناکۆکی لەسەرە، لە تۆماری مێژوویی کۆجیکی ھیچی تر بەردەست نییە جگە لە ناوی و سەردەمی فەرمانرەواییەتی ئیمپراتۆر کۆگێن لە ٢١٤ی پێش زایین دەستی پێکردووە، یەک ھاوسەری ھەبوو لەگەڵ شەش مناڵ دوای مردنی لە ١٥٨ی پێش زایین، یەکێک لە کورەکانی دەبێت بە ئیمپراتۆر کایکا
جیندیۆکی شیللا
شاژن "جیندیۆک"ی شیللا، لەدایکبوون و مردنی نادیارە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە نێوان ساڵانی ٦٤٧ی زایینی تا ٦٥٤ی زایینی بووە. بیست و ھەشتەم فەرمانڕەوای شانشینی شیللا بوو. یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. بەھەمان شێوەی فەرمانڕەوای پێشوو شاژن سیۆندۆک ئافرەت بووە.
مێژوو
وشەکان
وشەی Historyش لە یۆنانییەوە ھاتووە: ἱστορία، دەخوێندرێتەوە: ھیستۆریا، واتە لێپرسێنەوە.
پاسادینا (کالیفۆرنیا)
شاری پاسادینا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا شارێکی ئەمریکیە ڕێژەیەکی یەکجار زۆر و گەورە لە دەزگایی زانستی و رۆشنبیری تێدا بوونی هەیە. وەک (پەیمانگای کالیفۆرنیای تەکنەلۆژی سەر بە زانکۆی کالیفۆرنیای تەکنەلۆژی) هەروەها تاقیگەی پاڵنەری جێت (بەرپرس لە زانستی رۆبۆت و دیزاینی کەشتیە بۆشاییەکان) هەروەها ناوەندی هونەری لە کۆلێژی دیزاین، وە شانۆی پاسادینا و مۆزخانەی هوونەری
بڕیارنامەی ١٠٤٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٤٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی شوباتی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دانانی دادستان بۆ دادگای نێونەتەوەیی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو و دادگای نێونەتەوەیی تاوانباری بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٣٧ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
مایکرۆسۆفت ڕیدەر
مایکرۆسۆفت ڕیدەر بەرنامەیەکی مایکرۆسۆفتە کە بۆ خوێندنەوەی پەرتووکە ئەلیکترۆنیەکان بەکاردەھات. بە شێوەیەکی فەرمی لە ئابی ٢٠٠٠دا بڵاوکرایەوە، کە بەرنامەییەکی بەخۆڕایی بوو و دەتتوانی لە پێگەی سەرەکی مایکڕۆسۆفت لەسەر تۆڕی ئینتەرنێت دایبگریت. بەڵام ئەم بەرنامەیە لە لایەن مایکرۆسۆفتەوە لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٢دا داخرا و بەستەری داگرتنەکەشی لەسەر تۆڕی ئینتەرنێت لابرا، ھەرچەندە لەوانەیە تاکو ئێستاش ئەو خەڵکانەی کە پێش بەسەرچوونی ڕێکەوتی داخرانی ئەم بەرنامەیە بەرنامەکەیان داگرتبێت و ھەتا ئێستاش بەکاربھێنن لەسەر کۆمپیوتەرەکانیان.
مایکڕۆسۆفت ڕیدەر پاشگری lit. بەکاردەھێنێت بۆ پەڕگەکانی (فایلەکانی) کە کورتکراوەی وشەی (literature) یە کە بە مانای «وێژە» یاخود «ئەدەب» دێت. ئەم پاشگرەش لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١دا لە لایەن مایکرۆسۆفتەوە داخرا.
٥٢٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تەڤگەری ئازادیی کۆمەڵگەی کوردستان
داخستنی بارەگاکان
لە ساڵی ٢٠١٩دا بارەگاکانی تەڤگەری ئازادی لە شارەکانی سلێمانی، گەرمیان و ڕاپەڕین داخراو. تەڤگەر بەدوای ئەم ڕووداوە، کۆنگرەکانی خۆی لە شارەکانی کەرکووک و خانەقین بەستووەتەوە.
کوێستانی قەندیل (فیلم)
ڕۆڵەکان
ئەو ئەکتەرانەی لە فیلمەکە بەشداربوون:
گۆران
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:مردووانی ١٩٦٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤ پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خەڵکی پارێزگای سلێمانی
شارۆچکە کاغەزییەکان (فیلم)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمەکانی فۆکسی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی چیڕۆکەکانیان لە کتێبەوە وەرگیراوە پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەڤینییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت) پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:فیلمە کۆمیدی-درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ڕۆمانسییە ھەرزەکارە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە ڕۆمانسییەکان پۆل:فیلمەکانی تی ئێس جی ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە قسەی ناشرین پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھاوڕێیەتی پۆل:فیلمەکان کە لە پەنسێلڤانیا داندراون
دژەمەرگ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئۆتۆمبێل پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
مێژووی زانست
پۆل:مێژووی زانست پۆل:زانست پۆل:خوێندنەکانی زانست
مینە جاف
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١ پۆل:مردووانی ١٩٦٥ پۆل:مردووان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
بیل مۆگریج
بیل مۆگریج کە لەساڵی ١٩٤٣ لەدایکبووە، جگە لە کاری دیزاینەری، نووسەر و مامۆستاش بوو، ھەروەھا یەکێک بوو لە دامەزرێنەرەکانی کۆمپانیای ئایدیۆ IDEO کە کۆمپانیایەکی نێودەوڵەتییە و تایبەتە بە دیزاین و راوێژکردنی نێودەوڵەتی بۆ داھێنان.
ئاکلی تاجێر
ئاکلی تاجێر نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
عەباس ئەلفاسی
پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەغریب پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
پێرستی زانکۆکانی نیوجێرسی
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زانکۆکانی نیوجێرسی پۆل:پێرستی زانکۆکانی ئەمریکا بەپێی ویلایەت
عومەر ئەلسەعیدی
عومەر محەممەد خەمیس ئەلسەعیدی گۆرانیبێژی ئەردەنیە لە بنەڕەتدا خەڵکی فەلەستینە. لە ١٩٨٠ی زایینی لەدایکبووە شەھادەی بە کالوریوسی ھەیە لە زانستی کۆمپیوتەردا، دووکچی ھەیە بە ناوی لین و مایا و ژنەکەی ناوی میس ئەلحەسەنە.
ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
سەلیمی دووەم کوڕی سولەیمان قانونی
وێنۆک|330px|ڕاست|داستانی لیبانتۆ لە نێوان کەشتیگەلی عوسمانی وئەوروپی. لاوازی دەوڵەتی عوسمانی گرتەوە و سەلیمی دووەم کە لە جێگەی سوڵتان سولەیمان قانونی باوکی ھاتە سەر حوکم، لاواز بووە، کە زیرەکی سەدری ئەعزەمی ئەو کاتە (محمد سەقلی) و گەورەیی وشان وشکۆی دەوڵەتەکە بوو پاراستیان لەوەی یەک جار بکەێت، لە ئیشەکانی محەممەد سەقلی سوپایەکی گەورەی نارد بۆ یەمەن ساڵی ١٥٦٩ز، وبۆ میسر بۆ کپکردنەوەی شۆڕشە ناوخۆییەکان وچوونە شاری سەنعاء دوای ئەوەی قەڵاکانی فەتح کران، ھەر لە ئیشەکانی فەتحی قوبرسیان کرد لە دەستی بوندقیەکانی سەند، وھەر لە سەردەمی سوڵتان سەلیمی دووەمدا ڕووداوی لیبانتۆی دەریایی ڕوویدا، کە کاریگەریەکی خراپی ھەبوو بۆ وێنەی ھێزی دەریایی و سوپای عوسمانی کە زۆربەی لەو باوەڕەدا بوون ھەرگیز تێک ناشکێن، کورتەی ئەو ڕووداوەش ئەمە بوو، دوای زیادبوونی مەترسی عوسمانی بوو لە دەریای ناوەڕاستدا بۆ ئەورووپا دوای ئەوەی فەتحی قوبرس و ھەندیک ناووچەی دەریای ئەدریاتیکی کران، پاشای ئیسپانیا ڕێکەوت لەگەل ھەریەک لە پاپا بیۆسی پێنجەم وگۆماری بوندقیە بۆ ڕێگرتن لەبەرەو پێچوونی عوسمانیەکان، ٢٣٠ کەشتی و٣٠ ھەزار سەربازیان کۆکردەوە و لەگەڵ عوسمانیەکان بەیەکیاندا لە یەکێک لەو داستانە گەورانەی کە لە مێژووی نوێدا ڕوویاندا و بە تێکشکانی عوسمانیەکان کۆتایی ھات، بەڵام ئەمە ورەی محەممەد پاشا سەقلی نەڕوخاند و خۆی ئامادەکرد بۆ ڕووبەڕونەوەیەکی نوێ لەگەڵیان، لەبەرئەوە بوندقیە بەباشی زانی ڕێکەوتنی ئاشتی بکات لەگەڵ دەوڵەتی عوسمانی لە ساڵی ١٥٧٣ز، بەم شێوەیە عوسمانیەکان یەکلایی بوونەوە بۆ شەڕی ئیسپانیا کە ھاتبووەوە بۆ داگیرکردنی تونس. وێنۆک|سەدری ئەعزەم (محەممەد پاشا سەقڵی)
بیناسازی
وێنۆک|280px|ڕاست|مزگەوتی سوڵتان ئەحمەدی دووەم یان مزگەوتی شین. عوسمانیەکان گرنگیەگی دیاریان دا بە بیناسازی، لە ھەموو دەوڵەتەکەیاندا تۆڕێکی فراوانی ڕیگا وپردیان بنیاتنا بەپشتبەستن بە لێھاتووی بیزەنتیەکانی بولگار، ھەروەک گرنگیان دا بە بنیاتنانی خوێندنگە و پەیمانگەی فێربوون، ودروستکردنی نەخۆشخانە وبیمارستان وناوەنی بەساڵاچووان، ودروستکردنی خواردنگەی جەماوەری بۆ ھەژاران وخانەیان دروست کرد بۆ دابەزینی گەشتیارە بیانیەکان، وگرنگیان دا بە دروستکردنی کتێبخانە ومۆزەخانە وتەلار ومزگەوت. بیناسازی پیشکەوت لە سەردەمی فراونبوون وفەتحەکاناد، ھەندێک مزگەوتەکان بە دیارترین ئاسەواری بیناسازی عوسمانی دائەنێن لەوانە، مزگەوتی سوڵتان محەممەد فاتیح لە ئەستەنبول، ومزگەوتی سوڵتان ئەحمەد ھەر لە ئەستەنبول، ومزگەوتی سوڵتان سولەیمان قانونی و مزگەوتی سوڵتان بایەزید وزۆری تر.
دیمۆگرافیا
ھەژمارکردنی ژمارەی دانیشتووانی دەوڵەتی عوسمانی جێگەی لێدوانی مێژوونووسەکانە، لەبەر ئەوەی سەرچاوە سەرەتایەکانی ئەم باسە نادیارە. دەوڵەتی عوسمانی شێوازە نوێکانی بۆ ئاماری دانیشتووان بەکار نەھێناوە تاکوو ساڵی ١٨٣١ز، و ئاماری فەرمی دەرنەچووە تا ساڵی ١٨٨ز، لەگەڵ ئەوەشدا ئەم ئامارانە یارمەتی دیارکردنی ژمارەی دانیشتووان نادەن بە تەواوی بۆ نموونە ئاماری ساڵی ١٨٣١ تەھا پیاو سەرژمێرکراوە و ھەموو لایەکی دەوڵەتەکەی نەگرتووەتەوە.
ئایین
ئیسلام ئایینی ڕەسمی دەوڵەتی بوو، کە زۆربەی دانیشتووانی ویلایەتە ئاسیا و ئەفریقییەکان ئیسلام بوون لەگەڵ زۆر لە ناوچەکانی بەلقان، لەسەر مەزھەبی سوننە دەڕۆیشتن، و کەمایەتیکی شیعە ھەبوو بە شێوەیەکی گشتی لە عێراق و ھەندێک ناوچەی شامدا، لەگەڵ ڕێژەیەکی کەم لە دروز و عەلەوی لە لوبنان و سووریا و ئوردن و فەلەستین. عوسمانییەکان ڕێگەیان بە مەسیحی و یەھوودی دا کە نەریتە ئایینییەکانیان بە سەربەستی بە جێ بھێنن لە ژێر چاودێری دەوڵەتدا، و عوسمانییەکان وەک ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکانی پێش خۆیان جزیەیان لە سەر دانیشتووانە ناموسڵمانەکان دانا لە بەرامبەردا لێیان خۆش بوون لە خزمەتی سەربازی.
سرکیس ئاغاجان
سرکیس ئاغاجان لە سالی ١٩٩٢ بەشداری هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانی کردووە و لەسەر کۆتەی ئاشورییەکان بە ئەندامی پەرلەمان هەلبژێردراوە و تا سالی ٢٠٠٥ ئەندام پەرلەمان بووە. لە سالی ١٩٩٨ بووەتە بریکاری وەزارەتی داراییوە و لە سالی ١٩٩٩ تا ٢٠٠٩ وەزیری دارایی و ئابووری کابینەکانی چوارەم و پێنجەمی حکومەتی کوردستانی عێراق بووە. لە ھەمان کاتدا لە ساڵانی ٢٠٠٤ تا ٢٠٠٦ جێگری سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بووە لە کابینەی پێنجەمی حکوومەتی ھەرێم جاریکی‌تر پلەی وەزیری دارایی پێ سپێدرا. لە ساڵی ٢٠٠٦ داوای ئۆتۆنۆمی بۆ کلدان سریان ئاشورییەکانی کرد و توانی ئەم مافە لە ڕەشنووسی دەستووری هەرێمی کوردستان جێگیر بکات. لە ساڵی ٢٠٠٥ کەناڵی ئاسمانی عشتاری دامەزراندووە.
٥٣٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دیک چەینی
چەینی لە لینکن، نێبڕاسکا لەدایکبووە، و لە کاسپەر، وایۆمینگ ژیانی بەڕێکردووە. وەکو قوتابی لە زانکۆی یەیڵ و وایۆمینگدا خوێندوویەتی، و بەکالۆریۆسی لە زانستە سیاسیەکانی زانکۆی وایۆمینگ وەرگرتووە. چەینی سەرەتا وەکو یاریدەدەری کۆنگرێسمن ویلیەم ستایگەر کاری کردووە و دواتر لە کابینەکانی سەرۆک نیکسن و فۆڕد خۆی گەیاندۆتە کۆشکی سپی، لەوێشدا بووە بەڕێوبەری ئیداری کۆشکی سپی لەنێوان ساڵانی ١٩٧٥ بۆ ١٩٧٧. لەساڵی ١٩٧٨دا، چەینی وەک نوێنەری کۆنگرێسی وایۆمینگ ھەڵبژێردرا لە نێوان ساڵانی ١٩٧٩ بۆ ١٩٨٩ لەو پۆستەدا بووە. چەینی لەلایەن سەرۆک ئێچ دەبلیوو بوشەوە وەک وەزیری بەرگری دیاریکرا لەساڵانی ١٩٨٩ بۆ ١٩٩٣. وەک وەزیری بەرگری ڕۆڵێکی گەورەی لە جەنگی کەنداودا ھەبووە.
مەسیحییەت
سەردەمی باوەڕ و سەردەمی ڕابوون (١٠٥٤ تا ١٤٩٢)؛ (١٤٩٢ تا ١٦٣٣)
ئەو ھەموو ڕۆزییەی کەبەسەر ئەورووپادا باری بوو لەدوای سەرکەوتنی گرتنەوەکانی ئیسپانیا، یارمەتی دا تا باری ئابووری باشتر ببێت، ئەم دۆخە لەھەمان باردا بوو بەدرێژایی دۆزینەوەی جیھانی نوێ لە١٤٩٢ دا کە لەگەڵ خۆیدا سەردەمی ڕابوونی کردەوە لەئەورووپادا و سەردەمی مزگێنیدانی کردەوە لە ئەمریکا؛ زۆرجار ھەڵمەتەکانی دۆزینەوە بە پیرۆزکردنی ڤاتیکان ڕوویدەدا. ڕۆما و فلۆرێنسیا و جەنەوا بوونە یەکەمین پایتەختەکانی ڕابوون، کە زۆر بەخێرایی ئەورووپای گرتەوە، بەگشتیش شێوەی زانکۆکان و قوتابخانەکان و نەخۆشخانەکان و یانە ڕۆشنبیرییەکانی وەرگرت، لەژێر سەرکردایەتی کڵێسادا چەندەھا زانست گەشەی سەند وەکوو: گەردوونناسی، بیرکاری، ئیتیمۆلۆجی، فەلسەفە، ڕەوانبێژی، پزیشکی، توێکاریزانی و فیزیا بەتایبەتی ئەرستۆیی و فیزیای میکانیکی بەتایبەتی پێداویستییەکانی جەنگ و کیمیا و جوگرافیا و زانستی گیانەوەران و ڕوەک، ئەمە ھاوشانی ھونەری تەلارسازی کە گەیشتە بەرزترین ئاست لە سەردەمی ڕابووندا، کاتدرائییەتییەکانی ئەو سەردەمە بەتایبەتی کاتدرائییەتی پایەبەرز بوتڕوس و کۆی تەلارەکانی ئەو سەردەمەی ڤاتیکان نموونەیەکی حاشاھەڵنەگرن لەسەر ئەو بابەتە و دەست کرا بە دروستکردنی ڤاتیکان لە ساڵی ١٥١٣، ھەروەھا ھونەری وێنەکێشان و داتاشین کەوتە چالاکی و لەو سەردەمەدا دیارترین ھونەرمەندان دەرکەوتن وەکوو: لێوناردۆ داڤینشی، مایکلانجیلۆ، ڕافائێل و چەندینی تر.
لەسەر ئاستی باوەڕی کڵێساییش، ھاوشانی گەشەسەندنی زانست، تقووسی کڵێسا و باوەڕە مەسیحییەکان ئاوەزێنران، بەو جۆرە تیۆرەکەی ئەرستۆ سەبارەت بە جەوھەر و شێوە بووە بنەمای ئەفخارستیا، تۆماس ئەکویناس، زانای لاھووتگەر و فەیلەسووف، بووە دەروازەیەک بۆ یەکخستن و ڕێکخستنی بیروڕاکانی نێو مەسیحییەت لەژێر ڕۆشنایی فەلسەفەدا، بۆیە تەنانەت دووەمین ئەنجومەنی ڤاتیکان لە سەدەی بیستەمدا دانی پێدا نا، تا سەدەی پانزدەھەمی زایینی پێنج ئەنجومەن بەستران، چواریان لە لاتران بەستران و ناو دەبرێن بە ئەنجومەنە لاترانییەکان، لەکاتێکدا کە پێنجەمیان لە کۆنستانس بەسترا و کۆتایی بە لێکترازانی پاپاویی ھێنا.
ڕۆژی شەھیدانی کوردستان
سەرچاوەکان
ماڵپەرەکانی سەر بە حیزبی دێموکراتی کوردستان
پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی کوردستان
بڕیارنامەی ١٠٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی نیسانی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ نامەیەک لە ئەتیۆپیاوە بۆ سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایش سەبارەت بە سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٦٠‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کودەتای سەربازیی ٢٠٢١ی میانمار
کودەتای سەربازیی ٢٠٢١ی میانمار لە بەرەبەیانی ١ی شوباتی ٢٠٢١ەوە دەستی پێکرد، سوپای مییانمار ڕاوێژکاری دەوڵەتی ئۆنگ سان سووچی و سەرۆک وین مینت و سەرکردەکانی تری حیزبی دەسەڵاتداریان دەستبەسەرکرد. چەند کاتژمێرێک دواتر سوپای مییانمار دۆخی نائاسایی بۆ ماوەی یەک ساڵ ڕاگەیاند و دەسەڵات ڕادەستی فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان مینگ ئۆنگ ھیلانگ کرا. لە پەیامێکدا سوپای میانمار ھۆکاری کودەتاکەی بۆ بوونی سەختەکاری لە ھەلبژاردنەکانی ئەو وڵاتە گەڕاندەوە.
سەرۆک خێزان (فیلم)
ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان
لەکاتی نزیکبوونەوەی وێنەگرتندا لە ٢٩ی ئاداردا، ھێشتا ئەکتەرێک بۆ ڕۆڵی مایکڵ کۆرلیۆن ھەڵنەبژێردرابوو. جێبەجێکارانی پاراماونت ئەکتەرێکی بەناوبانگیان دەویست، کە دەبوایە یا وارێن بیتی یا ڕۆبێرت ڕێدفۆرد بێت. ڕۆبێرت ئیڤانسی بەرھەمھێنەر دەیویست کە ڕایان ئۆنیڵ ڕۆڵەکە وەرگریت بەھۆی سەرکەوتنە نوێیەکەیەوە لە فیلمی چیرۆکی خۆشەویستی (Love Story)دا. پاچینۆ پەسەندترینی کۆپۆلا بوو بۆ ڕۆڵەکە کە دەیتوانی وێنای بکات کە لە گوندە سیسیلییەکاندا دەگەڕێت، و ئەکتەرێکی نەزانراویشی دەویست کە لە ئیتاڵی-ئەمریکی بچێت. ھەرچۆنێک بێت، جێبەجێکارانی پاراماونت پێیان وابوو کە پاچینۆ باڵای زۆر کورتە تا ڕۆڵی مایکڵ بگێڕێت. ھەروەھا دەستن ھۆفمان، مارتن شین، و جەیمس کان نواندنیان کرد بۆ وەرگرتن. کان زۆر بە باشی لەلایەن جێبەجێکارانی پاراماونتەوە وەرگیرا و سەرەتا ڕۆڵی مایکڵی پێدرا، لەکاتێکدا ڕۆڵی سۆنی کۆرلیۆن درابوو بە کارمین کاریدی. کۆپۆلا ھەر ھەوڵیدەدا بۆ پاچینۆ تا ڕۆڵی مایکڵ بگێڕێت و ئیڤانس لەناکاو قایل بوو، ڕێگەی بە پاچینۆ دا کە ڕۆڵی مایکڵی ھەبێت و کانیش ڕۆڵی سۆنی بگێڕێت. ئیڤانس کانی پێ باشتر بوو لە کاریدی چونکە کان حەوت ئینچ کورتتر بوو لە کاریدی، کە زۆر نزیکتر بوو لە باڵای پاچینۆوە. سەرەڕای قایل بوونی بۆ ڕۆڵی مایکڵ، پاچینۆ گرێبەستی کردبوو تا ڕۆڵی سەرەکی بگێڕێت لە فیلمی ئەو چەتەیەی کە ناتوانێت بە ڕێکی بتەقێنێت (The Gang That Couldn't Shoot Straight)ی MGMدا، بەڵام ھەردوو ستودیۆکە ڕازیبوون لە یەکلاکردنەوە و پاچینۆ لەلایەن پاراماونتەوە وەرگیرا چەند ھەفتەیەک پێش دەستپێکردنی وێنەگرتنەکە.
باوکی ڕۆحی: نوێکردنەوەی کۆپۆلا
لە بڵاوبوونەوەی سینەمایی فیلمەکەدا، زیانە ڤیدیۆیییەکان کەمببونەوە بەھۆی زۆر چاپکردنی خلۆکەکەوە. سەرەڕای ئەوەش، زیانە دووانییەکان لە ئەرشیڤەکانی پاراماونتدا ونبوون. لە ٢٠٠٦دا کۆپۆلا پەیوەندیی بە ستیڤن سپیلبێرگەوە کرد—کە ستودیۆی دریموۆکس تازە لەلایەن پاراماونتەوە کڕدرابوو—دەربارەی وەگرتنەوەی باوکی ڕۆحی. ڕۆبێرت ئ. ھاریس وەرگیرا تا سەرپەرشتیی گەڕاندنەوەکەی باوکی ڕۆحی و دوو فیلمەکەی دیکەی بکات، شان بە شانی ویڵیسی سینەماتۆگرافەری فیلمەکە کە لە وەرگرتنەوەکەدا بەشداربوو. ئیشکردن لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٦دا دەستیپێکرد بە چاککردنەوەی زیانەکان تا بتوانن لە سکانەرێکی دیجیتاڵی بدەن بۆ دروستکردنی فایلی 4K. گەر زیانێک زەرەری بەرکەوتبێت یان ڕەنگی نەمابێت، ئیشەکە بە دیجیتاڵی دەکرا تا شێوە ڕاستییەکەی بگەڕێندرێتەوە. دوای ساڵ و نیوێک لە کارکردن لەسەر گەڕاندنەوەکە، پڕۆژەکە تەواوبوو. پاراماونت بەرھەمە تەواوبووەکەی ناونا باوکی ڕۆحی: گەڕاندنەوەکەی کۆپۆلا و لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨دا بڵاوکرایەوە، بە ھەردوو شێوەی دیڤیدی و بلورەی. دەیڤ کێری نیویۆرک تایمز بڕوای وابوو کە گەڕاندنەوەکە «گەشاندنەوە ئاڵتوونییەکەی پەخشکردنە سینەمایییەکانی ئەوکاتی» گەڕاندووەتەوە. وەکو ھەموویان، گەڕاندنەوەکە بە باشی پێشوازی لێکرا لەلایەن ڕەخنەگران و کۆپۆلاوە. باوکی ڕۆحی: گەڕاندنەوەکەی کۆپۆلاپێکدێت لە چەند ھەڵبژاردەیەکی نوێی سەرخستنی فیلمەکە بە ڕێزۆلوشنی بەرز، لەگەڵ چەند دیمەنێکی نوێی زیادە.
کیوجی
بەپێی پێشەکی کتێبی کۆجیکی ئیمپراتۆر ئەرکی ھەردوو کتێبە مێژوویەکە بە ھیێدا نۆ ئارێ ڕادەسپێرێت بەڵام ئیمپراتۆر پێش تەواوبوونی کتێبەکە دەمرێت، ئەرکەکە دوای ماوەیەکی زۆری تر تەواو دەبێت لە کاتی فەرمانڕەوایی ئیمپڕاتۆر گێنمێی
ئاماژە بە سەرچاوە
پۆل:سەردەمی ئاسوکا پۆل:دەقە کۆنەکانی ژاپۆن
ژان-پیەر ڤالۆتون
ژان-پیەر ڤالۆتون نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:شانۆنامەنووسانی سویسی پۆل:شاعیرانی سویسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥
مێژووی ڕۆژنامەوانی
رۆژنامەگەری، دەستەلاتی چوارەم وەکو لە سایدی جوریس پیدیا باسکراوە بنەماکانی دەولەت لەسەر سێ کۆلەگەی بنەڕەتی دامەزراوە گەڵ یان نەتەوە ٭ ھەریم یان نیشتمان ٭ دەستەڵاتی سیاسی دەستەڵاتی سیاسی بریتیە ١ لە دەستەڵاتی یاسا دانان ٢ دەستەڵاتی جێبەجی کردن دەستەلاتی دادوەری لەبەر ئەوەی رۆژنامەگەری بە گشتی رۆلی کاریگەری ھەیە لە ھۆشیار کردنەوە ‌و ڕینمایی کردنی تاکەکانی کۆمەڵ و دروستکدنی ڕای گشتی و گۆڕانکاری لە یاساکان چونکە رۆژنامە گەری وەکو ئاوێنەیەک وایە‌‌ بارو رەوتی کۆمەڵگا بەردەوام رەنگی تیا ئەداتەوە کاریگەری راستەوخۆی ھەیە لەسەر ھەموارکردن و گواستنەوەی رای خەلک لە سەر شێوازی دەستەلات و پەردە لادان لەسەر کەم و کوڕیەکان و بەدوادا چونەوەیان بۆیەش ناوی نراوە دەستەڵاتی چوارەم جۆرەکانی رۆژنامەگەری رۆژنامەگەری ئاشکرا / نھێنی / حکومی / حیزبی / ئەھلی / شار / شاخ / رۆژنامەگەری سەرکاغەز / رۆژنامەگەری ئەلەکترنی.
ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا
پۆل:ناوچەکانی جیھان
پیتێر کاسگرۆڤ
بەڕێوەبەری گشتی ئوسترالیا جەنابی خاوەن پایە سر پیتێر جۆن کاسگۆرڤ لە دایک بووی ئەفسەرێکی پایەبەرزی خانەنشینکراوی هێزی سەربازی ئوسترالیا و هەروەها ٢٦-ەمین بەڕێوەبەری گشتی ئوسترالیاە کە بە فەرمانی ئێلیزابێتی دووەم دانراوە و بە شیوەیەکی ڕەمزی بەڕیوەبەرایەتی ئەم وڵاتە دەکات.
ئیسلام بەپێی وڵات
نزیکەی %٢٠ی موسڵمان لە وڵاتە عەرەبییەکاندا دەژین، لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا دەوڵەتە نا عەربییەکانی وەک تورکیا و ئێران گەورەترین وڵاتن کە زۆربەی دانیشتووانیان موسڵمان لە خۆ بگرێت، و لە ئەفریقا، میسر و نێجیریا زۆرترین ژمارەی موسڵمانیان ھەیە.
شۆڕشی زانستی
کاریگەریی چین
بارووت و قوتب نما گرنگییەکی دیکەشی ھەبوو. لە دونیای پڕ لە جەنگ و ئاشوبدا دوو شت زۆر بەسوود بوو، یەکەمیان بازرگانی کە ڕووی لە گەشەکردن بوو و دووەمیش سەفەرکردنی بێ حساو. ئەم دوانە سەرنجڕاکێشیش بوون. بۆچی ئاوێتەکردنی چەند مادەیەکی کیمیایی دەبووە ھۆی تەقینەوە؟ ئاراستەی گولەتۆپ لە ھەوادا چلۆن بوو؟ ھێزی نھێنی ئەو دەرزییەی لە قوتب نمادا کە ئاراستەکەی بەرەو باکوور دەجوڵاند چی بوو؟ بۆ وەڵامدانەوەی ئەم جۆرە پرسیارانە پێویستی بە مەعریفەتی زانستی زیاتر دەکرد. ئەو گۆڕانکاریانەی کە بوونە ھۆی وەدستھێنانی بارووت لە چین کەمتر بوون لە ئەورووپا. بە واتایەکی دیکە، چین دەیتوانی بێ ئەوەی خۆی پەشۆکاو بکات لە شتی نۆێتر سوودوربگرێت. ھەر ئەم داھێنانانە لە ئەورپا بوونە ھۆی ئەوە کە سوارچاکی زرێ پۆش و قەڵای بڵند بەرەو نەمان بچێت. ئەم داھێنانە بوونە ھۆی گۆڕانکاری دیکەش کە دواتر باسیان دەکەین.
کاریگەریی یۆنانییەکان
بەڵگە ھێنانەوەکانی ئەفلاتۆن و ئەرەستۆ زۆر ڕوون و ئاشکرابوون و بوچونیشیان لەمەڕ گەردوونەوە قانعکار بوو. خەڵکی بۆ سەدان ساڵیش پێداچونەوەیان بە شێوازەی زانستییە دەکرد کە ئەوان لەسەری فێرببون.
ڕۆڵی کەلیسا
سەختییەکانی زیندو وڕاگرتنی زانست، ڕێز گرتن لە بیرۆکەی یۆنانییەکان و ئەو بابەتش کە خوداوەند حەقیقەتی خۆی لە کتێبی پیرۆزدا ئاشکراکردووە، ھەمووی ئەنجامی گرنگی ھەبوو. ھەموو ئەمانە بوونە ھۆی ئەوەی کە مرۆڤ باوەڕی وابێت کە ھەموو بابەتە زانستییەکان پێشتر ناسراون. ھەرشتێکی نوێ دەبوایە یەکیگرتبایەوە لەگەڵ ئەوشتانەی پێشتر باوەڕیان پێ ھەبوو. لەو جێگایەدا
موسڵمانەکان
زانا ئیسلامییەکان بەھەمانشێوە کە ئەزبەری زانست بوون ھەرواش گەشەیان پێدەدا، بەتایبەتی زانستی بیرکاری، ئەستێرەناسی، پزییشکی و کیمیا. ژمارەیک ئامرازی زانستیان بەرھەمھێنا. یەکێک لەوانە ئوسترلاب بوو. ئەم دەزگایە بەکار دەھات بۆ زانینی گۆشەی ئەستێرەکان و بۆ مەحاسبەی ئەستێرەکانی دیکە کەڵکی لێوەردەگیرا. زۆرێک لە وشە عەربییەکان کە لە زانستدا ھاتنە بەکارھێنان ئەوە نیشان دەدەن کە موسڵمانەکان لەم ڕوەوە چەند گرنگ بوونە. دەستەواژەی کیمیایی قولیا، دەستەواژی بیرکاری وەکو جەبرو دەستەواژەی ئەستێرەناسی وەکو زەنیت (لە وشەی سمت الرڕس) ھەموو سەرچاوەی عەرەبیان ھەبوو.
موسڵمانەکان بەھۆی پاراستن و گواستنەوەی بیرۆکە و داھێنانەکانی یۆنانییەکان، ھیندییەکان، ئێرانییەکان و چینییەکان و ئەو داھێنانانەش کە خۆیان بۆیان زیاد کرد خزمەتێکی گەورەیان بە زانست کردووە لە جیھاندا.
کۆپەرنیک، گالیلە و نیوتن
کۆپەرنیک ئەوەی نیشان دا کە زەوی بە دەوری خۆردا دەسۆڕێتەوە ئاسانترە. زۆر کەس دەیانزانی کە بەڕاستی ئەمە ئاسانترە بەڵام قەبوڵیان نەدەکرد کە بەڕاستی بەم جۆرە بێت. یەکێک لە دەستکەوتە گرنگەکانی گالیلە سەلماندنی ئەم دیاردەیە بوو. بە چەندین ڕێکە ئەم کارەی نیشان دا. بۆنموونە خەڵک دەیانوت کە زەوی ناتوانێت لە بۆشای ئاسمان گەردانی ھەبێت، چونکە ئەگەر وابێت، مانگ لە پشت خۆیەوە بە جێ دێلێت. گالیلۆ، یە کێک لە تلسکۆبە سەرەتایەکانی دروست کردو ھەر بەھۆی ئەوەشەوە مانگەکانی دەوری ھەسارەی موشتەری کەشف کرد. گالیلۆ وتی ئەگەر موشتەری بتوانی لە کاتی چەرخانیدا لە بۆشایی ئاسمان مانگەکانی دەوری خۆشی لەگەڵ خۆی بن ئەوا زەویش دەتوانی ئەم کارە بکات.
گالیلۆش ئەوی نیشان دا کە بیرۆکەکانی ئەرەستۆ لەبارەی جووڵەی زەوییەوە ھەڵە بوونە. ئەرەستۆ وتبووی ھەموو شتێک لە کاتی جووڵە پێویستی بە ھێزێکە تا ئەو شتانە لە حاڵەتی جووڵەکردندا بھێڵیتەوە وەگەرنا ڕادەوەستن. گالیلۆ توانی ئەوە نیشان بدات کە ھەرشبتێک لە حاڵەتی جووڵەکردنی خۆی بەردەوام دەبێت تا ئەو کاتەی شتێکی دیکە لە جووڵەکردن بیانوەستێنێت. لەگەڵ ئەوەشدا کاتێک کە دەیوت مانگ، ئەستێرە ھەسارەکان بە شێوەی سروشتی لە یەک بازنەدا دەسوڕێنەوە لە ھەڵەدا بوو. نیوتن سوودی لە بیرۆکەکانی گالیلۆ وەرگرت و خۆشی تاقیکردنەوەی تری خستە سەر و توانی بیرۆکەی چاکتر بخاتە ڕوو. ھەوەڵ ئەوەی کە پەی برد بەوەی کە ھەرشتێک لەسەر ھێڵیکی ڕاست بەردەوام دەبێت لە جووڵەکردن مەگەر ئەوەی شتێکی دیکە ببێتە ڕێگرو لەو ھێڵە لای بدات. بەڵام ئەگەر ئەمە دروست بێت کەوابوو بۆچی مانگ کە لە بۆشایی ئاسمان لە گەرداندایە لە ھێڵی ڕاست لە زەوی دوور ناکەوێتەوە؟
سروشت و یاسای سروشت
پەیدا بوونی زانستی جۆراوجۆر
لە زەمانی شۆڕشی زانستییەوە تاکو ئێستا زانستی جۆراوجۆر کە ھەریەکەیان ڕەوشی تایبەت بەخۆیان ھەیە، سەریانھەڵداوە. لە سەردەمی ڕۆشنگەری پیاوانێکی وەکو ئادام سمیت و تۆماس مالتوس سەرینھەڵدا کە سودیان لە ڕەوشی نوێ وەرگرتووە بۆ پێداچونەوەی ئابووری. ئابوری واتە پێداچونەوە لەسەر چلۆنییەتی کەسپ و داھاتی مرۆڤەکان. ئەمرۆکە ئێمە ئابووری بە یەکێک لە زانستە کۆمەڵایەتییەکان کە لەبارەی ڕەفتاری کۆمەڵگاوەیە، واتە لەبارەی ڕەفتارەکانی ئێمە، پێداچونەوە دەکات. لەسەرەتادا خەڵک ئومێدەواربوون ھەروەک زانستەکانی دیکە پێداچونەوەش بۆ ئابووری بکەن. بەڵام ئەمڕۆ باوەڕمان وایە کە ئابوری، وەکو زانستە کۆمەڵایەتییەکانی دیکە، ناتوانێت بەوجۆرە وردبین و دەقیق بێت لەبەرئەوەی لە ڕوانگەی ڕەفتار و ھەڵسوکەوت خەڵکی زۆر لێک جیاوازن.
سەرچاوەکان
شۆڕشی زانستی زانستی پۆل:مێژووی زانست پۆل:گەردوون
سەیفەدین خان ئەردەڵان
سەیفەدین خان ئەردەڵان نازناوی موزەفەر سوڵتانی یەکەم (١٨٧١-١٩١٤ز) یەکێک لە حاکم و میرەکانی بنەماڵەی ئەردەڵانی میرنشینی ئەردەڵان لە پارێزگای کوردستان و والی سەقز بووە لە سەردەمی محەممەد عەلی شا و ئەحمەد شای قاجار. ناوبراو لە بنەماڵەی سوڵتانی ئەردەڵان بووە، کە لە سەردەمی جەنگی جیھانیی یەکەم و داگیرکردنی بەشەکانی ڕۆژئاوای ئێران لەلایەن حکومەتی عوسمانییەوە، لەلایەن ئەوانەوە و بەهۆی نەبوونی هاوکاری و بەشداری نەکردن لەگەڵ عوسمانییەکان لە شەڕی لەگەڵ ڕووسەکان و هەروەها بەهۆی پەیڕەوکردنی سیاسەتی بێلایەنی حکومەتی ناوەندی ئێران، هاوکات لەگەڵ محەمەد حسێن خان مەکری، والی مەهاباد، دەستبەسەر و پاشان لە مەراغە لەسێدارەدرا.
فریدریک پاسی
فریدریک پاسی (لەدایکبووی ٢٠ی ئایاری ١٨٢٢ بۆ ١٢ی حوزەیرانی ١٩١٢) ئابویرازنێکی فەڕەنسی بوو، لە ١٩٠١ خەڵاتی نۆبێلی لە ئاشتی بردەوە بەیەکەوە لەگەڵ ھێنری دونانت
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٢ پۆل:ئابوورزانانی فەڕەنسی پۆل:مردووانی ١٩١٢ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
تاڵشەکان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئازەربایجان پۆل:تاڵش
ئەورووپای ڕۆژھەڵات
وڵاتەکان
زۆرجار وڵاتەکانی بەلقان و تورکیاش ئەگرێتەوە، و وڵاتەکانی ئەوروپای ڕۆژهەڵات بە جیھانی دووەم ناو دەبرێن.
ئالان برووتون
ئالان برووتون شاعیر، ڕەخنەگر و دەستکاریکەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
دابەشکردن
ئەگەر c جار b یەکسان بێت لەگەڵ a، ئەوە دەنووسرێت:
یەڵماز گونەی
سەرەتای ژیان
دواتر لە ئەنقەرە و ئەستەنبوڵ خوێندنی یاسا و ئابوری تەواوکرد. لە تەمەنی ٢١ ساڵییەوە دەستی کرد بە کاری سینەما. بەھۆی کەسایەتی و ھەڵس و کەوتییەوە بە «پاشای ناشیرین» ناسرابوو. لە ساڵی ١٩٦١دا بۆ ١٨ مانگ زیندانی کرا لەسەر بڵاوکردنەوەی ڕۆمانێکی «کۆمۆنیستانە». لە ساڵی ١٩٦٥دا دەستیکرد بە بەرھەمھێنانی فیلم.
مەحموود عەباس
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک وەزیرانی دەستەڵاتداریی نیشتمانیی فەلەستینی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:ئەندامانی فەتح پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق
ڕۆبێر ڕاسین
رۆبێر راسین ئەکتەر، نووسەر، پیانۆژەن و ئاوازدانەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ژان-پیەر تیۆلێ
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
مەنتەقە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەستێرەکان بە ناوی تایبەت
زمانی تاڵشی
جوگرافیا
تاڵشی لەگەڵ زمانەکانی گیلەکی، ئازەربی و فارسی تێکەڵاوی ھەبووە. لە باشووردا تاڵشەکان و گیلەکەکان پێکەوە ژیانی خۆیان بەڕێوە دەبەن. بەم حاڵە سەرچاوەیەکی کەمتر نیشان دەدات کە تاڵشی خۆی جێگری گیلەکی دەکات. لە باکووری گێڵان، تورکیی ئازەربایجانی لەدوای ھاتنی تورکەکان بەم ناوچەیە جێگری ھەندێک لە شارە تاڵشەکان وەکوو ئاستارا کرا. بەم حاڵە خەڵکی دەوروبەری لەوەندویل و ناوچە چیاکان، زمانی تاڵشییان ڕاگرتووە. بێھزاد بێھزادی، نووسەری "فەرھەنگی فارسی ئازەربایجانی" دەڵێت: "دانیشتووانی ئاستارا تاڵشن و لە پەنجا ساڵی ڕابردوودا (نزیکەی ساڵی ١٩٥٣) لەبیرم دێت کە گەورەکانی خێزانی ئێمە بەو زمانە قسەیان دەکرد و زۆربەی دانیشتووەکانیش بەو زمانە قسەیان دەکرد. لە دێیەکانی دەوروبەر پێموایە تەنیا ھەندێکی کەم تورکییان دەزانی". لە نزیکەی لیسار ھەتا ھەشتپەر، ئازەرییەکان و تاڵشەکان لە پەنا یەکدا دەژین، کە تاڵشی زیاتر لە دێیە چووکەکان قسەی پێدەکرێت. لە باشووری ئەسالێم ئەوانەی کە بە ئازەری دەدوێن، زۆر کەمن و زیاتر بە تاڵشی و فارسی لەناو شارەکاندا قسە دەکەن. لە کۆماری ئازەربایجاندا، تاڵشی کەمتر لەگەڵ ئازەری و ڕووسی تێکەڵ بووە ھەتا ئەم جۆرەی کە تاڵشی لە ئێراندا لەگەڵ فارسی تێکەڵ بووە. تاڵشی ناوەندییان لە ھەموو زارەکانی تاڵشی باشتر و ڕەسەنتر زانیوە.
٥٥٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
توان (ماتماتیک)
تایبەتمەندییەکان
بۆ لێکدانی دوو ھێز کە ھەمان بنچینەیان ھەیە، بنچینەکان دەپارێزرێن و توانەکان کۆ دەکرێنەوە:
لێکدانی ھێزەکان
لە لێکدانی ھێزەکاندا دوو حالەت ھەیە:
تاج مەحەل
تاج مەحەل (، ) کۆشکێکی گەورەیە لە شاری ئاگرەی ولایەتی ئوتار پرادێشی ھیندستان کە لە سەردەمی ئیمپراتۆری مەغۆلی ھینددا بە دەستی شا جەھان لە یادی خێزانی
نۆکەندی سوێز
دروستکردنی ڕێڕەوەکە ١٠ ساڵی خایاند (١٨٥٩ – ١٨٦٩)، کە دانانی نەخشەکەی لە لایەن ئەندازیارێکی فەڕانسییەوە بوو بە ناوی «فێردیناند لیسامپس» (بە فەڕەنسی: Ferdinand De-lessemps).
بەلۆچەکان
خەڵکی بەلۆچ (‎) نەتەوەیەکی ئێرانییە کە لە بەلۆچستان کە ڕووبەرەکەی دەوروبەری ٢٤٠٫٠٠٠ مایلی چوارگۆشە بەرامبەری ٦٢٠٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە دەژین. زۆربەی بەلۆچەکان لە سێ وڵاتی پاکستان، ئێران و ئەفغانستان دەژین بەڵام ھەندێکیشیان بە وڵاتانێکی وەکوو تورکمانستان، عومان و وڵاتە عەرەبییەکانی خوارەوەی کەنداوی فارس و ھەندێ وڵاتانی ئەورووپایی و ئەمریکایی کۆچیان کردووە. خەڵکی بەلۆچ بە زمانی بەلۆچی کە یەکێک لە زمانە ھیندوئەورووپایییەکانە قسە دەکەن. بەلۆچەکان زۆربە لە دانیشتووانی قەبیلەیی پێکھاتوون. ئایینی زۆربەی خەڵکی بەلۆچ ئیسلامە، ھەروەھا زوربەیان لە مەزھەبی سوننی پەیڕەوی دەکەن بەڵام ھەندێکیشیان لە پەیڕەوانی مەزھەبی شیعە بینراون.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەفغانستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:پارێزگای سیستان و بەلۆچستان پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا
ئەی ئێم (ئەلبومی ئارکتیک مەنکیز)
ئەی ئێم پێنجەمین ئەلبومی ستۆدیۆییی گرووپی ئارکتیک مەنکیزە. ئەلبومەکە لە سەپتەمبەری ساڵی ٢٠١٣ بڵاو کراوەتەوە و پێک دێت لە ١٢ گۆرانی.
ڕووباری ڤۆڵگا
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|ڕووباری ڤۆڵگا لە یارۆسلاڤ ڕووباری ڤۆڵگا (بە ڕووسی: Во́лга) درێژایییەکەی (٣،٦٩٠ كم) کە درێژترین ڕووبارە لە کیشوەری ئورووپای و دەکەوێتە بەشی ڕۆژاوای (ئەورووپایی) وڵاتی ڕووسیا و ڕووسەکان بە ڕووبارێکی نەتەوەیی دادەنێن و شانازی پێوە دەکەن. وە ھەروەھا چەندین ناوی جیاوازی ھەیە کە ناوەکەی دەگۆڕێت بە پێی ئەو ناوچەیەی پێیدا تێپەڕ دەبێت.
ئازووز بێگاگ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی جەزائیری پۆل:وەزیرانی حکوومەتی فەڕەنسا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
مێردی نموونەیی (شانۆ)
مێردی نموونەیی شانۆیەکی کۆمێدی ئۆسکار وایڵدە کە لە ساڵی ١٨٩٥دا نووسیویەتی، و باس لە گەندەڵی و زەبری هەڕەشە دەکات و لە پلەوپایەی هەردوو ناوخۆیی و بەرچاویش ورد دەبێتەوە. ئاکشنەکە لە لەندەن ڕوودەدات، و وادەریدەخات کە لە ئێستادایە، هەروەها هەمووی بەسەر بیست و چوار کاتژمێردا دابەش دەبێت.
زمانی لاتینی
300px|وێنۆک|چەپ|کۆنترین نووسراوە بە زمانی لاتینی کە تا ئێستا دۆزراوەتەوە. زمانی لاتینی یەکێکە لە زمانەکانی بنەماڵەی ئیتالیک و لە سەرچاوەی زمانی بنەڕەتی ھیندوئەورووپاییەکان. ئەم زمانە لە ڕابردوودا لە بەشێک لە ئەورووپا قسەی پێ‌دەکرا و لاتیۆم بە ناوەندی ئەم زمانە دەزانن. ڕۆڵی ئەم زمانە لە جیھاندا کاتێک گرنگ بوو کە بوو بە زمانی فەرمی ئیمپڕاتۆرێتیی ڕۆمانی. لە سەردەمی ھاوچەرخدا زمانەکانی فەڕانسی، ئیسپانیایی، ئیتالیایی، پورتوگالی، ڕۆمانیایی و ھتد ھەر لەم زمانە لاتینییە سەرچاوەیان گرتووە. ھەروەھا لە زمانی ئینگلیزیشدا ژمارەیەک وشە ھەن کە لە لاتینییەوە ھاتوون.
لەیلا قاسم
ژیانی لەیلا قاسم
لەیلا قاسم، کچە تێکۆشەری کورد، ساڵی ١٩٥٢ لە گوندی بامیلی سەر بە شاری خانەقین لە خێزانێکی ھەژار و نیشتمانپەروەری کورد لەدایکبووە، لەیلا سێ برا و خووشکێکی ھەبووە بەناوەکانی سەبیحە، سەلام، سەفا، سەڵاح. قاسم حەسەنی باوکی لەیلا، کرێکاری کۆمپانیای پاڵاوگەی نەوتی ئەلوەند بوو. دوای ئەوەی قاسم خانەنشین کراوە، ساڵی ١٩٧١ لە خانەقینەوە ماڵیان گواستۆتەوە بۆ بەغدا. ھەموو خوشک و براکانی لەیلا (سەبیحە، سەلام، سەفا، سەلاح) خەریکی خوێندن بوون. سەرباری خوێندن ھەریەکەیان لەپای خوێندنەکەیان بۆ بژێوی ژیانی خێزانەکەیان کاریان کردووە.
ماینکرافت
دۆخی هاردکۆر
دۆخی هاردکۆر جۆرێکە لە دۆخی مانەوە کە بە سەختترین ڕێکخستن قفڵ کراوە. ئەگەر یاریزانێک لە جیهانێکی نوێدا بمرێت، چیتر ڕێگەیان پێنادرێت کارلێک لەگەڵیدا بکەن، بۆیە دەتوانرێت یان بخرێتە دۆخی بینەر و جیهانەکە بگەڕێن یان بە تەواوی بیسڕنەوە. ئەم دۆخەی یارییە تەنها لەناو چاپی جاڤای ماینکرافتدا دەتوانرێت دەستی پێبگات.
باشووری ئاسیا
وێنۆک|باشووری ئاسیا
ئەو ناوچانەی ئەکەونە باشووری ئاسیا ئەمانە خوارەوەن:
ئالان دوفۆسێ
ئالان دوفۆسێ نووسەر و وەرگێڕی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
شۆڕشی ئەمریکا
گۆڕینی ژیان لەڕۆژئاوا و جوگرافیا و ڕامیاری و دامەزراندنی ئەمریکا
ئەو خاکەی ئەمرۆ ناوی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدایە لە ڕابردوودا خاکی نەتەوەیەک بووە کە ناویان (ھنیدیە سوورەکان)، ئەمریکا پێشتر ١٣ ھەرێم بووە کە لە نێوان ئەم ھێزانەدا دابەشکرابوو
جەنگی سەربەخۆی ئەمریکا
لە ساڵی ١٧٦٨ بەرەی شۆڕش پێکھێنرا و چەکیان ھەلگرت و چەند شارێکیان گرت بەتایبەت بۆستن و نیۆرک بەرەی شۆڕش لە ١٨ یەکەی سەربازی پێکھاتبوو
ئاگرە
ئاگرە شارێکە لە لێواری ڕووباری یامونا، دەکەوێتە ویلایەتی ئوتار پرادیش لە ھیندستان. شارەکە ٣٧٨ km لە شاری لەکنۆ دوورە، کە پایتەختی ویلایەتەکەیە، ٢٠٦ کیلۆمەتریش لە نیودلھییەوە دوورە کە پایتەختی ھیندستانە. ئاگرە یەکێکە لە دیارترین شارەکان لە ویلایەتی ئوتار پرادیش، ٢٤ەمین پڕدانیشتوانترین شارە لە ھیندستان.
قەڵای یەزدگەرد
سەرچاوە
ماڵپەڕی مۆزەخانەی پاشایەتیی ئانتاریۆ
گوڵشیفتە فەراھانی
گوڵشیفتە فەراھانی (لەدایکبووی ١٩٨٣ لە تاران) ئەکتەرێکی بەناوبانگی ئێرانییە، گوڵشیفتە فەراھانی لە فیلمی (Body of Lies) دا ئەکتەر بووە و ئەمە بووە ھۆی تێکچوونی حکومەتی ئێران لەگەڵیدا، ئێستا لە فەڕەنسا دەژی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:خەڵکی تاران پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی
ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (حوزەیرانی ٢٠١٥)
هەندێک ئاماری پێوەندیدار بە هەڵبژاردن
هەژماری دەنگدەران بە گشتی ٥٤ میلیۆن و ٧٩٢ هەزار و ٦٧٣ کەس و هەژماری دەنگە تۆمارکراوەکان: ٤٧ میلیۆن و ٤٦٦ هەزار و ٦٠١ دەنگ بووە. کۆمیسیۆنی باڵای هەڵبژاردنی تورکیا ڕایگەیاندووە کە ڕێژەی بەشداری لە هەڵبژاردندا: ٨٦.٦٣٪ بووە و ئەنجامەکان بەم شێوەی ژێرن:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
جامی جیھانی ١٩٨٢ لە ئیسپانیا
لە ١٩٧٦ ئیسپانیا دیاریکرا بۆ میوانداریکردنی جامی جیھانی فیفای ١٩٨٢. بۆ یەکەمجاریش بوو کە ٢٤ ھەڵبژاردە بەشداری بکەن لە جامی جیھانی. ھەموو پێشبینییەکان لەبەرژەوەندی ئیسپانیا بوون و ئەوکات ھەڵبژاردەی ئیسپانیا لەژێر ڕاھێنەرایەتی خۆزیە سانتاماریا بەشداری لەپاڵەوانیەتیەکە کرد و کەوتە کۆمەڵەی ٥ و بەرامبەر ھیندۆراس و یۆگسلاڤیا و ئێرلەندای باکوور یاری دەکرد لە قۆناغی کۆمەڵەکان و بە ئەنجامی گۆڵێک لەبەرامبەر ھیندۆراس بەرامبەربوون و ٢ – ١ بەسەر یۆگسلاڤیا سەرکەوت و ١ – ٠ لەبەرامبەر ئێرلەندای باکوور دۆڕا. بەم ئەنجامە سەرکەوت بۆ گەڕی دووەم لەبەرامبەر گڕووبی ٢ یاریکرد و لەبەرامبەر ئەڵمانیای ڕۆژاوا دۆڕا و لەگەڵ ئینگلتەرا بەرامبەر بوو، بەم ئەنجامەش ماڵئاوایی لەپاڵەوانیەتیەکە کرد و سانتاماریا وازی ھێنا.
١٩٩٠ بۆ ١٩٩٢
بۆ جامی جیھانی فیفای ١٩٩٠ی ئیتاڵیا، ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا لەژێر ڕاھێنەرایەتی لویس سوارێز بوو. ئیسپانیا لەکۆمەڵەیەکدا بوو لەگەڵ ئێرلەندا و ھەنگاریا و ئێرلەندای باکوور و ماڵتا لەپاڵاوتندا، لە کۆتاییەکانی پاڵەوانیەتیەکە لەکۆمەڵەی پێنجەم بوو لەگەڵ ئۆرۆگوای و کۆریای باشوور و بەلجیکادا، لەبەرامبەر ئۆرۆگوایدا ٠ – ٠ تووشی بەرامبەربوونێکی نەرێنی بوو، بەڵام لەبەرامبەر کۆریای باشوور ٣ – ١ و بەلجیکا ٢ – ١ سەرکەوت، بەڵام لەگەڕی دووەمدا لەبەرامبەر یۆگسلاڤیا ٢ – ١ دۆڕا. ڤیسنیتی میرا ڕاھێنەرایەتی ئیسپانیای کرد بۆ یۆرۆی ١٩٩٢، ئیسپانیا بەلێھاتوویی کۆتایی ھێنا بە یۆرۆی ١٩٩٢ بەگرتنی پلەی سێیەم لەداوی فەڕەنسا چیکۆسلۆڤاکیا. میرا مەدالیای ئاڵتوونی بۆ ئیسپانیا بەدەست خست لەیارییەکانی ئۆڵۆمپی ١٩٩٢ی بەرشلۆنە.