cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئینگلتەرا
وەرزش
گرنگترین وەرزش لە ئینگلترا(تۆپ پێ)و(هونەری جەنگی تایکواندۆ) بەر چاوە، هەڵبژاردەی نشتیمانی ئینگلستان لە جامی جیهانی فیفای ١٩٦٦ توانیویەتی پاڵەوانیەتیەکە بباتەوە کە ئەمە گرینگترین دەستکەوتیانە لە یاری تۆپانێ جگەلەمەش وڵاتەکە میوانداری ئۆڵەمپیادی هاوینەی ٢٠١٢ ی کرد لەشاری لەندەن کە لە گشت یاریەکان ٦٥ مێدالیایان بەدەست هێنا.
مێژووی جووەکان لە کوردستان
جووە کوردەکان یان کوردە جووەکان یان جووە کوردستانییەکان (بە عیبری: יהודי כורדיסטן؛ یەهودیی کوردستان؛ جووەکانی کوردستان، بە ئارامی: אנשא דידנ؛ ناشی ددن) سەر بە کۆمەڵگا دێرینەکانی جووە ڕۆژهەڵاتیەکانن، نیشتەجێی ئەو هەرێمەی باکوری مێزۆپۆتامیان کە بە کوردستان ناسراوە. کلتور و جلوبەرگیان هاوشیوەی کوردە موسوڵمان و ئاشووریە کریستیانەکان دەچێ کە هاوسێیانن. جووەکانی کوردستان وەک کۆمەڵگای ڕەگەزی داخراو دەژیان هەتا کۆچکردنیان بۆ ئیسرائیل لە ١٩٤٠کان و سەرەتای ١٩٥٠کاندا. کوردە جووەکان بە شێوەیەکی بەرچاو ئارامیان بەکاردەهێنا و هەندێکیان زاراوەکانی کوردی دەدوان. بۆ نموونە، لە کوردستانی عیراقدا، بە هەردوو زمانی ئارامی و زاراوەی کورمانجی دەدوان. دوای هاتنیان بۆ ئیسرائیل ئەوانەی کورمانجی دەدوان گۆڕییان بۆ ئارامی. لە ئەمڕۆدا، زۆرینەی جووە کوردەکان و نەوەکانیان لە ئیسرائیل دەژین.
ئاڕتێ
چیرۆک
لە سەرەتای سەدەی ١٦ی فلۆرێنس، ئاڕتی تاکە کچی خێزانێکی خانەدانە، لە مناڵییەوە خولیای وێنەکێشانە و ئەیەوێ ببێت بە وێنەکێش بەڵام بەھۆی بیرورای ئەم سەردەمە کە پێیان وابووە کچ ناتوانێت ببێت بە وێنەکێش، بەھەرحال لە مناڵییەوە باوکی پشتیوانی بووە بۆ خولیای وێنەکێشان، لەدوای مردنی باوکی دایکی فشاری دەخاتە سەر بۆ ئەوەی واز لە خولیاکەی بۆ وێنەکێشانی بینێت و بیرورای وا بووە کە کچ ناتوانێت وێنە بکێشێت و بەئارتی ئەڵێت کە پێویستە ھاوسەرگیری بکات و کەسێکی خانەدان بدۆزێتەوە بۆ ئەوەی خێزانەکەی (Spalletti) لە لەناوچون ڕزگار بکات، ھەرچۆنێک بێت ئاڕتی ئەم بیرورایانە بەتەواوی ڕەت دەکاتەوە، و ڕەتی دەکاتەوە لەوەی کۆڵ بۆ خەوەکەی بۆ بوون بە وێنەکێش بدات و دژی بیروراکانی ئەم سەردەمە دەوەستێتەوە، دوای دەرچوونی لە ماڵ و بردنی کارە ھونەرییەکانی بۆ دەرەوە بۆ گەڕان لە مامۆستایەکی وێنەکێشان دوای کردنی چەنەھا شوێنی وێنەکێشان لە سەرجەم شوێنەکان ڕەت دەکرێتەوە بە بیانووی ئەوەی کچە، دوای ئەوەی دەچێتە بەردەم دواین شوێنی وێنەکێشان و لەوێش دووبارە ڕەت دەکرێتەوە لەوێ دەمە تەقێ لەگەل مامۆستای شوێنی وێنەکێشانەکەی دەکات و پرسیار لەوە دەکات کە بۆچی ناتوانێت وێنە بکێشێت پاش دەمەقاڵێیەک ئاڕتی سەرەنجی مامۆستایەک ڕادەکێشێت بەناوی (لیۆ) و لەلای دەبێتە فێرخوازی وێنەکێشان.
بڕیارنامەی ١٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٦٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١١٣٩‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
یانەی وەرزشیی ئەھلی
بۆ یەکەم جار بەشداری کردن لە پاڵەوانێتی ئەفریقا (1697-1980)
تەواوی نەوەیەک لە ئەستێرەکانی تۆپی پێ بەهۆی شەڕەوە وازیان لە یاری هێنا و خانەنشین بوون بوون، وەک: ساڵح سەلیم، تاریق سەلیم، تەها ئیسماعیل، رفعەت ئەلفەناگیلی، عادل هەیکال و مەحمود ئەلگوهاری. ئەهلی بۆ ماوەی 13 ساڵی تر نەیتوانی خولەکە بباتەوە.
داگیرکردنی ئەفریقا (1980-1990)
ئەهلی گەیشتە یاری کۆتایی کیشوەری لە 1984 دووبارە، ئەمجارە لە جامی براوەکانی جامە ئەفریقیەکان لەبەرامبەر کانۆن یۆندی. ئەهلی بە لێدانی یەکلاکەرەوە بردیەوە لە پایتەختی کامیرۆن لە دوای بەرامبەربوونی 1-1 لە هەردوو یاریەکەدا. لە وەرزی 1984-85 یەکێک بوو لە باشترین وەرزەکان لە مێژووی ئەهلی، کە زلهێزە سورەکان جام و خولیان بردەوە، و هەروەها جامی براوەکانی جامی ئەفریقایان بۆ دووەم جار لەسەر یەک بردەوە بە بردنەوە لە لێڤێنتیس یونایتد 2-1 بە ئەنجامی هەردوو یاری. بۆ سێیەم ساڵ لەسەر یەک، ئەهلی جامی براوەکانی جامی ئەفریقای بردەوە لە ١٩٨٦لە دوای بردنەوەی خول، بە بردنەوە لە سۆگارا لە یاری کۆتایی و بە ئەنجامی هەردوو یاری 3-2، لەگەڵ تۆمار کردنی دوو گۆڵ لەلایەن تاهیر ئەبوزەید و مەگدی عەبدول غانی گۆڵێک.
٢٠٠٥ : وەرزێک بە بێ دۆڕان
ئەهلی بردنەوەی بەدەست هێنا لە هەموو یاریەکانی ١٤ قۆناغی یەکەم لە خولی نایابی میسڕی ٢٠٠٤-٠٥ ، نازناوی خولی نایابی بردەوە بۆ ٢٩یەم جار لە مێژووی یانەکە و یەکەم پاڵەوانێتی ناوخۆیی بوو بۆ ڕاهێنەری پرتوگالی مانوێل جۆسێ کە دوبارە لەلایەن یانەکەوە دەست نیشان کرابۆوە. ئەهلی خولەکەی بردەوە بە جیاوازی ٣١ خاڵ لەگەڵ ئێنپی کە نزیکترین ڕکابەر بوو. بۆ یەکەم جار یانەیەک هەموو یاریەکانی نیوەی یەکەمی وەرزەکەی بردەوە لەوکاتەوەی خولەکە دەستی پێکردووە لە ١٩٤٨. ئەهلی دووەم جامی سوپەری میسڕی بردەوە لە تەموزی ٢٠٠٥ بە بردنەوە لە ئێنپی ١-٠، کە گۆڵەکە تۆمار کرا لە کاتی زیاد کراو لەلایەن وائیل گۆما. لە کۆتایی ٢٠٠٥، یانەکە نازناوی یانە پاڵەوانەکانی کافی بردەوە بۆ چوارەم جار لە مێژوویدا بە بردنەوە لە ئیتۆیل دی ساهێل ٣-٠ لە یاری کۆتایی لە قاهیرە. یاری یەکەم کرا لە ٢٩ تشرینی یەکەم لە ستەید ئۆڵۆمپیک دی ساوسێ لە تونس، و ٠-٠ کۆتایی هات. یاری دووەم کرا لە ١٢ تشرینی دووەم لە یاریگای ئەکادیمیای سەربازی قاهیرە بە ئامادەبوونی ٣٠،٠٠٠ هاندەر، بەهۆی نۆژەنکردنەوەی یاریگای نێودەوڵەتی قاهیرە کە ئامادەکاری دەکرا بۆ میوانداری کردنی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا ٢٠٠٦. ئەهلی ٣-٠ بردیەوە، کە گۆڵەکان تۆمار کران لەلایەن محمد ئەبوتریکە، ئوسامە حوسنی، و محمد بەرەکات.
حوسام بەدری یانەکەی جێهێشت بۆ محمد یوسف، کە توانی زاڵبونەکەیان تەواو بکات بە سەرکەوتووی و ئەهلی گەیاند بە نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ٢٠١٣ بۆ هەشتەم جار بە بردنەوەی لە یانەی ئەفریقای باشور ئۆرلاندۆ پایرەتس ٢-٠ لە یاری گەڕانەوەدا، لە دوای بەرامبەر بوون ١-١ لە یاری چوندا. محمد ئەبوتریکە گۆڵی بۆ ئەهلی تۆمار کرد لە یاری چوندا لە ڕێگەی لێدانێکی ڕاستەوخۆ. یاری گەڕانەوە کۆتا کاریگەری و هاندانی هاندەران بوو بۆ ئەفسانەی یانەکە محمد ئەبوتریکە کە گۆڵی یەکەمی یاریەکەی تۆمار کرد و بوو بە کۆتا گۆڵی بە درێسی سورەوە.
سەردەمی مەحمود تاهیر (٢٠١٤ – ٢٠١٧)
گاریدۆ دواتر دەرکرا لەلایەن یانەکە لە دوای ئەوەی لە خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف دەرکرا بە پەنالتی دۆڕا بە مۆغریب تێتوان.
سەردەمی مەحمود خەتیب & گەڕاندنەوە بۆ نازناوی ئەفریقی (٢٠١٧-ئێستا)
لە ١ کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، مەحمود خەتیب هەڵبژێردرا وەک سەرۆکی نوێی یانەکە، خەتیب لە پێشەوەی ڕکابەریەکان دەهات لە مەحمود تاهیر و ٢٠،٩٥٦ دەنگی بەدەست هێنا. تاهیر، کە سەرۆک بوو لە ٢٠١٤ هەتا ٢٠١٧، تەنها ١٣،١٨٢ دەنگی بەدەست هێنا. لە پێشبڕکێ بۆ بوون بە جێگری سەرۆک، موستەفا فەهمی ١٤،٢٦٩ دەنگی کۆکردەوە بەروارد بە وەزیری پێشووی وەرزشی میسڕی عەمری فاروک کە بردیەوە و ١٩،٩٢٣ دەنگی بەدەست هێنا.
ئەهلی جامی سوپەری میسڕی بردەوە بۆ دەیەم جار لە مێژوویدا، لە دوای بردنەوەی لە ئەل مەسڕی ١-٠، لە یاریەکەدا کە ئەنجامدرا لە ١٢ کانونی دووەمی ٢٠١٩ لە یاریگای هەزە بین زاید ، یانەی ئەل عەین، ئیمارات. گۆڵی بردنەوە تۆمارکرا لەلایەن وەلید ئازارۆ لە خولەکی ١٢ی نیوەی یەکەمی کاتی زیادکراو، کە نازناوەکەی بەخشی بە زلهێزە سورەکان.
باڵادەستی کیشوەری (٢٠٢٠ - )
ئەهلی سەرکەوت بۆ جامی جیهانی یانەکانی فیفا ٢٠٢١ لە میرنشینی یەکگرتووی عەرەب وەک پاڵەوانی ئەفریقا. یانەکە یاری یەکەمی بردەوە لە دژی براوەی خولی یانە پاڵەوانەکانی کۆنکاکاف یانەی مۆنتێری مەکسیکی هەرچەندە ژمارەیەکی زۆری یاریزان بەشداریان نەکرد بەهۆی پێکان، و هەندێ لە یاریزانەکانی یانەکە بەشدار بوون لەگەڵ هەڵبژاردەی نیشتیمانی میسڕی لە ڕکابەری کردن لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقا ٢٠٢١. محمد هانی تەنیا گۆڵی یاریەکەی تۆمار کرد لە خولەکی ٥٣. لە یاری پێش کۆتایی، ئەهلی دۆڕا بە پاڵمێراس، براوەی جامی لیبەرتادۆریس ٢٠٢١ و بە ئەنجامی ٢-٠، دواتر یاری کرد لە دژی یانەی سعودی هیلال لە یاری دیاریکردنی پلەی سێیەم. ئەهلی پلەی سێیەمی بەدەست هێنا لە جامی جیهانی یانەکانی فیفا بۆ سێیەم جار لە مێژووی یانەکە لە دوای ئەوەی لە هیلالی بردەوە ٤-٠، گەورەترین ئەنجامی بردنەوە بۆ ئەهلی لە جامی جیهانی یانەکان.
یاریگای ئەهلی
یەکەم یاری کە لە یاریگاکەدا کرا لە ٦ کانوونی یەکەم بوو لە دژی یانەی هیلال لە قۆناغی گروپەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ٢٠١٩-٢٠.
میدیا
لەوەش زیاتر، یانەکە گۆڤاری هەفتانەی خۆی هەیە کە هەواڵە جیاوازەکانی یانەکەی تێدا بڵاو دەکرێتەوە.
زارەکانی زمانی کوردی
زارەکان
زمانی کوردی بەگشتی چوار زاری ھەیە کە خۆیان پێک دێن لە چەندین شێوەزاری دیکە. ئەم چوارە بریتین لە:
کوڵەبان
کوڵەبان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی جەباری، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەپێکان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بەرەی تێکۆشانی دیموکراسی
مێژوو
بەرەی تێکۆشانی دیموکراسی لە ٢٥ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٦ لەژێر ناوی بەرەی دیموکراسی گەل دامەزرا. بەڵام بەھۆی ئەوەی کە ڕێکخراوەیەکی دیکە لەژێر ئەو ناوە ھەبوو نەیتوانی مۆڵەتی چالاکی وەربگرێت. بەدوای ئەوە دامەزرێنەرانی بەرەی دیموکراسی گەل ناوی ڕێکخراوەکەیان گۆڕاند بە بەرەی تێکۆشانی دیموکراسی و لە ئەکامدا توانیویان لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ لە کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنی عێراق مۆڵەت وەربگرێن.
بەدوای ئەوە کۆنگرەی دامەزراندنی بەرەی تێکۆشانی دیموکراسی لە ٣١ی ئازاری ٢٠٢١ لە ھۆڵی چوارچرا لە شاری کەرکووک بەسترا. ھەڵبژاردنی کەرکووک بۆ ئەم مەبەستە بەم ھۆیە بوو کە کەرکووک لە مێژووی خۆی شارێک بۆ پێکەوەژیانی پێکھاتە و نەتەوە جیاوازەکان بووە و لەو کۆنگرەشدا کورد، عەرەب، تورکمان و نەتەوەکان و باوەڕە جیاوازەکان پێکەوە تێیدا بەشدار بوون.
ئامانجەکان
بەرەی تێکۆشانی دیموکراسی تەنیا لە کوردەکان پێکنەھاتووە و بەھۆی ئەوەی کە پێکەوەژیان لە خاڵەکانی سەرەکیی چالاکیی خۆی ھەڵبژاردووە، بۆیە ھەموو پێکھاتەکانی وڵاتی عێراق بریتی لە ھەموو نەتەوە و باوەڕە جیاوازەکان لە بەرەی تێکۆشانی دیموکراسیدا بەشداری دەکەن.
بەڕێوەبەرایەتی
لە کۆنگرەی ٣١ی ئازاری ٢٠٢١دا ئارام کەرکووکی، وەک سەرۆکی بەرەی تێکۆشانی دیموکراسی ھەڵبژێردرا. ھەروەھا ١٢ ئەندامیش وەکوو ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری ھەڵبژێردراون، کە چوار کەسیان ژنن. جگە لەمانە چوار جێگریش بۆ سەرۆکی بەرەکە ھەڵبژێردران.
١٦٠١
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٠١
١٦٠٢
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٠٢
دێرین ناسی سووباکواتیک
پۆل:میتۆدەکانی ئاسەوارناسی پۆل:شوێنەوارناسی دەریایی
سووتە
سووتە دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٢ کەس لە ١٩ بنەماڵەدا بووە.
گۆران جەباری
جوگرافیا
گۆران جەباری لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی جافان و لە باشوور لەگەڵ گوندی بانگۆڵ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تاڵەبان لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی تەکیەی جەباری.
ستانداردی پیسبوون
پیسبوون بە ئۆتۆمۆبێل بە رێژەیەکی دیاریکراو
پیسبوون بە رێژەیەکی دیاریکراو کە رێژەیەکی رێگە پێداروە بۆ ئۆتۆمۆبێلی جیاوازی وجۆراو جۆر کۆنترۆڵی بکەین بە تەکنەلۆژیایەکی دیاریکراو وە ھەروەھا مادەی پیسبوون کە ستانداردەو دیاری کراو بۆ رێژەیەکی ئۆکسید بۆ نایترۆجین وەھەروەھا ئۆکسیدی سۆلیتر (Nox,Sox) بە شێوەیەکی تەکنیکی دیاری کراوە بۆ پارێزگاری کردن لە ماڵی سەوز کەوا کاربۆن دایۆکساید (CO2)لە ئەمریکادا بۆ ھەر کاربۆن دایۆکسایدێک (Ibs.co2/Mwhr) وە ھەروەھا (Kg.co2/Mhwr) لە شوێنی تریش.
لۆتەر ماتیۆس
یاریکردنی لەگەڵ یانەکان
یەکەم یانە کەیاری بۆ کردبێت بروسیا مینوشن گلادباخ بووە لە ساڵی ١٩٧٩ لەگەڵ ئەم یانە بەردەوام بوو تا ساڵی ١٩٨٤کە لە ١٦٢ یاری لەگەڵ ئەم یانەیە توانیویەتی ٣٦ گۆل تۆمار بکات دواتر لە ساڵی ١٩٨٤ ڕووی کردە یانەی بایرین میونخ لەگەڵ ئەم یانەیەش چوار وەرز بەردەوام بووە توانیویەتی لەکۆی ١١٣ یاری ٥٧ جار گۆلی تیپی بەرامبەر بھەژێنێت بەڵام لە ساڵی ١٩٨٨وڵاتی ئەڵمانیا ڕووی کردە وڵاتی ئیتالیا بەمەبەستی یاریکردن لەگەڵ یانەی ئینەر میلانئ ئیتاڵی لەگەڵ ئەم یانەیەش لەکۆی ١١٥ یاری توانیویەتی تەنیا ٤٠ گۆل تۆمار بکات دواتر ناوبراو گەڕایەوە ئەڵمانیا دووبارە پەیوەندی لەگەڵ یانەی بایرین میونخ بەستەوە بۆ یاریکردن لەگەڵ ئەم یانەیە و لەگەڵ بایرین بەردەوام بوو تا ساڵی ٢٠٠٠ دواتر بەرەو وڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەڕێکەوت بۆ یاریکردن لە خولی ئەمریکا پەیوەندی لەگەڵ یانەی متڕۆ ستارس بەست لەکۆی ١٦ یاری نەیتوانی ھیچ گۆلێ تۆمار بکات.
ژیانی ڕاھێنەرایەتی
لۆتەر ماتیۆس دوای وازھێنانی لەیاریکردن ئەرکی کۆمەڵی یانە و ھەڵبژاردەی گرتە ئەستۆ لەوانە
کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی
وێستگەکان لە مێژووی کڵێسای کاسۆلیکی سوریانیەوە
لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا کاسۆلیکەکانی سوریانی بە دەستی ھێزەکانی تورکیا و میلیشیا کوردەکان لە ناوچەی تور عەبدین و باشووری تورکیا بە گشتی کەوتە بەر کۆمەڵکوژی ئۆرتۆدۆکسەکانی سوریانی، بەپێی سەرچاوەکانی کاسۆلیکی سوریانی، نزیکەی ٧٥ ھەزار کەس لە کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی کوژراون.
ڕێزدێنت ئیڤڵ ٣: نێمەسس
ڕێزدێنت ئیڤڵ ٣: نێمەسس ( بە ئینگلیزی: Resident Evil 3: Nemesis)، یارییەکی ترس ڕزگاربوونی ژاپۆنییە و لەلایەن کۆمپانیای کاپکمەوە پەرەیپێدراوە و بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ سەکۆی پلەی ستەیشن دەرچووە. ئەمە سێیەم یارییە لە زنجیرە یارییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ.
شیواشان، گەورکی نەڵێن
شیواشان (Şîwaşan، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤ کەس لە ٣٧ بنەماڵەدا بووە.
بنەڕەتخوازی
بنەماخواز یان فاندامێنتالیزم بە واتای گرژیە لە باوەڕە ئایینیەکان و داخوازی لەڕادەبەدەر بۆ دامەزراندنی حکوومەت و ئیجرا کردنی دەستووری ئایینی. فاندامێنتالیستەکان لە ھەمووی ئایینەکانی جیھاندا ئیمکانی درووست بوونی فاندامێنتالیزم ھەیە وەکوو ئیسلام کە ئەم فاندامێنتالیزمە وەکوو ئەلقاعیدە و گرووپی دیکە خۆی پیشان داوە، ئەوڕۆکە چەندین گرووپی تری فاندامێنتالیزم لە پەیڕەوانی ئایینەکانی تر وەکوو یەھوودییەت، مەسیحییەت و ھیندویزم پێک ھاتووە کە زۆربەی ئەم گروپانە (نە گشتیان) خەریکی کاروباری تیرۆریستیین.
عوسمان کوڕی عەفان
عوسمان لە سەردەمی ئەبوبەکر و عومەردا
جێگەی عوسمان وەک جێگەی زۆربەی ئەو ھاوەڵانە بوو کە مژدەی بەھەشتیان پێدرابوو، کە ھەردوو خەلیفەکە نەیانناردنە سوپاوە بۆ پێویستیان بە ڕاوێژیان لە مەدینە؛ و ڕۆڵی ھەبوو لە ھەڵبژاردنی عومەری کوڕی خەتاب بە جێنشینی ئەبوبەکر، کاتێک ئەبوبەکر ڕاوێژی پێکرد لە ھەڵبژاردنی عومەر، عوسمان وتی؛ (ئەو پیاوێکە نھێنییەکەی بەرزترە لە ئاشکراکانی)، و وەسیەتەکەی ئەبوبەکری نوسیوە.
مێژووی ڕۆژنامەکانی کۆریا
مێژووی مۆدێرنی رۆژنامەکانی کۆریا دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٩، رۆژنامەکان وێنەدانەوەی کاتی خۆیان بوون بۆ نمونە داگیرکاریەکەی ژاپۆن بۆ سەر کۆریای پێشوو
شۆڕشی ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:ململانێکانی ٢٠١٢ پۆل:ململانێکانی ٢٠١٣ پۆل:٢٠١٢ لە سووریا پۆل:سووریا لە ٢٠١٣ پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد پۆل:جیاییخوازی لە سووریا پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆیی کوردستان پۆل:دیموکراسیی ڕاستەوخۆ پۆل:پارێزگای ڕەققە پۆل:پارێزگای حەلەب پۆل:خۆبەڕێوەبەری لە ڕۆژاوای کوردستان پۆل:جوڵانەوە و ئایدۆلۆژیاکانی فێمێنیزم پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا
١٦٠٧
ساڵی ١٦٠٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان
سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان (بە ئینگلیزی: "President of the United States "POTUS)، سەرۆک وڵات و سەرۆک حکومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، کە ڕاستەوخۆ دەسەڵاتی بەسەر حکومەتی فیدڕاڵ و ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان هەییە.
سەلیمی سێیەم
چاکسازی ناوخۆیی
لە دوای ئارامی لە بەرەکانی شەڕدا خەلیفە دەستی کرد بە چاکسازی ناوخۆیی، ھەوڵیاندا بۆ پاککردنەوەی ڕێگە بازرگانییەکان، و قەڵای نوێیان بنیاتنا و چەندین کەشتی جەنگییان دروستکرد لەسەر شێوازی فەڕەنسی و ئینگلیزی، ژمارەیەکی زۆر ئەندازیاری سویدی و فەڕەنسی لێھاتوویان ھێنا بۆ داڕشتنی قاڵبەکانی تۆپخانە، و خەلیفە باڵیۆزی بەردەوامی دانا لە وڵاتە گەورەکانی ئەورووپا، و سەرقاڵبوونی ئەورووپای بە شەری شۆڕشی فەڕەنسیەوە قۆستەوە بۆ نویکردنەوەی دەوڵەت و سوپاکەی، ژمارەیەکی زۆر ئەفسەر و شارەزای فەڕەنسی ھێنا بۆ ڕاھینانی سەربازە عوسمانییەکان، کە ئەمە کاردانەوەیکی سلبی ھەبوو لەلایەن ئینکیشارییەوە.
کیشەکانی بەلقان
ئاژاوەیەکی گەورە ڕوویدا لە سربیا، بە ھۆی ستەمی ئینکیشاری لەسەر خەلکەکەی، سولتان سەلیم پەیمانی بە والی بەلەگرد دا کە ڕووبەڕووی ئینکیشاری بیتەوە و سزای ستەمکارەکان بدات، والی پەنای بردە بەر سەباھی و ئینکیشارییان دەرکرد لە ولات و پاشان سەربازەکانی ئینکیشاری داوای لیخۆشبوونیان کرد لە سوڵتان ئەویش لێیان خۆشبوو و رێگەی دان بگەڕێنەوە بۆ سربیا، بەڵام بە گەڕانەوەیان دەستیان کرد بە ستەم و خراپەکاری ھەتا گەیاندیانە کوشتنی والی بەلەگراد، خەلیفە فەرمانی کرد بە والی بۆسنە تا یارمەتی خەلکەکە بدات دژی ئەم کۆمەڵەیە، ڕێکەوت لەگەل سربییەکان تا بە تەواوی ئینکیشارییان دەرکرد لە سربیا.
کۆماری ئارارات
کۆماری ئارارات یەکەم کۆماری کوردییە کە خۆی راگەیاندبێت. کەوتبووە رۆژھەڵاتی تورکیای ئێستاو پارێزگای ئاگری ناوەندەکەی بووە. کۆماری ئارارات کە لەلایەن کۆمەڵەی خۆییبوونەوە سەرکردایەتی دەکرا، لە ساڵی ١٩٢٧ سەربەخۆیی خۆی راگەیاند، ئەمەش لەکاتی شەپۆلی شۆڕشە یەک لەدوای یەکەکانی کوردەکانی باشووری رۆژەڵاتی تورکیا.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٣٠ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٧ پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:میرنشینە کوردییەکان
دابەشکاریی کارگێڕیی ئێران
دابەشکاریی کارگێڕیی ئێران (بە فارسی: تقسیمات کشوری ایران) بەم جۆرەیە:
گۆنادۆترۆپین
سەرچاوەکان
پۆل:دەرھێنەری ھۆرمۆنی-گۆنادۆترۆپین و گۆنادۆترۆپینەکان پۆل:ھۆرمۆنەکانی سێکس
کاتنامەی مەلەگا
ئەمانە کاتنامەی ڕووداوەکانی شاری مەلەگا بەدرێژاییی مێژوو.
عەبدولمەجیدی دووەم
لابردنی
پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:خەلیفەکان پۆل:مردووانی ١٩٤٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٨ پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە سەدەی ١٩یەم
ئایزک نیوتن
ناوبانگ
سروشت و یاسای سروشت لە تاریکی شەودا خۆیان شاردۆتەوە.
من نازانم چۆن دەردەکەوم بۆ جیھان، بەڵام بۆ خۆم تەنھا وەک کوڕێکی بچکۆلە دەردەکەوم کە لە کەنار دەریا یاری دەکات. خۆم نقوم بکەم لە ئێستادا و چەوێکی لووستر یان سەدەفێکی جوانتر لە ئاسایی بدۆزمەوە، لە کاتێکدا زەریای مەزنی ڕاستی لە بەردەممدا بە نەدۆزراوەیی پاڵکەوتووە. لە ١٨١٦، ددانێک کەوا دانراوە ھی نیوتن بووە بە ٧٣٠ پاوەند (٣٬٦٣٣ دۆلار) لە لەندەن فرۆشرا بۆ ئەریستۆکڕاتێک کە خستییە ناو ئەڵقەیەک.
پەیکەری نیوتن لە مۆزەخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردی مێژووی سروشتی نمایشدەکرێت.
ماریۆ بالۆتیللی
سەرەتایییەکانی لەگەڵ تۆپی پێ
لە ساڵی ٢٠٠٦ ئەزموونێکی لەگەڵ خوێندکارانی یانەی بەرشەلۆنە کرد و لەوێدا لە سێ یاریدا ٨ گۆلی تۆمار کرد و نیاز بوو ھەر لە وێ لە خوێندنگای وەرزشی لاماسیا ی سەر بە یانەکە وە بمێنێتەوە بەڵام لە بەر ھۆی دارایی و نرخی گرانی پێشکەشکراو لەلایەن بەرێوەبەری کارەکانی نەگەیشتنە رێککەوتن. رەوتی وەرزشی ماریۆ لە سەرەتا لەگەڵ یانەی لومیزان دەست پێ کرد کاتێک تەمەنی ١٥ ساڵ بوو. دواتر بە خوازراوە بۆ یانەی ئنتەر میلان و لە ژێر ١٧ ساڵی یاری کرد و ساڵی ٢٠٠٧ وەک یەدەک چووە تیمی سەرەکی و پاش ٣ رۆژ دوو گۆلی تۆمار کرد لە یانەی ریجینا کە ئەنجامەکەی ٤-١ بوو. دواتر لە ئنتەر میلان وەک یارزانێکی سەرەکی بەشداری پاڵەوانێتیەکانی ناو ئیتاڵیا و ئەوروپای کرد. بەتایبەت بردنەوەی جامی خولی چامپیۆنسی ئەوروپا. ریکۆردی ٢٠ گۆل بوو لە ٥٩ یاری. لە ساڵی ٢٠٠٧ لە راھێنەری ھەڵبژاردەی گانا (کلاود لی رۆی) داواکرا بۆ یاریکردنی لە ریزی تیمی تەتەوەیی گانا بەڵام ماریۆ بالۆتیللی لەوەڵامدا گوتی: من رێزم ھەیە بۆ گانا بەڵام من ئیتاڵیم و تەنھا بۆ ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا یاری دەکەم. ساڵی ٢٠١٢ لە جامی گەلانی ئەوروپا لە ریزی ھەلبژاردەی ئیتاڵیا یاری کرد بەوەش بوو بە وەک یەکەم یاریزانی رەشپێست کە ریزی ئەو ھەڵبژاردەیە یاری بکا.
سینووزیت
بەپێی شوێن
ھەر لایەکی دەموچاو ٤ سینووسی ھەیە کە بریتین لە:
ژان شاپولێن
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٥ پۆل:مردووانی ١٦٧٤
سینووزیت
ڕەوت و ھۆکارەکانی نەخۆشی
ڕیشەی چڵکی تووشی سینووسەکان وەک چڵکی گوێیە. لە دۆخی ئاساییدا گوێی ناوەڕاست و سینووسەکان پاکژ و ستریلن، بەڵام بە پەنایانەوە لە دەم و لووتدا بەکتریای جۆراوجۆر دەژین، لە دۆخی ئاساییدا، مژۆڵە وردەکان لینجاوەکانی ناو لووت و ھەناسەڕێکان ڕاوەدەنێن. ئەم مژۆڵە وردانە بە جووڵەیێکی ڕیتمیک، وەک گەسکێکی مایکرۆسکۆپی، میکرۆبەکان، تەپ و تۆز و گەردیلەکانی ھەوا ڕادەگرن و بەرەو کونی لووت یان پشت قوڕگیان ڕاوەدەنێن. کاتێک ئەم مژۆڵانە باش کار ناکەن، چڵک دەتوانێ کۆ ببێتەوە. لەوانەیە دوای ھەڵامەتێکی ئاسایی، کەم کاری مژۆڵەکان ڕێ بە  بەکتریاکان بدا کە ناوپۆشی سینووسەکان داگیر بکەن و سینووسەکان تووشی چڵک بکەن.
سەرچاوە
//fa.wikipedia.org/wiki/سینوزیت
١٦١١
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦١١
تێرۆری سێ چالاکی کورد لە پاریس
پۆل:پارتی کرێکارانی کوردستان پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
ددان
توێکاری ددان
ددان لە چوار بەشی سەرەکی پێک دێت. ئەوانیش:
پزیشکیی ژنان
ژمارەیەک لە زاناکانی بواری منداڵان پێیان باشە تەنیا لەیەکێک لەم بوارانەدا کار بکەن و نەچنە بوارێکی ترەوە. بۆ نموونە، ژمارەیەک لە پزیشکانی ژنان دەچنە ناو کێشەکانی تەندروستی ژنان و ھیچ پەیوەندیان بە دووگیانی و منداڵبوونەوە نییە. تەنانەت ژمارەیەک لە پزیشکانی منداڵ کە تایبەتمەندن بە منداڵبوون و ژنان لەوانەیە پێیان باش بێت کە تەنیا لە گەیاندنی ئاساییدا ئامادەبن و دەستوەرنەدن بە نەشتەرگەری سیسرین. وێنۆک|تابۆی مێژوویی پەیوەست بە تاقیکردنەوەی [[سیستەمی زاوزێی مێینە، لە مێژە زانستی گینەکۆلۆژی قەدەغە کردووە. ئەم وێنەکێشانە لە ساڵی ١٨٢٢ لەلایەن جاکوس پییەر مەیگریر ڕێکارێکی «سازان» پیشان دەدات، کە تێیدا (پزیشک) لەبەردەم ژندا چۆک دەدات بەڵام ناتوانێت ئەندامی زاوزێی ببینێت. گیناکۆلۆجیای مۆدێرن چیتر پێگەیەکی ئاوا بەکار ناھێنێت.]]
کۆلۆنیالیزم
کۆلۆنیالیزم یان داگیرکاری بە واتای دەستتێوەردانی ڕامیاری، ئابووری و کۆمەڵایەتی وڵاتێکی خاوەن دەسەڵاتە لە وڵاتێکی دیکەدا بە بەھانەی ئاوەدانی.
پەروەردە
پەروەردە پرۆسەیەکی ئاسانکاری فێربوونە، یان بەدەستھێنانی زانست و کارامەیی و بەھا و ڕەوشت و باوەڕ و خووە. ڕێگاکانی پەروەردەکردن بریتین لە فێرکردن، ڕاھێنان، چیرۆک، گفتوگۆ و توێژینەوەی ئاراستەکراو. پەروەردە کردن بە زۆری لەژێر ڕێنمایی پەروەردەکاراندا جێ بەجێ دەکرێت، لەگەڵ ئەوەشدا فێرخوازان دەتوانن خودی خۆیان پەروەردە بکەن. پەروەردە لە ڕێکخستنە فەرمی یان نافەرمییەکاندا دەکرێت ئەنجام بدرێت و ھەر ئەزموونێک کە کاریگەری نوێکاری ھەبێت لەسەر بیرکردنەوە وەک ھەست، یان کردەوە لەوانەیە بە پەروەردە دابنرێت. پەروەردەکاری (میتۆدناسی) فێرکردن پێی دەوترێت پەروەردەدان (پێداگۆگی). خوێندنی فەرمی بەشێوەیەکی گشتی دابەش دەبێت بەسەر چەند قۆناغێک وەک: قۆناغی پێش فێرکردن یان باخچەی ساوایان و قوتابخانەی سەرەتایی و خوێندنگەی ناوەندی و پاشان کۆلێژ و زانکۆ یان فێرخواز. ھەندێک جموجۆڵ ھەیە بۆ چاکسازی پەروەردەیی، وەک باشترکردنی کوالێتی و کارایی پەروەردە بە ئاڕاستەی پەیوەندی کارپێکراو لە ژیانی قوتابیان و چارەسەرکردنی کێشەی کارامەیی نەوەکان لە کۆمەڵگای مۆدێرن یان کۆمەڵگەی داھاتوو بە گشتی. بۆ دڵنیایی لە نەوەیەکی پەروەردەکراو بڕوانامە یان بەلگەمافێک بۆ خوێندن لەلایەن ھەندێک لە حکوومەتەکان و نەتەوە یەکگرتووەکانەوە داھێنراوە کە لەسەر ئاستی نێودەولەتی دانی پێدانراوە. ھەروەھا لە زۆر ناوچە پەروەردەکردن بەناچاری سەپێنراوە بەسەر نەوەکان.
عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب
کۆچی دوایی
کاتێک عەلی نوێژی بەیانی ئەکرد بە موسڵمانان لە مزگەوتی کووفە، لە کاتی نوێژەکە عەبدول ڕەحمانی کوڕی مەلجەم شمشێرێکی ژه هراوی دا لەسەری، و سێ ڕۆژ دوای ئەوە عەلی کۆچی دوایی کرد لە ساڵی ٤ی کۆچی، لە تەمەنی ٦٤ ساڵیدا، عەبدول ڕەحمانی کوڕی مەلجەم یەکێک بوو لە خەواریجەکان، عەلی کوڕی ئەبو تالیب کۆچی دوایی کردوو و ئاژاوەیەکی ھەڵگیرساو بە جێ ما لە ناو موسڵمانان، حەسەنی کوڕی خەلافەتی گرتە دەست و خەڵکی کوفە موبایەعەیان دا پێی، ٦ مانگ خەلافەتەکەی بەردەوام بوو پاشان دابەزی لە حوکم بۆ معاویە کوڕی ئەبووسوفیان بۆ ڕێگرتن لە خوێن ڕشتنی موسڵمانان، ئەمەش لە کاتێکا بوو سوپاکەی حەسەن لاواز بوو لە دوای کوشتاری خەواریجەکان و بەو مەرجە ڕێکەوت لەگەڵ معاویە کە لە دوای مردنی معاویە خەلافەت بگەڕێتەوە بۆ حەسەن و حسەینی برای، لە دوای مردنی حەسەن و معاویە، حسەین شۆڕشەکەی ڕاگەیاند لە دژی یەزیدی کوڕی معاویە کە بووە ھۆی کوژرانی حسەین لە کارەساتی کەربەلا لە ڕووبەڕوونەوەی سوپای یەزیددا.
سەرچاوەکان
وێکپیدیای عەرەبی
ڕێزدێنت ئیڤڵ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێزدێنت ئیڤڵ پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٦ پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان گونجێنراون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
حوسێن جاوید
گرتن و دەربەدەری و مردن
دەستگیرکردنی بەشێک بوو لە ھەڵمەتی پاکتاوکردنی سەرتاسەری دژی ڕۆشنبیران. حکوومەتی سۆڤیەت لە کۆتایییەکانی ١٩٣٠دا حوسێن جاویدی دوورخستەوە بۆ ڕۆژھەڵاتی دوور بۆ شاری مەغەدان لە سیبیریا. لە ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٤١ لە گوندی شێڤچێنکۆ (ناوچەی تایشێتسکی) کۆچی دوایی کردووە. حوسێن جاوید لە ساڵی ١٩٥٦ بە فەرمی بێتاوان دەرچوو، گەڕاندنەوەی تەنیا لە ١٠٠ ساڵەی لەدایکبوونی جاوید لە ساڵی ١٩٨٢ بوو، کاتێک پاشماوەکانی لە شێڤچەنکۆوە گواسترایەوە بۆ زێدی خۆی لە نەخچیڤان و لە گۆڕستانێکدا بە خاک سپێردرایەوە کە بۆ ڕێزلێنان لە جاوید دروست کرابوو. مۆنۆمێنتی جاڤید لە ساڵی ٢٠١٣ لە پارکەکەی شا لە شاری پۆدگۆریکا دروست کراوە.
مێشک
جۆرەکانی وەرەمی مێشک
ناسراوترین وەرەمەکان لە مێشک ھەردوو وەرەمی (gliomas) و (meningiomas)
کلۆد مالڤیل
کلۆد مالڤیل شاعیری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
شۆپپارێزی
وێنۆک|دەیڤد کامیڕۆن سیاسەتوانی شۆپپارێزی بریتانیایی
شۆپپارێزی یان مۆحافزەکاری بە کۆی ھەموو ئەو ئایدیۆلۆجی یە سیاسی، کۆمەڵایەتی و ئایینیانە دەوترێت کە ئەرکی سەرەکی خۆیان پاراستنی بایەخە کۆنەکان و سوننەتیەکانی کۆمەڵگایە.
موڕادی پێنجەم
محەممەد موڕاد کوڕی خەلیفە عەبدول مەجید کوری مەحموود، لە ساڵی ١٨٤٠ لە دایکبووە لە شاری ئیستەنبوڵ لە کۆشکی بابی عالی.
کاولانێ
کاولانێ (Kawlanê، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢ کەس لە ١٣٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
حکوومەتی ژاپۆن
بەشی یاسایی وڵاتەکە دەبێت بە دوو بەش ئەنجومەنی باڵا کۆنسوولەکان، ئەنجومەنی خواروو نوێنەرەکان، ئەندامەکانی بە ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی دەنگدانەوە لەلایەن خەڵکەوە ھەڵدەبژێردرێن، دەسەڵاتی یاسادانان و جێبەجێکردنیان ھەیە لەژێر یاسادا. شێوازی بەرێوەچوونی وڵاتەکە دەسەڵاتی ڕەھایە لەژێر یاساکانی وڵات کە لەلایەن ئەنجومەنەوە دادەنرێت، دادگای باڵا و دادگاکانی سەرووتری خۆی دەسەڵاتی دادپەروەری و جێبەجێکردنی تەواویان ھەیە بۆ بەڕێوەبردنی وڵات، و سەربەخۆن لە ھەر لقێکی یاسایی و جێبەجێکاری، دادوەرانی وڵات لەلایەن کابینەوە ھەڵدەبژێردرێن و ھەرگیز ناتوانرێ لاببرێن لە ڕێگەی بڕیاری جێبەجێکارییەوە مەگەر بەھۆی لادان لە یاسایەوە یان چەن حاڵەتێکی دیاریکراوی فەرمی لە وڵات.
ئیمپڕاتۆر
بەم شێوەیە بێت مانای ئیمپڕاتۆر و سەرۆک وەزیران لەوانەیە ھەمان مانا بێت لەگەڵ سەردەمی شۆگن لە مێژووی ژاپۆن، کاتێک لەو سەردەمانەدا ئیمپڕاتۆر تەنھا ھێما و ناو بوو و لەگەڵ ھەنێک لە دەسەڵات، و بەڕێوەبەرایەتی و جێبەجێکاری و دادوەری لەدەست شۆگنەکان بوو، لە جیھانی ئەمڕۆش دەکرێت بلێین ھەمان شتە، سەرۆک وەزیران کە دەسەڵاتێکی یاسایی جێبەجێکاری دادوەری ھەیە، ئەمەش وادەکات ھەمان وێنەدانەوەی سەردەمی پێشووی خۆی ھەبێت. پێی بوترێت سێبەری شۆگن
خێزانی شاھانەی ژاپۆن کۆنترین سیستمی پاشایەتییە کە تا ئێستا مابێتەوە لە جیھان بەگوێرەی تۆمارەکانی کۆجیکی و نیھۆن شۆکی، ژاپۆن پێش ٦٦٠ پێش زایین لەلایەن ئیمپڕاتۆر جیمنو دامەزراوە و یەکەم ئیمپڕاتۆرە لە تەواوی مێژووی ژاپۆن
وەرگێڕان
بەو کەسەی کە کاری وەرگێڕان ئەنجام ئەدات دەوترێت وەرگێڕ، چەندین وەرگێڕی جیاوازیش بوونیان ھەیە لەوانە: وەرگێڕی بەرنامە(مۆبایل و کۆمپیوتەر)، وەرگێڕی فیلم و دراما، وەرگێڕی مۆسیقا کە بە ژێرنووس ناودەبرێت.
ئانا ماری شێمیل
وێنۆک|ئانا ماری شێمیل ئانا ماری شێمیل (ماوەی ژیانی ٧ی نیسانی ١٩٢٢ تاکوو ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣) لەناودارتین ئەو ئافرەتانەی ئەڵمانیایە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی کە بوونە بەڕۆژھەڵاتی، ئانا لەکەش و ھەوایەکی ڕۆشنبیر و ژیانێکی پڕ ئاسوودە پەروەردەبووە و ھەر لەمنداڵییەوە ھۆگری ئەو شتانە بووە کە پەیوەندی بە ڕۆژھەڵاتەوە ھەبووە و بابەتی ڕوحیانەتی و سۆفیگەرێتی لە ئایینی ئیسلام و ئایەنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵات سەرنجی ڕاکێشاوون. شێمیل لە ساڵی ١٩٣٧ لەتەمەنی ١٥ ساڵیدا فێری زمانی عەرەبی بووە و وانەی لەسەر بیروباوەڕەکانی ئایین و مێژووی ئیسلام خوێندووە، سەرەڕای فێربونی زمانی فارسی و تورکی و ئەردی، لە ساڵی ١٩٣٩ لەگەڵ خێزانەکەیدا ڕۆشتوون بۆ بەرلین و چووەتە زانکۆ و لەسەر بەڕۆژھەڵاتبوون خوێندوێتی، لەدوای ساڵێک خوێندن لەزانکۆ لەسەر پێگەی زانا ئاینییەکان لە کۆمەڵگا دکتۆرای خوێندووە و لە ساڵی ١٩٤١ لەتەمەنی ١٩ ساڵیدا نامەی دکتۆرای ئامادەکردووە. شێمیل لە ساڵی ١٩٤١ لە وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا وەکو وەرگێڕی زمانی تورکی کاری کردووە، لەھەمانکاتدا گرنگی بەمێژووی مەمالیکەکان داوە و پەرتوکێکی لەسەر مێژووی ئیبن ئیاس نووسیوە، لە ساڵی ١٩٤٥ پێش کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم بە ماوەیەک نامەی دکتۆرای تەواوکردووە، بە بچووکترین مامۆستای ئافرەتی زانکۆ دەژمێردرێت و یەکەم ئافرەتیش بووە لەدوای جەنگی جیھانی دووەم لە ساڵی ١٩٤٦ موحازەرە لەسەر ھاتنی سۆفیگەرێتی ئیسلام بڵێتەوە، لە ساڵی ١٩٥١ دەربارەی واتای خۆشەویستی سۆفی لەئیسلامدا بۆ جاری دووەم پلەی دکتۆرای وەرگرتووە. شێمیل لە ساڵی ١٩٦٣ بەشداری کردووە لە دامەزراندنی گۆڤاری بیر و ھونەر کردووە کە لەئەڵمانیا بڵاودەکرایەوە و شیعری زۆربەی شاعیرە عەرەبەکان و شاعیرە موسڵمانەکانی بڵاوکردووەتەوە و لە ساڵی ١٩٧٥ ھەندێک لەو شیعرانەی وەرگێراوەتە سەر زمانی ئەڵمانی ن لە ساڵی ١٩٦٥ خەڵاتی فریدریش ڕوویکارتی لەئەڵمانیا بەدەستھێناوە، سەرەڕای وەرگرتنی خەڵاتێکی زۆر لەلایەن ڕۆژاوا و ڕۆژھیڵاتەوە، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ خانەنشین کراوە، دەستی کردووەتەوە بەنووسین بەزمانی ئەڵمانی و ئینگلیزی دەربارەی ئیسلام، لە ساڵی ١٩٩٥ یەکەم ئافرەتبووە سەبارەت بەڕۆژھەڵات و توێژینەوە لەسەر ئیسلام خەڵاتی ئاشتی ئەڵمانیای وەرگرتووە. ئانا ماری شێمیل لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠٣ کۆچی دوایی کردووە.
ھەنارەی محەمەد شەریف
ھەنارەی محەمەد شەریف گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی جەباری، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پارانۆیا
وێنۆک|200px|چەپ پارانۆیا (بە ئینگلیزی: Paranoia، ئاوەڵناو: پارانۆیی یان پارانۆید - بە ئینگلیزی: paranoid) سیستمێکی بیرکردنەوەیە کە کاریگەرە بە دڵەڕاوکێ و ترس، زۆربەی کات تاڕادەی نائاوەزمەندی (ناعەقڵانییەت) و وڕیمە. بیرکردنەوەی پارانۆیی یان پارانۆید زۆربەی کات بیروباوەڕی چەوساندنەوەیی یان پلانی ھێنی لەخۆی دەگرێت دەربارەی ھەڕەشەیەکی ھەستپێکراو لەسەر خوود (بۆ نموونە: ھەموو کەس ئەیەوێت من لەناوبەرێت). پارانۆیا جیاوازە لە فۆبیا، کە جۆرێکی ترە لە ترسی نائاوەزمەند بەڵام زۆربەی کات بەبێ سەرزەنشتکاریی کۆتایی دێت. بەھەڵە تۆمەتبارکردن و بێ متمانەیی گشتیی بە دەوروبەر زۆربەی کات پەیوەندیدارە بە پارانۆیاوە. بۆ نموونە، ڕووداوێک کە زۆرینە خەڵک وا تێدەگەن کە بە ڕێکەوتە ڕووی داوە، کەسێکی پارانۆید دەشێت وا تێبگات کە بە مەبەست ڕووی داوە.
عەتتار
سەرچاوە
عەتار له ویکیپیدیای فارسیدا
پۆل:موسڵمانانی ئێرانی پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:مردووانی دەیەی ١٢٢٠ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١١٤٠ پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس
پارێزگای ئیسێ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن پۆل:بەشی شوێنەکان
کۆماری خۆسەری نەخچیڤان
کۆماری خۆسەری نەخچیڤان (بە ئازەربایجانی: Naxçıvan Muxtar Respublikası) یەکێکە لە ناوچەکانی کۆماری ئازەربایجان کە بەدەر لە زەوییە. ئەم ناوچەیە ٥٥٠٢٫٧٥ کیلۆمەتر دووجا (٢١٢٤٫٦٢ میل چوارگۆشە) دەگرێتەوە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٤٥٩٦٠٠ کەسە و لە ڕۆژھەڵات و باکوورەوە لەگەڵ ئەرمینیا، لە باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ ئێران، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ تورکیا ھاوسنوورە.
دابەشکردنی کارگێڕی
وێنۆک|ڕاست|بەشە قەزاکانی نەخچیڤان
کەچەڵاوێ
کەچەڵاوێ (Keçellawê، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٦ کەس لە ١٨٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەیڵین گرێی
وێنۆک|ئەیڵین گرێی کاتڵین ئەیڵین مۆرەی گرێی (بەئینگلیزی:Kathleen Eileen Moray Gray)(٩ی ئابی ١٨٧٨ - ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨) دیزاینکەر و نژیاروانی ئیرلەندی و یەکێک لە پێشرەوانی بزوتنەوەی ھونەری نوێخواز بووە.
بڕیارنامەی ٢٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئایاری ١٩٦٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دۆمینیکا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢١٧‌ەم، بە ١٠ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
جەرگ
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامەکان پۆل:جەرگ
دەیڤید نیل مەکێنزی
دەیڤید نیل مەکێنزی (بە ئینگلیزی:David Neil MacKenzie، ١٩٢٦-٢٠٠١، لە دەقە کوردیەکاندا بە مەکینزی و مەکەنزی ناوی لێ براوە) پڕۆفیسۆرێکی ئینگلیز و توێژەر و پسپۆڕی زمانە ئێرانییەکان بوو. بەرھەمەکانی مەکێنزی ھەم لەبەر بەربڵاوی و ھەم لەبەر وردبینی و قووڵی بەناوبانگە، بەتایبەت ئەو کارانەی کە لەسەر کوردیی نوێ و زمانی خوارەزمی کردوویە. ساڵی ١٩٥٧ لە دوای چەند ساڵێک توێژینەوە لە کوردستاندا تێزی دکتۆراکەی لەسەر زمانی کوردی و شێوەزارەکانی نووسی و دواتر بە ناوی Kurdish Dialect Studies لە ساڵانی ١٩٦١ و ١٩٦٢ لە دوو بەرگدا بڵاوی کردەوە.
ئەڵمانیای نازی
مێژوو
ھەر لە ساڵانی شەڕی جیھانی دووەمدا بوو کە میری نازییەکان دەستی کرد بە کوشتن و لەناوبردنی مینۆریتیەکان، ئەمە دواتر بە ھۆلۆکۆست ناسرا. لە ئەم سەردەمەدا چەندین میلیۆن کەس لە جووەکان، گەواھیدەرانی یەھوە، ئسلاڤیکەکان و بەھۆی ئەوەی کە لە بواری ڕەگەزەوە خاوێن نین، بە دەستی چەکدارەکانی سوپای نازی خرانە ناو کوورە و سووتان. بە پێی ئامارەکان جەنگی جیھانیی دووەم بوو بە ھۆی کوژرانی زۆرتر ٤٠ میلیۆن مرۆڤ لە ئەورووپادا. لە ئەم شەڕەدا ئەڵمانیا ٥.٣ میلیۆن سەربازی لە دەستدا. لە دوای کۆتایی شەڕی جیھانیی دووەم دادگایەک بە ناوی دادگەی نۆرێنبێرگ ساز کرا بۆ سزا دانی تاوانە جەنگییەکانی نازییەکان. ھەروەھا لە ئەم شەڕەدا میلیۆنەھا کەس لە خەڵکی سیڤیلی ئەڵمانیاش کوژران. بە ھۆی دۆڕاندنی ئەڵمانیا لە شەڕدا سەرزەمینێکی زۆری لە دەست چوو، ھەروەھا نزیک ١٥ میلیۆن کەس لە خەڵکە کەمینە ئەڵمانیەکان کە لە وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ئەڵمانیادا دەژیان بەرەو ئەڵمانیا ھاتنەوە و دەکرێت بگوترێت کە لە وڵاتانی خۆیان دەرکران، بە زۆرێک لە ژنە ئەڵمانیەکان لە ئەم وڵاتانەدا دەستدرێژی سێکسی کران و زۆرێک لە شارە گەورەکانی ئەڵمانیا ڕووخان و وێرانییەکی زۆریان بەسەردا ھات.
مەسخ (کورتە ڕۆمان)
سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/wiki/The_Metamorphosis ویکیی ئینگلیزی: ئەیلوولی ٢٠١٤]
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کارەکانی فرانتس کافکا پۆل:کتێبە ئەدەبییەکان پۆل:کتێبەکانی ١٩١٥ پۆل:کتێبە ئەڵمانییەکان پۆل:کورتەڕۆمانەکان
ئالان شیەرەر
نازناوی تاکەکەسی
پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئینگلیز پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٢ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٦ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:هەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ پۆل:هاندەرانی هۆڵی ناوبانگی تۆپی پێی ئینگلیزی پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:ھاندەرانی ھۆڵی ناوبانگی تۆپی پێی ئینگلیزی پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
مینا قازی
ژیانی تاکەکەسی
مینا ئەسکەندەری ٣٨ ساڵی تەمەن بوو کە ھاوسەرەکەی (قازی محەمەد) لە سێدارە درا و ئیتر لەو کاتەوە جگە لە دایکایەتی، ئەرکی باوکایەتیی منداڵەکانیشی کەوتە ئەستۆ. خاتوو مینا ٩ منداڵی لە پێشەوا قازی ھەبوو. یەکێک لە منداڵەکانی ھەر لە ناو لانکەدا گیانی سپارد و ٨ منداڵی بۆ مایەوە کە توانی ھەموویان بنێرێتە قوتابخانە و بەشێکیشیان زانکۆ تەواو بکەن و منداڵەکانی بە بیری کوردایەتی و نەتەوەییەوە گۆش کرد. عیسمەت کچە گەورەی قازی محەممەد و میناخانم، بە لاوێتی جوانەمەرگ بوو، عیفەت لە ساڵی ١٩٨٩دا لە وڵاتی سوید بە پلانێکی تێرۆریستی گیانی لە دەست دا، عەلی، تاقە کوڕەکەی قازی محەممەد و میناخانم بێجگە لەوەی لە ھەڕەتی لاوێتیەوە تووشی تاراوگە و دوورخستنەوە بوو، لە چەند لای دیکەشەوە تووشی دڵرەقی و قینی ناڕەوا و بێ پاساو ھات. سەردەمێک لە زیندانی حیزبی دێموکڕات لە دۆڵەتوو توند کرا و ٥ ساڵانیش خرایە زیندانی دەوڵەتی داگیرکەری عێراقەوە. ئەوەش ھەمووی بارێکی قورس بوون کە دەخرانە سەر شانی ھاوسەری قازی محەممەد.
چوون بۆ ئەوروپا و گەڕانەوە
میناخانم لە ساڵی ١٩٩١ روو دەکاتە وڵاتی ئاڵمان و پاش ماوەیەکی کەم دەگەڕێتەوە مەھاباد. لە ساڵەکانی ١٩٩٥ و ١٩٩٦ بە مەبەستی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکەی روو دەکاتەوە ھەندەران و پاش ئەوەی کە لە چاکبوونەوەی نائومێد دەبێ، دەگەڕێتەوە بۆ مەھاباد.
زارا محەممەدی
زارا محەممەدی یان زەھرا محەممەدی (لەدایکبووی ١٩٩٠ لە دێولان) چالاکی فەرھەنگی و مامۆستای زمانی کوردییە. بی بی سی زارا محەممەدی وەکوو یەکێک لە 100 ژنی ئیلھامبەخش و کاریگەری ساڵی ٢٠٢٢ دەست نیشان کرد. زارا محەممەدی بەھۆی فێرکردنی زمانی دایکی بە خەڵک سزای پێنج ساڵ گرتنی لە بەندیخانەی ژنانی سنە بەسەردا سەپێنرا. دادگای شۆڕشی سنە زارای بە تێکدانی ئاسایشی نیشتمانیی ئێران لە ڕێگەی دروستکردنی گرووپ و دەستە تۆمەتبار کرد. ھەروەھا ئەو ئەندامی بەڕێوەبەریی ئەنجومەنی فەرھەنگی-کۆمەڵایەتیی نۆژینە.
١٦٢٢
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٢٢
کڵۆد شانن
کڵۆد ئێلوود شانن ئەندازیاری ئەلیکترۆنیک و بیرکاری ئەمریکایی بوو کە بە باوکی تیۆریی زانیاری دەناسرێت. ئەو ٣٠ی ئەپریلی ١٩١٦ لە میشیگان لەدایکبوو و ٢٤ی فەبریوەریی ٢٠٠١ مرد.
مادلێن دو سابلی
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٩ پۆل:مردووانی ١٦٧٨
بڕیارنامەی ٢٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ قوبرس
گۆڕەشێر
گۆڕەشێر (Gorreşêr، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢ کەس لە ٨٣ بنەماڵەدا بووە.
قەزای شەقڵاوە
ناحیەکان
رووبەر: ٨٨کم دووجا ژمارەی گوند: ١٥ باری رووی زەوی: دەشت: ٣٠ %، گرد:١٠%، چیا:٦٠%
جەلال تاڵەبانی
خێزانی تاڵەبانی
تاڵەبانی لە گەڵ ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد کچی ئیبراھیم ئەحمەد ژیانی ھاوسەرگیری پێکھێنا و دوو کوڕیان ھەیە بەناوی قوباد و پاڤێڵ کە پاڤێڵ کوڕە گەورەکەیانە و قوباد تاڵەبانیش کەپێشتر لەناو سیاسەتی ھەرێمی کوردستان وەک نوێنەری ھەرێم لەئامریکابووە ئێستاش ئەنجومەنی وەزیرانیش جێگیری سەرۆک وەزیرانە.
ئاتسوشی ئینابا
ئاتسوشی ئینابا (بە ئینگلیزی: Atsushi Inaba؛ بە ژاپۆنی: 稲葉 敦志)، لەدایکبووی ٢٨ی ئۆگستی ١٩٧١ لە کانازاوا، ژاپۆن. بەرهەمهێنەرێکی یاریی ڤیدیۆیی ژاپۆنییە بۆ پلاتینیۆم گەیمز، وەهەروەها پێشووتر بەڕێوەبەر و بەرهەمهێنەر بوو لە کاپکم.
دیپلۆماسی
مێژوو
وه‌ گه‌لێک له‌ زانا و نوێنه‌ره‌ دپلۆماسیه‌کان پێیان وایه‌ له‌ ڕۆژگاری ئه‌مڕۆ پێویست ناکات په‌یوه‌ندیه‌ دیپلۆماسیه‌کان بۆ کاری هه‌واڵگری به‌کاربێنن به‌هۆی پێشکه‌وتویی له‌ بواره‌کانی په‌یوه‌ندی و ته‌کنه‌لۆژیاوه‌.وه‌ هه‌ریه‌ک له‌م نوێنه‌رانه‌ له‌پاڵ په‌یوه‌ندی نێوده‌وڵه‌تی گرنگی به په‌ره‌پێدانی په‌یوه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تیان ده‌ده‌ن تا به‌هۆیه‌وه‌ په‌یوه‌ندی و به‌رژه‌وه‌ندی وڵاته‌که‌یان به‌ده‌ست بێنن .
ئه‌رکه‌کانی دیپلۆماسی
ئه‌م نوێنه‌رانه‌ له‌ باره‌گای سه‌ره‌کی خۆیان که‌ بۆیان دیاری کراوه‌ کاره‌کانیان ڕایی ده‌که‌ن .به‌ هه‌ریه‌ک به‌م باره‌گانه‌ ده‌ڵێن باڵوێزخانه‌ و کۆنسولخانە .ئه‌گه‌ر هاتوو نوێنه‌ره‌که‌ به‌ پله‌ی باڵوێز ڕێگه‌پێدراو بوو سه‌رکردایه‌تی باڵوێزخانه‌ ده‌کات .وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو به‌ پله‌ی ڕێ پێده‌ری وه‌زیر دامه‌زرابوو له‌ کۆنسولخانە ئه‌رکه‌کانی جێبه‌جێ ده‌کات.
ڕێژەییخوازی
ئێمە لەگەڵ جۆرە ڕێژەییەک ڕاھاتووین کە ھەستی پێ ناکەین. لە ھەمان کاتدا لە کاتی قسەکردن یان ئیش پێکردنی پێداویستییەکانی ژیانی ڕۆژانەدا بەتەواوەتی دەری نابڕین. دەبێت ئەو ڕێژەییە جیاوازیی چی بێت لەگەڵ ڕێژەیی فیزیکی و بیردۆزی ڕێژەیی ئاینشتاین؟
گەورەیی، خۆشی، جوانی، ...
تۆ دەتوانیت بڵێیت ئایا ئازاد بەتەمەنترە یان کوردۆ؟ ئایا ئیڤان بچووکترە یان دەریا؟ بەڵام ناتوانیت بڵێیت ئایا ئیڤان بچووکە؟ ئایا ئیڤان گەورەیە؟ چونکە وەڵامەکەی ئەستەمە لە ڕووی زانستەوە.
لە ڕووی ڕێزمانییەوە ڕستەیەکی تەواوە. بەڵام زانستییانە هیچ مانایەکی نییە. پێویستە بوترێت : ئایا ئەو وێنەیەی من کردوومە جوانترە یان ئەوەی تۆ؟ یان بە شێوەیەکی تر بەراوردی وێنە‌کەت بکەیت لەگەڵ شتێکی تر. واتە بەراورد لە نێوان دوو شتدا دەکرێت.
لەوانەیە بپرسیت، باشە زۆر جار ئەم پرسیارانە دەکرێن و وەڵامیشیان دەدرێتەوە و ھەردوو لاش لە یەکتر دەگەن. ئەی چۆن زانستی نەبوو! (ئیڤان بچووکە؟ مۆز خۆشە؟ ئایا ئەو وێنەیەی من کردوومە جوانە؟) لە ڕاستیدا کاتێک تۆ پرسیارێکی لەو جۆرە دەکەیت، لە ھزری خۆت ئیڤان، بەراورد دەکەیت بە تێکڕای تەمەنی ئەم خەڵکانەی لەسەر زەوی دەژین. مۆز بەراورد دەکەیت بە تێکڕای تامی ھەموو میوەکانی تر. وێنەکەی خۆت بەراورد دەکەیت بە تێکڕای چۆنێتیی ھەموو ئەو وێنانەی کە بینیوتە. بە ھەمان شێوە کەسی دووەمیش بەم شێوەیە وەڵامت دەداتەوە.
گۆشە پێدەچێت ڕێژەیی بێت
ئەگەر خاڵێک لادانێکی بچووکی بڕی ئەوا پلەی گۆشە دەگۆڕێت لەگەڵیدا بە گۆڕانکارییەکی بچووک. بۆیە پێوانی گۆشە بەگشتی بەکار دێت لە فەلەک و گەردوونزانیدا. ئاشکرایە لەسەر نەخشەی ئەستێرەکان ماوەی گۆشەی نێوان ئەستێرەکان یان گۆشەی بیناییی ئەو ماوەی کەوا ئەستێرەکان لە یەک جیا دەکاتەوە جیاوازە ئەگەر لەسەر ڕووی زەوی ئاماژەی ڕوانین (رصد)ی بۆ کرا.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پیرھۆنیزم
فرێد دەیڤس (یاریزانی سنووکەر)
فرێد دەیڤس ( بە ئینگلیزی:Fred Davis؛ لەدایکبووی ۱٤ی ئابی ۱۹۱۳ – مردووی ۱٦ی نیسانی ۱۹۹٨) یاریزانێکی پیشەگەری ئینگلیز بوو لە یارییەکانی سنووکەر و بیلیارد. لە ساڵانی ١٩٤٨ تا ١٩٥٦ هەشت جار براوەی پاڵەوانێتی جیھانی سنووکەر بووە، ھەروەھا دووجار براوەی پاڵەوانێتی جیھانی بیلیارد بووە.برای جۆ دەیڤس بوو کە ١٥ جار پاڵەوانی جیھانی سنووکەر بووە؛ ئەو دوو یاریزانە تاکە دوو یاریزان بوون کە ھەردوو پاڵەوانێتی جیھانی سنووکەر و بیلیاردی ئینگلیزییان بەدەستھێناوە و فرێد لە پلەی دووەمی لیستی ئەو یاریزانانەدایە کە زۆرترین نازناوی پاڵەوانێتی جیھانی سنووکەریان بەدەستھێناوە، لە دوای جۆ.
بڕیارنامەی ٢١١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢١١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٦٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ھیند-پاکستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢٤٢‌ەم، بە ١٠ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
قەزای شەرقات
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:قەزاکانی پارێزگای سەلاحەددین
فرانسوا تریستان لێرمیت
فرانسوا تریستان لێرمیت شاعیر، شانۆنووس و ڕۆماننووسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
زانکۆی ھەڵەبجە
مێژوو
پێگەی جوگرافی زانکۆ لەڕووی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، کەمپی زانکۆکە دەکەوێتە باشوری شاری ھەڵەبجە نزیک گوندی عەبابەیلێ.
دەوڵەت شار
دەوڵەت شار لە سەردەمی مودێرن
دەوڵەت شار، لەم سەردەمە وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ گەشەی کردووە و ئێمە دەزانین ئەمڕۆکە ژمارەی دانیشتووان زیادی کردووە، چالاکی ئابووری پەرەی ستاندووە، شوێنی شاری زیاتر بنیات نرا و دەست پێڕاگەیشتنی سیاسیی شار لە مەودایەکی بەربڵاو پەرەی ستاندووە. لە چەرخی مودێرن، دوو ناوەندی سەرەکی لە ئاسیا وەک دەوڵەت شاری ڕاستەقینێ دەناسرێنەوە: هۆنگ کۆنگ و سینگاپور، کە هەردوویان پێشتر کۆلۆنی بەریتانیا بوون.
جاش
جاش یان جاھش بە واتای بەچکەی کەر بە کوردە خۆفرۆشەکانی دەگۆترێت کە لەگەڵ داگیرکەرانی وڵات لە ھەر چوار پارچەی کوردستان ھاوکاری بکەن. لە ھەندێک جار جاشەکان بە شێوەێ گرووپێکی چەکدار لە ھێزەکانی کوردنەژاد پێک ھاتنە و لە بەرامبەری ئەرتەشی کوردی ھێزێکی چەکداری سەربەستیخوازی کوردی یان خەڵکی سیڤیلی کوردی ھاوکاریان لەگەڵ حەکومەتە داگیرکەرەکانی کوردستان کردووە و کوردەکانیان کوشتووە. ئەم وشە لە چاندی گشتیی کورد ناوەڕۆکی سۆکایەتبارانەی ھەیە و بە واتای نەتەوەفرۆش و خۆفرۆش بە کار دێت. یەکێ لەو یەکەمین کەسانەی وشەی جاشی لە نووسراوەدا بە مەعنای سیاسی بە کار ھێناوە ھەژار بووە، بەڵام بەر لەویش ئەم وشەیە بە مەعنای شوێنکەوتوو و سەرشۆڕ بە کارھاتووە لە نووسراوەی کوردیدا.
مێژوو
ئەم جاشانە دیسان لە ڕاپەڕینی ١٩٩١ی کوردەکانی عێراق پێکھاتن. ژمارێکی لە کوردەکان دەڵێن ئێستا جاشەکان بەتەمامی بەخشێندراونە.
ھەنگەچینە
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
پارتی ژیانی ئازادی کوردستان
پژاک ئەندامی کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە - KCK)یە، کە ھاوپەیمانێتیەکی گروپە ئاپۆیستە کوردەکان و کۆمەڵەکانە و لەلایەن ئەنجومەنێکی جێبەجێکاریی ھەڵبژێردراوەوە سەرکردایتی ئەکرێت.
سیاسەت و پێکھاتە
وەکو ئامانجە ھەنووکەییەکانی پەکەکە لە تورکیا، سەرکردەکانی پژاک ئەڵێن ئامانجە درێژخایەنەکانمان دامەزراندنی ھەرێمێکی ئۆتۆنۆمە بۆ کورد لەناو وڵاتی ئێراندا. بایەخی تایبەتیان لەسەر لابردنی دەوڵەتی دینییە لە ئێران و دانانی حکومەتێکی دیموکرات و فیدراڵ لە جێگەکەی، کەتیایدا خود-کارگێڕی بۆ دەستەبەر کرێت بۆ ھەموو کەمینە نەتەوەییەکانی ئێران، بە عەرەب و ئازەری و کوردییشەوە.
چیخی دەرێ
چیخی دەرێ بەرزترین لوتکە چیایە لە عێراقدا کە دەکەوێتە ھەرێمی کوردستانەوە. کتێبی ڕاستییەکانی جیھانی سی ئای ئەی بانگەشەی ئەوە دەکات کە لوتکەکە ٣,٦١١ م (١١,٨٤٧ پێ) بەرز بێت. لوتکەکە ٦ کم (٧٫٣ میل) لە باکوری گوندی گوندە ژوورە لەسەر سنووری پیرانشار لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
مەحموودی دووەم
مردن
سوڵتان مەحموودی دووەم جیا دەکرێتەوە بە ئاڕاستەکردنی ڕۆژئاوایی دەوڵەت، ھیلاک بوو بە شەڕی ڕووسەوە، و شەڕ لەگەڵ محەممەد عەلی والی میسر سەرقاڵی کردبوو کە ئەیویست وڵاتی شام بخاتە سەر ویلایەتەکەی لە میسر، و جەزائیر کەوتە ژێر داگیرکاری فەڕەنساوە ساڵی ١٨٣٠.
سوڵتا نەخۆش کەوت و پاش ماوەیەک کۆچی دوایی کرد لە ٢ی تەممووزی ١٨٣٩ و سوڵتان عەبدول مەجید جێگەی گرتەوە.
دڵپیسی
دڵپیسی بریتییە لە چەند بیرۆکە و ھەست و ڕەفتارێک، کاتێک ڕوودەدات کە کەسێک پەیوەندییەکی بە ھێزی لەگەڵ کەسێکی دیکە ھەیە و پێی وایە ئەو پەیوەندییەیان لەلایەن ڕکابەرێکی ترەوە ھەڕەشەی لەسەرە، ئەو لایەنەی تر لەوانەیە ئاگاداری ئەوە بێت یان ئاگادار نەبێت کە مەترسی دروست دەکات.
وەرگری ئەندرۆجین
وێنۆک|پێکھاتەی وەرگری ئەندرۆجین لەناو لاشەی مرۆڤ وەرگری ئەندرۆجین ھەروەھا بە (NR3C4 - nuclear receptor subfamily 3, group C, member 4 -) )ناسراوە ، جۆرێکی وەرگری ناوەکیە چالاک دەبێت بە شکانەوەی ھەر جۆرە ھۆرمۆنێکی ئەندرۆجینی لە ناویاندا تێستۆستێرۆن و دیھایدرۆتێستۆستێرۆن لە سایتۆپلازمەوە دەچێت بۆ ناوکەخانە وەرگری ئەندرۆجین بە ڕوونی پەیوەندی ھەیە بە وەرگری پرۆجێسترۆن و پڕۆجێستۆجینەکان کە بە بەکارھێنانی ڕێژەیەکی زۆر ئەتوانێ ئەندرۆجینەکان بلۆک بکات
بزرۆکە
کەوا بێت ٨ەمین دەنگی بزوێنی کوردی بە ئەلفبێی عەرەبی نانووسرێت و، "بزرۆکە"یە. (i).
مەنسوور فەتاحی
﴿٣﴾ لە تاریخی ٩/٤/١٣٦٤ھە تاوی بوو بە فە رماندە ھێز لە ھێزی شە ھید عە زیز یوسفی﴿سە قز﴾٠
﴿٤﴾کونگرە ی نۆھە می حیزب ، ﴿ئە ندامی کومیتە ی ناوە ندی﴾
دەست
دەست بەشێکی لەشە و کەوتووەتە کۆتاییی باسک، ھەر مرۆڤێک دوو دەستی ھەیە. ئاسایی ھەر دەستێک پێنج پەنجەی ھەیە، چوار پەنجە لە تەنیشت یەکەوە، لەگەڵ گەورەپەنجە. لە ناوەوەی دەست ناولەپ ھەیە، کاتێک ھەموو پەنجەکان بەیەکەوە دەنووشتێنرێنەوە شێوەی دەست دەگۆڕێت بۆ کۆڵەمست. ئەو جومگانەی کە بوونەتە سەختترین بەشی کۆڵەمست پێیان دەوترێت بەندەکانی پەنجەکان. گیاندارانی تر، بەتایبەتیی گواندارە ڕەسەنەکانی تر، کەڵک لە دەست وەردەگرن بە مەبەستی گرتنی شتەکان. بەڵام دەستەکانی مرۆڤ دەتوانن کارانێک بکەن کە ھیچ دەستێکی تر ناتوانێت بیان کات.
قەزای سۆران
ئیدارەی سەربەخۆی سۆران یەکێک لە شارەکانی پارێزگای ھەولێرە کە لە ٤ ناحیەی دیانا ، خەلیفان ، سیدەکان و سۆران پێکدێت. ٥٧ گەڕەک و ٣٤٦ گوند دەگرێتەوە. سۆران دەکەوێتە دەشتێکەوە کە بەچیاکانی زۆزک لە باکور (١٨٢)م و کۆڕەک لەباشوور (٢١٢٧) م ھەندرێن لە رۆژھەڵات (٢٩٢٥ م) و برادۆست لە رۆژئاوا (٢٠٧٦)م دەورەدراوە.
گەشت گوزاری قەزای سۆران بەناوبانگە بە ھەوارگەکانی (جوندیان و بێخاڵ) و تاڤگەی گەلی عەلی بەگ کەلەسەر دراوی عێراقی فیدڕاڵیشدا کێشراوە بەناوبانگن، ھەروەھا ھەوارگەکانی بناری (حەسەن بەگ و بێرمە ساردو بێرۆیان) و چەندین شوێنی تر ساڵانە بەھەزاران گەشتیار لە ناوەڕاستی عێراق و زۆر لە وڵاتانی دراوسێش رووی تێدەکات، ئەمەش زیاتر بەھۆی دڵرفێنی ئەو ھاوینە ھەوارانەوەیە. سنوورەکانی قەزای سۆران لە باکورەوە بەندە بە وڵاتی تورکیاو قەزای مێرگەسۆر، لە رۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزای چۆمان. لە باشوریشەوە لەگەڵ قەزای رواندز پشدەر بەندە، بەڵام لە خۆرئاواوە لەگەڵ قەزای شەقڵاوە پێکەوە بەندن. لە رووی کارگێریەوە قەزای سۆران ھەرسێ ناحیەی سیدەکان و دیاناو خەلیفانی ھەیە، تێکڕای زیاتر لە ٤٠٠ گوند لە خۆدەگرێت و ١٧٥٠٠٠ کەسیش دابەش بوونە بەسەر ئەو گوندانەدا. سەنتەری قەزای سۆران ٣٦ گەڕەکەو بەشێوەیەکی مۆدێرن ئاوەدانن. ھەروەھا لەڕووی پڕۆژەکانی رێگاوبان و ئاوو کارەباو گەیاندن و ھاتوچۆ بێ گرفتن. لە سەنتەری قەزای سۆران ٦٥ دائیرەی حکوومی ھەیەو کە ٤٥ دائیرە ئیشوکارەکانی ھەرچوار قەزای (سۆران و مێرگەسۆرو چۆمان و رواندز) بەڕێ‌وە دەبەن. ھەروەھا ١٤ بارەگای حزبە سیاسیەکانی لێیەو لەگەڵ ١٠ بارەگا پێگەیاندنە کۆمەڵگە مەدەنییەکان وەک سەنتەرو فەرھەنگ خانەو بنکە چالاکیەکان و رێکخراوە ناحکومییەکان چالاکیەکانی خۆیان لێ ئەنجام دەدەن. ئاستی رۆشنبیری لەو شارەدا بەرزەو ژمارەیەکی زۆری رۆژنامەنووس و نووسەرو ھونەرمەندی لێیەو رۆژانە چالاکی ھونەری و رۆشنبیری لێ ئەنجام دەدرێ. ھەربەم ھویەشەوە کێشە کۆمەڵایەتییەکانی کەمن و بەشێوەی رۆشنبیری و مۆدێرنانە بیر لە کێشەکان دەکرێتەوە. بەھۆی ئاستی رۆشنبیری ناوچەکەو جێبەجێکردنی ریزبەندی ئەرکەکانی حکومەت ساڵانە بە بڕی زیاتر لە ١٠٠ملیۆن دۆلار پڕۆژەی خزمەتگوزاری لێ ئەنجام دەدرێت، ئەمەش کاریگەریەکی زۆری کردووەتە سەر ئاوەدانی بەردەوام لەو قەزایەدا.
پیەر لو موان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٢ پۆل:مردووانی ١٦٧١
قزڵقۆپی
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
بزوێنەری ھێڵ (لە فڕۆکەدا)
شێوەی بزوێنەری ھێل
جۆرە بزوێنەرێکە کە لە ٣ ڕیز لە سلندەر پێکھاتوون کە ھەموویان ھەمان کرانک شەفت دەخولێننەوە، گۆشەی نێوان ڕیزی یەکەم لە سلندەر و کۆتا ڕیز ١٨٠ پلە یان کەمترە وەک بزوێنەرەی (Lorraine 12Eb,)
جۆرە بزوێنەرێکە کە پێکھاتووە لە سێ یان زیاتر ڕیز لە سلندەر کە گۆشەی نێوان یەکەم ڕیز و کۆتا ڕیز کەمتر یان یەکسانە بە ١٨٠ پلە، کە نزیکە لە بزوێنەری شێوە (W).
دەرگا کراوەکە
بڵاوکردنەوە و بەرزکردنەوە
دەرگا کراوەکە بە جیھانی بڵاوکرایەوە؛ یەکەم بڵاوکردنەوەی لە پۆڵەندا بوو لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦، لە ٢٧ی ئەیلوول لە ژاپۆن، لە ئێرلەندا و ئەڵمانیا لە ٢٩ی ئەیلوول، لە ئوسترالیا لە ٣٠ی ئەیلوول و لە ئەمریکای باکوور لە ٣ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵ. ئەلبومەکە بە دیجیتاڵی ھاتە بەردەست لە ١٥ی ئابی ٢٠٠٦ لەسەر ئایتیوونز وەک پێش-داواکرییەک. ئەگەر ئەلبومەکە پێش ٣ی تشرینی یەکەم بکڕایە، چاوپێکەوتنێکی ئەیمی لی و گۆرانییەکی تایبەتی لەگەڵ دەھات بەناوی «کۆتا گۆرانی کە لە تۆدا بەفیڕۆی دەدەم»، کە دواتر لەگەڵ تاکەگۆرانی ئەلبومەکە لیتیۆم دەرکەوتەوە.
تاکەکان
یەکەم تاکی ئەلبومەکە ناوی کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت بوو، کە بۆ ماوەیەکی کاتی لەسەر ڕادیۆکاندا لێدەدرا لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٦ و یەک ھەفتە بەدوایدا بڵاوکردنەوەیەکی فراوانی بەخۆوە بینی. چونکە گۆرانییەکە دوو ڕۆژ پێش ڕێکەوتە ڕەسەنەکەی بڵاوبۆوە بەسەر ئینتەرنێتدا، وایند-ئەپ ڕێگەی بە ڕادیۆکاندا کە پێش بڵاوکردنەوە ڕەسەنەکەی لە ڕادیۆدا لێی بدەن. بەدوای ئەمەدا، تۆمارەکە بۆ داگرتنی دیجیتاڵی خرایە بەردەست لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦، و بە سیدیش لە ٢٥ی ئەیلوول وەک تاکێک بڵاوبۆوە. لە کۆتاکانی ھەفتەدا لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٦، گۆرانییەکە گەیشتە ژمارە ١٠ی «بیلبۆرد ھۆت ١٠٠» ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ژمارە سێی بەرکەوت لەسەر چارتی تاکەکانی نیوزلەندا، ژمارە پێنج لە چارتەکانی ئوسترالیا، لەگەڵ ژمارە چوار لە چارتەکانی شانشینی یەکگرتوو. تاکەکە ھەروەھا لە ٢٠ چارتی تری ناوخۆییش مایەوە و بڕوانامەی پلاتینی پێ بەخشرا لەلایەن پیشەسازی تۆمارکردنی کۆمەڵەی ئەمریکا و بڕوانامەی زێڕی پێ بەخشرا لەلایەن ئاریا.
گۆرانی بەناوبانگی تر
«کێشی جیھان» وەک تاکێکی ڕێکلامی خرایە بازاڕەکانەوە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ بەتایبەتی لە کۆلۆمبیا. «جارێکی تر پێکەوە» تراکێک کە بۆ دەرگا کراوەکە نووسرابۆوە بەڵام دواتر ڕەتکرایەوە، کرا بە خۆڕایی بۆ داگرتنی دیجیتاڵی لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ وەک تایبەتکردنێک بۆ دامەزراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئەو ھەوڵەی دەیاندا بۆ چاککردنەوەی زەرەرەکان دوای بوومەلەرزەی ٢٠١٠ی ھایتی. لی لەسەر تۆمارەکە قسەی کرد، «من بە قووڵی جوڵێنراوم بە ڕووداوە دڵتەزێن و لەدەستدانەکانی ھایتی. ئێمە ھیوادارین کە بەشدارییەکی باشمان کردبێت بۆ داواکارییە فریاکەوتنەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان بە مۆسیقاکەمان.» گۆرانییەکە وەک داگرتنێکی دیجیتاڵی بڵاوبۆوە لەلایەن فرۆشیارە ئەلیکترۆنییەکان لە ٢٣ی شوباتی ساڵی ٢٠١٠. گەیشتە ژمارە ٨٦ لە بیلبۆردی کەنەدی «ھۆت ١٠٠.» لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ میوزیک تیڤی نیوز، لی وتی کە ئەو گۆرانی نووسیبوو بۆ فیلمی مێژووی نارنیا: شێرەکە، جادووگەرەکە و دۆلابی جلەکە، کە دەرھێنەرەکانی تێیدا ڕۆڵێکی بچووکیان پێبەخشیبوو، لەبارەی ئەمەوە لی وتی: «ئەوان وتیان 'دەتەوێت ڕۆڵێک ببینی؟' منیش وتم 'بەڵی بۆ جەھەنەم! ڕێگە بدەن کە بمرم، دەمەوێت کەسێک بم کە بکوژرێم.' بۆیە بڕوا ناکەم ڕووبدات.» ھەروەھا دواتر دەرخرا کە تراکێکی ئەلبومەکە، لەکریمۆسا، بە ڕەسەنی بۆ فیلمەکە نووسرابوو بەڵام نەخرایە ناویەوە. بەپێی دەرھێنەرەکان، نە لی و نە گرووپەکە پرسیاریان لێکرابوو بۆ نووسینی مۆسیقا بۆ فیلمەکە.
سیستمی دامەزراوەیی
ھونەری داڕشتنی ساختار
داڕشتنی ساختاریش ھونەری خۆی ھەیە و ئەم ھونەرەش گۆشەنیگای جیاوازی ھەیە، یەک لەوان دەڵێ ساختار چوار جۆر ڕەھەندی ھەیە:
ساختاری ھەرەمکار Hierarchical Structure
ساختاری ھەرەمکار Hierarchical Structure لە ھونەری سازمانگەریدا جۆرێکە لە ساختاری سازمان Organizational structure و بەگشتی بۆ دابەشینی ئەرک و ماف دوو جۆری ھەیە:
- ساختاری کارکرد Functional Structure
دەرەزیارەت خواروو
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
سیستمی دامەزراوەیی
ساختاری تەکولۆ (ماتریکس) Matrix Structure
وێنۆک|A matrix organization
بەستەرە دەرەکییەکان
(Briner, Wendy & Hastings, Colin & Geddes, Michael. Projektledaren. Svenska förlaget (1999