cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میرزا شەفیعی جامەڕێز
ژیان
شەفیع کوڕی عەباسی دەلۆیییە لە ساڵی ١٧٧٦ لە گوندی جامەڕێز لە نزیک کەرکووک لەدایکبووە. لەناو خەڵکی بە میرزا شەفیعی جامەڕێزی ناوبانگی دەرکردووە. شاعیر ناوی تایبەتی خۆی کە «شەفیع»ە وەکو لە شیعریدا بەکاری ھێناوە. زانیاری لەبارەی ژیانی ئەم شاعیرە کەمە. لە تەمەنی منداڵییەوە لە حوجرەی مزگەوت دەستی بە خوێندن کردووە. ماوەیەک لە سلێمانی ژیاوە دواتر گەڕاوەتەوە شوێنی خۆی. شەفیع لە شیعرەکانی دا دەردەکەوێ خوێندەوار بووە، کە نەیویستووە خوێندنی حوجرەی مزگەوت تەواو بکات لەبەر ئەوەی بووە نەبێ بە مەلا. بە ھەوڵ و تێکۆشینی خۆی زانست و زانیاریی وەرگرتووە و بووە بە ڕۆشنبیر، واتە خۆی خۆی فێرکردووە. بەم جۆرە شارەزایی لە مێژوو و جوگرافیا و ئەنتۆگرافیا و ژیانی کۆمەڵایەتیی کوردەواریی پەیدا کردووە. لە ئەدەبدا بایەخی بە مێژووی دڵداریی ڕۆژھەڵات داوە، ئاگادارییەکی تەواوی ھەبووە لە چیرۆکەکانی دڵداریی و بەسەرھاتی قارەمانەکانیان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا. ھەواڵی وا لە ناوەوە ھەیە شەفیع بۆ دابینکردنی لایەنی دارایی و ماڵداری خێزان بەڕێوەبردن خەریکی کشتوکاڵ بووە، لە ژیانی کۆمەڵایەتیدا میرزایەتی کردووە. لەو سەردەمەدا میرزایەتی پیشەیەک بووە، میرزایان ھەموو کارێکی خەڵکی پەیوەندی بە نووسینەوەی ھەبوایە جێبەجێیان دەکرد. شەفیع لە ناوچەی ژیانی خۆی لە ساڵی ١٨٣٦ کۆچی دوایی کردووە و لە گوندی جامەڕێزی مەڵبەندی لەدایکبوون و ژیانی نێژراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی کەرکووک پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٦ پۆل:مردووانی ١٨٣٦
.km
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
کەماڵانی سەروو
جوگرافیا
کەماڵانی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەدان و لە باشوور لەگەڵ گوندی کارێز، تانجەرۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کەماڵانی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تلەزەیت.
.kh
kh. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی کەمبۆدیایە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩٦دا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ
ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە سێ ناوچەی شارستانی بیجاڕە لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
گوندەواری خوڕخوڕە
لە (٢٧) گوند پێکھاتووە:
شارستانی مۆنتری، کالیفۆرنیا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٠ لە کالیفۆرنیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزراوی ١٨٥٠
گۆرانی وتن ٢
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
حەمامی حاج ساڵە
وێنۆک|300px|left|حەمام حاج ساڵە لە سەقز حەمام حاج ساڵە یەکێک لە ئاسەوارە مێژوویییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە جەڕگەی بازاڕی سەقز ھەڵکەوتووە. ئەم بنا مێژوویییە لە تشرینی دووەم ساڵی ٢٠٠٠ و بە ژومارەی ٢٨٣٠ لەلایەن ڕیکخراوەی میراتی کولتووری ئێران بە ناو یەکێک لە ئاسەوارە مێژوویییەکانی ئێران تۆمار کرا.
سەینت کیتس و نیڤیس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
کۆمەڵگای باریکە
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
.ec
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
.ke
ke. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی کینیاە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩٣دا دامەزراوە.
سەینت لووسیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
سەینت لووسیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
وێڵەدەر
جوگرافیا
وێڵەدەر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شارستێنە و لە باشوور لەگەڵ گوندی داربەڕولە، تانجەرۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کاژاو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قڕگە.
کریستین لاگارد
کریستین بەبەردەوامی لەماوەی ساڵانی ٢٠١١ بۆ ٢٠٢٠، لەلایەن گۆڤاری فۆربیسی ئەمریکی بە یەکێک لە ١٠ بەهێزترین ژنە کەسایەتی ساڵ دیاریی کراوە، ئەو لە ساڵی ٢٠٢٠ لە پلەی دووەم هات لەدوای ئەنگێلا مێرکڵ. گۆڤاری فۆربیس سالانە لیستی ١٠٠ بەهێزترین کەسایەتی ژنی ساڵ بڵاودەکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:زیندووان پۆل:پارێزەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:بازرگانە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ژنە پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:بازرگانە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:دیبلۆماتکارە فەڕەنسیەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە سیاسەتوانە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:بازرگانانی پاریس پۆل:بەڕێوەبەرە جێبەجێکارە فەڕەنسییەکان پۆل:وەزیرانی کشتوکاڵی فەڕەنسا پۆل:وەزیرانی سەرمایەگوزاری فەڕەنسا پۆل:بەرپرسە فەڕەنسییەکان لە یەکگرتووی ئەورووپا پۆل:بەرپرسە فەڕەنسییەکان لە نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ژنە فەڕەنسیە دیبلۆماتکارەکان پۆل:ژنە بەڕێوەبەرە جێبەجێکارە فەڕەنسییەکان پۆل:ژنە پارێزەرە فەرەنسییەکان پۆل:سەرۆکەکانی بانکی ناوەندی ئەوڕووپا پۆل:ژنە وەزیرەکانی حکومەتی فەڕەنسا پۆل:ژنان لە سیاسەت پۆل:پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ژنە وەزیرەکانی حکوومەتی فەڕەنسا
چەنگیز ئایتماتۆڤ
ژیان
ئەو لە باوکێکی قیرغستانیی و دایکێکی تاتاری لەدایکبوو. دایک و باوكی ئایتماتۆڤ كارمەندی مەدەنی بوون لە گوندی شێکەر. لە ساڵی ١٩٣٧، باوکی تۆمەتبار کرا بە "نەتەوەیی بۆرژوازی" لە مۆسکۆ، دەستگیرکرا و لە ساڵی ١٩٥٨ لەسێدارە درا.
ڕۆژی کۆمەڵە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی کوردستان
ناوچەی بازەرگان
گوندستانی چایپاساری باکوور
لە ٢٤ گوند پێکھاتووە:
.jm
jm. کۆد و ناونیشانی ئینتێرنێتیی(ccTLD) وڵاتی جاماییکایە و ناونووسی لە ئاستی سێهەمی ژێرناوەکانی ئاستی دووهەمی com.jm، net.jm، org.jm، edu.jm، gov.jm، و mil.jmئەم نیشانانەیە.
ئەیمی موڵینز
وەرزش
لەکاتی تەواوکردنی خوێندن لە زانکۆی جۆرجتاون لەسەر بڕوانامەیەکی ئەکادیمی تەواو بۆ قوتابخانەی خزمەتگوزاری بیانی لەوێ، ئەو ڕووبەڕووی وەرزشکاری لەش ساغ بووەوە لە یادی National Collegiate Athletic Association (NCAA) دابەشی یەک گۆڕەپان و مەیدان، و یەکەم کەمئەندامی مێیە لە مێژوودا کە بەژداری بکات لە NCAA. ئەو یەکەم کەمئەندام بووە (نێر یان مێ) بۆ بەژداری لە دابەشکاری یەک NCAA گۆڕەپان و مەیدان.
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل (، ) سەرۆکی دەوڵەت و گەورەترین کاربەدەستی ئیسرائیلە.
ناوچەی چەنگ ئەڵماس
ناوچەی چەنگ ئەڵماس لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە سێ ناوچەی شارستانی بیجاڕە لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
یەکشەممەی دڵتەزێن
وەرگێڕانی ھۆنراوەی جاڤۆر
مردن خەیاڵ نییە بۆ ئەو کەسەی کە مردووە، بە مردنم ئەتۆ لە ئامێز دەگرم.
باڵ
ووشەزانی و بەکارهێنانی
(vængr)هاتووە وەکو ئاماژەکردنێک بۆ پەلی باڵندەکان بەڵام لە سەدەی نوێ وشەکە مانایەکی فراوان دەگرێتەخۆ وەکو پاشکۆیەک خراوەتە سەر (مێروو، شەمشەمەکوێرە،خشۆکە باڵدارەکان هەندێک بەلەمی چارۆکدار ، فڕۆکە ، هتد….).
دروستکردنی پێکهاتە
ئەم دوو داهێنانە لە باڵەکاندا بە گرنگیەوە لێکۆڵینەوەیان لێ کرا و پێشنیار کران وەک لقی نوێی فڕۆکە.
لێنینیزم
لێنینیزم ئایدۆلۆژیایەکی سیاسییە کە لەلایەن شۆڕشگێڕی مارکسیی ڕووسی ڤلادیمیر لێنین پەرەی پێدراوە کە تێیدا پێشنیاری دامەزراندنی دیکتاتۆری پرۆلیتاریا دەکات بە ڕێبەرایەتی چینی کرێکاران و زەحمەتکێشان، ئەمەش وەک هەنگاوێکی سەرەتایی بۆ دامەزراندنی کۆمۆنیزم. لێنینیزم پێویستییەکانی پەروەردەکردن، ڕێکخستن و سەرکردایەتی دایە کۆمەڵەی کرێکاران کە بەم هۆیەوە لە دژی دەسەڵاتی ئیمپراتۆری ڕووسیا شۆڕش لە ساڵی ١٩١٧ بەرپا بوو. شۆڕشگێڕیی لێنینیزم بنەماکانی لە مانیفێستی کۆمۆنیزم (١٨٤٨) سەرچاوەی وەرگرتووە، تێیدا وەسفی پارتی کۆمۆنیست بە جۆرێک دەکات کە بریەتییە لە پێشکەوتووخوازترین و باشترین چارەسەرە بۆ چینی کرێکارانی هەر وڵاتێک.
خولی تۆپی بالەی نەتەوەکانی ٢٠٢٣
خولی خولی تۆپی بالەی نەتەوەکانی ٢٠٢٣ پێنجەمین خولی تۆپی بالەی سەر ئاستی پیاوانە کە ساڵانە ئەنجامدەدرێت. پێشبڕکێکە لە ٦ی حوزەیران دەستی پێکرد و لە٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ کۆتایی هات و قۆناغی کۆتایی لە شاری ئێرگۆ ئارێنا لە شاری گدانسک لە پۆڵەندا بەڕێوەچوو. هەڵبژاردەی پۆڵەندا وڵاتی خانەخوێ نازناوەکەی بەدەستهێنا دوای ئەوەی بە سێ سێت بەرامبەر بە یەک سێت لە ئەمریکای بردەوە. ئەمە سێیەم میدالیای زیوی ئەمریکا بوو. ژاپۆن لە یاریی دیارکردنی پلەی سێیەم لە ئیتاڵیا بردەوە و میدالیای برۆنزی بەدەستهێنا. پاوێل زاتۆرسکی لە پۆڵەندا وەک باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە دەستنیشانکرا.
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
کامیروون نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
بولتۆن، کالیفۆرنیا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا پۆل:شارەکانی شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا
من تینوێتیم بە گڕ ئەشکێ
من تینوێتیم بە گڕ ئەشکێ کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٧٣ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
ناحیەی پیرەمەگروون
ناحیەی پیرەمەگروون یەکێکە لە شەش ناحیەی قەزای دووکان لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی پیرەمەگرونە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی پیرەمەگروون لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٤٠٬٤٤٧)کەسە.
جوگرافیا
ناحیەی پیرەمەگروون ھاوسنوورە لەگەڵ، لە باکوورەوە ناحیەی سورداش، لە باشوورەوە ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان، لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی بەکرەجۆ، لە ڕۆژاواوە ناحیەی سورداش و ناحیەی ئاغجەلەر.
مێژوو
ناحیەی پیرەمەگروون مێژوویەکی کۆنی نییە لە ١٥\١\٢٠٠٥دا بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان درووستکرا، بە دابڕانی ٤٧ گوند و کەرت لە ھەردوو ناحیەی سورداش و ناحیەی بەکرەجۆ. ناوەندەکەشی شارەدێی پیرەمەگرونە.
سەینت لووسیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
زویی کازان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی ئەمریکی کە بە ڕەچەڵەک یۆنانین
خیدۆ ڤان ڕۆسوم
خیدۆ ڤان ڕۆسوم (لەدایکبوون: January 31, 1956) پرۆگرامسازێکی هۆڵەندیە و ناسراوە بە دروستکردنی زمانی پرۆگرامسازیی پایسن، کە هەر بۆخۆی کۆنترۆڵی تەواوی زمانەکەی کردبوو تا لە مانگی تەمموزی ٢٠١٨دا وازی هێنا.
نوسرەت گووکچە
ژیان
نوسرەت گووکچە لە ئەرزیڕۆمی تورکیا لە خێزانێکی کورد لەدایکبووە. باوکی کانزاساز بوو. بەھۆی خراپی باری ئابووری خێزانەکەی، نوسرەت ناچار بوو دەستبەرداری قوتابخانەبێت لەپۆڵی شەشی بنەڕەتییەوە و بۆ مەبەستی کارکردن ڕووی لەشاریئەستەمبوڵ کرد.
بادەرە
جوگرافیا
بادەرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەنجیرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی چەناخچیان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گرێزە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خرابە.
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
سەرچاوەکان
١٩٨٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
پرۆگرامساز
چەپ|وێنۆک|287x287پیکسڵ|[[ئەیدا لەڤلەس کە لای زۆرێک بە یەکەم کەس دا ئەنرێ کاری پرۆگرامکردن بووبێت. ]] پرۆگرامساز، پرۆگرامکار، پرۆگرامەر، بەرنامەساز و چەن جۆرێکی تریش وشەی کوردی بەکار ئەهێنرێ بۆ programmerی ئینگلیزی کە مەبەست لێی کەسێکە کە کاری بەرهەمهێنانی پرۆگرامی کۆمپیوتەر بێت، بۆ نمونە براندن ئایک، جەیمس گۆزلینگ یان خیدۆ ڤان ڕۆسوم کە سێ زمانی جیاوازی پرۆگرامکردنیان دروستکردوە.
قەدری یڵدرم
سیاسەت
قەدری یڵدرم ئەندامی پارتی دیموکراتی گەلان بوو و لەو پارتییە وەکوو نوێنەری خەڵکی شاری سیرت چوو بۆ پەرلەمانی تورکیا.
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
شلێر ڕەشیدی
فستیڤاڵەکان
بۆ نموونە: فستیڤاڵی گەلاوێژ لە سلێمانی، فستیڤاڵی دیداری ھێمن لە ھەولێر، فستیڤاڵی سەنتەری لوور بە بەشداری شاعیران و چالاکیوانەکانی ھەر چوار پارچەی کوردستان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فینلاند
وێنۆک ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فینلاند (بە فینلاندی: Suomen jalkapallomaajoukkue) یەکێکە لە ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ نوێنەرایەتی فینلاند دەکات لە پاڵاوانێتییە نێودەوڵەتییەکان، لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی فینلاندەوە سەرپەرشتی دەکرێت. ئەندامە لە ھەردوو یەکیتی تۆپی پێی جیھانی فیفا و یوفایە، یەکەم یاری نێودەوڵەتی بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سوێد بوو لە ساڵی ١٩٠١١ بە ئەنجامی (٢–٥) لە بەرژەوەندی سوێد کۆتایی ھات. ھەڵبژاردەی فینلاندا بۆیەکەم جار لە مێژووی خۆیدا توانی بەشداری بکات لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠
قەیس سەعید
وا بڕیارە لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا بە شێوەیەکی فەرمی دەست بەکاربێت. قەیس سیاسی و مامۆستای زانکۆیە لە تونس، و لە یاسای دەستوری شارەزایە.
گوندستانی قەرەسو
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
فەرمانڕەوایەتیی جیھانی جوراسی
فەرمانڕەوایەتیی جیھانی جوراسی فیلمێکی خەیاڵی زانستی ئەکشنی ساڵی ٢٠٢٢ی ئەمریکییە. لە دەرھێنانی کۆڵین ترێڤۆرۆ، کە ھاوبەشی سیناریۆی فیلمەکەی لەگەڵ ئێمیلی کارمایکل لە چیرۆکێکی دێریک کۆنۆلی و ترێڤۆرۆ نووسیوە. ئەم فیلمە پاشکۆیەکە بۆ فیلمی جیھانی جوراسی: شانشینی کەوتوو (٢٠١٨)، سێیەم و کۆتا قۆناغە لە بەشەکانی جیھانی جوراسی و شەشەم قۆناغە بە گشتی لە زنجیرە فیلمەکانی پارکی جوراسی، و کۆتایی بەو ھێڵی چیرۆکە ھێنا کە لە پارکی جوراسی (١٩٩٣) دەستی پێکرد. فیلمەکە چەند ڕۆڵگێڕێکی پڕ ئەستێرەی ھەیە کە بریتیین لە: کریس پرات، بڕایس داڵاس ھاوارد، لاورا دێرت، جێف گۆڵدبڵوم، سام نێڵ، دیواندا وایس، عومەر سی. دێرن و گۆڵدبلوم و نیل ڕۆڵی خۆیان لە بەشەکانی پارکی جوراسی دووبارە دەکەنەوە، بۆ یەکەمجار لە دوای فیلمە ڕەسەنەکەوە پێکەوە دەردەکەون. فیلمی جیھانی جوراسی: فەرمانڕەوایەتی گشتی چوار ساڵ دوای ڕووداوەکانی فیلمی جیھانی جوراسی: شانشینی کەوتوو دانراوە، لەگەڵ دایناسۆرەکان کە ئێستا شانبەشانی مرۆڤەکان لە سەرانسەری جیھاندا دەژین. فیلمەکە بەدوای ئۆین گرادی و کلێر دیرینگدا دەسووڕێتەوە کە دەست دەکەن بە ئەرکێکی ڕزگارکردن، لەکاتێکدا ئالان گرانت و ئیلی ساتلەر لەگەڵ ئیان مالکۆم یەکدەگرن بۆ ئاشکراکردنی پیلانێکی کۆمپانیای جینۆمیکی بایۆسین کە ڕکابەری یەکجارەکی پارکی جوراسییە. پلاندانان بۆ فیلمەکە لە ساڵی ٢٠١٤ دەستی پێکرد، پێش بڵاوکردنەوەی یەکەم بەشی جیھانی جوراسی. وێنەگرتنی فیلمەکە لە مانگی شوبات تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە ڤانکۆڤەری کەنەدا، سویس، ماڵتا ئەنجامدرا. کۆمپانیای لێجێندەری پیکچەرز بەھۆی کۆتایی ھاتنی ھاوبەشی چوار ساڵەی لەگەڵ یونێڤێرساڵ بەشداری بەرھەمھێنانی فیلمەکە نەبوو. جیھانی جوراسی: فەرمانڕەوایەتی گشتی بۆ یەکەمجار لە مەکسیکۆ سیتی لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢ نمایش کرا، و لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ئەمریکا لەلایەن کۆمپانیای یوونیڤەرساڵ پیکچەرز بڵاوکرایەوە. فیلمەکە ھاوشێوەی فیلمە دەستبەجێیەکانی پێش خۆی، سەرکەوتنێکی دارایی بەدەستھێنا و داھاتی یەک ملیار دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا، بەمەش بووە سێیەم فیلمی زۆرترین داھاتی ساڵی ٢٠٢٢، و سێیەم فیلم کە لە دوای پەتای کۆڤید-١٩ بڵاوکرایەوە و داھاتی یەک ملیار دۆلاری بەدەستھێنا، و چوارەم فیلمە لەم زنجیرەفیلمەدا کە داھاتی یەک ملیار دۆلاریی بەدەستھێناوە. بەگشتی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی نەرێنی لێکرا.
بەبازاڕکردن
پێشبینییەکی پێنج خولەکی فیلمەکە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢١ بە نمایشکردنی فیلمی "خێرا و توورە ٩" لە ئایماکسدا بڵاوکرایەوە. ترێڤۆرو دەیویست دیمەنەکە پێنج خولەکی یەکەمی فیلمەکە بێت پێش ئەوەی لە شانۆکەدا دەربھێنێت. ئەو گرتە ڤیدیۆیییە لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە شێوەی ئۆنلاین بڵاوکرایەوە، وەک کورتە فیلمێکی سەربەخۆ و پێشەکی بۆ فیلمی حوکمڕانی جیھانی جوراسی. یەکەم ترەیلەر لە ١٠ی شوباتی ٢٠٢٢.
سەدەی ١٤یەم
---Sidenote START--- سەدەی ١٤یەم یان سەدەی ١٤ھەم، سەدەی چاردەھەم یان سەدەی چواردەھەم لەساڵی ١٣٠٠ تا ١٤٠٠ بەردەوام بووە و لەو ماوەیەدا ئەم ڕووداوانە ڕوویان داوە.
داھێنان و دۆزینەوە و باس کردن
پۆل:ھەزارەی ٢یەم پۆل:سەدەکان پۆل:سەدەی ١٤یەم
ئەیدا لەڤلەس
ئۆگەستا ئەیدا کینگ، خانمی لەڤلەس (پێش شووکردن نازناوی بایرۆن؛ لەدایکبوون ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٨١٥ - ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٥٢) بیرکارێکی ئینگلیز بوو ھەروەھا نووسەریش، زۆرتر بەوە ناسراوە کە ئیشی کردوە لەسەر کۆمپیوتەرە پێشنیارکراوەکەی چارڵز بابج کە کۆمپیوتەرێکی شیکار بوو. یەکەم کەس بوو کە زانی مەکینەکە ئەتوانێ زیاتر لە کردارەکانی بیرکاری ئەنجام بدات و بە یەکەم پرۆگرامساز دا ئەنرێت.
زەلیلان
زەلیلان گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی سەندوس، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
حەجی ماڵاوایی
وتارە مێژووییەکەى پێغەمبەر ﷺ لە حەجى ماڵئاوایدا
فإن الشيطان قد يئس من أن يعبد بأرضكم هذه أبدا ، ولكنه إن يطع فيما سوى ذلك فقد رضي به بما تحقرون من أعمالكم فاحذروه على دينكم أيها الناس إن النسيء زيادة في الكفر يضل به الذين كفروا ، يحلونه عاما ويحرمونه عاما ، ليواطئوا عدة ما حرم الله فيحلوا ما حرم الله ويحرموا ما أحل الله. إن الزمان قد استدار كهيئته يوم خلق الله السموات والأرض وإن عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا ، منها أربعة حرم ثلاثة متوالية ورجب ، الذي بين جمادى وشعبان.
ئەوە پێم ڕاگەیاندن ، وە شتێکم لە نێودا جێهێشتوون کە ئەگەر دەستى پێبگرن هەرگیز وون نابن ، شتێکى ڕوونە : کتێبی خواو ڕێبازى  پێغەمبەرەکەى !
جا موسوڵمان هیچ شتێکى برایەکەى بۆ ڕەوا نیە (ماڵ و سامان) مەگەر بە ڕەزامەندى خۆى بیداتێ ، دەجا ستەم لە خۆتان مەکەن ، ئەى خوایە : ئایا گەیاندم ؟!
{ جاء رجل من اليهود إلى عمر بن الخطاب ، فقال : يا أمير المؤمنين ، إنكم تقرءون آية في كتابكم ، لو علينا يا معشر اليهود نزلت لاتخذنا ذلك اليوم عيدا. قال : وأي آية ؟ قال : قوله : (الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي )، فقال عمر : والله إني لأعلم اليوم الذي نزلت على رسول الله - صلى الله عليه وسلم - ، والساعة التي نزلت فيها على رسول الله - صلى الله عليه وسلم - : عشية عرفة في يوم جمعة} رواه أحمد و البخارى والمسلم و غیرهم ، واتە : پیاوێکى جوولەکە هاتە لاى عومەرى کوڕى خەتتاب ، گوتى : ئەى ئەمیرى بڕواداران ! ئێوە ئایەتێک لە کتێبەکەتاندا دەخوێننەوە ، کە ئەگەر بۆ سەر ئێمەى کۆمەڵى جوولەکە هاتبایە خوار ئەو ڕۆژەمان دەکردە جەژن ، گوتى : کام ئایەت ؟! گوتى : (الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي...) ، ئەویش گوتى : بەخوا من دەزانم لە چ ڕۆژێک دابەزیە سەر پێغەمبەرى خوا ﷺ وە لە چ سەعاتێکدا دابەزیە سەر پێغەمبەرى خوا ﷺ: ئێوارەى ڕۆژى عەرەفە لە ڕۆژى جومعەدا.
حەمەی بارام
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کەشکۆڵی پێشمەرگە
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
جیھانی مەسیحییەت
چەپ|وێنۆک|350x350پیکسڵ|نەخشەی جیھانی مەسیحییەت، نیشاندانی ئەو وڵاتانەی کە زۆرینەی مەسیحییان ھەیە (٥٠٪+) چەپ|وێنۆک|350x350پیکسڵ|ئایینی [[مەسیحییەت بەپێی بڵاوبوونەوەی لە وڵاتانی جیھان]] جیھانی مەسیحیەت یان جەستەی مەسیحییەت  زاراوەیەکە بە کۆمەڵێک وڵات دەدرێت کە زۆرینەی مەسیحی و شارستانییەتی مەسیحی ھاوبەشیان ھەیە کە لە ڕووی مێژوویی و داب و نەریت و کۆمەڵایەتی و ڕامیارییەوە بەیەکەوە گرێدراون. لە ڕووی مێژووییەوە، ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ ئەو گەلانەی کە تێدا مەسیحییەتی کاسۆلیکی ئایینی فەرمییە، یان ئەو وڵاتانەی کە سیستەمی مەسیحی کاسۆلیکییان ھەیە. ھەروەھا ئەم زاراوەیە بەپێی نەریتی مەسیحی، کۆمەڵگەی مەسیحی یان کڵێسای مەسیحی دەگرێتەوە کە بەپێی یاسای باوەڕ و فێرکارییەکانی کڵێساکەیە و خۆی بە «یەکن، کۆمەڵەن، پیرۆزن» پێناسە دەکات. مێژووی مەسیحییەت نزیکەی ١٧٠٠ ساڵ دەخایەنێت و چەندین پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری لەخۆدەگرێت، ھەروەھا پێشکەوتنەکانی ھونەر، تەلارسازی، وێژە، زانست، فەلسەفە و تەکنەلۆژیا.
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
کامیروون نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
پۆل:کامیروون لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
یۆ وون-کای
یۆ وون-کای (لەدایکبووی ٢٥ی شوباتی ١٩٤٠ بۆ ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٩) خانمەکتەرێک و کەسایەتییەکی تەلەڤیزیۆنییە.
ھاری پۆتەر (زنجیرەفیلم)
بنەڕەتییەکان
ستیڤ کلۆڤس بۆ نووسینی سیناریۆی فیلمی یەکەم هەڵبژێردرا. ئەو ڕێکخستنی کتێبەکەی بە "سەخت" وەسف کردووە، بەو پێیەی "خۆی ئامادە نەکردووە بۆ ڕێکخستن و هەروەها بۆ دوو کتێبی داهاتوو". کلۆڤس "کۆمەڵە" کورتەیەک لە کتێبە پێشنیارکراوەکانی وەک ڕێکخستنی فیلمی بۆ نێردرا، هاری پۆتەر تاکە کەس بوو کە سەرنجی ڕاکێشا. چووە دەرەوە و کتێبەکەی کڕی، بوو بە هەوادارێکی خێرای کتێبەکە. لەکاتی قسەکردنی لەگەڵ کۆمپانیای وارنەر برۆس ڕایگەیاندووە کە فیلمەکە دەبێت بەریتانی بێت و ڕاستگۆ بێت لەگەڵ کارەکتەرەکان. دەیڤید هایمان بۆ بەرهەمهێنانی فیلمەکە هەڵبژێردرا، ڕۆلینگ بەشێکی زۆری جڵەوگیرکردنی بەرهەمهێنانی فیلمەکەی وەرگرت ، ڕێکخستنێک کە کۆڵۆمبۆس ئیزعاجی نەبوو.
خرابە
جوگرافیا
خرابە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەرمەدەرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بێستان سووری بچوک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چەناخچیان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چوارتاق.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گوام لە ئۆڵۆمپیاد
گوام لە هەشت یاری هاوینە و یەک ئۆڵۆمپیادی زستانە بەشداری کردووە. گوام بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٨ بەشداری هەردوو  ئۆڵۆمپیادی هاوینە و وستانە کرد. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی گوام لە ساڵی ١٩٧٦ دامەزرا بەڵام تا ساڵی ١٩٨٦ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی دانی پێدا نەنرا.
فاشنی ڤیکتۆریایی
فاشنی ژنان
جلوبەرگ وەک ھێمایەک بۆ دیاریکردنی شوێنی ژنان لە کۆمەڵگەدا دەبینرا، و ژنانیش بۆ دەربڕینی خۆیان شێوەپۆشاکێکی دیاریکراویان ھەڵدەبژراد؛ ئەمەش بووە ھۆی دیاریکردنی چینی کۆمەڵایەتی کەسایەتییەکان لەو دەمەدا. ژنە ئاست بەرزەکان، کە پێویستی نەدەکرد کار بکەن، زۆرجار کۆرسێتێکی تەسکیان بەسەر سوخمەیەک یان شێمسێتێک لەبەر دەکرد، و تەنوورەیەکیان لەگەڵدا لەبەر دەکرد کە چەند نەخش و بڕینێکی نەخشاوی لەسەر بوو، بەسەر ئەوەشدا پێتیکۆتیان دەپۆشی. ژنە ئاست مامەناوەندەکان شێوازی پۆشاکەکانیان بە ھەمان شێوە بوو، بەڵام بە پێچەوانەی ئاست بەرزەکانەوە، نەخشەکانی سەریان ھەرزانتر بوون و لەچاو ئەوانەی ئاست بەرزەکاندا سادەتر دیار بوون. بەھۆی ئەوەی چەند پارچە پۆشاکێکی جیاواز بەسەر یەکدا لەبەر دەکرێت، ئەم جۆرە جلوبەرگانە زۆر قورس بوون. لە پاڵ قورسییەکەشدا، کۆرسێتەکان تەسک بوون و جووڵاندنەوەیان قورستر دەکرد. ھەرچەندە پۆشاکەکان مورتاح نەبوون، جۆری قوماشی پۆشاکەکان و پارچە جیاوازەکانی پۆشاکەکان نیشانەی دەوڵەمەندی بوون. وێنۆک|207x207پیکسڵ|وێنەی پۆشاکێکی ئێوارانەی ١٨٥٠کان بە خەتی ملی بێرتاوە
پێڕستی گوندەکانی ماکۆ
ناوچەی ناوەند (ناحیەی ناوەند)
ماکۆ(ناوەند):
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
کامیروون نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)
بەستەرە دەرەکییەکان
٢
ڕاپۆرتەکەی ٢٠٠٠ (کورتەفیلم)
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە کوردییەکان
ھێزی کۆڵۆم
هێزی کۆڵۆم یەکێک لە چوار هێزە بنچینەییەکانی فیزیان کە لە لە نێوان بارگە کارەباییەکان دروست دەبێ. بەشێوەیەکی گشتی بارگە هاوشێوەکان یەکتر پاڵدەدەن و بارگە جیاوازەکان یەکتر کێش دەکەن. دوو تەنۆلکەی سەرەتایی کە هەڵگری بارگەی موجەب (+) و سالب (-)ن بریتین لە پڕۆتۆن و ئێلێکترۆن. ئەم هێزە هۆکاری سەرەکی دروست بوونی گەردیلە بە گشت شێوەکانیەوەیە. لە بواری کارەبادا ئەم زانستە زۆر تاوتێ کراوە و گشت بڕە فیزیاییە پەیوەندیدارەکان بە شێوەی یاسای ماتماتیکی تاوتێ کراوون. بە پێی یاسای کۆڵۆم چەند بڕی بارگەکان زیاتر بێ کاریگەری ڕاستەو خۆی دەبێ لە سەر بڕی هێزی نێوانیان. لە لایەکی تر هێزی کۆڵۆم پێچەوانە دەگۆڕێ لەگەڵ دوورێ نێوان بارگەکان.
ئەبووفەزل ھەرەوی
ھاوچەرخی ئەبوو جەعفەر خازن خۆراسانی و ئەبوو مەحموود خۆجەندی و ڕاکان ئەلدەولە دەیلامی بووە. بیروونی لە پەرتووکەکانیدا چەندین جار باسی ئەبووفەزلی کردووە، لە شوێنێکدا بە یەکێک لە پێشکەوتووترین کەسانی ھونەری فەلەکناسی ناوی بردووە و لە شوێنێکی دیکەشدا لە بیرکاریدا بە جێی متمانە داینا. ئەبوو نەسری عێراق پەرتووکی ڕاستکردنەوەی پەرتووکی مالاناوسی لەبەرچاو گرتووە و لە وتارێکدا دەستکاری کردووە، و لە پێشەکی ئەو وتارەدا نووسیوویەتی: «پێموابوو ماھانی پێش ئەوەی پێداچوونەوەی پەرتووکی مەنالاوس تەواو بکات کۆچی دوایی کردووە. و ئەو پەرتووکەم خوێندەوە کە ئەبووفەزل ھەرەوی لەسەر پێداچوونەوەی پەرتووکی مالاناوس نوسیبووی و بینیم لە پێشەکیدا وتی کۆمەڵێک ئەندازیار دەیانەوێت پێداچوونەوە بەم پەرتووکە بکەن و کاتێک نەیانتوانی داوای ھاوکارییان لە ماھانی کرد و ئەویش یەکەم وتارەکەی نووسی و ھەندێک شێوەی وتاری دووەم کە دەستکاری کرد تا گەیشتە شێوەیەک کە دەربڕینی قورس بوو بۆیە لە کارەکە بەدەوام نەبوو» بۆچوونە بیرکاری و ئەستێرەناسییەکانی سەرنجی ھاوچەرخەکانی خۆی ڕاکێشاوە.
کیم یۆنگ-ریم
کیم یۆنگ-ریم (ڵەدایکبووی ٣ی ئازاری ١٩٤٠) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە، لە ١٩٦١ دەستی بە کاری ڕۆلگێران کردووە. بۆ بەشدارییەکانی لە دراما کۆرییەکان بوە براوەی خەڵاتی  (دایسانگ) لە خەڵاتەکانی ئێم بی ئێس دراما لە ١٩٨٥
دیاکۆ حەسەن نەژاد
دیاکۆ حەسەن نەژاد (لەدایکبووی ١٩٩١ لە بانە، ڕۆژهەڵاتی کوردستان) شێوەکارێکی کوردە.
گڵێجاڵ
مێژوو
گڵێجاڵ لە كۆمەڵێك هۆز و خێڵ و بنەماڵەی جیاجیا پێكدێت كە بریتین لە: هۆزی هەسەن، خێڵ و بنەماڵەكانی: خەلیفە، ڕەحیم، حەمەوەیس، حاجی وەیس، وەستا قادر، ڕەزا وەیس، مەلا محەمەدی ئەسپەری، شێخەكانی سپێوەری، هەیگەیی، لەگەڵ چەند بەرەباب و خێزانێكیتری وەك: مام فەتاح، حەمەی سۆفی قادر (زەریفێ)، سەید محەمەد، عەلی مستەفا، ئەوڕەحمانی براخاس، عەبدوڵا سەیدە و حەمەی دێ ئاڵتوون (11)  ، هەریەك لەو پێكهاتانەش چیرۆكێكی تایبەتی هەیە لەبارەی كۆچ بۆ ئەم گوندە و ڕەچەڵەك و نیشتمانی پێشتر و بنەڕەتییان، ڕیشەی هاوبەشی زۆربەشیان؛ عێلی گەورەی جاف و ناوچەی سەلاسی باوەجانی و دەوروبەری شاری جوانڕۆیە لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان.
ئەگەرچی گڵێجاڵ لە پشتكێوی بەمۆیە، بەڵام بەشێكیشە لەو ڕووبەرە جوگرافيی و كلتوورەی پێی دەوترێت "ئەوبەری سیروان"، لەم ناوزەدكردنەشدا هەڵەبجە و دەربەندیخان بەسەنتەر گیراوە، چونكە ئەم ناوچەیە دەكەوێتە بەشی ئەوبەری ڕاڕەوی ڕووبارەكەوە بۆ هەردوو شارەكە (25) .
پاتریک مێلرەوز
پاتریک مێلرەوز کورتەزنجیرەیەکی پێنج ئەڵقەییە، کە ساڵی ٢٠١٨ بەرھەم ھاتووە و بێنێدیکت کەمبەرباچ ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت؛ زنجیرەکە لەڕووی ڕۆمانە خۆژیاننامەکانی ئێدوارد سەینت ئابن ساز کراوە.
گڵێجاڵ
مێژوو
موختارەكان دەم سپی و هۆكاری پەیوەندی نێوان خەڵك و حكومەت بوون، خەڵك بۆ میوانی ڕووی لێ ناون یان بۆ نێوانگری، دیارترین و ماوەدرێژترین موختارەكانیش غەفوری عەزیز بووە (46)   كە لە سەردەمی پاشایەتیدا موختار بووە تا كۆتایی ئەم قۆناغە (1958) (47)   ، هەروەها بە كەسێكی چاكەخوازی سەركردە و كارهەڵسوڕێنەر یاد و باسی هەیە، لە زۆر بۆنە و كاتیشدا بەتەنگی خەڵكی ئاواییەكەوە هاتووە و میوانداریی ڕێبوارانی كردووە و هەوڵیداوە ئاسانكاریی بۆ خەڵك بكات (48) .
(1)   Cambridge university press 2013, map4 Ancient and modern frontiers of suleymanieh ؛ map to illustrate major rawlison route from zuhab to xuzistan in 1836.
_8_   هەندێك دەستخەتی مەلاكانی گڵێجاڵ لەبەردەستدان ناوەكە هەر "گڵێجاڵ" ـە، ئەمە جگەلەوەی لەسەر زاری خەڵك و دانیشتوانەكەی دەیان ساڵە هەر بە "گڵێجاڵ" هاتووە، لە تۆمارە فەرمییەكانیشدا دواتر ڕاستكراوەتەوە و هەر بە گڵێجاڵ (كلیجال) تۆماركراوە بەتایبەت ئامارە فەرمییەكانی 1957 و 1977.
(18)  جامعە بیرزیت، سەرچاوەی پێشوو.
(24) خلیل اسماعیل محمد، السكان والمسألة السكانیة فی كردستان العراق، جامعە صلاح الدین، أربیل، 2010، ص 72_ 77.
(48)  ئەمنە شێخ عارف، سەرچاوەی پێشوو ؛ عەزیز ئەحمەد عەزیز، سەرچاوەی پێشوو.
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
سەرچاوەکان
پۆل:کامیروون لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
تۆپی پێ لە ئازەربایجان
سەرچاوەکان
پۆل:تۆپی پێ لە ئازەربایجان
بەڕوێنی خواروو
پەروێنی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە(ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
ھان ھێ-سووک
ھان ھێ-سووک (لەدایکبووی ٢٠ی ئابی ١٩٥١) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە بۆ بەشدارییەکانی لە دراما کۆرییەکان بوەتە براوەی خەڵاتەکانی ئێس بی ئێس دراما لە ٢٠٠٦.
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
پۆل:کامیروون لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
گوادەلوپێ، کالیفۆرنیا
گوادەلوپێ شاریکی بچووکە لە شارستانی سانتا باربارا لە کالیفۆرنیا بەپێ سەرژمێری ٢٠١٠ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بە ٧،٠٨٠ خەملێنراوە. گوادەلوپێ بە شێوەیەکی ئابووری بەستراوەتەوە بە شاری سانتا ماریا
زێڕینجۆی خواروو
زێڕینجۆی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
مێژووی وێژە
مێژووی وێژە یان مێژووی ئەدەب پێشکەوتنێکی مێژوویییە لە نووسینی پەخشان یاخود شیعردا کە ھەوڵی دەستخستنی ئاسوودەیی و ڕۆشنکەرەوە یاخود ڕێنیشاندەری دەدات بۆ خوێنەری گوێگر یان چاودێریکار، ھەروەھا پێشخستنی تەکنیکە ئەدەبییەکان بەکارھاتووە لە گەیاندنی ئەم پارچانە. ھەموو نووسراوەکان ئەدەب پێکناھێنن. ھەندێک وەک داتا تۆمارکراون، وەک پۆلێنی داتا (بۆنموونە چەکی بانک) وەک ئەدەب ھەژمارنەکراون، و ئەم نووسراوە تەنھا پەیوەندیدارە بە پێشکەوتنی ئەو کارانەی کە لەسەرەوە باسکراون.
چین
یەکەم نووسەری گەورە لەسەر تاکتیک و ستراتیجییە سەربازییەکان سوون تزو بوو، کە ھونەری جەنگی لەسەر ڕەفەی زۆرێک لە ئەفسەرە سەربازییە نوێیەکان مایەوە (وا ئامۆژگارییەکانی لە جیھانی …
تەکنۆلۆژیای ناوکی
تەکنۆلۆژیای ناوکی ئەو تەکنەلۆژیایەیە کە بەپێی ئەساسی چالاکی ناوکی ئەتۆم بونیات نراوە. یەکەم جار ئەم تەکنەلۆژیایە لە ئەمریکا بەکارھاتووە و دۆزراوەتەوە کە بەکاردێت لە ھەستەوەری دوکەڵەوە بگرە ھەتا کارتیاکەری ناوکی و چەکی ناوکی کە بەشێک لە وڵاتانی دنیا ئەم تەکنەلۆژیایە بەکار دێنن.
بۆمبی ناوکی
بۆ یەکەمین جار لە چەکی ناوکی لە ڕێکەوتی ١٦ی تەممووزی ساڵی ١٩٥٤ بۆ بوردومانی دوو شاری ھیرۆشیما و ناگاساکیی وڵاتی ژاپۆن کەڵک وەرگیرا. ئەم کردەوەیە کە لەلایەن حکوومەتی ئەوکاتی ئامریکاوە ئەنجامدرا، بە یەکێک لە وێرانکەرترینەکان دادەنرێت کە تێیدا لە چەکی ناوکی کەڵک وەرگیراوە. ناوی پڕۆژەیەک کە دروستکردنی وەھا چەکێکی وێرانکەری لێکەوتەوە، پڕۆژەی منھەتەن بوو.
کەڵکەکانی پیشەسازی
تیشکی گاما بە ھێزی تێپەڕاندن لە بەردەکان لە ناسینی ژێدەرگەلێک وەکوو نەوت وگاز یارمەتیمان ئەدا. لە کەرەستەکانی ناوکی وەکوو سزیومی١٣٧ بۆ ناسینی چڕی ئیسفاڵت ، خاک و بتوون کەڵک وەر دەگرین. تەکنیکە ناوکییەکان ھەروەھا بۆ ناسینی ھەرێمی ئاوەکانی ژێرزەوی ، ڕێبەری ئاوە ڕووییەکان و ژێرزەوییەکان ، دۆزینەوە و ساخکردنەوەی تەشەنەی بەنداوەکان کەڵکی لێ وەردەگیرێ.لە سازگارکردنی ئاو سوێرەکانیش وزەی ناوکی کارکردی ھەیە. کەڵکە بازگانییەکان ھەستەوەرێکی دووکەڵ لە ئامرسیۆمی ٢٤١ ، کە ژێدەرەێکی تێکچوونی ئاڵفایە ،دروست بووە. ترتیۆم و فۆسفۆر لە کاتی دووکەڵ ، دەست پێ ئەکەن بە ئاگادارکردنەوە ، و سودی ئەم ھەستەوەرانە بەڕوونی بینین لەتاریکی دایە
بێستانە، چوارقوڕنە
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مووشەکی سووتەمەنیی شل
مێژوو
لە ئەلمانیا، ئەندازیارەکان و زاناکان بەتەواوەتی تێکەلبون لەگەل مووشەکی سوتەمەنی شل، دروستکردن و تاقیکردنەوە لەسەری لەسالەکانی ١٩٣٠ لە کێلگەیەکی نزیک بڕلین. ئەو گرووپە نەزانەی مووشەک VfR,کە وارنەر ڤۆن(Warnher von) ی لەخۆدەگرت، کە بوو بە بەڕێوبەری دەزگای توێژینەوەی سەربازی کە دیزاینی چەکی مووشەکی V-2ی کرد بۆ نازیەکان. چەپ|وێنۆک|وێنەیەکی نمونەیەکی بنچینەیی [[فڕۆکەی موشەکی He 176 V1]] لە کۆتایەکانی ١٩٣٠، بەکارھێنانی پالنەری مووشەکی بۆ گەشتە لەبارەکان بەجدی تاقیکردنەوەی لەسەر دەکرا، کە Heinkel He 176ی ئەلمانی یەکەم گەشتی لەباری بە بەکارھێنانی بزوێنەری مووشەکی سوتەمەنی شل ئەنجامدا. کە دیزاینکرابوو لەلایەن ئەندازیاری فرۆکەوانی ئەلمانی ھێلمۆث وۆلتەر لە ٢٠ ی حوزەیرانی، ١٩٣٩. تاکە بەرھەمی فرۆکەی جەنگی بۆ بینینی خزمەتی سەربازی، Me 163 Komet لە سالی ١٩٤٤–٤٥، ئەویش دیزاینی وۆلتەری مۆتۆری مووشەکی سوتەمەنی شلی بەکارھێنا، Walter HWK 109-509، کە زیاتر لە ١٧٠٠کگف(١٦٫٧کن) ھێزی پالنانی بەرھەمھێنا بە وزەیەکی تەواو.
بنەمای کارکردن
ھەموو بزوێنەرەکانی مووشەکی شل ترۆمپا و تانکیان ھەیە بۆ خەزنکردن و گواستنەوەی سوتەمەنی، سیستەمی ئینچێکتەر، ژووری سوتان کەبەزۆری شێوە لولەییە، و یەک (ھەندێکجار دوو یان زیاتر) لە نۆزلەکانی مووشەک. سیستەمەکانی شلی دەتوانێت ھێزێکی پالنانی بەرزتر دابین بکات لە بزوێنەرەکانی مووشەکی ڕەق و ھایبریدی و دەتوانێت چوستی زۆر بەرزی تانک دابینبکات.
سوتەمەنییەکان
ھەزارەھا تێکەلە لەسەتەمەنییەکان و ئۆکسیدایزەرەکان تاقیکراونەتەوە بەدرێژایی چەندین سالە. ھەدێک لە دیارترین و کرداریانەترینیان بریتین لە:
ھایپەرگۆلیک(Hypergolic)
وێنۆک|Titan II
باھۆز (فیلم)
چیڕۆک
جەمال بەمەبەستی خوێندن ڕوو لە ئەستەمبول دەکات. لە زانکۆی تێکەڵی کۆمەڵەیەک چەپ و کوردەکان دەبێت کە دژی سیستمی فاشیزم و حکوومەت خەبات دەکەن.
مووشەکی سووتەمەنیی شل
جێگیری سوتان
بۆ دورکەوتنەوە لە ناجێگیرییەکان وەکو لەرەلەر، کە بەڕێژەیی لەرەلەرییەکەی کەمە، پێویستە بزوێنەرەکە بەشێوەیەکی وا دیزایین بکرێت کەلەگەل نزمی پەستانەکە گونجاو بێت بۆ ئەوەی کە بەڕێژەیەکی گەورە ھەلقولانەکە سەربەخۆبێت لە پەستانی ژوورەکە. ئەمجۆرە پەستانەش دەکرێت پێی بگەی بە بکارھێنانی بەکەمی ٢٠٪ لە پەستانی ژوورەکە بەنێو ئینجێکتەرەکانەوە.
ھەندێک لە ژوورەکانی سوتان وەکو ئەوانەی لە بزوێنەری RS-٢٥، زرنگانەوەکانی ھیلمھۆلتز بەکاردێنن وەکو میکانیزمی کزکردنەوە بۆ وەستاندنی کرداری فریکوێنسی زرنگانەوە لە گەشەکردن.
زۆرجار تاقیکردنەوەی جێگیری دەبێتە ھۆی بەکارھێنانی تەقەمەنی بجووکەکان. کە دەتەقێنرێتەوە لەناو ژوورەکە لەکاتی ئیشپێکردنەکە، و دەبێتە ھۆی جۆشی سەرەڕۆیانە. بە لێکۆلینەوە لەسەر شوێنەواری پەستانەکە لەژوورەکە بۆ دۆزینەوەی ئەوەی کەجەند بەخێرایی کاریگەرییەکانی ئالۆزییەکە دیارنامێنی، لە توانادایە کە مەزندەی جێگیرییەکە و دووبارە دیزایین کردنەوەی ژوورەکە بکرێت ئەگەر پێویست بوو.
سووڕەکانی بزوێنەر
بۆ موشەکەکانی سوتەمەنی شل، چوار ڕێگەی جیاواز ھەیە بۆ لێدانی سوتەمەنییەکە بۆناو ژوورەکە کە باون لە بەکارھێنان.
گرانی تانکەکان واتای ئەوەیە کە نزمی پەستان بەڕێژەیی باشترینە، کە دەبێتە ھۆی سنوردارکردنی ھێزی بزوێنەر، بەلام ھەموو سوتەمەنییەکە دەسوتێت، ئەمەش ڕێگە بە چوستیێکی بەرز دەدات. زۆرجار ئەو پەستانەی کەبەکاردێت ھیلیۆمە لەبەر نەبوونی توانای کارلێک کردن و نزمی چڕی. نموونە:AJ-١٠، لە مەکوکی ئاسمانیOMS، ئاپۆلۆ SPS، و قۆناغی دووەم لەDELTA 11.
سارکردنەوە
زۆرجار ئینجێجتەرەکاب بەشێوەیەک دادەنرین کە چینێکی پڕ لە سوتەمەنی لەسەر دیواری ژووری سوتانەکە دروست بێت. ئەمەش پلەی گەرمی لەوێ کەمدەکاتەوە، و بەم ڕێگایە بۆ قوڕگەکە و ھەتا نۆزلەکەش کە ئەمە ڕێگە بە ژووری سوتانەکە دەدات کە لەپەستانێکی بەرزدا کاریپێبکرێت، کە ڕێگەبە فراوان بوونی نۆزلەکە دەدات بە تێکڕایەکی بەرز بۆ بەکارھێنان کە  SP یەکی بەرزتری پێ دەبەخشێت و سیستەمی کارکردنێکی باشتر. زۆرجار بزوێنەری مووشەکی شل ساردکردنی تازەکەرەوە بەکاردێنێت، کە سوتەمەنی یانیش بەڕێژەیەکی کەمتر ئۆکسیدایزەر بەکاردەھێنێت بۆ ساردکردنەوەی ژوورەکە یان نۆزلەکە.
= ھەلگیرسان = دەتوانرێ ھەلگیرسان بەجەندین ڕێگە کاریپێبکرێت، بەلام لەوانەیە لەگەل سوتەمەنییە شلەکان بەکاربێت زیاتر لەو مووشەکانەی کە پێویستیان بە سەرجاوەیەکی نەگۆڕ و گەورەی ھەلگیرسان ھەیە؛ دواکەوتن لە ھەلگیرسان (لە ھەندێک باری بجووکدا) لەچەند دەییەکی کەمی مللی چرکەدا دەکرێت ببێتە ھۆی پەستانی زیادە لە ژوورەکە بەھۆی سوتەمەنی زیادە. دەسپێکردنی سەخت دەکرێ ببێتە ھۆی تەقینەوەی بزوێنەر.
بەگشتی، سیستەمی ھەلگیرسان ھەولدەدات کە بلێسە بەڕێبکات لەسەر ڕووی ئینجێکتەرەکە، لەگەل تێکڕای بارستاییەک کە بەنزیکەیی ١٪ لە تێکڕای بارستایی ھەموو ژوورەکە پێکدێنێت.
ژاڵەی خواروو
ژاڵەی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ژاڵەی سەروو
ژاڵەی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
گێژاو (جولەی شلەکان)
ھەڵسەنگاندنی جوڵەی شلەکان
کاتێک
تۆپی پێ لە کۆریای باکوور
وێنۆک تۆپی پێ لە کۆریای باکوور خاوەنی ھەوادارێکی زۆرە، لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی کۆریای باکوور سەرپەرشتی دەکرێن کە لە ساڵی ١٩٤٥ دامەزراوە ھەڵبژاردەی کۆریایی باکوور لەلایەن ئەم یەکێتییەوە سەرپەرشتی دەکرێت ھەڵبژاردەکە توانیویەتی دووجار بەشداری جامی جیھانی فیفا (مۆندیال) بکات یەکەم بەشداری بۆ ساڵی ١٩٦٦ دەگەرێتەوە. ھەروەھا ساڵی١٩٨٠ بۆیەکەم جار بەشداری جامی نەتەوەکانی ئاسیای کرد. گەرەترین بردەنەوەی بەرامبەر ھەڵبژاردەی گوام بوو لە ساڵی ٢٠٠٥ کە بە ئەنجامی (٢٢–٠) یارییەکەی بردەوە.
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سکۆلاستیزم
سکۆلاستیزم یا فەلسەفەی سکۆلاستیک یا فەلسەفەی فێرگەیی یا فەلسەفەی قوتابخانەیی مەکتەبێکی فەلسەفی بوو له سەدەگەلی ناوەڕاستدا کە بۆ شیکردنەوە و لێکۆڵینەوەی فەلسەفی پشتی بە دە کاتەگۆرییەکەی ئەرەستوو دەبەست. سەرچاوەی سکۆلاستیزمی مەسیحی دەگەڕێتەوە بۆ کاتێ کە قوتابییان و مامۆستایان لە قوتابخانەکانی کڵێسە و دەیرە مەسیحییەکاندا دەستیان کرد بە وەرگێڕانی دەقە فەلسەفییەکانی ئیسلام و جوولەکایەتی و، لەم ڕێگایەوە سەرلەنوێ بەرھەمەکانی ئەرەستوویان دۆزییەوە. لە ئاکامی ھەوڵ و تێکۆشانی ئەوان بۆ گونجاندن و ڕێکھێنانی میتافیزیکەکەی ئەرەستوو و باسی جووڵێنەری بێجووڵەکەی لەگەڵ تیۆلۆجییە سیانەیییەکەی خۆیاندا، قوتابخانەگەلی سەر بە دەیر و کڵێسە بوون بە بناخەیەک بۆ دامەزرانی یەکەمین زانستگاکان و، بۆ ماوەی ۶۰۰ ساڵ، لە ۱۱۰۰ەوە ھەتا ۱۷۰۰، سکۆلاستیزم زاڵ بوو بە سەر پەروەردەی ئەورووپادا. سەرھەڵدانی سکۆلاستیزم بەم قوتابخانانەوە دەبەسترێتەوە کە لە ئیتالیا و فەڕەنسا و پورتوگال و ئیسپانیا و ئینگلیزدا پەرەیان سەند.
سەرچاوەکان
پۆل:قوتابخانە و نەریتە فەلسەفییەکان پۆل:چاندی ڕۆژاوایی پۆل:فەلسەفەی ڕۆژاوا
چواردارانی سەروو
جوگرافیا
alt=گوندی چوارداران|وێنۆک|گوندی [[چواردارانی خواروو|چوارداران]] چواردارانی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چواردارانی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی حاجی ئاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێخ سڵە لە شارستانی سەلاسی باوەجانی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی ژاڵە.
سمایڵی
سمایڵی ھەندێک جار بە سمایڵی فەیس ناودەبرێت، ئایدیۆگرامێکی بنەڕەتییە کە نوێنەرایەتی ڕوخسارێکی زەردەخەنەکار دەکات. لە ساڵانی ١٩٥٠ەوە بووەتە بەشێک لە کولتوری باو لە سەرانسەری جیھاندا، یان وەک ئایدیۆگرامێکی سەربەخۆ بەکاردەھێنرێت، یان وەک فۆرمێکی پەیوەندیکردن، وەکو ئیمۆتیکۆنەکان. زەردەخەنەیەکە بە دوو خاڵ و ھێڵێک دەستی پێکرد بۆ دروستکردنی چاو و دەمێک. دیزاینی وردتر لە ساڵانی ١٩٥٠دا سەریان ھەڵدا، بە لووت و برۆ و ھێڵکارییەوە. دیزاینێکی زەرد و ڕەش لەلایەن کەناڵی ڕادیۆیی WMCA کە بنکەکەی لە نیویۆرکە بۆ ھەڵمەتی " گوود گایس " لە سەرەتای شەستەکاندا بەکارھێنرا. دیزاینی زەرد و ڕەشی زیاتر لە ساڵانی شەستەکان و حەفتاکان دەرکەوتن، لەنێویاندا کارەکانی فرانکلین لوفرانی و ھارڤی ڕۆس بۆڵ. ئەمڕۆ کۆمپانیای The Smiley خاوەنی مافێکی زۆری ھەیە لەسەر ئایدیۆگرامی سمایڵی و بووەتە یەکێک لە گەورەترین کۆمپانیاکانی مۆڵەتدان لەسەر ئاستی جیھان.
لاناس
لاناس (بە ئینگلیزی: Laanas) تۆڕێکی کۆمەڵایەتیە بە زمانی عەرەبی لە ساڵی ٢٠١٩ بڵاوکراوەتەوە، لاناس ڕێگا بە بەکارھێنەرانی دەدات بە بڵاوکردنەوەی نووسین و وێنە و ڤیدیۆ و کتێب وتە و ڕووداو، بەکارھێنەران لە لاناس دەتوانن شوێنی بەکارھێنەرانی تر بکەون و بابەتەکانیان ببین وەک فەیسبوک و توێتەر و تۆڕەکانی تر، بڵاوکرنەوەی بابەت لە لاناس دوو جۆرە: بابەتی سەلمێندراو، دەبێت بەکارھێنەر بەسەرچاوە بابەتەکەی بسەلمێنێت، دوای پێداچوونەوەی لەلایەن بەڕێوبەراتی ماڵپەڕەکە بڵاودەکرێتەوە، بابەتی ئازاد، کە ڕاستەوخۆ بڵاو دەبێتەوە و بەکارھێنەر ئازادە لە بڵاوکردنەوەی ھەموو جۆرە بابەتێک.
زەرقەلی
ئەبوو ئیسحاق ئیبراهیم کوڕی یەحیا نەققاش زەرقەلی (عەرەبی: إبراهيم بن يحيى الزرقالي) ناسراوە بە زەرقەلی یان ئیبن زەرقەلە دروستکەرێکی عەرەبی ئامێری فەلەکناسی بووە و ئەستێرەناسێکی خەڵکی ڕۆژئاوای جیهانی ئیسلامی بووە. زەرقەلە بە لاتینی واتە (نەخشێنەر)، ئەو لە تۆلێدۆ، ئەندەلوس دەژیا پێش ئەوەی بچێتە کۆردۆبا. بەرهەمەکانی ئیلهامبەخش بوو بۆ نەوەکانی ئیسلام لە ئەندەلوس لە بواری فەلەکناسی، وە دواتر بەرهەمەکانی وەرگێردرا بۆ سەر زمانەکان زۆر کاریگەر بوو لە ئەورووپا. داهێنانی ئەو بۆ ئەسترۆلابێکی تەواو زۆر بەناوبانگ بوو و لەسەدەی ١٦ بەشێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبۆوە بەکاردەهێنرا لەلایەن کەشتیوانەکانەوە.
کیم نام-جوو
کیم نام-جوو (لەدایکبووی ١٠ی ئایاری ١٩٧١) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە.
نەتەوەی بێدەوڵەت
نەتەوە ی بێ دەوڵەت ئاماژەیە بۆ گرووپێکی ئەتنیکی یان نەتەوەیەک کە خاوەنی وڵاتی تایبەتی خۆی نییە و لە هیچ وڵاتێکیشدا زۆرینەی ئاپوورەی ئەو وڵاتە پێک ناهێنێت. دەستەواژەی بێ دەوڵەت پیشاندەری ئەوەیە کە ئەو گرووپە "پێویستە وەها وڵاتێکیان هەبێت". ئەندامانی نەتەوە بێ دەوڵەتەکان ڕەنگە شارومەند ی ئەو وڵاتەی بن کە تیایدا دەژین و هەروەها ڕەنگە لە لایەن حکومەتی ئەو وڵاتەوە مافی شارومەندییان لێ زەوت بکرێ. زۆرینەی نەتەوە بێ دەوڵەتەکان لە وەرزشە نێودەوڵەتییەکان و یان ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکاندا وەک ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان هیچ نوێنەرێکیان نییە. نەتەوە بێ دەوڵەتەکان وەک وڵاتانی جیهانی چوارەم پۆلێنبەندییان بۆ کراوە. هەندێ لە نەتەوە بێ دەوڵەتەکان لە درێژەی مێژوودا سەردەمێک حکومەتیان هەبووە و هەندێکی دیکەش هەمیشە لە لایەن وڵاتاتان و نەتەوەکانی دیکەوە داگیر کراون و حکومەتی خۆیانیان نەبووە.
ئەنجام و شوێنهاتەکانی کۆلۆنیالیزم و ئەمپریالیزم
لە سەردەمی ئەمپراتۆرییەتەکان و داگیرکاریدا، نەتەوە بەهێز و دەسەڵاتدارەکان، دەسەڵات و کۆنترۆڵی خۆیانیان بۆ دەرەوەی جوگرافیای خۆیان گواستەوە و زۆرێک لە وڵاتە کۆلۆنیزەکراو یان داگیرکراوەکان چیدی خۆبەڕێوەبەرییان نەمێنێ و وەک نەتەوەی بێ دەوڵەت ئاماژەیان پێ بدرێ. زۆر نەتەوە بوونە قوربانی و نیشتمان و جوگرافیایان لەنێوان چەند وڵاتدا دابەش کرا. تەنانەت ئەوڕۆیش سنوورەکانی سەردەمی داگیرکاری سنوورە نەتەوەییەکان پێک دێنن و ئەمەش زۆر جار لە سنوورە کەلتوورییەکان جودایە. ئەنجامی ئەمەش بۆتە ئەوەیکە لە هەندێ شوین خەڵکێک کە یەک زمانیان هەیە دابەش ببن لە چەند وڵاتدا، بۆ نموونە گینەی نوێ دابەش دەبێتە پاپوای ڕۆژهەڵات (کۆلۆنی پێشووی هۆڵەندا) و پاپوا گینەی نوێ (کۆلۆنی پێشووی بەریتانیا).
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
لاودەرمێلک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٧ پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
ئیعتیکاف
کاتەکەی
ئیعتیکافی نەزر بە گوێرەی کاتە نەزر کراوەکەیە، گەر خاوەنەکەی وتبێتی نەزری ڕۆژێکم لەسەر بێت یان دوو یان سێ، ھەر ئەوەندە ئیعتیکاف دەکات کە بڕیاری لەسەر داوە، بەڵام ئیعتیکافی سوننەت کاتی دیاری کراوی نییە، چونکە خۆی بە گوێرەی نییەتەکەیە کە کابرا دەیەوێت چەند لە مزگەوتەکەدا بمێنێتەوە زۆر بێت یان کەم مەیلی خۆیەتی.
سەدوبیست، تانجەرۆ
جوگرافیا
سەدوبیست لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەماوات و لە باشوور لەگەڵ گوندی زڕگوێز و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی یەکماڵە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شێخ عەوڵا.
ساسکیا ساسەن
پۆستە ئەکادیمییەکان
لە ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، ساسەن وەک نووسەرێکی کارا لە بواری کۆمەڵناسی شار دەرکەوت. ئەو لەسەر کاریگەرییەکانی بەجیھانیبوون وەک گۆڕانی پێکھاتەی ئابووری(economic restructuring) توێژینەوە دەکات، و ئەوەی کە چۆن بزاوتنی کار و سەرمایە کاریگەری لەسەر ژیانی شار دەبێ. ئەو ھەروەھا لەسەر کاریگەری تەکنۆلۆژی پێوەندییەکان لە حوکمداری(governance) توێژینەوە دەکات. ساسەن لەوە کۆڵیوەتەوە کە چۆن دەوڵەت-نەتەوەکان توانای کۆنتڕۆل کردنی ئەم گۆڕانکاییانە بەرە بەرە لە دەست دەدەن و ئەو بەگشتی توێژینەوەی لەسەر بەرزبوونەوەی ترانسناسیۆنالیزم(بان ناسیۆنالیزم) کردووە کە کۆچی مرۆڤی نێودەوڵەتی لەخۆ دەگرێ. ئەو چەمکی شاری جیھانی ناساند و پێناسەی کرد. کتێبەکەی ھەر بەم ناوەوە واتە شاری جیھانی کە لە ساڵی١٩٩١ بڵاو کرایەوە ئەوی وەک نووسەرێکی بەجیھانیبوون ناساند. لە سەرەتاکانی ساڵانی ٢٠٠٠، ساسەن لەسەر کۆچی نێودەوڵەتی و بەجیھانیبوون چڕ بۆتەوە و توێژینەوە دەکات. شایانی باسە کتێبەکانی ساسەن بۆ ٢١ زمانی دنیا وەرگێڕدراونەتەوە.
گردجان
گردجان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی جوارقوڕنە، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گردجان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حاجیاوای کۆن و لە باشوور لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی چوارقوڕنە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەنی ئاغا.
دۆن جۆنسن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
نیۆمارکسیزم
نیۆمارکسیزم یان مارکسیزمی نوێ چەمکێکە بۆ ناۆبردنی کۆمەڵێک تێروانینی مارکسیی کە لە سەردەمی مابەینی شەڕەکان (١٩٣٩–١٩١٨)، سەرباقی کاریگەری قووڵی کارڵ مارکس و فریدریش ئێنگڵس، بەبێ ھاوڕایی لەگەڵ ڕوانگە بنچینەیەکانی ئەوان، گەشەیان کردوە.
خێراییی ھایپەرسۆنیک
نیشانەکانی لێشاو
لە کاتێکدا پێناسەکردنی لێشاوی لە ئەندازە دەرچوو دەکرێ زۆر نادیار و بەگشتی گفتوگۆی لەسەر بکرێ (بە تایبەتی لەبەر نەبوونی بەردەوامی لە نێوان لێشاوی زۆر خێرا و لێشاوی خێرا)، لێشاوی لە ئەندازە دەرچوو لەوانەیە تەرخان کرابێ بە دیاردەی فیزیایی دیاریکراو کە ناتوانرێ چی تر ببی بە شیکەرەوەی نەژماردراو وەک لە لێشاوی زۆر خێرا. ئەمانەی خوارەوە بریتین لە تایبەتیەکانی لێشاوی لە ئەندازە دەرچوو:
تیژیە چونیەکەکان
والاس د. ھایس گەشندەی بە تیژیە ھاوبەشکان کرد، چونیەک بۆ یاسای ناوچەی ویتکۆمب. کە ڕێگەی دا بە بەروردکردنی پێکھاتەکان.
گلۆک
بەکارخستنی میکانیزم
250px|وێنۆک|بەشەکانی چەکی گلۆک گلۆک ١٧ چەکێکی جۆری ٩ ملیمەتری ماوە کورتە. وە قۆناغەی تفەنگی لە جۆر دەمانچەی پێشبەندی نیو-ئۆتۆماتیکە. وە چەکەک خاوەن قفلی دەستکردیە.
ناوچەکانی ئینگلتەرا
ناوچەکانی ئینگلتەرا بەشێک لە پڕبایەخترین دابەشکردنەکانی وڵاتی ئینگلتەرایە لە بریتانیای مەزن. وڵاتی ئینگلەند لەلایەن دەوڵەتی ئەو وڵاتە و لە ساڵی ١٩٩٨ بە ٩ ناحیە یان ناوچە دابەش کرا. ئەم دابەشکردنە بە مەبەستی ئاسانکردنی سەرژمێری ئەنجام درا. ھەر ناوچە ئیدارەیەکی ھەیە کە لەژێر چاودێریی دەوڵەتی ناوەندی لە بواری کشتوکاڵ، فێرکاری، پیشەسازی، فەرمانبەران و بوارەکانی دیکە کار دەکات.
جولیا ئۆرموند
جولیا ئۆرموند (؛ لەدایکبووی ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦٥ لە ئیپسۆم، ساری) خانمەکتەرێکی بەریتانییە و بەشداری چەند فیلمێکی کردووە دیارتریینیان ئەفسەنەکانی پاییز بوو.
سان مارینۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
سان مارینۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ بوو کە لە ١٧ی تەممووز تا ١ی ئابی ١٩٧٦ لە مۆنتریال لە کەنەدا بەڕێوە چوو.
کلووبەفری کۆخ
ڕووبەری کلووبەفری کۆخ
ڕووبەری سێگۆشە سەرەکییەکەیە. کۆی ئەو ڕووبەرەی لە دووبارەبوونەوەی nـەمدا زیاد دەکات، دەبێتە:
گەرووی ئۆترانتۆ
چەپ|وێنۆک|شوێنی گەروو چەپ|وێنۆک|شوێنی گەروو وێنۆک|بەندەری تارانتۆ گەرووی ئۆترانتۆ، حەوزێکی دەریاییە کە دەکەوێتە نێوان ئیتاڵیا و ئەلبانیا (بە ئیتاڵی: Canale d'Otranto) و دەریای ئادریاتیک بە ئایۆنیەوە دەبەستێتەوە دەریا، پانییەکەی ٧٢ کیلۆمەترە، و ناوی گەرووەکە دەگەڕێتەوە بۆ شاری ئەترانتۆی ئیتاڵی. کە لە کەناری ڕۆژئاوایەوە ڕووی لە گەرووەکە کردووە. نیمچە دورگەی سالێنتۆ گەرووەکە لە کەنداوی مێسینا جیا دەکاتەوە کە پێی دەوترێت پاژنەی ئیتاڵیا. ئەم گەرووە لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا گۆڕەپانی شەڕ بوو، کاتێک ئیتاڵیا و ھاوپەیمانەکانی فەرەنسا و بەریتانیا ھەوڵیان دەدا ڕێگری لە گەیشتنی ھێزەکانی ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان بکەن بۆ دەریای ناوەڕاست بەداخستنی گەرووی تونی ئاگر. ئەوەی بووە ھۆی ڕوودانی شەڕی گەرووی ئەتران. ھەروەھا لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا، گەرووەکە گەواھیدەری شەڕێکی بچووکی نێوان ئیتاڵیا لە لایەک و بەریتانیا و ئوسترالیا لە لایەکی دیکەدا بەخۆیەوە بینی.
قەزای ھونزا
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی گیلگیت-بالتیستان
دووگۆنبەدان
دووگۆنبەدان شارێکە لە پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد.
گەشتیاری
نیمدەور گوندێکی جوانە لە گوندی کۆهمەرێ خەمی سەر بە شارستانی گەچساران، کە کەش و هەوایکی میزاجی هەیە. بوونی ئانەڕستان و ڕەز و کانیاوەکان و تاڤگە جوانەکان ئەم گوندە دەکەن بە شوێنێکی جوان بۆ گەشتیاران بە تایبەت لە بەهاردا لەم دواییانەدا دۆزینەوەی کانزاکان لە گۆگرد، لە ڕووی ئابوورییەوە گوندەکەی بە گرنگ زانی.
مۆزەخانەی نەتەوەیی ھونەری جێبەجێکردن
لقەکان
مۆزەخانەی نیشتمانی پۆلیتەکنیکی سێ لقی لە دەرەوەی سۆفیا ھەیە. یەکێک لەوانە وێستگەی کارەبای ئاوییە لە شاری پانچاریڤۆ کە یەکەم یەکەی بەرھەمھێنەری کارەبایە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا. لە ١ی تشرینی دووەمی ١٩٠٠ دەستی بە کارکرد و سیستەمی ترامی سۆفیا و چرای شەقام و چەندین پیشەسازی کارەبای پێدەدا. وێستگەکە لە ساڵی ١٩٨٦ وەک شوێنێکی گرنگی کولتووری ناسێندرا، دوای ماوەیەکی کەم لە وەستاندنی کارەکانی. دوو لقەکەی تر بریتین لە مۆزەخانەیەکی قوماش لە شاری سلیڤێن کە مێژووی پیشەسازی و قوماش و تەکنیکەکانی قوماش لە بولگاریا بە درێژایی سەدەکان دەگەڕێتەوە، ھەروەھا کۆشکێکی فیزیا لە کازانلاک.
فێنۆسکەندیا
دەستەواژەی لیکچووی فێنۆ-سکاندیناڤیا جاروبار وەک هاوتای فێنۆسکەندیا دەکار دەهێنرێ. هەردوو دەستەواژە لە زمانی ئنگلیزیدا ئاماژەن بۆ گرووپە سیاسی و کەلتوورییەکانی فینلاند و سوید، نەرویژ و دانمارک (دوایین وڵاتی ئاماژەپێکراو واتە دانمارک لەباری سیاسی و کەلتوورییەوە پیوەندییەکی زۆر نزیکی لەگەڵ ئەوانی دیکە هەیە بەڵام وەک بەشێکی نیمچەدوورگەی فێنۆسکەندیا هەژمار ناکرێ)، کە بەشێکن لە وڵاتانی باکووری ئەورووپا.
جەنگی دووەمی پونیک
220x440px|وێنۆک جەنگی دووەمی پونیک کە بە شەڕی ھانیباڵ ناسراوە و لەلایەن ڕۆمەکانەوە بە شەڕی ھانیباڵ ناسراوە، شەڕێکە لە ساڵی ٢١٨ پێش زایین تا ساڵی ٢٠١ پێش زایین بەردەوام بووە و شەڕەکە لە ڕۆژئاوا و ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست ڕوویداوە. ئەم شەڕە دووەم شەڕ بوو لە نێوان کارتاژ و کۆماری ڕۆمانی، بە بەشداری بەربەرەکان لە لایەنی کارتاژ. سێ ململانێی گەورە لە نێوان ڕۆما و کارتاژدا لە دژی یەکتر ھەبوو، کە پێیان دەگوترا “ جەنگەکانی پونیک ”، چونکە ڕۆمەکان بەھۆی ڕەچەڵەکی فینیقییانەوە کارتاجییەکانیان بە پونیک ناوبرد.
تورکان
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شێخ وەیساوا
شێخ وەیساوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
کاترین لانگفۆڕد
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1"/>
سان مارینۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
سان مارینۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
زلھێز (توانایی)
زلھێز توانایەکی تایبەت یان نائاسایی سەروو مرۆڤە کە گەورەترە لەوەی کە بە ئاسایی دادەنرێت. زلھێزەکان بە شێوەیەکی گشتی لە کتێبە کۆمیکییە زانستییە خەیاڵییەکان و فانتازیاکان و بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان و یارییە ڤیدیۆیییەکان و فیلمەکاندا وەک سیفەتی سەرەکی پاڵەوانێکی سەرەکی پیشان دەدرێن. ئەم چەمکە لە کتێبە کۆمیک و گۆڤارەکانی پەلپی ئەمریکی لە ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ سەرچاوەی گرتووە و وردە وردە کاری کردووە بۆ ناو ژانر و میدیاکانی دیکە.
چای سەوز
300px|وێنۆک|چەپ|روالەتی چای سەوز لە سێ قۆناخ، چەپ بو ڕاست:گەڵای دەمکراو، گەڵای وشک و ئاوەکی چای سەوز جۆری چایەیە کە گەڵای کەمیلیا سینێنسیس چرۆ دەکرێت. مێژووی بەرھەمھێنانی ئەم جۆرە چایە بۆ ١٢٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. بنچینە چای سەوز لە چین دەست پێکردوە، بەڵام بەرھەمھێنانی بۆ دیکەی وڵاتان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بڵاو بووتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:چا
تومۆر
وێنۆک|تومۆری کۆڵۆن
دەریای عەرەب
ئەو وڵاتانای کە کەنارییان لەسەر ئەم دەریایە ھەیە بریتین لە؛ عوممان، ئێران، یەمەن، پاکستان، ھیندستان و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان. ھەروەھا ھەردوو شاری مومبای لە ھیند و کەراچی لە پاکستان ھاوسنووری ئەم دەریایەن.
کەنەدا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
سەرچاوەکان
١٩٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
بانکی ناوەندیی کۆماری تورکیا
بانکی ناوەندیی کۆماری تورکیا (، بە کورتی TCMB) بانکی ناوەندی تورکیایە کە لە ١١ی حوزەیرانی ١٩٣٠ دامەزرا.
نەشتەرگەریی ئۆرتۆپدی
مێژوو
زۆربەی تەکنیکەکان و شارەزایییەکانی ئۆرتۆپدی لە وەختەساتی شەرە گەورەکان لە نێوان وڵاتاندا بە دی ھاتووە. نیکۆلاس ئاندری دەرمانە ئۆرتۆپدییەکانی بۆ منداڵان لە زانستگای پاریس لە ساڵی ١٧٤١ بە دونیای پزیشکی ناساند. جین-ئاندری ونال یکەمین سەنتەری تایبەت بە نەخۆشییەکانی پێشە و ئیسقان یا ھەمان ئۆرتۆپدی لە ساڵی ١٧٨٠ دامەزراند.
شێوازەکانی ئۆرتۆپدی
پزیشکی لەم بوارەدا لە چەن جۆر دروست بووە:
کەنداوی عومان
کەنداوی مەکوران، دەریای مەکوران یان کەنداوی عومان ، لە جوگرافیای ئێستە دا بەم پانتاییە ئاوییە دەوترێ کە کەنداوی فارس لە ڕێگای ڕۆژاوای تەنگاوی ھورمز تێکەڵ بە دەریای عەرەب دەکات. کەنارەکانی باشووری رۆژھەڵاتی ئێران لە باکووری ئەم دەریایە و کەنارەکانی باکووری عومان و بەشێکی بچووک لە ئیمارات لە باشووری ئەم دەریایە دان. بە شێوەیەکی گشتی لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان و زمانەکانی تر دا وەکوو کەنداوی عوممان نێو دەبرێ، بەڵام لە جوگرافیای ئیسلامی پێی دەوترێ دەریای عوممان کە پێشتر ناوچەی ئێستاکەی دەریای عەرەبیشی لەخۆی گرتووە و ھەندێ جار پێیان وتووە دەریای مەکوران و دەریای سەوز (ئەخزەر).
مافەکانی مرۆڤ لە ھەرێمی کوردستان
لە ساڵی ١٩٩٢ بەدواوە لە پەرلەمانی کوردستان لیژنەی تایبەتی بۆ مافەکانی مرۆڤ پێکهێنراوە، بەڕێوەبەری گشتیی یاسایی و مافی مرۆڤ دامەزراوە و کۆمیسیۆنی مافەکانی مرۆڤ نوێنەرایەتی هەیە و دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ لە هەرێمی کوردستان بوونی هەیە ، بێ لەمانە چەند کۆمەڵەیەکی تایبەتیش بە مافەکانی مرۆڤ دامەزراون کە ساڵانە ڕاپۆرت لەسەر ڕەوشی مافەکانی مرۆڤ لە کوردستان بڵاو دەکەنەوە.
مافی مەدەنی و سیاسی
پاراستنی مافەکان
پرسیاری ئەوەی کە مافی مەدەنی و سیاسی بەسەر کێ دا دەچەسپێت و کاری پێ دەکەرێت بابەتێکی یەکلانەبۆوە و مشتومڕکەرە. ھەرچەندە مافە مەدەنی و سیاسییەکان بە مافێکی جیھانی و گشتگیر دادەنرێت بۆ ھەموو مرۆڤەکان بەڵام لە زۆرێک لە وڵاتان دا ھاوڵاتیانی خاوەن ناسنامەی ئەو وڵاتە خاوەنی مافێکی زیاتر و بەربڵاوترن وەک لە ھاوڵاتیانی بێ ناسنامەی ھەمان وڵات.
مافی دیکە
لە ڕاگەیەندراوی سەربەخۆیی ویلایەتە یەکگرتووەکان دا ئاماژە بەوە دەکات کە خەڵکی چەند مافێکییان ھەیە کە جێگەی پێشێڵکاری نییە وەک: مافی ژیان، مافی ئازادی و مافی خۆشبەختی. ھەندێک لە ڕوناکبیران و سیاسەتمەداران پێیان وایە کە تاکە ئامانجی سەرەکی ھەبوون و دروستبوونی حکومەتەکان بریتییە لە پاراستنی ژیان، ئازادی و موڵکی خەڵک. جوڵانەوەکانی مافە مەدەنییەکان
بیردۆزی ھاوشێوەکردن
سەرچاوەکان
پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان