سەرۆک_کۆماری_ڕووسیا
مێژوو
دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی لە ساڵی ١٩١٧، ئەنجومەنی دامەزرێنەری ڕووسیا کە لە کۆتایییەکانی ئەو ساڵەدا ھەڵبژێردرا، پلانی دانا کۆمارێکی فیدراڵی سەرۆکایەتی یان نیمچە سەرۆکایەتی و کۆمارێکی دیموکراسی دروست بکات، کۆماری دیموکراتیی فیدراڵی ڕووسیای لە ژانویەی ١٩١٨ ڕاگەیاند. سەرۆکی ئەم کۆمارە سەرۆکی حکوومەت بووە و بە زۆرینەی دەنگەکانی پەرلەمان بە ئامادەبوونی نوێنەرانی ھەردوو ئەنجومەنی نوێنەران بۆ ماوەی یەک ساڵ ھەڵبژێردراوە. بەھۆی ھەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان لەلایەن بەلشەفییەکان و دامەزراندنی دیکتاتۆرییەتی تاک حزبی خۆیانەوە، ھەرگیز کەس بۆ ئەم پۆستە ھەڵنەبژێردرا. بۆریس یەڵسین ماوەیەکی کەم پێش ڕووخانی یەکێتی سۆڤیەت لەسەر شەپۆلێکی چاوەڕوانی زۆر ھاتە سەر دەسەڵات. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٩٠ وەک سەرۆکی ئەنجومەنی باڵا (پەرلەمان)ی ڕووسیا و باڵاترین بەرپرسی حکوومەت ھەڵبژێردرا، بەمەش بووە سەرۆکی دەوڵەت. لە ئەنجامی دروستکردنی پۆستی سەرۆکی یەکێتی سۆڤیەت کۆمارەکانی یەکێتی سۆڤیەتیش دەستیان کرد بە ناساندنی پێگەی سەرۆک. بۆ ئەم مەبەستەش ڕیفراندۆمێک لە ڕووسیا ئەنجامدرا کە تێیدا ٧١٪ی دەنگدەران دەنگیان دا بۆ دروستکردنی سەرۆکێکی ڕاستەوخۆ ھەڵبژێردراو. لە ١٢ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩١، یێڵتسین بە ٥٧٪ی دەنگەکان بە سەرۆکی کۆماری سۆسیالیستی فیدراتیڤی سۆڤیەتی ڕووسیا ھەڵبژێردرا و بووە یەکەم سەرۆک کە لەلایەن گەلی ڕووسیا ھەڵبژێردرا. بەڵام یێڵتسین دوای زنجیرەیەک قەیرانی ئابووری و سیاسی لە ڕووسیا لە ساڵانی نەوەدەکاندا ھەرگیز جەماوەری خۆی بەدەست نەھێنایەوە. سەردەمی یێڵسین لەگەڵ گەندەڵی بەربڵاو و داڕمانی ئابووری و کێشەی سیاسی و کۆمەڵایەتی گەورەدا بوو. کاتێک یێڵتسین پۆستەکەی بەجێھێشت، بەپێی ھەندێک خەمڵاندن، ناوبانگەکەی لەسەدا دوو بووە. ڤلادیمێر پوتین لە ساڵانی ٢٠٠٠ و ٢٠٠٤ بۆ ماوەی دوو خولی چوار ساڵە بووە سەرۆکی ڕووسیا. لە دوو خولی یەکەمی سەرۆکایەتیدا لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٨ و لە خولی دووەمی سەرۆک وەزیران لە ٢٠٠٨ تا ٢٠١٢، ناوبانگێکی زۆری لە نێو گەلی ڕووسیادا بەدەستھێنا. لە ماوەی ھەشت ساڵی سەرۆکایەتییەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٨، قەیرانی ئابووری باشتر بوو، بە زیادبوونی شەش ھێندە لە بەرھەمی ناوخۆیی (٧٢٪ زیادبوونی پێوەرەکانی یەکسانی ھێزی کڕین)، ھەژاری لە ڕووسیا بە ڕێژەی زیاتر لە ٥٠٪ کەمی کرد، و تێکڕای مووچەی مانگانە لە… ٨٠ دۆلار بەرزبووەوە بۆ ٦٤٠ دۆلار، کە دەکاتە ١٥٠٪ بە شێوەیەکی ڕاستەقینە. لە ھەمان کاتدا وەک سەرۆک لەلایەن ئۆپۆزسیۆنی ناوخۆیی و ھەندێک لە حکوومەتە بیانییەکان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤەوە ڕەخنەی لێگیرا بەھۆی مامەڵەکردنی لەگەڵ ململانێ ناوخۆیییەکانی چیچان و داگستان و تۆمارکردنی لە ماف و ئازادییە مەدەنییەکان و پەیوەندییەکانی پێشووی لەگەڵ کۆمارەکانی سۆڤیەت. ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە. جگە لەوەش پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەناو ئۆلیگارشەکان (بازرگانانی ڕووسی کە ئاستێکی بەرزی دەسەڵات و کاریگەرییان ھەیە، چ لە حکوومەت و چ لە ئابووری ڕووسیا) جێگەی پرسیارە؛ بەڵام حکوومەتەکەی ئەم کەیسانەی بە زنجیرەیەک ھێرشی پڕوپاگەندەی دژە ڕووسیا ناوبرد کە لەلایەن ناڕازییەکانی ڕۆژاوا و ئۆلیگارشی دەربەدەرەوە ڕێکخرابوو. دیمیتری مێدڤێدێڤ لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ وەک جێگری یەکەمی سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرا. پێش ئەوەش سەرۆکی نووسینگەی ڤلادیمێر پوتین بووە و ھەروەھا سەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەری گازپرۆم بووە. لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، بە شێوەیەکی نافەرمی وەک کاندید بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی ٢٠٠٨ لەلایەن گەورەترین پارتی سیاسی ڕووسیا، ڕووسیای یەکگرتووەوە پشتگیری کرا. ئەم بابەتە لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ بە فەرمی پشتڕاستکرایەوە. کاندیدبوونی مێدڤێدێڤ لەلایەن ڤلادیمێر پوتین سەرۆکی پێشووی ئەمریکا و پارتە لایەنگرەکانییەوە پشتگیری لێکرا. دوای سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٨، مێدڤێدێڤ پوتینی وەک سەرۆک وەزیرانی خۆی ھەڵبژارد. لە ساڵی ٢٠١٢دا پوتین بۆ جاری سێیەم بوو بە سەرۆکی ڕووسیا و مێدڤێدیڤی وەک سەرۆک وەزیرانی وڵاتەکەی دەستنیشان کرد.