cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تۆرۆنتۆ
تۆپۆگرافیا
تایبەتمەندییە جوگرافییە سەرەکییەکی تری تۆرنتۆ لە تاوێرەکانیدایە کە لە دوایین تەمەنی بەستەڵەکیدا بەشی خوارەوەی تۆرۆنتۆ لە ژێر دەریاچەی گلاسیال ئیرۆکیوی بوو ، زنجیرەیەک لە شاخی ڕماو سنووری پێشووی دەریاچەکە کە بە "کەناراوی ئیرۆکیویس" ناسراوە، نیشان دەدات کە تاوێرەکلسیەکان لە شەقامی ڤیکتۆریا پارکەوە بۆ دەمی هایلاند کریک درێژدەبێتەوە کە لەوێ سکاربۆرۆ بلەف پێک دەهینن. بەشەکانی تری بریتین لە ناوچەکانی نزیک شەقامی کلێر ئەڤێنو وێست لەنێوان شەقامی باتهێرست و ڕووباری دۆن و باکوری ڕێگای داڤینپۆرت لە کالێدۆنیاوە بۆ ڕێگای سپەداینا؛ زەویەکانی کاسا لۆما لەسەر ئەم خاکە بەردینە شاخیانە درووست کراوە.
هاوسێکان
زۆربەی کۆمەڵگەکانی نیشتەجێبووی تۆرۆنتۆ خاوەن کۆمەڵگەیەکی بازرگانی تایبەت بەخۆیانن کە هەریەک لە مەڵبەندە بازرگانیەکانیان کۆمەڵێک تەلاری هەوربڕن. هەر ناوچەیەک خاوەن تایبەتمەندی خۆیەتی بۆ نموونە باڵاخانەکانی نیشتەجێبوونی سەردەمی ڤیکتۆریان و ئێدواردیان لە چەند بینایەکی نیشتەجێبوونی وەک ڕۆزدەیل و کاباگێتن و ئەنکس و یۆرکڤیلدا هەن. وە ویچوود پارک کە لە مێژوویدا بۆ تەلارسازی ماڵەکانی گرنگی هەیە چونکە یەکێک بوو لە سەرەتاییترین کۆمەڵگا پلان بۆ داڕێژراوەکانی تۆرۆنتۆ، لە ساڵی ١٩٨٥ دا بە ناوچەی پاراستنی کەلەپووری ئەنتاریۆ دیاری کرا، گەڕەکی کاسا لۆما ناوی "کاسا لۆمە"یە، قەڵایەک لە ساڵی ١٩١١ لەلایەن سێر هێنری پێلەت دروستکراوە، بە باخچە و بەرزکەرەوە و ڕێڕەوی نهێنی و کۆڵانێکی بۆڵینگ تەواو بووە. سپەداینا هاوس ماڵێکی سەدەی نۆزدەیەمە کە ئێستا مۆزەخانەیە. وێنۆک|چەپ| نەخشەی تۆرۆنتۆ کەڕێگای سەرەکیەکانی هاتوچۆ و سنووری شەش شارەوانی پێشوو نیشان دەدات کە شاری ئێستای تۆرۆنتۆیان پێک هێناوە.
گەشتیاری
گەلەری و مۆزەخانە دیارەکانی تری هونەر بریتین لە: دیزاین ئێکس چەینگ، مۆزەخانەی هونەری ئینویت، TIFF Bell Lightbox، مۆزەخانەی هونەری هاوچەرخی تۆرۆنتۆ کەنەدا، وە پەیمانگای کلتوری هاوچەرخ و باخچەی پەیکەرسازی تۆرۆنتۆ و مۆزەخانەی CBC و  مۆزەخانەی شەکری ڕێدپاتێ وناوەندی هونەری زانکۆی تۆرۆنتۆ و هارت هاوس و گەلەری تی دی و هونەری ئینویت و مۆزەخانەی ئاغا خان. هەروەها سەرجەم مۆزەخانەکان لەلایەن کارگێری شسرەکەوە بەڕێوە دەبرێت کە بارەگای سەرەکی لە سپەداینا هاوسە شارەکە مۆزەخانەکانی خۆی بەڕێوەدەبات، کە خانەی سپەداینا لەخۆ دەگرێت.
دۆن ڤالی بریک وۆرکز، ناوەندێکی پیشەسازی پێشووە و لەساڵی ١٨٨٩ کراوەتەوە و بەشێکی وەک پارک و کەلەپووری لەساڵی ١٩٩٦ دا نۆژەنکراوەتەوە. پێشانگای نەتەوەیی کەنەدی (Ex)ساڵانە لە م ناوەندە دەکرێتەوە کە ١.٢٥ ملیۆن کەس سەردانی دەکات.
زمانی ئاخاوتن
ئینگلیزی ئەو زمانە زاڵەی کە تۆرێنتۆنییەکان قسەی پێ دەکەن و نزیکەی ٩٥ لە سەدی دانیشتوان لێهاتوویان هەیە لەو زمانەدا، هەرچەندە تەنها ٥٤.٧ لە سەدی تۆرۆنتۆنییەکان زمانی ئینگلیزییان وەک زمانی دایکیان تۆمار کردووە. ئینگلیزی یەکێکە لە دوو زمانە فەرمیەکانی کەنەدا(فەڕەنسی و ئینگلیزی)، نزیکەی ١,٦ لە سەدی تۆرۆنتۆنیەکان رایانگەیاندوە کە زمانی فەڕەنسی وەک زمانی دایکی خۆیان بووە ، خزمەتگوزاری میری لە تۆرۆنتۆ بە هەردوو زمانی فەرمی بەردەستن. نزیکەی ٤,٩ لە سەدی تۆرۆنتۆنیەکان هیچ شتێک لە ئینگلیزی و فەڕەنسی نازانن. خزمەتگوزاریەکانی شارەوانی بە بەرچاوترین زمانەکانی تر بەردەستە بەتایبەت بۆ خزمەتگوزاری تەلەفۆنی فریاکەوتن( 9-1-1) کە پتر لە ١٥٠ زمان بەردەستن ، بەپێی سەرژمێری (٢٠٠١)، کۆمەڵە جۆربەجۆرەکانی چینی و ئیتالی لەدوای ئینگلیزی دا بە شێوەیەکی بەربڵاو قسەی پێ دەکەن.
بەڕێوەبردن
تۆرۆنتۆ تاکە شارەوانییە لە کەنەدا کە لەلایەن سیستەمی شارەوانی - ئەنجومەنی شارەوانییەکانەوە بەڕێوە دەبرێت. پێکهاتەی حکومەتی شارەوانی لەلایەن شاری تۆرۆنتۆ ئاکت دیاری کراوە. سەرۆکی شارەوانی تۆرۆنتۆ بە دەنگدانی ڕاستەوخۆی جەماوەری بۆ خزمەتکردن بە سەرۆکی جێبەجێکاری شارەکە هەڵبژێردراوە. ئەنجومەنی شاری تۆرۆنتۆ لە ٢٥ ئەندامی ئەنجومەن پێک هاتووە، لە هەڵبژاردنی شارەوانیی ساڵی ٢٠١٨ ەوە قایمقام و ئەندامانی ئەنجومەنی شارەکە بۆ ماوەی چوار ساڵ خزمەت دەکەن. (هەتا هەڵبژاردنی شارەوانی ساڵی ٢٠٠٦، سەرۆکی شارەوانی و ئەنجومەنی شارەوانی شارەکە سێ ساڵ خزمەتیان دەکرد).
پەروەردە
وێنۆک|چەپ|کۆلێژی زانکۆیی وەک کۆلێژێکی زانکۆی تۆرۆنتۆ. پێنج زانکۆی حکومی لە شاری تۆرۆنتۆ هەن ، چوار لەو زانکۆیانە لە ناوەندی شاری تۆرۆنتۆ دان : زانکۆی ئۆکاد ، زانکۆی ڕایرسۆن ، زانکۆی دێ ل ئەنتاریۆ فرانسوا ، و زانکۆی تۆرۆنتۆ. زانکۆی یۆرک تاکە زانکۆیە لە تۆرۆنتۆ کە لە ناوەندی شاری تۆرۆنتۆ دا کەمپی نییە، زانکۆی گیلف-هومبەر-یش لە بەشی باکوری ڕۆژئاوای باکوری یۆرک هەڵکەوتووە، زانکۆی گیلف هومبەر بە هاوبەشی لە لایەن زانکۆی گیلف ەوە بەڕێوە دەبرێت کە لە زانکۆی گیلف ئۆنتاریۆ و کۆلێجی هەمبەر لە تۆرۆنتۆ بەڕێوە دەبردرێت.
چوار کۆلێژی باڵا لە تۆرۆنتۆ هەیە ئەم چوار کۆلێژە و کۆلێژی سەد ساڵەیین وەک کۆلێژی جۆرج براون و کۆلێژی هەمبەر و کۆلێژی سێنکا کە لە هەموو شارەکەدا چەندین زانکۆ دەرچووەکانیان بە کاردێنن.
گواستنەوەی گشتی
سیستەمی سەرەکی گواستنەوەی گشتی تۆرۆنتۆ لەلایەن کۆمسیۆنی گواستنەوەی تۆرۆنتۆ (TTC) بەڕێوە دەچێت. بڕبڕەی پشتی تۆڕی گواستنەوەی گشتیە، کە پێک هاتووە لە سیستەمی میترۆی تۆرۆنتۆ، کە سێ هێڵی خێرایی هێڵی ئاسنی قورس لە خۆ دەگرێت کە شارەکەی پێک بەستۆتەوە، لەوانە هێڵی (U-shaped 1) و هێڵی ڕۆژهەڵات-ڕۆژئاوا ٢ هێڵی سێ هێڵی میترۆیەکی ڕووناکییە و بە شێوەیەکی تایبەت خزمەت بە قەزای سکاربۆرۆ و ڕۆژهەڵاتی شارەکە دەکات.
هەروەها تی تی سی تۆڕێکی فراوانی پاس و گالیسکەی کارەبایی  بەڕێوەدەبات، کە لەناو جەرگەی شاردا خزمەت پێشکەش دەکات ، پاسەکان خزمەتگوزاری پێشکەش بە زۆربەی بەشەکانی شارەکە دەکەن ئەو شوێنانەی کە  لە تۆڕە میترۆییەکاندا دوورن ، پاسەکانی تی تی سی  و گالیسکە کارەباییەکان هەمان سیستەمی کرێی ژێر زەوی لە ڕێبواران وەردەگرن، هەروەها زۆر وێستگەی ژێرزەوی شریتی کرێی گواستنەوە پێشکەش دەکەن لە نێوان گالیسکەکانی هێڵی ئاسنین و پاسەکانی سەرشەقام. وێنۆک|چەپ|بەردەم تەلاری وێستگەی یونیەن لە ناوەڕاستی شاردا. چەندین پلان هەیە بۆ درێژکردنەوەی میترۆو جێبەجێکردنی هێڵی سەرشەقام–، بەڵام بەهۆی خەمی بودجەوە هەوڵی زۆر پوچەڵکرایەوە، لە تەمموزی ٢٠١١ ەوە تاکە کاری پەیوەندیدار بە میترۆ ، درێژکراوەی ژێرزەمینی سپەداینایە ( هێڵی یەک )وە درێژکراوەی باکووری وێستگەی ڕۆژئاوای شیپەرد ( کە پێشتر ناوی داونسڤیو ) بوو بۆ ناوەندی پایتەختی ڤۆن ، کە لە دەوروبەری باکووری شاری تۆرۆنتۆیە. تا مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١١ دەست کرا بە دروستکردن لە هێڵی ٥ی ئێگلینتن ،هێڵی ٥ بڕیارە تا ساڵی ٢٠٢٢ تەواو بکرێت. ساڵی ٢٠١٥ حکومەتی ئەنتاریۆ بەڵێنی دا کە سندوقی هێڵی ٦ فینچ وێست کە لە ساڵی ٢٠٢٣ تەواو دەبێت تەرخان بکات، حکومەتی ئەنتاریۆ لە ساڵی ٢٠١٩دا پلانێکی گواستنەوەی بۆ ناوچەی (Greater Toronto) دانا کە هێڵی ئەنتاریۆی نوێی ١٦ کیلۆمەتری تێدایە، هێڵی ١ درێژدەکاتەوە بۆ ڕیچمۆند هیل و سەنتەر و درێژکراوەی هێڵی ٥ ئیگلینتن بۆ فڕۆکەخانەی تۆرنتۆ پیرسن. وێنۆک|چەپ|شاری تۆرۆنتۆ خاوەنی تۆرێکی فراوانی گواستنەوەیە. وێستگەی یونیەنی کۆن لە تۆرۆنتۆ نۆژەن دەکرێتەوە و پتر گەورەدەکرێت کە دەتوانێت جەنجاڵی هێڵی شەمەندەفەری زیاتر لە GO Transit، Via Rail، UP Express و Amtrak دا لەخۆبگرێت. دروستکردن و کارکردن لەسەر تێرمیناڵێکی نوێی وێستگەی پاسی یونیەن لەژێر کاردایە بەتەواوبوونی لە ساڵی ٢٠٢٠ تۆڕی گواستنەوەی گشتی تۆرۆنتۆ بە تۆڕەکانی تری شارەوانی وەک گواستنەوەی هەرێمی یۆرک و ڤیڤا و هەرێمی دورهام دەبەستێتەوە.
بڕیار و ڕێکارەکانی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١
بڕیارەکانی ئەنجومەنی کۆمیسیاران
ڕۆژی ١٥ی نیسانی ٢٠٢١، درێژکردنەوەی ماوەی پێشکەشکردنی لیستی پاڵێوراوان و تۆمارکردنی ھاوپەیمانی تا ١ی ئایاری ٢٠٢١.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
بڕیارنامەی ٥٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٧ پۆل:سووریا لە ١٩٨٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٧
ئانری باشلەن
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩ پۆل:مردووانی ١٩٤١ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
لڤیڤ
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:مێژووی پۆڵەندا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئوکراینا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٣یەم پۆل:شارەکانی ئوکراینا
تۆپی پێی ئوسترالی
چەپ|250px|وێنۆک|یاریگایەکی تۆپی پێی ئوسترالی تۆپی پێی ئوسترالی (بە ئینگلیزی: Australian football) ئەو وەرزشەیە کە لە نێوان دوو تیپی (١٨) یاریزانی لە یاریگایەکدا کە بە پێی یاساکانی تۆپی پێی ئوسترالی دروستکرابێت بەڕێوە دەچێت.
پۆل:چاندی ئۆسترالی پۆل:یاریەکانی تۆپ پۆل:تیمە وەرزشیەکان
یۆستاین گاردەر
چالاکوانیی ژینگەیی
یۆستاین گاردەر بۆ نزیکەی دوو دەیە تێکەڵاوی کاری ژینگەیی بووە. خەڵاتی سۆفیای دامەزراند لە ساڵی ١٩٩٧، کە خەڵاتێکی نێودەوڵەتی بوو کە لەلایەن ئەو دەزگا و کەسانەوە دەبەخشرا کە تێکەڵاوی کاری ژینگەپارێزی بوون. بەھۆی خەڵاتی سۆفیاوە، گاردەر بە زیاتر لە ١٫٥ میلیۆن دۆلاری بۆ چاککردنەوەی ھۆکارە ژینگەیییە گرانەکاندا خەرجکرد. کۆتا خەڵاتی سۆفیا لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ بوو کە بەخشرا بە بیڵ مەککیبێن.
٥ی تشرینی یەکەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:تشرینی یەکەم
ئارۆن ڕامسدەیڵ
شێفیڵد یونایتد
ڕامسدەیڵ یەکەم یاری پیشەگەری خۆی ئەنجامدا لە بردنەوەی ٦–٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر لەیتۆن ئۆریێنت لە جامی ئێف ئەی، لە یارییەکەدا گۆڵەکەی بە خاوێنی مایەوە. ئەو ھەروەھا یارییەکی دیکەی ئەنجامدا لە جامی ئێف ئەی بەرامبەر بۆڵتۆن واندەرز بەڵام ٣–٢ دۆڕان. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Aaron_Ramsdale_February_2020.jpg/220px-Aaron_Ramsdale_February_2020.jpg|وێنۆک|ڕامسدەیڵ لەگەڵ AFC Bournemouth لە ساڵی ٢٠٢٠
ئەرسیناڵ
لە ٢٠ی ئابی ٢٠٢١، ڕامسدەیڵ گرێبەستێکی درێژخایەنی لەگەڵ یانەی ئەرسیناڵ واژوو کرد. دوای پێنج ڕۆژ لە جامی کارابۆ یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەی ئەرسیناڵ ئەنجامدا و گۆڵەکەی بە خاوێنی ھێشتەوە کاتێک ئەرسیناڵ ٦–٠ یارییەکەی بردەوە. لە ١١ی ئەیلوول یەکەمین یاری خۆی لە پریمەرلیگ ئەنجامدا و کلین شیتێکی دیکەی بەدەست ھێنا کاتێک ئەرسیناڵ لە نۆرویچ سیتی بردەوە لە یاریگای ئیمارات. دوای چەند کلین شیتێک لە خولدا، یەکەم گۆڵی لێ تۆمار کرا لە بردنەوەی ٣–١ی لە یاریگای خۆیان بەرامبەر تۆتنھام ھۆتسپێر لە دێربی باکووری لەندەن لە ٢٦ی ئەیلوولدا. لە بردنەوەی ٢–٠ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر لیستەر سیتی لە ٣٠ی تشرینی یەکەم، زۆر ستایش کرا بۆ یەکێک لە تۆپ گەڕاندنەوەکانی و ئاستی گشتی لەلایەن پسپۆڕان لە ناویاندا گۆڵپارێزەکەی پێشووی مانچستەر یونایتد پیتەر شمایکڵ، کە گەڕاندنەوەکەی بەرامبەر لێدانە ڕاستەوخۆکەی جەیمس مەدیسۆن بە "باشترین گەڕاندنەوە کە من بینیومە بۆ چەندین ساڵ" وەسف کرد. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١، دوای زنجیرەیەک لە ئاستی سەرنجڕاکێش، ڕامسدەیڵ یەکێک بوو لەو ھەشت یاریزانەی کە پاڵێورا بوون بۆ خەڵاتی باشترین یاریزانی مانگی تشرینی یەکەمی پریمەرلیگ، ھەرچەندە لە کۆتاییدا خەڵاتەکە درا بە محەممەد سەڵاحی لیڤەرپوول. ھەروەھا بە یاریزانی مانگی ئەرسیناڵ بۆ تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ دانرا، بە ٦٠٪ی دەنگەکان لە لایەنگرانی یانەکە. لە تشرینی دووەمدا دووبارە خەڵاتەکەی بردەوە بە ٤٢٪ی دەنگەکان.
٦ی تشرینی یەکەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:تشرینی یەکەم
منداڵانی کار
ئێران
بەپێی سەرژمێری ساڵی 1375ی کۆچیی هەتاوی سەتا 4ی ئاپوورەی ئیشکەری ئێران تەمەنیان 10 بۆ 14 ساڵە. بەپێی هەمان ئامار ئاپوورەی ئیشکەری ئێران 5.14 ملیۆن کەس بووە کە سەتا چواری دەبێتە نزیکەی 300 هەزار کەس. ساڵی 1375ی کۆچیی هەتاوی نزیکەی 380 هەزار منداڵی تەمەن 10 بۆ 14 ساڵ لە ئێراندا ئیشی بەردەوامیان هەبووە.
جۆزەردانی ساڵی 1398 بەپێی دوایین ڕاپۆرتی ناوەندی ئامار و زانیارییە ستراتیژیکەکانی وەزارەتی تەعاون، کار و ئاسایشی کۆمەڵایەتی بۆ ساڵی 1396ی کۆچیی هەتاوی زیاتر لە 336 هەزار کوڕ و 74 هەزار کچی تەمەن 10 بۆ 17 ساڵ خەریکی کارکردن بوونە و 89 هەزار منداڵیش بەدوای هەلی کاردا گەڕاون؛ واتە لەچاو ساڵی 95 سەتا 6 و سەتا 9.6 زیادبوونی بەخۆوە بینیوە. هەروەها بەپێی ئەم ئامارە ژمارەی منداڵانی نەخوێندەوار 251 هەزار کەس و ژمارەی ئەو منداڵانەی دەستیان لە خوێندن هەڵگرتووە 1.68 ملوێن کەسە.
ڕۆژهەڵاتی کوردستان
ئیلام: ئامارەکانی ڕێکخراوەی بێهزیستی لە ساڵی 2022 ژمارەی منداڵانی کار لە پارێزگای ئیلام وەک 210 کەس دەخەمڵێنن.
باشووری کوردستان
بەگوێرەی دوایین ئاماری منداڵپارێزی کوردستان، لە هەرێمی کوردستان هەزار و 248 منداڵ لە بازاڕ و شەقامەکاندا "کار دەکەن".
هەولێر 508 منداڵ
پارێزگای گیفو
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٢،٠٧٨،٢٨٦ کەس بووە.
ئێمیل نێلیگەن
ئێمیل نێلیگەن شاعیر ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩ پۆل:مردووانی ١٩٤١ پۆل:نووسەرانی مۆنتڕیال
خوێڵینی قەڵای باسەڕە
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
جۆنی دێپ
ژیانی سەرەتایی
لە ٢٠ی دێسێمبەری ١٩٨٣، دێپ لۆری ئان ئەلیسنی مارە کرد، کە خوشکی گۆرانیبێزەکەی باندەکەی بوو. دواتر ھاوسەرەکەی «دێپ» ی بە ئەکتەر نیکۆڵاس کەیج ناساند کە «دێپ» ی ھاندا تەرکیز بکاتە سەر نواندن. دێپ و خێزانەکەی لە ساڵی ١٩٨٥ لێک جیابوونەوە، لە ساڵی ١٩٨٦ دێپ ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی Trashin ببینێ کە دەکرا ئەوکات بیکاتە ئەستێرەیەکی دیار، بەڵام بەھۆی سەرپێجی کردن لە قسەکانی دەرھێنەر، دێپ لە ڕۆڵگێڕان لە فیلمەکە دوور خرایەوە.
پارێزگای ئیشیکاوا
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١,١٦٨,٩٢٩ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئیشیکاوا پۆل:پارێزگاکانی ژاپۆن
دێری ڕەبان ھورمزد
وەسفکردنی دێرەکە لە ساڵی ١٨٩٠
"نە دەرگایان ھەیە و نە ھیچ پارێزگارییەکیان لە ناڕەحەتی کەشوھەوا ھەیە، و ئەو ساردییەی کە دەیخەنە ناو سەردانکەرەکەوە، بیرۆکەیەک دەداتێ کە ئەوانەی تێیدا دەژیان دەبێ بەدەست بەستەڵەکەکانی زستان و بارانبارینی وەرگەڕاوەوە چییان بەسەردا ھاتبێت. ھەندێکیان لە لای یان پشتیاندا شوێنێکیان ھەڵکەندراوە کە ڕەنگە دەروێشەکان تێیدا خەوتبن، بەڵام زۆربەیان تەنانەت ئەم ئامرازانەی ئاسوودەیییان نییە. خانەکان یەکێک لە خانەکانی تر جیا دەبنەوە، و بە ھەیوانێکی تەسک نزیک دەبنەوە، بەڵام ھەندێکیان لە شوێنێکی نزیکەی دەستنەکەوتوودا دانیشتوون و، مەگەر لە ڕۆژانی پێشوودا ئامرازی دیکەی چوونە ژوورەوە بوونی نەبووبێت، تەنیا دەکرا ئەو دەروێشانە نزیک ببنەوە کە لە لوتکەی شاخەکەوە دەخزێنە خوارەوە و خۆیان دەجووڵێنن بۆ ناویان."
سەرچاوەکان
پۆل:مەسیحییەت پۆل:مەسیحییەت لە کوردستان پۆل:گرووپە مەسیحییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ئاشوورییەکان و سوریانییەکان پۆل:کڵێساکان
فرانسیس پیکابیا
فرانسیس پیکابیا نووسەر و وێنەکێش ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
١٧ی ئەیلوول
ڕووداوەکان
١٣٨٢ - کچەکەی لویس، ماری، تاجی "پاشا" ی هەنگاریا.
١٨٤٩- هەڵوەشانەوەی ئەمریکی هاریت توبمان لە کۆیلایەتی دەرباز دەبێت.
١٩٠١ زاین - ئێستا
١٩٠٨- ڕایت فلایەر لە لایەن ئۆرڤیل ڕایت فڕیوە، لەگەڵ مولازمی تۆماس سۆبێرج وەک سەرنشین، تێکشکاوە و لە ئەنجامدا سۆبێرج دەکوژێت، کە دەبێتە یەکەم کوژراوی فڕۆکە.
١٩٣٠- یاخیبوونی ئاراراتی کورد لەلایەن تورکەکانەوە سەرکوت دەکرێت.
١٩٧٦- کۆمپانیای شاتلی بۆشایی لە لایەن ناساوە ئاشکرا کراوە.
٢٠٠٦- کێوی چوارپیک لە ئالاسکا هەڵگەڕاوە، کە یەکەم تەقینەوە بۆ گڕکانەکە بە لایەنی کەم لە ١٠ هەزار ساڵدا نیشان دەدات.
٢٠١١- داگیر کردنی جوڵانەوەی واڵ ستریت لە پارکی زۆکۆتی شاری نیویۆرک دەست پێدەکات.
٢٠١٦- دوو بۆمب لە پارکی سیساید، نیو جێرسی و مانهان تەقییەوە 31 کەس بریندارن لە تەقینەوەی مانهاتن.
لەدایکبوونەکان
٨٧٩– چارڵز سادە، پاشای فرانکیش
١٥٥٠– پۆل ڤی، پاپای کەنیسەی کاسۆلیکی
١٧٨٣- نادژدا دورۆڤا، سەربازی ڕووسی
١٨٢٠ - ئێرل ڤان دۆرن، جەنەراڵ کۆنفیدراڵ
١٨٢١– ئارثۆر سان لیۆن، کۆریۆگرافی فەڕەنسی
١٨٥٧- کۆنستانتین تسیۆلکۆفسکی، زانا و ئەندازیاری ڕووسی
١٨٥٩– فرانک داوسۆن ئادامز، جیۆلۆجیای کەنەدی و ئەکادیمی
١٩٠٠- هێدویک ڕۆس، پەروەردەکار و چالاکوانی سیاسی لەدایکبووی نیوزیلاند، ئەندامی دامەزرێنەری پارتی کۆمۆنیستی نیوزیلاند
١٩٠٨ – جۆن کریزی، نووسەر و سیاسەتمەداری ئینگلیزی
١٩٠٨- ڕافایل ئیسڕایلیان، تەلارسازی و پەروەردەکاری ئەرمەنی، یادکردنەوەی سەرداراپات
١٩١٦- ماری ستیوارت، نووسەر و شاعیری ئینگلیزی- سکۆتلەندی
١٩٢٢- ئاگۆستینهۆ نێتۆ، شاعیر و سیاسەتمەداری ئەنگۆلان، یەکەم سەرۆکی ئەنگۆلا
١٩٣٠- جیم ڕۆهن، فەیلەسوف و نووسەری ئەمریکی
١٩٣٠ – تۆماس پی ستافۆرد، جەنەراڵ و فڕۆکەوان و ئاسمانی ئەمریکی
١٩٣٢ – ڕۆبێرت بی پارکەر، نووسەر و ئەکادیمی ئەمریکی
١٩٤٠ – گیلبێرتۆ پارلۆتی، پێشبڕکێی ماتۆڕسکیل ئیتاڵی
١٩٤٢- دێس لینام، ڕۆژنامەنووس و نوسەری ئیرلەندی - ئینگلیزی
١٩٤٦ – بیلی بۆندس، یاریزانی تۆپی پێی ئینگلیزی و بەڕێوەبەر
١٩٤٨- کەمال مۆنتینۆ، گۆرانیبێژ-گۆرانی بێژ بۆسنی
شمشێربازی
وەرزشی شیربازی دەکرێت بگوترێت کە کۆنترین وەرزشە چونکە ڕاستەوخۆ لە جەنگەوە وەرگیراوە. لە سەرەتاکانی ساڵانی ١٩٠٠ لە وڵاتی ئیسپانیا یەکەمین قوتابخانەکانی تایبەت بە وەزشی شیربازی کرایەوە لە ژێر چاودێری دۆن ئەدێلاردۆ سانز.
١٧ی ئەیلوول
لەدایکبوونەکان
١٩٥٧– ستیڤ بریلس، بازرگان و سیاسەتمەداری ئەمریکی
کۆڕەک تیڤی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
١٧ی ئەیلوول
لەدایکبوونەکان
١٩٦٩– کێن دۆهێرتی، یاریزانی سنۆکەر ئیرلەندی
١٩٧١– نات بێرکوس، دیزاینەری ناوخۆی ئەمەریکا و میوانی تەلەڤیزیۆنی
١٩٨٤– ماری دێسینزا، مەلەوانی ئەمریکی
١٩٨٦– میسۆن ڕایمۆند، یاریزانی هاکی سەهۆڵی کەنەدی
مردنەکان
١٥٧٥- هاینریش بۆلینگەر، خواناسی سویسری و ڕیفۆرمخواز.
1836- ئانتوان لۆرانت دو جوسیو، ڕووەکناس و نووسەری فەڕەنسی
1878- ئۆرلی-ئەنتوان دی تۆنس، پارێزەر و سەرکێشی فەرەنسی
1938 - برۆنۆ جاسیانسکی، شاعیر و نووسەری پۆڵەندی
1948- ڕوث بێندیکت، مرۆڤناس و ئەکادیمی ئەمریکی
1948- فۆلکل برنادۆت، سەرباز و دیپلۆماتکاری سویدی
1983 - هەمبێرتۆ سوسا مێدیرۆس، کاردیناڵی پورتوگالی ئەمریکی
1996 - سپیرۆ ئەگنیۆ، سەرباز و سیاسەتمەداری ئەمریکی، 39مین جێگری سەرۆکی ئەمریکا
1998- جیۆفری داتۆن، مێژوونووس و نووسەری ئوسترالی
2013 – بێرنی ماکگان، ساکسیفۆنی ئوسترالی و ئاوازدانەری
2013 – مارڤین ڕاینواتەر، گۆرانیبێژ و گۆرانی بێژی ئەمریکی
2017 – بۆبی هینان، بەڕێوبەری وەرزشی وەرزشی ئەمریکی
بۆنەکان
سیسیلیا ئۆسپی پیرۆز
ڕۆژی پاڵەوانەکان (ئەنگۆلا)[
١٠ی تشرینی یەکەم
سەرچاوەکان
پۆل:تشرینی یەکەم پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
کۆردۆبا (ئیسپانیا)
سەردەمی مەوحیدون
thumb|250px|شەڕی عیقاب ساڵی ١٢١٢ز دەوڵەتی موڕابیتون ڕووخا لەسەر دەستی بزوتنەوەیەکی ئیسلامی تر کە بزوتنەوەی مەوحیدون بوون، ھەموو کۆردۆبا وئەندەلوسی ئیسلامی بە گشتی کەوتە دەستیانەوە لە ناوەڕاستی سەدەی دوانزەدا، ومەوحیدون پایتەختی ئەندەلوسیان گەڕاندەوە کۆردۆبا، وشتێکیان لە پایەکەی پێشتری بۆ گەڕاندەوە، بەڵام مەوحیدون زۆر نەمانەوە تا تێکشکان لە شەڕی عیقاب دا لە ساڵی ١٢١٢ز، بەمەش زۆربەی شارە ئیسلامییەکانی ئەندەلوس کەوتنە دەستی شانشینی قشتالەی مەسیحی، وکۆردۆبا کەوت لە ساڵی ١٢٣٦ز لەسەر دەستی فێرناندۆی سێیەم دوای زیاتر لە پێنج سەدە لە حوکمی ئیسلامی بۆ شارەکە.
یانەی باسکەی بارسێلۆنا
دامەزراندن
200px|وێنۆک|گرتەیەک لەیاری نێوان بارسێلۆنا و تیپی داڵاس ماڤرێکس یانەی باسکەی بارسێلۆنا (بە کەتەلانی:FC Regal Barcelona) دامەزراوە لە ساڵی۱۹۲٦سەرۆکی یانەکە جۆسێپ ماریا بارتۆمیۆیە.
گڕکان
وشەی گڕکان
= سەرچاوەکان = ویکیپێدیای ئینگلیسی
قەزای پشدەر
دانیشتوان
تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە کوردن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم قەزایە (١٤٨،٩٣٩)کەسە.
سەردەمی عوسمانیدا:(١٨٥١-١٩١٨)
پارێزگای سلێمانی تا نیوەی سەدەی نۆزدەھەم خوودی میرنشینی بابان بوو لە سنووری ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، ناوەندی ئەم میرنشینە سەرەتا لە قەڵاچوالان بوو. پاشان لە ساڵی (١١٩٩ک - ١٧٨٤ز)دا ئیبراھیم پاشای بابان فەرمانی دروستکردنی ناوەندێکی تازەی بۆ میرنشینەکەدا، پایتەختی گواستەوە بۆ شارە تازەکە و ناوینا سلێمانی، ئەم میرنشینە لە ساڵی ١٨٥١ز دا کۆتایی پێھات و بچووککرایەوە بۆ لیوا و لکێندرا بە ئەیالەتی شارەزوورەوە.
* لە نێوان ساڵانی(١٩١٨ - ١٩٣٦)دا
بەم شێوەیە لیوای سلێمانی لە سییەکاندا لە(٣)قەزا و (١١) ناحیە پێکھاتبوو. وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا
ئاوھەوا
ئاوھەوای قەزای پشدەر، بە زۆری لە ئاوھەوای ناوچەکانی سەر دەریای ناوەڕاست ئەچێت، پلەی گەرمای لەوەرزی ھاویندا دەگاتە (٣٩) پلەی سەدی، بەڵام ھەندێک ساڵ بەرزترین پلەی گەرما لەھاویندا سنوری (٤٥) پلەی سەدیش تێدەپەڕێنێت.
ڕەگەزپەرستی
ھۆکارەکانی ڕەگەزپەرستی لەڕووی زانستی پەرەسەندنەوە
بەھەمان شێوە غەریزەکان (ھەستی سروشتی) وا لە مرۆڤ دەکەن وریا بن لە بەریەک کەوتن و پەیوەندی کردن لەگەڵ کەسە بێگانە و نەناسراوەکان دا چونکە باوەڕی مرۆڤ وایە کە دەبێتە ھۆی پاراستن لە نەخۆشییەکان و ئەمە دیاردەیەکی باو بووە بە شێوەیەکی بەرچاو لە بنەچە و باوباپیرانی مرۆڤ دا.
گۆ، دۆگ. گۆ! (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
'''گۆ، دۆگ. گۆ!''' زنجیرە کارتۆنێکی کۆمیدی ئەمریکییە کە لەلایەن ئادەم پێلتزمان دروستکراوە، کە بۆ یەکەم جار لە ۲٦ی کانوونی دووەم ٢٠٢١دا لە کۆمپانیای نێتفلیکس پەخشکرا. نۆ ئەڵقەی وەرزی دووەم لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە. هەشت ئەڵقەی وەرزی سێیەم لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.
مەدھۆش
بەرھەمەکانی
٨. دیوانی یانەی دڵان (بەرگی یەکەم) - ساڵی ١٩٨٢ چاپکراوە و لە ساڵی ٢٠٠٤ چاپی دووەم کراوە و لە سالێ ٢٠٠٦ چاپی سێیەم کراوە.
لەکاتێکا عیلم ژێرپێ نراوە
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پێکھاتەی ھەڵبژاردەی سعودیە بۆ تۆپی پێ
ساڵی ١٩٩٤
١١ فەھد میھەللیل
ساڵی ١٩٩٨
١٥ یوسف سونیان
١٨ نەواف تیمیات
ساڵی ٢٠٠٢
١٦ خەمیس عوەیران
١٩ عومەر غامدی
٢١ موبارەک زەید
عەلی شوون ھەڵگر
پیشەی
عەلی عەبدوڵڵا تێبینی و ورد و زانیاری باشی ھەبووە لەبارەی قورسایی و کێشی ھەر کەسێک یان گیاندارێک بە بار یان بێ بار بووبێ زۆر گرنگی داوە بە شێوەی پێڵاو و پێوانەکەی و پاشپانی (پاژنە) و بزماردار و لووس و زبر بۆ دۆزینەوەی سەرەداوی تاوان، ھەروەھا زۆر سوودی لە سروشت وەرگرتووە وەک ئاو و خاک و دار و گژوگیا و ئاڕاستەی با و ڕووبار و بەرزی و نزمی خاک و بەرد و کەستەک و ...ھتد.
عەبدولعەزیز کوڕی باز
5_ سماحة الشيخ محمد بن إبراهيم بن عبد اللطيف آل الشيخ (مفتي المملكة العربية السعودية ) ؛ ( ١٠ ) ساڵ له‌لای ئه‌م زانا به‌ڕێزه‌ گشت زانسته‌كانی شه‌رعی خوێندووه‌.
6_ الشيخ سعد وقاص البخاري  ؛ له‌لای ئه‌م زانا به‌ڕێزه‌ زانستی ته‌جویدی خوێندووه‌.
١٦ - الإفهام في شرح عمدة الأحكام.
٢١ - نواقض الإسلام.
٣٢ - أحكام صلاة المريض.
7_ حاشية على متن العقيدة الطحاوية. وه‌ زۆر په‌رتووكی تر.
شەکر
شەکەر جۆرە مادەیەکی خۆراکییەکە دانەگەلێکی وردی ھەیە و لە دوو ڕەنگی سپی و قاوەییدایە.
سۆماڵیا لە ئۆڵۆمپیاد
سۆماڵیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٢ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو ساڵەوە جگە لە ساڵانی ١٩٧٦، ١٩٨٠، ١٩٩٢ بەشداری زۆربەی خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ بەھۆی بەشداریکردنی نیووزلەندا بایکۆتی کرد، ھەروەھا یەکێک بوو لەو وڵاتانەی کە بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ کرد بە سەرکردایەتی ئەمریکا. بەھۆی قەیرانی دارایی و بڵاوبوونەوەی برسێتی نەیتووانی بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بکات. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە تا ئێستا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان نەکردووە، ھەروەھا خاوەنی ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد نییە. زۆرترین ژماری وەرزشوان کە نوێنەرایەتی سۆماڵیایان کردبێت لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٤ بوو کە ٧کەس بوون.
پێڕستی گوندەکانی قەزای سلێمانی
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:پێرستی گوندەکانی باشووری کوردستان
ڤالێری لاربو
ڤالێری لاربو نووسەر، شاعیر، ڕۆماننووس، وتارنووس و وەرگێڕی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
کەنداوی فارس
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەریاچەکانی ئاسیا پۆل:سنووری ئێران–عێراق پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عەرەبستانی سعوودی پۆل:جوگرافیای سیاسی پۆل:یاسای نێونەتەوەیی پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:کەنداوەکان پۆل:سنووری ئێران–قەتەر پۆل:سنوورەکانی عەرەبستانی سعوودی پۆل:سنوورەکانی قەتەر پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران
١٩ی تشرینی یەکەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:تشرینی یەکەم
بووکەبەفرینە
دروستکردن
لە ئەورووپا و ئەمریکای باکوور بووکەبەفرینە بە دانانی سێ تۆپەبەفر لەسەر یەکتر دروست دەکرێت (تا بەرەو سەر بڕۆین قەبارەی بچووک دەبێتەوە)، و دانانی دوو دەست و چاو و لوتێک و دەمێک، لەگەڵ چەند جوانکاریێکی تر. بەڵام لە کوردستاندا بەزۆری لاشەی بووکەبەفرینە یەک پارچە بەفرە و بە کەڵەکەکردی بەفر لەسەریەک و ڕاستکردن و شێوەپێدانی بووکەبەفرەکە دروست دەکرێت.
سەرحەدۆ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باکووری
ڕۆژھەڵاتی کوردستان
مێژووی کۆن
ئەو زانیارییانەی لەسەر کوردەکان ھەیە وا دەکات بە شێوەیەکی نزیککراوەی سنووری ئەو شوێنانە دیاری بکرێت کە نەژادی ڕەسەنی کوردەکان سەری لێ ھەڵداوە، بە تایبەت ئەو گرووپەی بە شێوەزارەکانی کوردیی ھاوچەرخ قسەیان کردووە. بەناوبانگترین بیردۆزە کە ئەم بابەتە دەوروژێنێت لێکدانەوەکانی دی. ئێن. مەککەنزین کە لە سەرەتای ١٩٦٠ەکاندا پێشنیاری کردووە. بە ڕەچاوکردنی نزیکیی ھونەری فۆنەتیک و گۆییی ھەر سێ زمانی فارسی و کوردی بەلۆچی، مەککەنزی بەو دەرەنجامە گەیشت کە ئەوانەی بەم سێ زمانە دواون کۆمەڵەیەکی یەکگرتووی سەر بە زمانە ئێرانییەکانی باکووری خۆراوان. بەپێی ئەم بیردۆزە، فارسەکان لە پارێزگای فارس ژیاون لە بەشی باشووری ڕۆژاوا، بەلۆچییەکان لە ناوچەکانی ناوەڕاست بوون و کوردەکانیش لە لوڕستان و پارێزگای ئەسفەھان ژیاون لە باکووری خۆراوا.
کۆماری کوردستان
وێنۆک|وێنەی [[قازی محەممەد و کۆمەڵێک سەکردەی تری کۆماری کوردستان لەوانە مەلا مەلا مستەفا بارزانی کە لە پێشەوە وەستاوە]] کۆماری کوردستان یان کۆماری مەھاباد لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ لە شاری مەھاباد لەسەر دەستی حیزبی دێموکراتی کوردستان دامەزرێنرا و قازی محەممەد وەکوو سەرۆک کۆمار سوێندی یاسایی خوارد. پایتەختی کۆمار شاری مەھاباد بوو و تەنیا ناوچەی موکریان و دەوروبەری وەکوو شارەکانی بۆکان، شنۆ، پیرانشار، سەردەشتی دەگرتەوە. کۆماری کوردستان دەوڵەتێکی کوردی کەمتەمەن بوو و کەمتر لە یازدە مانگی دواتر و لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦، لە لایەن حکوومەتی ئێرانەوە دەستی بەسەردا گیرایەوە. دامەزران و لەناوچوونی کۆمار بەشێک لە قەیرانی ئێران و ململانێیەی نێوان ئەمریکا و سۆڤییەت بوو کە شەڕی ساردی لێکەوتەوە، بەڵام خواستی لەمێژینەی کوردەکان دامەزراندنی دەوڵەت و وڵاتێک بەناوی کوردستان بوو.
سەردەمی کۆماری ئیسلامی
لە ساڵانی ١٩٦٧، ١٩٧٩، ١٩٨٩–١٩٩٦ چەند جووڵەیەک و شۆڕشی مارکسییانە لە حیزبی دێموکراتی کوردستان و کۆمەڵە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ئەنجامدران، بەڵام کاریگەری ئەم ھێزە چەکدارییانە بەقەد کاریگەری پەکەکە نەبووە لە تورکیا، ھەروەھا لەو سەردەمە بەقەد ئەوان سوور نەبوون لەسەر دەوڵەتی کوردی. سەرباری ئەوانەش، سەکردە دیارەکان وەکوو عەبدولڕەحمان قاسملوو و سادق شەرەفکەندی لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە تیرۆر کران. لەکاتی شەڕی ئێران و عێراق، حکوومەتی ئێرانی ھاوکاری پشتگیری کوردەکانی عێراقی دەکرد، لە نێویاندا حیزبەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتیمانی کوردستان، ئەمەش لە پێناو زیان گەیاندن بوو بە دەوڵەتی عێراقی ھەروەھا ئێران ١٫٤ ملیۆن کوردی عێراقی وەک پەنابەر لە خۆیگرت کە لە ترسی ھێرشەکانی سەددام حوسێن ماڵ و شوێنی خۆیان جێھیشت بوو. وێڕای ئەوەی کە گرووپ و حیزبە مارکسییەکانی کورد لە ئێران قەدەغە و پەرتەوازەکران لەدوای ھەڵوەشتاندنەوەی سۆڤیەت، ئەوا لە ساڵی ٢٠٠٤ حیزبێکی نوێ دامەزرا بەناوی پژاک، کە وەک ھاوپەیمانێکی سەربەخۆی پەکەکە لەناوچەکە دەستی بە چالاکی سەربازی کرد. پژاک لەلایەن ئێران، تورکیا و ئەمریکا بە گرووپێکی تیرۆریستی تۆمارکراوە. ھەندێ لە شیکەرەوەکان پژاک وەک مەترسی دانانێن بۆ حکوومەتی ئێران. لە ئەیلوولی ٢٠١١، ئاگربەستێک لەنێوان پژاک و ئێران دروست بوو، بەڵام چەند جارێکیش گرژی و ڕووبەڕووبوونەوە کەوتووەتە نێوان پژاک و سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی.
ژمارەی دانیشتووان
ژمارەی کوردەکان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران بە ١٠ ملیۆن کەس بەراورد دەکرێت. ژمارەیەک لە کوردەکان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران لە پارێزگاکانی خۆراسانی باکوور و خۆراسانی ڕەزەوی دەژین کە ئەو بەشە بە خاکی کوردستان ھەژمار ناکرێت. شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەپێی ژمارەی دانیشتووان بریتین لە: کرماشان، ورمێ، سنە، ئیلام، بۆکان، مەھاباد، سەقز، مەریوان، بانە، پیرانشار، ئارووناوا، نەغەدە، قوروە، کامیاران، جوانڕۆ، بیجاڕ، تیکاب، سەردەشت، سەرپێڵ و ساینقەڵا. ھەروەھا ژمارەیەکی بەرچاوی کورد لە شارەکانی تاران، مەشھەد، کەرەج، بوژنۆرد، قۆچان، شیرڤان و شارەکانی تری ئێران دەژین.
شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەپێی دانیشتوو لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦دا بە ئەم شێوازە بوون:
ماونت ئیسا
سەرچاوە
پۆل:ماونت ئیسا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی کوینزلەند پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٢٣ پۆل:دامەزراوانی ١٩٢٣ لە ئوسترالیا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:کوینزلەند
بیابانی مەزن
ھەروەھا لەم بیابانەدا زنجیرە چیای ئەتڵەس ھەڵکەوتووە کە بریتییە لە دوو زنجیرە چیای بەرز کە گەمارۆی ناوچەیەکی زورگاوی (گردۆڵکەیی) دەدەن کە دەکەوێتە نێوان ھەردووکیانەوە و بەناوبانگترین بەرزایی لەو ناوچەیە زورگی شەتوتەیە لە جەزائیر. ئەم زنجیرە چیایە لە دوو بەشی باکوور و باشوور پێکدێت کە بریتییە لە زنجیرە چیای ئەتڵەس تەللی لە باکوور و زنجیرە چیای ئەتڵەس سەحراوی لە باشوور. زنجیرە چیای ئەتڵەس دەکەوێتە باکووری ڕۆژئاوای بیابانی مەزن کە جگە لەم زنجیرە چیایەش چەندین چیای ھەمەجۆری تێدایە وەک (جەبەل ئەخزەر لە لیبیا) و (چیاکانی کۆردۆفان و دارفۆر لە ڕۆژئاوای سودان). ئەم بیابانە یانزە دەوڵەت دەگرێتە خۆ کە ئەمانەن: میسر و سودان و لیبیا و تونس و جەزائیر و مۆریتانیا و چاد و مالی و نەیجەر و ئەریتریا. ھەروەھا ئەم بیابانە درێژترین ڕووباری جیھانی پێدا تێپەڕ دەبێت کە ڕووباری نیلە و جگە لەوێش ڕووباری سێنیگالیشی پێدا تێپەڕ دەبێت.
عەلی عەبدولڕەحمان
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠ پۆل:مردووانی ١٩٩٤ پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
٢١ی تشرینی یەکەم
لە دایکبوونەکان
١٨٣٣ ئەلفرێد نۆبڵ لە ستۆکهۆڵمی پایتەختی وڵاتی سوید
کەشتیگەلی ئازادی
لەسەر ئاستی ئیسڕائیلی
وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل ئیفگدۆر لیبەرمان ووتی؛ کەوا وڵاتەکەی ئامادەیە بۆ وەستانی کەشتیگەلەکە هەرچییەک باجەکەی بێت.
پارێزگای ئۆساکا
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٨٬٨٢٩٬١٤٨ کەس بووە.
چاڵگە، سەقز
چاڵگە (Çallge، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٩ کەس لە ١٤ بنەماڵەدا بووە.
گرووپی ئێتنیکی
لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
لە زمانی ئینگلیزیدا Ethnicity بازنەیەکی زۆر بەربڵاوتر لە پێوەندیی تاکێک و کۆمەڵگاکەی دەگرێتەوە و زیاتر دەگەڕێتەوە سەر پێوەندیی لەگەڵ ڕابردوویەک و کەلتووری ھاوبەش و ئاشکرا. لە ھەندێ زمانی دیکەدا ئەتنیسیتە و نەتەوە زۆر لێک نزیکن. پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکان
بەتتانی
ناوی ئەبوعەبدوڵڵا محەممەد کوڕی جابیر کوڕی سینان ئەلڕاقی حەڕڕانی شابی بەتتانی (بە لاتینی: Albategnius, Albategni یان Albatenius) زانایەکی موسوڵمانی گەردوونزان و بیرکاریزان و ئەستێرەزان بووە و ژمارەیەک لە پەیوەندییەکانی سێگۆشەزانی داهێناوە و پێشکەشی کردووە. و هەروەها کتێبەکەی بە ناوی (کتاب الزیج) چەندین سوودی گەورەی لێ وەرگیراوە لەلایەن زانایانی گەردوونزانی ڕۆژگاری کۆن (medieval astronomers) بە تایبەتیش زانا (نیکۆلاس کۆپەرنیکۆس)
پارێزگای شیگا
پارێزگای شیگا (بە ژاپۆنی:滋賀県) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە ناوچەی کانسای ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ئۆتسویە.
مردنەکەی سوقرات
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردنەکان بەپێی کەس
مالکۆم ئێکس
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:چالاکوانە ئەمریکییەکانی مافەکانی مرۆڤ پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان پۆل:کەسایەتی ئەفریقی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥ پۆل:مردووانی ١٩٦٥ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی موسڵمان پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
تۆنی ئەبۆت
ژێدەرەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئۆسترالیا پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئۆسترالیا پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمیەکانی ئوسترالیا پۆل:دەستوورخوازانی ئوسترالیا پۆل:خەڵکی سیدنی پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:دەرچوانی زانکۆی سیدنی پۆل:لەندەنیەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆکسفۆرد پۆل:سیاسەتوانانی ئوسترالیا
گیۆرگ کانتۆر
کانتۆر بە ھۆی داھێنانی تیۆریی کۆمەڵەوە ناودارە کە ئێستاکە تیۆرییەکی بنەڕەتییە لە بیرکاریدا. کانتۆر گرنگایەتیی مەفھوومی ھاوتاییی یەک بە یەکی لە نێوان کۆمەڵەکاندا دامەزراند، کۆمەڵگەلی بێ‌بـڕانەوە و خۆش‌تەرتیبی ناساند، و سەلماندی کە ژمارە ڕاستییەکان زۆرترن لە ژمارە سروشتییەکان (ھەرچەند ھەردووکیان بێ‌بڕانەوەن).
بری لارسن
بری لارسن (لەدایکبووی ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٩ لە ساکرامێنتو، کالیفۆرنیا، ئەمریکا ) ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە. یەکەم دەرکەوتنی لە ساڵی ٢٠٠١ بوو لە زنجیرەی تەلەفزیۆنی (Raising Dad), بری لەچەندین بەرنامە و زنجیرەی تەلەفزیۆنی دەرکەوتووە و ئەلبوومێکی میوزیکی ھەیە بەناوی (Finally Out of P.E) کەگۆرانییەکانی لەجۆری ڕۆک و پۆپن. بری لارسن لەچەندین فیلم و کورتە فیلم دەرکەوتووە و لە ساڵی ٢٠١٥ لەفیلمی ژوور (Room) بەشداربوو کەبەھۆی ئەو فیلمەوە خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پێبەخشرا لە خەڵاتی ئۆسکار.
فۆبیا
جۆرەکانی فۆبیا
بۆ نموونە لە:
•ئاژەڵێک (مار، جاڵجاڵۆکە، سەگ، تاد.). (ترس لە جاڵجاڵۆکە یەکێکە لە بەربڵاوترین جۆرەکانی  فۆبیا.)
•بارودۆخێکی تایبەتی (ترس لە فڕۆکە، قوتابخانە، شۆفێری، ئاسانسۆر، شوێنی داخراو، تاد.)
لەشفرۆشی
یاساکانی لەشفرۆشی
thumb|350px|{{legend|#008000|لەشفرۆشی یاساییە}} {{legend|#000080|لەشفرۆشی( مامەڵەی سێکسی بۆ پارە) یاساییە، بەڵام [[قەحبەخانە نایاسایی}} {{Legend|#FF7f00|کڕینی سێکس نایاساییە بەڵام فرۆشترینی سێکس یاساییە}}{{legend|#FF0000|لەشفرۆشی نایاساییە}} {{legend|#ababab|زانیاریی لەبەردەستدا نیە}}]]
جۆرەکان
thumb|250px|لەشفرۆشێکی سەرشەقام لە حاڵی مامەڵە کردن لەگەڵ کڕیارێکا، [[تورینۆ، ئیتالیا ]]
وەک ئامڕازێک بۆ سەرکووتکردن و سووکایەتی سیاسی
نموونەیەک لەم حاڵەتە کلە دەرەتاکانی شۆرشی ئێران بەرچاو کەوت کە داستانەکەی بەم شێوەیە: کاتێک کە هەندێک لە ژنان و کچانی کارمەند و خوێندکار لە ڕێکەوتی ١٧ی رەشەمەی ١٣٥٧ی هەتاو (٨ی مارس) بۆ پڕۆتستۆ کردنی "حیجابی زۆرەملی" لە ئێراندا رژانە سەرشەقامەکان. راگەیاندنەکانی دەسەڵات ئەم خۆپیشاندانەیان بە درۆ بە ناوی "خۆپیشاندانی لەشفرۆشەکان" بڵاو کردەوە و نووسیان : «ئەمڕۆ دەستەیەک لە ژنە خراپەکان و لەشفرۆشەکانی گەڕەکە نامۆکان لە دوای تێکچوونی بازاڕی داهات و دەرامەتیان رژانە سەر شەقامەکان...».
ئەنترناسیۆنال
وەرگێڕانی کاکەی فەلاح
ئەوەی خۆزگە و خەوی خۆش و ھیوایە
مافی مرۆڤ،سەرئەکەوێ، نییە ھێزێ
خوێن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خوێن
٢٢ی تشرینی یەکەم
ڕووداوەکان
٧٩٤ – ئیمپراتۆر کانمو پایتەختی ژاپۆنی گواستەوە بۆ ھیان کیۆ (ئێستا کیۆتۆ).
١٧٣٠ – دروستکردنی کاناڵی لادۆگا تەواو بوو.
١٩٤٣ – جەنگی جیھانی دووەم: لە دووەمین ھێرشی ئاگرکوژێنەوە بۆ سەر ئەڵمانیا، ڕافیز ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر شارۆچکەی کاسێل ئەنجام دەدات و بەھۆیەوە ھەزار کەس کوژران و ١٥٠ ھەزار ئاوارە بوون
١٩٧٥ – ڤینرا ٩ ئەرکی بۆشایی بێفڕەوانی سۆڤیەت لە ڤینۆس نیشتەوە.
لە دایکبوونەکان
١٨٤٣ – جەیمس ستراچان- دەیڤدسۆن، زانای کلاسیکی ئینگلیزی، بەڕێوەبەری ئەکادیمی، وەرگێڕ و نووسەر
١٨٨٧– جۆن ڕید، ڕۆژنامەنووس و شاعیری ئەمریکی
١٩٦٥ – ئەی ئێل کەنەدی، کۆمیدی سکۆتلەندی، ڕۆژنامەنووس و نووسەر
قەزای قەرەداغ
ناحیەی سێوسێنان
لە ١٧ گوند پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان سلێمانی پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:قەزاکانی عێراق پۆل:قەزاکانی کوردستان
مافەکانی مرۆڤ
مافەکانی تاکەکەسی
ئەو مافانەیە کە مرۆڤ وەک تاکێک لەناو کۆمەڵدا ھەیەتی. ئەم مافانە، لە بەرامبەر دەستوەردانی دڵڕەقانەی دەوڵەت دەپارێزێت. ڕەوابوونی ئەم مافانە وا دەکات تاکەکەس لە کۆمەڵگەدا ھەست بە سەربەزی و سەربەخۆییی خودی خۆی بکات. ھەندێک لەم مافانە بریتین لە مافی بەندنەکردن و ئەشکەنجەنەدان، مافی بیرکردنەوە، مافی خوێندن، مافی کارکردن و، مافی ژیان.
مافە کولتووری و ژینگەیییەکان
نموونە بۆ ئەم جۆرە مافانە مافی پۆشینی جلوبەرگ، مافی یادکردنەوەی بۆنە نەتەوەیی و کولتوورییەکان، مافی ئەنجامدانی ھەڵپەڕکێی میللی، مافی ژیان لە ناو ژینگەیەکی پاک و تەندروست، مافی بوونی ژینگەیەکی خاڵی لە وێرانکاری.
ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان
ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان (UN) تاکە ڕێکخراوە کە چەندین وڵات لە کیشوەری جیا جیاوە پشتیوانیی دەکەن و دەسەڵاتێکی یاسایی و دادی نێودەوڵەتیی ھەیە کە لەسەر ئاستی جیھان بەندی یاسایی و بڕیار لەسەر مافەکانی مرۆڤ دەر دەکات.
فەلسەفەی مافەکانی مرۆڤ
ھەندێک تیۆری بۆ لێکدانەوە و شیکردنەوەی پرسی مافەکانی مرۆڤ پەرەی پێ دراوە: ئاخۆ بۆچی و چۆن مافەکانی مرۆڤ دەبنە بەشێک لە چاوەڕوانییەکانی کۆمەڵگا. یەکێک لە کۆنترین فەلسەفەکانی ڕۆژئاوا لەسەر مافەکانی مرۆڤ دەڵێت کە: «مافەکانی مرۆڤ دەرەنجامی یاسا سروشتییەکانن و لە کانگای چەند بنچینەیەکی فەلسەفی و ئایینییەوە ھەڵقوڵاون.»
٢٥ی تشرینی یەکەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:تشرینی یەکەم
مار
وێنۆک
یانەی فووتساڵی بارسێلۆنا
دامەزراندن
ئەو یانەیە لەساڵی ۱۹۷۸ دامەزرا،بەڵام لەساڵی ۱۹۸۲ چالاکیەکانی وەستا، پاشان لەساڵی ۱۹۸٦ دەستی بە چالاکیەکانی کردەوە. لەخولە ناوخۆییەکانی ئیسپانیا یاری دەکات و هۆڵی تایبەت باخۆشی هەیە بە ناوی (هۆڵی بلوگرانا)، کە شوێنی زیاتر لە ۸٠٠٠ کەس دەبێتەوە. لەساڵی ۲٠۱٠-۲٠۱۱ نازناوی خولی ئیسپانی بەدەستهێناوە.
پارێزگای شیمانێ
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای شیمانێ
کانی کەند
کانی کەند یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
گووگڵ+
گووگڵ + یان گ+ یەکێک بوو لە بەرھەمەکانی کۆمپانیای گووگڵ. گووگڵ + لە ٢٨ـی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١١ بە فەرمی کرایەوە و لە ماوەی ساڵێکدا زۆرتر لە ٢٥٠ میلیۆن بەکارھێنەری ھەبوو ئەمەش بەپێی ئامارەکانی مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٢. گووگڵ پڵەس لە ساڵی ٢٠١٩دا بەھۆی چەند کێشەیەکەوە کۆتایی پێ ھێنرا.
پارێزگای یاماگوچی
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١,٤٩٠,٠٧٢ کەس بووە.
زیندەوەرە سەرەتایییەکان
سەرەتاییەکان (بەئینگلیزی: Protozoa) وردبینە زیندەوەری تاکخانەن، زۆربەیان خۆنەژێنن، گەردە بچووکەکان یان خانەکان قووت دەدەن، ئەم گەردانە لە خۆراکە بۆشاییدا ھەڵدەوەشێنن، کە بۆشایین بە پەردە دەورەدراون و ئەنزیمی ھەرسکەرییان تێدایە. زۆر لە جۆرە سەرەتاییەکان سەربەست دەژین، لەژینگە ئاوییەکاندا یان لە خاکدا. زۆر جۆرییان پلانکتۆنە گیانەوەرییەکان پێک دەھێنن. زۆر لە سەرەتاییە مشەخۆرەکان دەبنە ھۆی نەخۆشیی ترسناکی ھەچەشن بۆ مرۆڤ، وەک مەلاریا، سکچوونی ئەمیبیی، خەوە نەخۆشیی ئەفریقیی. ئەو سەرەتاییانەی کە لە ئاوە سازگارەکاندا دەژین، پارێزگاریی ھاوسەنگیی ناوەکییان دەکەن، و خانەکە لە ئاوی زیادە ڕزگار دەکەن لەڕێگەی گرژۆکە بۆشاییەوە.
خومەین
سەرچاوەکان
پۆل:خومەین پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی خومەین پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای مەرکەزی پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی
زیندەوەرە سەرەتاییە ڕەگەپێیەکان
ڕەگەپێیەکان سەدان جۆری ئەمیبا دەگرێتەوە کە لە ئاوە سازگار و سوێرەکاندا یان لە خاکدا دەژین، بەڵام ھەندێک جۆرەکانی وەک ئەمیبای سکچوون بەمشەخۆریی لەو ڕیخۆڵەی مرۆڤدا دەژین، نەخۆشییەکی کوشندە پەیدا دەکەن کە بە سکچوونی ئەمیبیی ناو دەبرێت. ئەم ئەمیبایە لەڕێگەی خۆراک و ئاوی پیسەوە دەچنە لەشەوە. پاشان دەگوێزرێتەوە بۆ خوێن و جگەر و ئەندامەکانی تر. ڕەگەپێیەکان، لەڕێگەی گەندەپێوە دەجووڵێن کە درێژبوونەوەی سایتۆپلازمن کاتێک ئیندۆپلازم بەشێکی ناوەوەی سایتۆپلازم پاڵ بە ئەکتۆپلازم یان چینی دەرەوەی دەنێت، پەیدا دەبێت. بەرەو پێشەوە درێژبوونەوەیەکی پەل ئاسا پێک دێنێت، ئەم شێوازی جووڵەیەیش بە جووڵەی ئەمیبیی ناودەبرێت. ھەروەھا ڕەگەپێیەکان گەندەپێ بۆ خۆراک وەرگرتن بەکاردەھێنن، کە بەگەندەپێیەکان گەمارۆی خۆراکەکە دەدەن و قووتی دەدەن لەڕێی کرداری ھاوردەی خانەییەوە. ھەندێک لە سەرەتایییەکان سەدەفییان ھەیە، لەوانە: کوندارەکانن کە لە زەریاکاندا دەژین. سەدەفەکانییان لە کاربۆناتی کالسیۆم پێک ھاتووە، ھەروەھا تیشکدارەکانیش کە لە گۆماوەکاندا دەژین؛ سەدەفەکانییان لە دوانۆکسیدی سیلیکا پێک ھاتووە. سەدەفەکانی ئەم زیندەوەرانە لەبنکی ئاوەکاندا جێگیر بوون و چینێکی نیشتەنی و جیڕی دەباشیرییان پێک ھێناوە کە لە شێوەی زەویی وشکانییدا دەرکەوتووە.
پارێزگای ئێھیمێ
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١،٤٣٠،٠٨٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئێھیمێ پۆل:پارێزگاکانی ژاپۆن
دڕکەپەتک
دڕکەپەتک یا پەتەمازە  پەتێکی سپییە، کە ٤٥ سانتیمەتر درێژە و لە کونی مەگنۆمەوە تا یەکەمین یان دووھەمین بڕبڕەی کەمەر درێژ دەبێتەوە. پەتە مازە، بە (پەتی شۆکی)یش دەناسرێت. پەتەمازە لەڕاستیدا ستوونێکە لەدەمارە شانە، لە لاکێشەمۆخەوە دەست پێ دەکات بەرەو خوارەوە بە بڕبڕەی پشتدا درێژ دەبێتەوە، دەمارە ڕاگەیاندە ھاتوو و دەرچووەکان دەگوازێتەوە. دڕکەپەتک لە دەرەچینێک لەماددەیەکی سپی و ناوەچینێک لەماددەیەکی خۆڵەمێشی پێکدێت، کە پێکھاتووە لەلق و پۆپ و تەوەرە بێ مایلینەکان و لەشی دەمارە خانەکان. 300px|وێنۆک|چەپ
بڕیارنامەی ٦١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٨
ڕیس جەیمز
پێکھاتەی یەکەم
لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، جەیمس بۆ یەکەم جار بانگھێشتکرا بۆ پێکھاتەی یەکەمی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا لەلایەن ڕاھێنەر گاریس ساوستگەیت دوای تووشبوون بە پێکانی ڕەحیم ستێرلینگ. لە ٨ی تشرینی یەکەمدا لە یاریگای وێمبلی یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا، لە خولەکی ٥٨ دا وەک یەدەگ لە جێگەی کیران تریپەر ھاتە یاریگاوە لە بردنەوەی ٣–٠ بەرامبەر وێڵز. ئەو بەھۆی ناڕەزایییەوە کرایە دەرەوە لە دوای فیکەی کۆتایی لە دووەم یاریدا، بەرامبەر دانیمارک. جەیمس لە تیمی ٢٦ یاریزانی ئینگلتەرا بۆ یۆرۆ ٢٠٢٠ بانگھێشتکرا، لە سەرەتاوە بەشداری کرد لە بەرامبەر بوونیان ٠–٠ بەرامبەر سکۆتلەندا
خەڵاتەکان
ئینگلتەرا
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
٢ی تشرینی دووەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:تشرینی دووەم
سکۆت ئیستوود
دەرکەوتووە، دواتر لەساڵی ٢٠١٥دا لە فیلمی ڕۆمانسی (The Longest Ride) دەرکەوت ، واش بڕیارە ساڵی ٢٠١٦ لە فیلمی دەستەی خۆکوژی دەربکەوێت، سکۆت کوڕی بچووکی ئەکتەری براوەی ئۆسکار کلینت ئیستوود ە.
ژیانی سەرەتایی
کوڕی دەرهێنەر و ئەکتەری بەناوبانگ کلینت ئیستوود ە ،و دایکیشی "جاکلین ڕیڤس" پیشەی خزمەتکاری نێو فڕۆکە بووە. هەروەها ٥ خوشک براشی هەیە لەناویاندا (کیمبەر تونس ، کایل ئیستوود ، ئەلیسن ئیستوود ، فڕاسێسکا فیشەر ئیستوود و مۆرگان ئیستوود.ساڵی ٢٠٠٣ قۆناغی داواناوەندی تەواو دەکات.
پارێزگای کاگاوا
پارێزگای کاگاوا (بە ژاپۆنی:香川県) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە ناوچەی شیکۆکو ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری تاکاماتسویە.
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٩٩٥,٤٦٥ کەس بووە.
کەڕەنا
وێنۆک|دەنگی کەڕەنا
ڕاکھەمپتن
ئەم شارە لە کەناری ئۆقیانووسی ئارام لە ناوەندی کوینزلەند هەڵکەوتووە و دووری لە بریزبێن زیاترە لە شەشسەد کیلۆمەتر.
جامی سووپەری ئیسپانیا
جامی سووپەری ئیسپانیا (سوپەر کۆپا دێ ئێسپانیا) بریتییە لە پێشبڕکێ بۆ جامێکی تایبەت لە تۆپی پێی ئیسپانیدا، کە لە ساڵی ١٩٨٢ لەنێوان دوو تیپدا دامەزرا و دواتر و لە ساڵی ٢٠١٩ دوو تیپی تر زیادکران بۆ بەشداری لە جامەکە، کە ئەوانیش براوەی جامی شای ئیسپانیا و لا لیگا بوون یانەی بارسێلۆنا لە ئێستادا ھەڵگری نازناوەکەیە.
بڕیارنامەی ٦١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٨ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٨٨ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
ئەشکەوتی کەرەفتوو
جوگرافیای ئەشکەوت
پلیکان و قادرمەی لە بەرد تاشراوی نێو ئەشکەوتەکە و تەنانەت پشتیوان و کلۆمی دەرگا و پەنجەرە پێداخستن بواری پاراستن و ئەمنیەت و ھێمنیش لە بەر چاو گیراوە و ڕەچاو کردنی ئەو تێبینیانە پیشاندەری پێشکەوتوویی تایبەتی تەلارسازی (مێعماری) ئەو سەردەمە نیشان ئەدات.
مەرگ
سەرچاوەکان
پۆل:دانیشتووناسی پۆل:مەرگ پۆل:ژیان
کەیھان کەڵھوڕ
ئامێرە تایبەتەکەی کەڵھوڕ کەمانچەیە، جیا لەوانەش تەنبوور و سێتار و شاکەمانیش دەژەنێت. کەڵھوڕ لەگەڵ گۆرانیبێژە بەناوبانگە ئێرانییەکانی وەک محەممەدڕەزا شەجەریان، شەھرام نازری، حوسێن عەلیزادە، عەلی ئەکبەر مورادی، عەلیڕەزا ئیفتیخاریدا کاری کردووە. ھەروەھا ساوندتراکی فیلمیشی داناوە.
سەروکانی
پۆل:گوندەکانی شارستانی پیرانشار
نالی
ژیان
ئەمانەی خوارەوە چەند نموونەیەکن لەو ڕاو سەرنجانەی نووسەرانی کورد ھەیانە لەسەر ھاتن و کۆچی نالی:
لە شوێنێکی تردا ھاتووە. حاجی مەلا عەبدوڵڵای جەلی زادە باوکی (مەلای گەورەی کۆیە) گێڕاوییەتەوە و بێ گومان قسەیشی جێگای متمانەیە، کە وا لە ساڵی ١٢٨٨ی کۆچی. ١٨٧١–١٨٧٢ ی زایینی دا نالی لە مەککە دیوەو کە دیویشییە زۆر پیر بووە.
نالی و میرنشینی بابان
نالی لەگەڵ ھەر دوو میری بابانی ھاوکاتی خۆی واتە سلێمان پاشا و ئەحمەد پاشای کوڕی سلێمان پاشا پەیوەندییەکی زۆر تایبەتی ھەبووە. ئەم پەیوەندییەش لە زۆرێک لە شیعرەکانی نالیدا ڕەنگی داوەتەوە، ئەمانە ھەندێ بەڵگەن لەسەر ئەو پەیوەندییەی نالی شاعیر و میری بابان:
شاھی ئاسەفی یەکەم حەزرەتی سولەیمان پێغەمبەر بووە کە وەزیرەکەی ناوی ئاسەفی کوڕی بەرخیا بووە و مەبەستی لە شای دووەمی ئاسەفیش، سلێمان پاشای بابانە.
نالی و مەبەستی شیعری
یان لە شوێنێکی تر دا :
نالی لە سەرەتای چەرخی نۆزدەھەمدا ژیاوە. لەو سەردەمەدا زمانی باوی ئەدەبی بریتی بووە لە زمانی عەرەبی و فارسی و تورکی، چونکە کورردستان یا سەر بە ئیمراتۆرییەتی عوسمانی یا ئێران بووە و زمانی ڕەسمی یا فارسی یا تورکی بووە، بێجگە لەوەش زمانی عەرەبی زمانی ئایینی پیرۆزی ئیسلام بووە و کوردستانیش تێکڕا یەکێک بووە ل وڵاتە ئیسلامییەکان. سەرەڕای ئەوە کە نالی خۆیشی خوێندەوارێکی ئایینی و مەلایەکی مووسڵامان بوو. جا بۆیە، نالی ئەگەرچی زۆری شیعری بە کوردی وتووە، شیعرەکانی وشەی زۆری فارسییان بە دەستکارییەوە یا بێ دەستکاری تیایە. ھەروەھا وشەی زۆری عەرەبی و زاراوەی ئایینی و زاراوەی زانیارییە ئایینییەکانی وەک فقە و ئوسسولی دین و مەنتیق و فەلەکییاتیان تیایە کە بە شێوەی ئیقتیباس و تەلمیح بەکاری ھێناون. ئەو شیعرانەی کە لە (موناجات) و نزاو پاڕانەوەدا وتوونی ھەموویان ئەنجامی ئەو کارە کاریگەرەن کە ئایینی ئیسلام لە ناخی دەروونیدا کردوویەتیی.
عەبدولحەلیم حافز
جۆری گۆرانیەکانی
پۆل:مردووانی ١٩٧٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:مەرگەکان لە لەندەن پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
ژان مارکێی
ژان مارکێی نووسەری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ئەشکەوت
سەرچاوەکان
پۆل:ئەشکەوتەکان پۆل:جوگرافیای ڕۆخی
نیکۆلاس کۆپەرنیکۆس
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی کۆپەرنیکۆس نیکۆڵاس کۆپەرنیکۆس ، ، (١٩ی شوباتی ١٤٧٣ — ٢٤ی ئایاری ١٥٤٣) زانایەکی بواری بیرکاری و ئەستێرەناسیی سەردەمی ڕێنیسانسە. مۆدێلێکی دەربارەی گەردوون پێشکەش کرد لەسەر بنەمای ئەوەی کە خۆر نەوەک زەوی دەکەوێتە سەنتەری گەردوون، کە ئەمەش پێدەچێ لە ئەنجامی ھەوڵی خۆی بووبێ نەوەک دووبارەکردنەوەی ھەمان بیرۆکەی ئەریستارکوسی سامۆس، کە ھەژدە سەدە پێش ئەو باسی ئەو مۆدێلەی کردبوو.
خێزانی دایکی نیکۆڵاس
لوکاس واتزینرۆد، کە دەکاتە سەرپەرشتیار و خاڵی گەردووناس نیکۆڵاس لە زانکۆی کراکۆ (ئێستا ناوی زانکۆی یاگیلۆینایە) و لە زانکۆکانی کۆڵن و پۆڵۆنیا خوێندوویەتی. لوکەس ڕکابەرێکی توندی سوارچاکانی توتۆن بوو، و جارێکیان مامۆستایەکی مەزنی خۆی بە «شەیتانە تەندارەکە» ناوی ھێناوە. لە ساڵی ١٤٨٩ واتزینرۆد بۆ قەشەی وارمیا ھەڵبژێردرابوو لە دژی حەزی پاشا Casimir IV کە ھەمیشە ھیوای خواستووە کوڕی خۆی لە سەر ئەم کورسییە دابنیشیت. لە ئەنجامدا، واتزینرۆد لەگەڵ پاشا بووە شەڕیان تا مردنی کازمیری چوارەم پاش سێ ساڵ. دواتر واتزینرۆد توانی پەیوەندی نزیک لەگەڵ سێ لە پاشای یەکبەدواھاتووی پۆڵەند درووست بکات کە ئەوانیش (پاشا جۆن ئەلبێرت، پاشا ئەلێکساندر یاگیلۆن و پاشا زەگموندی یەکەم) بوون. واتزینرۆد ھاوڕێیەک و ئامۆژگاریکەرێکی سەرەکی بوو بۆ ھەموو فەرمانڕەوایەک، و کاریگەرییەکی زۆریشی ھەبوو کە ئەمەش بووە ھۆی گرێدانیپەیوەندییەکی توند لە نێوان وارمیا و پۆڵەندا. واتزینرۆد بە بەدەسەڵاتدارترین پیاو لە وارمیا دادەنرا و سامان و پەیوەندییەکانی و کاریگەرییەکانی ببووە ھۆی مسۆگەرکردنی خوێندن و پیشەی کۆپەرنیکۆس وەک دەستووردارێک لە فرامبۆرک کاتیدراڵ.
پارێزگای فوکوئۆکا
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای فوکوئۆکا
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیاد
تانزانیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کرد، لە، کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٧٦ بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ کرد، ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە نەکردووە. وەرزشوانانی تانزانیا دوو مەدالیایان بەدەستھێناوە، ھەردووکیان لە یارییەکانی گۆڕەپان و مەیدا بوون. کۆمیتەی ئۆڵۆمپیادی تانزانیا لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزراوە و ھەر لەو ساڵەدا لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە.
فەلسەفەی سروشتی
پۆل:مێژووی زانست پۆل:مێژووی فەلسەفە
کەمالشەھر
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی کەمالشەھر لە ساڵی ٢٠١٦دا زۆرتر لە ١٤١٬٦٦٩ کەس بووە.
فەنیمەیشن
کۆمپانیای سەربەخۆ
لە ١٤ ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١، فەنیمەیشن بووە ھاوبەش لەگەل کۆمپانیای Niconico، بۆ پێشکەشکردنی براندی فەنیکۆ (فەنیمەیشن + نیکۆ) بۆ ڕێگەپێدانی پەخشی ئەنیمی و بڵاوکردنەوەی پەخشی ڤیدیۆیی لە ماڵەوە، لەم خاڵە بەدواوە، ھەموو ناونیشانەکانی کۆمپانیای نیکۆ لەلایەن فەنیمەیشن خاوەندارییەتی دەکرا
کەنالی فەنیمەیشن
لە ٢٣ ی ئازاری ٢٠٠٦، سەندیگا ئاگاداری بڵاوکردەوە بۆ پەخشی تیڤی ڕەنگاوڕەنگ چەن مانگێک دواتر ئاگادارییەک بڵاو کرایەوە کەوا کەناڵەکە لەچەن شارێک لە ڕێگەی دەستی بەکارکردووە لە ڕێگەی UHF ھەردوو خزمەتگوزارییەکە دواتر بەردەوامبوونیان وەستا بۆ بڵاوکردنەوە و گەورەتر کردنی کارەکانیان بە شێوەی کەیبلی دجیتال، فایبەر ئۆپتیک، لە سیستەمی DBS  کەناڵەکە دەستی بە پەخشکرد بە شێوەی HD (کوالێتی باشتری وێنەی تەلەفزیۆنی٩ لە ٢٧ ی ئەیلوولی ٢٠١٠ لە ٣١ کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ فەنیمەیشن و OlympuSAT کۆتایان بە مامەڵەکەیان ھێنا و ئۆلیمپسات چیتر پەخشی ناونیشانەکانی کەناڵی فەنیمەیشن ناکات کەناڵەکە دووبارە دەستی بە پەخش کردەوە بە ناوی تۆکو کاتێکیش فەنیمەیشن ئاگاداری ئەوەی بڵاوکردەوە کە پلانی ھەیە دووبارە پەخشی کەناڵی فەنیمەیشن دەست پێ بکاتەوە وەک خزمەتگوزارییەکی پەخشی دیجیتال لە کانوونی دووەمی ٢٠١٦
جومادەلئوولا
جومادەلئوولا (جمادی الأولی)؛ واتە بەستنی یەکەم، لەبەرئەوەی ناونانەکەی لە زستاندا ھاتووە و کاتی بەستنی ئاو بووە.
پەیمانی مۆسکۆ (١٩٢١)
پەیمانی قەرس
سنوورەکانی تورکیا و ھەروەھا سنوورەکانی جۆرجیا و ئەرمەنستان و ئازەربایجان، وەک لە پەیماننامەکەدا پێناسە کراوە و ھەروەھا پەیمانی قەرس کە نزیکەی یەکسانە (لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٢١ واژوو کراوە)، ھێشتا لە ئارادان.
عوسمان عەبدولعەزیز
ژیانی
مەلا عوسمان تا تەمەنی ١٨ ساڵی ھەموو زانستە دینی و زمانییەکانی تەواو کردووە، پاشان لە ساڵی ١٩٣٥ز لای مەلا عەبدولعەزیزی باوکی ئیجازەی مەلایەتی وەردەگرێت. مەلا عوسمان لە ژیانیدا زیاتر لە (٥٠) ساڵ دەرسی وتووەتەوە و خزمەتی مزگەوتەکانی کوردستان کردووە.
١_تەفسیری قورئانی پیرۆز
جومادەلئاخیر
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژژمێری کۆچی جومادەلئاخیر پۆل:مانگەکانی ڕۆژژمێری کۆچی پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
ئەدۆبی فۆتۆشۆپ
مێژووی وەشانەکان
وە لە ساڵی (١٩٩٩) دا (Adobe Photoshop 5.5) بڵاوکرایەوە:
فڕانسیس بەیکن
ژیان
بەیکۆن لە باوک و دایکێکی دەوڵەمەند لە دایک بوو و لە کۆلێژی ترینتیدا دەرسی خوێند. لە تەمەنی شانزدە ساڵییەوە ڕۆییشتە ناو سیاسەتەوە و لە سەردەمی ئیلیزابێتی یەکەمی ئینگلستاندا لە مەقامی خوارەوە سەرکەوت تا لە سەردەمی جەیمزی یەکەمی ئینگلستاندا چەند پۆستی زۆر بەرزی بە دەست ھێنا و ژیانێکی زۆر دەوڵەمەنانەی بردە سەر. سەرقاڵیی ئەو بە زانست و دەستەڵاتداریەوە سەرنجی لە سەر ژنان لابردبوو، بەڵام لە ساڵی ١٦٠٦دا لە تەمەنی چل و پێنج ساڵیدا لەگەڵ ئالیس بارنھامدا زەماوەندی کرد.
سەرچاوە
Will and Ariel Durant, The Story of Civilization, Volume 7, Age of Reason, Pages 206-208
پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینیی سەدەی ١٧یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی مەسیحی پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز پۆل:مێژووی پێڕەوی زانستی پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦١ پۆل:مردووانی ١٦٢٦ پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٧یەم پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەری پیاوی ئینگلیزی سەدەی ١٧ پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست
ماھدەشت
زانکۆ لە ماهه ده شت
زانکۆی پە یام نور thumb|شارى وێنە ماهه ده شت