cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئیمانوێل کانت
ئیمانوێل کانت (بە ئەڵمانی: Immanuel Kant)، (١٧٢٤ - ١٨٠٤) بەناوبانگترین بیرمەندی سەردەمیی ڕۆشنگەرییە. بیرۆکەی بنەڕەتیی سەردەمی ڕۆشنگەری، ڕزگارکردنی خودە لە ڕێگای تێگەیشتنەوە. «ورەی ئەوەت بێت کە دەرکی خۆت بە کار بھێنیت» ئەمە پەیامی ئەو فەیلەسووفەیە کە لەگەڵ ھەژاری و دەستەنگی و لە بارودۆخێکی زۆر دەمارگیری ئایینیدا گەورە بوو، بەڵام ئەوەندە ئاستی ورەی بردە سەرەوە کە لا لە «کۆیلایەتیی سەردەمی لاوێتی» بکاتەوە و ورد بێتەوە لە پێنەگەیشتووییی خۆی. لێرەوە بوو کە بڕیاری دا ژیانی تەرخان بکات بۆ زانستی ڕزگاریی مرۆڤ و لەڕێگای زانینەوە تێ بکۆشێت کە مرۆڤ لە پێنەگەیشتوویی ڕزگار بکات. لەدوای کانتەوە، چۆنیەتیی ژیانی مرۆڤ ئاڵوگۆڕێکی بە سەردا ھات کە تێیدا مرۆڤ تەنیا بەندی ھێزە نامۆ و مێتافیزیکەکان یاخود جەبری مێژوویی و دیترمینیزم نییە، بەڵکوو لە نالەبارترین دۆخیشدا، دەتوانێت شوێنی گرینگ دانێ بەسەر شێوازی ژیانیەوە. خوێندنەوەیەکی وا لە مرۆڤ و ئیمکانی ھەڵبژاردن و وەرگرتنی بەرپرسایەتی، تەنانەت لە خراپترین ھەلومەرجیشدا، جەوھەری بۆچوونی ئاوەزمەندی لە مرۆڤدا پێک دەھێنێت. ئەم ھەڵوێستە لەگەڵ بەقوربانیزانینی مرۆڤ بەتەواوەتی ناکۆکە کە جەوھەری زۆربەی بۆچوونە دیترمینیزمی و توندڕەوەکانە لە مرۆڤ. کانت تێکڕای بەرھەمەکانی لە ٢٥ ساڵی کۆتاییی تەمەنی ھەشتا ساڵەیدا نووسیی. گرنگترین بەرھەمی «ھەڵسەنگاندنی عەقڵی پەتی»یە. کانت لە تەمەنی ٦٤ ساڵیدا (١٧٨٨) کتێبی «ڕەخنەی عەقڵی پراکتیکی» و دوو ساڵ دواتر(١٧٩٠) «ڕەخنەی ھێزی داوەری»ی نووسی. ھەموو کتێبەکانی باس و سەرنجی بێئەندازە زۆری لە سەرانسەری ئەورووپادا ورووژاند. ئەو باس و ھۆگرییە کەموێنانەی کە بیرەکانی کانت لە نێوان ھاوسەردەمەکانیدا پێکی ھێنا، زۆر کەمتر دێتە بەر چاو لە چاند ژمێریی سیاسەتی بەرچاوی دوای ژیانی لەسەر دنیای ھزر و ڕووناکبیران کە ئێستاش لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکدا درێژەی ھەیە. چونکە کانت شوێنێکی دەورانسازی لەسەر ڕەوتی بیر و ھزردا داناوە، نە تەنیا فەلسەفەی سیاسی، بەڵکوو زانستی ئەخلاق و جوانیناسی و بیردۆزی زانستیی بردە قۆناغێکی نوێوە. بەم پێیە دەکرێ گرنگایەتیی کانت لە سێ بەستێندا کورت بکەینەوە: ئەخلاق و بیردۆزی زانستی و فەلسەفەی سیاسی. کانت فەیلەسووفێکی پلۆرالیستە کە بۆ زۆرایەتی و جۆراوجۆربوونی ئامانجەکانی مرۆڤایەتی و بە دوای ئەودا سیستەمێکی کۆمەڵایەتیی پلۆراڵ بەم بانگەوازەوە خەباتی دەکرد: «با ورەی سەربەستیت ھەبێت و ڕێز بۆ ئازادی و جۆراوجۆریی کەسانی تریش دابنێ، چونکە پلەوپایەی مرۆڤایەتی لە ئازادی و خۆئایینیدایە.» بە بڕوای کانت، مرۆڤ تەنیا لەڕێگای زانیاری و تێگەیشتن و خۆناسینەوە دەتوانێ لە لایەنی ڕۆحیەوە خۆی لە کۆیلایەتیی ھەڵقوڵاوی پڕوپوچ و پێشداوەری و بتەکان ڕزگار بکات و لەسەر پێی خۆی بوەستێت. کانت بە درێژاییی تەمەنی لە کونیگزبورگی زێدی دوور نەکەوتەوە. بەم حاڵەیش، تایبەتمەندیی گرنگی شێوەی بیر و بەڵگەھێنانەوەی ڕوانگەی جیھانگیرییە. ئەو خۆی بە شارۆمەندی جیھان دەزانی. ھزری سیاسی و بەتایبەت ئاشتیی ھەمیشەیییەکەیشی ھەر لەم بیرەوە سەرچاوە دەگرێ. دەکرێ بەگشتی بڵێین کە کانت چوار پرسیاری سەرەکی دەھێنێتە گۆڕێ و لە ڕوانگەی خۆیەوە وەڵامی ھەرکامیان دەداتەوە: ١- مرۆڤ چی دەتوانێت بزانێت؟ ٢- چۆن دەبێت بژین؟ ٣- چ ھیوایەکمان دەکرێت ھەبێت؟ ٤- مرۆڤ چییە و چۆن دەبێ بۆ جیھانی «بوون» بڕوانێت؟
کانت لە بنەماڵەیەکی ئایینیدا گەورە بوو، وە باوەڕی ئایینی و پارێزگاربوونی بنەماڵە شوێنێکی گرنگی لەسەر گیرساندنی فکری و فەلسەفی ئەو دانا. کانت کوڕی کۆپاندروویەکی دەست تەنگ بوو. سەردەمی منداڵی و لاویی بە چەرمەسەری بردە سەر، بەڵام توانیی ئەو ئاستەنگانە بکا بە ھێزێکی بزوێنەری لەڕادەبەدەر پۆزەتیڤ، نەوەک ڕۆحی گرژی و تۆڵە و ناھومێدی بەڵکوو وانەی ڕزگاری و جووڵانەوە و پێگەیشتنی فکریی لێوە فێر بێ. ھەر ئەم تێکۆشانە بەربڵاو و ڕزگارکەرە بەتوندی ناو و ژیانی کانتی بە سەردەمی ڕۆشنگەرییەوە گرێ داوە. کانت دایک و باوکی وەک نموونەی خاوێنی و پارێزگاری دەھێنێتەوە بیر و لەبارەی دایکیەوە دەنووسێت: «قەت دایکم لەبیر ناکەم؛ ئەو بوو کە یەکەم تۆوی چاکەی لە مندا چاند و پەروەدەی کرد. ئەو دڵی منی بە ڕووی سروشتدا کردەوە، ھزرمی لە خەو ڕاپەڕاند و بەرینی کرد. ڕاھێنانەکانی لە ژیانمدا ھەردەم شوێنی شایان و بەردەوامی بووە.» کانت ھەڵسووڕاوانە بەشداری لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا نەکرد و دوور لە ھەراوھوریای دەرەوە ژیانی بردە سەر. خولیای سەرەکیی کانت جیھانی بیرکردنەوە و ماریفەت و ڕامان بوو. ئەو ژیانێکی لەڕادەبەدەر تاقەتپڕووکێن و پڕکار و ڕێکوپێکی ھەبوو. لە بارەی نەزم و وردبینی و شێوەی ژیانی کانتەوە بۆ نموونە پیاسەی ڕۆژانە و بەرنامەی ڕێکوپێکی بۆ ئەم بوارە دەھێننەوە. پیاسەکانی ھەموو ڕۆژێک و لە کاتژمێرێکی دیاریکراودا بەڕێوە دەچوو و قەت نەدەبڕایەوە. پیاسەکانی ھێندە ڕێکوپێک بە ڕێسای تایبەتەوە بوو کە دەکرا سەعاتی پێ ھەڵبھێنیت. شوێنپێی ئەم وردبینی و شێوە ژیانە بەڕوونی لە بەرھەم و نووسراوەکانی کانتدا دەبینرێت. دەڵێن پیاسەی ڕۆژانەی کانت تەنیا جارێک تێک چوو— ئەویش کاتێک بوو کە سەری بە خوێندنەوەی«ئیمیل»ی بەرھەمی ڕۆسۆوە قاڵ بوو. کانت مرۆڤێکی خاوێن و چاکەخواز بوو و ڕێزی بۆ ھەموو شتێکی شیاو دادەنا و پتر لە لایەنی خراپە، سەرنجی لایەنە چاکەکانی مرۆڤەکانی دەدا. تێکڕای تەمەنی لەگەڵ ئاستەنگی دارایی بەرەوڕوو بوو، بەو حاڵەیش نە یارمەتیی لە قوتابییەکانی وەردەگرت و نە پەشیمان دەبووەوە لەو ڕێبازەی ھەڵیبژاردبوو. لە پیریدا دوای ئەوەی لە ڕێی نووسراوەکانیەوە پاشەکەوتێکی خستبوو، یارمەتیی کەسوکارەکانی دەدا و مووچەی ھەفتانەی بۆ ھەندێک لە ھەژاران بڕیبووەوە. کانت وەک زۆربەی بیرمەندان و نوخبەکانی ھاوسەردەمی کە ژیانیان لەڕێی وانەگوتنەوەی تایبەتییەوە دەبردە سەر، چەند ساڵێک مامۆستای تایبەت بوو. دوای چەند ساڵ وانەگوتنەوە، بوو بە مامۆستای فەلسەفەی زانکۆ و ھەر بەم بۆنەوە لەو یەکەم بیرمەندانەیە کە پێیان دەڵێن: «فەیلەسووفی لێھاتوو.» کاری کانت وەک فەیلەسووف و ھەروەھا پسپۆڕی بواری فەلسەفە (فەلسەفەزان) ڕایکێشایە قووڵاییی مێژووی فەلسەفە و ھزرەوە و ئەو ھەلەی بۆ ڕەخساند کە نە تەنیا بە نیسبەت بەرھەمی فەیلەسووفانی سەردەمانی کۆن بەڵکوو دەرھەق ھزرڤانانی سەردەمی خۆیشی لەوانە دیکارت، سپینۆزا، لۆک، ھۆبز، ڕۆسۆ و، ھیووم مەعریفە و شرۆڤەی سیستماتیک پەیدا بکا. شیکاری و شرۆڤەی بەرھەمی ھاوسەردەمانی دەرفەتێکی بە کانت دا کە ئاکامی گرنگترین ھەڵوێستەکانیان کامڵ بکات و، ھەندێک لە لایەنە چەوتەکانیشیان بەوردی پووچەڵ بکاتەوە.
ئەلامگیری دووەم
سووژەکانی دژایەتی کۆنفیدڕاڵی ماراتا
لە ساڵی ١٧٥٦دا، عەلامگیری دووەم ھاوسۆزی دۆزی دڵسۆزەکانی نەواب کورنول، کودەپە و ساڤانور بوو، کاتێک کە ئەوان دەستنیشانکران خاکەکان تا ساڵی ١٧٥٧ لەلایەن سەرۆک ماراتا بالاجی باجی ڕاو وێران و تاڵان کران.
سەدەی ١٦یەم
داھێنان و دۆزینەوە و باس کردن
پۆل:ھەزارەی ٢یەم پۆل:سەدەکان پۆل:سەدەی ١٦یەم
ترکەی ژوور
ترکەی ژوور، گوندێک سەر بە شاری جوانڕۆی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە.
سالی
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەنیمی و مانگای مێژوویی پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە
جامی سووپەری ھۆڵەندا
بەستەرە دەرەکییەکان
Netherlands - List of Super Cup Finals
یۆھانس برامز
ژیان
یۆھان برامز لە شاری ھامبورگ لە ئەڵمانیا لەدایک بووە، باوکی ژەنیاری ئامێری کۆنترباس بوو لە ئۆرکێسترای ئۆپرا. لەمنداڵییەوە فێری ژەنینی پیانۆ بوو، لەگەنجێتیشیدا وەک یارمەتی بۆ خێزانەکەی، لە قاوەخانەکان و ئاھەنگەکاندا دەیژەنی بەڵام دانەبڕاوە لە خوێندنەوەی تیۆرەکان و زانستەکانی مۆزیک. کاتێک بوو بە بیست ساڵ، بەھرەکەی وەک ژەنیاری پیانۆ کامڵ بووبوو، بۆیە بڕیاریدا کە گەشتێک ئەنجام بدات بۆ زۆربەی شارەکانی ئەوروپا تاوەکو بەتەنھا بژەنێت لە ئاھەنگەکاندا.
کارەکان
کارەکانی برامز لەو جۆرەیە کە لەیەکەم جارەوە سەرسامت ناکات، بەڵام لەو جۆرەیەی کە چەند زۆرتر گوێی لێ بگیرێت، تێگەیشتن لێی و سەرسام بوون پێی زۆرتر دەبێت. گرنگترین کارەکانی، کارەکانی بۆ کۆراڵ و کارە تەنھاکان و کارەکانی بۆ ئۆرکێسترا ئەگرێتەوە کە لەسەر شیعر و سەیدەکانی گۆتێ و شیللێر نووسیوویەتی، ھەروەھا چوار سیمفۆنیا و دوو کۆنسێرتۆ بۆ پیانۆ و ئۆرکێسترای نووسیوە لەگەڵ ١٩٠ گۆرانی و حەوت بوخچە لە گۆرانی نەتەوەیی ئەڵمانیی کە دووبارە دایڕشتۆتەوە. بەڵام کارە زۆر ناسراوەکانی برامز بریتیین لە ٢١ دانسی ھەنگاریی کە بە جیا جیا کۆیکردونەتەوە لە کەلەپووری میللی ھەنگاریی، بەناوبانگترینی ئەو ئاوازانەش، ھەنگارییان دانسی یەک و دو و پێنجە، کە لە فیلمە کارتۆنییەکان و فیلمەکانی چارلی چاپلین دا بەکارھاتووە.
بڕیارنامەی ١١١١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:عێراق لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
شارستانی بانە
بەستەرە دەرەکییەکان
* بانە بانە بانە
٦٥٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کانی گوڵی خوار
دانیشتوان
ئەم گوندە بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی ١٥١ کەسی تێدا ئەژی.
چیا مەدەنی
ژیان
چیا مەدەنی لە شاری مەھاباد لە دایک بوو. باوکی حوسێن مەدەنی پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بوو کە بەدوای سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان لە ئێران بەناچار کوردستانی بەجێ ھێشت و چوو بۆ وڵاتی سوێد. چیا مەدەنی لە سەرەتای منداڵی لەگەڵ بنەماڵەی لە پێگەی حیزبی دێموکراتدا دەژیا و بەدوای ئەو لە ساڵی ١٩٩٠ەوە چوون بۆ وڵاتی سوێد و لەو ساڵەدا وەکوو پەنابەر لەوێدا دەژێت. ئەو لە ساڵی ١٩٨٦ لەو کاتە کە لەناو کۆڕی پێشمەرگە بوو دەستی کرد بە فێربوونی مۆسیقا و لە ڕێگای سروودە کوردییەکان فێری مۆسیقا بوو. بەدوای چینی بۆ وڵاتی سوێدیش لەگەڵ ھونەرمەندە ناسراوەکانی کورد لە تاراوگە ھاوکاریی کرد. چیا مەدەنی یەکەمین ئەلبۆمی بە ناوی نیشتمان لە ساڵی ٢٠١٥دا تۆمار کرد.
شاری بێدەنگ
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبۆمەکانی کەیھان کەڵھوڕ
ئی سان
کوردستان
لە سەرەتادا لە شاری ھەولێر کەناڵی ناوخۆیی نیگا تیڤی زنجیرە درامای یی سانی کرد بەژێرنووسی کوردی ئینجا لەدوای ئەوە لەکەناڵی ئاسمانیی کوردسات بەستافی کۆمپانیای خاوێ فیلم زنجیرەکەیان بەزمانی کوردی وەرگێڕا.
ماساشی کیشیمۆتۆ
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبی: ماساشی کیشیموتو
قۆستانای
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای قۆستانای پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٧٩ پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
لوڕیی باشووری
لوڕیی باشووری ناوی یەکێک لە بن‌شێوەزارەکانی شێوەزاری لوڕییە.
بیجاڕ
پیشە دەستییەکان
ناوچەی بیجاڕ لە پیشە دەستییەکاندا، بە تایبەت قاڵی(مافوورە) و بەڕە (گڵیم) ناوبانگی زۆری ھەیە، پیشەدەستییەکانی ئەم ناوچەیە بریتییە لە:
خۆشمەکان
ژمارەی دانیشتوان
ئەم گوندە بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی کەمتر لە سێ کەسی  تێدا ئەژی.
بۆ…
دەقی گۆرانییەکە
بۆ ھەموو ئەو دایکانەی کە جگەرگۆشەی کوون کوونکراو ئەشۆن بە فرمێسکی گریان ئەیاننێژن دڵ پڕ لە ژان
جارێکی تر بینووسەوە زامی منیش بخوێنەوە ئەمجارەیان با ئازادیت منیش وەک تۆ بگرێتەوە
بەرنامەی «سڵاو، جیھان!»
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەرنامەسازی پۆل:زمانی بەرنامەسازیی سی پۆل:کۆمپیوتەرەکان
بانی ڕۆژاوای ئوسترالیا
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئۆقیانووسیا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:خاکەکانی باکووری ئوسترالیا پۆل:ئوسترالیای باشوور پۆل:ئوسترالیای ڕۆژاوا پۆل:بانەکان پۆل:بانەکانی ئوسترالیا پۆل:ناوچەکانی ئوسترالیا
فەقی حوسێن ساغنیچ
مردن
حەسەن کایا کە لەو کاتە بەرپرسی ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ بوو، دەڵێت کە لە کاتێک کە فەقی ساغنیچ لە کۆمادا بوو، چووم بۆ سەری سەرینەکەی و پێ گۆتم کە دواھەمین کتێبەکەت لە چاپخانە لە ژێری چاپدایە، ئەو کاتە چاوەکانی نەختێک بزووت. بەدوای ئەوە پێ گوتم لە عێراق دەوڵەتێکی کوردی دامەزراوە، و بەڵێنت پێ دەدەم کە بەدوای ساغبوونەوەت پێکەوە بڕۆین بۆ ئەورە و سەبارەت بە کتێبەکەت وەتارێک بخوێنیتەوە.
جیبووتی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
بڕیارنامەی ١١١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:قوبرس لە ١٩٩٧
کریستیەن مۆرێل دو سارکوس
کریستیەن مۆرێل دو سارکوس نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
تیکاب
ئیشی دەستی
سەرچاوەی ئابوری ئەم ناوچەیە کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە، بەڵام لە پاڵ ئەوەشدا کاری دەستی دەکرێت لەم ناوچەیەدا و بۆ ھەندێ خانەوادە سەرچاوەی بژێوییە، مافووری ھەوشار یان فەرشی ھەوشار کە بەناوبانگییەکی زۆری ھەیە لە ولات و جیھاندا و بازاڕی ساخکردنەوەی ئەم فەرشە کوردییە بەزۆری وڵاتی ئەڵمانیایە. زۆری ئەو نەخش و نیگارانەی کە لەم مافوورانەدا بەکار دەھێنرێت تایبەتە بەناوچەکە، جۆری نەخش و نیگارەکان کە تەونکاران بەکاریدەھێنن ئەمانەن (مەڕان و قشقان و دار و گوڵ و ماسی تێکەڵ و پەنج تورنج … ھتد).
فەرموودەناسی
هۆنراوە کوردییەکە
دیاری دەربەندیخانی لەزانستی فەرموودە
بینگ
بینگ مەکینەیەکی گەڕۆکی ئینتەرنێتە وە یەکێکە لە بەرهەمەکانی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت تایبەتە بە گەڕان لە ئینتەرنێت ، بینگ بە ٤٠ زمان داڕێژراوە, لە حوزەیرانی ٢٠٠٩ وە تاوەکوو ئێستا بەکارهێنەرانی دەتوانن سوودی لێوەی ببینن.
لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)
پۆل:مۆسیقای ڕۆک پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا پۆل:٢٠٠٦ پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسنس پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤانێسێنس
بەلۆچیی ڕۆژاوا
بەلۆچیی ڕۆژاوا ناوی یەکێک لە بن‌شێوەزارەکانی شێوەزاری بەلۆچییە.
بڕیارنامەی ١١١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٧ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
گەڕەکی داھۆڵەکان (فیلم)
چیرۆک
فیلمەکە لە چیرۆکی گەڕەکی داھۆڵەکانی شێرزاد حەسەنەوە وەرگیراوە و بە یارمەتیی ھێماکان، دیکتاتۆری پیشان دەدات؛ کارتێکەرە و وێکچوویەکی شەڕی ھەشت ساڵەی ئێران و عێراقە. خاوەن زەوییەکی دەوڵەمەند دوای ھێرشی قشقەڵەکان بۆ سەر زەوییەکەی، منداڵەکانی ئاوایی کۆ دەکاتەوە و دەیانکات بە داھۆڵ.
ویڵیام ھیووەڵ
ژیان و کار
ساڵی ١٨٦٦ لە ئەسپ داکەوت و مرد. پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز پۆل:زانایانی ئینگلیز پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٤ پۆل:مردووانی ١٨٦٦ پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ١٩یەم پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٩یەم پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٩یەم پۆل:مێژووناسانی ئینگلیز پۆل:شاعیرانی ئینگلیز پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:مێژووی ماتماتیک پۆل:مێژووی زانست پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی زمان پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست
٦٦٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر
ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر نەرمەواڵایەکی وێب گەڕۆکە و یەکێکیشە لە بەرهەمەکانی مایکرۆسۆفت ، بەکارهێنەرانی ویندۆز لەکاتی دامەزراندنی ویندۆز خۆکارانە ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر دادەمەزرێت ئەمەش بۆ زۆرکردنی بەکارهێنەرانیەتی بوون ، ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر تائێستا ١٠ وەشانی بۆ دەرچووە.
بڕیارنامەی ١١٢١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٢١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەمموزی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ نیشانی جێکیرکردنی ئاشتیی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٠٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
لی ئیلیا
پیشە
لی ئیلیا لە زنجیرەی وەرزشیی تۆپی باسکە (٢٠١٣) ڕۆڵی سەرەکیی وەرگرت.
لە ساڵی ٢٠٢٠، لی گەڕایەوە بۆ ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ڕێکارەکانی تاوان لێکۆڵەرە باشەکە.
پەرتووکی مەرگ
پەرتووکی مەرگ  بریتییە لە ناوی زنجیرە  ئەنیمێ و مانگایەکی ژاپۆنیی نووسراو لەلایەن تسوگۆمی ئۆبا، و وێنەی کێشراوە لە لایەن تاکیشی ئۆباتا. مانگاکە لە گۆڤاری ھەفتانەی شۆنن جەمپ بڵاوکرایەوە.
قەزای سەید سادق
ناحیەی سرۆچک
لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ئەم ناحییە خراوەتە سەر قەزای سەید سادق. لە ٣٥ گوند پێکھاتووە و ناوەندی ناحیەکە بەرزنجەیە.
زانکۆی لوبنانی فەڕەنسی
زانکۆی لوبنانی فەڕەنسی زانکۆیەکی کەرتی تایبەتە (ئەهلی) لە شاری هەولێر لەساڵی ٢٠٠٧ دامەزراوە ، ئەم زانکۆیە لەلایەن ڕێکخراوی یونێسکۆ دانی پێ نراوە.
ئامێری کاتەکە (فیلم)
thumb|پۆستەری شانۆیی فیلمەکە ئامێری کاتەکە فیلمێکی ساڵی ٢٠٠٢ی ئەمریکی خەیاڵی زانستیە. چیڕۆکەکەی لە نۆڤلی نووسەر H.G Wellsەوە وەرگیراوە. ھەروەھا لەلایەن دەرھێنەر سیمۆن وێڵس دەرھێنراوە کە دەکاتەوە نەوەی نەوەی نووسەر ئێچ جی وێڵس. فیلمەکە لەنواندنی ئەکتەرانی گای پیرس، جێرێمی ئایرۆنز، ئۆرلاندۆ جۆنێس، ماڕک ئادی و ئالان یۆنگە.
ھۆمڵاندەر
ھۆمڵاندەر کەسایەتییەکەی خەیاڵی زنجیرە کتێبی کۆمیکی ھاوڕێکانە و پاشکۆی وەرچەرخانە کە لەلایەن گارس ئینیس و داریک ڕۆبەرتسۆنەوە دروستکراوە. ئەو سەرکردەی کۆمەڵێک پاڵەوانی سەرسوڕھێنەر و بێباکە بە ناوی حەوت، کە لەلایەن کۆمپانیای واتەوە پێکھێنراوە و دوژمنی سەرەکی بێڵی بەچەر بریکاری ئۆپەراسیۆنە ڕەشەکانی سی ئای ئەیە. ھۆملاندەر کەسێکی خۆبەزلزانە، بەچەر پێی وایە دەروونپیسە و ھیچ گرنگی بە خۆشگوزەرانی ئەو کەسانە نادات کە بانگەشەی پاراستنیان دەکات. ئەنتۆنی ستار و ڕۆوان سمیس لە فیلمی وەرگێڕدراوی تەلەفزیۆنی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆدا ڕۆڵیان گێڕاوە بە ناوی دەستەی ھاوڕێکان کە لەلایەن ئێریک کریپکەوە دروستکراوە. لەم زنجیرە تەلەفزیۆنییەدا بە کوڕێکی ناسیۆنالیست ناسراوە و حەزی خواردنەوەی شیری ھەیە. ھەروەھا لەم زنجیرەیەدا کوڕی سۆڵجەربۆی و باوکی ڕایان بەچەرە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سێکسی لەگەڵ مادلین دادەمەزرێنێت.
بێرتراند ڕەسڵ
کارە گرنگەکان
وێنۆک|بەرگی چاپێکی [[بنەماکانی بیرکاری (کتێب)|بنەماکانی بیرکاری]] لەگەڵ مامۆستایەکیدا بەناوی وایتھێد، "بنەماکانی ماتماتیک" (Principia Mathematica)یان نووسی کە ھەوڵدانێکە بۆ خەستکردنەوەی ماتماتیک لەناو لۆژیک دا. وتارە فەلسەفییەکەی بە ناوی "دەربارەی جیاکردنەوە" کە وەک "مۆدێلێکی فەلسەفە"یان دەزانی. ھەردوو بەرھەمەکە بەوە ناسراون کە لەسەر لۆژیک، ماتماتیک، دانانی تیۆریا، زمانناسی و ھەروا فەلسەفەی شیکاری کاریگەری زۆریان ھەبووە.
تیرۆریزمی ئیسلامی لە ئەورووپا
شەپۆلی تیرۆریزمی ئیسلامی لە ئەورووپا بریتیە لە زنجیرەیەک لە ھێرشی رێکخراوە تیرۆریستییە ئیسلامییەکان لە سەرانسەری کیشوەری ئەورووپا کە لە ساڵی ۲۰۱٤ بە ئیلھام وەرگرتن لە ڕێکخراوە جیھادییەکان لەوانە رێکخراوی ئەلقاعیدە لە نیمچە دوورگەی عەرەبی و دەوڵەتی ئیسلامی دەستیپێکردووە، و پەیوەست بووە بە بڵاوبوونەوەی شەڕی ناوخۆ لە سووریا و سەرھەڵدانی دەوڵەتی ئیسلامی و قەیرانی پەنابەران لە ئەورووپا بەشێک لە تۆڕە میدیاییەکان ھۆکاری دەستپێکردنی شەپۆلی ھێرشەکانیان بۆ ھێرش کردنە سەر نووسینگەکانی "شارلی ئێبدۆ" لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٥ گەڕاندەوە.
٦٦٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئۆپێرا (وێبگەڕ)
thumb|لۆگۆی وێبگەڕی ئۆپێرا ئۆپێرا یەکێکە لە وێبگەڕە ناسراوەکان کە پەرەی پێدەدرێت لەلایەن نەرمەواڵەی ئۆپێرا(Opera Software)، کە ئەم نەرمەواڵەیە نزیکەی ٢٧٠ میلیۆن بەکارھێنەرە وەھەروەھا نەرمەواڵەی ئۆپێرا بە پڕۆگرامەداڕێژەری (++C) داڕێژراوە ، وە ئەم نەرمەواڵەیە بە ٥١ زمانیش ساز کراوە پشتگیری یان کار لەسەر سیستەمەکانی ویندۆز و مەک ئۆئێس و لینوکس دەکات بۆ کۆمپیوتەر وە بۆ تەختە بژمێر و مۆبایلی زیرەکیش پشتگیری ئایۆ ئێس و ئەندرۆید و سیمبیان و ویندۆز فۆن و بلاکبێری و مەیمۆ دەکات ، لەساڵی ١٩٩٤ تاوەکوو ئێستا ١٢ وەشانی وەشێنراوە.
ئۆپێرا مینی
ئۆپێرا مینی وێبگەڕێکی مۆبایلە. لەسەر مۆبایلەکانی iPhone و BlackBerry و ھەموو ئەو مۆبایلانە دەکات کە توانای کارپێکردنی پڕۆگرامەکانی J2MEیان ھەیە. یەکەم وەشانی Opera Mini لە تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٥ وەشێندرا. ئێستا زیاد لە ٥٠ ملیۆن مۆبایل بە ئۆپرا مینییەوە بڵاو دەکرێنەوە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ و دوای سێ ساڵ تەمەنی، زیاد لە ٢٠ ملیۆن بەکارھێنەری ھەبوو و ئێستاش بەپێی ماڵپەڕی statcounter.com %٢٥ی بازاری وێبگەڕی مۆبایلی داگیر کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٩ ئۆپرا مینی وەشانێکی ڕەوانەی AppStore کرد بەڵام ئەپڵ بە بیانووی دووبارەیی کاری ئۆپرا مینی و بوونی وێبگەڕی سافاری لە ئایفۆن، ئۆپرا مینی ڕەدکرایەوە. مانگی ئازاری ٢٠١٠ ئەپڵ وەشانی ٥ی ئۆپرا مینیی ڕەوانەی AppStore کردەوە. ئەمجارەیان ١٢ی نیسانی ٢٠١٠ ئەپڵ داواکەی پەسەند کرد و ئێستا ئۆپرا مینی لەسەر سیستەمی کارگێڕیی ئایفۆن ئامادەیە بۆ داگرتن. وەشانی شەشەمی ئۆپرا مینی لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١١ بڵاوکرایەوە بۆ ھەرسێ سیستەمی کارگێڕی سیمبیان، بلاکبێری لەگەڵ J2ME. ئەم وەشانە ھاوکات بوو لەگەڵ وەشانی Opera Mobile 11.
فەلەستین
مێژوو
مێژووی فەلەستین تا ڕادەیەکی زۆر بەستراوە بە تێکستە ئاینییەکانی یەھودی و مەسیحی و ئیسلامی، و مێژووی فەلەستین بەندە بە بوونە سیاسی و نیشتەجێبوونەکەی. 200px|thumb|right|نەخشەیەکی فەلەستینی کۆن، بوونی کەنعانیەکان دەردەخات
لە مەسیحییەتدا
thumb|210px|ئاھەنگ گێڕانی مەسیحیەکان لە گۆڕەپانی کەنیسەی مەھد لە شاری بەیت لەحم فەلەستین لای مەسیحیەکان بە زەوییە پیرۆزەکان ناو دەبرێت، بەپێی بیروباوەڕی مەسیحی یەسوعی مەسیح تێیدا لە دایک بووە و ژیاوە، و زۆرترین ڕووداوەکانی سەردمی نوێ و ژمارەیەک لە ڕووداوەکانی سەردەمی دێرین ڕوویانداوە، و بەپێی میراتی مەسیحی مژدەی مەسیحییەت لە جەلیل و یەھوزاوە دەرچووە، یان لە باکور و ناوەڕاستی فەلەستینەوە، و لە ھەموو جیھاندا بڵاو بۆتەوە، لەبەر ئەوە فەلەستین چەندین شوێنی پیرۆزی مەسیحیەکان لە خۆدەگرێت لەسەروو ھەموویانەوە شاری بەیت لەحمە، کە شوینی لە دایک بوونی مەسیح (کەنیسەی مەھد) ئەگرێتەوە و شاری ناسڕە کە مریەمی عەزرا مژدەی لە دایکبوونی ڕۆحی قودس (عیسا) ی پێدراوە تێیدا، و شاری قودس یان بە ناوە مەسیحییەکەی (ئورشلیم) کە عیسا خەڵکی یەھوزای بانگ کرد بۆ ئەوەی شوێنی بکەون دوایین ھەنگاوەکانی لە ڕێگەی ئالامدا بوو دوای ئەوە لە خاچدرا، و مەسیحیەکان لەو باوەڕەدان کە ئارامگای عیسا ھەیە لە کەنیسەی قیامەدا لەو شارەدا، ھەروەھا لە ڕۆژئاوای جەنیندا کەنیسەی بەرقین ھەیە کە کە لەو شوێنەدا عیسا موعجیزەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی ئەنجامداوە، ھەروەھا مەسیحیەکان چەند ناوچەیەکی تری فەلەستین پیرۆز ڕادەگرن لە جەلیل بە تایبەتی دەوری دەریاچەی تەبڕیا و لەسەر کەنارەکانی ڕووباری ئوردن، ھەروەھا مەسیحیەکان چەند شوێنێکی تر پیرۆز ڕادەگرن لە سەردەمی دێریندا کە موسڵمانان و مەسیحی ھەردووکیان بە پیرۆزیان ئەزانن وەک حەرەمی قودسی و حەرەمی ئیبراھیمی و خەلیل و ئەوانی تر، مەسیحییەت لە فەلەستیندا ھەر لە سەرەتاو کاریگەر بووە بە ئاڕاستەی جیاواز، لە سەرەتای سەدەی یەکی زایینیەوە لەسەر خاکە پیرۆزەکان چەند تائیفەیەکی جیاوازی مەسیحی ژیاون و ھەتا ئەمڕۆ بوونی مەسیحی لە فەلەستین بەردەوامە.
لە یەھودییدا
لە میراتی یەھودیدا، قودس و خەلیل و تەبڕیا و سەفد بە چوار شارە پیرۆزەکە دادەنێن کە گرنگیەکی تایبەتیان ھەیە لە ئاینی یەھودی و مێژووی یەھودییدا، دیواری ڕۆژاوا (لای موسڵمانان بە دیواری براق) ناوبراوە، زۆرترین نوێژکەری یەھودی لێ کۆدەبێتەوە لە ئێستادا بە درێژایی ساڵ بە تایبەت لە جەژنە یەھوودیەکاندا، ھەروەھا یەھود حەرەمی ئیبراھیمی بە پیرۆز دەزانن وەک موسڵمانان و مسیحییەکان و لەگەڵ چەند ناوچەیەکی جیاوازی جەلیلدا.
دانیشتوان
پێش ئەوەی کۆچکردنە ڕێکخراوەکان دەست پێ بکات بۆ خاکەکانی فەلەستین لە سەرەتای سەدەی بیست تا ڕوودانی کارەساتەکە و دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل، فەلەستینیەکان زۆرینەی دانیشتوانی فەلەستینیان پێک دەھێنا، لە کاتی ئێستادا لە ناوچە فەلەستینیە مێژوویەکەدا کە دەوڵەتی ئیسرائیلی لێ دامەزرا ساڵی ١٩٤٨، زۆربەی یەھودیەکان لە ھەموو لایەکی جیھانەوە کۆچیان کرد بۆ فەلەستین بەتایبەت لە ئەلمانیا و ئەوروپای ڕۆژھەڵات و ڕوسیاوە و لە وڵاتە عەرەبیەکانی وەک یەمەن و عێراق و مەغریبەوە.
ھەوا مەحەل
سەرچاوەکان
پۆل:کۆشکەکانی جایپور پۆل:کۆشکەکانی ڕاجستان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی جایپور
فەلەستین
شارە فەلەستینیەکان لە کەرتی غەزە
غەزە لە %١٫٣ی ڕووبەری فەلەستین پێک دەھێنێت کە نزیکەی ٣٦٠کم/٢، و زۆربەی پەنابەر ناوخۆییەکانی لە خۆگرتووە کە وایلێکردووە ببێتە چڕترین ناوچەی جیھان لە ژمارەی دانیشتواندا.
ڕودس
وێنۆک|چەپ|upright|رودس
دی ڤی دی خوێنەر
thumb|دی‌ڤی‌دی خوێن‏‏‏ە‏‏‏ر ی بەرهەمی هیۆندای دی‌ڤی‌دی خوێنەر ئامێرێکە تایبەتە بەکارپێکردنی پەڕگەی دەنگ و ڕەنگ بەیەکەوە یان دەتوانرێ بەجیا کاریان پێکرێت، لەئێستای تەکنەلۆژیای سەردەمدا ئەو ئامێرە بە گەلێ شێواز پێشخراوە لەوانە زۆرکردنی کوالیتی بەرز و بینی پەڕگەی ڤیدیۆیی بە شێوازی سێ ڕەھەندی، وە زۆرێ لە دیڤیدیەکانی ئێستا تێپەڕگەی زنجیرەبەستی گشتی (USB) ھەیە وێڕای بوونی تەکنۆلۆژیای وای-فای لە ئامێرە پێشکەوتووەکان.
پیرانشار
ژمارەیی ماڵ و دانیشتوان بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٣٩٥ ی ھەتاوی: خانەوار: ٢٧٦١٧ دانیشتوان: ١٣٨، ٨٦٤ ژن: ٦٨٢٧٤ پیاو: ٦٨٤٠٣ خوێندەوار: ژن ٢٧٥١٦، پیاو ٣٧٩٣٩. نەخوێندەوار: ژن ١٩١٠٧، پیاو ٩٣٤٣.
له‌ شاره‌ مێژووییه‌کانی شارستانی پیرانشار، شاری کۆنه‌لاجانه‌. مێژووی کۆنه‌لاجان بۆ پێش ئیسلام و ده‌ورانی ساسانی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. ئاسه‌واری دۆزراوه‌ له‌ کۆنه‌لاجان دا له‌ مۆزه‌ی ئازه‌ربایجان له‌ شاری ورمێ دا نماییش دراوه‌. ئه‌م ئاسه‌وارانه‌ پێوه‌ندیدار به‌ دوودمانی ساسانین و چه‌ندین کتێبییان له‌ ئاستی ناونه‌ته‌وه‌یی دا له‌ سه‌ه‌ر نووسراوه‌. هه‌ر وه‌ها له‌ گوندی ده‌ڵاوان دا که‌تیبه‌ی کاجین دۆزراوه‌ته‌وه‌ که‌ ئه‌ویش پێوه‌ندی هه‌یه‌ به‌ دوودمانی ساسانیه‌وه‌.
مێژوو
بەر لەوەی کە زەرتوشت بێتە دونیا، گەلانی ئێران و بە تایبەتی دانیشتوانی دەور وپشتی گۆلی ورمێ ئایینی "مەزداپەرەستی"یان لە نێودا باو بووە و وەک ئامۆزایانی ھیندی، مردوویان لە جێگایەکی تایبەتی دەسووتاند، کە وابوو خۆڵەمێشی نێو کول‌تەپە بەرھەمی سووتانی دار و دەوەن و تەرمی مردۆکانە.
با ئەو جار باسێکمان ھەبێ لە مەر گۆڕستانەکانی کەونی ناوچە
دەستەیەک لە گۆڕستانەکانی ناو چەی پیرانشه‌هر‎ لە کۆنەوە بە ناوێکی تایبەتی ناسراون و فۆڕمی قەبرەکان نیشاندەری ئەم راستیەن کە سەردەمێک گەلانی تر وەک غەیری کورد و موسوڵمان لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوونە، وەک "کێلە کونتی" و "قەبرە قۆچ" لە گوندی زێوکەی لاجان، " قەبرە قەلە" لە گوندی سێڵوێ، " کێلە سپی " لە گوندی دەڵاوان، " گردی قەبران" لە کوندرێ، گۆڕستانی "نوزەڵێ" لە گوندی پەسوێ و گوندی قوبە.....
" ئۆللۆسونۆ" لە لایەن سارگۆنی دووھەمەوە کرابوو بە شای مانایی، بەڵام پاشان لە ئەمر و فەرمانی ئەو دەرچوو تا ئەوەی کە لەم ھێرشەدا سەرلەنوێ ھاتەوە ژێر فەرمانی سارگۆن.
بڵباسەکان ھەردوو دیوی سنوور پەیمانی ھاوکاری ناوچەیان بە یەکەوە بەستبوو، ئەم ھاوکاری‌یە ساڵی ١٢٠٩ی ھەتاوی لە لایەن میر محەممەد، میری گەورەی سۆران لە رەواندز ھەڵوەشایەوە. بڵباسەکان بە دەیان جار لە لایەن دەوڵەتەکانی ناوەندی ئێران و عوسمانی و میرانی بابان و ئەردەڵان و سۆران و موکری پەلامار دراون، بەڵام ھەرکات. وەک ھێزێکی بەرگری، خۆیان نواندووە
جوگرافیا
پیرانشار‎ یەکێکە لە بیست شارستانی پارێزگای ئازەربایجانی رۆژاوا. شارستانی پیرانشار‎ بە رووبەری ٢٤٠٢ کیلۆمەتری چوارگۆشە کەوتووەتە ٤٥ پلە و ٨ خولەکی درێژایی رۆژھەڵات و ٣٦ پلە و ٤٢ خولەکی پانایی باکوور لە نێوان بەشێک لە زنجیرەکێوەکانی زاگرۆس. بەرزایی لە رێکی دەریاوە ١٨٤٠ میترە و مامناوەندی بارینی ساڵانەی ٣٥٢ میلی‌لیترە. نێوانی پلەی گەرمای ٣٥-٤ پلە و پلەی تەڕایی ٥١% راگەیێندراوە.
سروشت
شارستانی پیرانشار‎ سروشتێکی سەرسەوز، چۆم‌گەلێکی پڕ ئاو و ھەمیشەیی، لێڕەواری کوێستانی، کێوەکانی بەرز و پڕ بەفر، بازاڕچەی سەر سنوور، گوندەکانی سرنج راکێش و شوێنەواری میژوویی و جوانی ھەیە و بۆ گەڕان و سەیران خاوەنی جێگای خۆش و سەیرانگەی جۆراوجۆرە. ساڵانە لە وەرزەکانی بەھار و ھاوین‌دا لە ھەموو شوێنەکانی ئێران‌ڕا گەشتیاران بۆ دیتنی سروشتی جوان و سەرسەوزی ئەو ناوچەیە دێن و لە ھەموو وەرزەکانیشدا بۆ سەردانی بازاڕچەکان و کڕینی کەلوپەلی پێویست دێنە ناو شاری پیرانشه‌هر‎. ھەروەھا سنووری فەڕمی حاجی ئۆمەران کە لە نێوان کوردستانی عێراق وپیرانشار دایە شوێنی ئاڵوگۆڕی کەلوپەلی جۆراوجۆر لە نێوان دوو لای سنورە و شوێنێکی گرینگە بۆ بازرگانان. ناوچەی پیرانشه‌هر‎ بە ھەبوونی سروشتێکی سەوز و دانیشتووانی خوێن گەرم و میوان دۆست و بازاڕچەی سنوری وەک نەقیمەیێک لەسەر ئەنگوستیلەی پارێزگادا دەدرەوشێ. لە گرینگترین شوێنەکانی سروشتی و سەیرانگەکان دەتوانیین ئەوانە ناو ببەین: ئاوھەڵدێری خەرپاپ: کێو و دۆڵەکان و لێڕەوار و چۆمەکانی ناوچەی پیرانشار‎ دەستیان وەیەک داوە ھەتا بە کێشانەوەی تابڵۆگەلێکی جوان و بێ‌وێنە لە سروشت، سەرنجی ھەر بینەر و رێبوارێک راکێشن. یەکێک لەو دیمەنە جوانانە ئاوھەڵدێری خۆڕێن و پڕ ئاوی خەرپاپە کە لەناو لێڕەوارە سەرسەوزەکانی پردانان‌دایە.
کانگە
بە وەبەرچاوگرتنی سروشتی دەست وێنەکەوتووی پیرانشار‎ و کوێستانی بوونی ناوچە و رۆڵی کێوەکان لە سازدانی بەرد، پیرانشار‎ خاوەنی کانگاگەلی دەوڵەمەندی بەردە. زیاتر لە ٨٠%ی کانگەکانی پارێزگای ئازربایجانی رۆژاوا لە پیرانشه‌هر‎. ئەو شارستانە بە ھەبوونی ٦٥ کانی ‹گرانیت› و بەرھەم ھێنانی ساڵانە ٣٠٠ھەزار تۆن بەردی گرانیت یەکێکە لە ناوچە گرینگەکانی ئێران بۆ دەرھێنانی بەردی گرانیت. زۆرتری بەردەکانی بۆ جوانکاری خانوو کە لەپیرانشار دا ھەن گرانیتی رەنگی بە تایبەت گرانیتی سەوزە کە لە جیھان‌دا ناوبانگی ھەیە. جگە لە گرانیت، کانگەی بەردی ‹مەڕمەڕ›یش لە پیرانشه‌هر‎ دا زۆرن.
وەرزێڕی
زەوی شیاوی چاندن، دەشتی پان و بەرین، ئاوی زۆر و بەپێز بوونی زەوی بوونەتە ھۆی ئەوەی کە زۆربەی خەڵکی ناوچە خەریکی وەرزێڕی بن. ئاوی پێویست بۆ وەرزێڕی لە کانیاو و چۆم و چاڵ وەدەست دێت. بەرھەمەکانی وەرزێڕی پیرانشار‎ ئەوانەن: گەنم، جۆ، چەوەندەر، نۆک، گوڵەبەڕۆۆژە، گوڵەگەنم و بەرھەمی باغی وەک گوێز، سێو، قەیسی، خۆخ، توو، ترێ و... لە کاری وەرزێڕی‌دا زۆرتر لە کەل‌وپەلی وەرزێڕی کەڵک وەردەگیرێت. داھاتی باشی وەرزێڕی بۆتە ھۆی ئەوەی کە زۆربە خەڵکی ناوچە وەرزێڕی بە پیشەی سەرەکی یان دووھەمی خۆیان ھەڵبژێرن.
سنووری کارگێڕی ناوچەی پیرانشار‎ بەپێی دوایین سەرژمێرییەکان
٣- ناوچەی لاجان، ناوەند: دربکە پێک‌ھاتووە لە ١٨ گوند: بەردەقەل، شنۆزەنگ، زەنگیاوێ، دربکە، کەندەقووڵانی خوارێ، کەندەقووڵانی سەرێ، خڕێ بەرداشان، گەنەدار، گەپڵەسەن، بەرکەمران، خراپە، زینوینجیان، گردەگۆران، لاوێن، گرداشەوان، رکاوێ، کاسەکەران، بەردەڕەشان.
سەرچاوەکان
فرھنگ جغرافیایی کوەھا، قەراخانی.
کامێرۆن دیاز
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١ پۆل:ئاهەنگگێڕانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کوبا پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی دووڕەگەزخواز پۆل:ئاھەنگگێڕانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کوبا
سۆرگشرۆفێن
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری نەمسا-ئەڵمانیا
١ی نیسان
١ی نیسان ٩١ەم ڕۆژی ساڵە (٩٢ لە ساڵی پڕدا). ٢٧٤ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ. ١ی نیسان بە ڕۆژی درۆی نیسان ناسراوە.
پاندای کونگ فو ٣
چیڕۆک
لەم بەشەدا پۆ باوکی ڕاستەقینەی خۆی دەبینێتەوە و لەگەڵی گەشت دەکات بەرەو پەناگەیەکی نھێنی پانداکان، کە تێیدا پۆ ناتوانێ خۆی لەوێدا بگونجێ. پۆ لەوێ بە مێی مێی ئاشنا دەبێ کە پاندایەکی ھۆگرە مێیە، ھەروەھا بەپێی ڕێکەوتنێک لە منداڵییەوە وا دانراوە کە شوو بە پۆ بکات. لەلایەکی تریشەوە شەڕانگێزێک بەناوی کای دەست دەکات بە دزینی تواناکانی مامۆستا بەزێندراوەکانی کونگ فوی چین و بۆخۆیانی دەبات، بەمشێوەیەش پۆ دەبێ تەواوی پانداکان ئامادە بکات و ڕووبەرووی ئەو ھێزە خراپانە ببێتەوە کە دێنە بەرامبەریان.
گەلەستێرەی چاوڕەش
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گەردوون
٦٧٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
میلۆدراما
درووستبوونی وشە
میلۆدراما وشەیەکی لێکدراوە لە میلۆدی و دراما پێکدێت، میلۆدی کە وشەیەکی یۆنانییە بەمانای "گۆرانی" دێت.
چەکوچ و داس
یوونیکۆد
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئەرمەنستان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئازەربایجان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی بیلاڕووس پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی چین پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی کازاخستان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی قرغیزستان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی لاوس پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ڕووسیا پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی تاجیکستان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی تورکمانستان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئۆزبەکستان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی یەکێتیی سۆڤیەت پۆل:چەکوچ و داس پۆل:کۆمۆنیزم پۆل:نیشانەکان پۆل:ھێماکانی کۆمۆنیزم پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئوکراینا
ئەلێکسا ئینتەرنێت
وێنۆک|لۆگۆی ئەلێکسا. ئەلێکسا (پاوانی ئینتەرنێت :Alexa.com) ماڵپەڕیکی جیھانییە بۆ زانین و شیکردنەوەی ترافیکی ماڵپەڕەکانە، ئەلێکسا لە ١ی نیسانی ١٩٩٦ بەفەرمی دامەزرا و لە ساڵی ١٩٩٧ بەفەرمی خرایە ژێرکارەوە. ماڵپەڕەکە بە زمانی ئینگلیزییە و سەر بە کۆمپانیای ئەمازۆنە. بنکەی سەرەکی دەکەوێتە سان فرانسیسکۆ لە کالیفۆرنیا، ئەمریکا.
بەپێی ڕاپۆرتێک، ئەلێکسا کاری شیکردنەوەی تڕافیک بۆ زیاتر لە ٣٠ ملیۆن وێبگەی جیهانی دەکات. کۆمپانیای ئەمازۆن بڕیاریداوە لە ١ی ئایاری ٢٠٢٠ خزمەتگوزاریی ئەلێکسا بەتەواوی خانەنشین بکات (بووەستێنێت).
شارستانی قوروە
دابەشکرانی ئیداری
4.ناحیەی چەرداوڕۆ (چەرداوڕی) ناوندەکەی شارۆچکەی دزە
جوگرافیای سروشتی
دەشتی گەز گەز.
مێژووی ناوچە
پاش ھێرشی عەرەب بوتە بەشێک لە جبال.
ماوەیێکیش بەشێک بووە لە ئوستانی پێنجەم.
زمان و ئایین
خەڵکی قەزای قوروە موسڵمان و لەسەر دو مەزھەبی سوننەی (شافعی) و شیعەی ئیمامین. ھەر بەوھۆیەیش پێکەوە ژیانی باشیان ھەیە. بەجۆرێک کە ناتۆانی جیاۆازیکی ئەۆتو لە نێوان یاندا ببینی.
شۆێنە گەشتیارییەکان
تەپە یان گردی قەسلان
سەراوی قوروە لە باشووری شار
باوە گوڕگوڕ یان بابە گوڕگوڕ کە سەرچاوەیکی ئاوی گوگردییە و ئاتەشفشانیکی کۆنەووخامووشە بەجۆرێک ئاوی زەرد ڕەنگ تێکەلاوی گاز بە بونیکی ناخۆش کە ھۆکاری گوگردە لەزەوی دێتە دەرەوە بۆ ناخۆشی پێست باشە.
شەڕی براکوژی
دەستتێوەردانی تورکیا
لە ٢٥ ئەیلولی ١٩٩٧ تورکیا دووبارە چووەوە ناو خاکی ھەرێمی کوردستان پەلاماری یەکێتی و پ.ک.ک ەیدا تا بتوانێت بە ھێز پ.ک.ک بخاتە دەرەوەی ھەرێمی کوردستان. لەگەڵ ئەوەشدا، بە گوێرەی سەرچاوەی تورکی، ئەوە ھەوڵێک بوو تا ئاگربەستێک بھێنێتە ئاراوە لەنێوان لایەنەکان، لە ئەنجامی ئەم ئۆپراسیۆنەدا قوربانییەکی زۆر لە یەکێتی و پ.ک.ک کەوت. پاشان ئاگربەست و دانوستان کرا لەنێوان پارتی و یەکێتی، ئەمریکا بریاری پشتگیری ئەم ئاگربەستەی دا.
ناڕەزایییەکانی ٢٠١٣ی تورکیا
ناڕەزایییەکانی ٢٠١٣ی گۆڕە‌پانی تە‌قسیم ئەو ناڕەزایییە بوو لەئەنجامی چەندین ھۆکار ھاتنە ئارایەوە کە کاتی ناڕەزایییەکانی لەشەوی ٢٧ی ئایاری ٢٠١٣ دەستی پێکرد، لە بڕینەوە درەختەکانی پارکی گەزی لەگۆڕەپانی تەقسیم بۆ ناوەندێکی ئابووری و بازرگانی کەبەم ھۆیەوە سەدان کەس برینداربوون وێڕای کوژرانی چەند کەسێک - ، ھەندێک سەرچاوەش ئاماژە بەوە دەکەن بەشێک لە خۆپشاندانەکانی تورکیا ھۆکاری قەدەغەکردنی فرۆشتنی ماددە کحوولییەکان (ئارەق) لە ھەندێ کاتی شەوانی تورکیا ئەمەش دوای ئەوەی ڕەجەب تەییب ئەردۆغان ئەو پێشنیازەی خۆی بردەپەرلەمانی تورکیا و لەوێ پەسەند کردابوو
نایەکسانیی کۆمەڵایەتی
ھەردوو بوارەکانی زانستی ئابووری و دەرووناسی چالاکانە ھەڵدەستن بە لێکۆڵینەوە و شیکارکردنی بابەتی نایەکسانی، بەڵام ھەر یەکێکیان ڕێبازێکی جیاوازی بیردۆز بەکاردەھێنێت بۆ لێکۆڵینەوە و ھەڵسەنگاندنی دیاردەکە. جگە لە لایەنە ئابووریەکە، سەرچاوە سروشتی و کۆمەڵایەتییەکانیش دەکرێت لە زۆر ناوچەدا بە نایەکسانی دابەش بکرێن کە دەبێتە ھۆی جیاوازی باری کۆمەڵایەتی. ھەروەھا ئەو شێوازی دابەشکردنە باوانە بەھەمان شێوە دەکرێت کاریگەری بکاتە سەر دابەشبوونی (ماف و تایبەتمەندێتیی، ھێزی کۆمەڵایەتی، ئاسان گەیشتن بە پەروەردە و دادوەرییەکان،  ھەبوونی خانووبەرەی شیاو، گواستنەوە، خزمەتگوزاری ئابووری وەک بانکەکان و چەندەھا خزمەتگوزاری و پێداویستی کۆمەڵایەتی دیکە.)
نایەکەسانی خزمەتگوزاری تەندروستی
وەک ڕایت و پێری ئاماژەی پێ دەکەن "پلەبەندی و چینایەتی ئاستی کەسەکان لە کۆمەڵگەدا رێکاری سەرەکییە لە نایەکسانیی کۆمەڵایەتی دا". لە ویلایەتە یەکگرتووەکان زیاد لە ٤٨ میلیۆن تاکەکەس (بە واتای یەک لەسەر شەش بەشی دانیشتوان) بە بێ بیمە و خزمەتگوزاری تەندروستین زۆربەی ئەو ژمارەیە خۆیان لە بارودۆخێکی خراپی ئابووری، کۆمەڵایەتی و داھاتی رۆژانەدان.
نایەکسانیی خۆراک
کۆمەڵێک لێکۆڵینەوەی بەرچاو ئەنجام دراوە لەسەر دیاردەی کەمی خۆراک. لە ناوچە و گەڕەکە ھەژارەکان، نەبوون و دەست نەگەیشتن بە خۆراکی سروشتی و نوێ بۆتە ھۆی ھاتنەکایەی ژمارەیەکی دیاریکراو لە سەرچاوە خۆراکییەکان و خۆراکی ھەژار بە پێکھاتە سوودبەخشەکان و جێ گرتنوەیان بە خۆراکە لە قوتوونراوەکان. کەمی خۆراکی سروشتی بۆتە ھۆی ئەنجامی دیاردەی قەڵەویی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و چەندەھا وڵاتی تردا.
٦٨١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١١٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئەیلوولی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨١٧ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
مێتالیکا
مێتالیکا گرووپێکی مۆسیقیی ھێڤی مێتاڵی ئەمریکین کە لە سان رەفایلی لۆس ئانجلەس دامەزراوە لە ساڵی ١٩٨١ لەکاتێکدا کە گۆرانیبێژ/گیتارژەنی گرووپەکە وەڵامی ڕێکلامێکی دایەوە کە بڵاوکرابۆوە لەلایەن تەپڵژەنی گرووپەکە لارس ئەڵڕیچ. شێوازی مۆسیقا و تێمپۆ خێرا و بەھێزییەکەیان بە یەکێک لە «چوار گرووپە گەورەکە»ی ناساندوون لە دۆزینەوەی مۆسیقای سراش مێتاڵ، لە پاڵ ئەنتراکس، مێگادێت و سڵەیەر. گرووپەکە توانی بە خێرایی بچێتە دڵی مێتاڵھێدەکانەوە و گوێگرانی بەرە بەرە گەورەبوون لەگەڵ بڵاوکردنەوەی ئەلبومەکانیان و کۆنسێرت و نمایشە ڕاستەوخۆکانیان. سێھەم ئەلبومیان بەناوی ماستەر ئۆف پەپێتس (١٩٨٦) بە یەکێک لە ھەرە کاریگەرترین کارەکانیان ناسراوە لەسەر چەشنی سراش مێتاڵ. ئەوان توانیان لە ڕووی بازرگانییەوە سەرکەوتوو بن لە پیشەسازی مۆسیقادا لەگەڵ بڵاوکردنەوەی پێنجەم ئەلبومی خۆ-ناونراوی ستودیۆیان بە ناوی مێتالیکا (١٩٩١). لە ساڵی ٢٠٠٠دا مێتالیکا و چەند ھونەرمەندێکی تر یەکیان گرت بۆ ساڵاکردن لە ناپستەر بەھۆی بڵاوکردنەوەی کارەکانیان کە مافی بڵاوکردنەوەیان پارێزراوبووە، بەبێ پرسی ئەوان.
ماد
سنووری خاکی ماد
سنووری خاکی ماد لە باکوورەوە ڕووباری "ئاراس"و لوتکەکانی چیای ئەلبورز لە خوارووی دەریای خەزەر ، لەڕۆژھەڵاتەوە دەشت شۆرەکاتەکانی دەشتی "کویر"و لە ڕۆژئاواو خواروەوە زنجیرە چیاکانی زاگرۆسە و لە کەناری خوارووی دەریاچەی ورمێ و دەوروبەری چەمی "جەخەتو" و ئەو ڕووبارانەی کە شانبەشانی ئەو دەڕۆن ،ئەم ناوچەیە لە سەدەی نۆیەمی پێش زاییندا ناوی "زاموای"ناوخۆ بووە.
دیاکۆ
لە یەکەم ھەنگاودا داوای‌کرد لە خەڵک کە واز لە جودایی بێنن و لە دەوری یەکدا کۆبنەوە و فەرمانی دا کە پایتەختێک ساز کەن. ئەوە بوو کە شاری ئیکباتانیان ساز کرد. شارەکە حەوت شوورەی بازنەییی بەدەوردا کێشرابوو و ھەر شوورەیەک لەوی‌تر بەرزتر بوو و بارەگای شا و خەزێنەکانی لە نێو ئاخرین شوورەکەدا بوو. چێوەی دیوارە دەرەکییەکانی زۆر لە دیوارەکانی ئاتێن پایتەختی یۆنان دەچوو. ڕەنگەکانی ئەو شوورە حەوتەوانانە بە ڕیز بریتی بوون لە سپی، ڕەش، ئەرخەوانی، شین و نارنجی. لە سەربانی دوو شوورە دوایینەکە، یەکێکیان بە زێو و ئەوی دیکەشیان بە زێڕ داپۆشیبوو.
ھەڤەخشترە (سیاگزار) یان (کەیخەسرەو بە کوردی)
لەبەر ئەوەی کە وڵاتی ماد جێگەیەکی لەبار بۆ پەروەردەی ئەسپ بوو و مادەکان ھەر لە منداڵییەوە شارەزای ئەسپ‌سواری و تیرھاویشتن بوون، کاری ھەڤەخشترە ئاسانتر دەبوو بۆ پێک‌ھێنانی سوارەیەکی خاوەن ئەزموون. ھەڤەخشترە توانیی جەنگاوەرانی ئازا و بەجەرگی وا بار بێنێ کە لە ھیچ شتێ نەترسن. ھەر بە یارمەتیی ئەو سوپا نەبەزە توانیی سەکاکان کە دەمێک بوو لە وڵاتی ماددا کەوتبوونە تاڵان و کوشتوبڕ تێک بشکێنێ و لە وڵات وەدەریان نێ. بەوجۆرە تۆڵەی باوکی و وڵاتە تاڵان‌کراوەکەی مادی لە سەکاکان کردەوە. وێنۆک|چەپ|٤٥٠px| شێوازی لەبەرکردنی جل و بەرگ لە سەردەمی ماد پاشانیش لەگەڵ نەبوو پۆلاسار پاشای بابل کە پێشتر بە یارمەتیی مادەکان سەربەخۆیی خۆیان بەدەست ھێنا بوو، یەکی گرت و بە سوپایەکی گرانەوە ھێرشی بردە سەر ئاشووریەکان و شاری نەینەوای لە ٦١٢ی پێش لە زاییندا گرت کە پایتەختی ئاشووریەکان بوو. ساراکوس (سەنا خەریب) کە پاش مەرگی ئاشوور بەنیپال ببووە پاشای وڵاتی ئاشوور، کە دی بەرگەی مادەکان ناگرێ ئاگرێکی گەورەی ھەڵکرد و خۆی و خاووخێزانی خستە ناو ئاگرەکە و بەوجۆرە چرای تەمەنی ھەزار ساڵەی ئیمپراتۆریی ئاشوور کوژرایەوە.
کۆڕەوی کوردانی باشووری کوردستان (١٩٩١)
بەھۆی کۆڕەوەوە ئەنجومەنی ئاسایشی نێونەتەوەیی سەر بە نەتەوەیەکگرتووەکان بڕیاری دا کە ڕژێمی عێراق نابێ ھێرشی چەکداری بکاتە سەر گەلی کورد و لە ٥ی نیسانی ١٩٩١ بڕیاری ٦٨٨درا و ھەروەھا بڕیاریش درا ناوچەیەکی ئارام لە سەرووی ھێڵی ٣٦ بۆ کورد دابنرێت، ھەروەھا بڕیاردرا بە دانانی ھێزی ھاوپەیمانان لەبنکەی سەربازی (ئەنجەرلیک) لە تورکیا بۆ پاراستنی خەڵکی کوردستان کە ناسرابوون بە (ھێزی چەکوشی ئامادە). ناردنی ھێزی چەکداری بۆ پاراستنی خەڵکی لەکاتی گەڕانەوەیاندا ئەم بڕیارە بووە ھۆی دامەزرانی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان لە ١٩ی ئایاری ١٩٩٢ و حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە ٤ی تەممووزی ١٩٩٢.
ھایلەندزی ڕۆژھەڵات
بەربڵاوی
ئەم زنجیرەچیایە وەکوو دیوارێکی سرووشتی کەناری ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا لە ناوەندی ئەم وڵاتە جیا دەکاتەوە. لە لای ڕۆژهەڵاتی ئەم زنجیرەچیایە، ناوچەیەکی باریکی دەشتایی کە دەگاتە ئۆقیانووسی ئارام بوونی هەیە کە زۆر بە پیت و پڕ دانیشتووە. چەند شارێکی گەورەی وەکوو بریزبێن، گۆڵد کۆست و سیدنی لەم ناوچەیە دان. ڕۆژاوای ئەم زنجیرەیە ناوچەی نزمی ناوەندی ئوسترالیایە کە بەشی سەرەکی وڵاتەکە هەژمار دەکرێ. ئەم ناوچەیە کەم باران و وشکە و لە زۆربەی ناوچەکانی ، بەتاڵە لە دانیشتوان.
سنووری بولگاریا-تورکیا
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری بولگاریا-تورکیا پۆل:تراکیا
دەستبەسەرداگرتنی ١٩٧٩ی مزگەوتی حەرام
{{flagdeco|Pakistan}} پاکستان
ئابڵووقە و کۆنتڕۆلکردنەوە
حکومەتی سعودی بەشێوەیەکی فەرمی ڕایگەیاند کەوا بە زەبری ھێز مزگەوتی حەڕام ناگرێتەوە، بەڵام ئابڵوقەی مزگەوتەکە دەدات تاکو یاخیبووان لە برساندا بمرن. سەرەڕای ئەم بڕیارەش، چەندین ھێرشی تر ئەنجامدرا، بەڵام سەرکەوتوو بوو. ھێرشێکیشیان لەڕێگەی تونێلەکانەوە ئەنجامدا.
پاسەوانی نێونەتەوەیی سعودی و سوپای سعودیە تووشی زەرەری کوشندە و گەورە بوونەوە. لەڕێگەی گازی فرمێسکڕێژەوە شوێنەکان بەزۆری یاخیبووان چۆڵکران. بەپێی گوتەی باڵوێزخانەی ئەمەریکا، چەندین سەرکردەی یاخیبووەکان ھەڵاتن و ڕزگاریان بوو، دواتر لە بەشەکانی تری شارەکەش شەڕیان نابوویەوە.
فیلیپ سێگوور
فیلیپ سێگوور نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
شەو لە مۆزەخانەکەدا
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦ پۆل:فیلمە کۆمێدییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
ڕەنج سەنگاوی
ڕاگەیاندن
لە چەند ساڵی ڕابردوودا، ڕەنج جێگری بەڕێوەبەری کەناڵی کوردسات بووە تا لە ٢١ی نیسان بەھۆی چەند کێشەیەکی تایبەتییەوە لە کوردسات ھاتەدەرەوە و کارەکەی بەجێھێشت، ئینجا چووە کەناڵی ئێن ئاڕ تی، لە ئێستادا کار لە تۆڕی میدیایی ڕووداو دەکات.
ھەگمەتانە
لەسەردەمی ساسانیەکان
ھەگمەتانە تاوەکو ساڵی ٢٢٦زاینی لەژێردەستی پارتەکان مایەوە، دواتر ھەگمەتانە لەگەڵ بەشێکی زۆری ئەترۆپاتن (ئازەربێجان) کەوتە دەست ئەردەشێری بابەک بەڵام شارەکە لەلایەن ئەردەشێرەوە بەکارنەھات بۆ ھیچ مەبەستێک. ئیبن فەقێیەی ھەمەدانی دەڵێت ئاواییەکانی نێوان تەیسەفۆن (پایتەختی ساسانیەکان) و کێوی ئەلوەند نەبوونە مولکی ئەردەشێر ئەمەش بەھۆی رکابەری دانیشتوانەکەیەوە بوو تاوەکو تەواوی ھەگمەتانە ی وێران کرد و شاری ھەمەدانی لەنزیک دروست کرد ئەمەش دوای جەنگی نەھاوەند بوو کەناوچەکە تەواو کەوتە دەست عەرەبە موسلمانەکان (٦٤٢زایینی).
دوورگەی ئاختامار
ڕەگی ووشە
وێنۆک|پەیکەری شازادەخاتوون تامارا لە چاوەڕوانی خۆشەویستەکەی، نزیک [[دەریاچە سێڤان، ئەرمەنیا.]] بنەچەی مانای ئەم دوورگەیە نەزانراوە، بەڵام بەپێی چیڕۆکە میللییەکانی ئەرمەنیا، شازدەخاتوونێکی ئەرمەنی ھەبووە بە ناوی تامارا کە لەسەر ئەم دوورگەیە ئەژیا و لەگەڵ کوڕێکی ئاسایی ئەکەوێتە داوی خۆشەویستی. ئەم کوڕە ھەموو شەوێک لە کەناراوەکان بۆ دوورگەکە مەلەی ئەکرد و لەلایەن کچەکەوە ڕێشوێنی بۆ ئەکرد بە ھۆی ئاگرەکەی دەستییەوە. باوکی شازادەخاتوونیش بەم کارە ئەزانێت کە ئەم کوڕە سەردانی کچەکەی ئەکات. شەوێک، ھەروەک چاوەڕێی خۆشەویستەکەی ئەکات تا بگات، باوکی ئاگرەکەی دەستی تێک ئەشکێنێت و کوڕەکە لە ناوەڕاستی دەریاچەکە جێئەھێڵن و بەبێ ھیچ ڕێشوێنییەک کە بۆ کام لا مەلە بکات. تەرمی کوڕەکە لە کەنارەکە دۆزرایەوە و بەپێی ئەفسانەکە لێوەکانی لەسەر ووشەی ("ئاخ، تامارا"، "ئۆھ، تامارا) بەستبوونی.
٢ی نیسان
٢ی نیسان ٩٢ەم ڕۆژی ساڵە (٩٣ لە ساڵی پڕدا). ٢٧٣ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.
یاد (بەرنامەی تەلەڤزیۆنی)
یاد، بەرنامەیەکی ئەدەبی و فەرھەنگی کەناڵی کوردساتە دوو ھەفتە جارێک شەوانی پێنجشەممە پێشکەش دەکرا.
ئەم بەرنامەیە ھەر جارە و باس لەژیان و بەرھەمەکانی یەکێک لەو شاعیرانەی کورد دەکات کە ئێستا لەژیاندا نەماون، ھاوکات چەندین کەسانی پسپۆڕ و شارەزا و مامۆستایانی زانکۆ بەشدارییان تێدادەکرد.
فڕینی ئاریان ڤی-ئەی٢٥٦
فڕینی ئاریان ڤی-ئەی٢٥٦ ٢٥٦ەمین ئەرکی ئاریانە، کە تەلیسکۆپی جەیمز وێبی لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ بە بۆشایی ھەڵدا.
کوردێک لە ئەورووپا
کوردێک لە ئەورووپا، بەرنامەیەکه لە کەناڵی کوردسات پەخش دەکرێت. باس لە ژیانی کوردێکی دوورە وڵات دەکات کە لە ئەورووپا دەژێت.
٦٨٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دیالێکتیک
دیالێکتیک شێوازێکی وتووێژە کە لەو دا گرفتەکان بە شێوازێکی تایبەت چارەسەر دەکرێن. وشەی دیالێکتیک لە سەردەمی یۆنانی کۆنەوە ھاتووە، ئەم وشە لە لایێن ئەفلاتوونەوە (پلاتۆن) لە کتێبی وتووێژەکانی سوقرات دا ھاتووەتە ناساندن بە کۆمەڵگای مرۆڤ. لە شێوازی دیالێکتیک دا، وتووێژێک لە نێوان دوو یان چەند کەس دایە کە ھەر کام لەوان خاونی بیرووڕای جیاوازن سەبارەت بە یەک شتی تایبەت کە ھەر ئەم کەسانە دەخوازن کە ڕاستی کێشەکە بە وتووێژ دەر بخەن. لە دیالێکت دا مەبەستی بەشداربووان ئەوە نیە کە ڕای یەکتر بگۆڕن بەڵکوو دەیانەوێت پێکەوە ڕاستی دەر بخەن و شیاو و خاوێن تری بکەن.
٣ی نیسان
٣ی نیسان ٩٣ەم ڕۆژی ساڵە (٩٤ لە ساڵی پڕدا). ٢٧٢ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.
نوسرەت فاتیح عەلی خان
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:مردووانی ١٩٩٧ پۆل:قەوالی پۆل:گۆرانیبێژانی پاکستانی پۆل:موسڵمانانی پاکستانی پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی پۆل:پەنجابییەکان
جافی
کەسایەتییە ناودارەکان
کەسایەتیی ئایینی: زانایان:
پیەر گێری
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
شا جەھان سێیەم
کاتی قەیران
عەلی گۆھەر وەک یەکەم ئیمپراتۆر نازناوی 'الشمیشی دووەم'ی وەرگرت، و لە ساڵی ١٧٥٩ لەسەر تەختی پاشایەتی دانیشت. تاریخ ڤیچ، ئای تۆ بە ناوی 'شا عەلامی دووەم' بەناوبانگ نیت. لەوێدا دەتوانین بڵێین ئەو قۆناغە قۆناغێکی پڕ لە کێشەیە لە مێژووی ھیندستاندا. باوکی عەلامگیری دووەم لەوێ دەسەڵاتی بەخشی و کۆچری وەزیر غازی الدین تەختی پاشایەتی لابرد. ئای نەوەد ئیمپراتۆر حەز دەکەن خۆیان بگرن. دوو ساڵ پێش ئەوەی ئەلئەمشای دووەم بچێتە سەر تەختی پاشایەتی، جەنگی پولیسی لەلایەن کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستانەوە سەرکەوت، کە کۆنترۆڵی بەنگال و بیھار و ئۆریسایان پێبەخشی. ئەحمەد شا عەبدالیا لە باکووری ڕۆژاوا دەستی بە ھێرشەکەی کرد. لە نێوان ساڵانی ١٧٥٦ بۆ ١٧٥٦ دەھلی لە کارەکەی دوورخستەوە و لە ساڵی ١٧٥٩دا ماراتاکانی ڕاوەدوونایەوە، کە لە ساڵی ١٧٥٨دا پەنجابیان گرت. لە باشوور پێشواکان بە سەرکردایەتی بەلاجی باجیراو ھەوڵیان دا شانشینی خۆیان لە جیاتی موغەکانی مەراتا دابمەزرێنن. بەم شێوەیە کاتێک شا عەلامی دووەم لەسەر تەختی پاشایەتی دانیشت، ڤایزەرەکەی خیانەتی لێدەکرد. دەسەڵاتی کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی ھیندستان زیاد دەکرێت و ئەحمەد شا عەبدالی لە پەنجاب دانیشتووە.
دووچاوەکی بەپێی ڕەنگی پێست
ئاسیا
لە ڕۆژھەڵات، باشور و باشوری ڕۆژھەڵاتی ئاسیادا ڕەنگی پێستە کاڵەکان پەسەندتر و زاڵترە بەتایبەتی لە وڵاتانی چین، کۆریای باشور، ھیندستان و یابان.
ئەنتۆنی ستار
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:زیندووان
شارستانی مەمەسنی
مێژوو
قۆناغی مێژوویی ئەم شارە پەیوەندی بە سەرەتای ھەزارەی سێیەمی پێش زایینەوە ھەیە، لەوانە ئەم شارستانیەتانە:
بەرزایی و ئاوەکان
گرنگترین بەرزاییەکان: دۆڵی چیھل کفتاری بەشێکە لە دوشمان زیاری، چیای ڕەنج، چیای زەراوەر، چیای تاسک و چیای عەنا، دەکەوێتە باکووری ڕۆژئاوای حوسێن ئاباد.
نەریتەکان
خەڵکی شارستانی مەمەسنی وەک ناوچەکانی دیکە لە مێژە نەریتی فەرھەنگی خۆیان لە باوباپیرانیان بۆ ماوەتەوە و ئەم نەریت و داب و نەریتانە لە سەرەتاوە لە شارستانی مەمەسنی باو بووە. وە خەڵکی ئەم شارستانە پابەندن پێیەوە، و لە جێبەجێکردنیدا، تایبەتمەندییان ھەیە وەک میوانداری، ئازایەتی، میھرەبانی، خۆنەویست، زەوق، ڕاستگۆیی لە قسەکردن و کرداردا، بیروباوەڕی ئایینی و داب و نەریتی ماتەمینی و ئاھەنگگێڕانی خۆشی (ھاوسەرگیری و ماتەمینی). فەرھەنگی خەڵکی ئەم شارستانەیە.
مۆ یان
گوتەیەکی مۆ یان
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:چینییەکانی نووسەرەکانی چیرۆکی کورت لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:کوڕە چینییەکانی نووسەری چیرۆکی کورت
پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل
جوگرافیا
ڕووبەری پارێزگاکە لێواری باشووری زنجیرە چیای سەرەکی قەفقاز لە باکووری ڕۆژھەڵات لەخۆدەگرێت، کە چیای بازاڕدوزو و لووتکەکانی دیکە لە سەرووی ھێڵی بەفرەوە بەرز دەبنەوە؛ چەمی وشکی تەنیشت ڕووباری کورا، کە لە ڕۆژاوا دەگاتە ١٠٠٠ پێ بەرزی و لە ڕۆژھەڵاتەوە تا ١٠٠–٢٠٠ پێ نوقم دەبێت، کە ئاودێری پێویستە و لێوارەکانی باکووری بەرزایییەکانی ترانسقاوقاز و بەشێک لە بەرزایییەکانی ئەرمینیا، کە بەرەو سنووری ڕۆژاوای خۆی، لە نزیک دەریاچەی سێڤان، بە زنجیرە شاخەکان دەبڕدرێت کە لە تراکیت و بەردی جۆراوجۆری بلوری پێکھاتوون.
٦٩١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
لەیلا (ئەلبۆم)
لەیلا ئەلبۆمێکی گۆرانیبێژ جوان حاجۆیە کە لە ساڵی ١٩٨٥ بڵاو کراوەتەوە. لە ١٠ ستران پێکھاتووە.
عەبدولسەلام عارف
سەرچاوەکان
== بەستەرە دەرەکییەکان =
کۆنکیستادۆر
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێژووی دانیشتووانی سەرەکیی ئەمریکاکان پۆل:کۆنکیستادۆرەکان
عەبدوڵڵا ئەحمەدیان
ژیاننامە
عەبدوڵڵا ئەحمەدیان لە ساڵی ١٩٣٣ لە گوندی دەرمانی سەر بە شارستانی مەھاباد لە بنەماڵەیەکی جووتیار و مەزھەبی لەدایکبوو. ئەو خوێندنی سەرەتایی لای مەلا سەید ھاشم حوسێنی دەستپێکرد، لە تەمەنی سێزدە ساڵیدا دەچێتە شاری مەھاباد و لای مەلا سادق واسیقوبیللا درێژە بە خوێندن دەدات. ئەحمەدیان بۆ خوێندن چەندین گوند و شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەگەڕێت و لای زۆربەی مامۆستا ئایینییەکانی بەناوبانگی سەردەمی خۆی دەخوێنێت، کە لەوانە مامۆستایان عێزەدین حوسێنی، محەممەد وەڵزی، عیسامەددین شەفیقی، باقر بالک و عەلی وەڵزی دەرسیان پێ گوتووە. لە ساڵی ١٩٥٣، مەلا عەلی وەڵزی مۆڵەتی مەلایەتی و مامۆستایی پێدەدات و مامۆستا باقر بالکیش مۆڵەتنامەی بۆ دەنووسێت. ئەو ھەروەھا لە ڕادیۆ مەھاباد کاری پێشکەشکاری کردووە و نزیکەی ٥٠٠ بەرھەمی ئەدەبی، ئایینی و کۆمەڵایەتی پێشکەشکردووە. مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان لە ساڵی ٢٠٠٤ و لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا لە شاری مەھاباد کۆچی دواییی کرد.
ھەڵاتن لە ئەلکەتراز
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٧٠ پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی دەیەی ١٩٧٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە دوورگەکان داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون
شارستانی کامیاران
شارستانی کامیاران یان قەزای کامیاران یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کوردستانە و ناوەندەکەی شاری کامیارانە. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ١٠٤٧٠٤ کەس دانیشتووی ھەبووە کە زۆربەیان بە شێوەزاری کوردیی ناوەندی و ژمارەیەکیش بە کەلھوڕی و ژمارەیەکیش بە ھەورامی قسە دەکەن. زۆربەی خەڵکەکەی لەسەر مەزھەبی سوننەن.
بەستەری دەرکی
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی کوردستان پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئازادیی کەلھوڕی
نموونەیەک لە شێعرەکانی لە ژێرەوە ئەبینن:
زیاتر
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٨٥
توو
ئەم دارە وەک دارێکی کۆن لە زۆربەی وڵاتاندا بەرچاو دەکەوێت ، تەمەنی بۆ دووسەد تا سێسەد ساڵ دەگەڕێتەوە. پێستی دارەکە زەردی نارنجییە. ئەم دارە خۆڕاگر و کەم قنیاتە و لە زۆربەی کەش و ناوچەکاندا ھەڵدەکا و تا 25 میتریش باڵا دەکا.
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
گەڕانەوە بۆ کۆشک
دەنگۆی ئەوە بڵاوبووەوە کە شازادەی کراون یون نەزۆکە بەهۆی مەرجێکی ئاشکرانەکراو ئەگەر وا بێت، شازادە گیوم دەبێتە جێگرەوەیەکی سروشتی بۆ ئەوەی میراتگری پاشا بێت لایەنگرانی هوی بن دەستیان کرد بە واز لێکردنی ئەو و شازادە یون شازادە یون لە بەرژەوەندی دۆنگی و شازادە گیوم
مالاریا
مالاریا یان ھەملک یان لەرزەتا یان سێوەڕۆ (ناوی زانستی: Malaria) یەکێکە لە نەخۆشییە میکرۆبییەکان کە لە مێشوولەوە تووشی مرۆڤ دەبێت، ئەم نەخۆشیە زۆرتر لە ناوچە گەرم و ھەڵماوییەکان بەرچاو دەکەوێت و ئێستاکە لە ناوچە ناوەندییەکانی کیشوەری ئەفریقا و ڕۆژھەڵاتی باشووری ئاسیا لە وڵاتانێک وەکوو چین و تایلەند گرفتێکی تەندروستی گەورەیە، مالاریا بە تایبەت ناوچەکانی ئافریقای خستووەتە ژێر مەترسی خۆیەوە، بە ھۆی لاواز بوونی دۆخی ئابووری لەم وڵاتانە، ھەرچی ساڵە ھەزاران کەس دەبن قوربانی مالاریا و گیانی خۆیان لە دەست دەدەن.
وشەی مالاریا
مالاریا لە ئەسڵدا وشەیەکی ئیتالییە (Mal-Aria) بە واتای "ھەوای خراپ" کە ھۆی ئەم ناوە ئەوەیە کە پێشتر ئەم نەخۆشییە لە ئیتالیا لەو ناوچانەی ڕووی دەدا کە لەواندا باتڵاق زۆر بوو و ھەوایەکی ناخۆشیان بوو. بەڵام ئەوڕۆکە پیشان دراوە کە ھۆکاری ئەمە ھەوای خراپ نیە بەلکو جۆرە مێشوولەیەکە کە لە ناو گۆماوە گەرمەکاندا دەژی پێی دەلێن ‌‌آنوفیلس، جا مێشوولە خوێنی مرۆڤێکی تووشی مالاریا دەمژێت و دواتر لە سەر کەسێکی سالم دەنیشێت و ئەویش تووش بە مالاریا دەکات.
ئاغا عینایەت
پارچە هەڵبەستێکی ئاغا عینایەت کە لە وەڵامی محەممەد بەگی رۆسەمیی جوانڕۆییدا نوسیویەتی :
شارستانی بیجاڕ
بەنداوی گوڵبولاخ
بەنداوی گڵی(خاکی) گوڵبولاخ لە (١٥کم)ی نێوان بیجاڕ و قوروەدایە لەسەر چۆمی (ئوزن دەرە) دروست کراوە، توانای گلدانەوەی (٨)ملیۆن مەترسێجا ئاوی ھەیە، وە توانای ئاودێری کردنی (٨٠٠)ھێکتار زەوی کشتوکاڵی ھەیە.
ئاو و ھەوا
ئاو و ھەوای ئەم شارستانە نیمچە وشکە. بەھۆی بەرزییەکانی ئەم شارستانە بە بەراورد بە ناوچەکانی دیکەی پارێزگاکە، جیاوازی پلەی گەرمی لە ساردترین ڕۆژ و گەرمترین ڕۆژدا لە ساڵێکدا جیاوازییەکەیان (٧٩)پلەی سەدییە. نزمترین پلەی گەرمی لە مانگی ڕێبەنداندا (-٣٨)پلەی سەدییە و بەرزترین پلەی گەرمی لەمانگی پووشپەڕدا (٤١)پلەی سەدییە. ڕێژەی باران بارینی ساڵانە لەم شارستانەدا (٤٣٩٫٩ملم). کاتی وشکی مانگانەی ئەم شارستانە (٤)مانگە و ڕۆژانی بەستنی (١٠٧) ڕۆژە.
ڕوومەت
سەرچاوەکان
پۆل:سەر و ملی مرۆڤ
فار کرای (زنجیرە کایە)
فار کڕای زنجیرە کایەیەکی بینا ھاوێژی یەکەمە کەوا لەلایەن یوبیسۆفتەوە دەردەکرێ. یەکەم کایە بەناوی فار کڕای لە ئازاری ٢٠٠٤دا دەرچوو و لە بڵاوکردنەوەی کڕایتێک بوو. دواتر یوڤیسۆفت کارەکانی دایە دەست یوبیسۆفت مۆنتڕیال. تاکو ئێستا پێنچ کایە لە زنجیرەکەدا ھەن، لەگەڵ سێ کایەی سەربەخۆی تر.