cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئەشکانی خوارێ
ئەشکانی خوارێ (Eşkanî xwarê، ) دێیەکە لە گوندستانی ئالان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥ کەس لە ١٩ بنەماڵەدا بووە.
ڕووپێوی
ڕووپێوی ژینگە
ڕووپێوەکان ڕۆڵییان هەیە لەو لێکۆڵینەوانەی کە ئەنجامدەدرێن بۆ مەبەستی چاودێریکردنی گۆڕانکارییە ژینگەیییەکان وەک (گەرموبوونی زەوی Global Warming، بەرزبوونەوە و نزمبوونەوەی ئاستی دەریاکان، ...)
ئەلجێستۆن ئەستۆنید
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:پڕێگنانێکان
یاسای گازی نمونەیی
لادان لە خووڕەوشتی گازی ڕاستەقینە
ئەوەی کە دەمێنێتەوە بەوە پێناسە دەکرێت کە بریتییە  لە جیاوازی  نێوان  گازی نموونەیی وگازی راستەقینە لە ھەمان پەستان ، پلەی گەەمی وپێکھاتندا.
بڕیارنامەی ٢٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئایاری ١٩٧٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٣٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
دووئەشکەوت
سەرچاوەکان
Fereidoun Biglari and Saman Heydari (2001) Do-Ashkaft: a recently discovered Mousterian cave site in the Kermanshah Plain, Iran, Antiquity, Vol 75, No: 289, Page: 487–488
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کرماشان پۆل:شوێنەوارناسی ئێران پۆل:شوێنەوارناسی پۆل:ئەشکەوتەکانی کوردستان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:ئەشکەوتەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
حوسێن کۆکەن
شیعرەکان بۆ حسەین
تا ئەمڕۆ شێعر و ھونراوەکانی زۆر بە باڵای خاڵۆ حسەین ووتیاوە کە ئە یەکێک لەوانەیە:
فەرھاد بۆ شیرین بێستونی شکاند - خوێنی جگەری لە چاو دە تکاند
زیدوت کردەوە مێژووی کوردستان - رۆستەم حەدی کوا بۆت بێتە مەیدان
کۆلۆرادۆ
کۆلۆرادۆ (بە ئینگلیسی: Colorado) یەکێک لە ویلایەتەکانی باشووری ڕۆژئاوای ئامریکایە. ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری دێنڤێرە.
فەرھەنگی ڕیشەی وشەی کوردی
«دەو فەرھەنگەدا ھەوڵم داوە بە کردنەوەی پەروەندەیەک بۆ ھەر وشەیەکی سەرەکی، بە پێی توانا و ئیمکان، زانیاریی سەر بەم وشەیە کۆ بکەمەوە و بە ڕێکوپێککردنی ڕەوتی مێژووییی وشەکە لە کۆنەوە بۆ سەردەمی نوێ و خۆپاراستن لە کورتکراوە بۆ ناوی زمانەکان، لێکدانەوەکان ڕوونتر بکەمەوە. وەھا کە خوێنەریش بتوانێ بەشداری بابەتەکە بێ.»
ئەلفوبێی لاتین
ئەلفوبێیی لاتین جۆرێک لە ئەلفوبێیە کە بۆ نووسینی زمانی لاتینی بەکاردێت.
زمانی کازاخی
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەکانی مەنگۆلیا پۆل:زمانەکانی ئۆزبەکستان پۆل:زمانی کازاخی پۆل:زمانەکانی کۆماری گەلی چین پۆل:زمانەکانی کازاخستان پۆل:زمانەکانی ڕووسیا پۆل:زمانە تورکییەکان پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
کۆم کاست
کارەکانیان تایبەتن بە تەکنەلۆژیا و هێڵی ئینتەرنێت و تۆڕەکانی ئینتەرنێت.
ھێلکە (خواردن)
بەراوردێک لەنێوان گەورەیی ھێلکەی [[وشترمر، مریشک و کۆتر|چەپ|وێنۆک]] ھێلکە یەکێکە لەو خۆراکانەی‌ کە مێژویەکی‌ زۆر دێرینی‌ لەگەڵ مرۆڤ ھەیە، یەکێکە لە خواردنە زۆر بەتاماکان، ئەمە سەرباری‌ ئەوەی‌ کە پێکھاتە خۆراکیەکەی‌ سودێکی‌ زۆر گەورە بە مرۆڤ دەگەیەنێت ھەر بەم ھۆیەشەوە لە کۆنەوە بە خواردنی‌ ئاڵتونی‌ ناودەبرێت.
بەستەری دەرەکی
پۆل:بەرھەمی ئاژەڵان
ھانگول
ئەلفوبێی کۆری ناسراوو بە ھانگۆل ئەلفوبێی تایبەتی نووسینیی زمانی کۆرییە. ھانگۆل ئەو ئەلفوبێیە بوو کە پاشا سێجۆنگی مەزنیی شانشینی جۆسۆن لە ساڵی ١٤٤٣ داینا بۆ ئاسانکردنی نووسین چونکە ھەتا ئەو سەردەمەش خەڵکی کۆریا ئەلفوبێی چینی بەکارئەھێنا بۆ نووسین. وێنۆک|ھانگۆل
سەرچاوەکان
پۆل:سیستەمی نووسینی کۆری پۆل:ھانگۆل پۆل:زمانی کۆری پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی کۆریا پۆل:چاکسازی ڕێنووسی
جەلیلی جەلیل
جەلیلی جەلیل (لەدایکبووی ١٩٣٦ لە یەریڤان) نووسەر، مێژوونووس و لێکۆڵەرێکی کوردە. خوێندکاری بەشی مێژوو بووە لە زانکۆی یەریڤان، لێکۆڵینەوەی (regard) ئەو دەربارەی شۆڕشی کورد لە سەدەی ١٩ بوو بەو ھۆیەشەوە لە ساڵی ١٩٦٣ دکتۆرای وەرگرت (PhD), ماوەیەکی درێژ لەگەڵ براکەی ئۆردیخانی جەلیل کارێکی زۆریان لە ئەدەبیاتی کوردی کردووە بەتایبەت کۆکردنەوەی شیعری ئێزیدییەکان وەھەروەھا کۆکردنەوەی ئەفسانە و چیڕۆکە خەیاڵییەکان لەدوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت جەلیلی جەلیل دەچێتە نەمسا لەوێش بەردەوام دەبێت لەکارکردن لە زانکۆی ڤیەننا
دمیتری مێدڤێدێڤ
وێنۆک|200px|مێدڤێدێڤ دمیتری مێدڤێدێڤ (، Dmitriy Anatolyevich Medvedev؛ لەدایکبووی ١٤ی ئەیلوولی ١٩٦٥) کەسایەتیی سیاسیی ڕووسییە و دەیەمین سەرۆکوەزیرانی ڕووسیایە لە ٨ی ئایاری ٢٠١٢وە. پێش ئەوەی ببێتە سەرۆکوەزیران، سەرۆک کۆماری ڕووسیا بووە لە ماوەی ٧ی ئایاری ٢٠٠٨ تاکوو ٨ی ئایاری ٢٠١٢.
جێفری دامەر
دەستگیرکردنی و دادگاییکردنی
لە ٢٢ی تەممووزی ١٩٩١ جێفری سێ ھاوڕەگەزبازی ناسی و پێشنیاری کرد کە یەکێکیان بێت لەگەڵی بۆ ئەوەی چەند وێنەیەکی بگرێت بە ١٠٠ دۆلار، یەکێکیان ڕازی بوو کە تریسی ئێدواردز بوو، دوای ئەوەی تریسی چووە ناو شوقەکەی جێفری سەرنجی چەند پەڵەی خوێن و بۆنێکی بەرگە نەگیراو لە شوقەکەوە دەردەچوو، ھەستی بە نائاسوودەیی کرد و داوای لە جیفری کرد بڕواتە دەرەوە بەڵام جێفری ڕێگەی نەدا بڕوات و دەستێکی بەستەوە ڕووداوەکە:
تریسی: نەدەبوو بیانخەیتە ناو یەک حەوزەوە
شارستانی چواربورج
شارستانی چواربورج یان شارستانی مەرحەمەت ئاباد (، )، یەکێک لە شارستانەکانی ئێرانە کە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری چواربورجە. ئەم شارستانە تاوەکو ساڵی ١٩٩١ ناوچەیەکی سەر بە شارستانی مەراغە بوو ھەر لە ھەمان ساڵدا خرایە سەر شارستانی میاندواو، وە لە ساڵی ٢٠٢١ بووە بە شارستان. لە ١٩ی تەممووزی ساڵی ٢٠٢١ ناوچەی بارووق و مەرحەمەت ئاباد لەم شارستانی میاندواو جیاکرانەوە و بوونە شارستانی سەربەخۆ.
زمانی فەرمی
زمانی فەرمی یان زمانی دیوانی زمانێکە کە لەلایەن حکوومەتێکەوە (ناوەندی یان ھەرێمی) ھەڵدەبژێردرێت و بەکاردەبرێت. حکوومەت بۆ نووسینی یاساکانی و لە ئەنجومەنە حکوومییەکان و لە دادگاکانی زمانی فەرمی بەکاردێنێت.
شاوک
مێژوو
وێنەکان : وێنەی باری شارستانی "سید حمید" .وە گوندی شاوك  له نێو نەخشەی  گوندەكانى ناحیەی قادرکەرەمدا.
سەرژمێریی دانیشتووان
███ ١٩٩٠-١٩٩٤
سیستەمی ئەگزۆز
کاری تەواوی سیستمەکە گواستنەوەی لە بزوێنەرەکە بۆ دەرەوە بە بۆرییەک یان چەند بۆرییەکی ئەگزۆز ی دەردانی گازەکان لە بزوێنەر دەگۆرێت بەپێی دیزاینی سیستەمی ئەگزۆزەکە
بنچینەکانی دیزاین
یەک لە بنچینەکانی دیزاین دەبێ بۆری ئەگزۆز بە وریایییەوە شێوازەکەی ئامادە بکرێت بۆ ھەلگرتنی ژەھر یاخود گازی زیان بەخش دوور لە بەکارھێنەری مەکینەکە ھەروەھا بەرھەم ھێنەری ناوەوە لەگەل فرن کە بەشێوەیەکی خێرا ھەموو بۆشایییەکان پردەکەن لە دەرھاوێشتەی گازە ژەھراویەکان وەکوو (ھایدرۆ کاربۆن Hydrocarbons -یەکە نۆ ئۆکسیدی کاربۆن carbon monoxide-ئۆکسیدی نایترۆجین nitrogen oxides)
ئەسعەد ئەلعیدانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:زیندووان پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان پۆل:خەڵکی بەسرە
ھیتییەکان
ھیتییەکان، نەتەوەیەکی دێرینی ئاسیای بچووک و باکووری سووریان، لە ٣٠٠٠ پ.ز لە سووریا نیشتەجێبوون، لە ھەمان ئەو کاتانەی سۆمەرییەکان لە وڵاتی ڕافیدەین نیشتەجێبوون، ھۆز و تیرەی ئەنادۆڵ بوون ناسرابوون بە خەتا، وڵاتەکەیان لە ڕۆژانی شانشینی دووەمدا بە وڵاتی خاتتا یان حاتتا یان خاتی ناوئەبرد.
ئەلجێستۆن ئەستۆفینید
بەکارھێنانی پزیشکی
(DHPA) بە تێکەلکراوی لەگەڵ ئیسترۆدیۆڵ ئینانتەیت (E2-EN) یان (estradiol benzoate butyrate) بەکارھاتووە بە شێوەی دەرزی یەکجار لە مانگێک بۆ کۆنتڕۆلی دووگیانی بۆ ژنانی ئەمریکای لاتین، ھۆنگ کۆنگ و زینگاپور  پێشوو تریش بە تەنھا لە ئیتاڵیا بەردەست بووە
کۆنێتیکت
thumb|250px کۆنێتیکت  یەکێک لە ویلایەتەکانی ئامریکایە. ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری ھارتفۆردە.
١٧٥٥
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٥٥
چەپو
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
عەدلی مەنسوور
عەدلی مەحموود مەنسوور لەدایکبووی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٥ ، دادوەری میسرییە و لەدوای کودەتای ٢٠١٣ی میسر لابردنی محەممەد مورسی عەدلی مەنسوور بە شێوەیەکی کاتی کرا بە سەرۆک کۆماری میسر.
دەریای ئێژە
ناوە دێرینەکەی ئەرخەبیلاجو بووە و ئێستا ئەو ناوە بە ژمارەیەکی زۆر لە دوورگەکانی ئەوترێت.
ئانترۆپیی زانیاری
نموونە
بە پیچەوانەوە، ئەگەر بە کەسێک شتێک بوترێت کە پێشتر لێی ئاگادار نییە یان زۆر کەمی لێ دەزانێت، ئەو کەسە گەلەک زانیاریی نوێ وەردەگرێت کە لەوانەیە بۆی بەکەڵک بێت. لەوانەیە شتی نوێ فێرببێت. لە تیۆریی زانیاریدا دەڵێن ئانترۆپیی ئەو زانیارییە لە سەرەوەیە.
سلێمانی
بابانییەکان و سلێمانی
لە ساڵنامەی (١٩٥٥)ی سلێمانیدا کە لە (ڕۆژنامەی ژین) دا بڵاوکراوەتەوە ھاتووە: ئیبراھیم پاشای بابان خۆی حوکمداری شاری قەڵاچوالان بووە، لەبەر ناخۆشی و تەنگیی شوێنەکە و لە ترسی ھێرشی دوژمن بەتایبەتی لە نادر شای حوکمداری ئێران کە گەلێ جار ویستویەتی ھەڵمەت بەرێتە سەری دەستبەسەری بکات، بە ناچاری شار و شوێنی ھەڵسوڕانی کاروباری وڵاتەکەی گواستەوە ئەم شوێنە کە ئێستا شاری سلێمانییە.
زانکۆی سلێمانی
زانکۆی سلێمانی بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزرا، کامپبی سەرەکی زانکۆ دەکەوێتە شاری سلێمانی یەوە لە ھەرێمی کوردستان. لە سەرەتادا تەنھا سێ کۆلێژ ھەبوون، بەڵام ساڵانی دوواتر ژمارەی کۆلێژەکان بەشێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد لە ئەنجامی داواکاریییەکی زۆر بۆ خوێندنی باڵا لە ھەرێمی کوردستان.
سەیرانگای سەرچنار
سەرچنار یەکێکە لە گەڕەکەکانی شاری سلێمانی، دەکەوێتە ڕۆژاوای شار. جاران بەھۆی لاوازی کەرەسەی ھاتوچۆوە و کەمی دانیشتووانی شار، سەرچنار جیابوو لە بەشەکانی تری سلێمانی و دەزانرا لەکوێوە بۆ کوێ دەستپێک و کۆتایییەتی، ئەمڕۆکە سەرچنار تێکەڵ بووە و لەدەوریا چەندین گەڕەکی تر دروستبوون وەک: شەھیدانی سەرچنار، گردی سەرچنار،.. ھتد؛ و ھەروەھا سەرچنار بەیەکێک لە ھاوینەھەوارەکانی عێراق دەژمێردرێت بەھۆی بوونی ئاوی ھەڵقوڵاوی ژێر گرد و بەرزایییەکانی. زۆر لە مێژە سەرچنار ئوتێل و شوێنی حەوانەوەی لێدروست کراوە بۆ گەشتیاران. شوێنێکی فێنک و خەم ڕەوێن بووە بۆ خەڵکی سلێمانی و دەوروبەری، کە تاکوو ئەمڕۆش کۆتایی ھەفتان خەڵکانێکی زۆر ڕووی لێدەکەن بۆ سەیران. سەرچنار چەندجارێک نۆژەنکراوەتەوە و سیمای ناو سەیرانگاکانی دەستکاریی کراون و خۆشکراوە.
ڕەزگە، سەردەشت
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سڕبیا
220px|وێنۆک|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سڕبیا لە موندیالی ٢٠١٨ لە ڕووسیا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سڕبیا ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری وڵاتی سڕبیا یە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی سڕبیا و سەرپەرشتی دەکرێت، مێژووی دروستبوونی دەگەرێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٠ لەژێر ناوی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی یووگۆسلاڤیا و دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦ بەفەرمی کرا بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سڕبیا.
جۆن دیلێنجەر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٣٤
١٧٥٩
ساڵی ١٧٥٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
شێخەسوور
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بۆتۆکس
دەرزی بۆتۆکس
دەرزی بۆتۆکس زیاتر بۆ لۆچی توێڵ (هەنیە:نێوچاوان) ، دەوری چاو و دەوری ھێڵەکانی تەنیشت لووت بەکاردێت. بۆتۆکس بۆ ھەموو جۆرە لۆچبوونێکی پێست نابێت، بۆ نموونە ئەو چرچییانەی کە لە ئەنجامی کاریگەری تیشکی خۆر و لە ئەنجامی کاریگەری ھێزی کێشکردنی زەوییەوە پەیدا دەبن بە دەرزی بۆتۆکس لاناچن، بۆیە ھەرگیز نابێت کە بۆتۆکس بە بێ رێنمایی پزیشک بەکاربێت.
مێژووی باشووری کوردستان
ساڵی ١٩١٨ دوای دۆڕانی ئیمپراتۆری عوسمانی لە شەڕی جیھانی یەکەم، ھێزەکانی بریتانیا ویلایەتی مووسڵی ئیمپراتۆری عوسمانیان کە ویلایەتێکی دەوڵەمەندی نەوتی بوو داگیر کرد و ناوچانەی کە زۆربەی خەڵکی کوردی تێدا نیشتەجێ بوون خرایە ژێر حوکمی بریتانیا. دواتر و لە ساڵی ١٩١٩ ویلایەتی مووسڵ لکێنرایەوە بە دەوڵەتی نوێ ی عیراق، کە چووبوە ژێر حوکمی ئینتدابی بریتانیاوە. لە ساڵی ١٩٢٠ پەیمانی سیڤەر، لەلایەن حکوومەتی عوسمانی واژوو کرا، کە دەوڵەتێکی کوردی دابین دەکرد کە قابیلی ئەوەبوو لەلایەن کۆمەڵی گەلانەوە پەسەند بکرێت. ماددەی ٦٤ ی پەیماننامەکە مافی دەدا بەو کوردانەی لە ویلایەتی مووسڵ دەژیان کە ببن بە بەشێک لە دەوڵەتی داھاتووی کوردستان. بەڵام پەیمانی سیڤەر سەری نەگرت و دواتر لە ئەنجامی ڕێکەتننامەی لۆزان ئەمیر فەیسەڵ کرا بە پاشای عێراق و ویلایەتی مووسڵ و پلانی کوردستانی ھەڵوەشایەوە.
شۆڕش
پەیوەندی یەکانی نێوان حکوومەتی عێراق و گرووپە کوردی یەکان بەرەو ئاڵۆزی ڕۆشت، پارتی دیموکراتی کوردستان سکالای کرد سەبارەت بە زیاتر بوونی چەوساندنەوە
بەخشینی ئۆتۆنۆمی
١٩٧١ ئاب - پەیوەندی یەکانی نێوان کوردەکان و حکوومەتی عێراق ئالۆزی تێکەوت (مەلا مستەفا بارزانی) داوای ھاوکاری و پشتیوانی لە ئەمریکا کرد
١٩٧٥ March - ڕێککەوتننامەی جەزائیر لە نێوان عێراق و ئێران کۆتایی ھێنا بە پشتیوانی ئێران لە ڕاپەرینی کوردەکان، کە شکستی خوارد و بارزانی لە ژیانی سیاسی پاشەکشێی کرد
١٩٧٥: June – جەلال تاڵەبانی سەرکردەیەکی باڵای ناو PDK، یەکیتی نیشتمانی کوردستانی لە دیمەشق ڕاگەیاند.
ناوچەی ئارام
١٩٩١ تەممووز - وتووێژەکانی لە بەغداد بەردەوام بوون، بەڵام ھێزەکانی پێشمەرگەی کورد کۆنترۆڵی شاری ھەولێرو سلێمانی یان کرد و بەرھەڵستی فەرمانەکانی حکوومەتیان کرد
١٩٩٦ ئاب- مەسعوود بارزانی داوای لە سەدام حسین کرد بۆ ھاوکاریکردن و شکست ھینان بە PUK
١٩٩٨ ئەیلوول - جەلال تاڵەبانی و مەسعوود بارزانی ڕێککەوتنامەی ئاشتیان لە واشنتن واژوو کرد، بەڵام حکوومەتی ھەرێمی کوردی بە دابەشبوویی و بە دوو ئیدارەیی مانەوە.
ھەنگاونان بەرەو یەکگرتن
٢٠٠٢ June- PUK و KDP لەگەڵ گرووپەکانی عێراق بەشداری وتووێژە ھاوبەشەکانیان کرد بە مەبەستی ڕێکخستنی ھەوڵەکانی ئۆپۆزسیۆن ھەڵمەتی سەربازی بە سەرکردایەتی ئەمریکا دژی عێراق.
ئازار ٢٧ - سەدان سەربازی ئەمریکا بەپەرەشوت لە نزیک شاری ھەولێر دابەزین، ئاماژەیەک بۆ کردنەوەی بەرەی باکوور لەجەنگی دژی عێراق دا.
تەممووز ئەنجومەنی حکومی کاتی IGC بۆ یەکەم جار کۆ بووەوە. عودەی و قوێەی کوڕی سەدام لە شەرە تەقەیەکدا لە موسل کوژران.
قەرەچێوار
جوگرافیا
قەرەچێوار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کوڕە و لە باشوور لەگەڵ گوندی تازەشار و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی قادرکەرەم لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاوایی عەلی مستەفا.
عەتا نەھایی
ژیانی ئەدەبی
ڕۆمانی «گرەوی بەختی ھەڵاڵە» دوایین ڕۆمانییەتی کە لە ساڵی ٢٠٠٨ لە سلێمانی بڵاوی کردەوە.
ھاشم ئەحمەدزادە
ھاشم ئەحمەدزادە لەدایکبووی ساڵی ١٩٦١ لە مەھابادە ، کەسایەتی نووسەری کوردە و ھەڵگری پلەی کارناسییە لە زمانی ئینگلیزی دوای جێھێشتنی کوردستان و چوونە سوێد لەوێ پلەی کارناسی ھێنایەوە لە زانستە سیاسییەکان وە لەساڵی ١٩٩٦ ماستەری لەسەر ھەمان بابەت ھێنایەوە دوکتۆرای (PhD) لێی ھێنایەوە.
سەری سلندەر
لە بزوێنەری سووتانی ناوەکیدا سەری سلندەر (کە زۆرجار بە شێوەیەکی نارەسمی کورت دەکرایتەوە بۆ سەر -head-) لە بەشی سەرەوەی سلندەر دادەنیشێ لە (cylinder block) و بەشی سەرەوەی سلندەر دادەخات و ژووری سووتان پێکدەهێنێت. ئەم جۆرە پێکبەستنە دژەدزەکردنە بە هۆی سەری کاسکێتەوە (head gasket). لە زۆربەی بزوێنەرەکان، سەری سلندەر بۆشاییەک دەستەبەر دەکات بۆ رێرەوی هەوا و سووتەمەنی بەرەو سلندەرەکە، و رێ بە ئەگزۆزەکە (exhaust) دەدات بۆ دەرچوون. سەری سلندەر دەمەوانەکان و سپارک پڵەگەکان(spark plugs)، و ئینجێکشنی سووتەمەنی (fuel injectors) لەخۆ دەگرێ.
بزوێنەری لادەمەوانەکان (Sidevalve engines)
لە بزوێنەری لادەمەوانە بەشە میکانیکیەکان لە دەمەوانەی شەمەندەفەردا ھەیە کە ھەموو ئەوانە بلۆک دەیان گرێتە خۆ وە (poultice head) بەشێوەیەکی سەرەکی دەتوانێت بەکاربھێنرێ لە پلێتە کانزاییە سادەکان. جوڵەی ھەموو ئەو پارچانە دەپارێزرێت لەناو بلۆک کە بزوێنەری گەورەی فیزیایی پێشکەووتوی ھەیە کە ئیشپێکردنی گێر لەکامشەفتدا بچوکە وە زنجیرە درێژی زیادەی دەوێت بۆ دیزاین کردنی کام. لە پێشودا بزوێنەرە لادەمەوانەکان بەکاردەھاتن بە سوتەمەنیە کیمیاییە سادەکان ، نرخی ئۆکتانی نزم و   رێژەی پەستانی (compression ratios) نزم ، ئەم دیزاینەی ژووری سوتانە کەمتر شلۆقە وە ئەو دیزاینە کەمتر پێویست بوو بۆ دەرچەکان و (airflow)کان. یەکێک لە پسپۆریە گرانەکان لەو کاتەدا کەمی رێژەی پەستان بوو ھەروەھا کەمی (expansion ratio) بوو لە ماوەی ھەنگاوی توانادا. گازە دەرچووەکان گەرم دەبن ، گەرمتر دەبن لە بزوێنەرە ھاوچەرخەکان ، ئەم دووبارەبونەوەیە دەبێتە ھۆی دروست بوونی کێشە لە سوتان لە دەمەوانەکانی دەرچوون. سنور لە کارەمەیی لادەمەوانەکاندا نییە کە ناھێلێت گاز تێپەربێت ، بەڵکو لەسەر شێوەی ژووری سوتان لەگەڵ خێرای زۆری بزوێنەر و پەستانی بەرز دایە ، گرانی بەدەست ھێنانی ئەو سنورە کە لە بەدەست ھێنانی تەواوەتی چوستی سوتانە ، وە خۆ بەدوورگرتن لەو کێشانەی نامانەوێ رووبدەن. شێوەی لادەمەوانەکانی ژووری سوتان کە دەبێت فراوانتر بێت لە سلندەر بۆ گەیشتن بە دەمەوانەکان. کێشەکان دروست دەبن لە شێوەی نموونەی بۆ سوتان وە قەبارەی بچوک کە پێویستە بۆ پەستانی بەرز.
١٧٦١
ساڵی ١٧٦١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
١٧٦٢
ساڵی ١٧٦٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
جەلال جەلالیزادە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:موسڵمانانی کورد
لویی دو ڕۆڤروا، دووک دو سان‌ت سیمۆن
لویی دو رۆڤروا، دووک دو سان‌ت سیمۆن نووسەری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ئالۆپرێگنانۆلۆن
کاری بایۆلۆجی
ئالۆپرێگنانۆلۆن کاریگەریەکی فراوان و زۆر لەگەل خۆی بانگھێشت دەکات لەناویاندا ( دژە خەمۆکی، کەمکردنەوەی قەلەقی، کەمکردنەوەی سترێس، بەرزکردنەوەی ھەستی خۆشی) یارمەتیدەر دژە تووڕەیی بەرزکردنەوەی ھەستە سێکسیەکان ئارامبوونەوە، خەولێکەرێکی چاک کێشەی بیرکردنەوە ، خاوکردنەوەی میمۆری یان لاوازکردنی، دژە ئازار (کەم کەرەوەی ئازار) ھەروەھا حاڵەتەکانی (anesthetic) و (Anticonvulsant) و (neuroprotective) و (neurogenic)
کابینەی ژاپۆن
دەسەڵات
کابینەکە دوو جۆر ھێزی ھەیە، ھەنێک لە دەسەڵاتەکانی لەلایەن ئیمپڕاتۆرەوە بەکاردەھێنرێت، بە گوێرەی «ڕاوێژ و پەسەندکردن»ی کابینەکە، ھەنێک لە دەسەڵاتەکانی تر لەلایەن خودی کابینەوە بەرێوە دەچێت. بەپێچەوانەی پاشایەتی دەستووری، ئیمپراتۆری وڵات تەنانەت ناونیشانی سەرۆکی جێبەجێکاری ھەڵناگرێت، لەجیاتی ئەوە دەسەڵاتی جێبەجێکاری بە گوێرەی دەستووری ژاپۆن ھەر لەناو کابینەکە بەرێوە دەچێت. بە نزیکەی تەواوی کارەکانی ڕۆژانە لەلایەن کابینەوە بەڕێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەشی شوێنەکان پۆل:کابینەی ژاپۆن پۆل:حکوومەتی ژاپۆن
١٧٦٣
ساڵی ١٧٦٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
ساڵح بێچار
ساڵح بێچار (١٩٦٧-) شاعیر و نووسەر و رۆژنامەنووس ی کوردە.
ئادانسۆنیا
ئادانسۆنیا یا بائۆباب ناوی ھەشت جۆر دارە کە شەش لەمانە تایبەت بە وڵاتی ماداگاسکارن و دوو دانەکەی تر یەکێک تایبەت بە ئۆستڕالیا و یەکێکی دیکەش تایبەت بە عەرەبستانن. بەرزایی ئەم دارە دەگاتە ١٨ میتر و دەورەکەیشی ھەتا ١٢ میتر دەگات. ئەم دارە میوەیشی ھەیە کە پێی دەوترێ نانی مەیموون ٤٠سانتیمیتر درێژایی ئەم میوەیە و تامێکی ترش و شیرینی ھەیە. زۆر جار ئەم میوە بۆ بۆنکردنی نووشابە بە کار دێت. کووەتەی ئەم دارە قاوەیی ڕەنگە و زۆر ساف و برینە و ھەر بەھۆی ئەم قیافە زۆر تایبەتە باناوبانگە. شایانی باسە کە خەڵکی دەڤەری ماداگاسکار ئەفسانەگەلێکی زۆریان سەبارەت بەم دارەھەیە، بۆ وێنە ئەو ئەفسانە کە دەڵێت لە دەورانی قەدیما جادووانەکانیان لە ناو کووەتەی ئەم دارەدا دەنشت و ھەر بەم ھۆیا بە جۆرێک ئەم دارانە موقەدەسسن.
١٧ ئەلفا- ئەلیل-١٩-نۆرتێستۆستێرۆن
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە ١٧ ئەلفا- ئەلیل-١٩-نۆرتێستۆستێرۆن، ھەروەھا بە ٣-کێتۆ ئەلیلسترێنۆل یان وەک ( 17α-allylestr-4-en-17β-ol-3-one )، دەرمانێکی پرۆجستینە کە ھەرگیز نەخراوەتە ماڕکێتەکانەوە
١٧٦٥
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٦٥
ڕۆگ (کۆمپانیا)
ڕۆگ (بە ئینگلیزی: Rogue) یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرهەمهێنانی فیلم و کاری وێنەیی. لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراوە.
میوە
سوودەکانی میوە
وە لەبەر ئەوەی دەوڵەمەندە بە ڤیتامینەکان و ڕەگەزی ئاسن بۆیە ڕاستەوخۆ کاریگەری ھەیە بەسەر جوانی پێست و توانای بینین لە چاودا.
لیمۆ
لیمۆ پێک دێت لە ڤیتامین C و ئاسن و ترشی ئەلستریک، کە ھاوکارن لە بەھێزکردنی پێست، چارەسەرە بۆ نەخۆشی ھەڵامەت.
ترێ
لە ھەر ١٠٠ گڕام ٦٨ گەرمۆکەی تێدایە، یاریدەی ئارەقە کردنەوە دەدات لە گەڵ زیادکردنی خڕۆکەکانی خوێن، بۆ پاراستنی دڵ زۆر باشە.
١٧٦٦
ساڵی ١٧٦٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٦٦
ئێسکی ڕان
سەرچاوەکان
پۆل:ئێسکی ڕان
خورشید قاجار
ژیاننامە
دواتر لە ساڵی ١٩٣٥ەوە لە ئازەرنەشر کاری بۆ بڵاوکراوە مۆسیقییەکان کردووە، لە ھەمان کاتدا ستۆدیۆیەکی لەناو شانۆی ئۆپێرا و بالێی دەوڵەتی ئازەربایجان دامەزراندووە و لەگەڵ خوێندکارەکانیدا فیلمی شەیتان لە نووسینی ئەنتۆن ڕوبینشتاین و بووکی تزار لە نووسینی نیکۆلای ڕیمسکی-کۆرساکۆڤ بۆ شانۆی ئازەربایجان ئامادە دەکات.
لە ھاوینی ساڵی ١٩٦٣ لە شاری باکوو کۆچی دوایی کرد.
ڕیشۆڵی
ڕیشۆڵی باڵندەیەکی کۆچبەرە کە لە نێوان ئەورووپا و ئاسیادا کۆچ دەکات. درێژایی لەشی ڕیشۆڵی تا ٢٠ سانتیمەتر دەگات و خاوەنی ڕەنگێکی ڕەشە. هێلکەی ڕیشۆڵی بە رەنگی شینە.
چەرداوڕۆ
زمان
تای چاردولی ھە س، بیگانە چە کارە س؟
١٧٦٩
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٦٩
فەلسەفەی ئیسلامی
فەلسەفەی ئیسلامی یان فەلسسەفەی عەرەبی بریتییە لە لێکۆڵینەوەیەکی ڕێکخراو بۆ ئەو کێشانەی کە پەیوەستن بە ژیان، گەردوون، ڕەوشت، کۆمەڵگا و ھەر شتێکی تریش کە پەیوەندی ھەبێت بە جیھانی ئیسلامەوە.
کاغەز
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:داهێنانە چینییەکان
بڕیارنامەی ٢٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣ی ئابی ١٩٧١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سکاڵا لەلایەن گینێوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٧٣ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زاناکانی گەردوونناسی و فیزیای ئەستێرەناسی
• ئیبراھیم ئەلفەزاری
• مەسلەمەی مەجریتی
• ئەبو وەفا بوزجانی
• ئیبن سینا (Avicenna)
• ئیبن باجە (Avempace)
• ئولوغ بەگ
زاناکانی ئابووری و کۆمەڵایەتی
• ئیبن سینا (٩٨٠-١٠٣٧)، ئابوورزان
• ئیبن نەفیس (١٢١٣-١٢٨٨)، sociologist
• ئیبن تەیمییە (١٢٦٣-١٣٢٨)، ئابوورزان
• موحەممەد یونس، براوەی خەڵاتی نۆبڵ، ئابوورزانی بەنگلادیش، پێشەنگ لە (Microfinance).
• شا عەبدولحەننان، پێشەنگی دامەزراندنی بانکی ئیسلامیی لە باشووری ئاسیا.
زاناکانی جوگرافیا و زانستی زەوی
• عەبدولڵەتیف بەغدادی (نووسەری سەدەکانی ناوەڕاست)
• ئیبن بەتووتە
• ئەولیا چەلەبی
بیرکاریزانان
• ئەبوو نەسڕ مەنسووڕ
• ئیبن ئەلھەیسەم (Alhacen/Alhazen)
• ئەلموئتەمەن بن ھوود
• عومەر خەییام
• ئیبن شاتیر
• ئولوغ بەگ
زیندەوەرزانان و دەروونناسان
• ئەبولقاسم زەھراوی (Abulcasis), pioneer of neurosurgery
• ئیبن توفەیل, pioneer of tabula rasa and nature versus nurture
پزیشک و نەشتەرگەرەکان
• Abu Gaafar Amed ibn Ibrahim ibn abi Halid al-Gazzar (10th century), pioneer of dental restoration
• Ibn al-Quff (1233–1305), pioneer of embryology
• Ibn al-Khatib (1313–1374)
فیزیازانان و ئەندازیاران
• ئیبن شاتیر, 14th century
• فەزڵوڕڕەحمان خان، 20th century Bangladeshi mechanician
• عەلی جوان, 20th century Iranian physicist
• مونیر نایفە، Palestinian-American particle physicist
زاناکانی ڕامیاری
• موحەممەد حەسەنەین ھەیکەل
• ڕاشد غەنووشی
فەرموودە
زانستی فەرموودە
نەتەوەی ئیسلامی لە دوای قورئان گرنگییان داوە بە فەرموودەکانی پیغەمبەر بەوەی سوننەتی پێغەمبەر بووە بە پایەی دووەم لە ئیسلامدا، و زانایان ھەر لە ساڵەکانی سەرەتای ھاتنی ئیسلامەوە و بە درێژایی سەردەم و ماوەکان ئیشیان لەسەر زانستی فەرموودە کردووە ئیشکردنێکی بەردەوام و یەکلایی.
گێرانەوەی فەرموودە
زۆر لە کەساییەتییەکان زیاتر لە ١٠٠٠ فەرموودەی پێغەمبەرییان گێڕاوەتەوە، لە ھاوەڵەکانی پێغەمبەر ئەوانەی زیاتر لە ١٠٠٠ فەرموودەیان گێڕاوەتەوە، ئەمانەی خوارەوەن؛
جەبار فەرمان
جەبار فەرمان سیاسەتمەدارێکی کورد بوو لە باشووری کوردستان و ئەندامی مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و سەرکردەی باڵای ئەو حیزبە بوو. لە ماوەی ژیانیدا، جەبار فەرمان چەندین پۆستی باڵای یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و حکوومەتی هەرێمی کوردستانی وەرگرتووە، لەوانە: بەپرسی مەڵبەندی یەکی ڕێکخستنی سلێمانی، ئەندامی سەرکردایەتی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، نوێنەری یەکێتیی نیشتمانیی لە مەکتەبی تەنفیزیی بەرەی کوردستانی، لێپرسراوی مەکتەبی عەسکەریی یەکێتیی، وەزیری ناوخۆی هەرێم، وەزیری پەروەردەی هەرێم، وەزیری شارەوانی هەرێم بەوەکالەت و هەروەها جێگری فەرماندەی گشتیی هێزی پێشمەرگەی کوردستان
گازۆلین
جێگیری
کوالێتی گازوایل دەبێ جێگیر بێت بۆ ماوەی شەش مانگ گەر بە شێوەیەکی ڕێک خەزنکرا، بەڵام گازوایلێک تەنها تێکەڵەیەکە نەوەک ئاوێتە, بە تێپەڕبوونی کات بەهێواشی تێکدەشکێت بەهۆی جیابونەوەی پێکهاتەکان. گازوایلی خەزنکراو بۆ ماوەی ساڵێک زیاتر ئەشی کە بسووتێ لەنێو بزوێنەرێکی سووتانی ناوەکیدا بەبێ کێشەی زۆر بەڵام کاریگەری ماوەی درێژخایەنی خەزن زیاتر بەرچاو دەبێ لەگەڵ تێپەڕینی هەر مانگێک هەتاکو کاتی ئەوەدێت کە کاتێک دەبێ گازوایلەکە شلبکرێتەوە لەگەل بەرزبوونەوەی بڕی سووتەمەنی سەرلەنوێ دروستبوو کە لەوانیە دواتر گازوایلە کۆنەکە بەکاربێ. گەر شلەوەنەبوو بەجێبمێنی، کارکردنی ناتەواو ڕوودەدات و ئەمە لەوانەیە ببێتە هۆی زیان بۆ بزوێنەر لە ئاگر هەڵکردنی هەڵە یان کەمی دروستی کاری سووتەمەنی لەناو سیستەمی دەردانی سووتەمەنی وە لە بۆردێکی هەڵدانی کۆمپیوتەر بۆ تەعویز کردنەوە ( گەر هەبوو لە سەیارەکەدا. گازوایل دەبێ لە نێو دەفرێکی باشداخراودا هەڵبگیرێت ( بۆ ڕێگرتن لە ئۆکساندن و تێکەڵبونی هەڵمی ئاو لەگەڵ گازەکە) کە دەتوانی بەرگەی پەستانی هەڵمی گازوایلەکە بگرێ بەبێ چوونەدەرەوە( بۆ ڕێگری لە بەفیڕۆچون لە بەشی هەڵچوو) لە پلەیەکی ساردی جێگیردا ( بۆ کەمکردنەوەی پەستانی زیادەی فراوانبونی شل وە بۆ کەمکردنەوەی هەر کارلێکێکی هەڵوەشانەوە). کاتێک گازوایل بە دروستی خەزن ناکرێ، لەوانەیە لەئەنجامدا بنێشت و ماددەی ڕەق ببێتە دەرئەنجام، کە دەتوانن پێکهاتەکانی سیستەمەکە ژەنگ بێنێ وە لەسەر شوێنی تەڕ کۆببێتەوە, کە لە ئەمجامدا ببێتە بارێک ناودەبڕی بە “سووتمەنی ڕەق بوو”. گازوایل ئیثانڵی تیایە بەتایبەتی زیاد دەکرێ بۆ مژێنی شێی کەشی دەوروبەر، دواتر کەتیرە، تەنی ڕەق یان ماددەی دوو دۆخ پێکدێنێت ( دۆخی هایدرۆکاربۆنێکی سەر ئاو کەوتو لەسەر لوتکەی دۆخی ئاو-کهول)
ئۆکتانە ژمارە
بزوێنەری داگیرسانی تریشقە دیزاینکراون بۆ سوتاندنی گازوایل لە کردارێکی کۆنتڕۆل کراوەوە ناسراوە بە سووتانی یەکسەر.هەرچەندە، لەوانەیە تێکەڵە نەسوتاوەکە بسوتێ بە خودکاری بەتەنها بەهۆی بەستان و گەرمی، نەوەک لەجیاتی سپارک پلەگ لە هەمان کاتی دەقیقدا، دەبێتە هۆی بەرز بونەوری پەستان بە خێرایی کە زیان بەبزوێنەرەکە دەگەیێنێت. ئەمە بەزۆری ناو دەبرێت بە لێدانی بزوێنەر یان لێدانی کۆتا-گاز. لێدان (knocking) دەکرێ کەمبکرێتەوە بە زیدکردنی بەرگەڵستی گازوایلەکە بۆ سووتانی خودکار، بە تێکڕای ئۆکتان دەر دەبڕدرێت.
موفتی گشتی سعودیە
بەرزترین دەسەلاتی ئایینیە لەسعودیە، کاردەکات بە قورئان و سووننەتی پێغەمبەری ئیسلام، لەکاروبارە ئایینییەکاندا دەگەڕینەوە بۆ بڕیارەکانی. موفتی گشتی بەڕێگەی ڕاوێژ و بیروڕا گۆڕینەوە دیاری دەکرێت و دەبێت موفتی گشتی لەسەر ڕێبازی گشتی سعودیە بێت کە ڕێبازی حەنبەلییە.
مانیسا
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
بڕیارنامەی ٢٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
دادپزیشکی
پشکنینی تەرم لەلایەن دادپزیشکەوە وە لەسەر داوای پشکێنەری پزیشکی ئەنجام ئەدرێت. ئەم جۆرە پشکنینە ئاساییانە لە کاتی لێکۆڵینەوە لە ھەندێ لە داواکانی یاسای تاوان یان داواکانی یاسای مەدەنی ئەنجام ئەدرێت. ھەروەھا زۆرجار لە پزیشکی دادوەری داوا دەکرێت کە ناسێنی تەرمەکە ڕوون بکاتەوە.
ھەرزنێ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئانتوان فرانسوا پرێڤۆ
ئانتوان فرانسوا پرێڤۆ ڕۆماننووس، مێژووناس، ڕۆژنامەوان و وەرگێڕی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
قیرچە
قیرچە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ھەریر
‎خەڵکی ئەم دەڤەرەی هەریرە هەرچەندە ژێدەرەکانی مێژووی ئەدەبی کوردی رای جیاوازیان هەیە لەبارەی ئەم شاعیرە کلاسکیەی کورد. گۆڕەکەشی لەناوسەنتەری شارۆچکەی هەریرە.
‎١٦١٧دەسەڵاتی گرتۆتە دەست لەم میرنشینە نزیکەی ٢٢ساڵ حوکمڕانی کردووە تاکوساڵی ١٦٣٩.
عەباس کەریمی
عەباس کەریمی ناسراو بە ھەڵۆ (لەدایکبووی ١٩٧٩ لە سەقز - مردووی ٢٠٠١ لە سەقز) ھونەرمەند و پێشمەرگەی کۆمەڵە بوو. عەباس ساڵی ١٩٧٩ (١٣٥٨ی ھەتاوی) لە شاری سەقز لەدایک بوو، تا ناوەندی دەرسی خوێند و ساڵی ١٩٩٥ پەیوەندی بە کۆمەڵەوە گرت و بۆ ماوەی ساڵێک لە سەقز و دەوروبەری ئەوێ خەریکی کاری تەشکیلاتی و ڕێکخستن بوو و ساڵی دواتر (١٩٩٦)، چوو بۆ ناو ڕیزی پێشمەرگەکانی کۆمەڵە و ماوەی پێنج ساڵ لە گوردانی شواندابوو. ھەڵۆ لەناو حیزبدا سەرپەل، جێگرپەل و بەرپرسی کتێبخابە بوو و لە بەشی فەنیی ڕادیۆشدا ھەر چالاک بوو.
عەباس کەریمی نیسانی ٢٠٠١ (گوڵانی ١٣٨٠ی ھەتاوی) دەستبەسەر کرا و یەک ھەفتە دواتر (لە ٣٠ی نیسان - ١٠ی بانەمەڕ) بەبێ ئەوەی دادگایی بکرێت، بە تۆمەتی ئەندامبوون لە کۆمەڵەدا، لەگەڵ «باقی کەریمی» لە زیندانی ناوەندیی سەقز، لەدار درا.
ئەنجام
جۆرەکانی ئەنجام
ھەندێک لە جۆرەکانی ئەنجام بەپێی بوارەکان:
ماری دو ڤیشی شانرووند
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٩٧ پۆل:مردووانی ١٧٨٠
تێخستە
لە زمانی کوردیدا ھەندێجار وشەی دەرخۆر بەکاردھێنرێت.
١٧٧٩
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٧٩
تایم ١٠٠
== لیستی ١٠٠ کەسایەتیی جیھان ==
زیگمۆند فرۆید
بنەماکانی تیۆری سایکۆلۆژیای شیکاری فرۆید
٢- فرۆید پێی وایە کە غەریزەکان چەند ھۆکارگەلێکی جۆراوجۆرن بۆ دروستکردنی ھەڵسوکەوت، گرنگترین دووغەریزەش لە ژیانی مرۆڤــەکاندا بریتین لە (ئیرۆس - ژیاندۆستی) و (ساناتۆس - مەرگدۆستی).
ھەڵسەنگاندنی لایەنە بەھێزەکانی سایکۆلۆژیای شیکاری
٢- سیفەتێکی زۆر گرنگ ئەوەیە تا ئێستا لەگەڵ تێپەڕبونی ڕۆَژگاردا بە زیندوی ماوەتەوە، لەگەڵ ئەمانەشدا بە پێی بۆچونی فەیلەسوفانی بواری زانست، ھەر تیۆرێک زیادەیەکی ھەبێت (اچافە) و توانای گشتاندنی (تعمیم) ھەبێت ئەوا تیۆرێکی سەرکەوتوە، بۆیە شاراوە نیە کەسایکۆلۆژیای شیکاری ئەم خاَڵانە لەخۆ دەگرێت.
ھەڵسەنگاندنی گشتی سیستەمەکەی فرۆید
لێرەوە دەڵێن فرۆید دژی عەقڵانیەت نیە، بەڵکو سەرلەبەری بۆ عەقڵانیەت دەگۆڕێت، نەخشەیەکی نوێی پێ دەبەخشێت، ھەڵەیە گەر وابزانین پڕۆژەی فرۆید دژایەتیکردن وسوکایەتی پێکردنی عەقڵە، بەڵکو پڕۆژەی ئەو دروستکردنی جۆرێکی تازەی ڕوانینە کە لە بڕی ستایشکردن و پیاھەڵدان، بەناسینی کەم و کوڕی و تاریکیەکان دەسەڵاَتی گەورە دەکات، فرۆید بانگەشەی مۆدێرنەی برینداکرد، نەک لەبەرئەوەی دژایەتی مۆدێرنە دەکات، بەڵکو لەبەر ئەوەی تەکنیکێکی تازەی سەیرکردن بھێنرێتە ئاراوە کە ناچارمان دەکات بۆ تێگەیشتن و بەھێزکردنی شتێک لە دژەکەی بڕوانین، فرۆید گوتی؛ لە ھۆشیاری تێناگەین گەر نا ھۆشیاری نەناسین، خۆشەویستیمان بۆ ئاشکرا نابێت، گەر چاومان لەسەر ڕق نەبێت، ئیڕۆس ناناسینەوە، گەر غەریزەی مەرگمان بەجدی وەرنەگرتبێت.
(میشیڵ فۆکۆ) لە نوسینێکدا فرۆید لەگەڵ مارکس و نیچەدا بە دامەزرێنەرانی تەکنیکی تازەی ڕاڤەکردن دادەنێت، ئەو دەنوسێت (فرۆید، مارکس، نیچە) بەڵگەیەکی تازەیان بە جیھانی ڕۆژئاوانەدا، واتایەکی تازەیان بەوشتانە نەبەخشی کە واتایان نەبوو، بەڵکو سروشتی دەلیل و ئەو چۆنایەتیانەیان گۆڕی کە دەشێ بەھۆیانەوە دەلیلەکان ڕاڤەبکەین، یەکێک لە خەسڵەتەکانی ئەم تەکنیکە بریتیە لە بەردەوامی و ڕانەوەستان بەڕاستیش ەیچ میتۆدێک ھێندەی دەرونشیکاری تەفسیرو ڕاڤەکردنی جیاوازو ھەمە ڕەنگی بەرھەم نەھێناوە، ناوی ئادلەرو ڕایش و ئەریک فڕۆم و مارکیۆز تادەگاتە جاک لاکان بەسە بۆ ئەوەی دەوڵەمەندی و ھەمەڕەنگی میتۆدەکانی فرۆید ئاشکرا بکات، ھەروەھا کەم میتۆدیش ھێندەی دەرونشیکاری بوارە جیاوازەکانی بیری مرۆڤایەتی ناچارکردوە بڕێکی زۆر لە چەمک و زاراوەکانی بەکاربھێنێت، لە ڕەخنەی وێژەی و کۆمەڵناسی و فەلسەفیەوە بگرە تا زانستی ڕامیاری و ئەنسرۆپۆلۆژیا.
دەرگای گەڕەک (دراما)
سەرچاوەکان
پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکان پۆل:دراما عەرەبییەکان پۆل:دراما سوورییەکان پۆل:ئەو درامایانەی لە ٢٠٠٦ دا بەرھەمھێنراون
لاوتسزی
وێنۆک|چەپ|پەیکەری لاوتسزی
تێبینیەکان
<references group="تێبینی" />
بەلاوات
دوای جەنگی ئەمریکا و عێراق
لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٤، گوندەکە ڕێگاوبانی ھەبوو کە لەلایەن سوپای ئەمریکاوە دروستکرابوو، کە گوندی ئاشوری مۆدێرنی بەلاواتی بە شاری کالێی کۆنی ئاشوری و شارۆچکەی قەرەقووش(باخودیدا) گرێدابوو. پڕۆژەکە ناوی "پرۆژەی ڕێگاوبانەکانی گوندی نەینەوا" بوو و لەلایەن حکومەتی ئەمریکاوە پارەی بۆ دابینکرا. گرێبەستی دروستکردنی ڕێگاوبانەکان دراوە بە کۆمپانیای بەڵێندەری بیناسازی گشتی ئاشوور و تێچووی ١١٢٠ ھەزار دۆلار بووە.
ھەمەیل
حۆمەیل لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە شارەکانی لە شارستانی شەھاباد (ئاروینیاوا) لە پارێزگای کرماشانی وڵاتی ئێران. بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١،٣٠٣ کەس و ٣٠٦ خێزان بووە.
فرەسەری ئەگزۆز
لە سیستەمی ئەندازیاری ئۆتۆمۆتیڤ (ئەگزۆز) گازەکان لە چەندەھا سلندەر کۆدەکاتەوە و بەیەک بۆڕی دەریدەداتە دەرەوە، وشەی مانیفۆڵد لە وشەیەکی کۆنی ئینگلیزییەوە وەرگیراوە "مانیگفیڵد " کە "مانیگ" بە مانای (زۆر) دێت و (فیڵد) بە مانای "گرێدان یان پێکەوەبەستن "دێت. ھەروەھا وشەی مانیفۆڵد واتە بەیەکگەیاندنی پارچەکانی ناوەوە و دەرەوە. دەرچەیەک لە مانیفۆڵد "فرەسەر" ھەوا دەگوازێتەوە بۆ سلندەرەکان.
١٧٨٢
مردنەکان
1751 – 1800
ژیان (فیلم)
چیڕۆکی فیلم
دیاری کوردێکە دەگەڕێتەوە شارۆچکەکەی ھەڵەبجە، ئەمەش لە دوای پێنج ساڵ لە پڕۆسەی کیمیابارانی ھەڵەبجە.
یەکێتیی تۆپی پێی کوردستان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تۆپی پێ لە کوردستان پۆل:تۆپی پێ لە عێراق پۆل:باشووری کوردستان
حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان
مێژووی حزب
ساڵی ١٩٩٣ پێنج ڕێکخراوی چەپ حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی عێراقیان پێکهێنا. لە کۆنگرەی ٤ی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی عێراقدا بڕیار درا کە رێکخراوی کوردستانی حیزبەکە لە رێکخراوێکی سەربەخۆیی خۆیدا خۆی ڕێکبخات. لە ساڵێ ٢٠٠٨ کۆنگرەی دامەزراندنی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان ئەنجام درا و ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندی هەلبژێردران. پاشان لە پلینۆمی یەکەمدا عوسمانی حاجی مارف وەکو سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی هەلبژێردرا.
چالاکی
بارەگای ڕەسمی لە شاری سلێمانیە. بڵاوکراوەی ئۆکتۆبەر مانگی ٢ جار دەردەچێت. ڕادیۆی پێشەنگ ڕادیۆی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری کوردستانە لە پاڕێزگای سڵیمانی.
١٥٠٠
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٠٠
کەریم سنجابی
کەریم سنجابی (ئەیلوولی ١٩٠٤ - ٤ی تەمموزی ١٩٩٥) کەسایەتی سیاسیی لیبرالی کورد لە ئێڵی سنجابی ناوچەی کرماشان لەدایک بووە.
دەنووک
وێنۆک|دەنووکی دوو [[ماسیخۆرەی باکوور]] دندووک ئەندامێکی دەرەکییە کە دەکەوێتە بەشی پێشەوەی سەری ھەموو باڵندەیەک، بەڵام جۆرەکەی لە باڵندەیەک بۆ باڵندەیەکی دی دەگۆڕێت. ھەروەھا بێجگە لە باڵندەکان چەندین جۆر گیانلەبەری تریش دندووکیان ھەیە. دندووک بەکاردێت بۆ خواردن، جەنگان، گەڕان بۆ خۆراک، گۆڕانکاریکردن لە کەلوپەلەکان.
زنجیرەی بژیو
پێکەوەبەسراوی خۆراک لە گیانداراندا لە ئاڵقەکانی زنجیرێک دەچێ کە بە  زنجیرەی بژیو، یان زنجیرەی خۆراک دەناسرێت.
هەموو گیاندارێک بۆ بەڕێوەبردنی ژیانی، پێویستی بە وزەیە. بۆ وێنە ڕوەکەکان وزەی تیشکی خۆر دەگرن، بڕێ لە گیانەوەران بەم گیایانە دەژین و بڕێ تریان گیانەوەرانی تر دەخۆن. زنجیرەی خۆراکی بریتییە لە:
سەلاحەددین خەدیو
دوکتۆر خەدیو وەک ڕەخنەگر و چاودێری سیاسی دەیان وتار و لێکدانەوەی لە ڕۆژنامە و سایتەکان‌دا بڵاو کردۆتەوە.
قەزای کەرکووک
جوگرافیا
قەزای کەرکووک ھاوسنورە لەگەڵ ئەم قەزایانە: لە باکوورەوە لەگەڵ قەزای کۆیە، لە باشوورەوە قەزای داقووق، لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای چەمچەماڵ، لەڕۆژاواوە قەزای دووبز و قەزای حەویجە.
عوسمانی حاجی مارف
ساڵی ١٩٥٤ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندیی لەو شارە تەواو کردوەو و دوایی بۆ خۆندن چۆتە شاری بەغدا. لەوێ تێکەڵاوی سیاسەت بوە و یەکێک بوە لە دامێزرەنەرانی رێکخراوی یەکێتی تێکۆشانی کارگەران. یەکێک بووە لەو سێ کادرە "موئەیەد ئەحمەد، ئەمجەد غەفور، نادر عەبدولحەمید"، کە رێکخراوی رەوتی کۆمۆنیستیان لەھاوینی ١٩٨٤ دروستکردووە. یەکێک بووە لەو ١٠ کادرانەی بزووتنەوەی چەپ لە١٩٩٣دا "حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی عێراق"یان راگەیاندووەو یەکەم سکرتێری ئەو حزبە بوە.
کووزران
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:شارستانی کرماشان
سیستمی نووسین
سیستمی نووسین شێوازێکی ھێمایی یان ڕەمزییە بۆ نیشاندانی ئەو شتانە کە بە زمان دەردەبڕدرێت.
ئیزمیت
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
کەمال سونال
پۆل:خەڵکی ئەستەمبوڵ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:مردووانی ٢٠٠٠
فەیلییەکان
نەھامەتی کوردە فەیلییەکان
کێشەی کوردە فەیلییەکان وەک کێشەی عەرەبە شیعەکان بەردەوام بەو ململانێ سیاسییانەی نێوان دەوڵەتی عوسمانیی تورک و سەفەویی ئێرانی، کە رێخۆشکەربوو دابەشکردنی دانیشتوانی ناوچەکە لە نێوان دووکەوتەی ئێرانی و عوسمانی. زۆر لە شیعە عێراقیەکان بە دووکەوتەی ئێرانی ناونوسکران ، کە لە ناویاندا کوردە فەیلیەکان بوون لە سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی عێراقی ڕووبەڕوی جیاکردنەوە بونەتەوە لەگەڵ توێژو چینەکانی تری کۆمەڵگای عێراقی. لە ساڵی ١٩٢٤ یاسای ڕەگەزنامەی عێراقی جەختی لە دابەشکردنی گەلی عێراقی کردەوە بۆ سێ بەش لەسەر بنەمای ئایین و نەتەوە. لەبەر ئەوەی کوردە فەیلیەکان رێبازی شیعە بوون ، بە ڕەچەڵەک ئێرانی ناونووس کران بۆیە ھەمیشە کەوتوونەتە بەر ھێرشی دەسەڵاتدارانی عێراق. لە دوای ھاتنی ڕژێمی بەعس بۆ سەر دەستەڵات و دەستبەسەرداگرتنی ، لە ساڵی ١٩٦٨ەوە کوردە فەیلیەکان ڕووبەڕوی شاڵاوی توندی ڕاگواستن و لەناو بردن بوونەوە. لە سەرەتای ساڵانی (١٩٧٠) ڕژێمی بەعسی پێشوو نزیکەی چل ھەزار کوردی فەیلی ڕاگوێزی ئێران کرد، بە بیانووی ئەمەی کە ڕەچەڵەکیان ئێرانییە. لە درێژایی ئەم سیاستە بەرامبەر بە کوردە فەیلیەکان، لەساڵی ١٩٨٠ بەپێی بڕیاری ٦٦٦ مافی ھاووڵاتیبونیان لێسەندرایەوە، ئینجا دەست گیرا بەسەر ماڵ و سامانەکەیان. ھێرشی زۆر توند و دڕندانە دەکرانە سەر کوردە فەیلیە بە زەوتکردنی ئافرەت و کوشتنی پیاو و منداڵەکان، کە لە مێژوودا کەموێنە بووە. لە میانەی چەوسانەوەو توندوتیژی، سەرۆکی پێشووی عێراق سەدام حسێن بڕیارێکی نوێ ھاتە کایەوە، کە بڕیار درا ئەو پیاوەی عێراقییە و ژنەکەی فەیلیە دەبێ لێی جیا ببێتەوە، بەرامبەر بە چوار ھەزار دینار ئەگەر سەرباز بێت، دوو ھەزار و پێنج سەد دینار (بەپێی دراوی پێشوی عێڕاق) ئەگەر سڤیل بێت. بەپێی ئامارەکانی خاچی سوور و مانگی سووری نێودەوڵەتی، ٤٠٠٬٠٠٠ ھاووڵاتیی فەیلی بوونەتە قوربانیی ڕژێمی پێشووی عێراق، بە کوژران و ڕاگواستنەوە. لەدوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێراق، لە ساڵی ٢٠٠٦ یاسای ڕەگەزنامەی عێراقی، بڕیاری (٦٦٦)ی ساڵی ١٩٨٠ی پووچەڵ کردەوە. لەم یانەدا کۆمەڵێک لە کوردە فەیلیەکان توانییان مافەکانیان بەدەست بھێننەوە.
تۆو (ژینناسی)
سپێرماتۆزوای ئاژەڵان لە ڕێی سپێرماتۆجێنەسیس لە نێو گونادەکان (گونەکان) ی بە دابەشاندنی میتۆسیس دروست دەبێت. پاشان لە نێو شلەیەک دا کە پێی دەگوترێت تۆو لە جەستەی نێر دەچنە دەرەوە. خانەکانی سپێرمی گوانداران دەتوان ھەتا سێ ڕۆژ لە نێو سیستەمی زاوزێی مێ دا زیندو بمێنن.
میرزا عەبدولقادری پاوەیی
بەرھەمەکان
ھەروەھا ھۆنراوەی عاشقانەی حەیدەر و سنۆبەر و کۆپلە ھۆنراوەکانی (ڕۆزەتۆسەفا) و مەنزوومەی (گۆل و بۆڵبۆڵ) و چەندین بەرھەمیتر، لەم شاعیرە بە جێماون، دیوانی ئەم شاعیرە لەلایەن کاک ھادی سپەنجی لە شاری پاوە کۆکراوە و بە چاپ دراوە، پێش لەوە لە بەغدا دیوانەکەی چاپکرابوو.
ناسرەدین دینت
thumb|ناسرەدین دینت ناسرەدین دینت (ماوەی ژیان:٢٨ی ئازاری ١٨٦١ تاکوو ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٩) وێنەکێشێکی ڕۆژھەڵاتنناسی فەڕەنسیی بوو، دینات کاریگەربووە بە وێنەکێشی فەڕەنسیی دیلاکروا ، وێنەکانی ناسرەدین وەک هەر وێنەکێشێکی هاوسەردەمی لە چوارچێوەی ئیرۆتیکا دەسووڕانەوە بەڵام دوای گۆڕینی ئاینەکەی لە مەسیحییەت بۆ ئیسلام بابەتەکانی وێنەی گۆڕا وە وەک ڕۆژهەڵاتناسێکیش بەشێکی بەرچاو لە وێنەکانی دەڕبڕین لە وڵاتە ئیسلامییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوین دەکات بەتایبەت عەرەبەکان.
سووڕی ڕانکن
پێناسە کردن
سەرچاوەی سارد (ساردەکە باشترە) بەکارھێنانی لە ئەمانە وێستگەی توانا عادەتەن بورج وبەشێکی ئاوی گەورە ساردتر دەبنەوە (ڕووبار یان دەریا). توانای سووڕی ڕانکن سنووردارە لەسەر لای سارد لەلایەنی پلەی گەرمیی خواروو کردارییەکە کارکردنی شلە. کارکردنی شلە لە سووڕێکی ڕانکن شوێنی سووڕێکی داخەراو دەکەوێت و بەبەردەوامی بەکاردەھێنرێت. ھەڵمی ئاو لەگەڵ خەستکردنەوە دڵۆپەیەکی زۆر بچووک زۆرجار دەبینن لە وێستگەی توانا شەپۆڵ دروست دەکرێن لەلایەن سارد بوونەوە سیستەم (نا ڕاستەوخۆ لێوە سووڕی توانای ڕانکن سووڕێکی داخراو). ئەمە ' گزوز ' گەرمی نوێنەرایەتی دەکرێت لەلایەن " [Qout] " دەڕواتە دەرەوە لای خوارووتری سووڕی لەخوارەوە نیشاندراوە لە ھێڵکاریی T-S. بورجی سارد بوونەوە بەکار دەخەن ھەروەک گۆڕینی گەرمیی گەورە لەلایەن مژێنی گەرمیی ھەڵم کارکردنی شلە و لەھەمان کات بە ھەڵم ئاو سارد دەبێتەوە بۆ کەشەکە.
ھاوکێشەکان
ھەریەک لە چوار ھاوکێشە داھاتوو[١] لە وزەوە و بارستە وەر دەگیرێن ھاوسەنگ دەکەن بۆ قەبارەیێکی کۆنترۆڵ. بەتواناییی ثێرمۆداینەمیکی پێناسەی سووڕەکە دەکات ھەروەک ڕێژەکەی دەرھاتی توانای پوختە تا ھاوردە گەرم بکات. ھەروەک کاری پێویست لەلایەن ترومپاکە زۆرجار دەگاتە دەوروبەرە ١٪ی دەرھاتی کاری تۆڕباینەکە، ئەو دەتوانێت سادە بکرێت.
دووبارە گەرمکردنەوەی سووڕی ڕانکن
مەبەستی دووبارە گەرمکردنەوەی سووڕ ئەوەیە تا تەڕییەکە لا ببات ھەڵگرتنی لەلایەن ھەڵمەکە لە قۆناغی کۆتاییی کرداری فراوان بوون. ئەم جیاوازییە، دوو تۆڕباینەکان کار دەکەن لە زنجیرە. یەکەم ھەڵم لە بۆیلەرەوە قبووڵ دەکات لە فشاری بڵند. لەدوای تێپەڕینی ھەڵم بەناو یەکەم تۆڕباین، ئەو دووبارە- چووە ناو بۆیلەرەکە و دووبارە گەرمکردنەوەی لەپێش تێ پەڕینی بەناو دووەم، پەستانی نزم، تۆڕباینەکە. پلەی گەرمی گەرمکردنەوەکە زۆر نزیکە یان یەکسانە بۆ پلەی گەرمیی دەروازە، کەچی فشاری پێویست گونجاوی گەرمکردنەوەەکە تەنھا یەک لەسەر چوارەم فشاری بۆیلەری ڕەسەنە. لەنێو سوودی دیکە، ئەم ھەڵمە لێوە ڕێ دەگرێت بۆ خەستکردنەوەی لەماوەی فراوان بوونی و بەو جۆرە زیانەکە کەم دەکاتەوە لە تیغی تۆڕباینەکە، و بەتواناییی سووڕەکە باشتر دەکات، چونکە گەرمی زیادتر دەڕوات بۆ سووڕەکە و ئەمە لەکاتی پلەی گەرمیی بڵند ڕوودەدات. دوبارە گەرمکردنەوەی سووڕ یەکەم جار پێشکەش کرا لە ١٩٢٠کان، بەڵام کرداری نەبوون بۆماوەی زۆر بەھۆی زەحمەتیی تەکنیکی. لە١٩٤٠کان، دووبارە پێشکەش کراوە لەگەڵ زیادکردنی پیشەسازیی بۆیلەری فشاری-بەرز، و سەرئەنجام دووھەندە گەرمکردنەوە پێشکەش کرا لە١٩٥٠کان. بیرۆکەیە لەپشت دووھەندکردنی گەرمکردنەوەکەیە تا پلەی گەرمیی تێکڕا زیاد بکات. ئەوە زیاتر تێبینی کرا لە دوو قۆناغی گەرمکردنەوە بە شێوەیەکی گشتی پێویستنین، لەوەتەی زۆر بوونی تواناییی قۆناغی داھاتوو سووڕەکە تەنھا نیو ئەوەندە دەبێت پێش قۆناغەکە. ئەمڕۆ، دووھەند گەرمکردنەوە بەشێوەیەکی گشتی بەکار ھێنراوە لە وێستگەی توانا کەبەکاری دەخەن لەژێر فشاری supercritical.
نیکس
وێنۆک نیکس مانگەکانی پلۆتۆ، بە تیرەکەی لە 49.8 km لە درێژترین ڕەھەندەکەیدا. لەگەڵ دەرەوەیترین مانگی پلۆتۆ مانگی ھیدرا لە ١٥ دۆزرایەوە ئایار ٢٠٠٥ لەلایەن فەلەکناسەکانەوە بە بەکارھێنانی تەلیسکۆپی بۆشاییی ھەبڵ، و ناوی نیکس (ئەفسانە)، خوداوەندی شەوی یۆنانی بووە. نیکس سێیەم مانگی پلۆتۆ بە دووری، لە نێوان مانگەکانی Styx و Kerberos دەسوڕێتەوە. نیکس لەگەڵ پلۆتۆ و مانگەکانی دیکەی لەلایەن کەشتی ئاسمانی ئاسۆی نوێ وێنەی گیرا کاتێک لە مانگی تەممووزی ٢٠١٥ لەلایەن سیستەمی پلۆتۆوە فڕی. وێنەکانی کەشتی ئاسمانی ئاسۆی نوێ ناوچەیەکی گەورەی سووراوی لەسەر نیکس ئاشکرا دەکەن کە پێدەچێت.
سەرچاوەکان
پۆل:مانگەکانی پلۆتۆ پۆل:تەنە فەلەکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دۆزراونەتەوە پۆل:نیکس
ھێما
بەستەری دەرەکی
https://web.archive.org/web/20170822225637/http://www.symbols.com/ پۆل:ھێماکان پۆل:چەمکەکان
مەیگوو
ھەروەھا مەیگوو ئاژەڵێکی دەریایی بەناوبانگە کە زیاتر لە ٢٠٠٠ جۆر لە جیھاندا ھەیە، ھەروەھا جەمبەری جۆرێکی ترە لەگەڵ مەیگوو لە یەک خێزانن، بەڵام لە شێوەدا جیاوازن. مەیگوو قەبارەی جیاوازی ھەیە لەنێوان ٢ بۆ ٢٥ سم، جۆری گەورەش زیاتر لە ڕووی ئابوورییەوە لەبەرچاو دەگیرێ و لەلایەن مرۆڤەوە دەکڕدرێتەوە، مەیگوو یەکێکە لە خۆشترین چێشتەکان لە چێشتخانەکانی خواردنی دەریایی، و بە تایبەتی بە تۆڕی ڕاوە ماسی دەکرێت.
کۆرمۆری بچووک
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەسکی
ئەسکی لە ١٩٦٠ەکاندا گەشەی کردووە.
تووتی
ئەم مەلانە زۆرتر ڕوەک ، دانە ، ناوکە، خونچە و ... دەخۆن. ژمارەیەکی کەم لەم تیرە، مێروو و گیانەوەری بچووکی وەک مشک دەخۆن.
تاریق کوڕی زیاد
داگیرکردنی ئەندەلوس (ئیسپانیای ئێستا)
داب و نەریتی ئاغاکانی گووەتەکان بوو کە منداڵەکانیان دەنێرن بۆ دەرباری پاشایان بۆ پەروەردە و پەروەردەکردن لەوێ. و ڕوویدا کەدەستدرێژی کردە سەر کچی جوولیان، پاشای گووەتەکان، ئەمەش ئەم دووەمیان توڕە کرد، بڕیاریدا تۆڵە بکاتەوە بە بانگھێشتکردنی موسڵمانانبۆ داگیرکردنی گووەتەکان. ھەروەھا وا دیارە ئەم جوولیانە خاوەنی ھەندێک فیف بووە لە باشووری ئیبەریا و لەگەڵ فەرمانڕەواکانیپێشووی ئەو وڵاتەدا کە غیشە بوون، پەیوەندییەکی باشی ھەبووە و لەگەڵ ئەکیلێس کە ئیدیعای تەختی ئیسپانیا بووە، ھاوپەیمانی کردووە بۆئەوەی لە دەسەڵات ڕزگاری بێت لە لازاریک، وەک چۆن ئەو پەیامبەری بنەماڵەی غیشە بوو بۆ موسڵمانان. کاتێک موسوڵمانان سنووریسنوورەکانی وڵاتەکەی دەبوون، باشترین کەسی لە ھێزی ئەواندا بینی کە یارمەتیی بدات بۆ گەیشتن بە ئامانجەکەی، ھەروەھا ویستیخزمەتێکی گەورەیان بۆ دابین بکات دوای ئەوەی بوون بە ئاغای ناوچەکە، بۆیە بڕیاریدا ئەو ڕۆڵە بگێڕێت نێوەندگیری لە ھاندانی ئەوان بۆپەڕینەوە بۆ ئیسپانیا، بۆیە موسا کوڕی نوسەیر نارد، تارق کوڕی زیاد، بانگھێشتیان دەکات بۆ پەڕینەوە لە گەرووەکە و داگیرکردنیگووەتەکان، و ئەو کەشتیانەیان بۆ ئامادە دەکات کە پێویستن بۆ پەڕینەوە، و ئەو چاکە و فەزیلەتەکانی وڵات و ئەو شتە باشانەی کە تێیدایەنیشانیان دەدات و بارودۆخی پیاوەکانی کەم دەکاتەوە و بە لاواز وەسفیان دەکات.
وا دیارە تاریق بن زیاد خەونی ئەوەی ھەبووبێت کە ئاوەکان بپەڕێتەوە بۆ کەناری بەرامبەر و لە ڕاستیدا موسا کوڕی نوسەیر ھیچ ھۆکارێکی نەبووە بۆ ڕەتکردنەوەی ئەم بیرۆکەیە، چونکە ڕەنگە بابەتەکە پەرەبسێنێت و ببێتە وێنەی فەتحێکی گشتگیری ئیسلامی لەسەر ئەموڵاتە، ھێنانی بۆ ناو بازنەی دەوڵەتی ئیسلامی. بەڵام کارێکی گەورەی لەم جۆرە دەبێت ڕەزامەندی خەلیفە لە دیمەشق بەدەست بھێنێت، بۆیە موسا کوڕی نوسەیر نامەیەکی بۆ ئەلوەلید بن عەبدولمەلیک نووسی و لە پێشنیارەکەی جوولیان ئاگاداری کردەوە و داوای مۆڵەتیلێکرد بۆ پەڕینەوە. ئەلوەلید لە سەرەتادا دوودڵ بوو لە ترسی ئەوەی موسڵمانان ھەڵخەڵەتێن، فەرمانی بە موسا کرد کە خاو بێت لەو بابەتەدا، و وڵاتەکە بە کۆمپانیاکان تاقی بکاتەوە. مووسا لەسەر بنەمای ئەمە یەکێک لە ئەفسەرەکانی بە ناوی «تاریف کوڕی مەلیک» کە خەڵکی ئەلمازیغی بوو، نارد بۆ سەرۆکایەتی ھێزێکی سەربازی و فەرمانی پێکرد ھەڵبکوتنە سەر کەناراوەکانی باشووری ئیسپانیا. تاریف وسەربازەکانی لە دوورگەی پالۆماس نیشتنەوە، و ھەڵیانکوتایە سەر ئەو ناوچانەی کە بەدوایدا ھاتبوون تا دوورگەی سەوز، و چەندین دیلیانبریندار کرد، و بە بارگاویکردنەوە بە غەنیمەت گەڕانەوە، ئەم ھەڵمەتە ھەردوو خەلیفە و موسا بن نوسەیری قەناعەتیان بە لاوازی بەرگری ئیسپانییەکان کرد.
کۆئەندامی ماسێسک
٣٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی ماسوولکەکانی لەشی مرۆڤ لە نمای پشیەوە
ناوەرۆکەکان
پۆل:ئەندامەکان
بورھان جاھید
بورھان محەممەد عەبدولڕەحمان دۆغرەمەچی (لەدایکبووی ١٩١٨ لە ھەولێر، عێراق – مردووی ٢١ی کانوونی دووەمی لە ١٩٩١ ھەولێر) لە شیعردا بە جاھید ناسراوە، شاعیرێکی خەڵکی ھەولێر بوو. ژیانێکی سەختی پڕ لە نائومێدی تووشی مەی و مەیخانەی کردووە، لە ژیانیدا بە زۆری سەرخۆشی بە خۆیەوە دیوە، بەڵام زیانی جگە لە خۆی بۆ کەسی تر نەبووە.
ھۆنراوەکان
یەکەم شیعری بورھان جاھید:
نووسە
پۆل:جۆرەکانی دراوە
جامی نەتەوەکانی ئاسیا
زۆرترین بەشداربوو
پۆل:جامی نەتەوەکانی ئاسیا بۆ تۆپی پێ پۆل:ڕووداوە وەرزشییەکان، دامەزرانی ١٩٥٦
سەمت
بە زمانێکی سادەتر، واتە ئەگەر گۆشەی ئەستێرەیەک لە ئاسمان بپێوین، ئەبێ ڕاستەهێڵێک بهێنینە خوارەوە بۆسەر ڕووتەختــی زەوی لەگەڵ هێما بۆکراوی باکوردا لە هەمان ڕووتەختــدا بن ئەوکات ئەزانین کە ئەستێرەکە لە باکور، باشور، ڕۆژهەڵات یان ڕۆژئاوایە.
سەمت لە زۆر بواری زانستیدا بەکاردێت وەک: ئەستێرەناسی، دەریاوانی، نەخشەکێشی، ئەندازیار و جیۆلۆجیدا.
پێرستی گەرماوەکانی سلێمانی
ماڵی موفتی.
بڕیارنامەی ٣١١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣١١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی شوباتی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی تێکھەڵچوونی ڕەگەزی لە ئەفریقای باشووردا بە ھۆی سیاسەتەکانی ئاپارتایدی دەوڵەتی کۆماری ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٣٨‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
لەشی مرۆڤ
ئەندازە ستانداردەکانی لەشی مرۆڤ
ئەم ئەندازانە بە پێی ڕەگەز و شێوازی ژیان و ژێنەکان و ھەندێک شتی دیکە جیاوازە بەڵام لە پیاواندا ھا لە بەین ١٫٧-١٫٨ میتر، لە ژناندا ھا لە بەین ١٫٦-١٫٧ میتر.
شاڵکە ٠٤
دەستکەوتەکان
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٤ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئەڵمانیا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ڕاینی باکوور-وێستفالیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٤ لە ئەڵمانیا
جەمیل سائیب
جەمیل سائیب (جەمیل کوڕی مەلا ئەحمەدی مەلا قادری قەرەداغە؛ لەدایکبووی ١٦ی ئابی ١٨٨٧ - مردووی ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١) چیرۆک نووسیی ناسراوی کوردە لە بنەماڵەیەکی ناسراوی ناوچەکە لەدایک بووە. سەرەتا خوێندنی ئایینی لە خوێندگەی مەلا ئامینە لە شاری ھەڵەبجە خوێندووە، پێشەنگی چیرۆک نووسانی کوردە، چیرۆکی لە خەوما لە ساڵی ١٩٢٥دا نووسیوە. لەسەردەمی شێخی نەمردا، ڕەخنەی زۆری لەبارودۆخەکە ھەبووە. ساڵی ١٩٢٤ بوو بەسەرنووسەری ڕۆژنامەی پێشکەوتن، لەساڵەکانی بیستدا رٍۆڵێکی گرنگی لەبواری ڕۆژنامەگەریدا ھەبووە، بەرێوەبەری خەزێنەی سلێمانی بووە، لە ساڵی ١٩٤٩ خانەنشین کراوە، پاشان بووە بە سەرنووسەری ڕۆژنامەی ژین کەلەپێشدا (پیرەمێرد)ی خاڵی دەری دەکرد. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١ لە نەخۆشخانە لە بەغدا کۆچی دواییی کردووە و لەگردی مامە یارە لەتەنیشت گۆڕی پیرەمێرد بەخاک سپێردرا.
ئەتڵەسی ھەور (ڕۆمان)
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم
میکانیزمی جنێڤ
بەکارھێنان
ئەم میکانیزمە زۆر لە سینەمادا بەکاردێت، یەکێک لە بەکارھێنانەکان لێرەدا لە پرۆجێکتەری ڕووناکیدایە: فلیمەکە بەبەردەوامی بەناو پرۆجێکتەرەکەدا ناڕوات. لەجیاتی ئەوە فلیمەکە دیمەن بە دیمەن پێش دەخرێت، ھەر دیمەنێک لە پێش عەدەسەکەدا دەوەستێت بۆ ماوەی ٢٤/١ چرکە. میکانیزمی جنێڤ بۆ ژمێرەری میکانیکی و ژمێرەری ماوەی بڕڕاو وەکو پێوانی خێرایی سەیارە و ژمێرەری ئاو و کارەبا و غازیش سوودی لێوەردەگیرێت.
خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر
بەستەری دەرەکی
ماڵپەڕی فەرمی خەڵاتی تەلارسازی پریتزکێر
ناسرەدین شا
نموونە ھۆنراوە
ئەوە نموونەی ھۆنراوەی ئەوینی؛ نیگاھی پادشای ئاشق لە ئاست مەعشووق جێی سەرنجە!!
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣١ پۆل:مردووانی ١٨٩٦ پۆل:پادشایانی ئێرانی پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس
کۆڕی ڤیەننا
سەرچاوە
عەزیز، حەمید(٢٠٠٥)، بنەماکانی فەلسەفەی شیکردنەوەی مەنتیقی، چاپی یەکەم؛دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی موکریانی.
سەرپیر
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
یانەی بۆروسیا مۆنشنگلادباخ
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٠ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئەڵمانیا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ڕاینی باکوور-وێستفالیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٠ لە ئەڵمانیا
کاراپەتێ خاچۆ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی باکووری پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
١٥١٣
ساڵی ١٥١٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
بڕیارنامەی ٣١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٢ پۆل:لوبنان لە ١٩٧٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
گۆرەویچنە
لە کون و کەلێنی دارەکاندا هێلانە دەکا. ئەگەر کونی داری گیر نەکەوێ، لە کونی زەوی، باکسی پۆستی ماڵەکان و تەنانەت قوتووی خاڵیشدا هێلانە دەکا. لە ساڵێکدا دووجار و هەرجار ٦ تا١٢ هێلکە دەکا. لە زاراوەی گیلانیدا پێی دەڵێن «کولکاپیس» و لەو باوڕەدان کە بولبولی مێچکە حەفت هێلکە دەکا، کە تەنیا یەکیان دەبێ بە بولبول و ئەوانی تر دەبنە کولکاپیس (کولکا= بولبول ، پیس= گەن، خراپ).
ناوەکانی تر
لە زاراوەکانی زمانی کوردیدا ئەم ناوانەش بۆ گۆرەویچنە هاتووە:
خاکەکانی باکووری ئوسترالیا
ئەم ناوچەیە لە ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ کوینزلەند، لە ڕۆژاواوە ئوسترالیای ڕۆاژاوا و لە باشوورەوە لەگەڵ ئوسترالیای باشووری هاوسنوورە. ناوچەی باکووری، لە باکوورەوە خاوەنی دارستان گەلێکی زۆرە که کەش و هەوای ئیستوایی و تەڕیان هەیە، بەڵام زۆرتری پانتاییەکەی بیابانە.
ژان باتیست دو گرێسێ
ژان باتیست دو گرێسێ شاعیر و شانۆنووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
یانەی شتوتگارت
شتووتگارد یانەیەکی تۆپی پێ یە لە ٤ی ئایاری ١٨٩٣ دامەزراوە ووڵاتی ئەڵمانیا لەشاری شتووتگارد یەکێکە لە یانە بەشداربووەکانی بۆندسلیگا خوولی ی ئەڵمانی و بەشداری لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و خولی ئەورووپا.
بڕیارنامەی ٣١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٤٦‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.