cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مووسڵ
سەردەمی داعش
عەلی غەیدان، فەرماندەی پێشووی ھێزە زەمینییەکانی عێراق، مالیکی تۆمەتبار کرد بەوەی کە فەرمانی کشانەوەی لە شارەکە دەرکردووە. دوای ماوەیەکی کورت، مالیکی داوای باری نائاسایی نیشتمانی کرد لە ١٠ی حوزەیران دوای ھێرشەکەی سەر مووسڵ کە لە شەوێکدا دەستی بەسەردا گیراوە. سەرەڕای قەیرانی ئەمنی، پەرلەمانی عێراق رێگەی نەدا مالیکی باری نائاسایی رابگەیەنێت؛ زۆرێک لە یاسادانەران بایکۆتی دانیشتنەکەیان کرد لەبەرئەوەی دژی فراوانکردنی دەسەڵاتەکانی سەرۆک وەزیران بوون، لەوەتەی دەسەڵاتەکەی لەلایەن ھەردوو شیکەرەوەی عێراقی و ڕۆژئاواوە بە تائیفی وەسف کراوە، ھەروەھا تۆمەتەکانی گەندەڵی، لەگەڵ سەدان ملیار دۆلار کە گوایە لە خەزێنەی حکومەتدا لەناو دەچێت.
ئابووری
وێنۆک|مۆرێکی پۆستەی عێراقی بە بڕی ١٥ فلس کە لە ساڵی ١٩٧٠ دەرچووە بۆ ناساندنی کارگەی شەکری موسڵ مووسڵ لە سەدەی ١٦دا وەک ناوەندێکی بازرگانی گەشەی کرد بەھۆی ئەو پەیوەندییانەی کە لەگەڵ شارۆچکەکانی دراوسێدا ھەیبوو. کەلوپەلی خۆراکی لە شارەکانی زاخۆ و ھەولێر و کەرکووکەوە ھاوردە دەکرد. ھەروەھا بەناوبانگ بوو بە ھاوردەکردنی خووری لە گێڵان لە فارس و بۆ ماوەیەکی دیاریکراو لە سەردەمی دەسەڵاتی سەفەوییەکان بەسەر ناوچەیەکی بەرفراوانی عێراقدا تا حەسکیف. بەڵام کۆنترۆڵی عوسمانییەکان بەسەریدا ڕەوتی بازرگانی گۆڕی، بۆیە لە بەعلەبەکەوە ئەو قوماشانەی لێی دروستدەکرا ھاوردەی کرد و ھەناردەی ئەورووپا دەکرد، لە ئەورووپا جۆری قوماشەکە بە مووسلی ناسرابوو. ئەم بووژانەوەی بازرگانییە ھاوکات بوو لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان و کۆچبەران بە ڕێژەی ٣٠٪. دەرکەوتنی حەلەب لە سووریا وەک ناوەندێک بۆ ھەناردەکردنی ئاوریشم بۆ ئەورووپا وایکرد بازرگانانی مووسڵ باج لەسەر ئاوریشمی ئێرانی زیاد بکەن کە لەم ڕێگەیەوە ھەناردە دەکرا. لە سەردەمی جەنگی سەفەوییەکان و عوسمانیدا کە لە کۆتایی سەدەی شانزەھەمەوە تا ساڵی ١٦٣٩ز بەردەوام بوو، دەشتەکانی دەوروبەری مووسڵ بەدەست بوونی سوپای عوسمانیەوە دەیان ناڵاند کە لەو ناوچانەدا جێگیر بوو بوون. ھەروەھا جۆری ئابووریش گۆڕانی بەسەردا ھات و مووسڵ بوو بە ناوەندێک بۆ دابینکردنی دارایی سوپا بە پێداویستییەکانییەوە. بەگشتی ئەو قۆناغە شاھیدی دابەزینی ئابووری مووسڵ بوو، یەکێک لە ھۆکارەکانی ئەوە بوو کە عوسمانییەکان ھۆزە عەرەب و کوردەکانیان پڕچەککرد بوو بە مەبەستی بەرەنگاربوونەوەی سەفەوییەکان، بۆیە ھەڵیان دەکوتایە سەر ئەو کاروانە بازرگانیانەی کە جاران سەردانی مووسڵیان دەکرد.
پردەکان
وێنۆک|دیمەنێک لە یەکێک لە پردەکانی ناو شارەکە مووسڵ پێنج پردی ھەیە کە ھەردوو بەشی شارەکە بەیەکەوە دەبەستنەوە، کۆنترینیان مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئینتیدابی بەریتانیا، بەڕێوەبەرایەتی ڕێگاوبان و پردەکانی پارێزگای مووسڵ ڕایگەیاند، بەم نزیکانە دەست بە دروستکردنی پردی شەشەم دەکەن.
الحدباء
زۆر کەس بە ھەڵە ناوی مووسڵ دەگەڕێننەوە بۆ الحدباء بۆ منارە مەیلدارەکەی مزگەوتی ئەلنوری، ناوە دروستەکەی حەدباء لە پێچاوپێچی ڕووباری دیجلە و کشانی ڕێڕەوەکەیەوە ھاتووە کە لە باکووردا تێدەپەڕێت بە شارەکەدا. ھەندێکی تر ئەم ناوە دەگەڕێننەوە بۆ بەرزی زەوییە بەرزەکان لە "تل قلیعات". ئەبو الحزم المکی ابن ڕەیان المقسینی الموسلی کە لە ساڵی ٦٠٣ کۆچی کۆچی دوایی کردووە دەفەرموێت:
أم الربیعین
ھەروەھا بەھۆی نەرمی و شیرینی کەشوھەوای وەرزی بەھار و پایز و لێکچوونیان، نازناوی ئوم الربیعین(دایکی دوو بەھارە)ی لێنرا.
فلیەس فۆگ
فلیەس فۆگ (ئینگلیزی: Phileas Fogg) قارەمانێکی ئینگلیز بووە، ناوی لەگەڵ چیڕۆکی گەڕان بەدەوری زەویدا لە ھەشتا ڕۆژدا دێت. فیلیگس فۆگ لەگەڵ خزمەتکارە فەڕەنساییەکەی (پاسپارتۆ) دەست دەکەن بەگەڕان بەدەوری زەویدا، ئەویش لەدوای ڕێکەوتنی "فۆگ" دەستی پێکرد لەگەڵ ھاوڕێکانی لە (یانەی شەوانەی ڕێفۆرم).
جۆ بایدن
بایدن شەش جار بەدوای یەک لە ئەنجومەنی پیران ھەڵبژێردرایەوە تا دواتر وازی لەم پۆستەی ھێنا تا ببێتە جێگری سەرۆک ئۆباما؛ دواتر لەساڵی ٢٠١٢شدا دووبارە ھەڵبژاردنەکەیان بردەوە. وەک جێگری سەرۆک، بایدن بەرپرس بوو لە بودجەی چاکسازی و گەڕاندنەوەی ئابووری بۆ سەر دۆخی جاران دوای داڕمانی ئابووری لە ئەمەریکا. ڕێکەوتنی بایدن لەگەڵ ئەندامانی حیزبی کۆماری لە ئەنجومەن وایکرد چەندین پڕۆژەیاسای جۆراوجۆر پەسەند بکرێت. لەساڵی ٢٠٠٧ــدا، ئۆباما مەدالیای ئازادی سەرۆکایەتی بەخشیە بایدن.
دووەمین ھاوسەرگیری
وێنۆک|بایدن و ھاوسەری دووەمی، جیڵ، لەساڵی ١٩٧٥ـدا یەکتریان ناسی و لەساڵی ١٩٧٧ ھاوسەرگیریان کردووە. بایدن لە ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٣ سوێندی یاسایی خوارد بۆ دەستبەکاربوون لە ئەنجومەنی پیران لەوکاتەی لە نەخۆشخانەی ویلمینگتندا بوو، کە بەھۆی کوڕەکانیەوە ئامادەنەبوو ئەوێ جێبھێڵێت دوای ڕووداوی پێکدادانەکە. لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا، بایدن بووە شەشەم گەنجترین ئەندامی ئەنجومەنی مێژوو.
بۆو بایدنی کوڕی وەک وەک پارێزەرێکی یاسایی لە ڕیزی سوپاکانی ئەمەریکا لەکاتی شەڕێ عێڕاق کاری کردووە و دواتر بۆتە داواکاری گشتی دێلەوەیر؛ بۆو لەساڵی ٢٠١٥ـدا بەھۆی شێرپەنجەی مێشکەوە کۆچی دوایی کردووە. ھەنتەر بایدنیش پارێزەرێک و لۆبیوانێکی واشینگتنە.
ئەلبیستان
دانیشتووان
زۆرینەی دانیشتووانی قەزاکە تورکی سوننەن لەگەڵ دانیشتووانێکی بەرچاوی کوردی عەلەوی و سوننە ھەروەھا عەلەوی تورکیش ئامادەن
جۆ بایدن
نەشتەرگەری مێشک
لە فێبرایەری ١٩٨٨، دوای زیادبوونی ئازارێکی زۆر لە مل، بایدن لەڕێگەی ئەمبوڵانسەوە گوازرایەوە نەخۆشخانەی واڵتەر ڕیدی سەربازی بۆ نەشتەرگەری بەھۆی خوێنئاوسانی مێشکەوە. لەوێشەوە بایدن تووشی بەرگیرانی دەمار ھات، کەوا مەترسیەکی زۆری لەسەر ژیانی درووستکرد و دۆخی تەندروستی ئاڵۆزتر کرد.
ماکس ڤێبەر
ئەکادێمی
لە بەرھەمی «ئابووری و جڤات» (Wirtschaft und Gesellschaft(1922 دا ڤێبەر بیرۆکراسیی نموونەیی خۆی ڕوون دەکاتەوە.
ویندۆز ١٠ مۆبایل
ویندۆز ١٠ مۆبایل هەوڵدانێکە بۆ ڕێکخستنی سیستەمی مۆبایل لەگەڵ سیستەمی کۆمپیوتەری تایبەت لە ڕێگای هاوکاتکردنی داتای بەکارهێنەر، یەک بەرنامە بەکاربێت بۆ گشت ئامێرەکان(وەک کۆمپیوتەری تایبەت و تەلەفۆنی زیرەک جووڵێنراو و ئێکس بۆکس)، و توانای بەستنەوەی ئەم ئامێرانە لەگەڵ پیشانگەرێکی دەرەکی تا توانای نێوانەڕوویەکی وەکو کۆمپیوتەری تایبەت بەکاربێنریت و توانای بەستنی مشکێک و تەختەکلیلی ئەلیکترۆنیشی هەبێت، و بە هۆی کەمبوونی بەرنامە و گەمەی ئەم سیستەمە کۆمپانیای مایکرۆسۆفت چەند کەرەستەی درووستکرد بۆ گەشەپێدەران تا چەند بەرنامەی ئای ئۆ ئێس (بە ئینگلیزی iOS) بهێنن بۆ ئەو سیستەمە بە دەستکارێیکی بچووک، ئەو ئامێرانە کە ویندۆز فۆن ٨.١ بەکار ئەهێنن شایان بوون بۆ نوێکردنەوە بۆ ویندۆز ١٠ مۆبایل پاش ڕێگەپێدان لەلایان درووستکەر وە کۆمپانیای گەیاندن. چەند تایبەتمەندی ئەگۆڕێت بەپێ گونجاوی کەلوپەلی ئامێرەکە.
جۆ بایدن
سەرۆکی کۆمیسیۆنی دادوەری ئەنجومەنی پیران
لەساڵی ١٩٩٤ـدا، بایدن سەرپەرشتی پڕۆژەیاسای کۆنترۆڵکردنی تاوانی کرد کە ھەندێک خاڵی لەبارەی قەدەغەکردنی چەکە قوڕسەکان و توندوتیژی دژی ژنان لەخۆگرتبوو، پرۆژەیاساکە دواتر پەسەندکرا و بایدن بە مەزنترین دەستکەوتی خۆی دادەنێت لە ئەنجومەنی پیران. ھەروەھا بایدن کۆمەڵێک یاسای نووسیەوە کە ڕۆڵێکی بەرچاویان ھەبوو لە کەمکردنەوە و ھاوردەکردنی ماددە ھۆشبەرەکان لەنێو خاکی ئەمەریکادا.وێنۆک|سیناتۆر بایدن یاوەری شاندێکی سەرۆک [[بیڵ کڵینتن|بیڵ کلینتن دەکات لەوکاتەی بەرەو بۆسنە دەڕۆن لە کانوونی یەکەمی ١٩٩٧.]]
ناوبانگ
نووسەری سیاسی ھاوەرد فاینمان لەبارەی بایدنەوە دەڵێت، "بایدن کەسێکی ئەکادیمی یان بیرکەرەوەیەکی بیردۆزی نییە، بەڵکو کەسێکی بلیمەتی شەقامەکانە. ئەو لە خێزانێکی کاسبکاری سکرانتنەوە ھاتووە کە کاریان چاککردنەوە و فرۆشتی ئۆتۆمبێل بووە. بایدن ئەو بەھرەیەی ھەیە کەوا ئێرلەندیەکان پێی ناسراون. ھەروەھا دەیڤد ئێس برۆدەریش نووسیویەتی کە بایدن بە تێپەڕبوونی کات کەسایەتی گۆڕاوە، "بایدن وەڵامی پێیە بۆ قسەکانی خەڵک لەم ڕووەوەش جێگیر بووە. توانای تێگەیشتنی لە خۆی و دەوروبەرەکەی بە تێپەڕبوونی ساڵەکان باشتر بووە". جەیمس تراوبیش نووسیویەتی، "بایدن کەسێکی بەختەوەر و ڕووخۆشە و دەکرێت چۆن بۆ خێزانەکەی بەخشندەیە، ئاواش بۆ خەڵکی بەخشندە بێت. لەساڵی ٢٠١٦دا، ڕۆژنامەنووس ھاری ئێف. سیماڵ نووسی، "بایدن کڕۆکی ئامانجەکانی حیزبی دیموکراتی ھەیە و لە کردارەکانی ڕەنگ دەدەنەوە".
نێوخانان
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
یووسف محەممەد
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:زیندووان پۆل:سیاسییەکانی بزووتنەوەی گۆڕان پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان پۆل:سەرۆکەکانی پەرلەمان کوردستان
بڕیارنامەی ٨٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: سلۆڤاکیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٥٧‌ەم،   پەسندکرا.
یانەی تۆپی پێی شاختار دۆنێتسک
شاختار دۆنێتسک بە(ئوکرانی:ФК «Шахта́р» Доне́цьк) یانەیەکی تۆپی پێ ی ئوکراینایە. لە ٢٥ی ئایار ی ١٩٣٦ لە شاری دۆنێتسک لە ئوکراینا دامەزراوە. وە یاری دەکات لە خولی نایابی ئۆکرانی ، یەکێکە لە باشترین یانەکانی وڵاتی ئوکراینا. وە لە ساڵی ١٩٩٦ەوە ملیاردێر ڕینات ئەخمیتۆڤ سەرۆکی یانەکەیە. ئەم یانەیە پێشتر یاری دەکرد لە خولی پلە یەکی پاڵەوانێتی سۆڤێتیی دوای ئەوەی لەگەڵ یانەیهاونیشتیمانی دینامۆکێڤ جیابونەوە لە پاڵەوانێتیەکە. وە ٢جار پاڵەوانێتی سۆڤێتیی بەدەستهێناوە لە ساڵانی ١٩٧٥ و ١٩٧٩، وە جامەکەی بردۆتەوە لە ساڵانی ١٩٦١ و ١٩٦٢ و ١٩٨٠ و ١٩٨٣. وە ساڵی ٢٠٠٢ توانی بۆ یەکەم جار لە مێژووی یانەکەدا خولی نایابی ئۆکرانی بباتەوە وە دواتر ساڵانی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٦ و ٢٠٠٨ و ٢٠١٠ و ٢٠١١ و ٢٠١٢ و ٢٠١٣ هەمان نازاناو بەدەستبهێنێت. وە توانیویەتی ١٣جار جامی ئوکرانی بەدەست بهێنێت لە ساڵانی ١٩٦١ و ١٩٦٢ و ١٩٨٠ و ١٩٨٣ و ١٩٩٥ و ١٩٩٧ و ٢٠٠١ و ٢٠٠٢ و ٢٠٠٤ و ٢٠٠٨ و ٢٠١١ و ٢٠١٢ و ٢٠١٣، وە ٦جار جامی سوپەری ئوکرانی بەدەست هێناوە لە ساڵانی ١٩٨٣ و ٢٠٠٥ و ٢٠٠٨ و ٢٠١٠ و ٢٠١١ و ٢٠١٢.
وەڵاش
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
ئەلفوبێی تورکیی عوسمانی
ئەلفوبێی تورکیی عوسمانی سیستمێکی نووسینە کە بۆ نووسینی زمانی تورکیی عوسمانی کەڵکی لێوەردەگیرا و لە ئەلفوبێی عەرەبی کەوتۆتەوە. ئەلفوبێی تورکیی عوسمانی لە ٣٤ پیت پێکھاتووە.
ڤلادیمیر مینۆرسکی
پۆل:مردووانی ١٩٦٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٧ پۆل:زمانەوانانی کوردی پۆل:ڕۆژھەڵاتناسانی ڕووسیا
پردی زەرد
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پارسەکان
220x440px|وێنۆک|نەخشەیەک کە پارسەکان نیشان دەدات 220x440px|وێنۆک|وێنەکێشانی پێرسپۆلیس لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن جیرارد جان باپتیست (١٦٧١-١٧١٦) پارسەکان دەستەیەک لەو کۆمەڵە خەڵکەن بە ئاریاییەکان ناویان لێ دەبن و لە ساڵی ١٥٠٠ی بەر لە لەدایکبوونی مەسیح بەرەو ئێران ھاتوون و لەوێ نیشتەجێ بوون. ئەم خەڵکە لە دوای دەسەڵاتی مادەکان ھاتنە سەر سەرۆکایەتی و ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشییەکانیان دامەزراند.
بزووتنەوەی نێونەتەوەییی خاچی سوور و مانگیلەی سوور
250px|وێنۆک|چەپ بزووتنەوەی نێونەتەوەییی خاچی سوور و مانگیلەی سوور بزووتنەوەیەکی مرۆڤوانانەیە کە لە گشت بەشەکانی دنیادا ھەیە و ٩٧ میلیۆن ئەندامی ھەیە. ئەرکی سەرەکی ئەم بزووتنەوانە یارمەتیدانی خەڵکە بەبێ جیاوازی لە کاتی توشبوونیان بە کێشەیەک.
١٠٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
خاچ
خاچ وێنەی عیسا یە لەسەر خاچ، وەک جیاواز لە خاچێکی ڕووت. نوێنەرایەتی خودی عیسا لەسەر خاچەکە بە ئینگلیزی بە( کۆرپۆس) ناودەبرێت. خاچەکە هێمایەکی سەرەکییە بۆ زۆرێک لە گرووپەکانی مەسیحی و یەکێک لە باوترین شێوەکانی خاچی لە هونەردا.
باراوەر
باراوەر (Barawer، بە فارسی: بار آور) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧١ کەس لە ١١ بنەماڵەدا بووە.
بەستێ
بەستێ یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی قەسرێ سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
موولوود فێرائوون
موولوود فێرائوون نووسەرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
محەممەدئەمین مەنگوڕی
ژیان
میرزا محەممەدئەمین مەنگوڕی هەر ئەو ساڵه کتێبێک دەنووسێ به ناوی "هەنگاوێک بۆ سەرکەوتن" که له لایان حکوومەتی ئەو دەم بڕیاری گرتنیان دا. ئیبڕاهیم ئەحمەد دەبێته پارێزەری، بەڵام نەیانهێشت چاوی پێبکەوێ و سەرجەم له ئیشەکەی وەلادەندرێ و ٦ مانگ دەگیرێ و دەست به سەر ١٥٠٠ نوسخه له کتێبەکەی دا دەگیرێ.
وشیار ئیسماعیل مستەفا
ژیان
لە ساڵی ١٩٧٦ لە گوندی کەوباک لە نزیک بەردەڕەش لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٩٩ ئیجازەی مەلایەتی وەرگرتووە. لە ساڵی ٢٠٠٣ کۆلێژی شەریعەی تەواو کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٧ ماستەری لە تەفسیر وەرگرتووە، و لە ساڵی ٢٠١٣ەش پلەی دکتۆرای لە تەفسیر وەرگرتووە. بۆ ماوەی ١٣ ساڵ وتاربێژ بووە لە گوندی بێستانە، دواتریش لە مزگەوتی خدر سوارە بۆ ماوەی دە ساڵ. گوتاربێژی مزگەوتی عومەر بندیان بوو لە شاری ھەولێر و بانگخوازێکی ناسراو بوو. یەکێکیش بوو لە دامەزرێنەرانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان لە ھەولێر. ھاوکات بەرپرسی لقی ھەولێری مەکتەبی زانایانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان.
یاساکانی جووڵەی نیوتن
ئەم یاساگەلە پەیوەندی نێوان ئەو ھێزانەی کە لەسەر تەنێک کار دەکەن و جووڵەی ئەو تەنە وەسف دەکەن و یەکەمجار لەلایەن ئیسحاق نیوتنەوە ساڵی ١٦٨٧ لە پەڕتووکی پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەی سروشتیدا کۆکراونەتەوە. نیوتن بۆ ڕاڤە و تاوتوێکردنی جووڵەی زۆر شت و سیستەمی فیزیکی کەڵکی لێیان وەردەگرت. وەکوو نموونە، لە بەرگی سێھەمی پەڕتووکەکەدا، نیوتن نیشانیدا کە ئەم سێ یاسایە ھاوڕێ لەگەڵ یاسای ڕاکێشانی گەردوونییەکەی، یاساکانی کێپلێر بۆ جووڵەی ھەسارەیی دەدەن بە دەستەوە.
ھێز و کارلێککردن
لە بەکار ھێنانەکانی زمانی ڕۆژانەمان دا، مەبەستمان لە وشەی ھێز، بریتییە لە ڕاکێشان و پاڵپێوەنانی تەنێک. دەتوانین بە شێوەیەکیتر پێناسەی ھێز بکەینەوە: «ھێز واتا کارلێککردنی دوو تەن یا خود کارلێکی نێوان تەنێک و دەوروبەری». ھەر وەک لەم وێنەی یەکدا نیشان دراوە، ھێز ھێندێکی ئاڕاستەبڕە. تۆ دەتوانیت بە ھەر ئاڕاستەیەک کە دەتھەوێ تەنەکە ڕابکێشیت یا پاڵی پێوەنێیت.
ئەو ئامێرەی کە بڕی ھێزی پێدەپێورێ، پێی دەگوترێ تەرازوی سپرینگدار کە لە سپرینگێک و ڕاستەیەکی پلەکراو پێک ھاتوە. ئێمە دەتوانین بە سود وەرگرتن لەم ئامێرە کێشی نەزانراوی ھەر تەنێک بدۆزینەوە. ئێمە دەتوانین ھاوشێوەی ئەم ئامێرە سود لە ئامێری تر وەرگرین.
ئارمۆن لانو
ئارمۆن لانو نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ڕێ (فیلم)
ئەم فیلمه له ڤیستیواڵی "کەن" خەڵاتی چڵەدارخورمای زێڕینی وەرگرتووه
دەرهێنەر و نووسەری بەناوبانگی کورد "یەڵماز گونەی" فیلم نامەی فیلمی "ڕێ"ی نووسی و ئەو کاتەی له بەندی خانەی تورکیا بوو، به هاوکاری یاریدەرەکەی دروستی کرد. سەرسوڕهێن ترین نوکتەی فیلمەکه ئەوەیه که گونەی بۆ گەیاندنی مانی فیلمەکەی زۆری کەلک له دیالۆگ وەرنەگرتووه. ئەو فیلمه توانیوێتی له بواری تەسویرییەوه هەموو قسەکانی بڵێ. تەسویر زۆر کات بۆ گەیاندنی پەیام، له زۆر دیالۆگ بەهێزتره.
جارێک له ڤیستیواڵی فیلمی MOMA له نیۆیۆرک، دەرهێنەرێکی تورک گوتی: کوردی زاراوەیەکی زمانی تورکییه! بۆ ماوەی ٨٥ ساڵ، ئەڵمانیش زمانی فەڕانسەی به زاراوەیەکی خۆی دەزانی و ئێستاش تورکیای به ناو مۆدێڕن دەیهەوێ هەمان کار بکا.
گونەی و فیلمەکانی بۆ ماوەی بیست ساڵ دوای مردنیشی له تورکیا قەدەغه بوون. خێزانی لەو بوارەدا دەڵێ: "حکوومەتی تورکیا زۆربەی ماستێری فیلمەکانی گونەی له نێو برد."
ئیلھامی ھونەری
سەرچاوەکان
پۆل:خوڵقێنەری پۆل:جوانیناسی
کاولان، قەسرێی چۆمان
وەڵزە یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی قەسرێ سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
ڤالچێدرام
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مۆنتانا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
قووی ڕەش (فیلم)
چیرۆک
و ھەموو کارێکی دەات تا بتوانێت بەباشی ڕۆڵەکەی بگێڕێت لە ڕاھێنانی شەو و ڕۆژ ھەتا کەڵک وەرگرتن لە مادەی ھۆشبەر و…نینا دەورگێڕانی قووی سپی بە باشی دەزانێ بەڵام قووی ڕەش بە باشی نازانێ و ھەر ئەوەش وردەوردە ڕوحی تێکدەدات و بەرەو شێتی و خەیاڵاتی دەبات
پاڵیوار
کە توانی براوەوی ٤٧ خەڵات بێت
جێراڵدتن
سەرچاوە
پۆل:جێراڵدتن پۆل:مید وێست (ئوسترالیای ڕۆژاوا) پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ئوسترالیای ڕۆژاوا پۆل:شارە کەناراوییەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا پۆل:بەندەرەکانی ئوسترالیای ڕۆژاوا پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا
کیژان ئیبراھیم خەیات
کیژان ئیبراھیم خەیات (لەدایکبووی ١٩٨٥ لە سلێمانی عێراق)  گۆرانیبێژێکی کوردە. کچی ئیبراھیم خەیات ھونەرمەندی گۆرانیبێژ و مەقامبێژی خەڵکی سلێمانی. سەرەتا گۆرانی بۆ زنجیرە درامایەک گوتووە، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٩ یەکەمین گۆرانی خۆی بەناوی (بەسە دڵم) بڵاوکردووەتەوە، هەروەھا لە ساڵی ٢٠١٢ یەکەمین ئەلبوومی خۆی بە ناوی (درۆ) بڵاوکردووەتەوە. ھاوسەری زیرەک میرەی شێوەکارە و دوو منداڵی ھەیە.
ژیان
کیژان ئیبراھیم خەیات کچی ھونەرمەندی ناوداری کۆچکردوو ئیبراھیم خەیاتە. لە ساڵی ١٩٨٥ لەس شاری سلێمانی لەدایک بووە، باوکی ھاندەری گەورەی بووە. لە شاری سلێمانی سەرجەم قۆناغەکانی خوێندنی تەواو کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٧-٢٠٠٨ بەشی موزیکی لە پەیمانگەی ھونەرە جوانەکانی سلێمانی تەواو کردووە و ساڵی ٢٠١٤-٢٠١٥ کۆلێژی ھونەرە جوانەکان، بەشی بەجێھێنانی موزیکی تەواو کردووە. یەکەم بەرھەمی لە ساڵی ٢٠٠٣ بووە کە گۆرانییەک بوو بۆ تایتڵی زنجیرە درامای "جومعە" لە دەرھێنانی (حوسێن میسری). ماوەیەک دادوەری بەرنامەى خۆشترین دەنگی منداڵان بوو لە کەناڵی "پلیستانک تی ڤی". کیژان تا ئێستا‌ تەنیا یەک ئەلبوومی بەرھەم ھێناوە بە ناوی "درۆ" کە نۆ تراک پێکھاتووە ‌و لە ساڵی ٢٠١٢دا بڵاوکراوەتەوە.
بەرھەمەکان
ئەلبۆمی نھێنی دڵ (٢٠١٢)
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان خەڵکی سلێمانی پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
عەبباد کوڕی بیشر
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٦٣٢ پۆل:ھاوەڵەکان
شاجیھان
دۆمینیون
وێنۆک|کێشانی شازادە خوررام بە دراوی زێڕ لە نووسینی جەهانگیر شا، ناوی بەرهەمێکی مانۆهار داس، یەکێک لە هونەرمەندەکانی دەرباری گورکانییە، لە سەرەتای سەدەی ١٧.  ئەم کارە ئێستا لە مۆزەخانەی بەریتانیا هەڵگیراوە.بەپێی چاپی نوێی کتێبی ڕۆڵی فارسی لەسەر بەردەکانی هیندستان، شەهابەدین محمد کوڕی جەهانگیر شا کە بە شازادە خوڕەم ناسرابوو، تەمەنی پانزە ساڵ بوو لەگەڵ ئەرجەمەند بەنۆ، کوڕی عاسیف خان و برازا نورجەهان، هاوسەرگیری کردووە. شازادە خوڕەم کە لە دوای کۆچی دوایی جەهانگیر لەلایەن دایکە زاوا کاریگەرەکەیەوە خۆشەویست نەبوو، تەنها بە هاوکاری ئاسیف خان، خەزووری، توانی ڕکابەرەکانی بەدەستبهێنێت و دەسەڵات بەدەستبهێنێت. دوای دانیشتنی لەسەر تەختی پاشایەتی بە "شا جیهان" ناسرا، هاوژینەکەی نازناوی "مومتاز مەحاڵ"ی لێنرا. بۆ ماوەی ٣١ ساڵ فەرمانڕەوای هیندستان بووە. شاجهان وەک باپیری ئەکبەر شا، هونەر و تەلارسازی و شیعر و ئەدەبیاتی فارسی خۆشدەویست و لە سەردەمی حوکمڕانیدا وەک باپیری زۆر حەزی لە لێبوردەیی و لێبوردەیی ئایینی بوو، دادپەروەری بۆ خەڵک گەیاندە لوتکە و لە ماوەی سەردەمی خۆی، هیندستان بوو بە گەورەترین ئابووری لە جیهاندا.ئەو لە شانشینی چینگ چین فێری بووبوو. هیچ پاشایەک لە مێژووی هیندستاندا هێندەی شاجەهان بەرهەمی تەلارسازی و هونەری بەجێ نەهێشتووە، لەم ڕووەوە بەسە باس لە شاکاری تاج مەحاڵ و گۆڕی ئاسیفود داوڵا، قەڵای ئاگرا، قەڵای سووری دەهلی و شالیمار بکەین باخچەی لاهور کە بەناوبانگن لە جیهاندا. فەرمانێکی زۆر لێی ماون، هەموویان بە زمانی فارسییە، بەڵام فەرمانەکەی سەبارەت بە کشمیر کە لە مزگەوتی سریناگاردا لەسەر بەردێک هەڵکەنراوە، بە تایبەتی جێگای سەرنجە، چونکە یەکێکە لەو فەرمانگە کەمە کە تابلۆیەکی بەردی هەیە.
ئیمپراتۆر لە خۆشەویستیدا
چیرۆکی خۆشەویستی "شا جەهان" و "مومتاز مەحاڵ" زۆر بەناوبانگە. شەهجەهان و مومتەزمەحاڵ لە ساڵی ١٦١٢ هاوسەرگیریان کردووە و ١٨ ساڵ پێکەوە ژیاون و بەرهەمی ئەم هاوسەرگیرییە ١٤ منداڵ بووە کە حەوتیان لە ژیاندا ماون و گەورە بوون. باس لەوە کراوە کە شاجهان مومتاز مەحاڵی هاوسەری زۆر خۆشدەوێت و لە هەموو سەفەرەکانیدا، تەنانەت سەفەرەکانی جەنگیش لەگەڵ خۆیدا دەبرد. نزیکەی ساڵێک دوای کەوتنە سەر تەختی شاجەهان، لە یەکێک لەو گەشتە جەنگییانەدا، خانمە ئاغاکە کە دووگیان بوو، تووشی ئازار و ماندوێتییەکی زۆر بوو. شاجهان یەکسەر لێی نزیک بووەوە. مومتاز مەحاڵ پێش مردنی داوای لە مێردەکەی کردووە ژنێک بە دوای نەبات و گۆڕێکی بۆ دروست بکات تا هەتا هەتایە بژی. شا جیهان بە دڵ و گیان هەردوو وەسیەتنامەکەی جێبەجێ کرد. نووسراوە چڕی خۆشەویستی شاجەهان بۆ هاوسەرەکەی بەجۆرێک بووە کە دوای دوو ساڵ هەموو قژی سپی بووەتەوە.
ئیمپراتۆری هونەر
بەهەمان شێوە منداڵی شاجهان، شازادە محەمەد دارا شێکوێ و جیهان-ئارا بێگم و ڕۆشان-ئارا بێگم، کە لەژێر کاریگەری ژینگەی شیعر و ئەدەبیاتی فارسی... دەربارەکە، شاعیر و هونەرمەند و پەروەردەکاری هونەری بەڕێز بوون لە ژمارەی خەتنووسان کە لە دێ باسکراون هاتووە.
شابلا
شابلا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای دۆبریچ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬٩٤٥ کەس بووە.
پێرڵ (پرۆگرامسازی)
مێژوو
Larry Wall لەساڵی ١٩٨٧ دەستیکرد بە کارکردن لەسەر پێرڵ لەکاتێکدا کە وەک پرۆگرامنووس کاریدەکرد لە یونیسیس، وەشانی ١.٠ ـی وەشان بۆ comp.sources.misc، و زمانەکە لەم ساڵانەی کۆتاییدا بەشێوەیەکی زۆر بەرچاو بڵاودەبوەوە و گەشەی دەسەند، پێرڵ ٢ (وەشانی ٢) کە لەساڵی ١٩٨٨ دەرچوو، لەسەر باشترین بزوێنەری ئاسان دەربڕین بەرچاوکەوت. پیرڵ ٣ کەلەساڵی ١٩٨٩ دەرچوو، پاڵپشتیکردن بۆ زانیارییە دوییەکان (Binary Data) ــی بۆ زۆرکرا. لەساڵی ١٩٩١، پرۆگرامکردنی پێرڵ (کەلەلای زۆرێک لە پرۆگرامکەران بە (پەڕتووکی وشتر) ناسراوە) بڵاوبوەوە و وەک زمانی ئیشارەتکردنی لێھات بۆ پێرڵ. لەھەمان ئەو کاتەدا، کە وەشانی ٤ ی پێرڵ وەشێندرا، گۆرانکاری گەورە لەزمانەکەدا نەکرابوو و بەومەبەستە دەرنەچوو، بەڵکو بۆ ئەوە بوو کە وەشانەکە بناسێنن کە لە پەڕتووکەکەدا ھاتبوو.
ناوی پێرڵ
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:پێرڵ پۆل:زمانە بەرنامەسازییە ئاستبەرزەکان پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان پۆل:زمانە نووسراوەکان
گابریێل گارسیا مارکێز
خوێندن
ساڵی ١٩٤٠ و لەتەمەنی ١٢ ساڵیدا بورسی خوێندن بۆ خوێندکارانی زیرەک وەردەگرێ روو لەقووتابخانەیەکی سەر بەکەنیسە لەشاری زیپاکیورای نزیک پایتەختی کۆلۆمبیا دەکا. پاش ھەفتەیەک مانەوە لەقووتابخانەکە واز لەخوێندن دێنێ و بۆ ماڵەوە دەگەڕێتەوە.
خەڵاتی نۆبێل
ساڵی ١٩٨٢ لێژنەی ھەڵبژاردنی خەڵاتی نۆبێلی ئەدەبیات لە وڵاتی سوید بەتێکڕایی دەنگ رۆمانی سەد ساڵ لە تەنیایی بەباشترین بەرھەم ھەڵدەبژێرن و خەڵاتی نۆبڵی ئەدەب بەگابریێل دەبەخشن. "سەد ساڵ تەنیایی" بە خێرایی ھەموو سنوورەکانی جیھان دەبڕی و وەردەگێڕدرێتە سەر زۆربەی زمانەکانی جیھان.
ئیسکار
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلێڤێن پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
کالگورڵی
بە پێی سەرژمێری ٢٠١١ دانیشتوانی بریتی بوو لە ٣١،١٠٧ کەس کە دەیکاتە پێنجەم گەورە نیشتینگەی ئوسترالیای ڕۆژاوا.
ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی
ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی (، بە کورتی: IAEA) ڕێکخراوێکی نێونەتەوەییە کە دەگەڕی بە دوای برەوپێدان و بەرزکردنەوەی بەکارھێنانی ئاشتیانەی وزەی ناوەکی، و بەربەست دانان و نەھێشتنی ئامانجی نیزامی وەک چەکە ئەتۆمییەکان.
حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران
سەرچاوەکان
پۆل:حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٤٥ پۆل:حیزبەکانی ئێران پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٥ لە ئێران پۆل:حیزبە سۆشیالیستەکان لە ئێران پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکان
سپن (گۆڤار)
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڤارەکانی مۆسیقا
بڕیارنامەی ٨٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی ئازاری ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٧٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کەلار
کەلار لە لادێوە بۆ شار
لەکاتی راگەیاندنی بەیاننامەی یانزەی ئازارو ڕێکنەوتنی حکومەتی ناوەندی عێراق و شۆڕشی کورد بەسەرکردایەتی مەلا مستەفا بارزانی لەسەر سنوری ناوچەی ئۆتۆنۆمی، سەرۆکایەتی کۆماری ئەوکاتی عێراق، بەخێرای چەند بڕیارێکی دەکرد بۆ دابڕینی شارۆچکە کوردنشینەکان لە پارێزگای کەرکووک، لەو پێناوەشدا کەلار بە مەرسومی کۆماری ژماری ١٣٧ لە ٢٨/٢/١٩٧٠ کرا بە قەزاو سەر بە پارێزگای کەرکووک بوو، بەشێکی زۆری کوردە راگوێزراوەکانی پارێزگای کەرکووک و شاری خانەقین لەشارەکە نیشتەجێ بوون. لەدوای ھەرەسی شۆڕشی کورد لە ساڵی ١٩٧٥ و زیادبوونی ژمارەی دانیشتوانی کەلار، جارێکی تر ڕژێمی بەعس بە مەرسومی کۆماری ژمارە ٦٠٨ لە ٦/١١/١٩٧٥ لەڕووی ئیدارییەوە خستیە سەر پارێزگای سلێمانی، لەکۆتایی حەفتاکاندا ژمارەی دانیشتوانی شارەکە نزیکەی ١٠٠٠٠ کەس بووە، لە کۆتایی ھەشتاکاندا بەھۆی شاڵاوەکانی ئەنفال و وێرانکردنی گوندەکانی کوردستان و راگوێزرانی دانیشتوانەکەی ژمارەی دانیشتوانی کەلار زیادبوو بۆ ٢٠ تا ٢٥ ھەزار کەس. ئێستا ژمارەی دانیشتوانی کەلار بەزیاتر لە ١٧٦ ھەزار کەس دەخەمڵێنرێت و بەیەکێک لە قەزا گەورەکانی ھەرێمی کوردستان و عێراق دادەنرێت، ناوەندی ئیدارەی گەرمیانە، واتە ئەو قەزا دابڕاوانەی لە لەدوای ھەرەسی شۆڕش لە کەرکووک دابڕان، وەک کەلار، کفری و چەمچەماڵ. کە پێکەوە ژمارەی دانیشتوانیان زیاترە لە ٦٠٠ ھەزار کەس. نزیکەی ٩٨٪ دانیشتوانی کەلار کوردن، زۆرینەی ئەوانەش موسڵمانی سوننی مەزھەبن، بەشێکیشیان شیعە مەزھەب، بەشێک لەدانیشووانەکەی لەسەر ئاینی کاکەیین.
قەڵای شێروانە
thumb|دیمەنی قەڵای شێروانە قەڵای شێروانە قەڵایەکی کۆنی مێژووییە، لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکرد لەسەر ڕووباری سیروان لەشاری کەلار لەشێوەی چوار گۆشەدا بتیاتنراوە، لەباری مێژووی دروستکردنی قەڵاکەوە زانیاری ووردو ساغکراوە نییە. ھەندێک دەڵێن لەلایەن ئەنەوشیروانی ساسانییەوە بنیاتنراوە، ھەندێکیش رایانوایە محەممەد پاشای جاف دروستیکردووە. لایەنگرانی رای یەکەم دەڵێن عەشیرەتی جاف کۆچەر بوون و محەممەد پاشای جاف لەقەڵادا نەژیاوە، دەڵێن بوونی تونێلکی ژێر زەوی بووە لە قەڵاکەوە بۆ سەر ڕووباری سیروان، دەلالەتە لەوەی کە بۆ حاڵەتی شەڕوو گەمارۆدان سوودی لێوەرگیراوەو ئاوی لێوە ھێنراوە بۆ ناو قەڵاکە، کەواتە قەڵاکە تەنھا ھەوارگەیەکی زستانە نەبووە. رایەکی دیکەش ھەیە دەڵێت تەپۆڵکە خۆڵەکە لەلایەن ئەنەوشیروانی ساسانییەوە بنیاتنراوەو کۆشکەکە لەلایەن حەمە پاشاوە دروستکراوە و کۆشکی زستانەی ئەو بووە.
کیندی
ئەبوویوسف یەعقوب کوڕی ئیسحاق سەباح کیندی (بەعەرەبی: ) فەیلوسووف و بیرکاریزان و فیزیکزان و موزیکزانێکی موسوڵمانی عەرەبی عێراقی بوو، کە ناسراوە بە فەیلەسووفی عەرەبەکان.
مافەکانی ژنان
میزۆپۆتامیا
زۆربەی یاساکان قەدەغەی ئەوەیان کردبوو کە ژن داوای جیابوونەوە لە ھاوسەرەکەی بکات بەھەرحال، ھەنێک یاسای بابلییەکان و ئاشورییەکان ھەنێک مافیان دابووە ژن بۆ جیابوونەوە،
ئیبراھیم بوسحاقی
ژیانی سەرەتایی
بەم شێوەیە ئیبراھیم فێری قورئان و هەروەها کۆکراوە بنەڕەتییەکانی ئایینی موسڵمان بوو لە زاوییەی گوندەکەی خۆی بە ناوی سومعە (تەلا ئۆفێلا) پێش ئەوەی بچێتە زەویەت سیدی بومەرداسی لە گوندی عولێد بومەردەس بۆ ئەوەی زانیاریەکانی تەواو بکات و گەشتە دەستپێشخەرییەکەی قووڵتر بکاتەوە.
شۆڕشی جەزائیر
لە ماوەی دوو ساڵی پێش شەڕی گەورەی جەزائیر لە ساڵی 1957، ئیمام ئیبراھیم بوسحاقی بە كۆمەڵی دوو ئیمامی نزیكی جەزائیر بە ناوەكانی محەمەد سەڵاح سەدیك و محەمەد كەتۆ بەشداری لە پڕوپاگەندەی پشتیوانی لە چالاكی جەماوەری لە جەزائیر كرد.
مزگەوتەکانی جەزائیر
دوای سەربەخۆیی جەزائیر لە ساڵی ١٩٦٢، ئیمام ئیبراھیم بوسحاقی لە ئەرکە ئایینییەکانیدا لە مزگەوتی سەفیردا نۆژەنکرایەوە لەگەڵ ئەو ئیمامانەی دیکە کە لە کاتی شۆڕشی جەزائیردا کە لە ساڵی ١٩٥٤ەوە نزیکەی هەشت ساڵ بەردەوام بوو، لە زیندان و ئەشکەنجە ڕزگاریان بووبوو.
هه‌روه‌ها جار جار له‌ كاتی حه‌جدا سه‌رپه‌رشتی كۆمه‌ڵێك حاجیانی جه‌زائیری ده‌كرد وه‌ك ڕێبه‌ر و موفتی به‌ گوێره‌ی مه‌لیكی مه‌زهه‌ب.
تیرۆری سەلەفی
لەگەڵ زەقبوونەوەی هەڕەشە تیرۆریستییەکانی کوشتن کە لە تینیا کەوتە سەری، ئەو کە هەموو نوێژەکانی سەڵات فەدجری تا سەلاتی عیشا لە ئەستۆ گرتبوو، ئیمام ئیبراھیم ناچار بوو شاری تێنیا بەجێبهێڵێت و بچێتە دەربەدەری لە بەرزاییەکانی کوبا لە شاری جەزائیر لە نیسانی ١٩٩٣.
ئیمام ئیبراھیم سەرەڕای پیری و دەربەدەری زۆرەملێی لە جەزائیر، بەردەوام بوو لەگەڵ دیارە ئایینییە سەلمێنراوەکانی پایتەخت بۆ بونیادنانی هەوادارانی هیوا سەرەڕای ئەو بەڵا و بەڵایانەی کە وڵاتەکەیان خوێناوی کرد.
مردن
ئیمام ئیبراھیم بوسحاقی لە ماوەی ساڵی 1997 لە ماڵی بنەماڵەی کەسوکاری لە کۆمۆنەی کوبا لە ئەلجەرییەکان لە تەمەنی 85 ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
مۆسیقای سەمای ئەلیکترۆنی
پەیوەندی لەگەڵ بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر
مۆسیقای سەما پەیوەندییەکی درێژخایەنی ھەیە لەگەڵ بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، بەتایبەتی لەگەڵ کۆمەڵێکی بەرفراوانی دەرمانەکانی تر لەژێر ناوی «دەرمانەکانی یانە» دا پۆلێن کراون. ڕەسڵ سمیت ئاماژەی بەوە کرد کە پەیوەندی نێوان ماددە ھۆشبەرەکان و کەلتورە لاوەکییەکانی مۆسیقا بە ھیچ شێوەیەک تایبەت نەبوو بە مۆسیقای ئەلیکترۆنی، و ئاماژەی بە نموونەی پێشووی جۆرەکانی مۆسیقا کرد کە پەیوەست کرابوون بە ماددەی ھۆشبەرەوە، وەک ڕۆکی دەروونی و LSD، مۆسیقایەکی دیسکۆ و کۆکاین، و مۆسیقەی پانت و ھیرۆین. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Ecstasy_monogram.jpg/220px-Ecstasy_monogram.jpg|وێنۆک|ئەو حەبانەی سەرەوە نموونەی باوی ماددەی ھۆشبەری ئێکستەسین.
عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب
عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد.
ئاوازی دەنگی تەواو ٢
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی هاوڕێی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھاوڕێیەتییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
تێکنۆ
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
باتاک
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پازارجیک پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
٢٢ی شوبات
مردنەکان
پۆل:شوبات پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
مارگریت دورا
وێنۆک|مارگریت دورا مارگریت دورا نووسەر، ڕۆماننووس، دراماتورژ و فیلمنامەنووسێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ناوکیلە
(٢) ناوکە خانە
(٨) ناوە پلازمە تۆڕی لووس
مێخەک (گوڵ)
گرنگی ئابوری
لەو ڕووەکانەیە کە جەماوەرێکی زۆری ھەیە ھەر بۆیە لەرووی بازرگانییەوە گرنگی خۆی ھەیە بەتایبەتی لەووڵاتانی ڕۆژاوا ناوی لە خانەی دووەمدادێت بۆزۆر فرۆشی لە دوای جۆرەکانی گوڵباخ.
باییزیاوا
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
فەلسەفەی سیاسی
سەرچاوە
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی  پۆل:فەلسەفەی زانستە کۆمەڵایەتییەکان
مافی کارکردن
سەرچاوەکان
پۆل:مافی کارکردن
جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
ئەنجامی یارییەکانی قۆناغی ١٦
<section begin=R16-1 /><section end=R16-1 />
<section begin=R16-7 /><section end=R16-7 />
<section begin=R16-8 /><section end=R16-8 />
خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ڕووسیا
سەرچاوەکان
پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١
ئار ئێن ئەی
230px|وێنۆک|ئار. ئین. ئەی. ێک کە ئەرکی گواستنەوەی پەیامی بەرەو ڕایبۆسۆم ھەیە (Pre-mRNA-1) ئار ئێن ئەی گەردێکە لە ناو خانەکاندا کە ئەرکی جۆراوجۆری لە ئەستۆیە. دەتوانێت ھەواڵبەر بێت، بۆ برنی پەیامەکانی دی ئێن ئەی بەرەو ڕایبۆسۆم، دەتوانێت خۆی بە شێوەیێکی سەربەخۆ ڕۆڵی ھەبێت لە ناو پێکھاتەی ڕایبۆسۆم. بە پێچەوانەی دی. ئێن. ئەی. کە لە دوو ڕستە پێک دێت، ئار. ئێن. ئەی. لە یەک ڕستە پێک دێت. ئاڕ ئێن ئەی سێ جۆری سەرەکی هەیە کە ئەوانیش ( mRNA, rRNA, tRNA)
کاوە (کۆوار)
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی فارسی
بڕیارنامەی ٨١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئازاری ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٨٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:سۆماڵیا لە ١٩٩٣ پۆل:سۆمالیا لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
عەبدوڵڵا ئۆجەلان
دەستگیرکردن و دادگایی
تا ساڵی ١٩٩٨ ئۆجەلان لە وڵاتی سووریا بوو، لەساڵی ١٩٩٣ بۆ ماوەیەک لەلایەن دەزگای ھەواڵگری گشتی سووریا دەستبەسەربوو بەڵام دواتر ئازادکرا. دواتر کە پەیوەندیەکانی نێوان تورکیا و سووریا تێکچوو، تورکیا ھەڕەشەی لە سووریا کرد بە وەی کە پشتگیری لە پەکەکە دەکەن، بۆیە سوریا ئۆجەلانی ناچار کرد کە سووریا یەجێ بھێلێت بێ ئەوەی بیداتە دەست دەسەڵاتدارانی تورکی. پاش ئەوە ئۆجەلان ڕوویکردە ڕووسیا، پاشان ڕوویکردە چەند وڵاتێکی تر لەوانە ئیتالیا و یۆنان، لە ساڵی ١٩٩٨ لەو کاتەی کە لە یۆنان بوو. لەساڵی ١٩٩٩، حکوومەتی تورکی داوای ڕادەستکردنی ئۆجەلانی لە حکوومەتی ئیتالیا کرد. ئەوکاتە ئۆجەلان لەلایەن بریتا بوھلەر، پارێزەری ئەڵمانی و شارەزا لە یاسای نێودەوڵەتیی پشتگیری دەکرا، بریتا داوای دەکرد کە ئەو تۆمەتانەی لەسەر ئۆجەلانن دەبێت لەدادگا بسەلمێندرێن.
ڕۆژھەڵاتی ناوین
زاراوەی ڕۆژھەڵاتی ناوین
ڕۆژھەڵاتی ناوین لە مێژووە دوور و درێژەکەیدا چەندین شەڕی نێوان عەرەب و ئیسرائیلی بە خۆیەوە بینیوە، و دانیشتووانی بە شێوەیەکی گشتی بە دەست ھەژارییەوە گیرۆدەن. زۆربەی دانیشتووانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پشت دەبەستن بە کشتوکاڵ وەک سەرچاوەیەکی داھاتی گشتی و ژمارەیەکی زۆر کەمیان پشت دەبەستن بە پیشەسازی. وڵاتە عەرەبییە پەترۆلییەکان کە ئابووریان پشت دەبەستێت بە پەترۆل (نەوت) وەک سعوودیە و قەتەر و ئیمارات و عومان و کووەیت، جیا دەکرێنەوە بە پێشکەوتنی پێکھاتووی ئابووریان و بەرزیی ئاستی ژیانیان. ھەتاکو ئێستا ئیسرائیل بەردەوام ناکۆکی ھەیە لەگەڵ وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لەگەڵ ئەو ڕێکەوتنە ئاشتیانەی ھەیەتی لەگەڵ میسر و ئوردن.
ڕۆبێر ڕیوس
رۆبێر ریوس نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
گووگڵ
مانای گووگڵ
وشەی گووگڵ خۆی لە (Googol)ەوە ھاتووە کە گووگۆڵ زاراوەیەکی وەرزشی یە بەمانای (١ بەدوا دەکەوێ بەسەد بەرامبەر بە سفر) دێت، ئەو وشەیە لەلایەن زانا (میلتۆن سیرۆتا) دانراوە کە لە کتێبێکی ئینگلیزی بەناوی (بیرکاری و خەیاڵ) ھاتووە.
کریڤۆدۆل
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤراتسا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ناوکەخانە
(٧) پەیکەری خانە
سەرچاوەکان
پۆل:خانە پۆل:توێکاریی خانە پۆل:ئەندامۆچکەکان
ئۆریانا فالاچی
دەیەی ھەشتاکان
لە ساڵی ١٩٨٠، فالاچی چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ دینگ شیاوپینگ ئەنجامدا. مایکڵ ڕانک لە وەسفی ئەم چاوپێکەوتنەدا وتی، «ئەوە درکاندنی زۆرترین زانیارییە لەلایەن سەرکردەیەکی چینی بۆ ڕۆژنامەنووسێکی ڕۆژاوایی» (جگە لە چاوپێکەوتنی ماو تسی تونگ بۆ ئێدگار سنۆ لە دەیەی سییەکان)، لە چاوپێکەوتنەکە، دینگ بە ڕاشکاوانە لەسەر ماو قسەی کردووە کەلای چینییەکان ڕێزێکی بێپایانی لێنراوە. چاوپێکەوتنەکەی دینگ، دەنگدانەوەی گەورەی ھەبووە بەوەی ھەمووجار چاوپێکەوتن لەگەڵ سیاسییەکانی چین وشک و بێزارکەربوون.
دوای ١١ی ئەیلوول
لەدوای ڕوودانی ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول، فالاچی سێ کتێبی ڕەخنەگرانەی لەسەر ئیسلامی سیاسیی و ئیسلام بەگشتی نووسی لە نووسین و چاوپێکەوتنەکانیشیدا، فالاچی ھۆشیاری دا کە ئەورووپا زۆر بیرکراوەیە بۆ موسڵمانان. یەکەم کتێبی بەناوی زە ڕەیج ئاند زە پراید (سەرەتا وەک چوار وتار لە ڕۆژنامەی Corriere della Sera بڵاویکردەوە). لە چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ واڵ ستریت جۆرنال لە ساڵی ٢٠١٥ وتی، ئەورووپا چیتر ئەورووپا نییە بەڵکو عورەبیایە. ھەردوو کتێبی زە ڕەیج ئاند زە پراید و زە فۆرس ئۆف ڕیزن فرۆشێکی زۆریان ھەبوو.
خەڵاتەکان
وێنۆک|فالاچی لە ساڵی ١٩٨٧. فالاچی دووجار بووەتە براوەی خەڵاتی ست. ڤینسێنت بۆ ڕۆژنامەنووسی لە ساڵانی ١٩٦٧ و ١٩٧١. لە ساڵی ١٩٧٠، خەڵاتی بانکارێلای بردەوە. دواتر لە ساڵی ١٩٧٩، خەڵاتی ڤیاریگیۆ پێدراوە. لەلایەن زانکۆی کۆلۆمبیا (لە شیکاگۆ) دکتۆرای باڵای ئەدەبیاتی پێدراوە.
کتێبەکان
بەشێک لە کتێبەکانی فالاچی:
گوێزلینگە
پۆل:گوندەکانی چۆمان
جەمال گورسیل
جەمال گورسیل (؛ ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٥ – ١٤ی ئەیلوولی ١٩٦٦) ژەنەڕاڵێکی سوپای تورکیا بوو کە بووە چوارەمین سەرۆک کۆماری تورکیا (٢٧ی ئایاری ١٩٦٠ – ٢٨ی ئازاری ١٩٦٦).
سەرچاوەکان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا پۆل:سەرۆک وەزیرانی تورکیا پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥ پۆل:مردووانی ١٩٦٦
شاری ئازادی کڕاکۆف
شاری ئازادی کراکۆڤ شار-دەوڵەتێک بوو کە زۆرینەی بە زمانی پۆڵەندی قسە دەکرد؛ لە دانیشتووانەکەی ٨٥٪ کاسۆلیک بوون، ١٤٪ جوولەک بوون، لەکاتێکدا ئایینەکانی دیکە کەمتر لە ١٪ پێکھاتبوون. شاری کراکۆڤ خۆی ژمارەی جوولەکەکانی ھەبوو کە نزیکەی ٤٠٪ بوو، لەکاتێکدا ئەوانی دیکە نزیکەی تەنیا کاسۆلیکی پۆڵەندی زمان بوون.
دۆلنا میترۆپۆلییا
دۆلنا میترۆپۆلییا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلێڤێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬٦٦٩ کەس بووە.
شێرکاوە
شێرکاوە یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
سەرچاوەکان
پۆل:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٦
دێگە، چۆمان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
ڤێزیکل
(٢) ناوکەخانە
(٤) ڤێزیکل
مامەخەتیبیان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
بڕیارنامەی ٨١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:مۆزامبیک لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مۆزامبیک
سیسرۆ
سەرەتاکانی ژیان
ئەو لە ئەتینا لەگەڵ ئەنتیوخس-ی ئەسکەلۆنی، کە ئەکادیمییەکی بەتەمەن و دەستپێکەری فەلسەفەی ئەفلاتوونیزمی ناوەڕاست بوو، فەلسەفەی خوێند. لە ئەنادۆڵ چاوی بە وتاربێژە پێشەنگەکانی دەڤەرەکە کەوت و لە خوێندن بەردەوام بوو. سیسرۆ دواتر بە مەبەستی دیداری مامۆستا پێشووەکەی، ئەپۆلۆنیووس مۆلۆن، بە سەردانێک گەیشتە ڕودس؛ ئەپۆلۆنیووس پێشتر لە ڕۆم دەرسی بە سیسرۆ گوتبوو. مۆلۆن فێری سیسرۆی کرد چۆن  زیادەڕۆیی لە ستایلەکەی لا بدات و بۆ باشترکردنی ھونەری وتاردان، ڕاھێنانی بە جەستە و سییەکانی سیسرۆ کرد. سیسرۆ بە گرتنەبەری ڕێگایەکی مامناوەندی لەنێوان دوو ستایلی ڕکابەریکەری ئەتینایی و ئاسیایی، توانیی دواجار لە دوای دیمۆستێنیز ببێتە دووەم گەورە وتاردەری مێژوو.
جاوەکە
جاوەکە یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
نینتێندۆ ٦٤
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
ڤاکیوئۆل
چەپ|350px|وێنۆک|[[ئەندامۆچکەکان:
ڤاکۆئۆل ئەندامۆچکەیەکەلە ناو خانەدا کە چەندین ئەرکی ھەیە، وەکوو ڕاگرتنی ئاو بۆ خانە، ھەرسکردنی ماددە خۆراکییەکان، ڕاگرتنی ماددە زائیدەکان، گرتنی دەوری ئەو ماددانەی کە دەتوانن بۆ ژیانی خانە مەترسیدار بن و پاراستنی ژیانی خانە بەم جۆرە و ڕاگرتنی ھەندێک لە گەردە بچووکەکان.
230px|وێنۆک|خانە و بەشەکاننی بە کوردی
سەرچاوەکان
پۆل:خانە پۆل:توێکاریی خانە
سێنتریۆل
چەپ|350px|وێنۆک|[[ئەندامۆچکەکان:
پێنج تێکڕایی
پێنج تێکڕایی بەو پێنج شێوەیە دەوترێ کە لە قەزیەیەکی لۆژیکیدا ھەڵگیراو لە حاند دانراوەکەیدا دەتوانێ بیبێ. بە زمانێکی تر، بۆ ئەوەی ھەڵگیراوێک لە لایەن دانراوێکەوە شیاوی ھەڵگرتن بێ، دەبێ بە یەکێک لەم پێنج شێوەیە بچێتە سەر دانراوەکە:
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
باشوور
باشوور بە (ئینگلیزی: South)،بە (عەرەبی:جنوب)، یەکێکە لە چوار ئاراسته سەرەکیەکانی جوگرافیا.
وەکوو: دەس خۆرەتاۆ یانێ لانی باشوور
جەمشید سەداقەتکیش
دوکتۆر جه‌مشید سه‌داقه‌ت‌کیش له‌ لێکۆڵه‌ران و نووسه‌رانی هه‌ڵکه‌وتووی بواری کوردناسی، به‌تایبه‌ت کورده‌کانی باشووری ئێران بوو، که‌ تا به‌ر له‌ لێکۆڵینه‌وه‌کانی به‌ڕێزیان، نه‌ناسرابوون. ئه‌و به‌ ئه‌وینه‌وه‌ که‌وته‌ شوێن‌پێی کورده‌کان له‌ ناوه‌ندی ئێرانه‌وه‌ تا که‌ناره‌کانی خه‌لیجی فارس.
خوداپەرستی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەلسەفەی ئایین پۆل:یەکپەرستی
دراگۆمان، بولگاریا
دراگۆمان شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سۆفیا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬٥٥١ کەس بووە.
١٣٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٨٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٣ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
ھەسارە
ھەسارە یان ئەستێرەی گەڕۆک (بە ئینگلیزی: Planet) تەنێکە بە دەوری ئەستێرەیەکدا دەگەڕێت و لە خۆیەوە ڕووناکیی نییە. لە کۆمەڵەی خۆردا چەند ھەسارەیەک ھەیە وەکوو: بارام، زەوی و ھتد.
دوراندۆ پێتری
ئۆڵۆمپیادی ١٩٠٨
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Dorando_Pietri_1908.jpg/250px-Dorando_Pietri_1908.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|گەیشتنی دۆراندۆ پیێتری لە کۆتاییی ماراتۆنەکانی ئۆڵۆمپیادی ١٩٠٨، بە یارمەتیی دکتۆر مایکڵ جۆزێف بلجەر (لای ڕاست) پێتری یەکێک بوو لە بەشداربووانی پێشبڕکێی ماراتۆنی ئۆڵۆمپیادی ١٩٠٨ لەندەن. پێشبڕکێکە لە کاتژمێر ٢:٣٣ی ئێوارە دەستی پێکرد. کەشوھەوا گەرم بوو بەپێی ستانداردەکانی ھاوینی بەریتانیا. مەوودای ماراتۆنەکە لەم خولە ٤٢٫٢ کیلۆمەتر (٢٦ میل) بوو؛ دوورییەک دواتر بوو بە درێژی ماراتۆن لە ساڵی ١٩٢١ەوە. پیێتری پێشبڕکێی خۆی بە خێرایییەکی ھێواش دەستی پێکرد، بەڵام لە نیوەی دووەمی پێشبڕکێکەدا شەپۆلێکی بەھێز دەستی پێکرد کە وای لێکرد بچێتە پلەی دووەم بە ٣٢ کیلۆمەتر (٢٠ میل)، ٤ خولەک لەدوای چارلز ھێفرۆن ئەفریقای باشوور. کاتێک زانی کە ھیفرۆن لە دۆخێکی ماندوو بووندایە خێراییی خۆی زیاتر کرد لە ٣٩ کم (٢٤ میل) پێشرەوی کرد تا کۆتایی.ھەوڵەکانی پێتری بۆ بەردەوامی لە پێشنگ بوون بێ زیان نەبوون، تەنھا دوو کیلۆمەتری مابوو، کاریگەریی ماندووبوونی لەسەر دەرکەوت، بەتایبەت کاتێک چووە ناو یاریگاوە، بە ڕێگایەکی ھەڵەدا ڕۆیشت کاتێک ناوبژیوانان ڕێنمایییان کرد بۆ ئاراستە ڕاستەکە، بەھۆی ماندووبوون کەوتە سەرزەوی، بەیارمەتیی ناوبژیوانان لە بەرچاوی ٧٥ ھەزار بینەردا ھەستایەوە. بەڵام چوارجار زیاتر کەوتە سەرزەوی و ناوبژیوانەکان یارمەتییان دەدا بۆ ھەڵسانەوە، لە کۆتاییدا ھەرچەند تەواو ماندوو بوو توانی ھێڵی کۆتاییی پێشبڕکێکە بە ٢کاتژمێر و ٥٦ خولەک و ٤٦ سانییە تەواو بکات، دوای ئەو جۆنی ھایس ڕاکەری ئەمریکی گەیشتە کۆتاییی ھێڵەکە بە ٢ کاتژمێر و ٥٥ خولەک و ١٨ سانییە، دەستبەجێ تیمی ئەمریکی سکاڵای تۆمارکرد لەسەر یارمەتییەکانی پێتری لەلایەن ناوبژیوانانەوە، دوای لێکۆڵێنەوە سکالای تیمی ئەمرکی پەسەند کرا و پێتری لە ڕکابەرییەکە دورخرایە و مەدالیای زێڕ بەخشرایە جۆنی ھایس، دوای گەیشتن بە ھێڵی کۆتایی، پێتری بەپەلە ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا بۆ ماوەی دوو کاتژمێر و نیو لەژێر چارەسەردا بوو. ھەوڵەکانی پێتری و ئەم ڕووداوە بووە ھۆی دروستبوونی ھاوسۆزی لەلایەن بەریتانییەکان دوای چاکبوونەوەی و دەرچوون لە نەخۆشخانە شاژنە ئەلێکساندەر جامێکی گەورەی زیوی پێ بەخشی وەک قەرەبوویەک بۆ ئەو ڕووداوەی بەسەریدا ھات.
سەروەری
سەروەری چۆنێتیی دارابوونی دەسەڵاتی باڵا و سەربەخۆیە بەسەر ڕووبەرێکی جوگرافیاییدا، یان بەسەر کۆمەڵێ خەڵکدا. سەروەری دوو جۆرە: ناوخۆیی و دەرەکی. سەروەریی ناوخۆیی بریتییە لەو دەسەڵاتەی کە ھەر دەوڵەتێک بەسەر شارۆمەندانی خۆی ھەیەتی. ئەم جۆرە سەروەرییە خۆی دوو لقی لێ دەبێتەوە: سیاسی و دادپەروەرانە. سەروەریی دەرەکی بریتییە لە مافی پێوەندیگرتن لەگەڵ دەوڵەتانی دیکە و مۆرکردنی ڕێکەوتننامەکان یان ڕاگەیاندنی شەڕ.
بزندز
بزندز یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
دزووک
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سمیلان
باشووری ڕۆژاوا
باشووری ڕۆژاوا بە (ئینگلیزی: - Southwest) یەکێکە لە ئاراستەکانی جەمسەرنما ، کە بە SW  نیشان دەدرێ
ئەپۆکالیپتیکا
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵە فینلاندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە کلاسیکییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە گۆتیک مێتاڵە فینلاندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵە فینلاندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە فینلاندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە سیمفۆنیک مێتاڵە فینلاندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٣
گۆرانی-زازایی
پەراوێز
پۆل:شێوەزارەکانی کوردی پۆل:کورد پۆل:زمانەکانی ئێران پۆل:زمانەکانی عێراق پۆل:زمانەکانی تورکیا
دۆلانە
دۆلانە یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
بیۆند میت
بیۆند میت (بە کوردی: لە پشت گۆشتەوە) کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنەری گۆشتی ڕووەکییە، کە جێگرەوەی گۆشت بەرھەم دێنێت. کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٠٩وە لەلایەن ئیتن براونەوە دامەزراوە. بەرھەمەکانی بیۆند میت لە ساڵی ٢٠١٣ لە سوپەرمارکێتەکانی "ھۆڵ فوودز"ەوە دەست بە فرۆشتنیان کرا. لە ئایاری ٢٠١٦، یەکەم بێرگەری ڕووەکی خستە بازاڕەوە کە لە پاڵ گۆشتدا بفرۆشرێت. بەرھەمەکانی کۆمپانیاکە لە مارکێت و رێستۆرانتە جیھانییەکان بڵاوبوونەتەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا، ئەورووپا (ئیتالیا و شانشینی یەکگرتوو) لەگەڵ ئیسرایل. کۆمپانیاکە بەرھەمیان بۆ جێگرتنەوەی گۆشتی مریشک و مانگا و بەراز ھەیە. بەرھەمەکانی کۆمپانیاکە ھەموویان ڤیگنن.
ئەی کەی-٤٧ (چەک)
پێکھاتەکان
لەشی چەک: پارچەی سەرەکییە و ھەموو بەشەکانی لەسەر جێگیرئەبێ، وە لە ناوەوەی پارچەکانی پەلەپیتکە و چەکوش و بەشەکانی ئەمنی چەک لەخۆ دەگرێ، لەگەڵ ئەو بەشنەی کە پێشتر باسکران.
مۆریس دروئۆن
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨ پۆل:مردووانی ٢٠٠٩ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
دارەگرد
دارەگرد یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
کاراکاڵ
سەرچاوەکان
پۆل:شیردەرەکانی ئاسیا
ماوان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پارشێو
پارشێو لە دەقە ئیسلامییەکان
لە چەند فەرموودەیەکی پێغەمبەر موحەممەد «د. خ.» باسی پارشێو کراوە. لەوانە:
عەزیز عوسمان
عەزیز عوسمان کوڕی سەلاحەدین یوسف (بە عەرەبی: العزیز عمادالدین عثمان) دووەم سوڵتانی دەوڵەتی ئەییوبی بوو، و دووەم کوڕی سەلاحەدین بوو.
پێش مردنی، سەلاحەدینی باوکی دەسەڵاتەکانی بەسەر خزمەکانیدا دابەش کردبوو: ئەفزەل فەلەستین و سوریای وەرگرت، عەزیز کرا بە فەرمانڕەوای میسر، زاھیر حەلەبی وەرگرت، عادل کەرەک و شەوبەکی وەرگرت و توران شا یەمەنی ھێشتەوە. بەڵام ھەر زوو ناکۆکی لە نێوانیاندا دروست بوو و عادل بوو بە فەرمانڕەوای بێ مشتومڕی سووریا و میزۆپۆتامیای سەرەوە و میسر و یەمەن.
گورکۆڤۆ
گورکۆڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ستارا زاگۆرا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬١٥٩ کەس بووە.
پیرۆمەر
پیرۆمەر یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی سمیلان سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
سرێشمە، چۆمان
پۆل:گوندەکانی سمیلان
جۆ
جۆ ڕوەکێکی یەکساڵەیە لە تیرەی گەنمەکان و لە دەستەی دانەوێڵەکانە. لە کوردەواریدا تۆوی جۆ لە سەرەتای بەھار یان پاییزدا دەچێنرێ و لە ئاخری بەھاردا درەو دەکرێ.
سوود
سێیەمیش سوودە بۆ ئەو کەسانە ھەیە کە بەردی گورچیلەیان ھەیە، چونکە بە خواردنی جۆ، لەوانەیە بەردی گرچیلە فڕێ بدەیت.
ترمۆوود
ترمۆوود لە ئەنجامی وشککردنی دارە بە پلەی گەرمی (230 °C) لەگەڵ ھەڵمی ئاو وە سوڕانی ھەوا، لەم پرۆسەیەدا ناخی دار بە پلەی گەرمی لە نێوان (180-215 °C) ئەگات بەپێی جۆری دار کە لەم پرۆسەیە بەکاردەھێنرێت. وە رادەی شێ سەرەتایی دار دوای گەیشتن ئەم گەرمیە بە ناخی دار کەم دەبێت، پلەی گەرمی بۆ ماوەی (٢-٣) کاتژمێر ئەوەستێت.
١٤٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
وێلیامی داگیرکەر
وێڵیامی یەکەم (لەدایکبووی ١٠٢٨ بۆ ٩ی ئەیلوولی ١٠٨٧) بەزۆری وەک وێڵیامی داگیرکەر ناسراوە، یەکەم فەرمانڕەوای نۆرماندی ئینگلتەڕا بوو، سەردەمی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە ١٠٦٦ تا کاتی مردنەکەی ١٠٨٧ دەبێت،
١٤٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئێچ پی
کۆمپانیای ئێچ پی یان هێلویت پاکارد (بە ئینگلیزی: HP) ئەم کۆمپانیا گەورەیە لە لایەن دوو کەس بەناوی بیل ھیوڵت و، دیڤ پاکارد، بنیات نراوە. بۆ ھەڵبژاردنی ئەم ناوە پشتیان بە شێوەی کۆنی (شێرو خەت) بەست و لە ئاکامدا ناوی ھیوڵت پاکارد دەرچوو کە دەکاتە HP ، بارەگای کۆمپانیا دەکەوێتە وولایەتی کالیفۆرنیا لە ئەمریکا ، داهاتی کۆمپانیا لەساڵی ٢٠١١ دا نزیکەی ١٢٠ ملیار دۆلار بووە
دیێگۆ سیمیۆنی
وێنۆک|دیێگۆ سیمیۆنی لەکۆنگرەی ڕۆژنامەوانی
حوسێن کوڕی عەلی
حوسێن کوڕی عەلی کوڕی ئەبووتالیب (ٱلْحُسَيْن ٱبْن عَلِيّ ٱبْن أَبِي طَالِب) (٦٢٦–٦٨٠ زایینی و ٤–٦١ کۆچی) کوڕی عەلی کوڕی ئەبووتالیب و فاتمە کچی محەممەد پێغەمبەری ئیسلام. لە ئەھلی بەیت و ئیمامی سێیەمی شیعەکانە. لە تەمەنی منداڵی و گەنجی دا حوسێن لە شاری مەدینە ژیانی بەسەر بردووە. لە ڕۆژی ١٠ موحەڕڕەمی ساڵی ٦١ی کۆچی و لە تەمەنی ٥٦ ساڵی شەڕی کەربەلا کوژرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٦٢٦ پۆل:حوسێن کوڕی عەلی پۆل:مردووانی ٦٨٠ پۆل:مێژووی ئیسلام پۆل:ئیمامانی شیعە پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان پۆل:بنەماڵەی محەممەد
ئەپڵ
ناوی کۆمپانیا
ناوی ئەپڵ (Apple) وشەیەکی ئینگلیزییە، کە لە کوردیدا بە واتای سێو دێ. کە ئەم ناوەش بەھۆی ئەوەوە ناونراوە کە ستیڤ جۆبسی خاوەنی پێشووی کۆمپانیای ئەپڵ لە کێڵگەیەکی سێوەوە گەڕاوەتەوە و وەکو چارەسەر سوودی لە سێو بینیوە ، ھەر لەبەر ئەوەش بە لایەوە ناوێکی سادە و جوان و خۆش بووە ڕوحیەتیکی تایبەتی ھەبووە ئیزعاج نەبووە. لێرەدا باسی سەفەرێکی ستیڤە بۆ کێڵگەیەک لە ھاویندا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا..
ئاوێنە
جۆرەکان
ئاوێنەکان بە پێی جنسەکایان
بەرھەمھێنان
زۆربەی ئاوێنەکان بە زیاد کردنی ڕووکێشێکی ڕەنگدەرەوە لەسەر پلێتێک (وەکوو شووشە) درووست دەکرێن. لە زۆربەی ئاوێنەکان دا بە ھۆی ئاسانی درووست کردن و ڕوونی و قایمی ھەر شووشەیە. ڕووکێشە ڕەنگدەروەکە لە پشتی شووشەکە دەدرێت تا درەنگ تر خرابێت.
شلان
پۆل:گوندەکانی سمیلان
ئازادی، چۆمان
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
ڕۆلۆ
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی دەیەی ٩٣٠ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٨٦٠ پۆل:ڤایکینگەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:خێزانی نۆرماندی
ژاک لۆران
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩ پۆل:مردووانی ٢٠٠٠
سنجانە
لە فەرھەنگدا
ئەم بەیتە فۆلکلۆرە زۆرجار لە لایەن گۆرانیچڕانی کورد خوێندراوەتەوە کە جوانی زۆڵفی یار بە گوڵی سنجانە وەسف دەکات:
ڕوو
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندازەی شیکارانە پۆل:ڕووەکان
ڕۆبن ھوود (فیلم)
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە نایابە بەڕیتانییەکان پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سوری وێنەیان گیراوە پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان
ئیبن قەییم
قوتابییەکانی
بە ھەمان شێوە قوتابییەکانیشی زۆرن شێخ بەکر یازدەی باسکردوون،. لەوانە:
دۆڵەبۆن
پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
مەکتووباتی کاک ئەحمەدی شێخ
لە ساڵی ١٢٠٨ـی کۆچی لە سلێمانی لە دایک بووە و لە ساڵی ١٣٠٥ لە ھەمان شار کۆچی دوایی کردووە. لە خزمەتی باوکی خوێندنی زانستەکانی ئایینی تەواو کردووە و مۆڵەتی وانە وتنەوەی زانستی ئایینی و ئیرشادی تەریقەتیشی ھەر لەو وەرگرتووە. کاک ئەحمەد لە ماوەی ژیانیدا ھەموو رۆژێ کۆڕی ئامۆژگاری بووە و (مەکتووبات)ـی نووسیوە بۆ شار و دێھات و دەوار نشینان بۆ ئەوەی لە ڕەگ و لقەکانی ئایینی ئیسلام حاڵی و شارەزا بن. لەم رووەوە وا ناسراوە ٩٩ نامەی (مەکتووبی) نووسیوە و ناردوویەتی بەم لاو بەولاداو و فەرمانی داوە بە نێردراوەکانی ئەو مەکتووباتانە بنووسنەوە و رێنموونی خەڵکیان پێ بکەن، ئەم مەکتووباتە ئەوەی پێویستی موسڵمانان بێ تیایاندایە لە ئەسڵ و لقی و رەوشت و فەرمان بە چاکە و ڕێگری لە خراپە و ڕێگای چارەسەر کردنی کەم و کورتی و ناتەواوی نەفسی و کۆمەڵایەتی. کاک ئەحمەد بە پێی یاساکانی ئەم سەردەم مەکتووباتی بە فارسی نووسیوە. مەلا عەبدولکەریمی مودەڕڕیس دەسی کردووە بە کۆکردنەوەی مەکتووبات و وەک خۆی دەڵی دوای ھەوڵ و تەقەلایەکی زۆر لای حاجی شێخ ئیبراھیمی قادرکەرەم دوو بەرگ مەکتووباتی دەسگیر بووە و ھەر وە ھا چەند مەکتووبی کەشی لە لابووە کە بە تێکڕا بوونەتە ٥٥ مەکتووب و لە ساڵی ١٩٧٥ز نووسیویەتییەوە و ڕاستی کردوونەتەوە و پوختەی کردوون و وەریگێڕاوەتە سەر کوردی. لە چاپخانەی حوادث بەغدا لە ساڵی ١٩٨٤ لە چاپ دراوە.
ڕایات
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پەڵکەڕەش
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ئاکۆ
جوگرافی
سنوری ھۆزی ئاکۆیەتی پێکدێت یاخود دەست پێدەکات لە شاخی ماکۆکەوە دەچێتەوە بۆ سەروچاوە کە لەوێ نیوەی دەگرێتەوە لەوێوە دێتەوە بەردی تلێ دواتر دێتەوە بۆ کفرەدۆڵ لەوێشەوە درێژ دەبێتەوە بۆ حاجیاوا ئەوجار دێتەوە بۆ چوارقوڕنە کە نیوەی سنووری ھۆزی ئاکۆیە دواتر دێتەوە ڕانیە لەوێوە سەردەکەوێ بۆ دەربەند دواتر دەچێتە سەرەوە بۆ سەنگەسەر دواتر دەچێتە زورکان درێژ دەبێتەوە بەرەو شاخی گەڵاڵە دواتر دێتەوە قەندیل لەوێڕا درێژ دەبێتەوە بۆ حاجی ئۆمەران دواتر دێتەوە بۆ سەرشێخان لەوێڕا دێتەوە پردەشاڵ دواتر دێتەوە زینوێ ئەستێرۆکان و دواتر دێتەوە بۆ بێترخێن و دواتر دەچێتەوە شاخی کارۆخ دواتر دێتوە بۆ ماکۆک.
تیرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھۆزە کوردییەکان
پیل (ئوسترالیای ڕۆژاوا)
ناوی هەرێمەکە لە ناوی تووماس پیل وەرگیراوە کە یەکەم کۆڵۆنی لە هەرێمەکەو لە تەنیشت ڕووباری سوان دا بنیاد نا.
زاکر نایک
سەبارەت بە داعش
کەوایە بۆچی دەلێی دەولەتی ئیسلامی لە عێراق و شام؟
شەیتانپەرستی
دووژمنایەتی بەرامبەر بە شەیتانپەرستی
ھۆکاری دیکە کە بەشدارە لە بیرۆکەی شەیتانپەرستیدا، بوونی بکەرێکی بەختی خراپەیە کە لەسەر پێوەرێکی گەردوونی کاردەکات، شتێک کە بەزۆری پەیوەستە بە شێوەیەکی بەھێزی دووانەیی ڕەوشتەوە کە بە ڕوونی جیھان دابەش دەکات بەسەر ھێزەکانی چاکە و ھێزی خراپەدا. کۆنترین قەوارەی لەو جۆرە کە ناسراوە، ئەنگرە ماینوە کە کەسایەتییەکە لە ئایینی زەردەشتی فارسیدا دەردەکەوێت. ھەروەھا ئایینی جوولەکە و مەسیحییەتی سەرەتایی ئەم چەمکەیان گرتەبەر کە ھەرچەندە ھەر زوو لە بیری جوولەکەدا پەراوێز خرا، بەڵام لە تێگەیشتنی سەرەتایی مەسیحییەکان بۆ گەردوون گرنگییەکی زیاتری وەرگرت. لە کاتێکدا بیرۆکەی مەسیحی سەرەتایی شەیتان بە شێوەیەکی باش پەرەی نەسەندبوو، بەڵام وردە وردە لە ڕێگەی دروستکردنی چاند و ھونەر و وێژەی تیۆلۆژی و چیرۆکی ڕەوشتییەوە گونجێندرا و فراوانتر بوو، و کەسایەتییەکە لە ڕێگەی کۆمەڵێک پەیوەندی دەرەوەی پەرتووکی پیرۆزەوە پێشکەش کرا.
دەرزیوەلی
دەرزیوەلی (Derzîwelî، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی بۆکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧٢ کەس لە ٦٠ بنەماڵەدا بووە.
ڕێکخراوەی زانستی فەرھەنگیی ھۆژان
ڕێکخراوەی زانستی فەرھەنگیی ھۆژان ڕێکخراوەیێکی ناحکوومییە کە لە ساڵی ٢٠١٥وە لە ئێراندا چالاکە. ئامانجی سەرەکیی ئەم ڕێکخراوەیە کارکردن لەسەر گەشەی زانستی و فەرھەنگیی کوردستانە. پەرەسەندنی ئاستی زانستی کۆمەڵگە و گەشەپێدانی زمانی زانستیی کوردی وەکوو دوو ئامانجی سەرەکیی ھۆژان ڕاگەیێنراوە. ھۆژان لە ساڵی ٢٠١٧دا گۆڤاری زانستیی ھۆژینی وەکوو یەکەم گۆڤاری زانستیی بە زمانی کوردی لە ئێران بڵاو کردەوە. ھۆژان ڕێکخراوەیەکی سەربەخۆیە و داھاتەکەی لەڕێی مافی ئەندامیەتی و فرۆشی گۆڤار دابین دەکرێت.
تاتارەکان
خەڵکی تاتار (بە تاتاری: tatarlar / татарлар) نەتەوەیەک لە تورکەکانن کە بە زمانی تاتاری قسە دەکەن. زۆرینەی ئەم خەڵکە لە کۆماری تاتارستان کە ژمارەیان لەم ناوچەیە ٢٫٠١٢٫٥٧١ کەسە دەژین.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئازەربایجان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی داغستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئۆزبەکستان پۆل:مێژووی تورک
دۆبرینیشتێ
دۆبرینیشتێ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بلاگۆئێڤگراد لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٩١٩ کەس بووە.
ئیبن سقلاب
سەرچاوە
پۆل:پزیشکە عەرەبەکان