cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھاوڕەگەزخوازی
ھەوڵدان بۆ گۆڕینی خواستی ڕەگەزی کەسەکان
یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوڕەگەزخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و خواستی ڕەگەزی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر خواستی ڕەگەزی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی – نەک خواستی ڕەگەزی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت» واتە ھاوڕەگەزخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوڕەگەزخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»
گەنجانی گەی و لێزبیان
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان. ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت دەستدرێژی سێکسییشیان دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری سەرەکی. ١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر. ٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی ھۆمۆفۆبیدا گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوڕەگەزخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوڕەگەزخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوڕەگەزخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.
یاسایییەت
ھەرچەندە ھاوڕەگەزخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی جیھانی ڕۆژاوایی وەک پۆڵەندا لە ١٩٣٢، دانیمارک لە ١٩٣٣، سوید لە ١٩٤٤، و شانشینی یەکگرتوو لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوڕەگەزخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوڕەگەزخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە خواستی ڕەگەزییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوڕەگەزخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوڕەگەزخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوڕەگەزخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوڕەگەزخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوڕەگەزخوازی کرا بە تاوان لە ھیندستان لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.
ئەبوو سولەیمان یوونسی کاتب
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:مردووانی ٧٥٢ پۆل:خەڵکی مەدینە پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
چێن ھۆنگشاو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٨ پۆل:مردووانی ١٦٥٢ پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:ھونەرمەندانی شاوۆسینگ پۆل:بوزییە ھونەرمەندەکان پۆل:چینییە تابلۆکێشەکان پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ
ھیم
وێنۆک|[[گەردی ھیم]]
فەرروخ شا
ژیاننامە
فەرروخ کوڕی برای سەلاحەدین نورەدین شاھانشا و براگەورەکەی تەقییە دین عومەر بوو کە بوو بە ئەمیری ھاما.
گوندەواری دڵوەران
گوندەواری دڵوەران لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە دوو گوندەواری ناوچەی دڵوەران لە شارستانی قوروە، لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە شارەدێی دڵوەرانە.
گوندە ئازەرییەکانیەکان
پێکھاتووە لە ١ گوند.
ھێنری کاڤیل
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:زیندووان پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین
ئەسکەندەری مەزن
ئەسکەندەری سێیەم مەکدۆنی یەکێک بووە لە بەناوبانگترین سەرکردەی سەربازی داگیرکەرانی وڵاتان بەدرێژای مێژوو. مەکدۆنیا، بەشێک بوو لە>یۆنانی کۆن، ئەسکەندەر لە پێلاکە پایتەختی مەکدۆنیا لە ساڵی ٣٥٦ پێش زایین لە دایکبووە. خوێندنی لەلایەن مامۆستا و فیلەسوف ئەرستۆ خوێندووە تاکوو گەیشتووەتە تەمەنی ١٦ ساڵی. لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا یەکێک لە گەورەترین ئیمپراتۆرییەتی جیھانی کۆنی دروستکردوە.
بەندەر سێری بێگاوان
بەندەر سێری بێگاوان (بە ئەلف و بێی جاوی:بندر سری بڬاوان)، پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی پاشانشینی برووناییە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٤٠,٠٠٠ کەس بووە.
ھەڤاڵ
سەرچاوەکان
پۆل:وشە سیاسییەکان پۆل:کۆمۆنیزم پۆل:مارکسیزم پۆل:ئیسلامی سیاسی
عەلیاوا، سەقز
عەلیاوا (Eliyawa، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١١٥ کەس لە ٢١ بنەماڵەدا بووە.
بەدرە، ئیلام
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام
مامەشا، ساحێوی سەقز
مامەشا (Mameşa، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٧٩ کەس لە ٣٤ بنەماڵەدا بووە.
ڕۆژ نووری شاوەیس
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆکەکانی پەرلەمان کوردستان پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق
دزە
ناو
ساوە=ساوج، آوە=آوج، مریانە=مریانج،  گرگانە=گرگانج
کاتھێڵی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران
٢٦ی ئەیلوول
ناڕەزایەتییەکان لە شارەکانی وەک تاران، تەبرێز، یەزد، قوروە، سنە، بۆرازجان و کەرەج بەردەوام بوون. ئێرانییەکان لە دەرەوەی وڵات لە وڵاتانی وەک کەنەدا، ئیسپانیا و فەرەنسا بۆ پشتیوانی لە خەڵکی ناوخۆی ئێران ناڕەزایەتیان دەربڕی. خوێندکارانی پزیشکی ددانی زانکۆی تەبرێز بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە دەستبەسەرکردنی خوێندکاران لەلایەن پۆلیسی حکوومەتی ئێرانەوە گردبوونەوە و دروشمیان بەرزکردەوە.
٤ی تشرینی یەکەم
خۆپیشاندان لە ناوەندی شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەردەوام بووە، لە گرتەی ڤیدیۆیەکان دیارە کە ئێران بە ھێزێکی زۆر و تانک و چەکی قورسەوە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەڵاوبوونەتەوە. ئیبراھیم ڕەئیسی سەرۆک کۆماری ئێران وتارێکی پێشکەش کرد و داوای یەکڕیزی کرد وێڕای دووپاتکردنەوەی بانگەشەی پێشووی خامنەیی بۆ دەستێوەردانی دەرەکی. شێروین حاجیپوور گۆرانیبێژی ئۆپۆزسیۆن بە کەفالەت ئازاد کرا.
٨ی تشرینی یەکەم
خۆپیشاندانی سەرتاسەری پێش نیوەڕۆ دەستی پێکرد. لە زانکۆی ئەلزەھرە، سەروکی ئێران ڕەئیسی لە شوێنێکی ناو کەمپەکەدا وێنەیەکی گرووپی گرت، لەکاتێکدا ژنانی ناڕازی لە شوێنەکانی دیکەی کەمپەکە ھاواریان کرد «مەرگ بۆ ستەمکار». لە سەقز و سنە خۆپیشاندانی ناڕەزایەتی بەڕێوە چوو و لە شاری سنە پیاوێک لە پشت سووکانەکەیەوە کوژرا لە ڵایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە. لە گرتەیەکی ڤیدیۆیی ژنێک لە مەشھەد بە گوللە کوژرا، ھەروەھا لە تاران، ئەسفەھان، کەرەج، شیراز و تەبرێز ناڕەزایەتییەکان بەڕێوەچوون. لە سەقز، سنە، دیواندەرە و مەھاباد مانگرتن بەڕێوەچوو. لەگەڵ ھاتنە ناوەوەی ناڕەزایەتییەکان بۆ ھەفتەی چوارەم، ئاژانسە فەرمییەکانی حکوومەتی ئێران ھەوڵیان دا ناڕەزایەتییەکانی تاران کەم بکەنەوە، بەوەی کە تەنیا خۆپیشاندانی «سنووردار» ھەبووە، و ڕایان گەیاند کە بازاڕییەکان لە ترسی زیان، دوکانەکانیان داخستووە و ڕەتکردنەوە ئەوەی کە مانگرتنێک ھەبووبێت.
١٠ی تشرینی یەکەم
ناڕەزایەتییەکان لە سەرانسەری وڵات دژی حکوومەت بەردەوام بوون. بەپێی ڕۆژنامەی گاردیان، بەرپرسانی حکوومەت لە خەباتدان بۆ ئەوەی ھەڕەشەی مانگرتن لە ڵایەن کرێکاری کارگەکانی پترۆکیمیایی ئێرانەوە ڕابگرن، دروشمی «مەرگ بۆ دیکتاتۆر»یان وت، کە ڕۆژنامەی گاردیانی بە «پێشھاتێکی نەخوازراو بۆ ڕژێم» وەسف کرد. ڤیدیۆیەکی تویتەر بڵاوکرایەوە کە تێیدا دەیان کرێکاری نەوت ڕێگای وێستگەی پترۆکیمیایی بووشێھریان داخستبوو، لە ھەمان کاتدا دروشمی «مەرگ بۆ دیکتاتۆر»یان دەوتەوە.
٢٦ی تشرینی یەکەم
ئەندامێکی سپای پاسداران لە مەلایێر لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە کوژرا. بەپێی ئامارەکانی دامەزراوەی خوێندنەوەی شەڕ، لەدوای کوژرانی ئەو کەسە، کوژراوانی ھێزە ئەمنییەکان لە خۆپیشاندانەکاندا گەیشتە ٣٣ کەس.
پنۆم پێن
پنۆم پێن (بە خمێری:ភ្នំពេញ)، پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی کەمبۆدیایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢,٢٣٤,٥٦٦ کەس بووە.
کاتھێڵی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران
٣١ی تشرینی یەکەم
ناڕەزایەتییەکان لە سەرانسەری شارە جیاوازەکان، لەوانە تاران و سنە بەردەوام بوو. گروپی ئۆپۆزسیۆنی ڕاپۆرتی بەکارهێنانی نارنجۆکی دەنگی لەلایەن ئێرانەوە لە دژی ئەو دانیشتووانەی کە لە شوقەکانیانەوە لە ئێکباتانی تاران ناڕەزایەتیان دەربڕی. سەرۆکی دادی تاران ڕایگەیاند کە نزیکەی هەزار کەس لە پێوەندی لەگەڵ ناڕەزایەتییەکانی دژ بە حکومەت تۆمەتبار کراون.
١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢
لە ١١ی ئەم مانگەدا، خۆپیشاندەران لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئێران بە دروشمی "مەرگ بۆ خامنەیی" کۆمەڵکوژیی زاهیدانیان لە ساڵی 2022 بەڕێوەبرد، وەخۆپیشاندەران لە ڕوژی یەکەمی ناڕازایەکان تا ئێستا بەردەوامە لە ناوچە کوردنیشینەکان.
١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢
کوشندەترین ڕووداوەکانی سێ ڕۆژی ساڵڕۆژی ناڕەزایەتییەکانی ساڵی ٢٠١٩ لە ١٦ی ئەم مانگە لە شاری ئیزە ڕوویدا کە لانیکەم حەوت کەس گیانیان لەدەستدا کە دوو کوڕیان تەمەنیان ٩ و ١٣ ساڵ بوو، کە دەسەڵاتدارانی ئێران تەقەیان لە جەماوەر و خەڵکی ئاسایی کردووە.
ڕەنگ
چەپ|300px|وێنۆک|ڕەنگ بەشێکی گرنگە لە پێکھاتەی دەربڕینەکانی مرۆڤایەتی. رەنگ لێکدانەوەی بیناییی مرۆڤە بەرامبەر جیاکردنەوەی شەبەنگەکان وناوێکە بۆ سەرجەم تیشکە بینراوەکان سوور، زەرد، شین و ئەوانی دیکە. ڕەنگەکان بەگوێرەی بەرز و نزمی لەرەلەری شەپۆلی کارۆموگناتیسی جیادەکرێنەوە، چاوی مرۆڤ توانای ھەیە ئەو شەپۆلانەی ڕووناکی کە لەرینەوەکانیان لە نێوان ٣٩٠ ھەتا ٧٠٠ نانۆمەتر دایە و ئێمە بە ڕەنگەکان دەیان ناسین. ڕووناکی سپی لە ھەموو درێژەشەپۆلەکانی ڕووناکی بینراو پێکھاتووە. ڕەنگی ماددەیەکی دیاریکراو کاتێک دەردەکەوێت کە ئەو ماددەیە ھەموو شەپۆلەکانی دیکەی ڕووناکییە سپییەکە دەمژێ و تەنیا ڕەنگی دیاریکراوی خۆی دەداتەوە، بۆیە ئێمە بە ڕەنگی دیاریکراو دەی بینین.
کەریماوا، سەقز
کەریماوا (Kerîmawa، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٧٩ کەس لە ٧٥ بنەماڵەدا بووە.
پۆرت مۆرسبی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٧٣ پۆل:پۆرت مۆرسبی پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:پایەتەختەکانی ئوقیانووسیا
سباستیان ھالەر
بۆروسیا دۆرتمۆند
لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٢، ھالەر گرێبەستێکی لەگەڵ بۆروسیای دۆرتمۆند واژوو کرد تاوەکو ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. تێچووی گواستنەوەکە لەو کاتەدا ٣١ ملیۆن یۆرۆ بوو، کە دەکرێت بەرز بێتەوە بۆ ٣٤٫٥ ملیۆن یۆرۆ لەسەر بنەمای ئاست و ئەنجام. لە ١٨ی تەممووزدا، ھالەر لە کەمپی ڕاھێنانی پێش وەرز لە سویسرا کشایەوە دوای ئەوەی زانرا کە تووشی شێرپەنجە بووە.
فرانسیسکۆ گۆیا
thumb|وێنە کێشی ئیسپانی فرانسیسکۆ گۆیا فرانسیسکۆ گۆیا (بەئینگلیزی: Francisco Goya) (٣٠ی ئازاری ١٧٤٦ - ١٦ی نیسانی ١٨٢٨) وێنەکێشێکی ڕۆمانسیی ئیسپانی بووە، بەرھەمکانی زۆرتر لەسەر بابەتە سیاسیی و کۆمەڵایەتییەکان بووە. ئەو بە یەکێک لە دیارترین هونەرمەندە ئیسپانییەکان بۆ کۆتاییەکانی سەدەی هەژدە و سەرەتای سەدەی نۆزدە دادەنرێت. تابلۆ، وێنە و نەخشاندنەکانی ڕەنگدانەوەی هەڵچوونە مێژووییەکانی هاوچەرخ بوون و کاریگەرییان لەسەر نیگارکێشانی گرنگی سەدەی نۆزدە و بیستەم هەبوو. زۆرجار گۆیا بە دوایین مامۆستا و یەکەم هونەرمەندی هونەری هاوچەرخ بانگ دەکرێت.
باوەفەتی سەروو
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
عەباس حەقیقی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی
ھۆکوسای
باشترین تابلۆ
پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکان پۆل:مردووانی ١٨٤٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٠ پۆل:وێنەکێشی ژاپۆنی پۆل:بوزییە ھونەرمەندەکان پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکان لە کێشانی وێنەی سرووشت
شۆڕش
٢. گۆڕینی دامەزراوەی ئێستا
گوندەواری مالوجە
جوگرافیا
گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژھەڵات ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندەوارانە:
عومەر کوڕی خەتتاب
کۆچی دوایی
پاشان عومەر دەستی عەبدول ڕەحمانی کوڕی عەوفی گرت و ھێنایە پێشەوە تا نوێژەکە بە خەڵکەکە تەواو بکات، و دوای نوێژەکە موسڵمانان عومەریان گەڕاندەوە بۆ ماڵی خۆی، و کاتێک عومەر پرسیاری کرد کێ خەنجەرەکەی لێدا، وتیان ئەبولوئلوئەی مەجوسی بووە، وتی: (سوپاس بۆ خوا کە مردنم لەسەر دەستی کەسێک نەبوو کە لافی موسڵمانێتی لێبدا)، پاشان بە کوڕەکەی وت: (بزانە چەند قەرزم لەسەرە)، حسابیان کرد ھەشتا و شەش ھەزار دەرھەم بوو، وتی: (لە پارەی ھۆزی عومەر بیدەنەوە، ئەگەر نا لە ھۆزی عدی کوڕی کەعب بیدەنەوە ئەگەر بەشی نەکرد، داوا لە قوڕەیش بکە، بەس لەوان تێپەڕ مەکە)، پاشان وتی: (بڕۆ بۆ لای عائیشەی دایکی باوەڕداران، بڵی مۆڵەت دەدەیت عومەر لە تەنیشتی دوو ھاوەڵەکەی بنێژرێت)، کە چوون بۆ لای: عائیشە وتی: -ئەو شوێنەم بۆ خۆم دانابوو، بەڵام ئەمڕۆ ئەو پێش خۆم ئەخەم. گەڕانەوە و ھەواڵیان دا بە عومەر و وتی: (سوپاس بۆ خوا).
باز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
چاخلوو
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
دەلتا (جوگرافیا)
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زاراوەکانی جوگرافیا پۆل:کۆما ئاوییەکان پۆل:جوگرافیای کەناراوی پۆل:ژینگەناسی پۆل:نیشتووناسی پۆل:ئاو
لافاوی شیراز (٢٠١٩)
وێنۆک|چەپ|[[ئێران، شیراز ٢٥ی ئازاری ٢٠١٩]] لافاوی شیراز لافاوێک بوو لە ڕۆژی ٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ بەھۆی بارینی زۆری باران لە پارێزگای فارس ھەستا بەھۆیەوە زۆرتر لە ٢٠٠ ئۆئۆمۆبیل ژێر ئاو کەوتن. لە ٢٦ی ئازار لافاوەکە گەیشتە ڕۆژھەڵاتی شیراز ناوچەی سەعدی، مەیدانی گوڵستان و ھەندێک ناوچەی تری گرتەوە و ئاو چووە ناو ماڵەکانی خەڵک.
یۆھان کرۆیف
گلۆریا ئایاکس و سەردەمی زێڕینی تۆتاڵ تۆپی پێی
thumb|right|کرۆیف لە سەرەتای حەفتاکاندا لە زاڵبوونی ئایاکس لە تۆپی پێی ئەوروپی دا کاریگەری هەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ تا ١٩٧٣ و ١٩٨١ تا ١٩٨٣ بۆ ئایاکس یاری کردووە (لە ساڵی ١٩٦٧ لە دژی فاینۆرد لێرە دەبینرێت).
بارسێلۆنا و یەکەم نازناوی لالیگا لە ماوەی ١٤ ساڵدا
thumb|upright|کرۆیف لە ساڵی ١٩٧٣ تا ١٩٧٨ یاری بۆ [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|یانەی بارسێلۆنا ئەنجامداوە.]]
گەڕانەوە بۆ ئیسپانیا لەگەڵ لیڤانتی
لە ئازاری ١٩٨١، کرۆیف بۆ یەکەم جار یاری بۆ لیڤانتی ئەنجامدا. پێکانەکان و ناکۆکییەکان لەگەڵ کارگێڕی یانەکە، لەگەڵ ئەوەشدا، لە سێگوندا دیڤیژن جادووەکەی خۆش کرد و ئەو تەنها دە یاری ئەنجامدا و دوو گۆڵی تۆمار کرد کە سەرکەوتوو نەبوو لە پاراستنی بەرزکردنەوە بۆ بەشی یەکەم، گرێبەستێک لەگەڵ لیڤانتی هەڵوەشێنرا.
وەرزی کۆتایی لە فاینۆرد و واز هێنانی لە یاری کردن
thumb|left|ماڵئاوایی کرۆیف لە فاینۆرد لە کۆتایی وەرزی ١٩٨٢-١٩٨٣، ئایاکس بڕیاری دا هیچ بۆندێک بۆ نوێکردنەوەی گرێبەست لەگەڵ کرۆیف بنێرێت، ئەمەش بووە هۆی تووڕەبوونی کرۆیف، لە بەرامبەردا بڕیاری دا ڕوو بکاتە یانەی ڕکابەری سەرەکی ئایاکس فاینۆرد. وەرزەکە لە فاینۆرد سەرکەوتوو بوو کە یانەکە بۆ یەکەم جار لە دەیەیەکدا خی ئێردیڤیزی بردەوە، بەشێک لە خولەکێک و جامی هۆڵەندی "دووانە" سەرکەوتنی تیمەکە بەهۆی نمایشەکانی کرۆیف بوو لەگەڵ ڕود خولیت و پیتەر هاوتمان. سەرەڕای تەمەنێکی زۆر پێشکەوتوی، کرۆیف هەموو یارییەکانی خولی ئەو وەرزە ئەنجام دا جگە لە یەک یاری بەهۆی نمایشێک لە مەیدانەکە بۆ پێنجەمین جار وەک باشترین یاریزانی تۆپی پێی هۆڵەندی دەنگی پێدرا لەکۆتایی وەرزەکەدا، ئەو جەنگاوەرە وازهێنانی خۆی لە یاریکردن ڕاگەیاند ئەو لە ١٣ی ئایاری ١٩٨٤ بە گۆڵێک لە دژی پی ئی سی زڤۆلە کۆتایی بە پیشەی یاریکردنی لە ئێردیڤیسی هێنا. کرۆیف کۆتا یاری لە سعودیە لە دژی ئەلئەهلیئەنجامدا، و فاینۆردی گەڕاندەوە یاریەکە بە تۆمارکردنی گۆڵێک و دروستکردنی گۆڵێک.
ژیانی پیشەگەری نێودەوڵەتی
تۆمەتەکانی تاوانبارکردنی کرۆیف ڕەتنەکرایەوە بەهۆی خووبوونی لەبەرکردنی کراسێک کە تەنیا دوو هێڵی ڕەشی لەسەر پۆشینەکان هەیە، بەپێچەوانەوە خەسڵەتی دیزاینی ئاسایی سێ هێڵی ئەدیداس ، کە لەلایەن هەموو یاریزانانی هۆڵەندی ترەوە لەبەرکراوە و کرۆیف گرێبەستیێکی سپۆنسەری جیا لەگەڵ پوما هەبوو. لە ساڵی ١٩٧٠ەوە جلی ژمارە ١٤ لەبەر کرد و ڕەوتێکی بۆ پۆشینی ژمارەی جلوبەرگ لە دەرەوەی ژمارەی هێڵی ١ تا ١١ی ئاسایی دانا.
چارەسەری ھۆرمۆنیی ترانسجێندەر
ئەم کارەش لە ڕێگەی کەسانی شارەزاوە بەرێوەدەبردرێ کە ترانسجێندەر لە ناسنامەی جێندەری خۆی نزیک دەکاتەوە یان بەتەواوی یارمەتی کەسەکە دەدات کە بگەڕێتەوە سەر ئەو ڕەگەزەی پێیوە پەیوەستە خۆی واباشترە ئەم پرۆسەیە پێش ھەرزەکاری بکرێت ئەوکاتە مرۆڤەکە دەتوانێت بێتەوە سەر ئەو ڕەگەزەی پێیەوە پەیوەستە پێش ئەوەی ئەندامە دەرەکی و ناوەکییەکانی بەھەڵە گەشە بکەن
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پۆل:ترانسجێندەر پۆل:گوێزانەوەی جێندەر و دەرمان
جیۆپۆلەتیک
سەرچاوەکان
٢- محەمەد، عەبدولغەنی(٢٠٠٥)؛جوگرافیا و پەیوەندییە ڕامیارییە نێودەوڵەتییەکان، وەرگێڕانی (جەزا تۆفیق تالب و ئەحمەد عەلی ئەحمەد)، چاپی یەکەم، چاپخانەی حەمدی، سلێمانی، ٢٠٠٥.
خەلیل سەدیقی
ژیان
له‌ سه‌رده‌می کۆماری کوردستان، ته‌مه‌نی ١٦ ساڵ ده‌بێ و له‌گه‌ڵ ده‌سته‌یه‌ک له‌ لاوانی کورد ده‌نێردرێته‌ یه‌کێتی سۆڤیه‌ت و دوای نه‌مانی کۆمار له‌ رێگای سنووری جولفاوه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ مه‌هاباد و که‌چی دوای گه‌ڕانه‌وه‌شی بۆ مه‌هاباد له‌ لایه‌ن هێزه‌کانی ساواکه‌وه‌ ده‌خرێنه‌ ژێر چاوه‌دێری و هه‌رده‌م له‌ژێر چاوه‌دێری ساواک داده‌بێ.
زانکۆی نەزوا
کۆلێژو پەیمانگاکان
ئەم زانکۆیە ٤ کۆلێژ و ٣ پەیمانگایە
تی دی کەنەدا ترەست
مێژوو
کەنەدا ترەست خۆی ھاوبەشگایەکی سەربەخۆی کەسی بوو لە ساڵی ١٨٦٤دامەزرا لەشاری لەندەنی ئۆنتاریۆ بۆ ھەڵگرتنی پارە و قەرزی ماوەیی.
دای شولون
دای شولون (بە چینی سادەکراو:: 戴叔伦، چینی دێرین:戴叔倫 لەدایکبووی ٧٣٢ بۆ ٧٨٩) شاعیرێکی چینی بوو لە ناوەندی سەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگ
کۆمەڵەی نەتەوەکان
ڕاسپاردەی گشتی یان سکرتاریەت
لەگەڵ ئەم سروشتەشیدا، چەندین کێشەی گرنگی چارەسەرکردو چارەسەری بۆ ھەندێکیان دانا، لەگرنگترینیان ململانێی نێوان سویدو فنلەندا بوو لەسەر دورگەکانی (ئەلەند) و رَاپرسی لەسیلیزیای سەروو دیاریکردنی سنوری یوگسلافیای ئەلبانی‌و سنوری یوگسلافی یۆنانی‌و سنوری نێوان یۆنان‌و بولگاریا، چاویشی خشاند بەململانێی نێوان ئیتاڵیاو یۆناندا لەسەر دورگەی کورفو ململانێی نێوان پۆلیڤیاو ئۆراگوای بەھۆی ھەرێمی (تشاکو) وە، ململانێی نێوان یابان‌و چین‌و نێوان عێراق‌و تورکیا لەسەر ویلایەتی موسڵ‌و نێوان لیتوانیاو پۆڵۆنیا لەسەر شاری فلنس‌و چە ندین کێشەی تری نێودەوڵەتی کە کۆمەڵەی گەلان توانی ھەندێکیان چارەسەر بکات، بەڵام لەچارەسەری کێشە سەرەکیەکانی تردا سەرکەوتونەبوو بەتایبەت مەسەلەی چەک داماڵین‌و کارکردن بۆ کەمکردنەوەی خۆپڕچەک کردن‌و کێشەی دەست تێوەردانە جەنگی ناوخۆ لەئیسپانیا لەساڵی ١٩٣٦و ھەروەھا دەست درێژی ئیتاڵی بۆسەر حەبەشە، ھەروەک نەیتوانی ڕێ بگرێت لەڕودانی جەنگی دووەمی جیھانی. پێویستە لێرەدا ئەو ڕۆڵە باشانە باس بکەین کە چەند دەستەیەکی نێودەوڵەتی بینیان کە لەچەند لایەنێکی ژیانی گەلان‌و دەوڵەتاندا ڕۆڵیان بینی وەک ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتی‌و دادگای دادی ھەمیشەیی نێودەوڵەتی.
خێراییی کاردانەوە
خێراییی کاردانەوە (ئینگلیزی: Reaction rate) (ھەڵەی باو: خێراییی کارلێک) ئەو خێرایییەیە، کە کاردانەوەیەکی کیمیایی پێ ڕوودەدات.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جووڵەکیمیا پۆل:ئەندازیاریی کاردانەوەی کیمیایی
ھۆلیکا
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆلی
کۆنفۆشیۆس
سەرچاوەکان
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٥ەمی پ.ز پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٦ەمی پ.ز پۆل:مردووانی ٤٧٩ی پ.ز پۆل:لەدایکبووانی ٥٥١ی پ.ز پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین پۆل:مێژووناسەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین پۆل:کۆنفووشیوس پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان پۆل:یاریزانانی گوچین پۆل:مێژووناسەکانی شاندۆنگ پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:مێژووناسەکانی زنجیرە فەرمانرەوایی ژۆو پۆل:فەیلەسووفەکانی شاندۆنگ پۆل:فەیلەسووفەکانی زنجیرە فەرمانڕەواییەتی ژۆو پۆل:خەڵکی چینی دێرین پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٥ی پێش زایین پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٦ی پێش زایین پۆل:مردووانی ٤٧٩
یازی بڵاخی، ساحێوی سەقز
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
کیسائی
ئیمام و شێخی قیڕائە و عەرەبی، ئەبولحەسەن عەلی بن حەمزە بن عەبدوڵڵا بن بەھمەن بن فەیروز ئەسدی، ، لە کووفە لە دایک بووە دەوروبەری ساڵانی ١٢٠ـی کۆچی، یەکێک لە حەوت گێڕوەکانی قورئان، لەلای ئیبن دەبی لەیلا و حەمزەی کووفی و عاسم بن دەبی نجود کووفی و ھی تریش خوێندوویەتی، ھەروەھا یەکێک بوو لە پێشەواکانی قیڕائەت و نەحو لە مەدرەسەی کووفی، جا گووتراوە کە لەبەر ئەوە پێی گووتراوە "کیسائی" (الکسائی) لەبەر پۆشاکێک کە دەیپۆشت ("کساء" بەعەرەبی واتا پۆشاک)، ئیمامەتی قیڕائەت و عەرەبی دوای حەمزە بۆ ئەو مایەوە، زۆر کەسیش لای ئەو خوێندوویانە، لێشیان گێڕاوەتەوە، بەناوبانگترینی گێڕەوەکانی ھەردوو ئیمام حەفسی دووری و ئەبولحاریس لەیس.
پلاكی گەرمکەرەوە
ڕێگاکانی بەکار‌هێنان
زۆر ديزلى هاوچەرخ بەشێوەيەكى ئۆتۆماتيكى پلاكى گەرمکەرەوەیان چاڵاك دەكەن كاتێك كارپێكەر ئۆتۆمبيلەكە قفڵ دەكاتەوە يان دەرگاكە دەكاتەوە بۆ ئوتۆمبێلەكە، بەم جۆرە كردارەكە سادە دەكات و كات كورت دەكاتەوە تا چاوەڕوان بكات لەپێش مەكينەكە دەست پێ دەكات.
لەگەڵ هاتنی پلاكی گەرمکەرەوە کارپێکەر پێویستە تەنها ٢ بۆ ٥ چرکە بوەستێت تا هەواکەی گەرمدەکرد. ئینجا کارپێکەر هەر کاتێک بیویستبا دەیتوانی ئوتومبێلەکە هەڵبکات.
بزوینەری سوتانی خولاوەی وانکل
ت.کۆنھۆ ئیت ئەل، لە تۆکیۆوە ، لە رۆژنامەی SAE بە ژمارەی ٧٩٠٤٣٥ (T. Kohno et al, from Toyota, in SAE paper 790435)
سیستەمی داگیرساندن
داگیرساندنی ئەلیکتڕۆنی
Fiat Dino یەکەم ئۆتۆمبێل بوو دروستکراوە لەگەل(EI) لە سالی ١٩٦٨, شوێنی کەوت لەلایەن Jaguar XJ Series 1 لە ١٩٧١, کریسلیر (لەدوای تاقیکردنەوەیەک ١٩٧١) لە ١٩٧٣ و FordوGM لە١٩٧٥.
بۆ ئۆتۆمبیلی کۆنتر، ئەمە ئاسایییە بۆretrofit سیستەمێکی (EI) لەشوێن سیستەمێکی میکانیکی. لەھەندێک حالەتدا، دابەشکەرێکی پێشکەوتوو دەگونجێت بۆ بزوێنەرە کۆنترەکە، بەبێ گۆرینی دیکە، وەک.H.E.lI دابەشکەر دروستکراو لەلایەنGeneral Motors, سیستەمی Chrysler breakerless. داھێناکانی ڕێگەپێدراوی تری زۆرن لەسەر ئۆتۆمبێلە جیاوازەکان لەھەندێ مۆدێل، لەبری یەک کۆیلی ناوەندی، ژمارەیەک کۆیلەتی تاکانەیی ھەیە لەسەر ئەک فیشە پریسکە کە بەناوی داگیرسانی ڕاستەوخۆ یان کۆیلی فیشە (cap) دەناسرێتەوە. ئەمە مۆڵەتیکی زیاتر دەدات بە کۆیل بۆ کۆکردنەوەی نێوان بارگاوی نێوان پریسکەکە، وبە واتایەکی تر پریسکەکە وزەی بەرزتر، لەم کارەدا جیاوازییەک ھەیە، لەبەر ئەوەی گشت کۆیلێک ھەلدەستێت بە چارەسەری پلاکان لەسەر سلندەرەکان کە درێژییەکەی لە ٣٦٠ پلە تێناپەڕێت و دواتر دەگاتە بەرزترین میت (TDC) لە ھەمان کاتدا لە بزوێنەر (ماتۆڕ)ی چوار خولی ئەمە مانای وایە کە یەک پلاک دادەگیرسێت لە ماوەی کۆتایی لێدانی داھاتوو بەڵام سووتنەکانی تر لەکاتی ئاسایی، کە ئەمەش بە ڕێکخستنی (پریسکەی ونبوو) ناودەبرێت کە ھیچ عەیبێکی تێدا نییە جگە لەوەی کە بلاکەکان خێراتر دەخورن سلندەری دووانەکان بریتین لە ١/٤ و ٢/٣ بە ڕیز سلیندەر ١/٤، ٦/٣، ٢/٥ لەسەر بزوینەرەکانی شەش سلندەر و ماتۆڕەکانی ٦/٧، ٤/١، ٨/٣ و ٢/٥ لە V8 سیستەمەکانی تری دابەشکاری وەک ئامێری کاتدانانە و ھەستیاری گۆشەیی بەکاردەھێنێت وەک موگناتیسی کردن جێگیرکراو لەسەر ستوونی ئەژنۆیی بۆ جولاندنی داگیرساندن لە کاتی گونجاودا.
مایکڵ کەین
سەرچاوە
http://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Caine
کۆماری چیک لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
گۆڕەپان و مەیدان
پیاوان:
ئەحمەدی
بیروباوەڕیان
ئەحمەدییەکان خۆیان بە موسڵمان دادەنێن، و باوەریان بە قورئان ھەیە و بە ھەموو پایەکانی باوەڕ؛ بە خوا و فریشتەکانی و کتێبەکانی و پێغەمبەرەکان و زیندووبونەوە و ڕۆژی دوایی و ڕاستی بەھەشت و دۆزەخ، ھەروەھا باوەڕیان بە ھەموو پایەکانی ئیسلام ھەیە، و ئەوەی شتێکی تیا بگۆڕێت لە ئایین دەرچووە.
شەرەفیە
شەرەفیە (بە عەرەبی: شرفیة،بە سوریانی: ܫܪܦ̮ܝܐ ) گوندێکە لە قەزای تلکێف لە پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق. شەرەفیە دەکەوێتە ڕۆژاوای باشووری کوردستان. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق و دەشتی نەینەوا. ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠٢٠ بە ٥٠٠ کەس مەزەندە کراوە، و زۆرینەیان ئاشوورییەکانن.
فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی
سەرەتای کارکردنی ١٨٤٤–١٨٤٩
فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ناوی ھەژاران لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٤٥ تەواو کرد، ئەمەش دوای دوو ساڵ لە چاپکردنی یەکەمین وەرگێڕانی لە پەرتووکی بلزاک. ھاوڕێکەی دیمیتری گریگۆرۆڤیچ کە لەو کاتەدا ھاوژووری بوو، چاپە سەرەتاکەی بردە لای ھۆنەر نیکۆلای نێکراسۆڤ، سەرنووسەری بەڕێوەبەری گۆڤاری سۆڤرمێنیک و ئەویش لە بەرامبەردا پیشانی ڕەخنەگری وێژەیی کاریگەر ڤیساریۆن بێلینسکی دا. بێلینسکی بە یەکەم ڕۆمانی کۆمەڵایەتی ڕووسی وەسفی کردووە. ئەلمەساکین لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٨٤٦ وەک بەشێک لە کۆمەڵە گۆڤاری دەوری سانت پترسبۆرگ بڵاوکرایەوە و سەرکەوتنی بازرگانی بەدەستھێنا.
پارێزگای کوردستان
نەتەوەکان
{{bar box لە ٪۱۰۰ کورد
بەور
ڕێژە
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ھیندستان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی مالیزیا پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی سینگاپور پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨ پۆل:بەورەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن
تورجان
تورجان (Turcan، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٨٠ کەس لە ١٥٩ بنەماڵەدا بووە.
ھیبەتوڵڵا ئاخوندزادە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:زیندووان پۆل:پەشتوون پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم
ڤی (گۆرانیبێژ)
کیم تای-هیۆنگ (بە کۆری: 김태형؛ لەدایکبووی ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥)، بە ناوە ھونەرییەکەی بە ڤی ناسراوە، گۆرانیبێژ و گۆرانیبێژێکی کۆریای باشوورە. ئەندامی گرووپی کوڕانی کۆریای باشوور بی تی ئێسە.
سەماع
لە ٢٠١٨دا، یوونێسکۆ «مەراسیمی سەماعی مەولەویە»ی تورکیای بە یەکێک لە شاکارەکانی میراتە زارەکی و دەستکارینەکراوەکانی مرۆڤایەتی قبووڵکرد.
پشیلە
پشیلە یەکێکە لە گیاندارە گۆشخۆرەکان کە دوو جۆری سەرەکی ھەیە یەکەمیان پشیلەی ماڵییە ئەوەی تر پشیلەی کێویە، پلەی گەرمی لەشی پشیلە لە ٣٨٫٦ پلەی سلیزی جێگیرە. پشیلە بەشێکە لە خێزانی پشیلە لەو لێکۆڵنەوەیەی لە ٢٠٠٧ دا ئەنجام دراوە دەرکەوتووە کە پشیلەکان دووەمین ئاژەڵی ماڵی بەناوبانگن لە ئەمریکا لەدوای یەکەمین کە ماسییە.
بڕیارنامەی ٦٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیندۆنیزیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھۆڵەندا
دەوڵەتی وەدەرنراو
سەرچاوەکان
پۆل:سیاسەت پۆل:وڵاتان
محەممەد ماملێ
ژیانی بنەماڵەیی
«مام سعید خودا شاھیدە من بە دڵ عاشق بە دەنگی تۆم».[٨]
مامۆستا محمد ماملێ کە ناودارترین ھونەرمەندی دەنگخۆشی ئەو بنەماڵەیە بووە، لە ساڵی ١٩٢٥ی زایینی لە شاری مەھاباد لە گەڕەکی خرێ ھاتە سەر دونیا.[١٣]،[١٤]،[١٥]،[١٦]،[١٧] بەپێی ئەو زانیارییانەی کە مامۆستا سید محمد صمدی کۆی کردوونەتەوە، مامۆستا محمد ماملێ یەکەم گۆرانی خۆی لە ساڵی ١٩٣٨ی زایینی بە فەرمی خوێندبوو[١٨] و یەکەم گۆرانییەکی کە گوتبووی بە ناوی «ڕۆیی بە جێی ھێشتم»[١٩] ناسراوە.
[١١] دیمانەی نووسەر دەگەڵ ڕێزدار مامۆستا کاک جعفر ماملێ
[١٣] محمد حسن احمد، بازی بێران یا ژیان و گۆرانییەکانی محەممەدی ماملێ، بەرگی یەکەم، ١٩٨٣ بغداد، چاپخانەی الحوادث، لاپەڕەی ٧
[٢٠] بڕوانە ژمارە ٥٩ی گۆڤاری مەھاباد کە لە ساڵی ٢٠٠٦ی زایینی دەرچوو، ھەروەھا بڕوانە لاپەڕەی ٣٣٥ی پەرتووکی کورد و کوردستان نووسینی کمال مظھر، ڕحیم سابیریش ڕەوانشاد محمد مەولودی وەک یەک لەو نیشتمانپەروەرە کوردانە ھەڵبژاردووە کە پەرتووکی خۆی پێ پێشکەش کردووە. بڕوانە ڕەحیم سابیر، حکوومەتی میللی کوردستان، چاپەمەنی چوارچرا، چاپە یەکەم، سلێمانی ٢٠١١
[٢٩] ترکێکی دانیشتووی آذربایجان کە لێکۆڵەری مێژوویی بوو، بۆ یەکەمجار ناسناوی ”پھلوی” بۆ خۆی ھەڵبژارد و بە ناوی محمود پھلوی ژیانی دەکرد. ناوبراو لە یەکەم ژمارەی گۆڤاری پروین کە لە ساڵی ١٩١٥ی زایینی بڵاو بۆوە، بابەتێکی بە ناوی ”محمود پھلوی” لەسەر کتێبخانەی اسکندرییە بڵاو کردەوە. ساڵی ١٩٢٤ی زایینی لەلایەن زۆردارێکی حکوومەتی بە ناوی ”فرج اڵڵەخان بھرامی” نامەیەک بە دەستی ”محمود پھلوی” گەییشت و بە ڕاشکاوی فەرمان درابوو کە چیتر بۆی نییە ناسناوی پھلوی بەکار ببا. ئەو بڕیارەش لەلایەن رضا سوادکوھی پاشای ئەوکاتی ایران درابوو کە ناسناوی پھلوی بۆخۆی ھەڵبژاردبوو و حەزی نەدەکرد کەس ئەو ناوە بەکار ببا. محمود پھلوی بەم ھۆیەوە ناوی خۆی وەک ناسناویش بەکار برد و بە ناوی ”محمود محمود” درێژەی بە ژیان و نووسین دا. بنەماڵەی سوادکوھی لە شێواندنی مێژووی نەتەوەکانی ناو ایراندا بە بنەڕەتی کاریان کرد و ھەوڵی شاردنەوەی زۆر ڕاستییان دا. ئێمە لە نووسیندا ھەوڵ دەدەین کە بەپێی ڕاستییەکان مێژوو بخەینە بەر چاوی جەماوەر و ھەر بۆیە ناسناوی سوادکوھی بۆ ئەو باوک و کوڕە ڕاسیست و دیکتاتۆرە بەکار دەبەین کە لە ڕەچەڵەک و ڕاستییەکانی ژیانیان نزیکترە. یەک لە پەرتووکە بە نرخەکانی ”محمود محمود” لەژێر ناوی ”تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن نوزدھم” لە ھەشت بەرگاندایە کە لەو پەرتووکەدا لەسەر بەکرێگیراوی ئەو باوک و کوڕە کەمی نەدرکاندووە. بۆ زانیاری زێدەتر لەم پێوەندییەوە بۆ وێنە بڕواننە نووسینەکانی دوکتوور فریدون آدمیت و محمود کثیرایی و علی دھباشی
[٣١] فریدون حکیم زادە، ساوجبلاغ مکری (مھاباد در آیینەی اسناد تاریخی)، انتشارات مرکز نشر فرھنگی ھیوا-مھاباد، چاپ اول، ٢٠١٠، شمارە شابک ٧-٣٢-٧٩٧٠-٩٤٦-٩٧٨، لاپەڕەی ٧٠٤
زۆر کەس لەسەر ئەو باوەڕەن کە ماملێ بێجگە لە کەسایەتی کۆمەڵایەتی و کوردایەتی خۆی، ھونەرمەندێکی ڕەسەن و خاوەن قوتابخانەیە. سەبارەت بە ماملێ دەیانگوت: "زۆر بەجێ و ڕێ گۆرانی دەڵێ". ڕاستە، دەنگخۆشیی بەھرەیەکی دایکزایییە، بەڵام با بزانین چ ھۆکارێک محەممەدی ماملێی بەو پلەیە گەیاند و نێویان لەسەر چڵەپۆپەی ھونەری مەقام و گۆرانی کوردیی نەخشاند.
گۆرانییەکانی مامۆستا محەممەدی ماملێ چریکەی کورد
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ژەنیارانی ئێرانی پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:مردووانی ١٩٩٩ پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥ پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی مەھاباد
داوداوێ
داوداوێ یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی ئاشتی لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەلیمی دووەم
شەڕی لیپانتۆ
لە ئەنجامەکانی شەڕی لیبانۆ واز هێنانی عوسمانییەکان بوو لە گێڕانەوەی ئەندەلوس و هەروەها ژمارەیەک لە شارەزا دەریاییەکانیان لە دستدا کە لەوە دوا جێگرتنەوەیان قورس بوو.
فەتحی تونس و یەمەن
خەلیفە فەرمانی کرد بە ڕزگارکردنی توونس کە ئیسپان داگیریان کردبوو ساڵی ٩٨٠ک، وەزیری جەنگی سینان پاشا بە سوپاکەیەوە و لەگەڵ ژمارەیەک لە دەریاییە عوسمانییەکان چوو بۆ فریاکەوتنی خەڵکی توونس و گەمارۆی ئیسپانیان دا تا ناچاریان کرد بکشێتەوە بۆ قەڵایەک بە ناوی بستیۆن، و زۆر بە توندی گەمارۆی قەڵاکەیان دا تا فەتحیان کرد.
ئەمریکای باشوور
زمانەکان
پەڕگە:Languages of South America (en).svg
بنچینەگەریی ئیسلامی
بنچینەگەریی ئیسلامی پێناسەکراوە وەک ھەبوونی باوەڕ و چاکسازیکردن و گەڕانەوەیە بۆ سەر بنچینەکانی ئیسلام.
سەیی ئاوای جونیا
سەیی ئاوای جونیا (Seyîaway cunya، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٧ کەس لە ٩ بنەماڵەدا بووە.
نەجمەددین تەھا
زانا و عاریفی ئیسلامی شێخ نه‌جمه‌ددین ته‌ها زاتێكی كورده‌ و ناوی تەواوی ( نجم الدین ته‌ها رسول)ە و بە ( مامۆستا سید نجم الدین ) ناسراوە، لە ڕۆژی دووشەممە ٢٢ی شوالی ١٣٤٨ کۆچی بەرامبەر  ٢٨/٤/١٩٣٠ لە بنەماڵەیەکی زانستی و ئاینپەروەرو ناوداری دەڤەری هه‌ڵه‌بجه‌ چاوی بە دنیا ھەڵھێناوە، باوکی مامۆستا (شێخ ته‌ها) پیاوێکی دڵپەروەر و کەسایەتیەکی کۆمەڵایەتی بەناوبانگ بووە ، ئەم پیاوە به‌و ئومێدەی كه‌وا كوره‌كه‌ی زاناێكی گه‌وره‌ی لێده‌ربچێت، بۆیە خوا ناویەتیە دڵی و  ناوی (نجم الدین) واتە: (ئەستێرەی ئایین)ی لێناوە..
وه‌فاتی
بۆ ڕۆژی دواتر لە مەراسیمێکی گەورە و شکۆداردا ، بە ئامادەبوونی سەرجەم زانایانی ئایینی و شێخانی تەریقەتی پارێزگای سلێمانی و نوێنەرانی حزب و لایەنە كوردستانيةكان و ژمارەیەکی ئێجگار زۆر لە جەماوەری ھەڵەبجە و شارەزوور و ھەورامان و دەڤەرەکانی تر لەسەر وەسیەتی خۆی لە گۆڕستانی ( گوڵان) لە تەنیشت گۆڕی ( مامۆستا مەلا محمدی گەورەی خورماڵ و مامۆستا شێخ عەزیزی پاڕەزانی ) - کە لە ژیانیدا لە گەڵ ھەردووکیاندا پەیوەندیەکی گیانیی پتەوی ھەبووە - لەو گۆڕستانە ئەسپەردەی خاک کرا.لە پاش خۆی 4 كورِ بەناوەكانى( عبدالله - جلالدين - عبدالرحمن - محمد)  كە هەموويان مامۆستان، هەروەها 3 كچيشی بەناوەكانى ( خديجة - أديبة - سومية)لێ بةجێ ماوە.. سوپاس بۆ خوا ئێستا هاوسەرو منداڵەكانى خوالێخۆشبوو  هەموويان لە ژياندا ماون و كەسايەتى ناسراوو بەرِێزن.
سه‌رچاوه‌كان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بی ئێم دەبلیوو
بی ئێم دەبلیوو یان بی ئێم ڤێ، (بە ئەڵمانی بە نووسینی ئینگلیزی: Bayerische Motoren Werke AG؛ کورتکراوە: BMW)، کۆمپانیایەکی گەورەی ئەڵمانیە بۆ دروستکردنی ئۆتۆمبێل و مۆتۆرسایکل ( و بزوێنەری فڕۆکە تا ساڵانی ١٩٤٥).
١٩٤٥-١٩٥٩: دوای جەنگ و بنیاتنانەوە
دوای جەنگی جیھانی دووەم زۆربەی کارگەکانی بی ئێم دەبلیوو بە تەواوی بۆمب باران کران، لە ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات کارگەکان ھەمووی لەلایەن دەسەڵاتدارانی سۆڤێتیەوە داگیرکران، و کارگەکانی بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێلیش لەلایەن ھاوپەیمانانەوە دەستبەسەرکرا.
٢٠٠٦-٢٠١٣: بەرەو تۆربۆچارج
یەمەک بزوێنەری بەنزینی تۆربۆچارجی بی ئێم دەبلیوو لەسەر بزوێنەرێکی شەش پستۆنی بوو بە ناوی N50 لە ساڵی ٢٠٠٦، لە زنجیرەی سێیەمی ساڵی ٢٠١١ ھەموو مۆدێلەکانی ئەو زنجیرەیە تۆربۆچارجیان لەسەربوو، بزوێنەری بچووک بە تۆربۆچارجەوە خواستێکی زۆری لەسەرە.
٢٠١٣: کارەبایی و ھێزی ھایبرید
لە ساڵی ٢٠١٦ یەکەم نەوەی پلاکی ھایبرید دانرا بۆ زنجیرەی ٧ و زنجیرەی ٣.
بەرھەمھێنان
بی ئێم دەبلیوو ئۆتۆمبێلەکانی خۆی لە وڵاتی ئەڵمانیا بەرھەم دەھێنێت (میونشن، دینگۆلفینگ، رەگەنسبورگ و لێپزیگ)، ھەروەھا لە ئەمریکاش کارگەیەکیان ھەیە لە گریر، لە چین لە شەنگەھای، لە ئەفریقای باشوور لە ڕۆسلین.
سەرچاوە
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩١٧ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٧ لە ئاڵمانیا پۆل:بی ئێم دەبلیوو پۆل:پیشەگەرانی ئوتۆمبێل پۆل:کۆمپانیاکانی ئاڵمانیا پۆل:بەرھەمھێنەرانی بزوێنەری دیزڵ پۆل:دروستکەرانی ئامێری خزمەتگوزاری فریاگوزاری
دیھایدرۆتێستۆستێرۆن
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆرمۆنەکانی مرۆڤ پۆل:کیتۆنەکان پۆل:ھۆرمۆنەکانی سێکس
ھۆڵی شارەوانی تێل ئەڤیڤ
مێژوو
وێنۆک|ڕاست|ھۆڵی شارەوانی کۆنی تێل ئەڤیڤ، ساڵانی ١٩٣٠ وێنۆک|ھۆڵی شاری مێژوویی نۆژەن کراوەتەوە، ساڵی ٢٠٠٧ شارەوانی تێل ئەڤیڤ سەرەتا لە شەقامی ڕۆتشیڵد بۆلیڤار بوو. کاتێک شوێنی زیاتری ئۆفیس پێویست بوو، شارەوانی ھۆتێلێکی لە شەقامی بیالیک، نزیک ماڵی شاعیری نەتەوەیی چەیم نەچمان بیالیک بە کرێ گرت، کە لەلایەن بنەماڵەی سکۆرا لە ساڵی ١٩٢٤ دروست کرابوو، ھۆتێلەکە لە ساڵی ١٩٢٥ بۆ بازرگانی کرابووەوە بەڵام بە بێ قازانج دادەنرا بۆ نەبوونی گەشتیار. لە ساڵی ١٩٢٨ شارەوانی ھۆتێلەکەی کڕی. دواتر دادگایەکی لە نھۆمی خوارەوەدا ھەبوو.
شەڕی سلێمانی (١٩٩١)
کاردانەوەی حکوومەت
لە ٣١ ی ئاداردا ھێرش و پەلاماری حکوومەت بۆسەر خودی شارەکە دەستی پێ کرد. ھێرشەکە لە ڕۆژئاواوە دەستی پێ کرد و سەرنجی خستە سەر گەڕەکە مەدەنییەکانی بەختیاری و ڕزگاری. ھەروەھا ناوچەی ئازادیش بە قورسی و بە ھێرشی ھەلیکۆپتەرەکان لێیدرا. لە ١ی نیسان دا، پێشمەرگە ھێرشی کردە سەر ھێزەکانی عێراق لەو گردانەوە کە بەسەر گەڕەکی بەختیاریدا دەڕوانێت، لە ھێرشەکەدا چارەکێکی تانکەکانی سوپای عێراقی تێکشکێندران بەڵام لە ٢ ی نیسان پێشمەرگە داوای لە خەڵکی سڤیل کرد شارۆچکەکە چۆڵ بکەن و بەرەو باکوور ھەڵبێن پێش ئەوەی ھێزەکانی عێراق بێنە شارەکەوە. لە دوایین ھەوڵیدا بۆ ھێشتنەوەی شارەکە لەژێر کۆنترۆڵیدا، پێشمەرگە ھێرشێکی خۆکوژی دەستپێکرد بەناوی شەھید مەحموود، کە تێیدا چەندین یەکەی ھێزەکانی پیادەی عێراقیان کۆتایی پێبھێنا و تا کۆتایی ٢ی نیسان بە سەرکەوتوویی ڕێگای سنەیان کۆنترۆڵ کرپ. بۆ ئەوەی لە قڕکردن دوورکەونەوە، ئەو پێشمەرگانەی مابوون کشانەوە بۆ چیای قەندیل. لە ٣ی نیسان سوپای عێراق کۆنترۆڵی شارەکەی کرد کە وەک شارێکی تارمایی وابوو بەھۆی ئەوەی ھەموو خەڵکی مەدەنی لە ترسی تۆڵەکردنەوەی حکوومەت ھەڵھاتبوون. شارەکە دواتر ڕووبەڕووی تاڵانکاری ھێزە عێراقییەکان بوویەوە.
سەڵاحەددینی ئەییووبی
گرتنەدەستی وەزرات و ڕووخاندنی دەوڵەتی فاتیمی
دوای ئەم سەرکەوتنە، زەنگییەکان پێیان لە میسر قایم بوو. نورەددین زەنگی ناردی بەشوێن سەلاحەددینا کە وتاری ھەینی ڕابگرێت بۆ خەڵیفەی فاتیمی و بیگەڕێنێتەوە بۆ خەڵیفەی عەبباسی. بەڵام سەڵاحەدین لەبەر دەسەڵاتی شیعە لە میسردا لەمە ئەترسا و دوای ئەخست. ھەتا نورەددین ھەڕەشەی لە سەلاحەددین کرد کە خۆی دێت بۆ قاھیرە، سەلاحەددین ھەموو کاروبارێکی بۆ ڕێک خستبوو بەڵام کەس غیرەتی نەئەکرد جێبەجێی کات تا شێخێکی سوننە لە مووسڵەوە ھات و وتاری بۆ خەڵیفەی عەبباسی دا (لە یەکەم ھەینیی مانگی ئەیلولی ساڵی ١١٧١دا). پاشان، ھەموو قاھیرە ئەوەیان ئەنجام دا. لە کاتێکدا خەڵیفەی فاتیمی لەسەر جێی مردن بوو، زۆری نەبرد وەفاتی کرد. سەلاحەددین بوو بە حاکمی میسر. بەمەش، دوای ٢٦٢ ساڵ بەردەوامی، دەوڵەتی فاتیمی سەرەنجام کۆتاییی پێھات. center|550px|thumb|گەمارۆدانی دومیات لەلایەن کەشتیگەلی خاچپەرستانەوە.
دەشقۆتان
دەشقۆتان (بە عەرەبی: دشقوتان،بە سوریانی: ܕܫܩܘܬܢ ) گوندێکە لە قەزای تلکێف لە پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق. دەشقۆتان دەکەوێتە ڕۆژاوای باشووری کوردستان. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق و دەشتی نەینەوا. ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠٢٠ بە ١١٢ کەس مەزەندە کراوە، لە ئاشوورییەکانن.
سەڵاحەددینی ئەییووبی
فەتحی دیمەشق
thumb|250px|قەڵای دیمەشق، چوار ڕۆژ دوای گرتنی شارەکە سەلاحەددین چووە ناویەوە. نوورەددین زەنگی مرد و لەدوای خۆی کوڕێکی یانزە ساڵەی بەجێ ھێشت بە ناوی ساڵح ئیسماعیل. سەلاحەددین لە نامەیەکدا بۆ ساڵح ئیسماعیل ئاماژەی بە مەرگی باوکی کرد و بیستنی ھەواڵی مەرگی ئەوی بە "ڕاچڵەکیان لە بوومەلەرزە" وەسف کرد و بەڵێنی پێ دا لە بەرانبەر دوژمنانیدا "وەکوو شمشێر دەستبەکار بێ".
فەتحەکانی ناوخۆی شام
دوای ئەوەی سەڵاحەدین سەرکەوت و فەتحی قەڵای ئەعزازی کرد، بەرەو حەلەب ڕۆیشت و گەمارۆیدا تا ئەمیر کەمشتەکین بگرێت ئەمجارەش بەرگریەکی بەھێزیان کرد پاشان سەڵاحەدین ڕێکەوت لەگەڵیان کە زەنگیەکان بمێننەوە لە حەلەب لە بەرانبەر ئەوەی دان بنێن بە دەسەلاتی سەڵاحەدین لە ھەموو ناوچەکانی تر کە گرتویەتی، و خێرا میرەکانی ماردین و دەوروبەری دانیان نا بە سەرکردایەتی سەڵاحەدین و بە دەسەڵاتی لەسەر شامدا، دوای تەواوبوونی ئاگربەستەکە پاشا ساڵح خوشکە بچوکەکەی نارد بۆ لای سەڵاحەدین داوای لێکرد قەڵای ئەعزاز بگێڕێتەوە بۆ زەنگیەکان، سەڵاحەدین وەڵامی داواکەی دایەوە زۆر بە جوامێرانە و خۆی ھاوڕێیەتی کرد تا دەروازەی حەلەب و دیارییەکی زۆری بۆ ناردن. thumb|250px|قەڵای مەسیاف، یەکێک لە قەڵای حەشاشیەکان
فەتحی قودس
موسڵمانان زۆر دڵخۆش بوون بە گەڕانەوەی قودس بۆ سەر زەوییە ئیسلامیەکان، و خەڵکێکی زۆر ئامادەبوون تا سڵاو لە سوڵتان سەڵاحەدین بکەن و ھەروەک یەکێک لە شاعیرە گەرەکان بە قەسیدەیکی گەورە پیرۆزبایی و دەست خۆشی ئەو فەتحەی لێکرد. thumb|220px|گەمارۆدانی سوڕ لەلایەن ھێزی ئەیوبیەوە ساڵی ١١٨٧ز thumb|220px|گەمارۆدانی عەککا
ھەڵمەتی خاچپەرستی سێیەم
دوای ئەوە ھەردوولا ڕێکەوتن لە ١ی ئەیلولی ١١٩٢ کە بە ڕێکەوتنی ڕەمڵا ناسراوە بۆ ماوەی سێ ساڵ و ھەشت مانگ بەردەوام بێت، کە بەپێی ئەمە شانشینی خاچپەرستی تەنھا لە یافا و سوڕ دەبێت، قودس لە دەستی موسڵمانان دەبێت بەڵام ڕێگە بە حەجی مەسیحیەکان ئەدەن، لەو کاتانە پەیوەندی سەڵاحەدین لەگەڵ ڕیچاردا ڕیزلێنانی لە خۆ ئەگرت و دوور بوو لە ڕکەبەری سەربازی، و کاتێک ڕێکەوتنەکە کرا سەلاحەدین ڕۆیشت بۆ قودس دیوارەکانی سەنگەربەند کرد، خوێندنگە و نەخۆشخانەی تیا دامەزراند، مانگی ڕەمەزانی ساڵی ٥٨٨ک لەوێ بەسەر برد پاشان ڕۆیشت بۆ دیمەشق و دوایین ڕۆژەکانی لەوێ بەسەر برد. thumb|210px|ئارامگەی سەڵاحەدین لە دیمەشق
لە ڕۆژھەڵاتدا
thumb|150px|دروشمی ئێستای میسر دۆزرایەوە لە قەڵای سەڵاحەدین لە قاھیرە لەگەڵ ئەوەی ئەو دەوڵەتەی سەڵاحەدین بنیاتی نا زۆر نەمایەوە، بەڵام سەڵاحەدین لە وشیاری ئیسلامیدا بە ئازادکەری قودس ئەژمێررێت، لەگەڵ بەرزبوونەوەی ھەستی نەتەوەیی عەرەبی لە سەدەی بیستدا، و لەگەڵ بوونی ناکۆکی عەربی ئیسرائیلی، پاڵەوانیتی و سەرکردایەتی سەڵاحەدین گرنگیەکی نوێی بە دەست ھێنا لە ئازادکرنیدا بۆ قودس لە دەستی خاچپەرستەکان سەرچاوەیەکی ئیلھامە بۆ ئۆپزسیۆنی عەرەبی نوێ دژی سەھیۆنیەت، ھەروەھا دروشم و کەسایەتی سەڵاحەدین دانراوە لە پڕۆگرامی خوێندنی دەوڵەتە عەرەبیەکاندا، ھەروەک ھەزاران کتێب لەسەر ژیانی دانراون، و شانۆ و دراما و نواندنی لەسەر کراوە.
بوسکەدوو
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
مێکوتە
مێکوتە یان ھاوڵە مریشکانە نەخۆشیەکە بە ھۆی ڤایرۆسی ڤاریسێللا زۆستێر‏ پەیدا دەبێت. ئەم نەخۆشیە زۆربەی جاران ئاساییە و دوای تێپەڕبوونی ماوەک بۆ خۆی چارەسەر دەبێت. ھاوڵە مریشکانە زۆرتر لە منداڵاندا ڕوو دەدات.
نیشانەکانی دڕکەو مێکوتە
شوێنی برینەکان:
لە سەرەتادا لەسەر سک و پشتدا دەر دەکەوێت، دواتر پێستی سەر، پاشان دەم و چاو، بەڵام زۆر بە کەمی لە دەست و قاچدا دەر دەکەوێت).
* بڵاو بونەوەی بە خوێندا و ھەوکردنی ئەندامەکانی لەش وەک (سییەکان، گوێ، دلأ، جگەر، پەردەکانی گورچیلە).
چۆن تووش دەبین؟
- خواردنی شتێک کە پێستر نەخۆشەکە لێی خوارد بێت.
ڕەوشی کۆکاری
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کیمیای فیزیکی پۆل:گیراوەکان
لەشفرۆشی لە ئەفغانستان
لەشفرۆشی لە ئەفغانستان نایاسایییە، لەگەڵ سزا جۆراوجۆرەکان لە ٥ ھەتا ١٥ ساڵ بەندیخانە. ئەم وڵاتە شۆپپارێزە یەکێک لە وڵاتانی جیھانە کە لەشفرۆشی دژی یاسایە و دەتوانێت ببێتە ھۆی مەرگ. پێچەوانەی بەرتەسکییەکان، لەشفرۆشی لە ئەفغانستان لە دۆخی گەشەکردن دایە. تائێستا ئەنجامدانی لەشفرۆشی لە کابول، مەزار شەریف،  ھێرات، جەلال ئاباد و پارێزگای جۆزجان ڕاگەیەندراوە.
ئیبازی
بیروباوەڕ
و ئیبازییەکان چەند بنەمایەکیان هەیە، کە بە کورتی ئەم نۆ بنەمایەی خوارەوەن؛
بایەزیدی دووەم
ناکۆکی لەگەڵ براکەیدا
ئەمیر جم ویستی لەگەڵ سوڵتان بایەزیدی برایدا ڕێبکەوێت تاکو کەرتێکی بداتێ، سوڵتان ڕەتی کرەوە و تێ گەیشت لە دابەشکردنی دەوڵەت، ئەمیر جم ڕۆیشت بۆ دوورگەی ڕۆدووس پێشوازییان لێکرد، سوڵتان پەیوەندی کرد بە قەشەکانی دوورگەکەوە و داوای لێکردن براکەی بهێڵنەوە لە ژێر چاودێری زۆرەملێدا و لە بەرامبەر بڕێک پارە سوڵتان ئەیدات بە قەشەکان و ئەوانیش ڕازی بوون، و نەیاندا بە دەستی پاشای مەجەڕەوە، هەروەها نەیاندا بە ئیمپڕاتۆری ئاڵمانی تاکو وەک شمشێرێک لە دەوڵەتی عوسمانی پێ بدەن، بەڵام دوای ئەو دایان بە دەست فەڕەنساوە، لەوانیشەوە بۆ پاپا تا مرد لە ساڵی ٩٠٠ک و سوڵتان بەمە ڕزگاری بوو لێی.
پەیوەندییەکانی دەرەوە
و دەوڵەتەکان نزیک دەبوونەوە لە دەوڵەتی عوسمانی و داوای هاوپەیمانییان لێدەکرد بۆ کوشتاری دوژمنەکانیان، بە تایبەت میرنشینە ئیتالیەکان، و عوسمانییەکان جەنگان لەگەڵ دەوڵەتی بوندقییدا، و سەرکەوتن بە سەرییدا، کە پەنای بردە بەر پاشای فەڕەنسا و پاپا، و شەڕی خاچپەرستی لە نێوان هەردوو لادا هەبوو.
زەوی
ناوەندی خێراییی سووڕانەوەی زەوی بە دەوری خۆردا دەکاتە نزیکەی ٢٩٫٧٨کم بۆ ھەر چرکەیەک ھەروەھا نیوە تیرەی زەوی لە ھێڵی ناوەندا یەکسانە بە ٦٫٣٧٨٫١٣٧٠کم کە کۆی گشتی تیرەی زەوی لە ھێڵی ناوەندا دەکاتە ١٢٫٧٥٦٫٢٧٤کم پاشان نیوە تیرەی زەوی لە ھێڵی جەمسەردا دەکاتە ٦٫٣٥٦٫٧٥٢٣کم کە کۆی گشتی تیرەی ھێڵی جەمسەری دەکاتە ١٢٫٧١٣٫٥٠٤٦کم جیاوازی نێوان ھەردوو ھێڵەکە دەکاتە ٤٢٫٧٦٩٤کم و ئەگەر ھەردوو ھێڵەکە کۆبکەینەوە دەکاتە ٢٥٫٤٦٩٫٧٧٨٦کم.
تۆڕی خۆجێیی
تۆڕی خۆجێیی یان تۆڕی لۆکاڵ (بە ئینگلیزی: Local Area Network یان LAN) تۆڕێکی کۆمپیوتەرییە کە لە ڕووبەرێکی سنوورداری جوگرافیایی وەک ماڵ، قوتابخانە، تاقیگە یان نووسینگەیەکدا کۆمپیوتەرەکان و دەزگاکانی پێکەوە بەستووەتەوە. تایبەتمەندییەکانی جیاکەرەوەی تۆڕە لۆکاڵەکان لە تۆڕە بەربڵاوەکان بریتین لە ڕادەی بەرزتری گواستنەوەی داتا، ڕووبەری بچووکتری جوگرافیایی و نەبوونی پێوسیتی بە ھێڵی کرێکراو.
شانشینی قودس
سەرچاوەکان
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا
واڵکۆت
سەرەتای یاریکردنی لە ئارسناڵ و کڕینی لەلایەن ڤینگەرەوە
بەھۆی ئاستی بەرزیەوە لەو تەمەنە بچووکەیدا والکۆت بووە ھۆی ئەوەی کە ئارسن فینگەر بەتایبەتی بچێت بۆ چاودێریکردنی و ماوەی دوو یاری فینگەر چاودێری کرد و والکۆت لەو دوو یاریەدا وای لەفینگەر کرد بەزووترین کات بۆندی خۆی بۆ ئەم یاریزانە ڕەوانە بکات سەرەنجام / والکۆت لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ و بەبڕی ٥ملیۆن جنەی ئیستەرلینی پەیوەندیکردووە بە ئارسناڵەوە و پاشان بۆندەکەی زیاد کرا بۆ ١٢ملیۆن جنەی بەھۆی پشت پێبەستنی لەلایەن ئارسناڵ و ئینگلتەراوە مەرجی بۆندەکەیەتی، ھێنانی والکۆت کارێکی ئاسان نەبوو بۆ ئارسناڵ بەھۆی ڕکابەریەکی سەختی مانیو لەگەڵ ئارسناڵ بۆ ئەم یاریزانە.
دژەئەندرۆجین
دژە ئەندرۆجینەکان یان بلۆکەری تێستۆستێرۆن (بە ئینگلیزی: Antiandrogen) جۆرێکی دەرمانن کە ڕێگە لە کاریگەری ئەندرۆجینەکان دەگرن وەکوو تێستۆستێرۆن و دیھایدرۆتێستۆستیرۆن (دی ھێچ تی) کە چالاکی خۆیان بکەن لەناو جەستەدا، دژە ئەندرۆجینەکان چالاکی خۆیان دەکەن لە ڕێگەی شکاندنەوە و بلۆکردنی وەرگرەکانی ئەندرۆجین و سەردەکەون بەسەر گەشەی ئەندرۆجینەکان
شەڕی دمدم
شەڕی دمدم یان شەڕی قەڵای دمدم ئەو شەڕە بوو کە لە نێوان سەفەوییەکان و کوردانی هۆزی برادۆستی سوننەکان ڕووی دا. شەڕەکە لە تشرینی دووەمی ١٦٠٩ زایینی دەستی پێکرد وە لە ھاوینی ساڵی ١٦١٠ کۆتایی ھات، بەپێی سەرچاوەکان شەڕەکە لە ناوچەی برادۆست لە دەریاچەی ورمێ ڕووی داوە، لە بەرەی کوردەکان ئەمیر خانی لەپ زێڕین سەرکردە بووە کە سەرکردایەتی ڕاپەڕینی برادۆستی کردووە، و لە دژی ئەوانیش شا عەباسی سەفەوی و حاتەم بەگ سەرکردەی بەرەی سەفەوییەکان بوون تا ئێستاش ھیچ سەرچاوەیەکی زانستی ئاماری کوژراوانی شەڕەکەی نەسەلماندووە.
زمانی ئاڵمانی سەرووی کۆن
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەکانی ئاڵمانیا پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا
پارێزگای نەجەف
وێنۆک|چەپ|پارێزگای نەجەف
ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٩١ پۆل:مردووانی ١٥٤٧ پۆل:پاشا ئینگلیزەکان پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٦یەم پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
ئێلیزابێت کرایست ترامپ
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠ پۆل:مردووانی ١٩٦٦ پۆل:خێزانی ترامپ
ھەوکردنی ئاڵگ
پەراوێزەکان
پۆل:نەخۆشییە چڵکییەکان
خەلیفان، مەھاباد
خەلیفان یەکێک لە شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران و شارستانی مەھابادە.
پی ئێچ
سەرچاوە
پۆل:یەکەکانی پێوان پۆل:ھاوسەنگیی کیمیایی پۆل:کیمیای ترش-تفت
تاڵیبان
دەستێوەردانی سۆڤیەت لە ئەفغانستان (١٩٧٨–١٩٩٢)
وێنۆک|چەپ|دیداری سەرۆک [[ڕۆناڵد ڕەیگن لەگەڵ موجاھیدانی ئەفغانستان لە نووسینگەی بەیزاوی لە ساڵی ١٩٨٣.]]
شەڕی نێوخۆیی ئەفغانستان (١٩٩٢–١٩٩٦)
حیزبەکەی قەلبەدین حیکمەتیار ڕەتیکردەوە دان بە حکوومەتی کاتیدا بنێت و لە مانگی نیساندا دزەیان کردە ناو کابوول بۆ ئەوەی دەست بەسەر دەسەڵاتدا بگرێت و بەھۆیەوە شەڕی نێوخۆیی لێکەوتەوە. لە مانگی ئایاردا حیکمەتیار ھێرشی کردە سەر ھێزەکانی حکوومەت و کابوول. لە لایەن ھەواڵگری پاکستانەوە پشتیووانی دارایی و سەربازی و ئۆپەراسیۆنی وەرگرتووە. بەم ھاوکارییانە ھێزەکانی توانیان نیوەی کابوول لەناوببەن. ئێران یارمەتی ھێزەکانی حیزبی یەکێتیی عەبدولعەلی مەزاری دا. سعوودییە پشتیووانی لە یەکێتیی یەکگرتووی ئیسلامی سەیاف کرد. ململانێی نێوان میلیشیاکان پەرەی سەند و بوو بە شەڕی ناوخۆ. وێنۆک|چەپ|سوپای ئیسلامیی تاڵیبان.
بارگاوی چوونیەکی پەستانە داگیرساندن
توێژينەوەى بەم دوواييە نيشانى داوە كە سووتەمەنيى دووڕەگی خستنە کاری جياواز كۆ دەكەنەوە (وەكو بەنزين و گاز) دەتوانن يارمەتى بدەن لە كۆنترۆل كردنی داگیرساندنی [ HCCI ] و ڕێژەکە بسووتێنن. [ RCCI ]، يان خستنەکاری کۆنترۆلکردنی پەستانە داگیرساندن ، دەر خەرابوون تا زۆر كارا دەستەبەر دەكات، خواروو كردارى دەرچوون بەسەر بارى فراوان و مەوداى خێرایی
جۆرەکان
تێکەلکردنی سووتەمەنى و هەوا دا دەگيرسێت كاتێك چڕكردنەوەكە و پلەى گەرميى كارلێک دەکەن بە دابەشکردنێکی بەرز، چڕكردنەوەكە و/يان پلەى گەرمى دەتوانێت زیاد بکرێت لەچەند ڕێگاى جياواز؛
لێدانی ڕاستەوخۆ: [ PCCI] يان [ PPCI ] سوتان
گرتنەخۆكەى لە بەرزی [ EGR ] و سووتەمەنيى ديزل لەگەڵ بەرگريێكى مەزنتر بۆ داگيرساندن (زياتر " بەنزين")کاتی درێژتر توانا دەدا بە تێكەڵ کردن لەپێش داگيرساندن و بەم جۆرە كەمتر گيرفانە دەوڵەمەندی تەنى بەرهەمدەهێنن.
سەردەشت
سەردەمی دێرین
سەردەشت لە سەردەمی پێش ئیسلامدا، لە باکووری ڕۆژاوای شوێنی ئێستای ھەڵکەوتبوو و نزیک بە سەرچاوەیەکی گەورە بوو. ناوێکی تری ئەم شارە نێزەڕۆ بوو کە خاوەنی پێنج بورج بوو. سەردەشت ناوچەیەکی مێژوویییە کە کۆمەڵێک شوێنی دێرینی پێش ئیسلام، ئێستاش لە ناوچەکە بوونیان ھەیە. لە نزیکی سەردەشت قەڵایەکی لێیە کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی دەگەڕێتەوە.
ھێرشی ڕووسەکان
ڕووسەکان کە ئەو کات لە ناوچەدا بە «عەرووس» ناسرابوون، کاتی چوون بۆ شار ٥١ کەس لە خەڵکی ئاسایییان کوشت. یەکێک لەو کەسانە بە ناوی عەبدولکەریم قازی کە دادوەر بوو، لەلایەن ڕووسەکانەوە لەبەردەم ماڵەکەی بە شێوەیەکی نالەبار کوشترا. ئێستا گۆڕی عەبدولکەریم قازی تەنیا گۆڕە کە لەو کارەساتەوە ماوەتەوە و مەترسی لەناوچوونی بەھۆی بیناسازی لەسەرە.
ڕاپەڕینی مەلا خەلیل
تەواوی ھۆزەکانی مەنگوڕ و گەورکی مەھاباد و سەردەشت لەگەڵ مەلا خەلیل لە دژی یاسای کەشفی حیجاب و کڵاوی پەھلەوی یەکیان گرت. یەکەمین ھەنگاوی ئەوان لە دەستێکی ساڵی ١٩٢٩دا بوو کە تەلەگراف و تەلەفۆنی دەوڵەتییان لە نێوان مەھاباد و سەردەشتدا بچڕاند. دواتر لە دۆڵی «ئامێد» لە نێوان گوڵیار و دووسەید ھێرشیان کردە سەر ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی و شکستیان پێھێنان. دوایە مەلا خەلیل بە یارمەتیی ھێزەکانی سوارە و پیادەی مەنگوڕ و گەورک، ھێرشی کردە سەردەشت و ئەو شارەی گرتە ژێر دەست.
کاتێک ڕەزا شا نەیتوانی لەگەڵ مەلا خەلیل ڕێککەوێت، ڕێککەوتنی لەگەڵ ھەندێک لە ئاغاکانی مەنگوڕ لە دژی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل ھەڵبژارد. پاش ماوەیەک ڕاپەڕینەکە سەرکوت کرا و بنکەی ڕاپەڕیوەکان کە دەکەوێتە ناوچەی سەردەشت، کەوتە دەست سوپا و مەلا خەلیل و ھەندێک لە ھاوڕێکانی ناچار بەرەو باشووری کوردستان کشانەوە. دواتر مەلا خەلیل لە ساڵی ١٩٥٥ کۆچی دوایی کرد.
سەردەمی کۆماری کوردستان
وێنۆک|نەخشەی کۆماری کوردستان لە ساڵی ١٩٤٦، سەردەشت لە باشووری ڕۆژاوای کۆماردا ھەڵکەوتووە ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت بەپێی ڕووداوەکانی پێشوو، لە پێش دامەزراندنی کۆماری کوردستان ئامادە بوون ھەتا دەست بە شۆڕش بکەن و بچنە ناو ھێزەکانی دژی دەوڵەتی ناوەندی. زۆربەی گەورەکانی گەل و سەرکردەکانی ھۆزەکان بێجگە لە چەند بوارێکی تایبەت، وەفاداریی خۆیان بۆ قازی محەممەد ڕاگەیاند. خەڵکی سەردەشتیش بوونە ھاوڕای کۆمار، کە ئەو سەردەمە لە سەردەشت بە «ساڵی دیموکرات» ناسراوە. ساڵی ١٩٤٦ی زایینی، ساڵی سەرھەڵدانی خەڵکی شار لە دژی حکوومەتی پەھلەوی بوو. بارزانییەکان لە باشووری کوردستان لە دوای سەرنەکەوتن، لە ڕێگای سەردەشتەوە دەھاتنە ناو ڕۆژھەڵاتی کوردستان و پەیوەندییان بە قازی محەممەدەوە دەکرد. حکوومەتی ئێران نامەیەکی بۆ سەرھەنگ پزیشکیان، فەرماندەی ئەو کاتی سەردەشت نووسی کە مەلا مستەفا بارزانی لە بیری یەکگرتن لەگەڵ کۆماری کوردستان دڵسارد بکاتەوە، بەڵام بە پێچەوانە مەلا مستەفا خۆی بە شاری مەھاباد و قازی محەممەد گەیاند.
کیمیابارانی ساڵی ١٩٨٧
لەو جێیەوە کە سەردەشت ئامانجێکی سەربازی ھەژمار نەدەکرا، خەڵکی شارەکەش بۆ ھێرشەکە ئامادە نەبوون. شارەوانان بە ژیان لە سنوور و بەرەی شەڕ، لەگەڵ بۆردوومانەکانی عێراق ڕاھاتبوون. بەو جۆرە، خەڵک دواتر بە پزیشکەکانیان دەگوت کە نەیاندەزانی ئەوە بۆردوومانێکی کیمیایییە.
ھەرێم
سەردەشت بەپێی ھەرێمی جوگرافی، لە ھەرێمی سارد و کوێستانیدا ھەڵکەوتووە و بە بەرزایی ١٤٨٠ مەتر (٤٬٨٦٠ پێ)، ھەتا ڕادەیەک کەش و ھەوایەکی ساردی لە درێژەی ساڵدا ھەیە. سەردەشت یەکێک لە شارە پڕبارینەکانی پارێزگای ورمێیە و زۆر جاران زیاترین ئاستی بارینی لە ئاستی پارێزگادا بەدەستھێناوە. بارستەکانی ھەوا لەلای ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاواوە، ئەو شارە ھەر وەک ناوچەکانی تری پارێزگا دەگرێتەوە.
پارێزگای کەربەلا
پارێزگای کەربەلا (بە عەرەبی:محافظة کربلاء) یەکێک لە پارێزگاکانی عێراقە.
خورما
تایبەتمەندییە خۆراکی و دەرمانییەکانی خورما
ڤیتامینەکانی کە لە خورمادا هەن ، بەتایبەتی ڤیتامینەکانی (A,B1,B2,C,E) ،ئەو میوەیەیان خستۆتە خانەی میوە بەبەهاکانەوە. خورما لەومیوانەیە کەئەوبڕە فۆسفۆڕوکالیسیۆمەی تێیدایەتی بەئەندازەی ئەوبڕە فۆسفۆڕوکالیسیۆمەیە کە لەلەشی ئێمەدا هەیە. لەبەر بوونی ڤیتامین(A) لە خورمادا،خواردنی بۆ ڕاگرتنی ڕێژەی کالیسیۆمی لەش پێویستە،و بۆ باش ڕاگرتنی مووی لەش و ساخی نینۆك و پاراستنی دەم و لوت و چاو و گەشەی ئەندامەکانی لەشی منداڵان بەسوودە.
ڕانیە
لە ڕانیە ساڵانە ٩٠٠ بۆ ١٠٥٠ مل باران دەبارێت. لە ڕانیە چوار وەرز هەیە، کە دەریای ناوەڕاست کاریگەری لەسەرە. هاوین گەرم و وشکە، لە کاتێکدا زستان بە باران و بڕێکی کەم بەفر دادەبارێت.
کەسایەتیە دیارەکانی شاڕی ڕانیە
٥. عومەر حەمەد بەگ
سوێرەڵا
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە