cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھومایوون شەجەریان
ھومایوون شەجەریان (؛ لەدایکبووی ٢١ی ئایاری ١٩٧٥ لە تاران) گۆرانیبێژێکی مووزیکی میللیی ئێرانییە. لە بنەماڵەیەکی پڕ لە ھەستی مووزیک لەدایکبووە. ھومایوون کوڕی محەممەدڕەزا شەجەریانە. ھەر لە منداڵییەوە خۆشەویستی زۆری بۆ مووزیک و ڕیتم ھەبووە و دواتر لەڕێگەی باوکییەوە لەلای ناسر فەرھەنگفەر فێری تەکنیک و ناسینی ڕیتم بووە و بۆ چەندین ساڵ لای جەمشیدی مووحێبی بەردەوام بووە. لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا لەگەڵ خوشکەکانیدا لای باوکیان گۆرانییان دەستپێکرد. دواتر بۆ پسپۆڕی خۆی کەمانچەی ھەڵبژارد، و لە ھەمان کاتدا لای ئەردەشیر کامکار فێری تار و سەنتوور بوو. دواتر لە کۆنسێرتەکانی باوکیدا بەشداریی کردووە. ھومایوون یەکەم ئەلبومی سەربەخۆی خۆی بەناوی «نەسیمی وەسڵ» لە ساڵی ٢٠٠٣دا بڵاو کردەوە و خاوەنی یەک کچە بەناوی یاسەمین شەجەریان.
گۆڕەشار
گۆڕەشار ڕۆمانێکی کوردی و شەشەمین بەرھەمی سەید قادر ھیدایەتییە، کە ساڵی ٢٠٢٠ و لە جەرگەی تەشەنەسەندنی ڤایرۆسی کۆرۆنا، لەلایەن چاپەمەنیی خانییەوە بڵاو کرایەوە.
پارێزگای ئەنبار
وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئەنبار
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:قاعیدە لە عێراق پۆل:پارێزگای ئەنبار ئەنبار
جزیر
ناودارانی جزیر
لە مێژووی جزیردا ھەندێک مرۆڤی پایەبەرز و گەورە دەرکەوتوون کە لە نێوان ئەواندا دەکرێت ئاماژە بە مەلای جزیری بکرێت.
نێلسۆن ماندێلا
سەرەتای ژیان
لە کتێبی تایبەتی نیڵسۆن ماندێلا دا بەناوی (دیالۆگ لەگەڵ خۆمدا) کە وەرگێڕدراوەتە سەر ٢٢ زمانی جیاجیای جیھان و تایبەتە بە ژیانی خۆی، ئەو خۆی باس لە ژیانی خۆی دەکات و دەڵێت:
زیندانیکردن
200px|وێنۆک|چەپ|ماندێلا لە کاتی دەنگداندا لە ھەڵبژاردنی گشتی ئەفریقای باشوور لە ساڵی ١٩٩٤ 200px|وێنۆک|چەپ|ماندێلا و [[بیل کلینتۆنی سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە شوباتی ساڵی ١٩٦٢ ماندێلا دەستگیرکراو بە سزای پێنج ساڵ زیندانی حوکمدرا، ئەویش بەتۆمەتی سەفەرکردن بۆ دەرەوەی وڵات بەشێوەیەکی نایاسایی و ڕێکخستنی مانگرتن و توندتیژی، ھێشتا ماوەی حوکمی پێنج ساڵەکەی زیندانی کۆتایی نەھاتبوو، جارێکی دیکە حوکمدرایەوە بەدرێژایی ھەموو ژیانی، ئەمجارەیان بەتۆمەتی پلان دانان بۆ کردەوەی چەکداری، واتە سزاکەی ھەتا ھەتایی بوو، چونکە ئەوکات تۆمەتی ئەوەیاندایە پاڵ ماندێلا کە ئەو خیانەتی لە وڵاتەکەی کردووە، بەڵام وەکو چاودێران، دەڵێن: «ئاکارو ڕەوشتی ماندێلا، ھەمیشە خاڵی بووە لەخیانەت و بیری جوداخوازی».
بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٩
پارێزگای قادسیە
وێنۆک|چەپ|پارێزگای قادسیە
کێلتەکان
کێلتەکان گرووپێکی زمانی-چاندی بوون کە لە سەردەمی ئاسن و سەدەکانی ناوەڕاست لە ئەورووپادا ئەژیان. خەڵکی کێلت لە ڕەگەزی ھیندوئەورووپی بوون کە بۆ ماوەیێک لە ئەورووپادا دەسەڵاتی زۆریان ھەبوو بەڵام لە سەردەمی ئیمپراتۆری ڕۆمدا و بە دەستی جولیوس سێزار دۆڕان و چاندەکەشیان ڕووی لە کزی کرد.
پلاندانانی شاری
بیردۆزەکان
بیردۆزی پلاندانان، پیکهاتەیەک لە چەمکە زانستییەکان، پێناسە، پەیوەندییە ڕەفتاریی و گریمانەکانە کە پێکهاتەی زانستی(زانیاری- Knowledge) پلاندانانی شار پێناسە دەکات. هەشت بیردۆزی ڕەوشی پلاندانان هەن، کە ئەمڕۆکە وەک بیردۆزی سەرەکی ڕەوشی پلاندانان ماونەتەوە: ڕوانگەی مەنتیقی-گشتگیر(the rational-comprehensive approach )، ڕوانگەی بەرزبوونەوە(the incremental approach )، ڕوانگەی گواستنەوەیی(the transactive approach )، ڕوانگەی پەیوەندیی(the communicative approach )، ڕوانگەی داکۆکی(the advocacy approach)، ڕوانگەی ڕەوا بوون(the equity approach )، ڕوانگەی ڕادیکال( the radical approach) و ڕوانگەی هومانیست یان فێنۆمێنۆلۆجیکال(and the humanist or phenomenological approach).
نێچیرڤان بارزانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی بارزان پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران پۆل:بنەماڵەی بارزانی پۆل:زیندووان پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
عیسا
عیسا و پێشگرەکانی
قورئان ڕێز لە عیسا وەکو پێغەمبەرێک دەگرێت و بە یەکێک لە پێغەمبەرانی خاوەن ھیممەت و ئازایەتی بەرز «اولو العزم» دای ناوە و فەرمانی داوە بەمحەممەد کە شوێن پێی ئەوان ھەڵبگرێت و وەک چۆن ئەوان بە ئارام بوون ئەمیش خۆڕاگر و بە ئارام بێ. بە ھیچ شێوەیەک لە ھەموو قورئاندا زەم و سەرزەنشتێکی تێدا نییە بۆ عیسا.
ژیری
وشەڕەتناسی
ژیر لە ڕیشەی پرۆتۆئێرانیی بە مانای گورج و گۆڵ و چالاکە. وشەکانی زیرەک و زرینگ -یش ھەر لەم ڕیشەنە. لە کوردیی باکووریدا ژیرەک -یشی پێ دەوترێ کە زۆر نزیکە بە زیرەکەوە. لە زازاکیدا بووە بە چێر. لە ھەورامیدا ھەر وەک ناوەندی ھەر ژیرە.
پێناسەکان
ساڵی ١٩٩٥یش لێژنەی کاروباری زانستیی ئەنجومەنی دەروونناسانی ئەمریکا ڕاپۆرتێکی لە ژێر ناوی Intelligence: Knowns and Unknowns -دا بڵاو کردەوە کە تێیدا ھاتبوو:
خانە خەلی سەرێ
خانە خەلی سەرێ (Xane xelî serê، ) دێیەکە لە گوندستانی باسکی کۆڵەسە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٠ کەس لە ١٦٠ بنەماڵەدا بووە.
ژمارەی ئۆکسان
ژمارەی ئۆکسان (بە ئینگلیزی: Oxidation number)، لە کارلێکی کیمیاییدا، ژمارە و جۆری ئەو بارگەیەیە کە ئایۆنێک ھەڵی دەگرێت لە ئاوێتە ئایۆنییەکاندا، یان وا دادەنرێت کە گەردیلەیەک ھەڵی گرتبێت لە ئاوێتە ھاوبەشییەکاندا.
پەمپی سوتەمەنی
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:High_pressure_fuel_pump.JPG|وێنۆک|پەستانی زۆر بەرز لەناو پەمپی سوتەمەنی بزوێنەری دیزلی پەمپی سووتەمەنی زۆر جار بەکاردێت (بەڵام نەک ھەمیشە) پێکھاتەیەکی گرنگە لە ئوتۆمبێلدا. زۆربەی بزوێنەرەکان (بەتایبەتی بزوێنەری مۆتۆرسیکلی کۆن) سووتەمەنی بە ھیچ شێوەیەک داوا ناکەن لە پەمپ (فیول پەمپ)، پێویستیان تەنھا بە ھێزی ڕاکێشانی زەوییە تا سووتەمەنی لە تانکی سووتەمەنی بگوازرێتەوە یان لەژێر فشاری بەرز بۆ سیستەمی ئینجێکتی سووتەمەنی. زۆرجار، کابییەرێتیدی بزوێنەر بە بەکارھێنانی پەستانی نزم لە پەمپی میکانیکی کە دەبەسترێن لە دەرەوەی تانکی سووتەمەنی، کەچی ھەندێک بزوێنەر بە بەکارھێنانی پەمپی کارەبایی کە دەبەسترێن لەناو تانکی سووتەمەنی (جۆرە سووتەمەنیێکی بزوێنەر ھەیە دوو پەمپی سووتەمەنی ھەیە: یەکەم پەستانی نزم و قەبارەی زۆری پەمپەکە لە ناو خەزانی سوتەمەنی و ئەوی تریان پەستانی بەرز و قەبارەی کەمی پەمپکردن کە نزیکە لە بزوێنەرەکە). پەستانی سوتەمەنی پێویستی بە ھەندێک تایبەتمەندی ھەیە بۆ بزوێنەرەکە تا بەشێوەیەکی ڕاست کار بکات. ئەگەر پەستانی سووتەمەنی زۆر نزم بێت، بزوێنەرەکە بە لاوازی کار دەکات.
پەمپی میکانیکی
یەکێک لە باوترین شێوەکان، ئەم پەمپنە بە شێوەیەکی نموونەیی دادەخەرێن بۆ ناو بلۆکی بزوێنەر یان سەر کامشافتی بزوێنەر نەرمە گوێیێکی زیادەی ھەیە کە دەسکێک بەکار دەخات لەسەر پەمپکە، یان ڕاستەوخۆ یان لەرێگای (پوشرۆد)، لەلایەن ڕا کێشانی ناو پەنجکەکە تا نزمترین خاڵی بێجوڵە.
لەتکەری شەیتان
چیرۆک
ئەندامی پێشووی ھاشیرۆ ساکۆنجی ئوروکادۆدا دەبێت وەک مامۆستا لەگەڵی دەبێت و تا دەیکات بە لەتکەری شەیتان و فێرە تەکنیکەکانی شەڕکردنی
بەرھەمھێنان
بڵاوکرایەوە لە ٢٠١٥، دوای ئەوەی ھاێنیوا نۆ زیگزاگ شکستی ھێنا لەوەی ئەلقەڕێژ بکرێ، تاتسوھیکۆ کاتایاما، یەکەم سەرنوسەری گۆتۆگێ، پێشنیاری کرد کە دەست بە ئەلقەیەک بکەن کە بە تێگەیشتنێکی ئاسانتر یەکەم کاری گۆتۆگێ (کاگاریگاری) دەبێتە بنچینەی پارچە نوسراوەکانیان
دەبێت گەربێت و ئەلقەکان کورتر بکرێنەوە ناونیشانەکەی کەوا (刃 یایبا، شمشێر) شمشیری ژاپۆنی دەگرێتە خۆی
میدیا
ڤیز میدیا یەکەم سێ بەرگەکانی ئەلقەکان لە گۆڤارە دیجیتالییەکەی ھەفتانەی شۆنن جەمپ بڵاوکردەوە وەک بەشێک لە (دەستپێکی جەمپ)
بەشەکانی تر
مانگاکە شوێن گیو تۆمیۆکا دەکەوێت بەشێکی چیرۆکی مانگاکە بڵاوکرایەوە لە یەکەم بابەتی شۆنن جەمپ گێگا لە ٢٠ ی تەممووزی ٢٠١٦
کیمێتسو نۆ ئایما! (きめつのあいま!) مانگایەکی یۆنکۆمای ڕەنگراوە لەلایەن ڕیۆجی ھیرانۆ ئەلقەدارشتنی لە نێوان ٧ ی نیسان و ٢٩ کانوونی دووەمی ٢٠١٩ لە شۆنن جەمپ پلەسی شوێشای ئەپ و ماڵپەرەکەی دا بوو، مانگاکە تیابووی ڤێرشنی قشتۆکەی (چیبی) بوو کە لە کارەکتەرە سەرەکییەکان
کوڕانی مووسا
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٨٧٣ پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:زانا موسوڵمانەکان پۆل:ئەندازیارانی عێراقی پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:زانایانی ئێرانی پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
بڕیارنامەی ٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی ئەیلوولی 1949دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ وزەی ناوەکی: پشکنینی نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 447‌ەم، بە 9 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 2ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پارێزگای موسەنا
وێنۆک|چەپ|پارێزگای موسەنا
گۆتی
گۆتییەکان، گۆتی، قۆتی، قورتی یان کورتی خەڵکێک بوون لە لە ناوچەکانی نێوان ھەردوو زێی سیروان و زێی بچووکی ئێستا نیشتەجێبوون، گۆتییەکان کەوتوونەتە باشوور و خۆرئاوای لۆلۆییەکان. شاری «ئارابخا»، کەرکووکی ئێستا، پایتەختیان بووە و بەدەشتی گەرمیانی ئێستادا بلاَوبوونەتەوە. لەلایەن نەتەوەکانی ترەوە گۆتییەکان بەخەڵکانێکی شەڕکەر و چاونەترس ناسراون، کەسی باڵا بەرز، چوارشانەو سپی ڕەنگ بوون. سارگۆنی ئەکەدی (٢٣٣٤–٢٢٧٩پ. ز) بە (کوتی) کە مانای «ناوچەی بەرز» بووە، ناوی ھێناون. نووسینی مسماری و زمانی ئەکەدییان بەکارھێناوە. لە ڕووی ئایینیشەوە خواوەندی «ئارابخا» یان پەرستووە، ھەروەھا یەکێک لە خواوەندەکانی تریان ناوی «ئەبوو بلاب» بووە. جێگای ئاماژەیە کە گۆتییەکان یەکەم نەتەوە بوون کە دیلی شەڕیان کردووەتە کۆیلە، ھەروەھا ژن لە ناو گۆتییەکاندا سەرکردەی سوپا بووە، چونکە لە کاتی دەسەلاَتی گۆتییەکاندا سەردەمی ژن سالاری بووە.
تیرگان
(٢١٠٨پ. ز) ئەو پاشایە تەنھا(٤٠)ڕۆژ فەرمانڕەوایەتی گۆتییەکانی کردوە لەولاتی ئەکەددا، چونکە لەو کاتەدا یەکێک لە سەرکردەکانی سۆمەریی دەوڵەتە شاری «ئووروک» بە ناوی ئوتوو ھیگال (٢١٢٠–٢١١٣پ. ز) لە دژی ڕاپەڕیووە و لەگەڵ سوپاکەی ڕووبەڕوو بووەتەوە. سەرئەنجام بەسەر سوپای تیرگان و گۆتییەکاندا سەرکەوتووە و پاشای گۆتی لەلایەن سەربازانی سوپاکەیەوە کوژراوە، شا ژنیش لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی بەناوبانگی سوپای گۆتییەکان بەدیلگیراوە. دوای زیاتر لە سەدەیەک فەرمانڕەوایی گۆتییەکان لەولاتی ئەکەددا لە ناوچەکە دەریکردون. بەپێیی تۆمارێکی ئوتوو ھیگال، دواتر گۆتییەکان بۆ دەورووبەری شاری ئارابخای پایتەختی پێشووتریان گەڕاونەتەوە. جێگای ئاماژەیە گۆتییەکان ھەتا ساڵی ٥٣٩پ. ز و داگیرکارییەکەی کوروش (٥٥٩–٥٣٠پ. ز) پاشای ھەخامەنشیی بۆ ولاتی بابل ناویان ھەبووە، بەلام دواتر ناویان نەماوە.
قەڵای دمدم
قەڵای دمدم ، قەڵایەکی مێژوویییە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ئێران لە ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێ. قەڵای دمدم بەر لە ھاتنی ئیسلام بنیاد نراوە و دواتر لە ساڵی ١٦٠٩ بە دەستی ئەمیرخانی لەپزێڕین میری ناوداری برادۆست نووژەنکراوەتەوە.
سووڕی ژاناوی
سووڕی مانگانەی ژاناوی بە پێی تەمەن و هۆکارەکانی، بە دوو جۆری سەرەتایی و دوایی دابەش دەبێ:
پۆل:کێشەکانی سووڕی مانگانە
بڕیارنامەی ٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیندۆنیزیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھۆڵەندا
لەشفرۆشی لە عەرەبستانی سعوودی
لە حوزەیرانی ٢٠٠٧، ٨٠ ژن بە تاوانی لەشفرۆشی و ٢٠ پیاو بە تاوانی قاچاخ یان گەوادی دادگایی کران.
دەشتێ، باسکی کۆڵەسەی سەردەشت
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
گوندەواری پەنجە عەلی باکوور
دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندەوارە (٤,٦٤٣) کەس و (٢,٣٤٥)نێر و (٢,٢٩٨)مێ و (١,٤١٢)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم گوندەوارەیە لە کورد پێکھاتووە.
جوگرافیا
گوندەواری پەنجە عەلی باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندەوارانە:
ئایپۆد
ئایپۆد یەکێکە لە بەرهەمە سەرکەوتووەکانی کۆمپانیای ئەمریکی ئەپڵ ، یەکەم بەرهەمی ئایپۆد لە ٢٣ ی ئۆکتۆبەری ساڵی ٢٠٠١ دەرچووە سەرەتا بەشێوەیەکی سادە وەشێنرا کەتەنیا دەیتوانی پەڕگەی میوزیکی بەکاربهێنرێت thumb|خێزانی ئایپۆد
مورادی سێیەم
سەرچاوەکان
پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٦ پۆل:مردووانی ١٥٩٥
تۆشیۆ سزوکی
کارکردن
کارە پرۆفیشنالەکەی لە کۆمپانیای تۆکۆوما شۆوتێن دا دەستی پێکرد، لەدوای ماوەیەکی کورت لە دەرچوون لە کۆلێژ لە کۆمپانیا دەستی بەکارکرد لە کۆمپانیا لە بەشی پلاندان لەسەر گۆڤاری ئاساھی گێینۆ دا بوو، گۆڤار، میوانداری، ئاھەنگ، کە ئەو بەرپرس بوو لەم پەڕانەی کە تایبەت بوون بە مانگا لێرەوە کارەکانی تۆشیۆ دەست پێدەکات، لەگەل شیگێرۆ سگویورا دا یەکتر دەبینین کە کەسێکی بەناوبانگە لە بواری ھونەری ئەنیمی، لە ١٩٧٣ دەبێتە سەرنوسەری گۆڤاری کۆمیک& کۆمیک (コミック&コミック, komiku & komiku) کە کاری لەسەر کردوون و و بووەتە ھاوڕێی بەرھەمھێنەرەکانی فلم وەکوو (ساداۆ ناکاجیما، ئێیچی کودۆ، تێیرۆ ئێیشی) و دەرھێنەرەکانی ئەنیمی و مانگاش وەکوو (ئۆسامو تێزوکا، جۆرج ئاکایاما، کازوۆ کیمامورا ھۆسێی ھاسێگاوا، شۆتارۆ ئیشینۆمۆری) دوای وەستانی کۆمیکەکە ڕەوانەکرا بۆ بەشی پێشکەشکردنی کاری ھونەری لە گۆڤارەکە کەچەن شتێکی لەم بەشە زۆر کاری بەسوودی ئەنجام دا بۆ ژاپۆن.
ھاودەنگ
بەستەرە دەرەکیەکان
__DISAMBIG__
پەیوەندییە گشتییەکان
لۆببیکاری Lobbying
-	هەڵوێستی دەوروبەر ڕووماڵ بکە
-	پلانی کەمپێنەکەت نەخشەڕێژ بکە
-	بە ئاشکرا پێشانی بدە ئێوە نوێنەرایەتی کێ دەکەن و ئامانجتان لە کەمپێنەکە چییە.
ھەولێر
پێش زایین
لە ساڵەکانی (٢٣٧١ تاوەکوو ٢٣١٦ پێش زایین) بەمەبەستی دەست بەسەرداگرتنی داھات و فرە سامانێتی دەڤەرەکە، پەلاماری ھێرشەکانی سەرگۆنی ئەکەدی گەیشتوونەتە ھەولێر و دەستی بەسەرداگیراوە. دواتر لە ساڵانی (٢١٥٠ تاوەکوو ٢٠٥٠پێش زایین) بووە بە بنکەیەکی سەرەکی لە دەوڵەتی گوتییەکان کە لە نەتەوە دێرینەکانی زاگرۆسن؛ و لە ساڵانی (٢٠٥٠ تاوەکوو ١٩٥٠ پ. ز) کەوتۆتە ژێر دەسەڵاتی خانەوادەی سێھەمی ئیمپراتۆریەتی ئووری سوومەرییەوە. لە ساڵی (١٦٠٠ پ. ز) و دواتر کەوتۆتە ژێر دەسەڵاتی کاشییەکانەوە، کە مەزەندە وایە لە ھۆزە دێرینەکانی کورد بووبن. ھاوکات دەوڵەتی ئاشووریش لە باکوور دامەزرا و چەند ھۆزێکی تری وەکو میتانی و خۆرییەکان دەسەڵاتیان لەو ناوەدا پەیدا کرد لە ناوچەکانی ئاشوور و ھەولێر و کەرکووک لە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی میتانییەکاندا بوون.
لە ڕۆژگاری فەرمانڕەوایی ئاشوورییەکانەوە لە (٢٥٠٠ تاوەکوو ٦١٢ پ. ز) ھەولێر لە ئەوپەڕی گەشەسەندن و پێشکەوتنی دابوو، ئەوکاتە پایتەختی ئایینی ئاشوورییەکان و تەختی خوداوەندی عەشتار (عەشتار ئەربیلا) پەرستگای ئاشوورییەکان بووە، ناوی ھەولێر لە نووسراوە مێخییەکانەوە بە شێوەی (ئی کشان کلاما) ھاتووە کە دەکاتە (ماڵی خانمەکەی ھەرێم) کە سەرچاوە و ھێمای سەرکەوتن بووە و (عەشتاری نەینەوا) ش خوداوەندی ئەڤین و ڕابواردن بووە.
بڕیارنامەی ٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٠ پۆل:ھیندستان لە ١٩٥٠ پۆل:مێژووی پاکستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کێشەی
ئازادیی ئایین
مێژوو
ھەندێک بارردۆخی جیاواز ھەبووە لە مێژوودا لەو ناوچانەی کە ئایینە ئاسمانیەکان لە دەسەڵات و پلەیەکی بەھێزدا بوون وەک: یەھوودی، زەردەشتی، مەسیحیەت و ئیسلام. لە ناوچەکانی تر کە ئایینەکان ھەستیان بە ھەڕەشە کردووە بۆ سەر سیستەمیەکەیان وەک لە دادگای کردنی سوقرات (٣٣٩ پێش زایین دا) دەردەکەوێت. یان لەو بارانەی کە سەرکردەکان پیرۆز کراون و ڕەت کردنەوەی پێدانی درواێکی کانزایی (زۆرجار ئاڵتون) بە سەرکردە بە ئاماژەی قوربانی وەک ڕەتکردنەوەی سوێنی وەفاداری تەماشاکراوە، ئەمە ناوەڕۆکی ھەڵە و نادادپەروەرانەی کۆمەڵگا مەسیحیەکان بووە.
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە فەرمی ئازادیی ئایینی ناساندوە لە پەیوەندیە دەرەکیەکانی دا. یاسای نێودەوڵەتی ئازادیی ئایین ١٩٩٨ بوو ھۆکاری دامەزراندنی دەستەی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەسەر ئازادیە ئایینە نێودەوڵەتیەکان کە ھەلدەستێت بە لێکۆڵینەوە لەسەر زیاد لە ٢٠٠ وڵات و نەتەوی جیاوازی دونیا بۆ ھەڵسەنگاندنی ئازادیی ئایین لەو وڵاتەنەدا و بە چاودێریەکی توند لەسەر ئەو وڵاتەنی مێژوویەکی چەوتیان ھەیە و پێشنیارکردنی ئابلۆقەی ئابووری و سزای تر. زۆرێک لە ڕێکخراوە مرۆیەکان ھانا دەبەن بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی بۆ ئەوەی زیاتر توندوڕەق بێت لەسەر سەپاندنی ئابلۆقە بۆ سەر ئەو وڵاتانەی پێشێلی ئازادیی ئایین دەکەن.
بڕیارنامەی ٨١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٠
مەحمەوە
مەحمەوە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی مەحمەوە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١٣ کەس لە ٤٢ بنەماڵەدا بووە.
ناپۆلیۆن بۆناپارت
تێڕوانینەکان بۆ شۆڕش
ڕاستەوخۆ پاش شۆڕش بۆربنەکان توشی ئەشکەنجەدان و ڕاگواستن و کوژران بوونەوە لەلایەن کۆماری خوازان، ڕۆژانە ھەزاران لایەنگری بۆربن لە مەیدانی پاریس ئەو شوێنەی تاوەری ئیڤڵ ی لێ بنیات نرا سەریان بە جیۆتین ئەپەڕێنرا، وای لێھاتبوو خوێن وەک جۆگەیەک بە شەقامەکاندا ئەرۆیشت. لەپاش ئەوە پاشماوەی بۆربنەکان کەوتنە شاری تۆلۆن لە باشووری فەرەنسا. فەرەنسا و بەریتانیا ھاوپەیمانییەکی کاتیان بەست و شاری تۆلۆن یان لە ١٧٩٥ گەمارۆ دا کە بە گەمارۆدانی تۆلۆن ناسراوە، لێرەدا ڕۆلی ناپلیۆن دەرکەوت کە بە تۆپ خانەکانییەوە لە بەرزایی تۆلۆن لە نێو سوپایەکی تێکشکاوی فەرەنسیدا دەرکەوت، کەس ناپلیۆنی نەئەناسی و نە ئەویش کەسی ئەناسی، پاش ئەوەی شارەکەی کۆنترۆل کردەوە و بۆربنەکانی دەرکرد ڕاستەوخۆ ناوی لەسەرتاسەری فەرەنسا دەنگی دایەوە و لە ڕێگەی بازرگان و ڕێبوارانەوە ناوی گەیشتە بەریتانیا و نەمسا و ڕووسیا و ھتد… ناپلیۆن زۆر سەرسام بوو بەوەی کە ئاوا ناوبانگ بووە، ھەموو فەرەنسییەک پێویستە ئەو داستانە پڕ شکۆیەی ناپلیۆن وەک ناوی خۆی بزانێت کە لە جەنگی تۆلۆندا تۆماری کرد. ئەم جەنگە یەکەم جەنگی ناپلیۆن بوو دوای ئەم جەنگە ٦٤ جەنگی تری ئەنجام داوە و کۆتا جەنگیشی واتەر لۆ بووە
جەنگی ئیتاڵیا و داگیر کردنی میسر و ڕۆژئاوای سووریا
ناپلیۆن لەسەرەتای ساڵی ١٧٩٦ پێشبینی ئەوەی لێ دەکرا کە داگیرکاری بکات وەک لەم وتەی خۆیدا ئاماژەی پێداوە
لە ساڵی١٧٩٦–١٧٩٨ توانی لە تەنگەبەری کرنش بپەرێتەوە سەر خاکی ئیتاڵیا و ڕووبەرڕووی پەیمون و نەمسا ببێتەوە و تێکیان بشکێنێ. دواتر بەرەو ناوەندی ئیتاڵیا بڕوات، ھەر زوو نەمسا داوای ئاشتی لە ناپلیۆن ی لاو کرد و ئەویش ڕازی بوو بەمەرجێ پاپ ١/٢ ی داھاتی ئیتاڵیای پێ بدات و پاپ بچێتە ڤاتیکان. دوای ئەوە ناپلیۆن بە دەستکەوتەکانەوە گەڕایەوە فەرەنسا؛ و لە دوو ساڵی دواتر دورگەی ماڵتا و میسر و باشووری فەڵەستینی داگیرکرد بەڵام دواتر لێی کشایەوەیەوە و بەپەلە گەڕایەوە فەڕەنسا.
فریودانی ناپلیۆن لەلایەن ڕووسیاوە
(ڕووبەڕووی ڕووس بەرەوە بۆی ھەموو جیھان ناوی تۆ لەسەر دڵیان بنووسن و شانازیت پێوە بکەن لە جاران زیاتر)
ھێرشی ناپلیۆن بۆسەر ڕووسیا
دوو شت لای ناپلیۆن لە جەنگدا گرنگ بووە
گوندەواری پەنجە عەلی باشوور
دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندەوارە (٣,٣٣٦) کەس و (١,٧٢٢)نێر و (١,٦١٤)مێ و (١,٠٢٢)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم گوندەوارەیە لە کورد پێکھاتووە.
ئیمپیریزم
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بزووتنەوە فەلسەفییەکان پۆل:فەلسەفەی زانست پۆل:یاسا ئەزموونییەکان پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان پۆل:قوتابخانە و نەریتە فەلسەفییەکان پۆل:ئیمپیریزم پۆل:پاساو
قۆڵە بەگن
بنچینە
بنەرەتی قۆڵە بەگن کە بەستەرێکی میکانیکییە. لە سەردەمی ڕۆمەنییەکەن بەکار ھاتووە لە ئاشە ئاوییەکان. کۆنترین نموونەی ئەو بەستەرە لە کۆتایییەکانی سەدەی ٣ ڕۆمان (ھیرەپۆلیس سەومیلس) لە بەشی ئاسییای ڕۆم (تورکیای ئێستا) بەکار ھاتووە؛ و لەسەدەی ٦ ئاشەکانی ئاسیای بجوک (تورکیای ئێستا) بینراوە. قۆڵە بەگن شێوەی ئیشکردنی لە ئامێرەکان گۆرینی جولەیە لە جەرخی ئاو بۆ جولەی ھێلی. لەسەردەمی ڕێنیسانسی ئیتاڵی یەکەمین بەڵگە بۆ کڕانک پتەو و قۆڵە بەگن دۆزراوەتەوە لەناو کتیبی نموونەی تاکۆلا بۆ تیگەیشتن لە جولە. وێنەی تێداکێشراوە لەلایەن وێنەکێش پیسانێڵۆ لە ساڵی ١٤٥٥. کە نیشانیدەدات پستن پەمپێک کار دەکات بەھۆی چەرخی ئاوەکەوە. ھەروەھا بەکاردەکەوێت بەھۆی دوو کڕانکی سادەوە و دوو قۆڵە بەگن.
داخورانی سلندەر
ھێزی لاوەکی کاردەکاتە سەر پستن بەھۆی قۆڵە بەگن لەلایەن کڕانک شەفتەوە دەتوانێت بەھۆی داخورانی سلندەر بۆ شێوەیەکی ھێلکەیی ئەمە کارکردنی مەکینە کەم دەکاتەوە لەبەر ئەوەی پستن ڕینگی بۆزنەی بتوانان بەشێوەیەکی گونجاو دژی شێوە ھێلکەیی دیواری سلندەر
فۆڕک ئەند بلاد ڕۆد
فۆڕک ئەند بلاد ڕۆد ھەر وەھا ناسراوەبە «لایە گەوڕەکەی توڵەکان» بەکار ھێنراون لەسەر بزوێنەڕی مۆتۆڕ سکیلی ڤ-توین و ڤ١٢ بزوێنەری فڕۆکە. بۆھەر جووتێک سلندەر «فۆرک» توڵەکە لەت دەکرێت بۆ دوو لە لایە گەورەکە و «بلەد» توڵەکە لە ئەم ڕێخستنە لەرزین لە جووتەکە لادەبات
ساکسۆنیای خواروو
سەرچاوەکان
پۆل:ساکسۆنیای خواروو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٦ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٦ لە ئەڵمانیا پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
ئەحمەدی یەکەم
سەرچاوەکان
پۆل:سوڵتانە عوسمانییەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٠ پۆل:مردووانی ١٦١٧
مەحسووم کۆرکماز
پەیکەر
لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ٢٠١٤ لە شارۆچکەی لجێ پەیکەری شەھید عەگید پەردەی لەسەر لادرا ئەمەش وەک نیشاندانی دەست پێکردنی خەباتی چەکداری لەم ڕێکەوتەدا لە ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن ھەڤاڵ عەگیدەوە، بەڵام دەوڵەتی تورکیا بە بڕیاڕی دادگا لە ١٩ی ئابی ٢٠١٤دا ئەم پەیکەرەی لابردوو بووە ھۆی خۆپیشاندان لە نێوان خۆپیشاندەران و ھیزەکانی ئاسایشی دەوڵەتی تورکیا بەوھۆیەوە کوژراوێک و دوو بریندار لە خۆپیشاندەران کەوتەوە.
بڕیارنامەی ٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٠ پۆل:شەڕی کۆریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆریای باکوور
جۆردن لارسۆن
جۆردن لارسۆن (؛ لە دایکبووی ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٦ فریمۆنت، نیبراسکا)خانمە یاریزانی پیشەگەری تۆپی بالەی ئەمریکییە. ھەڵگری سێ مەدالیای ئۆڵمپیادی ھاوینەیە. لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی ئەمریکا لە پاڵاوانێتی تۆپی بالەی جیھان٢٠١٤، خولی تۆپی بالەی خانمانی ولاتەکان لە ساڵەکانی (٢٠١٨ ،٢٠١٩، ٢٠٢١)، و ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ بووە براوەی مەدالیای زێڕ. مەدالیای زیوی لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢، مەدالیای بڕۆنزی لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ لەگەڵ ھەڵبژاردەی ولاتەکەی بەدەست ھێنا. بەمەش توانی ھەرسێ مەدالیای ئۆڵمپیاد زێر، زیو، بڕۆنز بباتەوە.
ئۆگست کۆنت
- نامەی فەلسەفەی کۆمەڵایەتی.
- فرە خودایی (تعددیە) لەم قوناغەدا مرۆڤ پێویستی بە روون کردنەوە و بیرکردنەوە زیاتر بوو بۆ تێگەیشتن.
دووھەمین قۆناغە لە قۆناغەکانی مێژووی ھزری مرۆڤایەتی دەکەوێتە نێوان ھەردوو قۆناغی لاھوتی (ئایینی) لەگەڵ قۆناغی زانستی. لە سالی (١٣٠٠) دەست پێدەکات و لە ساڵی (١٨٠٠) کۆتایی پێدێت پێی دەوتریت قۆناغی (بەرزەخ) واتە ئەو قۆناغەی کە لە دوای لاھوتییەوە دەست پێدەکات و بە ‌ھاتنی (زانستی) کۆتایی پێدێت. لەم قۆناغەدا ھزری مرۆڤایەتی پلەیەک پێشکەوت و عەقڵی مرۆڤەکان ھاتە ‌سەر خەت، بەڵام نەیتوانی تەفسیری دیاردەکانی پێ بکات. (کۆنت) گرنگی کەمتری دەدا بەم قۆناغە بە ‌بەراوردکردن لەگەڵ قۆناغەکانی دیکە، ئەو پێی وابوو ئەم قۆناغە تەنھا پردێکە بۆ تێپەربوون و گواستنەوە لە قۆناغی (لاھوتییەوە) بۆ قۆناغی(زانستی) بە واتایەکیتر ئەو قۆناغەیە کە خۆری (قۆناغی لاھوتی) بەرەو ئاوابوون برد خۆری (قۆناغی زانستی) درەوشاندەوە.
ھەرچەندە (ئۆگست کۆنت) نازناوی باوکی زانستی کۆمەڵناسی وەرگرت و بووە داھێنەری زانستی کۆمەڵناسی، بەڵام تاوانێکی زانستی گەورەیە گەر بڵێین کۆمەڵناسی لەو ساتەوەختەوە سەری ھەڵداوە کە (کۆنت) ناوی لێنا، چونکە بەم وتەیەمان لە لایەکەوە مێژووی کۆمەڵناسی کورت دەکەینەوە،‌ لە ‌لایەکی دیکەوە ناحەقییەکی ئاشکرا ئەنجام دەدەین بەرامبەر ئەو زانا و فەیلەسوفانەی کە لەسەر کۆمەڵگا بۆچوونیان ھەبووە و نووسیویانە و بەم کارەشیان خزمەتێکی بەرچاویان بە زانستەکە کردووە، ئێمە نابێت رۆڵی (ئەفلاتون، ئەرستۆ، ئیبن خەلدون، فارابی.. ھتد) لە بواری خزمەتکردن بە زانستی کۆمەڵناسی پشت گوێ بخەین.
کارەکانی ئەو کەڵەزانا و فەیلەسوفانە ھیچی لە کارەکانی کۆنت کەمتر نییە، بەڵام ئەوان نەیانتوانی وەک (کۆنت) بۆچوونەکانیان بخەنە ناو چوارچێوەی زانستێکەوە، بەڵام لە کۆتاییدا (کۆنت) بە لێھاتوویی و پسپۆری خۆی توانی سەرجەم بۆچوون و ھەوڵەکانی خۆی کۆ بکاتەوە و بیخاتە ناو چوارچێوەی زانستێکی نوێ و ناوی لێ بنیت (زانستی کۆمەڵناسی). بە ئەنجام دانی ئەم کارەی توانی تەواوی نازناوەکان بۆ خۆی کۆ بکاتەوە، تاگھەیشتە ئەو ڕادەیەی کە نازناوی(باوکی کۆمەڵناسی، داھێنەری کۆمەڵناسی) وەرگرت.
ھاشم نانەوازادەگان
ژیان
بۆ سوورە گوڵ دەو باغەیدا
هەرچەند حاجی هاشم لە گومناویدا ژیا، بەڵام هونەرمەندان ژیانیان لە دوای مەرگ دەست‌پێدەکا. ئەو بە بەجێهێشتنی گەنجینەیەک لە ئاواز و گۆرانی و شێعر و نووسراوە و لێکۆڵینەوە، ناوی خۆی جاویدانە کرد. ئەوین بە پێی سەردەم و تەمەن قالب دەگۆڕێ، بەڵام لە هەر شێواز و ڕواڵەتێکدا بێ، هەر ئەوینە. کە حاجی هاشم پلەی تەمەنی بەرەو ژوور چوو، ئەوینەکەی لە قالبی عیرفاندا خۆی نواند:
کوڕبازی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێژووی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پۆل:توندوتیژی دژی پیاوان
ڕاینلەند-پالاتینات
ڕاینلەند-پالاتینات (بە ئاڵمانی: Rheinland-Pfalz) یەکێکە لە شانزە ھەرێمەکەی وڵاتی ئاڵمانیا. ئەم ھەرێمە کەوتووەتە ڕۆژاوای وڵاتەوە. پایتەختی شاری ماینزە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتوانی ئەم ھەرێمە ٤٬٠٠٣٬٧٤٥ کەسە.
گوندەواری لەک
جوگرافیا
گوندەواری لەک ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندەوارانە:
ھاکی کارەر
ژیان
ھاکی کارەر لە سالی ١٩٥٠ لە ناوچەی ئولوبەیی سەر بە شاری ئوردووی تورکیا دا لە دایک بوو. ھەموو قۆناخەکانی فێرگەی لە ئوردوو خوێند. دواتر لە کۆلیژی فەنی زانکۆی ئاتاتورک دەستی بە زانکۆ کرد. ھاکی کارەر کاریگەری لە جوولانەوەی شۆریشگێری پاش ٧٠’کان وەرگرت و لە ماوەیەکی کورتدا بوو بە خاوەنی تێروانینی شۆریشگێری. لە ھەمانکاتدا کەمال پیر و ئاپۆیشی ناسی. لە سالی ١٩٧٣ دا لە ئەنجومەنی پەروەردەی باڵای ئانکارا ADYÖD دا ئەرکی بەرێوەبەری لە ئەستۆ گیرت. لە ١٩٧٦ دا بە گوێرەی بریاری گەرانەوەی وڵات کە لە کۆبوونەوەی دیکمەندا وەرگیرابوو، سەرەتا چووە باتمان وو پاشانیش دیلۆک، کە پراتیکێکی سەرکەوتووی نوواند. لەوێ رێکخیراوەی دژە شۆریشی Stêrka Sor بە فەرمانی MÎT کەوتە گەڕەوە. لە دیلۆک ئەندامی کۆنترای ئەو رێکخیراوەیە E’laeddîn Kapan، ھەقی قارەر بانگێشتی گفتوگۆ دەکات. کۆبوونەوەکە لە رۆژی ١٥’ی گولان لە قاوەخانەیەکی دیلۆک’دا پێکھات. لە ئەنجامی ئەم پیلانگێڕییە چەپەڵە دا ھەقی قارەر لە ١٨’ی گولانی سالی ١٩٧٧ دا کوژرا. شەھیدبوونی ھەقی قارەر وەکوو یەکەم شەھید لە مێژووی تێکۆشانی ئازادی گەلی کورد دا لە دامەزرانی پارتی کرێکارانی کوردستان’دا قۆناخێکی مێژوویییە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠ پۆل:مردووانی ١٩٧٧ پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان پۆل:سیاسییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان
کرانکەیس
بزوێنەری دوو ھەنگاو ئاسایی دیزاینێکی پەستان-کرانکەیس بەکاردەھێنن، سووتەمەنی ھەوایی تێکەڵ تێدەپەڕن بەناو کرانکەیسەکە پێش چووەنەناو سلندەرەکە. دیزاینی ئەم بزوێنەرە دەفرێکی ڕۆن ناگرێتەوە لە کرانکەیسەکە.
بڵاوبوونەوی ڕۆن
ڕۆنی بزوێنەر دەخولێتەوە لە بزوێنەرێکی چوار ھەنگاو و زۆربەی ئەمە ڕوودەدات لە کرانکەیسەکە ڕۆن خەزندەکرێت لە خوارەوەی کرانکەیس (بزوێنەرێکی دەفری تەڕ یان سیستەمێکی دەفری وشک) لێرەدا ڕۆنەکە پاڵدەدرێت بەھۆی پەمپێکی ڕۆن (و ئاسایی تێدەپەرێت بەھۆی فلتەرێکی ڕۆن)
ڕێژەییی گشتی
ڕێژەیی گشتی تیۆرێکی ئەندازیارییە لەبارەی ڕاکێشان، کە لە ساڵی ١٩١٦ لە لایەن ئەلبێرت ئەنشتاینەوە بڵاو کراوەتەوە. دەقی بیردۆزەکە گوزارشت ئەکات لەوەی چەمانەوەی تۆڕی کاتجێ بە دەوری ھەسارە و ئەستێرەکان بریتییە لە کێشکردن، چەمانەوەی تۆڕی کاتجێ بە دەوری تەنێکدا بەھۆی کاریگەری تەنەکەیە لەسەر تۆڕەکە واتە تەنەکە تۆڕەکە ئەچەمێنێتەوە بە دەوری خۆیدا بەھۆی بارستاییەکەیەوە، ئەو تۆڕە دەچەمێتەوە بە دەوری ھەموو ھەسارەیەکدا لە گەردووندا. ئەنشتاین وەک ھێزێک پێناسەی کێشکردنی نەکردووە بەڵکوو ناساندویەتی وەک کارلێکێک لە نێوان تۆڕەکە و ھەسارەکە، ئایزک نیوتن سەبارەت بە ھێزی کێشکردن ئەیگوت ھەر تەنێک لە گەردووندا بەھۆی ھێزێکی کاریگەری سروشتییەوە تەنێکی دیکە ڕائەکێشێت بۆ لای خۆی، ئەم لێکدانەوەیە پەسەنکرا و بە (ھێزی ڕاکێشانی گەردوونیی نیوتنیی) ناسرا بە ئینگلیزی (Newtonian cosmic gravitational force) ھەردوو تیۆرەکە لێکدانەوەیەکی گونجاویان ھەیە بۆ کێشکردن بەڵام ئەوەی جودایان ئەکاتەوە ئەوەیە ئەو ھێزە ڕاکێشەی نیوتن باسی ئەکات لە بوارە لاوازەکاندا کار ئەکات بەڵام ئەوەی کە ئاینشتاین باسی ئەکات لە بوارە بەھێزەکاندا کار ئەکات.
سەرچاوەکان
لە ڤیدیۆی بەڵگەنامەییەوە وەرگیردراوە وە لە وتاری ڕێژەیی گشتی (general relativity) لە ویکیپیدیای ئینگلیزی کەمێک زانیاری بە دەستھێنراوە، بەڵام بە زۆری لە ڤیدیۆی بەڵگەنامەییەوە زانیاری وەرگیردراوە.
عومەرئاغا عەلییار
ژیان
عومەرئاغا لە ساڵی ١٣١٥ەوە تا ١٣٨١، بە ماوەی ٦٦ ساڵ، لەگەڵ کتێب ژیا. کتێبخانە گەورە و بچووکەکانی وڵاتی پشکنین و سەرچاوەیەکی مەزنی کوردناسی و ئێران‌ناسی و مێژوویی لە ماڵی خۆیدا پێکهێنا کە هەڵبژاردەی گرینگترین و نایابترین سەرچاوەکانن لەم مەیدانەدا.
دەستنووسەکە بە خەتی عومەرئاغا خۆیەتی و ٣١٥ لاپەڕەیە و بریتییە لە دوو بەش. بەشی هەوەڵ کە ٢٢٢ لاپەڕەیە، لە مێژووی موکریان دەدوێ و بەشی دووهەم کە ٩٣ لاپەڕەیە، کورتەیەکی مێژووی کوردستان و ڕووداوەکانی باشوور باس دەکا. پێشەکیی کتێبەکە زۆر گرینگە و هەروەها سەدان وێنە و قەباڵە و بەڵگەنامەش لە پاشکۆدا، نرخی کتێبەکەیان تا ڕادەی ئینسکلۆپێدیایەکی مێژووی موکریان بردووەتە سەر. یەک لەو بەڵگەنامانە، شەجەرەنامەیەکی ئێلی دێبوکرییە، کە لە قەوارەی ٣×٥/١ میتر دا، پشتاوپشت و بە بێ لە قەڵەم خستنی تاکە کەسێک، لە دوایین ڕۆژی ژیانی خۆیەوە تا سەردەمی نادرشای هەوشار، سەرجەم بەرەی بەیرەم‌ئاغای گرتووەتەوە و هەر تیرە و تایفەیەک بە ڕەنگێکی جیاواز دیاری کراوە.
چەماوە
پێناسە
250px|چەپ|وێنۆک| سنوورەکانی [[کۆمەڵەی ماندێلبرۆت، وەکوو چەماوەیەکی داخراوە.]] لە تۆپۆلۆژیدا، چەماوە بەم شێوە پێناسە دەکرێت:
درێژایی چەماوە
لە بۆشاییی مەتریکدا «درێژایی» چەماوەی بەم شێوە پێناسە دەکرێت:
گوندێ ڕزگە
ژلایێ شینوارێن کەڤنار ڤە گەلەک شینوارێن کەڤن لێ ھەنە وەکی تەمتەمینکا گوندی کو شینوارەکە دکەڤیتە ژێریا گوندی ئەڤ تەمتەمینکە وەکی ژورەکا یچیک و ب شێوەکێ ئەندازەیی ھاتیە دروستکرن و ھەروەسا ھەتا نوکە ژی شینوارێن قەسرا رەزگە لێ ماینە ، بو زانین ئەف قەسرە بورجە ھاتیە دروستکرن ب فەرمانا شێخێ نێریێ بو ئاغایێن رێکانیا ( تەتوی و تەموی ) ژبو حوکمرانیا دەڤەرا رێکان ل ڤی گوندی.
ژێدەر : م/ نوری حسن بلو
براندنبورگ
سەرچاوەکان
پۆل:براندنبورگ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٠ پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
پەرلەمانی کوردستان
پەرلەمانی کوردستان، بەفەرمی پەرلەمانی کوردستان-عێراق یان ئەنجومەنی نیشتمانیی کوردستان-عێراق ئەنجومەنی نوێنەرانی دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان و ھێزی یاسادانەری حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە. پەرلەمانی کوردستان بۆی ھەیە ھەر یاسایەکی فیدڕاڵی لە ھەرێمدا بخاتە کار کە بەدەر بێت لە تایبەتمەندیی دەسەڵاتەکانی فیدڕاڵی کە لە ماددەی ١١٠ی دەستووری کۆماری عێراقی فیدڕاڵیدا ھاتوون. خولی چوارەمی پەرلەمان لە ١١١ نوێنەر پێک ھاتووە و سەرۆکی ئێستای ڕێواز فایەقە.
خولی یەکەم (١٩٩٢–١٩٩٤)
ئەم لیژنەیە دوای ئەوەی چەند دانیشتنێکی لە نێوان ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١ تاوەکو ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢ ئەنجام دا، پڕۆژە یاسایەکیان پێشکەش بە سەرکردایەتیی سیاسیی بەرەی کوردستانی کرد و لە ڕۆژی ٢٨ی نیسانی ١٩٩٢ لەلایەن بەرەوە بڕیاری لەسەردرا و بە ناوی یاسای ژمارە ١ بۆ ساڵی ١٩٩٢ یاسای ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنیی نیشتمانیی کوردستان – عێراق پەسەند کرا. ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمان لە ڕێگای دەنگدانی گشتی و نھێنی و ڕاستەوخۆ لە ١٩ی ئایاری ١٩٩٢ بە بەشداریی ٩٦٧٢٢٩ دەنگدەر ئەنجام درا. کە بەھاوکاری و پشتیوانیی چاودێرانی بیانی بەڕێوە چوو. بەپێی یاسای ھەڵبژاردن ھەر حزبێک دەبوایە ٧٪ -ی دەنگەکان بەدەست بھێنێ بۆ ئەوەی کورسییەکی پەرلەمان مسۆگەر بکات. ئەم لیستانە لە ھەڵبژاردنەکەدا بەشدار بوون:
خولی گواستنەوە (٢٠٠٢–٢٠٠٥)
بەھۆی ھەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ (شەڕی براکوژی)، لە ٢ی مایسی ١٩٩٤ نەتوانرا ھەڵبژاردنی خولی دووەم ئەنجام بدرێ. پەرلەمانی کوردستان لە ڕاگەیاندنێکی دیکۆمێنتیدا کە لە ١٩ خاڵ پێک ھاتبوو دژی ئەم شەڕە ھەڵویستی دەرکرد و چەندین لێژنەی مەیدانیشی بۆ چاودێریکردنی جێبەجێکردنی پرۆسەی ئاگربەست و بڕیاردانی ئاشتی لە بەرەکانی شەڕدا پێک ھێنا، ھەروەھا ٥٩ ئەندام بۆ ماوەی ١٠١ ڕۆژ لە ھۆڵێکی نێو پەرلەمان دژی شەڕی ناوخۆ پەناگیریی خۆیان ڕاگەیاند. بەڵام پەرلەمانیش بووە قوربانیی شەڕی ناوخۆ.
سیستمی بەکارخەری
سیستەمی کارپێکەری کۆمەڵێک بەرنامەی بنەڕەتییە کە ئامێریک دەخاتە کار، واتە زاڵ ئەبێ بەسەر ڕەقەواڵەکانی ئەم ئامێرە و ڕاژەگەلێکی ھاوبەش دابین ئەکا بۆ بەرنامەی بەکاربەریەکان.
ئەبووبەکری سدیق
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبی
وێژەی ترسناک
ترس چەشنێکی وێژەیە کە تایبەتە بۆ تۆقاندن، ترساندن، و دڵ تێکەڵھاتن. مێژووناسی وێژەییی جەی. ئەی. کودۆن چیرۆکی ترسی بەم شێوەیە باسکردووە «بەشێکە لە وێژە لە پەخشانی درێژیی جۆربەجۆر… کە خوێنەر ڕادەچڵەکێنێت، یان دەیترسێنێت، یان لەوانەیە ھەستی بێزاربوون قین لێبوونەوەی پێ ببەخشێت.» ترس مەبەستی دروستکردنی کەشێکی سەیر و ترسێنەرە بۆ خوێنەر. ترس زۆرینەی کات دابەشکراوە بۆ ژێرچەشنی ترسی دەروونی و ترسی سەرووسروشتی. زۆرینەی کات مەترسیی سەرەکیی ڕاگوێستی بەرھەمی وێژەی ترسناک دەتوانرێت وەک ترسێکی گەورەتری کۆمەڵگایەیەک لێکبدرێتەوە. کەرەستە باوەکانی وێژەی ترس بریتین لە تارمایییەکان، جنۆکەکان، خوێنمژەکان، گورگینەکان، دێوەزمەکان، شەیتان، جادووگەرەکان، دێوەکان، دیستۆپیا و جیھانە وێرانبووبووەکان، ڕیزبکوژەکان، مرۆڤخۆری، شێتەکان، ڕێبازە توندڕەوەکان، جادووی تاریک، شەیتان پەرستی، تۆقێنەر، کوشتار، و ئەشکەنجەدان.
لێکخشاندن
لێکخشاندن خوازراوو گرینگە لە ئاسانکردنی جوولە لەسەر خاک. بەشی زۆری ئۆتۆمبیلەکان پشت دەبەستن بە لێکخشاندن بۆ تاودان و ھێواش کردنەوەو ئاراستە گۆڕین کەمبونەوەی لەناکاوی لێکخشاندن دەبێتە ھۆی لەدەستدانی کۆنتڕۆڵ و ڕووداوی ھاتو چۆ.
چاند
سەرچاوەکان
پۆل:مرۆڤناسی پۆل:چاند پۆل:مێژووی بیرۆکەکان پۆل:کۆمەڵگای چاندی پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
بێنجامین پێرس
ناوودەنگی پێرس لە فەلسەفەی بیرکاریدا دەگەڕێتەوە بۆ پێناسە بەناوبانگەکەی: "بیرکاری ئەو زانستەیە کە ئەنجامە پێویستەکانمان بۆ دەر دەکێشێ".
مۆز
چەپ|250px|وێنۆک|چەند مۆزێک مۆز ناوی باوی جۆرێک میوەیە.
گوندەواری ئەلوزاغاج
گوندەواری یەڵغوزئاغاج لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندەواری ناوچەی تەرواڵ لە شارستانی قوروە، لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی یەڵغوزئاجە.
دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندەوارە (٣,٥٠٣) کەس و (١,٧٥٨)نێر و (١,٧٤٥)مێ و (١،٠٩٠)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم گوندەوارەیە لە کورد پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە پۆل:پارێزگای کوردستان
بڕیارنامەی ٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥١ پۆل:شەڕی کۆریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆریای باکوور
کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان
دامەزراندن
فیرقەی دیموکرات، یان پارتی دیموکراتی ئازەربایجان (ئەدەپە) لە ٣ی ئەیلوولی ١٩٤٥ دا بە فەرمی ڕاگەیەندرا لە تەورێز لەلایەن کۆمەڵێک کۆنە کۆمۆنیست بە سەرۆکایەتی جەعفەر پیشڤاری، پاش ئەو ڕاگەیاندنەش حیزبی تودەی شیوعی کە لەلایەن سۆڤیەتەوە پشتیوانی دەکرا خۆی ھەڵوەشاندەوە و داوای لە ئەندامەکانی کرد پەیوەندی بە ئەدەپە بکەن. ئەدەپە لە ھەموو ئازەربایجانی ئێران بڵاوبوویەوە و دەستی بە کودەتایەک کرد لە ھەرێمی ئازەربایجانی ئێران بە ھاوکاری سوپای سۆڤیەت کە ڕێگری لە دەستێوەردانی سوپای ئێران کرد. لە ماوەی ھەفتەی یەکەمی مانگی ئەیلوولی ١٩٤٥ دا پارتی دیموکراتی ئازەربایجان بە سەرۆکایەتی جەعفەر پیشێڤاری کۆنترۆڵی خۆی بەسەر ئازەربایجانی ئێراندا ڕاگەیاند و بەڵێنی چاکسازی دیموکراتییانەی دا. دواتر لە ئەیلوولی ١٩٤٥ دا لە یەکەمین کۆنگرەی خۆیدا پارتی دیموکراتی ئازەربایجان بڕیاری دروستکردنی سوپایەکی دا. ئەم میلیشیایە لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٤٥ کودەتایەکی بێ خوێنیڕێژانی دەستپێکرد و تا ٢١ ی تشرینی دووەم ھەموو بنکە حکوومییەکانیان کۆنترۆڵ کرد و ئازەربایجانی ئێرانی بوو بە کۆمارێکی خۆبەڕێوەبەری لەژێر بەڕێوبەری دەستەیەکی ٣٩ ئەندامی. دەسەڵات وادیاربوو کە لەلایەن محەممەد بریەی وەزیری پڕوپاگەندە و سەرۆکی پۆلیسی نھێنی ناوخۆوە کۆنترۆڵ کرابێت.
یارمەتی سۆڤیەت
بەڵگەی نوێی نھێنی ئاشکرا کراو کە لە سەردەمی جەنگی سارد تەواو نھێنی بوون دەریدەخات یەکێتی سۆڤیەت لە پشتەوەی ئەم کۆمارەوە بوو بە فەرمانی ڕاستەوخۆی ستالین. سوپای سۆڤیەت پشتگیری لە قەوارە نوێیەکە کرد و ڕێگری کرد لەوەی سوپای ئێران کۆنترۆڵی حکومی بەسەر ناوچەکەدا بسەپێنێتەوە. دوای کشانەوەی سۆڤیەت، ھێزەکانی ئێران لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٦ ھاتنە ناوچەکە و پیشڤاری و ئەندامانی حکوومەتەکەی ھەڵھاتن بۆ یەکێتی سۆڤیەت.
دێبوکری
مێژوو
بەیرە‌م‌ئاغا، کوڕی عەڕەب‌ئاغا، کوڕی ئەحمەد‌ئاغا بووە و لەو ساڵەدا بە ئامانجی وەدەست‌‌خستنی ژینگەیەکی باشتر، عەشیرەتی قارەمانی ڕێبەری کردووە و کۆچی پێداون تا لە موکریان گیرساندوونییەوە. ئێلی "ئەشکەوتی"ش لەو کۆچەدا بەشدارییان کردووە و لە ئامێدەوە لەگەڵ قارەمانییەکان هاتوونە موکریان.
ئەنجومەنی شوورای ھەرێمی کوردستان
دەستەی گشتی
دەستەی گشتی گەورەترین و گرنگترین دەستەیە لە ئەنجومەنی شوورای ھەرێم، پێکھاتووە لە سەرۆکی ئەنجومەن، جێگری سەرۆک، ڕوێژکاران و ڕاوێژکارانی یاریدەدەر. ئەم دەستەیە سێ ئەرکی گرنگی لە ئەستۆدایە، کە ئەمانەن:
شێوازی کاری ئەنجومەنی شوورا
لەڕووی کاری تەشریعییەوە ئەنجومەنی شووری ھەرێمی کوردستان بەپێی پێویست و داوای لایەنە پەیوەندارەکان ساڵانە چەندین یاسا ھەموار و تەشریع دەکات یاخود پڕوژەیاسا ڕاییی دەکات یاخود ھەڵی دەوەشێننەوە.
پێندرۆ
پێندرۆ گوندێکی باشووری کوردستانە، سەر بە ناحیەی شێروان مەزن، قەزای مێرگەسۆر، پارێزگای ھەولێر. دەکەوێتە سەر سنووری پارێزگای ھەولێر و ھەکاری و بە دووری ٢٠ کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری خۆرھەڵاتی بارزان. دانیشتووانی ئەم دێیە زیاتر لە ٢٥٤٠ کەس دەبن و دەکەوێتە ناوچەی مزووری باڵا لە دەڤەری بارزان. پێندرۆ دەکەوێتە ناو دۆڵێکی بچووک کە بە شاخی بەرز و نزم دەورەدراون، چیای بۆتین بە دووری ٢ کم دەکەوێتە باکووری خۆرھەڵاتی گوندەکە. پێندرۆ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندەکانی شیڤێ, بەنان و لە باکووری ڕۆژھەڵات پارێزگای ھەکاری ە، لە ڕۆژھەڵات گوندەکانی ئێدلبێ, زێت و لە باشوور لەگەڵ گوندەکانی سێلکێ, گیزا وڵاتی، ستوپێ, لێرا و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندەکانی بناڤیێ, ناڤکورکا و لە باکووری ڕۆژاوا لە گەل گوندەکانی دێزو و سپیندارێ و مەمیدا ھاوسنوورە. ڕووبەری ئەم گوندە لە سەروی ١٠کم چوارگوشەیە. زەوی پێندرۆ زوری شاخاوییە و دەکەوێتە ناو زنجیرە چیای زاگرۆس.
خشۆکەکان و ئەوانی تر
لە گیانەوەرە خشۆکەکان زیاتر لە دە جۆر مار ھەن، دەیان جۆر لە مارمێلکە و چەند جۆرێک لە کیسەڵ. لە بنەماڵەی وشکاوی چەند جۆورێک لە بۆق. لە کۆمەڵەی بێبڕبڕەکان وەکو ھەنگ، دەیان جۆری پەپوولە، دەیان جۆری کوللە، دەیان جۆری مێشوولە و ھەزاران جۆری تری ئەم کۆمەڵانە لە ناوچەکە ھەن.
زەیتوون
مێژووی
مرۆڤ زۆر لەمێژە زەیتونی ناسیوە و بەکاری ھێناوە، لە بەشی زۆری ئایینە پیرۆزەکان ناوی ھاتووە. یۆنانیە کۆنەکان لەزۆر لە ھۆنراوە کانیان ناوییان ھێناوە. وەک دیاری پێشکەش بە شایەکان و پاڵەوانانی شەڕیان کردووە. لە باخی دێرێک لە شاری قودس دار زەیتونێک تا ئێستا ماوە تەمەنی ٢٠٠٠ ساڵ پترە.
لیمۆ
مێژووی لیمۆ
لیمۆ یەکێک لە میوە ئاودارەکانە، کە لە بنەماڵی ڕوەکی جۆرییە (Citrus)، سەرچاوەی پەیابوونی ئەم میوەیە بەتەواوەتی ڕوون و ئاشکرا نییە، لەبەر ئەوەش زانایان ڕای جیاوازیان ھەیە لەسەر نیشتیمانی دایک بۆ لیمۆ، ھەندێک دەڵین وڵاتی ھیندە یان چین و ھەندێکی تریش پێیان وایە لە باشوور و باشووری ڕۆژئاوای کیشوەری ئاسیا بۆ یەکەم جار بڵاو بووتەوە و دوای ئەوە بەرەو ڕۆژھەڵاتی ناوین و ئافریقا بڵاو بووتەوە لە نزیکەی ساڵی ٧٠٠ی زایینی، دوای ئەوە بڵاو بوویەوە بەرەو ئەورووپا و دواییش لە دوای ساڵانی ١٤٩٣ز کە کریستۆف کۆلۆمبۆ ئامریکای دۆزییەوە لیمۆ گەیشتە ئامریکا و لەوێش تۆی لیمویان چاند و بەکارھێنرا وەکوو ڕوەکی جوانکاری و بۆ کاری پزیشکیش سوودی لێ وەردەگیرا.
پلیموت
ئەمانەش ببینە
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئینگلستان  پۆل:شارەکانی ئینگلستان
گۆڕەپان و مەیدان
گۆڕەپان و مەیدان کۆمەڵە وەرزشێکە کە پێویستی بە مەهارەتی ڕاکردن، بازدان و فڕەدان هەیە.
گۆڕەپان
٢-ڕاکردنی ماوە مامناوەندییەکان:بریتین لە ڕاکردنەکانی؛٨٠٠م، ١٥٠٠م، ٤*٤٠٠م پۆستە،
ھونەری جەنگی
وێنۆک
درێسدن
وێنۆک|دیمەنێک لە درێسدێن 230px|وێنۆک|چەپ|نیشانی درێسدێن
ئی-فو توان
ژیانی پیشەیی(ڕێژیان)
توان لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨-١٩٦٦، بۆ وانە گوتنەوە یەکەم جار لە نیۆمەکزیکۆوە  دەچێت بۆ زانکۆی تۆرێنتۆی کەنەدا. ساڵی ١٩٦٨ لە زانکۆی مینەسۆتا پلەی پڕۆفیسۆری پێ دەبەخشرێ و خوێندنەوە و توێژینەوەی خۆی لەسەر جوگرافیای مرۆڤی چڕ دەکاتەوە. ئەو لە نامەی هاوڕێی(لەزانکۆ) هێژا ٢٠٠٤( 2004 'Dear Colleague') باس لە جیاوازی نێوان جوگرافیای مرۆڤی و جوگرافیای مرۆڤخوازانە دەکات و دەڵێ:
پاش چواردە ساڵان، لە زانکۆی مینەسۆتاوە دەچێت بۆ مادیسۆن، ویسکۆنسن و لە ژیانی پیشەیی خۆی لە زانکۆی ویسکۆنسن-مادیسۆن وەک J.K. Wright و پڕۆفیسۆری جوگرافیا(١٩٩٨-١٩٨٥) بەردەوام دەبێت. ئەو ساڵی١٩٨٦ وەک هاوەڵ و هاوکاری ئەنجومەنی ئەمریکایی بۆ پێشکەوتنی زانست ، لە ئەکادیمیای بەریتانیی ساڵی٢٠٠١ و ئەکادیمیای ئەمریکایی زانست و هونەر ساڵی٢٠٠٢ هەڵبژێردرا. ساڵی ١٩٨٧مەدالیای جوگرافیایی کوڵوم لەلایەن کۆمەڵەی جوگرافیایی ئەمریکا پێشکەش بە توان کرا.
هەڵبژاردەی بەرهەمەکانی توان
•	Romantic Geography: In Search of the Sublime Landscape. 2013. University of Wisconsin Press, Madison, WI. ISBN 978-0-299-29680-3
•	Escapism. 1998. Johns Hopkins University Press, Baltimore, MD. ISBN 0-8018-5926-3.
•	Dominance and Affection: The Making of Pets. 1984. Yale University Press, New Haven, CT. ISBN 0-300-03222-6.
•	The Climate of New Mexico. 1973. State Planning Office, Santa Fe, NM.
پۆرتسموت
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئینگلستان پۆل:بەندەرەکان و لەنگەرگاکانی ھەمپشیر پۆل:بەندەرەکان و لەنگەرگاکانی دەریای مانش پۆل:شارۆچکەکانی ھەمپشیر پۆل:دامەزرانەکانی ١١٨٠ پۆل:پۆرتسموت
سەردەمی مەشقی باو
لە مێژووی ھونەری مۆسیقای ڕۆژاوادا، دەمی مەشقی باو بەرەیەکە لە نێوان دروستبوون و کەمبوونەوەی بەکارھێنانی سیستمی تۆنالیتی. ھەرچەندە ناتوانرێت بە دیاریکراوی ماوەی ئەم بەرەیە دیاری بکرێت، ڕەنگە بگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٦٥٠ بۆ ١٩٠٠، کە لە ناوەند یان کۆتاییەکانی دەمی مۆسیقای بۆرۆکەوە بەرەو دەمی کلاسیک و ڕۆمانتیک و تەقلیدی درێژ دەبێتەوە.
مۆلتکە
سەرچاوە
Kaj Falkman «ھەشتەوانەی دیپلۆماسی»
بەستەری دەرەکی‌
Unter dem Halbmond
دەستە خۆکوژییەکە (فیلم)
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی پۆل:فلیمی ئەهریمەنی ئەمریکی پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمە ئەهریمەنییە زەبەلاحەکان پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە ئەھریمەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فلیمی ئەھریمەنی ئەمریکی پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا پۆل:فیلمەکان لەژێر کاریگەری پەتای کۆڤید-١٩ پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆی پاینوود ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جەیمز گەن پۆل:فیلمە ئەھریمەنییە زەبەلاحەکان پۆل:فیلمە گەورەخراپەکارەکان پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن
یاسیناوێ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
یۆرک
بەستەری دەرەکی
پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان پۆل:کۆڵۆنیا (ڕۆمان)
ماینتس
ماینز پایتەختی پارێزگای ڕاینلەند-پالاتیناتە لە وڵاتی ئاڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شار ٢٠٠٬٩٥٧ کەسە.
فەتحوڵڵا گویلەن
محەممەد فەتحوڵڵا گویلەن (بە تورکی: Fethullah Gülen)(لە دایکبووی ٢٧ی نیسانی ١٩٤١، ئەرزڕوم، تورکیا) ڕۆشنبیرێکی ئیسلامی، بانگخواز، بانگەشەکەری عوسمانییەت، پان-تورکیزمچی و بیرمەندێکی تورکە. باوکی گویلەن لە ساڵی ١٩٤١دا وک موختاری گوندە‌کە‌یان ھە‌ڵدە‌بژێردرێت، ئە‌وکات بە‌ناوی "محەمەد فەتحوڵڵا "ـە‌و ناوی تۆمار دە‌کات، بە‌م پێە‌ش لە سە‌رچاوە فە‌رمییە‌کاندا بە٢٧ی نیسانی ١٩٤١ تۆمارکراوە.
ژیاننامە
ماڵی باوکی میوانداری ھەموو زانا و سۆفیگەرە ناسراوەکانیان دەکرد لە ناوچەکەدا، بەمەش فەتحوڵڵا گویلەن لە ناو کۆڕی زانایاندا دادەنیشت و گوێی لێدەگرتن، باوکی فارسی و عەرەبی فێرکرد.
لە خوێندنگەی ئایینیدا دەیخوێند لە منداڵی و گەنجیدا دەڕۆیشتە تەکیەوە و لەگەڵ زانستە ئایینییەکاندا پەروەردەیەکی ڕۆحی دةکرا، ھەروەھا خوێندنی زانستەکانی تر و فەلسەفەی لەبیر نەکرد، لە ماوەی ساڵەکانی خوێندنییدا بە پەیامەکانی نوور ئاشنابوو و زۆر کاریگەر بوو پێی، کە بزووتنەوەیەکی نوێخوازی و نوێکەرەوەی گشتگیر بوو و بەدیعوزەمان سەعید نوورسی پێشەوایەتی دەکرد.
دەرچوونی لە تورکیا
وک خۆی دە‌ڵێت مانە‌وی لە ئە‌مریکا پێویستە وگە‌ر تە‌مە‌ن ڕیگە‌ی بدات ماوە‌یە‌کی تریش لە‌وێ دە‌مێنێتە‌و، ھە‌روە‌ھا دە‌شڵێت کۆچکردنی بۆ ئە‌مریکای ھیچ پە‌یوە‌ندییە‌کی بە بارودۆخی تورکیا و ڕوداوە‌کانی تورکیاوە نییە، زۆرێکیش دەڵێن بەھۆی ئەو داوا سیاسیانەوە لە تورکیا دەرچوو کە تۆمەتبارکرا بە ڕووخاندنی دەوڵەت.
جیابوونەوە لە ئەردۆگان
لە تەممووزی ٢٠١٦دا، ھەوڵی کودەتا درا بەسەر حکوومەتی ئاکپارتی، لە دوای شکستی کوودەتاکە ڕەجەب تەیب ئەردۆگان سەرۆککۆماری تورکیا تۆمەتی ھەوڵدانی کوودەتاکەی بەڕووی گویلەن سەپاند لەبەرامبەردا گویلەن بە ناڕاستەوخۆ ئەوەی ڕاگەیاند کە ئەگەری ھەیە کوودەتاکە لەلایەن خودی ئەردۆگانەوە ئەنجامدرابێت.
دیدی گویلەن لەسەر کورد
ھەروەھا ئۆجەلان لە ڕێگای سیری سوورەییا ئوندەر سڵاو بۆ گویلەن دەنێرێت وتی: «ئۆجەلان دەڵێ سڵاوم بۆ فەتحوڵڵا گوڵەن ھەیە و ئێمە دەتوانین پێکەوە خەبات بۆ ئاشتی و دیموکراسی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بکەین».
ئەو خەڵاتانەی کە پێی بەخشراون
ئەمانە ئەو خەڵاتانەن کە بە فەتحوڵڵا گویلەن بەخشراون:
ئەنەناس
سودەکان و بەکارھێنان
یاریدەرێکی چاکەبۆھەرسکردنی خۆراک و میزکردن وەھەروەھادژەھەوکەرێکی باشەبۆھەمووجۆرەکانی ھەوکردن بەتایبەت ھەوکردنی کڕکڕاگەکان لە جومگەکاندا، وەپارێزەرێکی چاکی پێستەلە تیشکی سەروی وەنەوشەیی پاکردنەوەی پێست و چالاککردنی خوێنبەرەکان وھاوسەنگی ترشەڵۆکی گەدە، سودێکی زۆری ھەیەبۆ گورچیلەکان جگە لەڕێگریکردن لەکلۆربونی ددانەکان بەھۆی بونی فلۆرید کەیارمەتی منداڵ دەدات لەھاتنەوەی ددانەکانی وەبەکاردێت لەدروست کردنی کھول جۆرەکانی خواردنەوە سەرمەستیەکان.
کەیدنس
لە تیۆری مۆسیقای ڕۆژاواییدا، کەیدنس (؛ لە Cadentiaی لاتینییەوە بە واتای «کەوتنە خوارەوە») پێکھاتووە لە ڕێکخستنێک یان تەرتیبێکی مێلۆدی یان ھارمۆنی کە قەرار دەدات [ھەستێکی کۆتایی پێ ھاتن یان پشوو بە پارچە مۆسیقایەک دەبەخشێت.] کەیدنسێک پێکھاتووە لە پەرەسەندنی دوو کۆرد (بەلایەنی کەمەوە) کە دەرەنجامی بەشێک یان ڕستەیەک لە مۆسیقا یان پارچەیەک مۆسیقا ڕادەگەێنێت.
دوانزە سوارەی مەریوان
سەرچاوەکان بەو جۆرەی باسی ئەم ساڵانە دەکەن، کەمێک پاش و پێشیان هەیە، بەڵام حەقیقەتی ئەو داستانە، لە سەردەمی سەفەویدا ڕوویداوە و ئەحمەد خانی بابان، کە فەرمانڕەواییەکەی لە قەڵاچوالان بووە، فەرمانڕەوایی هەموو ئەو ناوچانەی بە شارەزووریشەوە کردووە.ئەحمەد خان فەرمانڕەوایی دواتر لە لایەن والی بەغدای دەوڵەتی عوسمانی لێ دەستێننەوە و بەو جۆرە کۆتایی بە حکوومەتەکەیان دێت کە دوو سەد ساڵی خایاند و دواتر جێگرەوەیان بۆ دادەنێن. لە یەکێک لەو ساڵانەدا، بەراز زۆر دەبن و هێرش دەکەنە سەر مووچە و مەزرای خەڵک و هەر چی لەو ڕێیە وەبەر ڕمبەیان بێت، بە شفرە هەڵدەتەکێنن. گلەیی و گازندە لە لای ئەحمەد شای ”بەبە” زۆر ببوو و خەڵک لە تاوی بەراز وەزاڵە هاتبوون. ناچارەن ئەحمەدشا دەستوور دەدا، کە هەتا لە ناو دەسەڵاتەکەیدا کەسانێکی سوارچاک و جوامێر و ئازا کۆ بکاتەوە، هەتا بە ڕاوکردنی بەراز و هەڵبڕینیان ئارامی بۆ ناو خەڵکی جووتیاری ناوچەکە بگەڕێتەوە. هەر بۆیە ئەم دوازدە کەسەی خوارەوە بە فەرمانی خانی قەڵاچوالان خۆیان لە زین دەبەستن.
لە سەر ناوی دوانزە سوارە و شوێنی لە دایک بوونیان قسە و کێشەی زۆر ھەیە. ئەحمەد بەگی ساحێبقران گەورەی بنەماڵەی ساحێبقران یەکێک بووە لە دوانزە سوارەی مەریوان کە باپیری کوردیی ھۆنراوەنووسە.
ھێجانان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
دەرەنجام (مۆسیقا)
thumb|300px|کۆتایی مۆسیقای بەناوبانگی «جینگڵ بێڵز» لە مۆسیقادا، دەرەنجام کۆتایی مۆسیقایەکە کە لەوانەیە لە شێوەی ئاوترۆ یان کۆدا خۆی بنوێنێت.
ڕێژەییی تایبەت
کشانی کات
بە گوێرەی ڕێژەی تایبەت فراوانبوونی کاتی، جیاوازییەکە لە کاتی بەسەرچوودا کە بە دوو سەرنجدەر دەپێوردرێت، بۆ نموونە: ئەگەر دوو کەس ھاوتەمەنبن کەسێکیان گەشتبکات بۆ فەزا بە خێرایییەک نزیکی خێرای تیشک بێت، گەشتەکەی ١ ساڵ بخایەنێت لەلای کەسەکەی دیکە ٨٠ ساڵی خایاندووە. واتە ئەو کەسەی کە گەشتەکەی کردووە کاتەکەی فراوانبووە سەرنجدەرەکەی دیکەش کاتەکەی چووەتە یەک.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین پۆل:ڕێژەییی تایبەت
پیرسەفا
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
جەنگی مەرج عەییون
لە بەرامبەردا باڵدوین سوپاکەی گواستەوە بۆ تیبریا لەسەر دەریاچەی تەبەریە. لەوێشەوە بەرەو باکووری باکووری ڕۆژاوا بەرەو قەڵای سەفید ڕۆیشت. بە درێژایی ھەمان ئاراستە، گەیشتە قەڵای تۆرۆن (تەبنین) کە نزیکەی ١٣ میل (٢١ کیلۆمەتر) لە ڕۆژھەڵات-باشووری ڕۆژھەڵاتی لوبنانەوە دوورە. لەگەڵ شوڕشگێڕانی تەمپلەر بە سەرۆکایەتی ئۆدۆی سانت ئامەند و ھێزێک لە پارێزگای تەرابلوس بەسەرۆکایەتی ڕیمۆندی سێیەم، باڵدوین بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات ڕۆیشت.
جەنگەکە
لەناکاو سوپای سەرەکی سەرکردە سەڵاحەددین هێرشی کردە سەر خاچپەرستان و بە خراپی شکستیان هێنا زەرەر و زیانێکی زۆریاندا. چاودێرانی ئەو سەردەمە هۆکاری شکستەکەیان دەخستە ئەستۆی ئۆدۆی سانت ئاماند، کە لە شەڕەکەدا دەستگیرکرا. پاشا باڵدوین بەزەحمەت لە دەستگیرکردن ڕزگاری بوو، بەهۆی نەخۆشییە پەککەوتووەکەیەوە نەیتوانی سواری ئەسپ بێت، لەلایەن شوڕشگێڕێکەوە گواسترایەوە بۆ شوێنێکی سەلامەت، کاتێک پاسەوانەکەی ڕێگایەکی بەناو ساراسینەکاندا (موسڵمانەکاندا) دەبڕییەوە. زۆرێک لە فرانکییەکانی خەباتەکە هەڵهاتن بۆ پەناگە لە قەڵای شەقیق کە نزیکەی 5 میل (8.0 کم) لە باشووری ڕۆژئاوای سەنگەرەکەوە دووربوو.
قەزای دەربەندیخان
کارگێڕی
قەزایڤدەربەندیخان قەزایەکی پارێزگای سلێمانییە کەوتۆتە باشووریەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای دەربەندیخان و ناحیەکانی دەربەندیخان (ناوەند) و باوەخۆشێن پێکھاتووە، لەگەڵ ٥١ گوند.
ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)
٤١ گوند سەر بە ناحیەی دەربەندیخانە:
ئولۆف پاڵمە
وێنۆک|ئولۆف پاڵمە ئولۆف پاڵمە (، ١٩٢٧–١٩٨٦) سیاسەتمەداری سۆسیالدیمۆکراتی سویدی، ساڵانی ٧٦-١٩٦٩ و پاشان لە ساڵی ١٩٨٢ ەوە ھەتا ڕۆژی کوشتنی، سەرۆکوەزیران بوو.
پۆتسدام
وێنۆک|دیمەنێک لە پۆتسدام 230px|وێنۆک|چەپ|نیشانی پۆتسدام
موبۆنی گۆگۆریۆ
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا پۆل:لەدایکبووانی ٣٠ پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
عەلی ئەکبەر مورادی
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:کورد پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:یارسانییەکان پۆل:ژەنیارانی تەموورە پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
ماگدێبورگ
وێنۆک|دیمەنێک لە ماگدێبورگ 230px|وێنۆک|چەپ|نیشانی ماگدێبورگ
کورت لەڤین
سەرچاوە
Nationalencyklopedin
کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا
ئامانجەکان
کۆمەڵە شەش ئامانجی بنچینەیی ھەبوو کە دەقاودەق بریتی بوون لە:
کۆنگرەکان
=== کۆنگرەکان ===
ئایچی
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
گوننار ھێگلوێف
بەرھەمەکانی
ھێگلوێف بەسەرھاتی ئەو ساڵانەی لە ٣ کتێبدا تۆمارکرووە:
بایەوە
بایەوە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی بایەوە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢١ کەس لە ٣٧ بنەماڵەدا بووە.
ڕۆژان (گۆرانیبێژ)
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی سنە پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئێرانی پۆل:ژەنیارانی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی
کایەی دەروونناسانە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەڕێوەبەری پۆل:زانستە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:سازمانناسی پۆل:شیکار پۆل:شێوازەکانی ھەڵسەنگاندن
خەڵاتی گڵاد میدیا
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵاتەکانی گڵاد میدیا پۆل:خەڵاتەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خەڵاتەکانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
شڤێرین
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئاڵمانیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:شڤێرین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٣٥٨ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٦٤٨ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١١٦١ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١١٦٥ پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٢یەم
زاربروکن
زاربروکن پایتەختی پارێزگای زارلەندە لە وڵاتی ئاڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شار ١٨٠،٠٠٠ کەسە.
گرافی فانکشن
کە ژێرکۆمەڵێکە لە X\times Y (لێکدانی دێکارتی).
فانکشنی دوو گۆڕەکی
چەپ|وێنۆک|250px|گرافی [[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشنی ]] وێنەی ڕوونکردنەوەی فانکشنی سێگۆشەیی دوو گۆڕەکی بە ڕێسای
بزوێنەری دەمەوانەی ژوورسەر
جێگۆکێ لەلایەن بزوێنەرەکانی
لەنزیک لەسەداکانی ٢١, چەندین بزوێنەری OHV V8 , وGeneral Motors و Chrysle (لادانی گۆراو) یان بەکارھێنا بۆ کەمکردنەوەی بەکارھێنانی سوتەمەنی و دەرچووەکان, لە ٢٠٠٨ یەکەم بەرھەمێنانی بزوێنەری OHV تا بەکارھێنانی کات دانانی دەمەوانەی لادراو پێشکەشکرا بوو لە Dodge Viper (fourth generation)
داڕشتن
• سنوردارەکان لە بری دەمەوانە و شوێن:بزوێنەرەکانی OHC ئاساییانە چوار دەمەوانەی بۆ ھەر سلندەرێکیان ھەیە لە کاتێکدا ئەمە دەگمەنە بۆ بزوێنەرێکی OHV کە زیاتر لە دوو دەمەوانەی ھەبێ بۆ ھەر سلندەرێک. ئەمە شوێنی سپارک پلاکەکە چارەسەر دەکات لە بزوێنەرەکانی OHV لە شێوە و قەبارەی دەرچەکانی چوونە ناو شوێنی دەمەوانەکان کە سنوردارن لەلایەن پوشرۆدەکان پێویستی بۆ گونجاندنی ئەوانە لە داڕشتەی سەر
کانیسپیکە
کانیسپیکە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی کانیسپیکە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧٣ کەس لە ٥٣ بنەماڵەدا بووە.
باخان، مەریوان
باخان گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی باخان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٣١ کەس لە ٥٥ بنەماڵەدا بووە.