cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بیردۆزی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان
بیردۆزی ڕژێمی
بیردۆزی ڕژێم چاو له‌ لیبڕالیه‌کان دده‌کات که‌ ده‌ڵێت دام و ده‌زگاکانی وڵات و ڕژێمی نێو ده‌وڵه‌تی و وڵاتان کاریگه‌ریان به‌سه‌ر یه‌که‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ به‌شێوه‌یه‌کی هه‌ره‌مه‌کی کار ده‌که‌ن.
پاوەمووری (ھۆرە)
پاوەمووری شێوازێک لە ھۆرەیە کە لە کاتی مەرگی کەسێک دا دەچڕێت.
ڤانکۆڤەر
ڤانکۆڤەر شارێکی سەرەکییە لە ڕۆژاوای کەنەدا دەکەوێتە ناوچەی خوارەوەی ویلاندەکانی بریتش کۆلۆمبیا. وەک ژمارەی دانیشتووانترین شار لە پارێزگاکەدا، سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١ ٦٦٢ ھەزار و ٢٤٨ کەسی لە شارەکەدا تۆمارکردووە، لەکاتێکدا لە ساڵی ٢٠١٦دا ٦٣١ ھەزار و ٤٨٦ کەس بووە، ناوچەی ڤانکۆڤەری گەورە لە ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٫٦ ملیۆن کەس بووە، بەمەش بووە سێیەم گەورەترین ناوچەی گەورە لە کەنەدا. ڤانکۆڤەر زۆرترین چڕی دانیشتووانی لە کەنەدا ھەیە، کە زیاتر لە ٥٤٠٠ کەس لە ھەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا دەژین. ڤانکۆڤەر یەکێکە لە شارە ھەمەچەشنترین شارەکانی کەنەدا لە ڕووی نەتەوەیی و زمانەوە: لەسەدا ٥٢ی دانیشتووانەکەی بە ڕەسەنی ئینگلیزی قسە ناکەن، لەسەدا ٤٨٫٩ بە زمانی ڕەسەنی نە ئینگلیزی و نە فەرەنسی قسە دەکەن، لە سەدا ٥٠٫٦ی دانیشتووانەکەی سەر بە بینراون گرووپە کەمینەکان.
تایبەتمەندی (فەلسەفە)
سەرچاوەکان
پۆل:ھەبوونناسی پۆل:دەرھەستکاری پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
پرێنس جۆرج، بریتش کۆلۆمبیا
پرێنس جۆرج گەورەترین شارە لە باکووری بریتش کۆلۆمبیا لە کەنەدا، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٧٤ ھەزار و چوار کەسە لە ناوچەی گەورە. زۆر جار پێی دەوترێت «پایتەختی باکووری» پارێزگاکە
ئێدواردۆ کاماڤینگا
کاروانی نێودەوڵەتی
لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩، کاماڤینگا ڕەگەزنامەی فەڕەنسی وەرگرت. دوای شەش ڕۆژ، دەستنیشان کرا بۆ نوێنەرایەتی پێکھاتەی خوار ٢١ ی فەڕەنسا بۆ یارییەکانی دژی جۆرجیا و سویسرا، دوای ئەوەی ماتیۆ گویندۆزی بانگھێشت کرا بۆ پێکھاتەی یەکەم.
سێنیگال
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠ پۆل:سێنیگال پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:نەتەوەکانی جی ١٥
ھۆرە
مەقامەکانی ھۆرە
ھۆرە ٦ بەزم یان مەقامی ھەیە، بە نوەکانی: دوو دەنگی، پاوەمووری، بان بنەیی، ئەرکەوازی چڕ، سەحەری، سەرسواری چڕ.
گوڵبژێری چەند ھەڵبەستێکی ھۆرە
داوِد بڕمنی چوار دیوار لە بیخ سیاماڵ خوەشە، تەمەننای سەرچیخ
کاتدراڵی سانت نیکۆلای، یەریڤان
سەرچاوەکان
کاتدراڵی سانت نیکۆلای پۆل:کڵێساکانی یەریڤان
شۆستەی بیابان
سەرچاوەکان
پۆل:بیابانەکان
ماڵ-مۆزەخانەی ئارام خاچەتووریان
ماڵ-مۆزەخانەی ئارام خاچەتووریان لە ساڵی ١٩٨٢ لە یەریڤانی، ئەرمەنستان کرایەوە و تەرخانکراوە بۆ پێشانگای شوێنەوارە کەسییەکانی ئاوازدانەری ئەرمەنی ئارام خاچەتووریان ھەروەھا بۆ لێکۆڵینەوە و لێکۆڵینەوە لە بەرھەمە داھێنەرەکانی.
سەرچاوەکان
ماڵ-مۆزەخانەی ئارام خاچەتووریان
پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
بۆ نمونه‌ په‌یوه‌ند داره‌ به‌ زانسته‌کانی  : ته‌کنه‌لۆژیا و ئه‌ندازه‌ و ئابوری و مێژوو و یاسای نێو ده‌وڵه‌تی و دیمۆگرافی و جوگرافی و فه‌لسه‌فه‌ و کاری کۆمه‌ڵایه‌تی و کۆمه‌ڵزانی و ده‌روون زانی و تاوان ناسی و زانسته‌کانی کۆمه‌ڵجۆری و لێکۆڵینه‌وه‌ ڕۆشه‌نبیریه‌کان و دپلۆماسیه‌کان ، جیهان گه‌رایی (عه‌وله‌مه‌) و سه‌روه‌ری وڵاتان و ئاسایشی نێو ده‌وڵه‌تی و په‌یوه‌ندی دپلۆماسی و پاراستنی ژینگه‌ و به‌ربڵاوبونه‌وه‌ی چه‌کی ئه‌تۆمی و نه‌ته‌وه‌کان و ڕژێمی ئابوری جیهانی و بانکه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌کان و بابه‌تی تیرۆر و مافه‌کانی مرۆڤ و ده‌ستخستنه‌ ناوکاروباری وڵاتان و ناکۆکیه‌ ئاینیه‌کان و ڕه‌گه‌زپه‌رستی و .....هتد
مێژوو
ئه‌م ڕژێمه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ له‌ ئه‌وڕوپاوه‌ په‌لی هاوێشت بۆ هه‌ردوو ئه‌مێریکا و ئه‌فریکا و ئاسیا له‌ ڕێگای داگیرکاریه‌ ئه‌وروپیه‌کان .که‌ بوه‌ بنه‌مای دامه‌زراندنی ڕژێمی ده‌وڵه‌تی هاوچه‌رخ ئه‌میش دوای نه‌مانی پڕۆژه‌ داگیرکاریه‌کان و هاتنه‌ ئاراوه‌ی جه‌نگی سارد و دابه‌ش بوونی وڵاتان به‌سه‌ر جه‌مسه‌ره‌کان.
بیردۆزه‌کانی دوای بونیات نان
بیردۆزه‌کانی دوای بونیات نان له‌ تیشکی ژێرسور له‌ ١٩٨٠ سه‌ری هه‌ڵدا له‌ئه‌نجامی لێکۆڵینه‌وه‌کانی دوای ڕووداو  له‌ زانسته‌ ڕامیاریه‌کان. بیردۆزه‌کانی دوای بونیات نان درکیان به‌مه‌ کرد که‌ جارێکی تر بابه‌ته‌کانی  "ده‌سه‌ڵات" و "نوێنه‌رایه‌تی"له‌ تیشکی ژێر سور شی نه‌که‌نه‌وه‌ به‌ڵکو له‌وه‌ وورد ببنه‌وه‌ که‌ چپن هه‌ریه‌که‌ له‌مانه‌ گه‌شه‌ی کردوه‌ و کاهریگه‌ری خستۆته‌ سه‌ر په‌یوه‌ندیه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌کان.
سه‌روه‌ری
له‌ ڕابردوو چه‌مکه‌کانی به‌ستن و پاڵپشتی٫ په‌یوه‌ندیه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌کان پشتی پێ ده‌به‌ست بۆ بابه‌تی سه‌روه‌ری ٫هه‌روه‌ک چۆن جان بۆدان باسی ده‌کات له‌ "شه‌ش نوسراو له‌ کۆمۆنۆلس ١٥٧٦ ٫ که‌ خاڵی یه‌کلاکه‌ره‌وه‌ی سێ ده‌ستنوسی په‌رتوکێک بوون بۆ بابه‌تی سه‌روه‌ری که‌ یه‌کسانی کردوه‌ به‌ هه‌بوونی وڵات٫که‌ ده‌سه‌ڵاتی سه‌روه‌ری ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌های هه‌یه‌ به‌سه‌ر خاکه‌که‌ی "له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی چه‌ندین باری نه‌خوازراو هه‌یه‌ بۆ له‌ده‌ست دانی سه‌روه‌ری به‌ درێژایی مێژوو وه‌ک هه‌ندێ له‌ وڵاتانی ئه‌فریکا له‌دوای کۆتایی داگیرکاریه‌کان یان وه‌ک ئه‌وه‌ی له‌ ئێراق ڕووی دا له‌دوای داگیرکردنی له‌لایه‌ن ئه‌مه‌ریکاوه‌ که‌ چه‌نده‌ کاریگه‌ری هه‌بوو به‌سه‌ر په‌یوه‌ندیه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌کان.
پاشکۆیی
وێنۆک|هێزی هاریکاری ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی پاشکۆی ناتۆ له‌ ئه‌فغانستان . بیردۆزی پاشکۆیی زیاتر بیردۆزێکی شیوعیانه‌و نزیکه‌ به‌ هزری مارکسیانه‌ .که‌ وڵاتێکی به‌هێز کۆمه‌ڵێک وڵات ده‌سته‌مۆ ده‌کات بۆ جێبه‌جێکردنی کاروباره‌ ڕامیاریه‌کانی .ئه‌م چه‌مکه‌ بۆ کاروباری ناوه‌وه‌ی گه‌لێک وڵاتان ته‌شه‌نه‌ی کرد له‌ نڵملانێیه‌ پارتیه‌کان و سه‌ربازیه‌کان.
نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان
نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان(UN) ڕێکخراوێکی نێوده‌وڵه‌تیه‌ که‌وا پێناسه‌ی خۆی کردوه‌  " به‌سته‌رگه‌یه‌کی جیهانیه‌ له‌ حکومه‌ته‌کان پێک هاتوه‌ بۆ ئاسانکاری و هاریکاری له‌ یاسای نێوده‌وڵه‌تی وئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی و گه‌شه‌پێدانی ئابوری و دادی کۆمه‌ڵایه‌تی". ڕێکخراوێکی دیاری جیهانیه‌ ٫که‌ له‌چه‌ندین دام وده‌زگای جۆربه‌جۆر پێک هاتوه‌.
کۆمەڵگای مەدەنی
بۆچوونی ھەندێک بیرمەند سەبارەت بە کۆمەڵی مەدەنی
بنیات نانی ئەو کۆمەڵگایە شێوازیکی نوێ لە دەوڵەت دێنێتە بوون، جۆرێک لە سیستەمی سیاسی دادەمەزرێنێ کە دورە لە سیستەمی پادشایی ڕەھاو بنەماڵەیی و پشتاو پشت و دیکتاتۆرییەتی بیَ سنوور و سوڵتان نشینی و خەلافەت. لە بەرامبەردا دەسەڵاتێکی عیلمانی پایە بەند بە دیموکراسییەت و بەھا مەدەنییەکان دەردەکەوێت. لەم بوارەدا ئایدۆلۆجیای دەوڵەت سەربەستە لە کارەکانی و دورە لە دەست تێوەردانی ئایینی و پیاوانی ئایینی دروستکردنی کێشەی ئایدۆلۆجی بۆی. ھەروەھا لە بەرامبەردا دەوڵەت بۆ دەستەبەر کردنی ماف و ئازادییەکانی ئەندامان و ھاووڵاتییانی خۆی ھەموو ھەولێکی دەخاتە گەڕ.
سەرچاوەکان
پۆل:دیموکراسی پۆل:کۆمەڵگای مەدەنی پۆل:کۆمەڵگا
پارتی دیموکراتی کوردستان
مێژوو
کونگرەی دووەم: ئازاری ١٩٥١ لە بەغدا بەسترا، سی ئەندام بەشدارییان تێدا کرد. بریارەکان:
ھەڵوێستی پارتی عێراقییەکان لەسەر شۆڕشی ئەیلوول:
لە تشرینی دووەمی ١٩٦٣ عبدولسەلام عارف کودەتایەکی سەربازی کردو پاش کودەتاکە داوای ڕاگرتنی شەڕی کرد بارزانیش ڕاگرتنی شەری بە پەسەند زانی و شەر ڕاگیرا. پاش ڕاوەستانی شەر دیسان وتوێژ دەستی پێکردەوە، کە شاندی کوردی بریتی بوون لە سەرۆک بارزانی و جەلال تالەبانی و نوری شاوەیس و وەفدی حکوومەتیش پارێزگاری سلێمانی حاجی محمود عبدالرزاق بوو، یەکگرتن لەسەر بریارەکەی کرا بەڵام کاتێک کە جەلال تالەبانی و نوری شاوەیس چوونە ماوەت، مەکتەبی سیاسی ڕازی نەبوو، لەوێ جەلالیش ڕای گۆری، مەکتەبی سیاسی بەیانێکی دەرکرد و قسەی ناشیرینی بە بارزانی گووت بوو، واتە بەیانیان دەرکرد کە ئایا ڕێککەوتنی موشیر و بارزانی ئاشتی یە یان خۆدانە دەست.
لە نیسانی ١٩٦٤ کۆنفرانسێک لە ماوەت لەلایەن مەکتەبی سیاسی بەسترا، کە ژمارەیان نزیکەی ٨٠ ئەندام دەبوو لەم کونفرانسەدا بریاری ڕووتکردنەوەی بارزانیان لە ھەر جۆرە بەرپرسیارییەتێک دا، لیژنەی چاودێری ویستیان لە چارەسەری ئینشقاقەکە دەور ببینن، بەڵام مەکتەبی سیاسی ڕازی نەبوو، بارزانی ناچار بوو کە کونگرە ببەستێت، لیژنەی ئامادەکاری کونگرەی شەش لە سەرەتای مانگی ٥/١٩٦٤
نیو مێتاڵ
سەرچاوە
پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٩٠ پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا پۆل:شێوازەکانی مۆسیقای ئەمریکا
پارتی دیموکراتی کوردستان
مێژوو
کونگرەی یانزدەھەم:کومیتەی ناوەندی لە مانگی ٣ی ئازاری ١٩٩٢ بریاری دا لیژنەی ماوە کاری کونگرە پێک ھێنرا. لەم کونگرەیەدا چەند پارتێکی کوردستانی بریاریان دا بێنە ناو پارتی:
مالاوی
مالاوی خاوەنی بژێویەکی خراپە و ڕێژەی مردن تێیدا بەرزە ،هەروەها ڤایرۆسی ئایدز تێیدا بڵاوبۆتەوە کەبۆتە هۆی لەدەستدانی زۆری ئابوری وڵات هەم لەلایەن حکومەتەوە هەمیشەیی لەبواری دەستی کارەوە،جگە لەوەی ئەو ناکۆکییە کۆنانەی کەپێشتر لەنێوان هۆزەکان هەبوون بەشێوەیەکی زیاتر لەساڵی ٢٠٠٨سەریان هەڵدایەوە ،مالاویەکان خاوەنی بۆهێلی تایبەتی ڕەگەزین کە تێکەڵەی هۆزە ڕەسەنەکانی ئەفەریکا و داگیرکاریە ئەوروپیەکانن ئەم تێکەڵیە بوارەکانی ژیانیشی گرتونەتەوە کەبونەتە خاوەنی سەماو وەرزشی هاوبەش جگە لەوەی بونەتە هەڵگری ئاینی مەسیحی(کریستیانی).
مێژوو
وێنۆک|چەپ|پولێکی بەریتانی ئەفەریکایی ناوەڕاست کە لەساڵی ١٨٩٧ دەرچووە لەلایەن شانشینی یەکگرتووەوە.
ڕامیاری و میری
لەسەردەمی حوکمرانی بینگۆ و مۆساریکا مالاوی پەیرەوی حکومەتێکی فرەلایەنی دیموکرات دەکات. دەستوری ئێستای (هەموارکراوی ١٨مایۆی١٩٩٥)پایەکانی حکومەتی دابەشکردنە بۆ بۆ ئەنجومەنی کارگێری و ئەنجومەنی جێبەجێکار و ئەنجومەنی دادوەری ئەنجومەنی جێبەجێکار سەرۆک وەزیران دەگرێتەوە لەگەڵ جێگرەکەی و ئەنجومەنی وەزیران کەتیایدا سەرۆک هەموو پێنج ساڵێک جارێک هەڵدەبژێردرێت سەڕۆکیش هەردوو جێگرەکەی هەڵدەبژێرێت.
حەمادە
سەرچاوەکان
پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان پۆل:بیابان و دارستانی زیریک
زمانی ئەیمارا
پۆل:زمانەکانی ئارجەنتین پۆل:زمانەکانی بۆلیڤیا پۆل:زمانەکانی چیلی پۆل:زمانەکانی پێروو پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
کاسکەیدی یەریڤان
کاسکەیدی یەریڤان پلیکانەیەکی زەبەلاحە لە بەردی لیمۆ دروست کراوە لە شاری یەریڤان لە ئەرمینیا. ناوچەی ناوەندی شاری کێنترۆن لە یەریڤان بە گەڕەکی مۆنۆمێنت (ناوچەی ئەرەبکر و ناوچەی کاناکەر-زەیتون) دەبەستێتەوە. دیزاینی لەلایەن تەلارسازەکان جیم تۆرۆسیان، ئەسڵان مخیتاریان، و سەرگیس گورزادیان دروست کراوە دروستکردنی شلەمەنییەکە لە ساڵی ١٩٧١ دەستی پێکردووە و بەشێکی لە ساڵی ١٩٨٠ تەواو بووە.
بڕیارنامەی ١٧٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
چیاکانی تیتیوانگسا
جوگرافیا
ئەم زنجیرە شاخە بەشێکە لە سیستەمی فراوانتری تیناسەریم ھیلز. ئەوە لە باشووریترین بەشی کۆردیلێرای ھیندو مالەیان پێکدێنێت کە لە تبتەوە ڕادەکات لە ڕێگەی کرا ئیسمۆسەوە بۆ ناو نیمچە دوورگەی مالایا.
زانکۆی نەھرەین
بەستەری دەرەکی
پۆل:فێرکاری لە بەغدا پۆل:زانکۆکانی عێراق
بڕیارنامەی ١٧٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی شوباتی ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٦٣٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
مەرزیە فەریقی
لانکۆڵێ
لانک لانک لانکۆڵێ، لانک لە دار ھەنارێ وەستا بێ لە تارانێ، لانکێ دروست کا بۆ چاو جوانێ دەڵێ لەلانێکدا نانووم دەبا بۆی ساز کەین جۆلانێ ھەی ڕۆڵە سەر دڵ خڕ بی باب مردوو بی، شەو درەنگە بۆ جێژوانێ تاوە ڕۆژی ڕووناکە ھەموو عالەم دەیزانێ
ھێزەکانی سووریای دیموکرات
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا پۆل:ڕۆژاوای کوردستان پۆل:ھێزە دیموکراتەکانی سووریا پۆل:ڕێکخراوەکانی ٢٠١٥ لە سووریا
گانا
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:گانا پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٧
سپین غار
جوگرافیا
بەرزترین لووتکە چیای سیکارام (سیکارام سەر) لە نزیک شارۆچکەی پاراچینار-ی پاکستان لە دۆڵی کورەم لێرەوە تێدەپەڕێت بۆ تاری مەنگال و پاوەر و عەلیزەیی و خەواس و شیلەوزان و لوقمان خێل و میکای و چاپپری ڕیست ھاوس و زێران و ئاژانسی خبیری سەروو. سپیان غار ئاوەڕۆی نێوان سیستەمی ڕووباری کابۆل و کورەم پێکدێنێت نزیکترین شار بۆ سپیان غار، جەلال ئابادن بۆ باکوور. گردێز بۆ ڕۆژاوا و خۆست و پاراچینار لە پاکستان بۆ باشوور.
شار لە ڕوانگەی مارکس و ماکس ڤییەر
٤-بەرھەمھێنان و بەکارھێنان:- ھەندێک لەشارەکان تەنیا بەکار بەرن و ولێرەدا وابەستەی دەسەڵات و حوکم ڕانەکان دەبن، وە ھەندێک شاریش بەرھەم ھێنن وەک شارە مۆدێرنەکان و ئەو شارانەی کارگە و کارخانەەی لێیە، بەڵام ئێستە شارەکان تێکەڵەن لە بەرھەم ھێن و بەکاربەر.
٥-سەرەڕای ئەمەش لەڕۆژھەڵاتدا پیاوانی گەورەی خاوەن زەوی سەرۆک ھۆزەکان بەزۆری لەشاردا ژیاون، بەچەشنێک بوونیئەوان لە شاردا پەیوەندیەکی بەھێز لەنێوان شار و گوند دروست دەکات، لەکاتێکدا فیودالًَەکان لەگوند نیشتەجێ‌ دەبوون، شارنشینەکان چینەکان و کارەکانی تر بوون جگە لە فیوداڵەکان.
بڕیارنامەی ١٧٤٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧ پۆل:ئێران لە ٢٠٠٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێران
زانکۆی کەربەلا
هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان
زانکۆی کوفە
هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان
ئیمپریالیزمی زمانی
ئیمپریالیزمی زمانی چەمکێکی زمانەوانیە کە تواناو دەسەڵاتی زمانێک دەسەپێنرێت بەسەر زمانەکانی تر ئەم دەسەڵاتەی زمان بە دەسەڵاتی سەربازی دەسەپێنرێت تا دەگاتە ئاستی خوگری. لە کۆن دا لە ڕێگای توانای سەربازیەوە ئەنجام دەدرا بەڵام لە کاتی ئێستادا ڕێگای ئابوری و ڕامیاری بەکاردێت کە لەپاڵ زمانەوە کەلتور و ڕۆشەنبیری زمانەکەش دەسەپێنرێت.
ئیمپریالیزمی زمانی عەرەبی
عەرەبەکان توانیان زمانەکەیان وەک ئیمپریالیزمی زمانی عەرەبی نیشان بدەن ئەویش بەکار ھێنانی ئایین بوو . لە پاڵیشی کەلتورو ڕۆشەنبیریەکەیان بوو بۆ سەرھەڵدان و تەشەنەکردنی زمانی عەرەبی سێ ھۆکاری بنەرەتی ھەبوون:
بڕیارنامەی ١٧٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٦٥٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سەمیع
دوو کوڕ بەناوەکانی تاهیر و عەبدوڵڵا و دوو کچ بە ناوی حەبیبە و پیرۆز بەجێ ماوە.
بڕیارنامەی ١٧٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
پۆست-مێتاڵ
پۆست-مێتاڵ (ئینگلیزی: Post metal) لقێکە لە مۆسیقای ھێڤی مێتاڵ و تێکەڵەیەکە لە پۆستڕۆک و شێۆگەیزین.
ترادیشناڵ ھێڤی مێتاڵ
ترادیشناڵ ھێڤی مێتاڵ (ئینگلیزی: Traditional heavy metal) ھەروەھا ناسراوە بە کلاسیک مێتاڵ یاخود مێتاڵی کلاسیکی، ئەمە بە ھێڤی مێتاڵ دەوترێت دوای ئەوەی لقەکانی لێبۆوە و سەربەخۆ بوون. ترادیشناڵ ھێڤی مێتاڵ بە چەشنی سەرەکی مێتاڵ دادەندرێت.
ئیبراھیم خەیات
ئیبراھیم محەممەد موستەفا ناسراو بە ئیبراھیم خەیات (١٩٣١ - ٢٠٠٥) ھونەرمەندی گۆرانیبێژ و مەقامبێژی خەڵکی شاری سلێمانی و باشووری کوردستان. لە بەرھەمە دیارەکانی گۆرانی «خۆشم ئەوێ» کە بە کوردستانیدا دەڵێ.
ژیانی ھونەری
ھەر لە سەردەمی لاویدا بووە بە ئەندامی تیپی مۆسیقای مەولەوی و چەندین بەرھەمی لەگەڵدا ئامادەکردوون. لە شۆڕشی چواردەی تەممووزدا سروودی نیشتمانی ووتووە. ھەروەھا گۆرانی بۆ خۆشەویستی وتووە. لە ساڵی ١٩٥٨ بانگھێشت کراوە بۆ ڤییەنا، کە ھەموو تیپە لاوەکانی جیھان بانگھێشت کرابوون و ئەمانیش بەشداریان کردبوو، کە سروودی نیشتمانیان وتەوە لەوێ. دواتر بووە بە ئەندامی تیپی موزیکی سلێمانی و ھەموو تیپە موزیکییەکانی بە تیپی خۆی زانیوە. لە ساڵەکانی ١٩٦٠دا لە ڕادیۆی بەغداد چەندین گۆرانی تۆمارکردووە؛ لەوانە: «بۆ ڕەنجەڕۆت کردم»، «ئیستعماری گەڕ»، «حیلفی بەغداد»، «تۆ جوانتری لەگوڵ» و «خۆشم ئەوی ووڵاتەکەم».
مویز الدین قەیقاباد
حوکمڕانی
دوای ئەوەی بوو بە سوڵتان، سەرقاڵی ژیانی شەراب و ژنان بوو، ئەو نموونەیەی سوڵتان داینابوو، دەربارەکانیشی پەیڕەوی لێدەکرا. ئەو ئەوەندەی کەسانی پێش خۆی موسڵمان خواپەرست نەبووە، ئەوەندەش سەرنجی لەسەر خوێندنی ئیسلامی نەبووە. سوپاکەی لەگەڵ سوپای بەنگالی باوکی بەنگال لە باکووری بیهار کۆبووەوە، بەڵام بەهۆی خۆشەویستی بۆ باوکی ڕایکرد بەرەو ڕووی تا لە باوەشی گریانەکەی بگرێت. هیچ شەڕێک ڕووی نەدا و پەیماننامەیەکی ئاشتی بەردەوام لە نێوان بەنگال و هیندوستان ڕێککەوت، کە تەنانەت لەلایەن جێنشینەکانیەوە ڕێزی لێگیرا. لە گەڕانەوەیدا بۆ دەلهی، نیزام الدینی گواستەوە بۆ مولتان، بە بینینی دوودڵی ئەم دووەمیان، سوڵتان فەرمانی ژەهراویکردنی دا. جەلال الدین خالجیی وەک فەرماندەیەکی نوێی سوپا دەستنیشان کرد، بەڵام کوشتن و دانانی شەپۆلێکی ناڕەزایەتی لە نێو ئاغاکانی تورکیادا نارد. بە سوودوەرگرتن لەم شتە جەلال دین فیروز سوپاکەی بەرەو دەلهی بردە پێشەوە. دوای چوار ساڵ لە ساڵی ١٢٩٠ لەلایەن ئاغایەکی خالجی کوژرا. هەروەها کوڕە کۆرپەکەی، کایومارەکان، کوژرا، کۆتایی بە شانشینی ماملووک و هاندانی شۆڕشی خالجی.
مریەم ئیبراھیم پوور
ژیان
مریەم ئیبراھیم پوور، دەڵی "زۆر بەتاسە و سەلیقەوە گۆرانی کوردیم دەچرِی، ھەستم کرد ھەوادارانی دەنگم لە ‌زیاد بوون دان و خەڵکێکی زۆر ھۆگری دەنگی منن بەتایبەتی ئەرسەلانی ھاوسەرم، ھەمیشە تەشویقم کرد بوو. بەڵام ھاوسەرەکەم حەسوود نییە چونکە حەزی لە ‌دەنگمە و ھەمیشە پێم دەڵێت بەردەوامبە". ئەو لەوساوە چەندین جار لە ‌بۆنە و فیستیڤاڵەکان گۆرانی بە ‌زمانی کوردی چڕیوە، بەڵام بەستایل و ڕیتمێکی تایبەت و جیاواز.
زانکۆی نیزامیە
بەستەری دەرەکی
پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم پۆل:مێژووی ئامول پۆل:مێژووی نەیشابوور پۆل:ئیسلام لە ئێران پۆل:زانکۆکانی ئێران پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
شەھرام ئەمیری
ژیان و پیشە
بەگوێرەی ڕاپۆڕتەکانی ABC News شەھرام لێکۆلەر بووە لە زانکۆی مەلەک - ئەشتار بۆ تەکنەلۆژیای سەربازی، بەگوێرەی ئەنجومەنی یەکێتیو ئەورووپی کە پەیوەندیدارە بە وەزارەتی بەرگریی ئێران - خوڵی ڕاھێنانی مووشەک یەکێک بووە لەو حەفت کەسەی پەرەیان بە بەرنامەی ئەتۆمی ئێران داوە.
ئاووھەوای نیمچەوشک
وێنۆک|400x400پیکسڵ|ناوچە نیمچە بیابانەکانی جیھان ناوچەی نیمچە وشک یان نیمچە بیابانییەکان بە ئاو ھەوای ناوچەیەک دەوترێت کە کرداری بە ھەڵم بوون تێیدا ڕوودەدات بە ڵام بە ئەندازەی وشک بوونەوەی تەواو نا. ڕێژەی باران بارینی تێدا کەمە. ئەم ناوچانە دابەش دەبن بۆ دوو جۆر «نیمچە وشکی گەرم» و «نیمچە وشکی سارد».
وزەی خۆری
گرنگی و ڕۆڵی وزەی خۆر
تەکنۆلۆژیای خۆر بە شێوەی ئەرێنی و چالاک بە پشتبەستن بە شێوازی دەستخستن، گۆڕین و دابەشکردنی وزەکە. ھاندان بۆ سوود وەرگرتن لە وزەی خۆر زۆر بەرەو پێش چووە بۆ ئەوەی لە شوێنە جیاجیاکانی جیھاندا بەکاربھێندرێت. پێشتر مرۆڤ بە زۆری پشتی بە ھەڵکەوتەی شوێنەکەی دەبەست کە لەکوێی ھێڵی کەمەرەییدایە، بەڵام ئەمڕۆ ھەوڵەکان زۆرینەی شوێنەکانی زەوی گرتووەتەوە. ھەرچەندە وزەی خۆری بە شێوەیەکی سەرەکی ئاماژە بە بەکارھێنانی تیشکی خۆر دەکات، بەڵام لە ڕاستیدا بابەتەکە تەنھا وزەیەکی دیاریکراو نییە بەڵکوو، ھەموو وزە نوێکان دەگرێتەوە وەک ھێزی گەرمی جیۆترمین کە وزەیەکە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لە خۆرەوە وزە وەردەگرێت.
بەرھەمھێنانی کارەبا
پێشبینی دەکرێت تا ساڵی ٢٠٥٠ وزەی خۆر ببێتە گەورەترین سەرچاوەی کارەبای جیھان. وێنۆک|200px| دامەزراندنی [[تەختەشانەی خۆری|تەختەشانەکانی ھەڵمژی خۆری لە سلێمانی لەلایەن ھاوبەشگای بیگ پاوەر]] بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٨٠ دا کارخانەی وزەی خۆر دامەزرا ٣٩٢ میو ئیڤانپەی وزەی خۆری بەرھەم ھێنا، لە بیابانی مۆجاڤی کالیفۆرنیا کە گەورەترین کارخانەی وزەی خۆرە لە جیھاندا. ھەروەھا وێستگەکانی وزەی خۆریی چڕکراوی گەورەی دیکە بریتین لە وێستگەی وزەی خۆری ١٥٠ میو لە سۆلنۆڤا و وزەی خۆری ١٠٠ میو لە وێستگەی ئەندازۆلی، ھەروەھا لە ئیسپانیا پڕۆژەی خۆری ٢٥٠ میوی ھەیە جگە لە کێلگەکانی ئەگوا کالینت لە ئەمریکا و پارکی ھەتاوی چەرانکا لە ھیندستان، ھەریەک لەم دوو پڕۆژە گەورەترین کێلگەی فۆڤۆلتایکن لە جیھاندا بۆ پڕۆژەی خۆر کە بەرھەمەکانیان لە 1 GW زیاترە و بەردەوامیش پەرەیان پێ دەدرێت، بەڵام باوترین و بەربڵاوترین جۆری فۆتۆڤۆلتایکەکان ئەوانەن لە ڕیزی سەربانە بچووکەکانی ماڵانن کە کەمتر لە ٥ کەی دەبلیو دەبلیو وزە بەرھەم دێنن.
نژیاروانی و پلاندانانی شارومەندێتی
تایبەتمەندییە باوەکانی تەلارسازیی وزەی خۆر ئاڕاستەکردن و پەیوەست کردنی خانووەکانە بە خۆر، دەستەواژەکانی ئەم بوارە بریتین لە ڕێژەی پەستراو (ڕووبەرێکی نزمی ڕووکەش بۆ ڕێژەی قەبارە) و سێبەرکردنی دەسنیشانکراو (ئۆڤەرھانگ) و بارستەی گەرمی. ئەم تایبەتمەندییانە بنەمایەکن کە دەکرێت بەرگدروویەک و تەلارسازێک ڕەچاوی بکەن بۆ دروستکردنی جلوبەرگ و خانوو تا گونجاو بێت لەگەڵ ئاووھەوا و ژینگەی ناوخۆ بۆ ئەوەی لە بوارێکی گەرمی ئاسوودەدا بمێننەوە. ماڵی سووکرات مێگارۆن نموونەیەکی کلاسیکی دیزاینی وزەی خۆرە، یەکێکە لە تازەترین شێوازەکان بۆ دیزاینی خۆر، کە مۆدێلی کۆمپیوتەر بەکاردەھێنیت، کە پێکەوە ڕووناکی خۆر دەگۆڕن بۆ وزەی گەرمکردن و ھەواکێشان کە لە پاکێجێکی دیزاینی وزەی خۆردا پێکەوە دەبەستنەوە. ئامێرەکانی چالاکی وزەی خۆر وەک پەمپ و ھەواکێش و پەنجەرەی کراوە دەتوانن تەواوکەری دیزاینی ئەرێنی بن و سیستەم باشتر بکەن. وێنۆک|200px| زانکۆی تەکنەلۆجیای دارمتاد، ئەڵمانیا، ساڵی ٢٠٠٧ دیکاتلۆنی ھەتاوی لە واشنتۆن دی سی بردەوە لەگەڵ ئەو خانووە پاسیڤییەی کە بۆ کەشوھەوای گەرمەسێر و گەرمەتاویی ژێر خولگەیی دروست کراوە دوورگەکانی گەرمای شار (UHI) لە ناوچەی میترۆپۆلیتانن کە پلەی گەرمییان بەرزترە لە ژینگەی دەوروبەر. بەرزبوونەوەی پلەی گەرما بەھۆی بەرزبوونەوەی ھەڵموستی وزەی خۆرەوە بە ماددە شارستانییەکانی وەک قیر و کۆنکرێت، کە توانای بەخشینی گەرمی بەرزتریان ھەیە لەچاو خاک و ئاو وژینگەی سروشتی، شێوازی ڕاست بۆ بەرپەچدانەوەی کاریگەری UHI بریتییە لە داپۆشینی بیناکان بە ڕەنگی سپی و چاندنی دار لەو ناوچانە، ھەرچەندە ئەم شێوازانە بەرنامەیەکی گریمانەیییە و تەواو مسۆگەر نین. ھەروەھا " کۆمەڵگە فێنکەکان " لە لۆس ئەنجلۆس پڕۆژەیەکە کە پێشبینی ئەوەی کردووە کە دەکرێت پلەی گەرمی شارەکان بە نزیکەیی ٣ °C بە تێچوونێکی خەمڵێنراوی ١ ملیار دۆلاری ئەمریکی کەم بکرێتەوە، کە بە تێکڕایی سوودی ساڵانەی ٥٣٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی لە کەمکردنەوەی تێچوونی ھەواو پاشەکەوتی تەندروستی دەکات.
گواستنەوە
پێشکەوتنی ترومبێلێکی وزەی خۆر لە دەیەی ١٩٨٠ەوە بووە بە ئامانجی ئەندازیاران و بەکارھێنەرانی جیھانی لەبواری وزەی خۆردا کە ھانی دان بۆ پێشبڕکێیەکی دوو ساڵانە لەبواری وزەی خۆر، لە ساڵی ١٩٨٧ تیمەکانی زانکۆ و ئەو دەزگایانەی کە لەبواری وزەی خۆ کاریان دەکرد کێبرکێیەکیان ئەنجامدا بە درێژایی ٣٠٢١ کیلۆمەتر (١٨٧٧ میل) لە سەرتاسەری ناوەندی ئوسترالیا لە داروین تا ئەدێلاید کێبڕکێیان کرد، تێبینیانکرا ترومبێلەکانیان دەتوانێت تا ٦٧ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا (٤٢ میل) ببڕن. ئەم خێرایییە لە ساڵی ٢٠٠٧ بەرزبوویەوە بۆ ٩٠٬٨٧ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا (٥٦٬٤٦ میل لە کاتژمێرێکدا). دواتر ئەندازیارانی ئەمریکی و باشووری ئەفریقا کەوتنە کێبرکێ بۆ پەرەپێدانی ئەو گالیسکە و ترومبێلانەی بەھۆی وزەی خۆر کار دەکەن ئەمەش ڕەنگدانەوەی بەرژەوەندی نێودەوڵەتین لە ئەندازیاری و پەرەپێدانی ئۆتۆمبێلە وزەیخۆرەکان. وێنۆک|200px| براوەی بەرەنگاربوونەوەی جیھانی خۆر لە ئوسترالیا لە ساڵی ٢٠١٣ ھەندێک لە ترومبێلەکان بۆ بەرزکردنەوەی ھێزی کێشکردنیان تەنھا یارمەتیدەری وزەی خۆر بەکار دەھێنن (ترومبێلی نیمچەخۆری)، وەک ھەوافێنککەرەوە، بۆ ئەوەی ھەوا سارد بێت، بەو شێوەیەش بەکارھێنانی سووتەمەنی کەم دەبێتەوە.
لە ساڵی ١٩٧٥ یەکەمین بەلەمی ھەتاوی لە ئینگلتەرا دروست کرا تا ساڵی ١٩٩٥ بەلەمەکانی سەرنشین کە پانێڵەکانی PV ی بۆ دانرابوو، دەستیان بە دەرکەوتن کرد بەڵام ئێستا بە شێوەیەکی فراوان بەکار دەھێنرێن. لە ساڵی ١٩٩٦، کێنیچی ھوری یەکەم پەڕینەوەی بە وزەی خۆر لە زەریای ھێمن ئەنجامدا، ھەروەھا کاتامێری ھەتاوی ٢١ یەکەمین پەڕینەوەی بە وزەی خۆر لە زەریای ئەتڵەسی لە زستانی ٢٠٠٦–٢٠٠٧ دا ئەنجام دا پلانی ھەبوو بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٠ دا سەرانسەری جیھان بگەڕێت وێنۆک|200px| فڕۆکەی کارەبایی خۆر لە ساڵی ٢٠١٥ دا بە گۆی زەویدا دەسوڕایەوە لە ساڵی ١٩٧٤ دا فڕۆکەی بێ فرۆکەوانی ئەترۆفڕینی خۆرھەڵات یەکەم گەشتی ھەتاوی کرد لە ٢٩ ی نیسانی ١٩٧٩ دا، (سۆلەر ڕیسەر)یەکەم گەشتی کرد بە وزەی خۆر، بە تەواوی کۆنترۆڵ کراو بوو، ئامێری فڕینی مرۆڤ ھەڵگری، گەیشتە بەرزایی ٤٠ پێ (١٢ م). ساڵی ١٩٨٠، گۆسامر پەنگوین یەکەم گەشتی فڕۆکەوانی کرد کە تەنھا بە فۆتۆڤۆلتایکەکان ھێزی پێدەدرا ئەمەش بە خێرایی لەلایەن (سۆلەر کێرچنەلدەر) دوای ئەوە کەوت کە لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨١ لە کەناڵی ئینگلیزی پەڕییەوە. لە ساڵی ١٩٩٠ دا ئیریک سکۆت ڕایمۆند لە ٢١ ھۆپدا بە بەکارھێنانی وزەی خۆر لە کالیفۆرنیاوە بەرەو کارۆلینای باکوور فڕی. دواتر پەرەسەندنەکان گەڕانەوە بۆ فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان (UAV) لەگەڵ (Pathfinder 1997) و دواتر دیزاینەکان بەرزبوونەوە کە لە ساڵی ٢٠٠١ دا تۆماری بەرزایی بۆ فڕۆکەی بێ مووشەک گەیشتە ٢٩٬٥٢٤ مەتر (٩٦٬٨٦٤ پێ). زێفییەر کە لەلایەن BAE Systems پەرەی سەندوە، کە نوێترینە لە ھێڵی تۆمارکردنی فڕۆکەی خۆرشکێن، کە گەشتێکی ٥٤ کاتژمێری لە ساڵی ٢٠٠٧دا کردووە، گەشتی ئاسمانی بۆ ماوەی مانگێک لە ساڵی ٢٠١٠دا بەرنامەی بۆ دارێژرا و لە ساڵی ٢٠١٦ دا جێبەجێکرا، کۆمپانیای وزەی خۆر ئیمبلێسی، کە فڕۆکەیەکی کارەبایییە، لە ئێستادا بە گۆی زەویدا دەسوڕێتەوە فڕۆکەیەکی تاکە کورسییە کە بە وزەی خانەی خۆر توانای دابەشکردنی وزەی ھەیە لەژێر دەسەڵاتی خۆیدا دیزاینەکە ڕێگە دەدات فڕۆکەکە چەند ڕۆژێک بە ئاسمانەوە بمێنێتەوە
ڕێگاکانی ھەڵگرتنی وزە
ماددە گۆڕدراوەکانی وەک شەمێی پارافن و خوێی گلاوبەر یەکێکی ترن لەو ماددانەی کە بەشێوەی مامناوەندی توانای ھەڵگرتنی گەرمیان ھەیە و نرخیشیان ھەرزانن و بە ئاسانی بەردەستن. دەتوانن پلەی گەرمی بەسوود لە ناواخنیان ھەڵبگرن و بیبەخشنەوە بە بڕی (نزیکەی ٦٤ °C یان ١٤٧ °F) وزە ڕادەست دەکەن. خانەی «دۆڤەر ھاوس» (لە دۆڤەر، ماساچوسێتس)یەکەم کەس بوو کە سیستمی خوێی گەرمکراوی گلاوبێری بەکار ھێنابێت، لە ساڵی ١٩٤٨دا ئەوەی خستە ڕوو کە ئەم خوێیە دەتوانێت وزەی خۆر لە پلەی گەرمای بەرزدا ھەڵبگرێت بە بەکارھێنانی خوێی تەنککراو. خوێکان مامناوەندێکی کۆگای کاریگەرن چونکە تێچوونیان کەمە، توانای گەرمییەکی دیاریکراوی بەرزیان ھەیە، ھەروەھا دەتوانن گەرما لە پلەی گەرمادا لەگەڵ سیستەمە ئاسایییەکانی وزەدا ڕادەست بکەن. ھەروەھا پڕۆژەی سۆڵدوو ئەم شێوازەی ھەڵگرتنی وزەی بەکارھێناوە، کە ڕێگەی پێدەدات ١٫٤٤ تراجۆڵ (٤٠٠, ٠٠٠ کەی دەبلیو ئێچ دەبلیو ئێچ) لە تانکی ھەڵگرتنی ٦٨ ممۆبی خوێ بە کارایی بۆماوەی ساڵێک نزیکەی ٩٩٪ وزە ھەڵبگرێت. وێنۆک|200px| کۆگای وزەی گەرمی ڕوەکی ئاداسۆل سی ئێس پی تانکی خوێی تەویر بەکاردەھێنێت بۆ ھەڵگرتنی وزەی خۆر سیستەمی دەرەوەی تۆڕی PV پاتری توانای بارکردنی بەکار ھێنا بۆ ھەڵگرتنی کارەبای زیادە. لەگەڵ سیستەمی گرێدراو دەتوانرێت کارەبای زیادکراو بۆ تۆڕی گواستنەوە بنێردرێت، لەکاتێکدا دەتوانرێت کارەبای تۆڕی ستاندەر بەکاربھێنرێت بۆ ئەوەی کەموکورتییەکان پربکرێنەوە، بەرنامەکانی پێوانەکردنی تۆڕ متمانە بە سیستەمی ناوماڵ دەدەن بۆ ھەر کارەبایەک کە دەیگەیەننە تۆڕەکە، ھەر کاتێک ماڵ کارەبای زیاتری بەرھەم ھێنا لەوەی کە بەکاری دەھێنێت. ئەگەر بەکارھێنانی تۆڕی کارەبا لەژێر سفرەوە بێت، ئەوا ئەو سوودە بۆ یەک مانگی داھاتوو لەسەر نرخی کیلۆوات کاتژمێر دەلولێتەوە. ڕێگاکانی تر بەکارھێنانی دوو مەتری دەگرێتەوە بۆ پێوانەکردنی کارەبای بەکارھاتوو بەرامبەر کارەبای بەرھەم ھاتوو. ئەمەش کەمتر باوە بەھۆی بەرزبوونەوەی نرخی جێگیرکردن لە مەتری دووەم، زۆربەی پێوانەیی مەترەکان بە وردی لە ھەردوو ئاڕاستەکە دەپێون، وا دەکەن مەتری دووەم پێویست نەبێت.
سەرەتا لەگەڵ ھەڵگەڕانەوەی بەکارھێنانی خەڵوز، کە لەگەڵ شۆڕشی پیشەسازیدا بوو، بەکارھێنانی وزە بە بەردەوامی لە دار و بایۆماسەوە بۆ سووتەمەنییە بەردینەکان گۆڕدرا. پێشکەوتنی زوو لە تەکنەلۆژیای خۆر کە لە ساڵی ١٨٦٠ و دەستی پێکرد بە پێشبینییەک دەستی پێکرد کە بریتی بوو لەوەی کە خەڵوز زوو کەم دەبێت و لەگەڵ ئەوەشدا پەرەسەندنی تەکنەلۆژیای خۆر لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا لە بەرامبەر زیادبوونی دەستکەوت و ئابووری و سوودی خەڵوز و نەوتدا پەنگخواردو دەبێتەوە.
«ئێمە سەلماندمان کە دوای ئەوەی کۆگاکانی نەوت و خەڵوزمان تەواو دەبێت و مرۆڤ دەتوانێت ھێزی بێسنوور لە تیشکی خۆر وەربگرێت»
ستانداردەکانی ئایزۆ
ڕێکخراوی ستاندەردکردنی نێودەوڵەتی چەندین ستانداردی پەیوەست بە کەرەستەکانی وزەی خۆر دامەزراندووە، بۆنموونە ئایزۆ ٩٠٥٠ کە پەیوەندی بە شووشەی ناو بیناوە ھەیە، لەکاتێکدا ئایزۆی ١٠٢١٧ پەیوەندی بەو ماددانەوە ھەیە کە لە گەرمکەرەوەکانی ئاوی خۆردا بەکاردەھێنران.
داغستان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:داغستان پۆل:ئیسلام لە ڕووسیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢١ پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئازەربایجانی ئاخێو
محەممەد مەولوود مەم
ژیان
باوکی مەم لەگەڵ خێزانی و کچێکی لە دێی سنگان لە ناوچەی شنۆوە دێنە باشووری کوردستان و لە شارۆچکەی ڕەواندز دەگیرسێنەوە و تا ماوەیەک لەوێ دەمێننەوە. پاشان لەبەر نالەباری باری ئابووری دیسان کۆچ و باریان تێکدەنێن بەرەو ھەولێر و ئینجا دەچنە دێیەک بەناوی عەزە و قونیان و لەوێ نیشتەجێ دەبن. بەڵام دیسان باری ئابووری ژیانیان خراپ دەبێت و سەرەو ژوور بۆ شەقڵاوە کۆچ دەکەن و لەوێ نیشتەجێ دەبنەوە. پاشان باوکی دەست دەکات بەکاسبی و خێزانەکەی پێ بەڕێوە دەبات. مەم تەمەنی منداڵی لەوێ بەسەردەبات و قوتابخانەی سەرەتایی لەوێ تەواودەکات. ساڵی ١٩٣٨ دەچێتە ھەولێر بۆ خوێندن. ساڵی ١٩٣٩ باوکی کۆچی دوایی دەکات. مەم تا پۆلی سێی ناوەندی دەخوێنی ئینجا قوتابخانە بەجێدەھێڵێ و لە ساڵی ١٩٤٣ دەست بەمامەڵەی تەعین بوون دەکات. لە ١ی ئەیلوولی ١٩٤٣ دەبێتە فەرمانبەر (کاتب ناحیە) لە سیدەکان دوای سێ ساڵ مانەوەی لەوێ دەگوازرێتەوە بۆ گەڵاڵە و لەسەر سیاسەت تووشی گرتن دەبێت و ماوەی شەش حەوت مانگ دەگیرێت. پاشان واستەی بۆ دەکەن بە بەکر سامی بەردەبێت و دیسان دەگوازرێتەوە بۆ سیدەکان پاش دوو ساڵ لە مانەوەی دەگوازرێتەوە بۆ مێرگەسۆر دوو ساڵ لەوێ دەمێنێتەوە، تووشی نەخۆشی سپڵ دەبێت و نەشتەرگەریی بۆ ئەنجامدەدرێ. لە ساڵی ١٩٤٤ بووە بە مووچەخۆری میری لە برادۆست. دواتر لە ساڵی ١٩٥٣دا دەگەڕێتەوە شەقڵاوە. لە ساڵی ١٩٥٥ – ١٩٥٦دا مەم ئۆپەرێتێک بەبۆنەی نەورۆز بەناوی «داربڕین» پێشکەش دەکات، یەکێک لە کاربەدەستانی ئەو سەردەمە کە (نائیب)ێکە لەوێ دەبێت و ھەر کە گوێی لە وشەکانی ئۆپەرێتەکە دەبێت و ماناکەی لێکدەدەداتەوە و ڕاپۆرتێکی لەسەر دەنووسێ بەوە تاوانباری دەکات کە ئەم ئۆپەرێتە دژی حکوومەتە و دەستبەجێ مەم دەگرن. پێشتر ساڵی ١٩٥٦ – ١٩٥٧ بۆ شارۆچکەی کۆیە دەگوازرێتەوە و ١٩٥٧ دەچێتە ڕەواندز و تا ساڵی ١٩٦٠ – ١٩٦١ دەگەڕێتەوە ھەولێر و دەبێتە (بەڕێوەبەری شارەوانییەکانی ھەولێر). ساڵی ١٩٦٤ ھاوسەرگیری دەکات. ھەر لەو ساڵە دەست لە کار دەکێشێتەوە و لە ماڵ دادەنیشێت بۆ ماوەی دوو ساڵ ئینجا دەگەڕێتەوە بۆ شارەوانی و دەکرێتەوە (مدیر تحریر و ذاتیة). تا ساڵی ١٩٧٧ خانەنشین دەبێت. لە پاڵ کاری فەرمیی لە شارەوانی ھەولێر ماوەیەکیش خەریکی دەرکردنی گۆڤاری ھەولێر بوو بەزمانی کوردی شارەوانی دەریدەکرد، و لە ساڵانی ١٩٧٠ – ١٩٧١ چەند ژمارەیەکی لێ بڵاوکردەوە. لە ساڵی ١٩٧٠ ڕۆڵی دیاری ھەبوو لە یارمەتیدانی بڵاوکراوەی «دەفتەری کوردەواری» لە بەغدا. لە ھەرسێ ژمارەی ئەم بڵاوکراوەیە نووسینی ھەبوو بەتایبەتی چیرۆکی «پێشوازی» لە ژمارە دووەمیدا ساڵی ١٩٧٠ بڵاوکرایەوە.
پیری ڕئیس
220x440px|وێنۆک وێنۆک|پیری رئیس Piri Reis حاجی أحمد محی‌الدین پیری ناسراو بە پیری رئیس (Piri Reis) گەورە زانای کورد و ئەدمیڕاڵ لە گەلە کەشتی عوسمانییەکان نەخشەی تەواوی زەوی کێشاوە زۆر بە وردی.
ھەڵکەوت زاھیر
ژیان
بەیەکێک لە دیارترین موسیقار و خاوەنی زۆرترین گۆرانی لە مێژووی ھونەری کوردستاندا دادەنرێت و یەکەمین کەسە توانبێتی گەنج وەک ستار بناسێنیلە بواری ھونەریدا، زۆرترین ئافرەتی ھونەرمەندی ھێنایە ناو بواری گۆرانی وتن لە کوردستاندا باشترین مۆسیقاری ساڵی ٢٠١٢ بوو لە ڕۆژھەلاتی ناوەڕاست و یەکەمین مۆسیقارە توانی بە زمانی کوردی و عەربی دۆێت بکات و لەسەر جەم کەنالچە عەربییەکان پەخش بکرێت بۆ ھەردوو ھونەرمەند (لیلی فەریقی و عەلی حەجار) ھەروەھا توانی بۆ گەورەترین ھونەرمەندی عەرەب (میادەحناوی گۆرانی درویت بکات لەسەر کوردستان لە شعری (محمد مھدی الجواھری)، زۆرتین قەسی لەسەر کراوە لە ڕۆنامەکانی کوردستان و یەکەمین کەسیشە توانیویەتی بەرھەمی ھونەرمەندی کورد لە کەناڵی (ڕۆتانا) داببەزێنی لەگەڵ دیارترن موسیقاری عەرەب کاری کردووە (یحیا الموجی) ھەروەھا لەگەڵ دیاترین دەرھێنەری عەرەب کاری کردووە (فادی حەداد) لەگەڵ باشترین گروپەکانی (مسر و تورکیا و ئێران و ئەلمانیاو سوید، ھەنگاریا) کاری تۆمارکردنی موزیکی کدرووە بە باشترین و ناودارترین میلۆدی دانەر داژمێردرێت لە کوردستاندا.
پیری ڕئیس
ساڵی ١٩٥٣ ئەفسەرێکی دەریایی تورکی خەریتەکانی (پیری ڕیس) نارد بۆ ئەمەریکا بۆ ئەندازیار (M.I. Walters ) لە نووسینگەی ھایدرۆگرافی ئەویش داوای یارمەتی لە (Arlington H. Mallery) کرد تا یارمەتی بدات چونکە شارەزای کار کردنە لەو نەخشە کۆنانەدا ھەستان نەخشەکەیان ھەموو خستە سەر تۆپێکی وەک زەوی تا لە وردی نەخشەکە دڵنیا ببنەوە سەرەنجام گەیشتنە ئەو باوەڕەی بە ڕێگەی تەکنەلۆجیا و فڕۆکە لەو سەردەمە دێرینانە کاری ڕووپێوی (aerial surveying) ئەنجامداوە ھەروەھا تەکنیکی زانستی بیرکاری زۆر ورد بەکارھاتووە وەک ڕێگەی سێگۆشەکاری لەسەر گۆ (trigonometry spheroid) لەکاتێکدا لە سەدەی ١٨ ئەم زانستە پەرەی سەندووە بۆیە قورسە باوەڕ کردن !
ئەم زانایە زۆر بە وردی ھێڵەکانی جیۆگرافی پانی و درێژی زەوی لەسەر خەریتەکە داناوە ئەمەش زۆر سەرسووڕھێنەرە و چۆنێتی ئەم وردەکارییە تا ئێستا سەری لێ دەرناکرێت چۆن ئەمە کراوە ؟! چونکە لە ساڵی ١٧٦١ ئامێری کێشانی ھێڵەکانی پانی و درێژی زەوی دۆزرایەوە کە ئەویش بە نزیکەییە لەلایەن زانای بەریتانی (John Harrison) ھەر لەبەرئەوەیە کە خەریتەکەی (پیری ڕیس) ھەتا ئەمڕۆ جێی سەرسووڕمانە چونکە زانیاری موستەحیل و شوێنی نەزانراوی وەھای تێدایە کە تەنھا لەو خەریتەدا بوونی ھەیە بۆ نموونە لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ١٥٥٩ خەریتەی خاکێکی تێدایە پانتاییەکەی ١٦٠٠ کم ھەردوو ئالاسکا و سیبیریا وەک پردێک بە یەک دەگەیەنێت بەڵام بەھۆی تواناوەی بەفری قوطبی باکوور و بەرز بوونەوەی ئاستی ئاوی دەریا ئەو پردی بەیەکبەستنە دیار نەماوە لە ئێستادا
فینیکس (ئەریزۆنا)
شاری فینیکس ناوەندی ناوچەی گەورەی فینیکسە، کە بە دۆڵی سەن ناسراوە (دۆڵی خۆر)، کە بەشێکە لە دۆڵی چەمی سوێر. ئەو ناوچەیە لە ڕێزبەندی ١٢ یەمین ناوچەی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە بۆ چڕی دانیشتووان، کە نزیکەی ٤٬٣ ملیۆن کەسی تێدا دەژی، بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠ ھەروەھا فینیکس بارەگای سەرەکی شاری ماریکۆپایە و ڕووبەرەکەی ٥١٧٬٩ میل چوارگۆشەیە (١٬٣٤١ کیلۆمەتر چوارگۆشە) و ئەو شارە ش دەکات بە گەورەترین شاری ویلایەتەکە، کە زیاتر لە دوو ھێندەی شاری توسان و یەکێک لە گەورەترین شارەکانی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
سێوە
مەقامی سێوە
چونکە دەنگێکی خۆش و قەبەی لەباری ھەبوو، ھەستێکی ناسکی مۆسیقایی لەلاخولقابوو، بە ھەوڵدانێکی کەم توانی خۆی بکاتە ئاشنای مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی و لەکاتی گۆرانیی گوتن دا دەیزانی لەکوێ دەست پێ بکات و لەکوێش بوەستێ بەندو ئاوازی مەقامەکانی سێوە لەسە‌رچاوەیەکی سازگاری کوردەوارییەوە ھەڵقوڵابوون و بەزۆری لە گیروگرفتەکانی لاوان و ئەڤین و ڕاستگۆیی و سرووشتی خاکی کوردستانەوە دەدوێن و لەزۆر شوێندا لە‌بازنەی کات و ڕۆژگار دەچنە دەرەوە تاکو بۆ ھەموو دەورو سەردەمێکی مرۆڤی کورد بدەن، گۆرانیی ڕەسەنی کوردی دەدرێتە پێنووس.
٤- شاعیری دەقەکانی گۆرانی و مەقامەکانی لەپێدا ھەڵدانی ھەرشتێک جوانترین و زیندووترین چەشن و ئەندامی ھەڵبژاردووە. لە دەربڕینی جوانیی ئافرەتدا، کەوتووەتە باسکردنی ئەو ئەندامانەی کە دەبنە پێوانەی جوانی و شۆخ و شەنگی مێینە لەبەرچاوی نێرینەی جوانیی پەرستدا، ھەر لە بەژن و باڵای بەرز و سنگی سپی و مەمکی فنجانی و گەردنی زەرد و چاوای بەڵەکەوە بگرە تا دەگاتە برژانگ و برۆی ڕەش‌و چاوی وەک چاوی سەقەری باڵەبان و دوگمەی سینگ مەمکان و قۆڵ و باونجی کچی شەنگ و شۆڕی نازداری کوردان.
بیابانی تابێرناس
وێنۆک|300x300پیکسڵ بیابانی تابێرناس بیابانێکە لە ئیسپانیا، دەکەوێتە پارێزگای ئەلمیریا، نزیکەی ٣٠ کم (٢٠ میل) لە باکووری پایتەختی تاڵی (شارەوانی تابێرناس) دوورە. ناوچەیەکی پارێزراوە وەک بیابانێکی سروشتی، درێژدەبێتەوە بۆ نزیکەی ٢٨٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە (١١٠ میل چوارگۆشە).
جوگرافیا
بیابانی تابێرناس بارانێکی کەمی ھەیە، بەڵام ھەندێک جار بارانی بەخوڕی لێ دەبارێت، زەویی بیابانەکە لە بەردی لمی شێوە یو دروست دەبێت، ڕوەکی بچووک یش توانای ئەوەی نییە ئەو شێیە بھێڵێتەوە کە بەھۆی بارانی کەمەوە بەرھەم دەھێنرێت لە جیاتی ئەوە باران دەبێتە ھۆی فراوانبوونی بیابان، لە ئەنجامدا دیمەنی جیاکراوەی لێ دروست دەبێت.
ئەلفوبێی تاجیکی
ئەلفوبێی تاجیکی ئەلفوبێی سیریلیکیە، کە بۆ نووسینی زمانی تاجیکی کەڵکی لێ وەردەگیرێ. ئەم ئەلفوبێیە لە ٣٥ پیت پێکھاتووە.
کۆماری ئەفریقای ناوەندی
وێنۆککۆماری ئەفریقای ناوەڕاست وڵاتێکی داخراوە لە ناوەڕاستی ئەفریقا، لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ چاد، لە باکووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ سودان، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ باشووری سودان، کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ لە باشوور، و کامێرون لە ڕۆژاوا. ڕووبەرەکەی نزیکەی ٦٢٠ ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٢٤٠ ھەزار میل چوارگۆشە)، و ژمارەی دانیشتووانەکەی تا ساڵی ٢٠٠٨ بە نزیکەی ٤٬٤ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت. پایتەختەکەی شاری بانگوئییە.
کۆتۆکا
کۆتۆکا کانتۆن و شارەوانییەکی پارێزگای ئەندرێس ئیبانێزە لە بەشی سانتا کروز لە بۆلیڤیا. شارەوانییەکە لە دوو کانتۆن پێکھاتووە – خودی کۆتۆکۆ و پۆرتۆ پایلاس. لە ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٣٩٥١ کەس بووە بۆ کانتۆنەکە و ٥٦٤٥١ کەس بۆ شارەوانییەکە
سەرچاوەکان
کۆتۆکا
سانتا کروز دی لا سیێرا
سانتا کروز دی لا سیێرا بەگشتی بە سانتا کروز ناسراوە، گەورەترین شارە لە بۆلیڤیا و پایتەختی بەشی سانتا کروزە.
بیابانی جەمسەری
وێنۆک بیابانی جەمسەری ئەو ناوچانەی ساڵانە بارانبارینیان بە کەمتر لە ٢٥٠ ملم و پلەی گەرمییەکەیان لە وەرزی ھاوین کەمتر بێت لە ١٠ سلیلیزی بە بیابانە جەمسەرییەکان دادەنرێن. بیابانە جەمسەرییەکان ڕووبەرێکی زۆری ڕووی زەوی دادەپۆشن کە نزیکەی ٥ ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و بەو ڕادەیە بووە بە گەورەترین بیابانی سەر زەوی لە دەشتایی چەو و بەردی بادەمی (ڕووبارە بەردینە وشکەکان) دروست کراون. وێنۆک|334x334پیکسڵ لە جەمسەری باکووردا دوو ناوچەی ژینگەیی ھەیە: یەکەم تەندرا و دووەم بیابانە جەمسەرییەکان ئەم دوو ناوچە یە دەکەوێتە باکووری گۆی زەویەوە بەرەو جەمسەرەکان و باکووری کیشوەرەکانی ئەمریکاو ئەوروپاو ئاسیاو جەمسەری باشووریش دەگرێتەوە. بە پێچەوانەی تەندرا کە لە ھاویندا بۆ گوڵا و فاونا بارودۆخی گونجاوی ھەیە، بیابانی ئانتارکتیکا وشک دەبێت و بە چینێکی ھەمیشەیی سەھۆڵدا دادەپۆشرێت. حاڵەتی سروشتی لە بیابانی جەمسەری یوتەلدا ڕێگە بە بەردەوامی ژیان نادات، جگە لە ھەندێک میکرۆئۆرگانیزم کە دەتوانن لە نێو سەھۆڵەکەدا لە چینەکانی ماددەی ئۆرگانی و نائەندامیدا بژین. ئەم مایکرۆبایۆلۆجییانە لە بەکتریاشینەکان نزیکن و چەندین کاری ئەنجام دەدەن، لەوانە کۆنترۆڵکردنی دووانەئۆکسیدی کاربۆن لە سەھۆڵی ھەڵوەشاوە.
شتەکان لێک دەترازێن
سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/Things_Fall_Apart
ئایشە شان
لە ساڵی ١٩٦٣، بۆیەکەمجار لە ئەستەمبوڵ قەوانێکی تۆمارکرد بەناوی ئەز خەزالم. بەهۆی فشار لەبەرامبەر هەڵوێستە سیاسییەکانیدا، ئایشە شان لە ساڵی ١٩٧٦ بەرەو ئەڵمانیا کۆچی کرد.
ئەندازیاریی ئاو
سەرچاوەکان
Prasuhn, Alan L. Fundamentals of Hydraulic Engineering. Holt, Rinehart, and Winston: New York, 1987
حەسەن بەننا
کۆمەڵەی برایان
لەکاتی دامەزراندی ئەم کۆمەڵە، بەنا و ھاوڕێکانی تووشی ڕاوەدوونان و گرتن بوون لەلایەن حکوومەتی میسری ئەوکات بەڵام گشت ئەوانە ئەندامانی ئەم کۆمەڵەیەیان سارد نەکردەوە لە جێبەجێ کردنی ئەمانجەکانیان، تەنانەت دوای کوژرانی بەنا. کارکردنی ئەم کۆمەڵەیە لەسەر بنەمای سەلەفی و پەروەردە و جیھادکردن بووە و لە ئێستادا دوای ڕووخانی حکوومەتی حوسنی موبارەک ئەم کۆمەڵەیە توانی زۆرینەی دەنگی خەڵکی مسۆگەر بکەن و پەرلەمان و حکوومەت پێک بھێنن.
ئاندرێس کریستینسن
کریستینسن یەکەمین یاری نێودەوڵەتیی خۆی بۆ دانیمارک ئەنجامدا لە حوزەیرانی ٢٠١٥ و بەشێک بوو لە پێکھاتەی وڵاتەکەی لە جامی جیھانی فیفا ٢٠١٨ و یۆرۆ ٢٠٢٠.
کاروانی سەرەتایی
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Andreas_Christensen.jpg/170px-Andreas_Christensen.jpg|وێنۆک|کریستێنسن لە کاتی یاریکردن بۆ [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی لە ٢٠١٣]] کریستێنسن لە لیلەرۆد لە شارەوانی ئەلێرۆد لەدایکبووە. کوڕی گۆڵپارێزە پێشووی برۆندبای ستێن کریستێنسن بوو، دەستی بە کاروانی پیشەگەری کرد لەگەڵ سکۆلد بیرکەرۆد و دواتر چووە یانەی برۆندبای ھاوشێوەی باوکی. ھەشت ساڵی لەوێ بەسەر برد و سەرنجی یانە گەورەکانی ئەورووپای ڕاکێشا، وەک یانەکانی ئەرسیناڵ، چێڵسی، مانچێستەر سیتی و بایرن میونشن. لە ٧ی شوباتی ٢٠١٢، کریستینسن گرێبەستی لەگەڵ چێڵسی واژوو کرد بە گواستنەوەیەکی خۆڕایی، نزیک لە کۆتایی ھاتنی ماوەی کارکردنی ئاندرێ ڤێلاس-بواس وەک ڕاھێنەری یانەکە. دوای ئەوەی چووە یانەکی لەندەن، کریستینس وتی: «من چێڵسیم ھەڵبژاردووە چونکە ئەوان بەو جۆرە یاری تۆپی پێ دەکەن کە من ئارەزووی دەکەم.».
گەڕانەوە بۆ چێڵسی
لە ٢٩ی ئایاری ٢٠٢١، کریستینسن لە خولەکی ٣٩ی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا جێگەی تیاگۆ سیلڤای گرتەوە کە تووشی پێکان ھات و یەکەم یاری بوو لەو خولەدا و چێڵسی لە مانچستەر سیتی بردەوە لە یاری کۆتایی خولی یانەپاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠٢١ لە پۆرتۆ. لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، کریستینسن یەکەم گۆڵی بۆ چێڵسی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٤–٠ بەرامبەر ماڵمۆ لە قۆناغی کۆمەڵەکانی خولی یانە پاڵەوانەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دانمارکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
ئەو (فیلمی ٢٠١٧)
وێنۆک ئەو  فیلمێکی ترسناک و سەرووسروشتیی ئەمریکییە، لە دەرھێنانی ئەندی موسکیتی و لە ساڵی ٢٠١٧ نمایشکراوە. سیناریۆی ئەم فیلمە لەلایەن کاری فۆکوناگا نووسراوە کە لەسەر بنەمای ڕۆمانی ھەمان ناو نووسیویەتی ستیڤن کینگ. ڕووداوەکانی فیلمەکە لە ھاوینی ساڵی ١٩٨٩ ڕوودەدەن و بەدوای چیرۆکی حەوت منداڵی شارۆچکەی خەیاڵی دێری لە ویلایەتی مەین لە ئەمریکا دەکەوێت، کە بەھۆی ڕووبەڕووبوونەوەیەک لەگەڵ گاڵتەجاڕێکی نەناسراودا دەترسێن. پێشتر لە ساڵی ١٩٩٠ زنجیرەیەکی بچووک لەسەر بنەمای ئەم ڕۆمانە دروست کرا، کە کاردانەوەی دژبەیەک لەگەڵدا بوو.
ھۆبیت: وێرانکارییەکانی سماوگ
چێیڕۆکی فیلمەکە باسی بیلبۆ باگینس دەکات کە لەبەشی یەکەم بەڕێکەوتووە لەگەڵ سێزدە کورتەباڵاکە بەمەبەستی دەستبەسەرداگرتنەوە بەسەر چیای تەنیای ، بەڵام کارەکان بەمشێوەیە ناڕۆن کە چاوەڕوان دەکران و ئازۆگ و سماوگی ئەژدیها ئەرکەکەیان سەختر دەکەن.
لم
لم بە ماددەیەکی سروشتی کۆن ھەژمار دەکرێت کە بەھیچ شێوەیەک خۆی ناگۆڕێت و نوێ نابێتەوە بۆیە لە پیشەسازی چیمەنتۆ سوودی لێ دەبینن.
سۆماڵیا
سۆمالیا (بە عەربی: الصومال‎ ، بە زمانی سۆمالی: Soomaaliya) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری مۆگادیشویە. لە باکووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ جیبۆتی، لە باشووری ڕۆژئاوا لەگەڵ کینیا، لە باکوورەوە لەگەڵ کەنداوی عەدەن، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئۆقیانوسی ھیندی و لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ زەریای ھیندی ھاوسنوورە ئەسیوپیا. وە خاوەنی درێژترین سنووری دەریاییە لە کیشوەری ئەفریقا. زەویەکانی بە جۆراوجۆری فەلات و دەشت و بەرزاییەکان تایبەتمەندن. بە درێژایی ساڵ کەشوھەوای بیابانێکی گەرمی ھەیە لەگەڵ ھەندێک وەرزی گەرما و بارانێکی ناڕێک.
ڕوبع ئەلخالی
یەکەم گەریدەی خۆڕھەڵاتناس کە سەردانی ئەم بیابانەی کردبێت بێرترام تۆماس (١٩٣١) و جۆن فلیپ (١٩٣٢) بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:نیمچەدوورگەی عەرەبی پۆل:بیابانەکان پۆل:جوگرافیا
ئەحمەد شەماڵ
دروستکردنی پەیکەر
ساڵی ٢٠١٦ لە یادی ساڵڕۆژی مردنی شەماڵ، تەھا ڕەسوڵ پەیکەرێکی بۆ شەماڵ دروست کرد، کە لە زێدی شەماڵ لە گەڕەکی چوارباخ دانرا.
کۆدەنگی (فیقھـ)
220x124px|وێنۆک|left کۆدەنگی یان ئیجماع یەکێکە لە سەرچاوەکانی یاسادانانی ئیسلامی و سێیەم سەرچاوەی یاسایییە بۆ حوکمەکان بەگشتی دوای پەرتووک (قورئان) و سوننەت. بە کۆدەنگی دەبێت لەسەر بنەمایەک لە پەرتووک (قورئان) و سوننەتەوە بێت کە دوو سروش و سەرچاوەی یەکەم و سەرەکیی یاسادانانن.
کاک ئەحمەدی شێخ
ناوی تەواوی حاجی کاک ئەحمەدی شێخ کوڕی شێـخ مەعروفی کوڕی شێخ مستەفای کوڕی شێخ ئەحمەدی غەزائی کوڕی شێخ محەممەدی نۆدێیە.
ئەم زاتە پاش خۆناسینەوە لە خزمەتی باوکیدا و لە خوێندنگای خۆیاندا قورئانی پیرۆز و کتێبە وردەکانی خوێندووە و دەستی کردووە بە زانیارییەکانی نەحو و سەرف و تا لە پلەکانی زانیاریدا باش سەرکەوتووە و بووە بە زانایەکی باش و ئیجازەی وەرگرتووە.
خزمەتەکانی کاک ئەحمەدی شێـخ بۆ موسڵمانان
کاک ئەحمەدی شێخ گەلێ مورید و مەنسووبی تێگەیشتوو و پێگەیشتووی ھەبووە، کە ھەموویان پیاو چاک و لەخودا ترس و پەیڕەوی کاری شەرع بوون. وەکوو: خەلیفە پیرۆتی باوکی مەلا حوسەینی پیسکەندی و سەیید عەلیی (دۆزەخ دەرە) و مەلا سەدباری بانەیی و شێـخ حەسەنی قەرەچێوار کەبە باوەڕی من سەد خەلیفەی بەرز ئەژی ..
سەرچاوەکان
٣-بنەماڵـەی زانیاران - م. عبدالکریم مودەریس (نامی)، ل ٢٦٥ــ٢٦٦ــ٢٦٧
بڕیارنامەی ١٧٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئابی ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٧٣٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
جەلالەدین فیرۆز خاڵجی
وەک سوڵتانێک، بەرپەرچدانەوەی داگیرکردنی مەغۆلەکان کردەوە، و ڕێگەی بە زۆرێک لە مەغۆلەکان دا لە هیندستان نیشتەجێ ببن دوای موسڵمانبوونیان. مانداوار و ژاینی لە چهامانا پاشا هامیرا گرت، هەرچەندە نەیتوانی پایتەختی چاهامانا ڕانتامبۆر. لە سەردەمی حوکمڕانیدا، کوڕەزای عەلی گورشاسپ هەڵیکوتایە سەر بهیلسا لە ساڵی ١٢٩٣ و دەڤاگیری لە ساڵی ١٢٩٦.
بەرزبوونەوە بۆ سەر تەخت
جەلال الدین (تا ئەم خاڵە بە مەلیک فیروز ناسراوە)، لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٢٩٠، لە کۆشکی تەواونەکراوی کیلۆخری (هەروەها کیلوغاری یان کایلوگاری) لە نزیک دەهلی، سەرکەوتە سەر تەختی دەهلی. لە کاتی بەرزبوونەوەیدا جەلال الدین زۆر ناپەسەند بوو. لە نێو ئاغا کۆنەکانی تورکدا پشتیوانییەکی کەمی هەبوو، کە وەک ئەفغانییەک (پاشتوون) سەیریان دەکرد، بە هەڵە پێیان وابوو کە بە ڕەچەڵەک غەیرە تورکە. جگە لەوەش پیاوێکی پیری نزیکەی ٧٠ ساڵ بوو، سروشتی نەرم و نیانەکەی وەک نەگونجاو بۆ ئەو پۆستە سەیر دەکرا. بەهۆی ناڕەزایی خۆیەوە بڕیاریدا نەچێتە کۆشکی بالبان لە دەهلی، و نزیکەی ساڵێک لە کیلۆخری ژیاوە. کۆشکەکەی تەواو کرد، و کیلۆخری کردە شارۆچکەیەکی گرنگ.
لە هەمان کاتدا جەلال الدین کەسوکار و هاوکارەکانی بۆ فەرمانگە گرنگەکان دانا. یەغڕەش خان برای وەک سەرۆکی وەزارەتی سوپا و ئەحمەد چاپی کوڕەزای وەک نایب-ی باربێک. نازناوی خان-خانی بە کوڕە گەورەکەی مەحمود بەخشی؛ دوو کوڕەکەی دواتر نازناوی ئەرکاڵی خان و قەدرخانیان پێدرا. هەروەها برازاکانی عەلی گورشاسپ (دواتر سوڵتان عەلائەدین) و ئەلماس بەگ وەک ئەمیری توزوک داناوە. (هاوتا بە وەستای ڕێوڕەسمەکان) و ئاخور-بەگ (هاوتا بە مامۆستا ئەسپ) بە ڕێککەوت.{{{ sfn|S. ڕۆی|1967|p=12}} وردە وردە جەلال دین بەسەر ئەو دوژمنایەتییە سەرەتاییەدا زاڵ بوو کە لەلایەن هاوڵاتیانی دەهلیەوە ڕووبەڕووی بووەوە. وەک پاشایەکی خۆبەزلزان و دڵسۆز ناوبانگێکی بەدەستهێنا، بە پێچەوانەی دیسپۆتەکانی پێشووی وەک بالبان. دوای ئەوەی هاتە ناو دەهلی، دەرگای شاهانەی کۆشکی سووری دابەزاند، و ڕەتیکردەوە لەسەر کورسی پاشا لە هۆڵی ئامادەبووانی شاهانە دابنیشێت، وتی کە تاجەکە بە زۆر بەسەریدا سەپێنراوە بەهۆی نیازی خراپ و خراپەکاری سورخا و کاچان.
لەشکرکێشی مەغۆلەکان
کۆمەڵێک لە مەغۆلەکان بە سەرۆکایەتی ئولغو (نەوەیەکی تری هولاگو) بڕیاریان دا ئیسلام لە باوەش بگرن، و داوای مۆڵەتی جەلال الدینیان کرد بۆ نیشتەجێبوون لە هیندستان. لە سوڵتانییەتی دەهلیدا، مەغۆلەکان وەک تاوانباری ڕەق و ڕەق سەیر دەکران، کە دەستیان لە کوشتن و دزیکردن لە ڕێگاوبانەکاندا هەبووە. سەرەڕای ئەمەش، جەلال الدین پەشیمانیەکانیان قبوڵ کرد، و ڕێگەی پێدا لە دەشتی خوارەوەی گەنجس، لە سنووری لاخناوتی (بەنگال)ی شانشینی خۆی نیشتەجێ بن. هەروەها شوێنی نیشتەجێبوون و دەرماڵە و پلەی کۆمەڵایەتی بۆ دانیشتوانی نوێ دابین کرد. ئەم مەغۆلانە بە "موسڵمانە نوێیەکان" ناسران.
گەمارۆدانی مەندەوار
جەلال الدین لە ڕێگەی ڕێواری و نەرناوولەوە ڕێپێوانێکی کرد بۆ گەیشتن بە میحوەری ئەلوەر شانشینی حەمیرە. سەرەتا قەڵای مەندەوار (کە لەلایەن زیاودین بارانی و یەحیا سیرهیندی ناوی لێنراوە "مەندۆر")ی گەمارۆدا. مەندەوار سەردەمانێک بەشێک بووە لە سوڵتانییەتی دەهلی، بەڵام لە ساڵانی پێشوودا بە چەهامانەکان ون بووە؛ جەلال الدین لە ساڵی ١٢٩٢ دەستی بەسەردا گرتەوە. دوای ئەم سەرکەوتنە، هەڵیکوتایە سەر لادێکان و ژمارەیەکی زۆر لە ئاژەڵەکانی بەدەستهێنا.
پیلانی تاجددین کوچی
کاتێک جەلال الدین ئاگاداری ئەوە بوو، دەرباری هەڵەبووەکانی بانگ کرد بۆ کۆنفڕانسێکی تایبەت. بەڵام لەبری ئەوەی سزایان بدات، شەرمەزاری کردن بە بوێری ئەوەی بە شمشێرەکەی خۆی بیکوژن. دەربارەکان داوای لێبوردنیان کرد، ڕەفتارەکانیان گەڕاندەوە بۆ سەرخۆشی، لەگەڵ نوسرەت سەباح کە "دانپێدانانێکی زیرەک و چەپڵە لێدان"ی کرد. کۆبوونەوەکە بە خواردنەوەی شەراب و شیعرخوێندنەوەی جەلال الدین کۆتایی هات.
تیرۆرکردن
بە گوتەی نووسەری هاوچەرخ ئەمیر خوسرەو، عەلی لە 19ی تەمموزی 1296 (16 ڕەمەزانی 695) لەسەر تەختی پاشایەتی (وەک عەلائەدین خالجی) سەرکەوتووە. نووسەری دواتر زیاودین بارانی مێژووی مردنی جەلال الدین و بەرزبوونەوەی عەلی بۆ ٢٠ی تەمموزی ١٢٩٦ دادەنێت، بەڵام ئەمیر خوسراو زیاتر جێی متمانەیە.
بڕیارنامەی ١٧٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧
یەریڤان مۆڵ
مێژوو
لە ساڵی ٢٠١٦ کۆمپانیای یەریڤان مۆڵ بەرنامەی دڵسۆزی کڕیارەکانی بە ناوی پڕۆژەی کارتی یانە دەستپێکرد، کە گەورەترین پڕۆژەی دڵسۆزییە بە خەڵاتەکانی و ژمارەی خاوەن کارتەکانی لە بواری فرۆشتنی تاکەکەسی لە ئەرمینیا. تیروپشکی کارتی یەکەمی یانەکان لە ٢٧ی ژانویە بەڕێوەچوو، کە سەد خاوەن کارتی چالاکترین خەڵاتی گرانبەھایان بەدەستھێنا، لەنێویاندا ئۆتۆمبێلی لوکسی مینی کوپەر.
ھۆبیت: جەنگی پێنج سوپاکە
فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیاکانی نیولاین سینەما و مێترۆ گۆڵدوین مایەر و ویگنەتەوە بەرهەمهێنراوە و لەلایەن کۆمپانیای وارنەر بردەرز ەوە بڵاو کراوەتەوە.فیلمەکە لە ١١ی دیسەمبەری ٢٠١٤ لەوڵاتی نیوزلەندا پەخشکرا ، ١٢ی دیسەمبەر لە شانشینی یەکگرتوو و ١٧ی دیسەمبەری ٢٠١٤ەش لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا.
فیلمەکە لەنواندنی ئەکتەران ماڕتن فریمان ، ئیان مکلێن،ڕیچارد ئارمتیاج،ئڤانجلین لیلی ، لی پەیس ، لوک ئیڤانس و نواندنی دەنگی بێنێدیکت کەمبەرباچە.هەروەها فیلمەکە ئەکتەرانی کەیت بلانچێت،ئیان هۆڵم،کریستۆفەر لی،هوگۆ ویڤینگ و ئۆرلاندۆ بلوومی تیایە.
غیاس الدین بالبان
ھەڵمەتە سەربازییەکان
وێنۆک|300x300پیکسڵ|دراوی زێڕی غیات الدین بالبان (کۆچی ٦٦٤–٦٨٦ ز ١٢٦٦–١٢٨٧). بە ئاماژەدان بە خەلیفەی عەباسی ئەلمستەسیم. نەعنای دەھلی. بە ڕێکەوتی ٦٧٧ی کۆچی (١٢٧٨–٩ی زایینی). سەردەمی بالبان، بەپێی زیاودین بارانی، بڕیار بوو 'ترس لە دەسەڵاتی حوکمڕانی، کە بنەمای ھەموو حکوومەتێکی باشە' دابنێت. جگە لەوەش «پێداگری لەسەر ئەوە دەکرد کە سوڵتان 'سێبەری خودا'یە و دیسپلینێکی توندی دەرباری ھێنایە ئاراوە». پشتی بە ئاغاکانی تورکیا بەستبوو بەڵام سوپایەکی ٢ لاکی پێکھێنا کە لە ھەموو کاستەکان پێکھاتبوون. بەشێک لەم سوپایە لە کۆماندۆs. بڵبان لە ماوەی وەزیرایەتییەکەیدا چەندین دەستکەوتی سەربازیی ھەبوو، سەرەتا گەمارۆدانی مەغۆلەکانی ئوچی لە سەردەمی مەسعوود شادا بەرزکردەوە لە ساڵی ١٢٤٦. کتێک حاکمی بەنگال، توغرال توغان خان، لە ساڵی ١٢٧٥دا دەسەڵاتی دەھلی ھەڵوەشاندەوە، بالبان سەرەتا والی ئاوادی نارد و دواتر سوپای دووەمی نارد، ھەردووکیان تووشی شکست بوون. پاشان بالبان یاوەری سوپای سێیەم بوو کە لادێکانیان داگیرکردەوە و توغرال و شوێنکەوتووانی کوشت. کوڕەکەی، ناسرودین بوغرا خان، ھاوکاری کرد لەم ئەرکەدا. پاشان بالبان کوڕی دووەمی خۆی، بوغرا خان، وەک پارێزگار دانا. بەڵام بوغرا دوای مردنی بالبان سەربەخۆیی ڕاگەیاند، کە بۆ ماوەی ٤٠ ساڵ پارێزگاری لێکرد.
حوکمڕانی وەک سوڵتان
ھەنگاوەکانی بالبان دژی ئاغاکان ئەوەندە توندڕەو بوون کە گومانی لە براکەی شێرخان دروست کرد کە دەوترێت ھەرگیز سەردانی دەھلی نەکردووە. وا دیارە ناڕەزایی نێوان براکان دەبوو تا ڕادەیەک بگات کە سوڵتان براکەی ژەھراوی بکات.
لیبێریا
لیبریا بە یەکەمین وڵاتی ئەفریقی دادەنرێت کە ھەستابێت بە ڕاگەیاندنی ئازادییەکەی و ھەروەھا بە یەکەمین و کۆنترین وڵاتی کۆماریی دادەنرێت لە ئەفریقادا. توانی لە جەنگی جیھانی دووەم دا سەربەخۆیییەکەی خۆی بپارێزێت. لە کاتی جەنگی جیھانی دووەم دا لیبریا پاڵپشتی ھەوڵە جەنگییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی دەکرد لە دژی ئەڵمانیای نازی و لە بەرامبەریش دا ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەڵدەستا بە ئەنجامدانی وەبەرھێنانێکی بەرچاو لە ژێرخانی وڵاتەکەدا کە بووە ھۆی نوێکردنەوە و بەرەوپێشبردنی ناوەندی گواستنەوە ھەوایییەکانی. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لیبریا بە یەکێک لە ئەندامانی دامەزرێنەری (کۆمەڵەی نەتەوەکان، نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوی یەکگرتوویی ئەفریقا) دادەنرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:کۆمارەکان پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٧
جۆ جونگ-ئیون
جۆ جونگ-ئیون (لەدایکبووی ١٠ی ئازاری ١٩٩٦) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە، بەھۆی ڕۆلگێران وەک جانگیوم لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنی ٢٠٠٣ی گەوهەری کۆشک ناسراوە
پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن
پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن یەکێکە لە سیستەمە کانی پۆلێنکردنی ئاووھەوایی کە بە شێوەیەکی گشتی بەکار ھاتووە. بۆ یەکەم جار لەلایەن پزیشکی کەش و زەوی ئەڵمانی - ڕوسی ڤلادیمیر کوپێن (١٨٤٦–١٩٤٠) لە ساڵی ١٨٨٤ دا بڵاوکرایەوە، لەگەڵ چەندین ھەموارکردنەوەی دواتر لەلایەن کوپێن، بە تایبەتی لە ساڵی ١٩١٨ و ١٩٣٦. دواتر پزیشکی ئاووھەوای یودۆلف گیگەر (١٨٩٤–١٩٨١) ھەندێک گۆڕانکاری بە سیستمی پۆلێنکردن ناساند، ھەندێک جار پێی دەوترا سیستمی پۆلێنکردنی ئاووھەوای کۆپ-جایگەر.