cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کۆماری چیک
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی چیک ١٠,٧٤٠,٤٦٨ کەس بووە کە دەکاتە ٠.١٥ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٠.٦ ساڵە. ھەروەھا ٧٣ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
سەرچاوەکان
* پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٣
ستوونە شکاوەکە
سەرچاوەکان
پۆل:تابلۆکانی فریدا کالۆ
خانەقین
وشەڕەت
وشەڕەتی ناوی خانەقین دیار نییە و زۆر بۆچوون لەسەر ناوی خانەقین ھەیە. لەوانە (خان نەقی) کە نەقی ناوی کەسێک یان شوێنێک بووە کە خان و ئاغای ھەبوون. شیای ئاماژەیە خەڵکی کوردی شارەکە بە شاری خۆیان (خانەقی) دەڵێن.
دیمۆگرافیای دانیشتووان
لە ساڵانی ھەفتاکانی سەدەی ڕابردوو، ژمارەی دانیشتووانی بە ١٧٥٠٠٠ کەس مەزەنە کراوە. بەڵام ڕاستی ژمارەی دانیشتووانی نەزانراوە لە ئەنجامی تەقەلای حکوومەتی عێراق بۆ گۆڕینی دیمۆگرافییای شارەکە.
زۆربەی دانیشتووانی خانەقین کوردن و بە شێوەزاری کەڵھوڕی و گۆرانی قسە دەکەن کە ھەندێ جار، بە ھەڵە بە فەیلی ناویان دەبردرێت. لە ڕووی ئایینییەوە موسڵمانن و بەشێکی زۆری شیعە مەزھەبن بەشەکەی دیکەش سوننە. بەشێکیش کاکەیی و سنجاوی. بێجگە لە کورد، ژمارەیەکی تورکەمان، عەرەب، جوولەکە و مەسیحی و سابئی و مەندائی لە خانەقین دژین. لەبەر ھەمەڕەنگی ئایینی و مەزھەبی پێکھاتەی دانیشتووانەکەی، ژمارەیەکی زۆری حوسەینیەی شیعە و مزگەوتی سوننەی تێدایە. کڵێسایەکی مەسیحی تییدایە. سیناگوگی جوولەکەکانیش تێدابوو، بەڵام لە ساڵانی دوای دامەزراندنی ئیسرائیل و دەرکردنی جوولەکەکان لە خانەقین، ڕووخێنرا.
ھێرشەکەی ٢٠١٦ی نیس
بەر لەهێرشەکە
سەرۆککۆماری فەڕەنسا فرانسوا ئۆلاند لەدوای ھێرشەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ی پاریس باری نایاسایی ڕاگەیاند لەفەڕەنسا و ئەو بارەشی تاکوو تەواوبوونی وەرزی گەشیاریی فەڕەنسا دانرا کەدەکاتە ٢٦ی تەمموزی ٢٠١٦ بەڵام لەدوای هێرشەکەی نیس ئەگەری دەبێت سێ مانگی دیکەش درێژبکرێتەوە.
مۆنستەر (مانگا)
وێنۆک مۆنستەر (MONSTER، کە بە واتای دڕندە دێت) بریتییە لە ناوی مانگایەک کە دەرچووە لە ساڵی ١٩٩٤ لە ژاپۆن. وێنەی مانگاکە کێشراوە لەلایەن نائوکی ئوراساوا و لەلایەن شۆگاکوکان بڵاو کراوەتەوە لە گۆڤارەکەی بیگ کومیک.
شانۆ
شانۆ ھەل و دەرفەتێکی بەیەکگەیشتنی تەواو دروست دەکات و فەراھەم دەکات، لە نێوان ئەکتەر و ئەو بینەرەی کە سوود وەردەگرێ بەپێی دەقی داڕشتراو و جێبەجێکردنی ئەکتەر، بینەران کە کۆمیدیا دەبینن لە دڵەوە پێ دەکەنن، و ئەگرین لە کاتی بینینی تڕاژیدیا ھیچ ڕێگایێک نییە بۆ بێ ئاگابوون لە ھەڵەکان وە ھیچ بوارێک نییە بۆ دووبارەکردنەوەی.
پۆڵسی تەڕسووسی
لەسەر ڕێگەی دیمەشق
پاش ئەو ڕوئیایە، شاوڵ تووشی کوێری بوو و برا بۆ دیمەشق، لەسەر دەستی حەنانیا دووبارە بینینی بۆ گەڕێندراوەتەوە بەپێی بەسەرهاتەکەی کتێبی پیرۆز ، ئیدی لەکاتی مەسیحی بوونییەوە، شاوڵ بە پۆڵس ناسرا. پۆڵس بەشێک لەژیانی لە نیمچەدوورگەی عەرەبی بردۆتە سەر (ڕەنگە لە بیابانی شام) و دواتر گەڕاوەتەوە بۆ دیمەشق، لەوێ؛ یەهوودییەکان گەلەکۆمەکێیان لێ کرد تا بیکوژن و چوونە لای دەسەڵاتداری ئەو کاتە و شکاتیان لێ کرد، بەڵام هاوڕێکانی ڕێگەیان بۆ خۆش کرد تا ڕا بکات لەشارەکە.
کاری نێردراوەیی
دوای سێ ساڵ، پۆڵس گەڕایەوە بۆ ئورشەلیم لە ٤٠ی زایینیدا، بەنیازی ئەوەی کە قوتابییەکانی یەسووع ببینێت، بۆیە پانزدە ڕۆژ لای بوتڕوس مایەوە لەو ماوەیەدا یەعقووب برای خودای دیدار کرد، لەدوای ئەوەشەوە دەستی کرد بە گەشتە مزگێنیدەرە بەناوبانگەکانی بۆ ڕۆژئاوا، بەڵام لەپێشدا هەستا بە مزگێنی دان لە سوریا و کیلیکیە. لەکۆتا و دواترین بیست ساڵی دواییدا، پۆڵس ژمارەیەکی زۆر لە کڵێسای لە ئاسیای بچووک و بەلایەنی کەمەوە سێ کڵێسای لە ئەوروپا دامەزراند.
پورتوگال
ڕۆشنبیری‌‌و فێرکردن
ڕۆشنبیری‌ پرتوگال یەکێکە لەڕەسەنترین ڕۆشنبیری‌ ئەوروپا، پرتوگال بەناو بانگە بەتەلارسازی‌‌ و خواردنەوەی‌ مەیەکانی‌‌و وێژەکەی‌، تا ھەندێجار ناو دەبرێت بەولاَتی‌ شاعیران لەبەر زۆری‌ شاعیرەکانی‌، بەناو بانگترینیشیان بریتین لە( لویس دی‌ کاموس ، فرناندو بیساو، سوفیا ئەندرسن ، ئەنتۆنیۆ لۆبۆ ئەنتۆس‌و خوسیە ساراماگۆ) کە ناوبانگەکەیان جیھانییە، مۆسیقای‌ فادۆ کە مۆسیقایەکی‌ میلییە لەھەموو مۆسیقاکانی‌ تر باوترە، جیا دەکرێتەوە بەوەی‌ کە خەم‌و پەژارەو ئازارو خۆشی‌ خۆشەویستی دەگرێتەخۆ، کە بنچینەکەی‌ دەگەڕێتەوە بۆ مۆسیقای‌ کەشتیوانی‌ کۆن‌و مۆسیقای‌ عەرەبی‌‌و ئەفریقی. سەبارەت بە فێرکردنیش حکومەت ھەوڵێکی‌ زۆریان نەداوە بەباشترکردنی‌ سیستمی‌ فێرکردن لەپرتوگال تەنھا (١٠%) دانیشتووانی‌ ولاَت لەسەروو ٣٠ ساڵیەوە بڕوانامەی‌ بکالۆریۆسیان ھەیە واتە بروانامەی‌ زانکۆیان ھەیە، ئەم ڕێژەیەش پێش ھاتنی‌ ولاَتانی‌ تر( وڵاتانی‌ خۆرھەڵاتی‌ ئەوروپا) بۆ ناو یەکێتی‌ ئەوروپا کەمترین ڕێژەی‌ خوێندەواری‌ بوو، ڕێژەی‌ نەخوێندەواری‌ لەپورتوگال دەگاتە (١٥%) کە ئەمەش بەرزترین ڕێژەیە لەئەوروپا. سیستەمی‌ فێرکردن لەپرتوگال پێک دێت لە: • ٤ ساڵ خوێندنی‌ سەرەتایی‌(بنەرەتی‌). • ٣ ساڵ خوێندنی‌ دواناوەندی‌. • ٥ ساڵ خوێندنی‌ ئامادەیی‌. خوێندن بەزۆرە ملێ‌ و ناچاریە‌ و ئەو ٩ ساڵی‌ پێشوو بەخۆڕاییە. دوو سیستەی‌ سەرەکیش ھەیە بۆ فێرکردنی‌ زانکۆیی‌: • زانکۆکان. • کۆلێژەکانی‌ راھێنان‌ و جێبەجێکردن. خوێندنی‌ زانکۆ بەخۆڕایی‌ نیە و تێکڕای‌ باج و تێچوونی‌ خوێندن لەو وڵاتە دەگاتە (٨٥٠) یۆرۆ لە سالێکدا بۆ ھەر کەسێک.
بەھمەن قوبادی
ژیانی پیشەگەری
لە ساڵی ١٩٩٩، وەک یاریدەدەری دەرھێنەر عەباس کیاڕۆستەمی لە فیلمی (The Wind Will Carry Us) بەشداربووە. لە ساڵی ٢٠٠٠، کۆمپانیای مژفیلمی دامەزراند لەپێناو بەرھەمھێنانی فیلم لەسەر نەتەوە جیاوازەکانی ئێران. لە ساڵی ٢٠٠٠، فیلمی کاتێک بۆ مەستیی ئەسپەکان دەرھێنا کە بووە یەکەم کاری ئەو وەک دەرھێنانی فیلمێکی درێژ، ھەروەھا بووە یەکەم فیلمی بەرھەمھێنراوی کوردی لە ئێران، فیلمەکە بووە براوەی خەڵاتی کامێرای زێڕین لە فیستیڤاڵی فیلمی کان. دوای ئەو فیلمە ئەوا لە ساڵی ٢٠٠٤، فیلمی کیسەڵەکانیش دەفڕن دەرھێنا کە بووە براوەی خەڵاتەکانی گلاس بیر و پیس فیلم لە فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی بەرلین، ھەروەھا بووە براوەی خەڵاتی گۆڵدن شێل لە فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی سان سێبەستیان. لە ساڵی ٢٠٠٦، فیلمی نیوە مانگی دەرھێنا کە بووە براوەی خەڵاتی گۆڵدن شێل لە فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی سان سێبەستیان، لە فیلمەکە ھەریەکە لە ئەکتەرانی ئێرانی گوڵشیفتە فەراھانی، حەسەن پورشیرازی و ھەدیە تەھرانی ڕۆڵیان گێرا.
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل
هەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل (بە ئینگلیزی: Brazil National Football Team) یەکێتی تۆپی پێی بەڕازیلی لە ساڵی ١٩١٤ز دامەزراوە ، لە ساڵی ١٩٢٣ز چووە پاڵ یەکێتیی تۆپی پێی جیھانی (فیفا) ، ھەروەھا بە ئاسانی گەیشت بەکۆتایی جامەکان ، لەکۆتایی (١٨) یاری پاڵاوتن تەنھا دووجار دۆڕاوە ، لە کۆمەڵەی ئەمەریکای باشور لە ئەرژەنتین پلەی یەکەمی بە دەست ھێنا.
شێخ نافیع مەزھەر
شێخ نافیع مەزھەر ناسراو بە شپرزە (١٩١٣ لە سەقز، ئێران – ١٩٩٩) شاعیر و وەرگێڕێکی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو.
پیاوی مێروولە
thumb|پیاوی مێروو پیاوی مێروولە (بە ئینگلیزی: Ant-Man (ئانت-مان) پاڵەوانێکی خەیاڵی سوپەر هیرۆی ناو تیمی تۆڵەسێنەرەکانی چیرۆکە نەخشێندراوەکانی تایبەت بە کۆمیکەکانی مارڤلە. یەکەمین دەرکەوتنی پیاوی مێروو لە ساڵی ١٩٦٢ لە ژمارە ۳٥ی کۆمیکی (Tales of Astonish).
١١٣٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
زێوەر
مردن
لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٤٨ لە شاری سلێمانی لەتەمەنی ٧٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و لە گردی سەیوان نێژراوە.
دڵداریی و خۆشەویستیی
ئەمەش نموونەی شیعرێکی دڵداری زێوەر، کە چۆن باس لە یارەکەی دەکات و وەسفی دەکات:
ڕۆژژمێری ئیسلامی
و گەیشتە قەبا لە نزیک مەدینە لە دووشەممە ٨ی ڕەبیعولئەوەل و گەیشتە مەدینە لە ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ھەمان ساڵدا، لەبەر ئەمە بە ڕؤژژمێری کۆچی ناونراوە.
کەناڵی ئەلبەغدادیە
دامەزراندن
کەناڵی مانگی دەستکردی ئەلبەغدادییە لەسەر بنەمای ئازادی ڕادەربڕین و بەرگریکردن لە مافەکانی نیشتمان و ھاووڵاتی دامەزرا، لە ١٢ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠٥ پەخشەکەی دەستیپێکرد، پاش ئەوەی بازرگانێکی عێراقی بەناوی عەون حسێن ئەلخەشلوک بڕیاری دامەزراندنی دا، بەرنامەکانی لە قاھیرە لە پایتەختی میسر پەخش دەکات.
سوننە
مەزھەبە زانستیەکانی سوننە
فراوانبوونی جوگرافی ئیسلام و ھەمەجۆری ئەو ژینگانەی تیایدا بڵاوبوویەوە، ھەروەھا ئەو توانایەی کە لە ھەندێک لە دەقە ئیسلامیە شەریعیەکاندا ھەیە بۆ ئیجتیھادکردن بەپێی بارودۆخ، بوو بە ھۆی ھاتنە ئارای خوێندنگە فیقھیە (زانستیە) ناسراوەکان لە وڵاتە ئیسلامیەکاندا. لە ھەر لایەک شوێنکەوتوو ھەن کە ئیش دەکەن لەسەر بڵاوکردنەوەی فەتوا و تەنانەت ئیشکردن لە چوارچێوەی ئەو بنەمایانەی کە دانراوە بۆ دەرکردنی فەتوای نوێ.
ئیلیا ئولیانۆڤ
ژیان
ئولیانۆڤ لە ساڵی ١٨٥٤ لە بەشی فیزیا و بیرکاری زانکۆی کازان دەرچووە، لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠ لە پەیمانگای پێنزا بۆ دڤۆریان وانەی بیرکاری و فیزیای کردووە، دواتر لە ھۆڵێکی وەرزشی و قوتابخانەیەکی تایبەت بە ژنان لە شاری نیژنی نۆڤگۆرۆد. لە دەوروبەری ئەو کاتەدا ھاوسەرگیری لەگەڵ ماریا ئەلێکساندرۆڤنا ئولیانۆڤا بلانک کرد. ئولیانۆڤ لەکاتێکدا لە پێنزا بوو، چاودێری کەشناسی ئەنجامدا، کە ئەو بنەمایە چەندین بەرھەمی زانستی لەسەر دەنووسی.
ڕۆژژمێری زایینی
ڕۆژژمێری زایینی یان ڕۆژژمێری گریگۆری ڕۆژژمێرێکی بەکارھاتووە لە جیھانی ڕۆژاوا و زۆربەی وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتدا، و ئەم ڕۆژژمێرە بە زایینی ناسراوە لەبەرەوەی بە بڕوای ھەفتەی لەدایکبوونی پێغەمبەر عیسا دانراوە، ٣١ی کانوونی یەکەم، کاتژمێر ١٢ی شەو (٠٠:٠٠)، ساتی گۆڕینەوەی ساڵی زایینییە بۆ ساڵێکی نوێ. ساڵی زایینی خولێکی زەوی بە دەوری خۆردا دەنوێنێت، کە نزیکەی ٣٦٥ ڕۆژ دەکات (بە تەواوی ٣٦٥٫٢٤٢٥) ڕۆژە. ھەروەھا لە ڕۆژژمێری زایینیدا پەیوەندی لەنێوان ساڵ و وەرزەکاندا نییە.
١١٤٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گوندەواری تەڵاتەپە
گوندە ئاشوورییەکان و ئەرمەنییەکان
پێکھاتووە لە ٤ گوند.
گوندە ئاشوورییەکان و ئەرمەنییەکان و ئازەرییەکان
پێکھاتووە لە ٢ گوند.
شیعە
دوانزە ئیمامی (الإثنا عشرية)
ئائیفەی دوانزە ئیمامی بە گەورەترین تائیفەی شیعە دادەنرێت لە ڕووی ژمارەی دانیشتوانەوە، و ڕێژەکەیان بە نزیکەی %٨٥ی شیعە مەزندە دەکرێت، و ئێران و عێراق و ئازەربایجان نزیکەی سێ بەشی شیعەی دوانزە ئیمامی لە خۆ ئەگرن ئەمەش ئەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی حوکمی سەفەوییەکان ١٥٠١–١٧٣٦ کە شا ئیسماعیلی سەفەوی مەزھەبی شیعەی دوانزە ئیمامی سەپاند بەسەریاندا و ئەمەش بوو بە ھۆی ئەوەی نەتەوەکانی وڵاتی فارس و ئازەربایجان و ھەندێک لە تورکەکان ببن بە شیعە »..
زنجیرەچیای ئەڵتای
زەویناسی
پێکھاتەی خاکی ناوچەکە بریتییە لە کاربۆن و پیرمیاندا، کیشوەری سیبریا لەگەڵ کازاخستان پێک دەھێنێت بۆ پێکھێنانی چیای ئاڵتایی. جۆرەکانی ئەو کێوانە بە شێوەیەکی ئاسایی لە بەردی گرانیت و موتێنت پێک دێن، کە ھەندێکیان بە زۆری لە نزیک ناوچە دوورەدەستەکان دەبڕدرێن بۆ پیشەسازی بیناسازی.
بڕیارنامەی ١٤٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
شاژن سیۆندۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
ڕێژەی بینەرانی بەرنامەکە نزیکەی هەموو هەفتەیەک لە ماوەی نمایشکردنیدا لە پلەی یەکەمی چارتەکانی تەلەفزیۆنەکاندا بوو و گەیشتە لوتکە و لەسەدا ٤٣.٦ بوو. خەڵاتەکانی ئێم بی ئێس دراما ساڵی ٢٠٠٩ی بردەوە؛ ڕۆڵی ئەکتەری ناوداری ئەمریکی گۆ ھیون-جونگ و دواتر خەڵاتی گەورەی بەدەستهێنا، نزیکەی ستایشی گشتگیری بەدەستهێنا.
١١٤٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تیۆریی X و تیۆریی Y
ڕووکاری X - خۆسەپێن و ڕەشبینە، دەڵێ
- مرۆڤی ئاسایی ھەر خۆڕسک خامۆشە نایھەوێت بەرپرسایتی بگرێتە ئەستۆ، خواستی بەگشتی کەمە و ھەتا بۆی بلوێ پێی خۆشە ئاسوودە بێ. مرۆڤ پێی خۆشە جڵەوی بکێشیت
- کەواتە گەر بتەوێ مرۆڤ کارێک ئەنجام بدات و بەرھەمێکی ھەبێت، دەبێ جڵەوی بگریت، بەزۆر ناچاری بکەیت، ھانی بدەیت، بە سوودی ماددی سەرنجی ڕاکێشیت
ڕووکار و بوار
McGregor پێی وایە ھەر یەک لەم دوو ڕووکارە بواری تایبەتی خۆی ھەیە. لەوانەیە ڕوانگەی Y بۆ کارگێڕیی کارگەی فرەبەرھەم ئاسان نەبێت بەڵام بۆ بەڕێوەبردنی کەسانی پیشەوەر باشتر بێت. بەگشتی McGregor بڕوای بە دیدی دووەم ھەیە و دەڵێ ھەموو مرۆڤێک توانای فێربوون و گەشە کردنی ھەیە، لەبەر ئەوە ئەرکی ڕێبەرایەتی بریتییە لە ڕەخساندنی دەرفەتی گەشە کردن و ھەڵکشانی کارمەندانی سازمانەکە. ڕێبەرایەتی دەبێ زەمینە بۆ ھاوکاران خۆش بکات بۆ ئەوەی بتوانن ئامانجی کەسەکیی خۆیان لەگەڵ ئامانجی سازماندا بگونجێنن و کار بکەن بۆ پێکانی ئامانجی ھاوکۆ. کەواتە تیۆری X & Y - ی McGregor یش ھەلومەرجی جڤاکی بە ھاندەری یەکەم دەزانن نەک ھۆکاری ئابووری.
ڕێبەری سەربە ڕووکاری X تەنھا خۆسەپاندن دەزانێت، ڕێبەری سەربە ڕووکاری Y جگە لە فەرمانداری، ھونەری دیکەشی ھەیە، بۆ نموونە: ڕێنوێنی، ئامۆژگاری، ڕاوێژ و بەشداری. لە بواری سازمانگەریدا، بە ھەموو جۆرەکانییەوە، چ ئابووری بێ چ فەرھەنگی، چ سیاسی بێ چ ئەرتەشی، ئەم دوو دیدەی X & Y - تێدا بەرچاوە. سەرنج بدە شێوازی فەرمانڕەوایی وەڵاتێک بۆت دەردەکەوێت دەسەڵات دیدی بۆ جڤاتی بەرتاوی خۆی چۆنە. لە سیستەمی دێمۆکراتدا دەسەڵات لە ڕوانگەیەکی گەشەوە دەڕوانێتە میللەتی خۆی و بە ڕێزەوە ھەڵسوکەتی بەرانبەر دەکات. دەسەڵاتی خۆسەپێنی نادێمۆکرات پێی وایە میللەت شایستەی زەبر و زەنگن، بە چاوێکی نزم لێیان دەڕوانێت و ھۆکاری سەرشۆڕیی خۆی دەباتەوە بۆ «نالەباریی میللەت».
ئەبوو جەعفەر غافقی
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ١١٦٥ پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:پزیشکە ئەندەلوسییەکان پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
بڕیارنامەی ١٤٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:لیبێریا لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
ڕۆژژمێری کۆچی
ڕۆژژمێری کۆچی یان ڕۆژژمێری کۆچیی هەیڤی (بە عەرەبی: التقويم الهجري) بەشێکە لە ڕۆژژمێری ئیسلامی ئەویش ڕۆژژمێری هەیڤی (قەمەری)ە، و بە گشتی بە ڕۆژژمێری کۆچچ ناسراوە، پشت بە خولی مانگ ئەبەستێت بۆ دیاریکردنی مانگەکان، و موسڵمانان لە هەموو شوێنێک بە کاری دەهێنن بەتایبەت بۆ دیاریکردنی بۆنە ئاینییەکان، ئەم ڕۆژژمێرە لەلایەن خەلیفە عومەری کوڕی خەتابەوە دانراوە و کۆچی پێغەمبەری ئیسلام (محەمەد) لە مەککەوە بۆ مەدینە لە ی ٢٢ی ڕەبیعولئەوەل بەرامبەر ٢٤ی ئەیلولی ٦٢٢ز کراوەتە یەکەم ساڵی ڕۆژژمێرەکە، لەبەر ئەوە ناونراوە بە کۆچی مانگی. لەگەڵ ئەوەی ڕۆژژمێرەکە لە سەردەمی موسڵماناندا دروستکرا بەڵام ناوی مانگەکان و ڕۆژژمێری مانگی لە سەردەمی نەزانیەوە بەکارهاتبوون، و یەکەم ڕۆژی ڕۆژی ئەم ڕۆژژمێرە هەینی ١ی موحەڕەمی ساڵی ١ی کۆچی هەیڤی بوو بەرامبەر ١٩ی تەمموزی ٦٢٢ی زایینی. و شانشینی سعودیەی عەرەبی تاکە دەوڵەتە لە جیهاندا کە ئەم ڕۆژژمێرە بە فەڕمی بەکار دەهێنێت هەروەها لەسەر ئاستی خەڵکیدا بە هەمان شێوە ناسراوە و بە کاردەهێنرێت، بەڵام بە گشتی نەتەوە ئیسلامەکانی تر ڕۆژژمێری زایینی بەکاردەهێنن.
ساڵی کۆچی بەرامبەر زایینی
لەگەڵ ئەوەی تەفسیری تر هەیە بۆ ئەم ئایەتە بەو مانایەی ئەڵێن مەبەست لێی ٣٠٩ ساڵە یان ٣٠٠ ساڵ و نۆ ڕۆژ یان نۆ سەعات یان نۆ مانگە،... بەڵام بەگشتی جیاوازی نێوان ساڵی هەتاوی و مانگی ساڵێکە لە ٣٣.٣ ساڵدا یان نۆ ساڵە لە سێ سەد ساڵدا.
پیۆنگیانگ
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی Pyongyang
ئیبن سیراج
موحەمەد بن ئیبراھیم بن عەبدوڵڵای ئەنساری غەرناتی ناسراو بە ئیبن سیراج، پزیشک، ڕووەکی، لە ساڵی ٦٥٤ی کۆچی لەدایکبووە و لە ساڵی ٧٢٠ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە، ناسراوبوو بو بەزەییەکەی لەگەڵ نەخۆشاندا و چارەسەر کردنیان بێ بەرامبەر و یارمەتی دانیان، ھەروا بە باش و خۆشی مەجلیسی ناسراو بوو، وە لە پاشماوەکانی باسکراون لە (النبات) و یەکێکی تر لە (فضائل غرناطة).
بڕیارنامەی ١٤٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی ئایاری ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٧٥٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
١١٤٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئۆون ویلانس ڕیچاردسن
سەرچاوەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز پۆل:فیزیکزانانی ئینگلیز پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩ پۆل:مردووانی ١٩٥٩ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
بڕیارنامەی ١٤٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی ئایاری ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٧٦٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
جۆشی گرووپ
سەرچاوەکان
تەرجەمە لە [https://web.archive.org/web/20170223142751/http://psykologiguiden.se/psykologilexikon Natur och Kulturs Psykologilexikon. Henry Egidius. 1994]
ئەلفوبێکانی کوردی
ئەلفوبێی ئارامی
۲۹پیتی بێدەنگ و ۸پیتی دەنگدار،
بۆ نووسینی شێوەزارەکانی کوردیی ھەورامی و کوردیی باشووریش ھەتا ڕادەیەک لەم ئەلفوبێیە کەڵک وەردەگیرێ؛ ھەر لەبەر ئەمە زۆر جاران دوو پیتی «ڎ»، «ۋ» (تایبەت بە کوردیی ھەورامی) و «ۊ» (تایبەت بە کوردیی باشووری) بەم ئەلفوبێیە زیاد دەکرێت.
١١٥٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بەرەبەیانی مەسیحییەت
مێژوو
ژمارەیەکی زۆر لە لێکۆڵەرەوان وا دەبیین کە مەسیحییەت لە یەھوودییەتەوە گەلێک نزیک بووە لەڕووی داب و نەرییتەوە تا کۆتایی سەدەی دووەمی زایینی، بەڵام لەدوای ئەو ڕێکەوتەوە مەسیحییەت چووە ناو شارستانییەتی ھێلینییەوە کە بوارێکی تری بڵاوبوونەوەی بۆ دەڕەخسێنێت لەگەڵ دەستپێکردنی سەدەی سێیەمی زایینییەوە ، لەلایەکی ترەوە، ئێریک کۆفمان ئاشکرای دەکات کە مەسیحییەکان سیستەمێکی کۆمەڵایەتی چالاکییان لەسەر تیشکی ئینجیلەوە گەشەپێداوە، بەپێچەوانەی بتپەرستەکانەوە؛ مەسیحییەکان لەماوەی بڵاوبوونەوەی پەتاکاندا گرنگییان بە نەخۆشەکانیان دەدا ئەمە ھاوشانی گرنگیدان بە کەمئەندامەکانیان، ئەمە جگە لە جەختکردنەوە لەسەر بەوەفابوونی نێرەکان لە ھاوسەرگیریدا و یەکێتی ئەو ھاوسەرگیرییە، ئەمە جۆرێک لە خێزانی سەربەخۆ و جێبەخۆگرتووی درووست کرد کە کۆمەڵگای ڕۆمانی لەدەستی دابوو، ھاوشانی ئەمانەش یاریدەدەری ژنە باوەڕدارە نوێیەکانیان دەکرد لەچوارچێوەی ئەو جێگیرییەدا تا منداڵیان ببێت و ژمارەیەکی زۆرتر لە منداڵ پەروەردە بکەن، ئەمە لەگەڵ ھەبوونی ژیانێکی کۆمەڵایەتی بێ وێنە و بێ ھاوتا لەنێوان تاکەکانی کۆمەڵەیەکی دیاریکراودا و یارمەتیتدانی بەردەوامیان بۆ یەکتر.
تایلەند
سەرچاوەکان
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:تایلەند پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٢ پۆل:ئەو وڵاتانەی تازە پیشەسازی دەکەن
تاکسۆنۆمیی بلووم
بیرۆکە
بەپێی ئەم پۆلێنکردنە: جۆری جیاوازی زانیاری، لەگەڵ هەڵوێست و بزاوتندا بە شێوازێکی هیرارکی (هەڕەمی) توێژ لەسەر توێژ هەڵچنراون، توێژی هەڵکشاوتر لەسەر توێژی ساکار بەپێی هەڵچنینێکی لۆژیکانە، جێ دەگرن.
فۆرتران
چۆنیەتی execute کردنی کۆدەکان
پرۆگرامەکەت کۆتای ھات دووای ئەوە لە بەرنامەی MICROSOFT DEVELOPER STUDIO دەچیتە سەر MENUBARــی بەرنامە: BUILD > COMPILE دووای ئەوە لە بەشی خوارەوە ئەگەر ERRORـی دا چاکی کە ئەگەر نەبوو باشتر. ئینجا بە ھەمان کاری پێشوو ئەمجارە بچۆ سەر : BUILD PHYSICS_DEPT دووای ئەمە بچۆ جێبەجیکردنی کارەکەت ئەویش بە چوونە سەر : EXECUTE PHYSICS_DEPT
نموونەیەک لە بەکارھێنانی Fortran
implicit none integer :: number_of_points real, dimension, allocatable :: points real :: average_points=0., positive_average=0., negative_average=0.
کارگێڕیی زانستی
خاڵە سەرەکییەکانی تایلەریزم Taylorism
٢- هەڵبژاردنی زانستانەی کارمەند - بۆ هەر ئەرکێک، کەسی هەرە شیاو، کارمەندی هەڵبژاردە، دیاری دەکرێت. جۆری کار لە یەک جودا دەکرێنەوە و هەر جۆرە کارێک، کارمەندی خۆی بۆ دیاری دەکرێت. هەڵبژاردن و دیاری کردنی کارمەند پێویستی بە پێوەری زانستانە هەیە. بەم جۆرە «تایبەتکاری» دروست دەبێت.
دابەشینی کار و بەرپرسایەتی
-	وردبین - بۆ کۆنترۆڵ کردنی وردەکاری
-	وەستای ماشینناس - بۆ چاک کردنەوەی پارچەی ماشین
کۆمپاک
بەرھەمەکان
ساڵی ١٩٨٧ کۆمپاک کۆمپیوتەری جۆری (NonStop)ی کڕی کە ناسراو بوون بە بێوەستانیی کاری ڕاژەکارەکانی.
گرتە
وێنۆک|چەپ گرتە  یان داتاشراو یەکێک لە چەمکە سەرەکییەکانی ھەژماری جیاکاری و بابەتێکی ھەرە گرینگی لقی شیکاریی بیرکارییە و لەگەڵ چەمکی تەواوکاری دوو ژێربابەتی سەرەکی بیرکاری پێکدێنن. چەمکی گرتە، وەکوو تەواوکاری، لە بابەتێکی ئەندازەیی، واتە دۆزینەوەی ھێڵی لێکەوتی چەماوەیەک لە خاڵێکدا بەرھەم دێت و تا سەرەتاکانی سەدەی ١٧ زایینی، بەر لەوەی ماتماتیکزانی فەڕانسەوی، فێرما بەھایەکانی ئەوپەڕی (ئێکستێرمۆمەکانی) ھەندێک فانکشنی دیاریکراو بدۆزیتەوە، پێناسە نەکرابوو. فێرما بەو ئەنجامە گەیشت ھێڵەکانی لێکەوت لەو خاڵانە کە فانکشنەکان، گەورەترین (ماکسیمۆم) یان بچووکترین (مینیمۆم) بەھایان ھەیە، دەبێت ئاسۆیی بن. لەبەر ئەوە ئەو بیرۆکە لەلای دروست بوو پەیوەندییەک بدۆزیتەوە لە نێوان بابەتی دیاریکردنی بەھایەکانی ئەوپەڕی فانکشن و بابەتی لێکەوتە ئاسۆیییەکان. لە ئەنجامی ھەوڵەکانی فێرما بۆ شیکاریکردنی ئەو بابەتە چەمکی گرتە ھاتە ئاراوە. وێنۆک| گرتەی [[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشن لە خاڵێکی دیاریکراو، لێژی ھێڵی لێکەوتی چەماوەکەیە، لەم ڕوونکردنەوە وا دەردەکەوێت گرتەی فانکشن لەو خاڵانەی ئەرێنییە بە ڕەنگی سەوز، لە خاڵە نەرێنییەکان بە سوور و لەو خاڵانەی گرتەی چەماوە یەکسانە بە سیفر بە ڕەنگی ڕەش دیاری کراوە. لێرەدا گرتەی فانکشنی f \! یەکسانە بە:]] لە سەرەتادا زانایان لەو باوەڕەدابوون کە لە نێوان بابەتی ڕووبەری سنووردراوی ناوچەیەک و دۆزینەوەی ھێڵی لێکەوتی چەماوەیەک، پەیوەندییەک نادۆزرێتەوە، یەکەم کەس ئیساک بارۆ مامۆستای ئیساک نیوتۆن بوو کە بەو ئەنجامە گەیشت لە نێوان ئەو دوو چەمکەی بە ڕواڵەت دوور لەیەک، پەیوەندییەکی نزیک ھەیە. پێناسەی گرتە بەم شێوەی ئەمڕۆکە دەبینرێت، یەکەم جار لە ساڵی ١٦٦٦ زایینی بە تێکۆشانی نیوتۆن و چەند ساڵ پاش ئەو، لایبنیتس بەجیا داھێنرا. ئەم دوو زانایە لە درێژەی چالاکییەکانیاندا دیسانیش ھەر بەجیا بەشی دووھەمی شیکاریی بیرکاری، واتە ھەژماری تەواوکارییان پێناسە کرد. گەشەکردنی جیاکاری و تەواوکاری بۆ ھەوڵی زاناکانی بیرکاری ئۆگوستین-لوی کۆشی، بێرنارد ڕیمان و براکانی بێرنۆلی ژاکوب و یوھان، دەگەڕێتەوە. گیوم لۆپیتاڵ ، زانای فەڕەنسەوی، لە ساڵی ١٦٩٦ یەکەمین کتێبی وانەی شیکاریی بیرکاری بڵاو کردەوە، کە کورتەباسێک بوو لە وانەکانی مامۆستاکەی یوھان بێرنۆلی، لەم کتێبەدا باس لە ڕێسای لۆپیتاڵ، کراوە کە ڕێسایەکە بۆ لابردنی نادیاری لە ڕادەکاندا، ئەم ڕێسایە بە ناوی لۆپیتاڵ ناسراوە، بەڵام لە ڕاستیدا یوھان بێرنۆلی داھێنەری ئەم ڕێسایە.
تاقیکردنەوەکانی قۆقز و قوپاو
فانکشنی f \! لە ماوەی کراوەی I دوو جار توانای گرتەی ھەیە
سریلانکا
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی سریلانکا ٢١,٤٤٥,٧٧٥ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٣٠ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣١.٧ ساڵە. ھەروەھا ١٥ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
ئەکرا
پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەفریقا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٥یەمی پ.ز پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:کۆلۆنیەکانی پێشوی دانیمارک
جەزائیر (شار)
مێژوو
مێژووی دامەزرانی ئەم شارە دەگەڕێتەوە بۆ ئەفسانەی یۆنانی، کە باس لەوە دەکات کە شارەکە لەلایەن ٢٠ ھاوەڵانی ھێرکۆلیسەوە دامەزراون و لە سەردەمی نیشتەجێبوونی فینیقییەکان لە جەزائیر، شوێنێکی بچووکی بازرگانی بووە، و لە سەردەمی کارتاجیدا ھەمان گرنگی ھەبوو.
لە سەدەی سێزدەھەمدا سوڵتانەکانی بەنی زەیان لە تلێمسێنەوە کۆنترۆڵی جەزائیریان کرد و وەک بەشێک لە سوڵتانییەتی تلێمسێن ناسرا.
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی بیستەمی ھاوینە. لە میونشن، باڤاریا، ئەڵمانیای ڕۆژاوا، لە ٢٦ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٧٢ بەڕێوەچوو. سەرجەم ٧١٣٤ وەرزشوان لە ١٢١ لیژنەی ئۆڵۆمپی لە ١٩٥ پێشبڕکێدا بەشدارییان کرد.
ستۆیسیزم
مێژوو
دامەزرێنەری ئەم فێرگەیە زینۆنی ڕەواقی بوو کە خەڵکی کیتیۆن ی قوبڕوس بووە (نابێت ناو ئەم بەھەڵە لەگەڵ زینۆنی خەڵکی ئیلیا تێکەڵ بکرێت، کە یەکێک بووە لە فەیلەسووفەکانی بەر لەسۆکرات).
سەرچاوەکان
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان پۆل:ستۆیسیزم پۆل:یۆنانی کۆن پۆل:ڕۆمای کۆن پۆل:مێژووی فەلسەفە پۆل:فەلسەفەی ژیان
ونبوو لە بەھەشت (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ٢٠١١ پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسێنس پۆل:مۆسیقای ڕۆک پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤانێسێنس
پانپانۆکێ
300px|وێنۆک|وێنەی پانپانۆکێ لە نێوان دوو ژندا لە حاڵەتی میشێنێری پانپانۆکێ یان کوزەتەقانێ (بە ئینگلیزی: Tribadism) جۆرێک لە ڕەفتاری ھاوڕەگەزخوازییە لە نێوان دوو ژندا. لەم حاڵەتە سێکسیەدا دوو ژن ڕووبەڕووی یەکتری خۆیان ڕادەکێشن و لاقیان بە شێوەی تاق و جووت لە سەر یەکتر دادەنن، بە شێوەیەک کە ڕووی دەرۆی زێیان لە یەکتر ئەدات. پاشان بە جووڵاندنی نیوجەستەی خواروویان زێیان بە یەکتر دا دەساون وە بەم شێوە ھەست بە چێژی سێکسی دەکەن. لە نێو گیانلەبەراندا ئەم ئاکارە تەنیا لە جۆرێک لە مەیموونی بۆنۆبۆ (bonobo) دا بینراوە. ژینگەی بۆنۆبۆ لە وڵاتی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆدایە.
کۆمێدیای یەزدانی
زمانی کوردی
لە ساڵی ٢٠١٥ کۆمێدیای یەزدانی لەلایەن وەرگێڕ عەزیز گەردییەوە وەرگێڕدرا بۆ زمانی کوردی لەژێر ناوی «کۆمێدیا».
کڵینتن داڤیسۆن
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
گوندەواری تەرگەوەڕ
دابەشی کارگێڕی
لە ٣٣ گوند پێکھاتووە:
ھیندستان
مێژووی دێرین
نزیکەی ٥٥ ھەزار ساڵ لەمەوبەر، یەکەم مرۆڤی ھاوچەرخ یان ھۆمۆ ساپینس لە ئەفریقاوە گەیشتە نیمچەکیشوەری ھیندی. نەوەی سەرەتایی لە مرۆڤی ھاوچەرخ تاکوو ٣٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر لە باشووری ئاسیا ماونەتەوە. بەڵگەکان لەسەر مانەوەی مرۆڤ لە ناوچەکە بۆ دوای ٦٥٠٠ ساڵ بەر لە زایین دەگەڕێنەوە، بەڵگەکان ھەریەکە لە کشتووکاڵکردن، چاندن و بەخوێکردنی ئاژەڵ و زەخیرەکردن لە خۆدەگرن، دۆزینەوەی ئەم بەڵگانەش دەگەڕێتەوە بۆ ناوچەی مێھرگارە کە لە ئێستادا دەکەوێتە بەلۆچستان، پاکستان. ھەموو ئەمانەش بۆ شارستانی دۆڵی سیند دەگەڕێتەوە، کە یەکەم چاندی ژیانی مرۆڤ بووە لە شاردا و لەناوچەی باشووری ئاسیا. کە ماوەی ٢٥٠٠ بۆ ١٩٠٠ ساڵ بەر لەزایین دەگرێتەوە، ئەم ناوچەیەش لە ئێستادا دەکەوێتە پاکستان و بەشی ڕۆژاوای ھیندستان. لەم ناوچەیە چەندین شار و شوێنەواری لێبووە لەوانە مۆھینجۆ دارۆ، ھارپا، دۆلاڤیرا و کالیبانگان.
سەرەتای مێژووی ھاوچەرخ
لە سەرەتاکانی سەدەی ھەژدەھەم، کاتێک ھێڵەکانی بازرگانی و سیاسیی لە ناوچەکە زیاتر بەرەو لێڵی دەچوون، ژمارەیەک کۆمپانیای بازرگانی ئەورووپی، لە ناویاندا کۆمپانیای بەریتانی 'ئێست ئیندیا کۆمپەنی' خۆی گەیاندە کەنارەکانی ھیند. ئێست ئیندیا کۆمپەنی کۆنتڕۆڵی دەریای کرد، لەپاڵ ئەوەشدا ڕۆڵی ھەبوو لە پەرەپێدان و مەشقی سەربازی و تەکنەلۆژی، کۆمپانیاکە بووە ھۆی زۆربوونی سەرچاوەی زیاتر بۆ بە بەھێزبوونی لایەنی سەربازی بەمەش سەرنجی خانەدانەکانی بەلای خۆیدا ڕاکێشا؛ ئەم ھۆکارانە وایانکرد کە کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٧٦٥ دەسەڵاتی درێژبێتەوە بۆ ناوچەی بەنگال لەبەرامبەر کۆمپانیا ئەورووپییەکاننی دیکە. بەتێپەڕبوونی کات، دەسەڵاتەکە تەشەنەی کرد بۆ تەواوی بەنگال و پاشان لە دەیەی ١٨٢٠ گەیشتە زۆربەی خاکی ھیند. لەو سەردەمە ھیند چیتر وەک جاران نەبووە پێگەیەکی گرنگ بۆ ھەناردەکردنی بەرھەم، بەڵکوو بووە ناوەندێک بۆ پاڵپشتیکردنی ئیمپراتۆری بەریتانی لەڕێی پێدانی ماددەی خام. زۆرێک لە مێژوونووسان ھەر ئەو سەردەمە بە دەستپێکی کۆلۆنیالیزمی بەریتانی دادەنێن لەسەر خاکی ھیندستان. ھەر لەو سەردەمە کۆمپانیاکە خۆی خزاندە ناو بوارەکانی دوور لە ئابووری وەک پەروەردە، چاکسازی کۆمەڵایەتی و کەلتوور.
مێژووی ھاوچەرخ
مێژوونووسان دەستپێکی چەرخی مێژووی ھاوچەرخی ھیندستان لە نێوان ١٨٤٨ بۆ ١٨٨٥ دەگەڕێننەوە. ساڵی ١٨٤٨ ھاوکاتە لەگەڵ پێدانی پلەی پارێزگاری گشتی بە لۆرد دالھاوسی لە ناو ئێست ئیندیا کۆمپەنی، دوابەدوای ئەوە وڵات بەرەو قۆناغی نوێبوونەوە ھەنگاوی نا. ئەم قۆناغەش ھەریەکە لە دانانی سەروەریی وڵات، چاودێریکردنی دانیشتووان، پەروەردەکردنی ھاووڵاتیان بوو، لەپاڵ ئەوانەشدا ھێنانی تەکنەلۆژیای نوێ لە نێویاندا ھێڵی شەمەندەفەر و تەلەگراف، ئەمەش نزیک بوو لەوکاتەی کە ئەم تەکنەلۆژیایانە گەیشتبوونە ئەورووپا. لەپاڵ ئەوانەشدا، لە دەورووبەری ساڵی ١٨٥٧، یاخیبوون لە دژی کۆمپانیا سەری ھەڵدا و گرووپە سەربەخۆخوازەکان لە باکوور و ناوەڕاستی ھیند دژ بە یاساکانی باجی زەوی و سیستمەکە چالاکیان دەستی پێکرد. ھەرچەندە کە گرووپە یاخیبوویییەکان لە ساڵی ١٨٥٨ سەرکووت کران، بەڵام ئەم ڕووداوانە بوونە ھۆی ھەڵوەشانەوەی ئێست ئیندیا کۆمپەنی، لەو دەمەوە ھیندستان بەفەرمی کەوتە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی بەریتانی. دوای دەیەک، ژیان لە سەرتاسەری جوگرافیای ھیندستانی گرتەوە، لەلەلایەکی دیکەشەوە ساڵی ١٨٨٥ حیزبی کۆنگرێسی نیشتمانی ھیند دامەزرا.
جوگرافیا
thumb|زنجیرە چیای ھیمالایا نیمچە دورگەی ھیندی لە بانی تبت جیا دەکاتەوە|ڕاستپلێتی جوگرافیای ھیندستان ٧٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر دروست بووە، دواتر بەرەبەرە بەھۆی ڕووداوە سروشتییەکانەوە فراوان و درێژتر بووەتەوە. ھاوکات لەگەڵ ئەم ڕووداوە سروشتیانەوە، زەریای ھیندی و زنجیرە چیاکانی ھیمالایا دروست بوون. بەشی باشووری ھیندستان، بەسرووشتی ترین پێگەی جوگرافیی وڵاتەکە ماوەتەوە.
ھیندستان قەراغی زەریای بە درێژایی ٧٬٥١٧ کیلۆمەتر ھەیە. نزیکەی ٤٣٪ لەو کەنارە ئاوییانە لمین، ھەروەھا ١١٪ بەردی ڕەقن. زۆرینەی ئەو ڕووبارانەی لە ھیمالایا ھەڵقووڵاون، لە نێویاندا ڕووباری گەنگ و براھماپوترا دەڕژێنە کەنداوی بەنگال. ڕووبارە لاوەکییەکانیش وەک گۆداڤاری، مەھەندی. کاڤەری و کریشنا ڕۆڵیان ھەیە لە کەمکردنەوەی ڕوودانی لافاو، لە کۆتاییدا ئەوانیش دەڕژێنە کەنداوی بەنگال. ھەروەھا ڕووبارەکانی نارمادا و تاپتی دەڕژێنە دەریای عەرەبی.
دابەشبوونە کارگێڕییەکان
ھیندستان وەک یەکێتییەکی فیدڕاڵی لە ٢٨ ویلایەت و ٨ ھەرێمی یەکگرتوو پێکدێت. ھەموو ویلایەتەکان، لەپاڵ ھەرێمە یەکگرتووەکانی جامو و کەشمیر، پودوچێری و ھەرێمی پایتەختی نەتەوەیی دەلھی ئەنجومەنی یاسادانان و حکوومەتی خۆجێییان ھەیە. پێنج ھەرێمەکەی دیکەش ڕاستەوخۆ لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە بەڕێوەدەبردرێن.
• # گوجارات
• # ھیماچال پرادیش
• # جھارکاند
• # مانیپور
زنجیرەچیای ئاراڤاڵی
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی ھیندستان پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:بەرزاییەکانی گۆلان ‏
ھیندستان
دابەشبوونە کارگێڕییەکان
• # بەنگالی ڕۆژاوا
• 4. جاموو و کەشمیر
ئابووری
بەپێی ڕاپۆرتی تێچووی ژیان لە ساڵی ٢٠١٧دا کە لەلایەن یەکەی ھۆشمەندی ئابووری ئامادەکراوە، ئەوا چوار شاریان لە ھیندستان بوون ئەوانیش ھەریەکە لە بەنگەلۆر (سێیەم)، مومبای (پێنجەم)، چێنای (پێنجەم) و نیودەلھی (ھەشتەم).
نمایشی ھونەریی و ڕاگەیاندن
مۆسیقای ھیندی ڕەنگی داوەتەوە بەسەر کۆمەڵێک شێوازی ھەرێمیی و نەریتییەکان. بەمانایەکی دیکە، جوگرافیا گەورەکەی ھیندستان وایکردووە مۆسیقای ھیندی دابەشبێت بەسەر ویلایەتەکانی ئەو وڵاتە. مۆسیقای کلاسیک دوو ژانەر و جۆر لە خۆ دەگرێت: باکووری ھیندوستانیی و باشووری قوتابخانەکانی کارناتیک. لەلایەکی دیکەشەوە ھەندێ فۆرمی مۆسیقی لۆکاڵیش ھەن لەوانە: فیلمی و میوزیکی فۆلۆکلۆریی ھیندی. بەھەمان شێوە سەمای ھیندیش دابەشبوونی ناوچەیی بەخۆیەوە بینیوە لەوانە بانگرا لە ویلایەتی پەنجاب، بیھو لە ویلایەتی ئەسام، جومایر ھەروەھا چھاو لە ویلایەتەکانی جارکەند، ئۆدیشا و بەنگالی ڕۆژاوا، گابرا و داندیا لە ویلایەتی گوجەرات، گوومەر لە ویلایەتی ڕاجستان ھەروەھا لاڤانی لە ویلایەتی مەھاراشترا. لەلایەن ئەکادیمیای نەتەوەیی ھیندستان بۆ مۆسیقا، سەما و دراما ھەشت جۆرە سەمای دیکە دەست نیشان کردووە کە لەگەڵ گێڕانەوەی چیڕۆکە میتۆلۆژیاکان ئەنجام دەدرێت، ئەوانیش بریتین لە بھارەتانایتام (لە ویلایەتی تامیل ناندوو)، کاتاک (لە ویلایەتی ئوتار پرادیش)، کاتاکالی و مۆھینیاتام (لە ویلایەتی کێرالا)، کوچیپودی (لە ویلایەتی ئەندرا پرادیش)، مانیپوری (لە ویلایەتی مانیپور)، ئۆدیسی (لە ویلایەتی ئۆدیشا) و ھەروەھا ساتریا (لە ویلایەتی ئەسام).
جلووبەرگ
لەم دوایین ٥٠ ساڵەدا، پۆشاکی ھیندی گۆڕانکاری زۆری بەسەردا ھاتووە. بەتایبەت لە شارەکانی باکووری ھیند، چیتر ساری وەک جلی ڕۆژانە بەکارنایەت بەڵکوو زیاتر بۆ بۆنە فەرمییەکانە. شەلوار کەمیز چیتر لەنێوان ژنانی لاو باو نییە بەتایبەت لە ناو ئەوانەی حەزیان بە کابۆ و چوریداسە.
ژێدەرە سەرەکییەکان
پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
فیرۆز شا
سیاسەتی ئایینی و ئیداری
توغلاق موسڵمانێکی بەئەمەک بوو و سیاسەتی شەرعیی گرتەبەر. کۆمەڵێک ئیمتیازاتی گرنگی بە ئیلاهیناسان دا. باجی جزیای بەسەر هەموو غەیرە موسڵمانەکاندا سەپاند. هەوڵیدا ئەو کارانە قەدەغە بکات کە ئیلاهیناسە ئۆرتۆدۆکسەکان بە نائیسلامیان دەزانی، نموونەیەکیان قەدەغەکردنی ئەو پراکتیزەی ژنە موسڵمانەکان بوو کە بچنە دەرەوە بۆ پەرستن لە گۆڕی پیرۆزەکاندا. کۆمەڵێک مەزهەبی گۆشەگیر کرد کە لەلایەن زانایانی ئایینی موسڵمانەوە بە زاهید دادەنران.توغلاق ئەو هەڵانەی لە سەردەمی حوکمڕانی محەمەدی ئامۆزاکەیدا کردوویانە بە دڵی خۆیەوە. بڕیاریدا ئەو ناوچانە داگیرنەکاتەوە کە لەیەکتر جیابوونەتەوە، نە ناوچەی زیاتریش سەربەخۆیی خۆیان نەگرن. وەک سوڵتانێک بێ جیاوازی خێرخوازی و نەرم و نیان بوو بڕیاریدا ئاغاکان و زانایان بە دڵخۆشی بهێڵێتەوە بۆ ئەوەی ڕێگەی پێبدەن بە ئاشتیانە حوکمڕانی شانشینی خۆی بکات."دەوڵەتەکانی باشوور لە سوڵتانیەت دوورکەوتبوونەوە و یاخیبوون لە گوجارات و سند ڕوویدا"، لەکاتێکدا "بەنگال سەربەخۆیی خۆی دووپاتکردەوە". ئەو سەرکردایەتی گەشتەکانی کرد بۆ دژی بەنگال لە ساڵانی ١٣٥٣ و ١٣٥٨. ئەو کاتاکی گرت، پەرستگای جاگانات، پوریی پیس کرد، و ڕاجا گاجپاتی لە جاجناگار لە ئۆریسا ناچار کرد باج بدات. لە سەدەی ١٤دا چاوان ڕاجپوتەکانی لە ئایینی هیندۆسیەوە گۆڕی بۆ ئیسلام. ئێستا لە راجاستان بە قایمخانی ناسراون.گەمارۆی قەڵای کانگرا دا و ناگارکۆتی ناچار کرد باج بدات، و هەمان شت لەگەڵ تاتادا کرد. لە سەردەمی خۆیدا تاتارخانی خۆراسانی گەورە چەندین جار هێرشی کردە سەر پەنجاب و لە کاتی شەڕی کۆتاییدا لە گورداسپور دەموچاوی بەو شمشێرەی کە لەلایەن فیرۆز شا توغلاق دراوە بە ڕاجا کایلاش پاڵی ماو-پایتان بڕدرا لە ناوچەی ناگارکۆتەوە. فیروز شا توغلاق کچەکەی لەگەڵ ڕەجا کایلاش پاڵ هاوسەرگیری کرد، باوەشی پێکرد بۆ ئیسلام و ئەو ژن و مێردەی نارد بۆ حوکمڕانی خۆراسانی گەورە، لەوێ یازدە کوڕ ناسراو بە کاستی 'بادپاگەی' لە شاژن لەدایک بوون.
مێژووی مرۆڤایەتی
جەنگی جیھانی دووەم دەستپێ دەکات
ئەو جەنگە ساڵی ١٩٤٤ دەستیپێکرد ساڵی ١٩٤٩کۆتایی پێھات بڕوانە پەڕەی تایبەت بەجەنگی جیھانی دووەم
ژول کوندێ
جوولییەس ئۆلیڤەر کۆندی (لەدایکبووی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی فەڕەنسییە کە یاری دەکات وەک بەرگریکاری ناوەندی یانەی لا لیگا سیڤیلیا و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا.
ھاوکێشەی ھێڵی
ھاوکێشە بە شێوەی لێژی-خاڵ
شێوەی ھاوکێشەی ئەو ڕاستەھێڵەی لێژییەکەیmە و بە خاڵی (x1,y1) دا دەڕوات بریتییە لە
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھاوکێشەکان پۆل:جەبری سەرەتایی
٧ی نیسان
بۆنەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:نیسان
کۆمەڵناسی
گرووپە کۆمەڵایەتییەکان
وێنۆک|چەپ|ھێڵکاری [[ڕایەڵەی کۆمەڵایەتی]] گرووپی کۆمەڵایەتی بە کۆمەڵە کەسێک دەوترێت کە لەگەڵ یەکتریدا پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆیان ھەیە و ھەڵدەستن بە ئەنجامدانی کۆمەڵە ڕەفتارێکی ھاوبەش کە ھەستی پێکەوەبوون و دڵنیاییان لا دروست دەکات، ئەمەش لەسەر بنەمای ئامانج و بەرژەوەندی ھاوبەش، کە لەناو پێناسەکاندا بۆ گرووپی کۆمەڵایەتی پەسەندترینیانە. کۆمەڵناسەکان سێ جۆر (گرووپ) ـیان دیاری کردووە کە بوونیادی کۆمەڵایەتی پێک دەھێنن.
دووەمیان بەو کۆمەڵە کەسە دەوترێت لە ھەندێک تایبەتمەندیدا ھاوبەشن.
ئیسیدۆر ئیسحاق ڕابی
سەرچاوەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پۆڵەندی پۆل:فیزیکزانانی پۆڵەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨ پۆل:مردووانی ١٩٨٨ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:فیزیکزانانی جوو
کل
کل و ئیسلام
لە ئیسلامدا، محەممەد کلی بەکارهێناوە و پێشنیاری کردووە بۆ خەڵکی تر چونکە پێی وابووە کە بەسوود بووە بۆ چاو. لە ئێستادا زۆربەی پیاوانی موسڵمان لە ڕەمەزاندا بەکاری دێنن.
چۆلەکە
چه‌پ|200px|وێنۆک|چۆله‌که‌ چه‌پ|200px|وێنۆک|جوچکی چۆله‌که‌ی ئیتاڵی
نادر شا
نادرشا (١٦٩٨-١٧٤٧) یەکێکە لە بەناوبانگترین پادشاکانی ئێران لە دوای هاتنی ئیسلام. ئەو بە هۆی دەستکەوت سەربازییەکانیەوە ناسراوە و یەکێک لە گرینگترینی ئەم دەستکەوتانە، شکاندنی هێزی ئیمپراتۆریەتیی مەغۆلی هیندە کە سامانێکی ئەفسانەیی بۆ ئەو وەدی هێنا.
بڕیارنامەی ١٤٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
فینێکس
سەرچاوەکان
پۆل:ناسا پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان پۆل:گەردوون
ماتیس دی لیخت
٢٠١٧–١٩: پێشکەوتن و بوون بە کاپتن
لە ١٦ی نیسانی ٢٠١٩، دی لیخت گۆڵی بردنەوەی لە چارەکی کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە بەرامبەر یۆڤانتۆس تۆمار کرد و ئەیاکسی نارد بۆ یاری پێش کۆتایی پاڵەوانێتییەکە بۆ یەکەم جار لەدوای ساڵی ١٩٩٦–١٩٩٧. ئەو گۆڵە وای لێکرد ببێتە لاوترین یاریزانی ھۆڵەندا کە لە قۆناغەکانی یەکتر دەرکردنی پاڵەوانێتییەکە گۆڵ تۆمار بکات لەدوای نۆرین وتەر لە ساڵی ١٩٩٦ و دووەم لاوترین بەرگریکار کە لە مێژوودا گۆڵی تۆمار کردبێت لە دوای جۆێل ماتیپ.
کاروانی نێودەوڵەتی
لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٧، دی لیخت یەکەمین یاری خۆی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا ئەنجامدا لە بردنەوەی ٢–٠ بەرامبەر بولگاریا لە یاری پاڵاوتنەکان بۆ جامی جیھانی فیفا ٢٠١٨. ڕاھێنەری ھەڵبژاردەکە، دانی بلیند، دی لیخت بانگھێشت کرد بۆ تیمی ھەڵبژاردە سەرەڕای ئەوەی تەنھا دوو یاری بۆ ئایاکس کردبوو لە خولدا. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، بوو بە گەنجترین یاریزان کە لە ساڵی ١٩٣١ەوە بۆ تیمی نیشتیمانی یاری بکات.
شێوازی یاریکردن
پرۆفایلێکی ساڵی ٢٠١٩ی UEFA.com دی لیخت وەسفی دەکات و دەڵێت "سەرکردەیەکی سروشتییە کە بەرگریکارێکی ناوەندە و بە ھەردوو قاچی یاری دەکات. لە ھەوا و بەرزیدا زاڵە، بە ھێزە، دابەشکردنێکی باش و ئارامە، و دەتوانێت لە پشتەوە یاری بکات بەھۆی متمانەی خۆی بە ھەبوونی تۆپ، لەکاتێکدا پێگەی زیرەکەکەی یارمەتیدەرە بۆ ڕەتکردنەوەی ھەر ھێرشێک لەسەر تیمەکەی. بە توانای خوێندنەوەی یارییەکان، تەنانەت دەتوانێت لە ناوەندی یاریگا یاری بکات. سەرکردایەتییەکەیشی دەریخستووە: تەمەنی ١٨ ساڵان بوو کاتێک بوو بە کاپتنی ئەیاکس. لە ھەمان ساڵدا، پۆڵ ویڵکس لە ڕۆژنامەی The Independent نووسیویەتی کە «توانای دی کیخت بۆ یاریکردن لە پشتەوە و ڕێکخستنی ھاوڕێکانی لە تیمەکە کارێک و یاریزانێکی بەنرخە لەکاتێکدا کە ئێستا بەرگریکارەکان دەردەکەون کە کوالیتیان کەمە».
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩ پۆل:Pages with unreviewed translations پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
بزووتنەوەی گۆڕان
لیستی گۆڕان ڕکابەرێکی سەرەکی لیستی کوردستانی بوو کە ژمارەیەکی زۆری جەماوەری شاری سلێمانی لەگەڵدابوو سەرجەمی دەنگەکانیش ٥١٪ی لە شاری سلێمانیی بەدەستھێنا ئەویش لە ئەنجامی ناڕەزایی ھاووڵاتییانەوە دێت لە دەسەڵاتی کوردی لە ماوەی ١٨ ساڵی بەتایبەتی شاری سلێمانی کە لە چوار ساڵی ڕابردوودا لەلایەن یەکێتیی نشتیمانیی کوردستانی دەسەڵاتدار لە پارێزگای سڵیمانی پەراوێزخراوییەکی پێوە دیارە بە بەراورد لەگەڵ شارەکانی تری ھەرێمی کوردستان کە لەوێ پارتی دیموکراتی کوردستان دەسەڵاتدار بوو و خزمەتی باشی شوێنەکانی خۆی (پارێزگای ھەولێر و دھۆک) دەکرد، کە ئەوەش بەھۆی ھەر بۆیە ھاووڵاتییانی ئەم شارە شەوانە دەڕژانە سەر شەقام و کۆڵانەکان و ئاھەنگ و خۆشی خۆیان دەگێڕا. بۆیە لە سەرەتاشەوە پێشبینی دەکرا ئەم لیستە بۆ سێیەکی دەنگەکان بەدەست بھێنێت.
٢٠١٨
مردنی نەوشیروان مستەفا لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٧ بە شێوەیەکی گشتی کاریگەری کردە سەر دەنگەکانی بزووتنەوەکە لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٨ دوای ئەوەی لە کاتی دەرچوونی ئەنجامەکان کورسییەکانی بزووتنەوەکە لە ٢٥ دابەزی بۆ ١٣ کورسی ئەمەش ڕێژەیەکی بەرچاو بوو لە دابەزینی پێگەی جەماوەری و لایەنگرییان لەلایەن خەڵکی ھەرێمی کوردستان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشووری کوردستان پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:حیزبەکانی عێراق پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:پەرلەمانی کوردستان پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٤٦ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٩ لە باشووری کوردستان
عەلائەدین باباشەھابی
عەلائەدین باباشەھابی (بە فارسی: سید علاءالدین باباشهابی، ١٩٣٩-٢٠١٤) گۆرانیبێژێکی کورد بوو.
کێوی لوبنان
سەرچاوەکان
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان پۆل:مێژووی لوبنان پۆل:زنجیرەچیاکانی ئاسیا پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
بڕیارنامەی ١٥٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:عێراق لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
مارس ٣
مانگی دەسکرد
ئەوە بەشێک بوو لە ھەنگاوی بۆشایی کە بە ھۆکاری مانگە دەسکردەکە لە دووری ٢٥ کیلۆمەتر لە مەریخ لە کاتێکدا مووشەکەکە لە جوولەدا بوو مانگە دەسکردەکە خۆی گوونجاند لەگەل دەور و سوورانەوەی مەریخ لە ١٢ ڕۆژ و ١٩ کاژێر لە دەوری مەریخ بە بێ کێشە خۆی جێگیر کرد
سەرچاوەکان
وێنەی مارس٣
ئارمەن سەرکیسیان
ئارمەن سەرکیسیان ( لەدایکبووی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٥٢) سیاسەتمەدار و فیزیازان و زانای کۆمپیوتەری ئەرمەنییە و لە ٩ی نیسانی ٢٠١٨ تا ١ی شوباتی ٢٠٢٢ وەک چوارەمین سەرۆکی ئەرمینیا کاری کردووە لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ تا ٢٠ی ئازاری ١٩٩٧ وەک سەرۆک وەزیرانی ئەرمینیا کاری کردووە و درێژترین باڵیۆزی وڵات بوو لە شانشینی یەکگرتوو لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠١٨. سەرکیسیان لە ٢ی ئازاری ٢٠١٨ ھەڵبژێردرا و لە ٩ی نیسانی ٢٠١٨ پۆستی سەرۆکایەتی وەرگرت.
ژیانی تایبەت
لە ساڵی ١٩٧٨ لەگەڵ نوونە سەرکیسیان (لەدایکبووی ١٩٥٤) توێژەر لە مەتەنەداران ھاوسەرگیری کردووە، پێکەوە دوو منداڵی پێگەیشتوویان ھەیە.
یاریگای دھۆک
سەرچاوەکان
پۆل:دھۆک پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی عێراق
بوجومبورا
پۆل:دەریاچەی تانگانیکا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی بوروندی پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:پایتەختە پێشووەکان پۆل:بوجومبورا
١١٧١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پارێزگای شیراک
پارێزگای شیراک پارێزگایەکی (مارز)ی ئەرمینیایە. دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتە، لە ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ تورکیا و لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ جۆرجیا. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی گیومرییە. ئەوەندەی نیمچە بیابانە، ئەوەندەش چۆڵەوانی شاخاوییە یان بەرزایییەکانی ئەلب. لە باشووردا، چەمی بەرزەکان تێکەڵ بە زەوییە شاخاوییەکان دەبن، لە بەھاردا سەوز و سەوز دەبن، لە ھاویندا ڕەنگی قاوەیی سوور دەبن. ئەم پارێزگایە لەلایەن فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شیراک لە گیومری خزمەتگوزاری پێشکەش دەکرێت.
١١٧٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پێڕستی گوندەکانی قەزای کەلار
گردەکۆزینە
لە ٣١ گوند پێکهاتووە:
ڕزگاری(سمود)
لە ٧٢ گوند پیکهاتووە:
مەلالە یووسفزای
مەلالە یووسفزای (؛ ؛ لەدایکبووی ١٢ی تەممووزی ١٩٩٧)، ناسراو بە مەلالە، کچە چالاکوانێکی بواری خوێندن و پەروەردەی ژنانە. مەلالە بەھۆی چالاکییەکانی لە بواری وەدەستھێنانی مافەکانی ژنان ناسراوە. بەھۆی ئەم چالاکییانەوە لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا کەوتە بەر ھێرشی تاڵیبان و بەھۆی تەقەی تفەنگەوە بریندار بوو. ئەمەش لەبەرئەوەی چوونی کچان بۆ قوتابخانە لەلایەن تاڵیبانەوە قەدەغەکرابوو. دواتر ئەم ڕووداوە کەوتە بەرچاوی زۆرێک لە میدیاکانی جیھان و گرینگییەکی زۆر بە چالاکییەکانی مەلالە درا و کەمپینگەلێکی ئاشتیخوازانە بۆ پاراستنی مەلالە و مافەکانی ژنان لە وڵاتانێک وەکوو پاکستان بەڕێکەوت.
سەردەمی منداڵی
وێنۆک|مەلالە لەگەڵ باوکی زیائەدین، ساڵی ٢٠١٣. یووسفزای لە ١٢ی تەممووزی ١٩٩٧ لە ھەرێمی سوات لە باکووری ڕۆژاوای پاکستان لەدایکبوو، لە خێزانێکی نزمتر لە چینی ناوەڕاست. مەلالە کچی زیائەدین یووسفزایە. خێزانەکەی لەپەیڕەوی موسڵمانی سوننەن. لە نەتەوەی پاشتون. لەکاتی لەدایکبوونی ئەوا خێزانەکەی پارەی تەواویان نەبووە، بۆیە لەدایکبوونی مەلالە بەیارمەتی دراوسێکانیانەوە بووە. ناویان نا مەلالە (بەمانای خەمگینی دێت)، ناوەکەی لە مەلالای مایواند ھاتووە، کە ژنە شاعیر و جەنگاوەرێکی ئەفغانی بوو دژ بە ئینگلیز. پاشناوی یووسفزای، دەگەڕێتەوە بۆ تیرە گەورەکەی پاشتون کەدەکەوێتە ھەرێمی سوات لە پاکستان، کە مەلالە ھەر لەوێوە گەورەدەبێت. مەلالە لەماڵەکەی لە میگۆرا، لەگەڵ دوو برا بچووکتر لەخۆی، بەناوەکانی کۆشال و ئەتال لەگەڵ دایک و باوکی، زیائەدین و توور پیکای و دوو مریشکی ماڵیش دەژیان.
بلۆگەری بی بی سی
«ئێمە بەوردی ڕووماڵی تووندووتیژی و سیاسەتەکانمان دەکرد لە سوات، بەڵام نەماندەزانی کە خەڵکی ئاسایی چۆن دەژین لەژێر دەسەڵاتی تاڵیبان.»، میرزا واحید، سەرنووسەری پێشووی بی بی سی ئوردوو وتوویەتی. لەپێناو سەلامەتی مەلالە، ئەوا سەرنووسەرانی بی بی سی ئوردوو پێداگربوون لەسەرئەوەی ناوبراو ناوێکی خوازراو بەکاربھێنێت. مەلالە نووسینەکانی لەژێر ناوی گول مەکای (ناوی گوڵێک) بڵاودەکردەوە، ناوەکەش لە کارەکتەرێکی فۆلکلۆری پاشتون ھاتووە. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، یەکەم نووسینی مەلالە لە بلاگی بی بی سی ئوردوو بڵاوکرایەوە. ئەو بە دەست و خەتی خۆی دەینووسی، پاشان دەیدایە دەست ڕۆژنامەوانێک کە سکانی دەکرد و لەڕیگای ئیمەیڵەوە دەینارد. لە یەکەم بلاگیدا، مەلالە باسی یەکەم جەنگی سواتی کردبوو کە بووە ھۆی ئامادەنەبوونی ژمارەیەک کچ لە قوتابخانە، ھەروەھا دواتر قوتابخانەکەشی دابخرێت.
قەدەغەی چوونە قوتابخانە
لە ١٥ی شوبات، تەنیا دەنگی گولە لە شەقامەکانی مینگۆرا دەبیسترا، بەڵام باوکی مەلالە دڵی دەدایەوە و پێی دەگوت «مەترسە - تەقەکان بۆ ئاشتین.» باوکی لە ڕۆژنامەکان خوێندبوویەوە کە حکوومەت و چەکداران بۆ ڕۆژی دواتر ڕێکدەکەون. لە درەنگانی شەو، کاتێک تاڵیبان ڕێککەوتنی ئاشتی لەڕێگای ئێف ئێم ڕادیۆوە ڕاگەیاند، دووبارە دەنگی گەڕێکی دیکە لە تەقەکان گەڕایەوە. مەلالە لەدژی تاڵیبان قسەی بۆ بەرنامەی کاپیتاڵ تاڵک کرد لەڕۆژی ١٨ی شوبات. سێ ڕۆژ دواتر، سەرکردەیەکی ناوچەکەی تاڵیبان، مەولانا فەزلولڵا لەڕێگای ئێف ئێم ڕادیۆیەوە بڕیاری قەدەغەکردنی خوێندنی کچانی ھەڵوەشاندەوە بەمەرجی پۆشینی نیقاب.
بەردەوامی چالاکییەکان
لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٥، لە یادی ڕۆژی لەدایکبوونیدا، مەلالە قوتابخانەیەکی لە دۆڵی بەقا لە لوبنان، نزیک سنووری سووریا کردەوە بۆ خوێندنی منداڵە سوورییەکان. قوتابخانەکە پشتگیری دەکرا لەلایەن ڕێکخراوی قازانج نەویستی مەلالە فەند، کە مەلالە سەبارەت بەڕێکخراوەکەی داوای لەسەرکردە جیھانییەکان کرد کە «سەرمایەداری بکەن لە کتێب نەوەک گولە».
ڕۆژی مەلالە
"تیرۆریستەکان وایانزانی دەتوانن ئامانج و ھیواکانم بووەستێنن، بەڵام ھیچ شتێک لەژیانم نەگۆڕاوە جگە لە: لاوازی، ترس و مردنێکی بێ ئومێدانە. بەھێزی، توانا و ئازایەتی ئێستا لەدایکبوو… من لەدژی ھیچ کەسێک نیم، و لێرەش نیم بۆ تۆڵەکردنەوە لە تاڵیبان و یان ھەر گرووپێکی تیرۆریستی دیکە. من لێرەم بۆ مافی خوێندنی ھەر منداڵێک. خوێندنم دەوێت بۆ منداڵە کوڕ و کچەکانی تاڵیبان و ھەموو تیرۆریستەکان و تووندڕەوەکان." مەلالە چەندینجار چەپڵەڕێزان کرا. بان کی موون، کە قسەکەری دانیشتنەکەش بوو، لە وەسفی مەلالە وتی «پاڵەوانەکەمان». لە دانیشتنەکە، مەلالە پڕۆژەی کۆمەڵەی «ئەو خوێندنەی ئێمە دەمانەوێت» ڕاگەیاند، دواتر لەبەرامبەر ئامادەبووەکان وتی:"ڕۆژی مەلالە، ڕۆژی من نییە. ئەمڕۆ ڕۆژی ھەر ژنێک، ھەر کوڕێک و کچێکە کە دەنگیان بەرزدەکەننەوە بۆ مافەکانیان." حکوومەتی پاکستان، ھیچ بۆچوونێکی لەسەر دەرکەوتنی مەلالە دەرنەبڕی، لەبەرامبەردا میدیای پاکستانی بەتووندی لەدژی ئەو وەستانەوە.
کارەکان
دواتر لە ساڵی ٢٠١٤، چاپێکی تایبەت بۆ منداڵان لەبارەی یادەوەرییەکانی مەلالە بڵاوکرایەوە لەژێر ناونیشانی «من مەلالەم: چیڕۆکی کچێک کە وەستا بۆ خوێندن و گۆڕینی جیھان». بەپێی پەبلیشەر ویکلی بێت، کتێبەکە ٢ ملیۆن چاپی فرۆشرا، کە ٧٥٠ ھەزاریان چاپی منداڵییەکە بوو.
زەھراوی
ژیانی
زەهراوی لە شاری زەهرا دایکبووە ، نەژادی دەگەڕێتەوە سەر ئەنسار. لە قورتوبە ژیاوە، خوێندویەتی و فێربووە و زانستی پزیشکی و نەشتەرگەری ئەنجام داوە. و ناوی زەهراوی ئاماژەی پێنەکراوە تەنیا لە کتێبەکانی ئیبن حەزم نەبێت کە بە یەکێک لە مەزنترین پزیشکەکانی ئەندەلوسی هەژمارکرد. و سەبارەت بە ژیاننامەی، یەکەم کەس کە ژیاننامەکەی نووسی حەمیدی بوو لە کتێبەکەی (جذوة المقتبس في ذكر علماء الأندلس)، کە دوای ٦٠ ساڵ لە وەفاتی زەهراوی نووسیویەتی، کە سەبارەت بەو وتویەتی «لە ئەهلی چاکەکاران و ئایین و زانست».
کارەکانی
زەهراوی پسپۆڕ بوو لە چارەسەر کردنی نەخۆشەکان بە "داغکردن" (الكي/Cauterization)  هەروەها چەند کەرەستەیەکی نەشتەرگەری داهێناوە وەک ئەو شتەی کە میزەڕۆی ناوەوەی پێ دەپشکنن، و ئەو یەکەم کەسە کە وەسفی "دووگیانبوون لە دەرەوەی مناڵدان" (الحمل المنتبذ) دەکات لە ساڵی ٩٦٣ز. هەروەها یەکەم کەسە کە چارەسەری بالووکەی کردووە بە بەکارهێنانی بۆڕیەکی ئاسن و ماددەیەکی داغکەر، و یەکەم کەسە کە جووتە قولاپی بەکارهێناوە لە نەشتەرگەری ، و یەکەم کەس کە گەیشتە ڕیگەیەکی سەرکەوتوو بۆ وەستاندنی خوێنبەربوون (نەزیف بوون) بە بەستنی دەمارە گەورەکان. و زەهراوی وەسفی دەرزی (شریقە) ئاسایی و دەرزی (Enema)ی کردووە، هەروا کەوچکی تایبەت بۆ پشکنینی دەم، هەروەها مەقەسی ئاڵووەکان، و مشاری ئێسقان و داغکەرەکان و نەشتەری جۆراوجۆر.
زەهراوی شتی گرنگی هەیە بۆ زانستی پزیشکی مرۆڤ و برینکاریی دەموچاو و شەویلگەکان، و سەبارەت بە شێواوی دەم و مەڵاشوو ، و ئەو پسپۆڕییە تایبەتیی پێ بەخشیوە، تیایدا باسی چۆنیەتی ددان کێشانی کردووە بە نەرمونیانی، و هۆکارەکانی شکانی شەویلگە لە کاتی دەرهێنان، و ڕێگاکانی دەرهێنانی ڕەگی کاکیلەکان (ددانی خرێ)، و ڕیگاکانی پاک کردنەوەی ددانەکان، و چارەسەری شکانی شەویلگەکان، و ئەو کاکیلانەی لە شوێنی خۆیان گەشەیان نەکردووە، و شارەزایی لە پزیشکیی ڕێک و پێکی ددان و شەویلگە (Orthodontics). لە مناڵبوون و نەشتەرگەریی ژناندا، وەسف کردنی ڕێگەی لەدایکبوونی بەزەحمەت، و چۆنیەتی دەرهێنانی وێڵاشی پێوەنوساو، و دووگیانبوون لە دەرەوەی ڕەحم، و چارەسەری لەبارچوون، هەروەها ئامێرێکی دروست کرد تایبەت بۆ دەرهێنانی کۆرپەی مردوو، و یەکەمە کە ئامێری تایبەتی بەکارهێناوە بۆ فراوانکردنی ملی مناڵدان (Cervix) ، و ئامێر بۆ نەهێشتنی وەرەمەکان لە لووت دا ئەمیش وەکو (السنارة)یە، و یەکەم کەسە کە لە نەخۆشی هەڵئاوسانی جومگەکان و دەردەباریکە (سیل) کۆڵیوەتەوە پێش پێرسیڤال پۆت بە ٧٠٠ ساڵ ، و یەکەم کەسە کە لۆکەی بەکارهێناوە بۆ وەستاندنی خوێن. هەروا زەهراوی یەکەم جۆری تیپی پزیشکیی (پلاستەر) دروست کردووە کە هەتا ئێستاش لە نەخۆشخانەکان بەکاردێن. وێنۆک|پەڕەیەک لە چاپی وەرگێڕدراوی لاتینی کتێبی (التصريف) دەگەڕێتەوە ساڵی ١٥٣١ز.
کتێبی تەسریف (التصريف)
زەهراوی بێجگە لەم کتێبە بەرهەمی تری هەیە وەکو (مقالة في عمل اليد) و (مختصر المفردات وخواصها).
ئەمیتاب باچان
فیلمەکانی ساڵی ١٩٧٥
لەساڵی ١٩٧٥ ئەمیتاب بەشداری لە شەش فیلمدا کرد بەڵام لەھەموویان زیاتر دەنگی دایەوە ئەو دوو فیلمەبوون شوعلە (Sholay)کە ئەمیتاب لەگەڵ ئەمجەد خان و دارمەندرا بەشداریکرد وە فیلمەکەی دیش فیلمی دیوار (Deewaar) بوو کە ئەویان لەگەڵ شاشی کاپوور و نیتو سینگدا بەشداریکرد. فیلمی شوعلە لەوساڵەدا تاکوو ئێستا ناودارییەکی باشی پەیداکرد و بەیەکێ لە باشترین فیلمە ھیندییەکان دادەنریت بۆ ھەمیشە..
ھەشتایەکان
لەساڵانی ھەشتایەکان ئەمیتاب زۆرتر ناوبانگی دەرکرد بەتایبەتی بە دەرکردنی فیلمەکانی سیلسیلە (Silsila) لەساڵی ١٩٨١ وە کوولی لەساڵی (١٩٨٣) مارد (Mard)لەساڵی ١٩٨٥
٩٥٦ (ژمارە)
٩٥٦ (نۆسەد و پەنجا و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٥٥ و ٩٥٧.
عوتبە کوڕی ئەبی وەقاس
لەسەر ھاوەڵێتییەکەی ناکۆک بوو و لە جەنگی ئوحدا پێغەمبەری خودا بەردبارانی لە عوتبە کرد سەری شکاند و لێوی بریندار کرد.
پۆکیمۆن گۆ
ئەم یارییە بەشێوەیەکی چاوەڕوان نەکراو و زۆر خێرا توانی گەشەبکات، بەشێوەیەک کە لە ماوەیەکی زۆر کەمدا چەندەها تۆماری پێوانەیی شکاند و بوو بە یەکێک لەو ئەپانەی کە زۆرترین جار بەکارهێنراون. لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا پێگەی SimilarWeb چەند ئامارێکی لەسەر بەکارهێنەرانی ئەو یارییە بڵاوکردەوە بە بەراورد لەگەڵ ئەپ و یارییەکانی تر، لە ئامارەکانیشدا دەردەکەوێت کە Pokémon Go لەڕووی بەکارهێنانەوە تۆماری پێوانەیی هەریەک لە فەیسبووک و سناپچات و تویتەری شکاندووە، هەروەها لە یارییەکانیشدا سەرکەوتووە بەسەر یارییەکانی Candy Crush Saga و Clash Royale و Slither.io.
گیومری
گیومری کۆمەڵگەیەکی شارەوانییە و دووەم گەورەترین شارە لە ئەرمینیا وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای شیراک لە بەشی باکووری ڕۆژاوای وڵاتەکە خزمەت دەکات. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، کاتێک شارەکە بە ئەلێکساندرۆپۆل ناسرابوو بوو بە گەورەترین شاری ئەرمینیای ڕۆژھەڵات کە لەلایەن ڕووسیاوە بەڕێوەدەبرا و ژمارەی دانیشتووانەکەی لە سەرووی ژمارەی دانیشتووانی یەریڤانەوە بوو. شارەکە وەک ناوەندێکی کولتووری ناوبانگی دەرکرد، لە ھەمان کاتدا وەک ناوەندێکی سەرەکی سەربازانی ڕووسیا لە کاتی جەنگەکانی ڕووسیا و تورکیا لە سەدەی نۆزدەھەمدا گرنگییەکی زۆری ھەبوو.
مێژوو
لە کاتی دابەشبوونی یەکێتیی سۆڤیەتدا ناوی شارەکە گۆڕدرا بۆ کومایری لە نێوان لە ساڵی ١٩٩٠ تا ساڵی ١٩٩٢ کە دواجار ناوی گیومری لێنرا. بنکەی سەربازی ١٠٢ی ڕووسیا دەکەوێتە شارەکە.
داب و نەریتی ناوخۆیی
ئەم شارە ساڵانە لە یەکەم یەکشەممەی مانگی تشرینی یەکەمدا ئاھەنگی «ڕۆژی گیومری» دەگێڕێت. بە چەندین چالاکیی کولتووری و کات بەسەربردن دیاری کراوە.
١١٨١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
زانکۆی ویلایەتی سانت پترسبۆرگ
زانکۆی ویلایەتی سانت پترسبۆرگ (بە ڕووسی: СПбГУ، Санкт-Петербургский государственный университет)، ناسراو بە زانکۆی سانت پترسبۆرگ (SPbU)، زانکۆیەکی توێژینەوەی گشتییە و بنکەکەی لە شاری سانت پترسبۆرگ لە ڕووسیایە. ئیدارەکەی بە کۆنترین زانکۆی ڕووسیا دەزانێت و یەکێکە لە گەورەترین زانکۆکان. زانکۆکە لە ساڵی ١٧٢٤ بە فەرمانی پیتەری گەورە دامەزراوە، ھەر لە سەرەتاوە گرنگی بە توێژینەوەی بنەڕەتی لە بواری زانست و ئەندازیاری و زانستە مرۆیییەکان داوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانکۆی ویلایەتی سانت پترسبۆرگ پۆل:زانکۆ و پەیمانگاکانی یەکێتی سۆڤیەت
زمانی ئەڵمانی
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی ئەڵمانی پۆل:زمانەکانی نەمسا پۆل:زمانەکانی بەلجیکا پۆل:زمانەکانی بەڕازیل پۆل:زمانەکانی دانمارک پۆل:زمانەکانی فەڕەنسا پۆل:زمانەکانی ئاڵمانیا پۆل:زمانەکانی مەجارستان پۆل:زمانەکانی کازاخستان پۆل:زمانەکانی لیختنشتاین پۆل:زمانەکانی لوکسەمبورگ پۆل:زمانەکانی نامیبیا پۆل:زمانەکانی ڕۆمانیا پۆل:زمانەکانی ڕووسیا پۆل:زمانەکانی سویس پۆل:زمانەکانی ترێنتینۆ ئەلتۆ ئەدیجێ پۆل:زمانەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١ پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢ پۆل:وتارە قسەکراوەکان
گوندەواری برادۆست
دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (١٣,٧٦٦) کەس و (٦,٨٥٦)نێر و (٦,٩١٠)مێ و (٢,٣٧٨)خێزان پێکھاتووە.
جوگرافیا
گوندەواری برادۆست ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندەوارانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا