cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کوردستان
چەرخی نێوانی
کۆنترین بەڵگەیەک کە بەکارھێنانی ناوی کوردستان تێیدا دەسەلمێت، دەقێکی مێژوویی ئەرمەنیایە، کەسێک بە ناوی matteos urhayci نووسیوە. ئەو باسی شەڕێک دەکات و دەڵێ کە لە شوێنێک نزیکی ئامەد لە ١٠٦٢ لە کوردستان ڕوو دەدات. بەڵگەی دووھەم پەراوێزێکە لە ئینجیلێکی دەستنووسراوەی ئەرمەنی کە لە ١٢٠٠ی زایینیدا نووسراوە:
میرنشینی حەسەنوەیی
٣٤٨–٤٠٦ک/ ٩٥٩–١٠١٥ز لە ناوچەکانی شارەزوور و شاپورخواست واتا لوڕستان و دینەوەر و ھەمەدان و شوێن و شاری دیکە فەرمانڕەواییان کردووە. لە میرە بەناوبانگەکانیان، حەسەنوەیھی کوڕی حوسێنی کوردی و میر بەدر کوڕی حەسەنوەیی کە یەکێکە لە ھەرە میرە بەناوبانگەکانی کوردان، لە سەدەکانی ناوەڕاستدا کاری زۆر دیاری لەماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا کردووە و دراوی تایبەتی لێداوە.
ڕووبارەکان
بەرزایییەکان و چیاکانی کوردستان کە بارینی باران و بەفری زۆری تێدا ڕوو دەدات، وەک سەرچاوەی ڕووبارەکانی نێزیک خۆی و ڕۆژھەڵاتی ناوینن، یەکێکن لە سەرچاوەکانی دیجلە و فورات و ژمارەیەکی زۆر ڕووبارە بچووکەکان وەک خابوور، ئاراز، کەرخە و سفیدڕوود. ئەو ڕووبارانەی کە گرینگایەتی مێژووییان ھەیە بۆ کوردان، ئاراز، خابوور، زابی گەورە، سیراون، جەغەتوو و زەھاب. ئەم ڕووبارانە کە لە بەرزایی سێ تا چوار ھەزار مەتر بەرزتر لە ئاستی دەریادان، وەک سەرچاوەی ئاو و سەرچاوەی وەرگرتنی وزە بەکاردێن بە دانانی ئاوبەند و تۆرباین؛ عێراق و سووریا لە زۆربەی ڕووبارە سەرەکییەکان ئەوەیان کردووە و تورکیا بەشێوەیەکی بەرفراوان ئەوەی کردووە.
سروودی نیشتیمانی
سروودی ئەی ڕەقیب کە لەلایەن یوونس ڕەئووف ناسراو بە دڵدار لە ساڵی ١٩٤٠ دانراوە، ئەو کاتی لە زیندان بوون ئەم ھۆنراوەیەی داناوە. ئەی ڕەقیب یەکەم جار لە سەردەمی کۆماری کوردستان بووە بە سروودی نیشتمانی کوردستان. لە دوای پێکھاتنی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، ئەم ھۆنراوەیە بووە بە سروودی نیشتمانی کوردستانی عێراق.
بێرەجووک
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕحا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ڕحا
فلومێدرۆکسۆن ئاستەیت
سەرچاوەکان
پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:ئیستەرەکانی پرۆجێستۆجین پۆل:پڕێگنانێکان
١٩٨٩
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٨٩
نەواباد (ڕوومی)
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
پیرباوەلی
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئەنجلینا جۆولی
وەک کەسایەتییەکی گشتی، جۆولی بەیەکێک لە کاریگەرترین کەسەکان لەنێو بواری کاتبەسەربردن (ئینتەرتەینمێنت) ی ئەمریکی دادەنرێت. بۆ چەندین ساڵ، لەلایەن چەند میدیایەکەوە بەجوانترین ژنی جیھان دادەنرا، و ژیانی ڕۆژانەشی بووە جێگای بایەخی خەڵک. ئەنجلینا لەھەریەکە لە ئەکتەران جۆنی لی میڵەر، بیلی بۆب تۆرنتن و برادپیت جیابووەتەوە؛ لەگەڵ پیت خاوەنی شەش منداڵن، کە سێ دانەیان ھەڵگیراونەتەوە لەجیھان.
١٩٩١–١٩٩٧: دەستپێکی کارەکان
دواتر لەگێڕانەوەیەکی نوێی ڕۆمیۆ و جولەیت، لەفیلمی ڵۆڤ ئز ئۆڵ زێر ئز (١٩٩٦)، و فیلمێکی ڕێگا بەناوی مۆھاڤی موون (١٩٩٦)، کە بەمھۆیەوە ھۆلیوود ڕیپۆرتەر لەسەری نووسی «جۆولی، کچەئەکتەرێکە کەبەڕاستی کامێرای خۆشدەوێت، کۆمێدیا و ورووژێنەرییەکەی وادەکات کەکارەکتەری دانی ئیلۆ واز لەھەمووشتێک بھێنێت بۆ ئەوەی ھەلی مانەوەی لەگەڵ ئەودا بۆبمێنێتەوە.» لە فۆکسفایە (١٩٩٦) ڕۆڵی کەسێک دەگێڕێت کە لەگەڵ چوار کچی نەوجەوان یەکدەگرن لەدژی مامۆستاکەیان کە ھەراسانکردنی سێکسی لەگەڵ کردوون. جاک ماتیۆ لە لۆس ئەنجەلۆس تایمز لەبارەی ئەم دەرکەوتنە نووسی، «پێویستی بە چەپەڵییەتێکی زۆر ھەیە تاکوو ئەم کارەکتەرە بەرجەستە بکەیت، بەڵام جۆولی، کچەکەی ڤۆیت گورزی خۆی ھاوێشت و لەم ستانداردە دەرچوو.»
١٩٩٨–٢٠٠٠: سەرکەوتن
یەکەم سەرکەوتنی گەورەی جۆولی، کاتێک بوو کە ڕۆڵی نمایشکاری ئەمریکی، جیا کارەنگی گێڕا لەفیلمی جیا (١٩٩٨). فیلمەکە باس لە لەدەستدانی ژیان و پیشەی کارەنگی دەکات لە ئەنجامی ئاڵوودەبوونی بە ھۆرین، ھەروەھا کەوتن و مردنی بەھۆی ئایدز لەناوەڕاستی ھەشتاکان. بۆ دووەم ساڵ لەسەریەک، جۆولی خەڵاتی گۆڵدن گلۆبی بردەوە، پاڵێوراوی خەڵاتی ئێمی کرایەوە ھەروەھا بووە براوەی خەڵاتی سکرین ئەکتەرس گیلد.
بە پشتبەستن بە میتۆدەکەی لی ستراسبێرگ لەبارەی نواندن، ئەوا جوڵی لە سەرەتای کارەکانی، مانەوەی لەناو کارەکتەرەی ھەڵبژارد، لەئەنجامدا ناوبانگی بەوە دەرکرد کە مامەڵەکردن لەگەڵیدا قورسە. لەکاتی وێنەگرتن بۆ فیلمی جیا، ئەوا بەھاوسەرەکەی جۆنی لی میڵەر وت، کە ناتوانێت وەڵامی پەیوەندییە تەلفۆنییەکانی ئەو بداتەوە: «من تەنیام، من دەمرم، من ھاوڕەگەزخوازم؛ من بۆ چەند حەفتەیەک تۆ نابینم.» لەدوای تەواوکردنی وێنەگرتنی فیلمی جیا، ئەوا بۆ ماوەیەک وازی لەنواندن ھێنا، چونکە پێی وابوو «ھیچ شتێکی نییە تا پێشکەشی بکات». دواتر لە میڵەر جیابوویەوە و ماڵی بردە نیویۆرک، لەوێ شەوانە لە زانکۆی نیویۆرک لە بواری دەرھێنان و سیناریۆنووسین دەیخوێند. دوای بردنەوەی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ فیلمی جۆرج والاس، ھەروەھا پێشوازییە باشەکانی ڕەخنەگران بۆ فیلمی جیا، ئەوا جۆولی دەستیکردەوە بەکارکردن. لەدوای فیلمی ھێل کیتچن (١٩٩٨)، جۆولی گەڕایەوە سەر شاشەی سینەماکان بە فیلمی پلەینگ بای ھارت (١٩٩٨)، کە لەپاڵ ھەریەکە لە شۆن کۆنەری، گیلیان ئەندەرسن و ڕایان فلیپس دەرکەوت. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێشوازی ئەرێنی لێکرا، بەتایبەت ڕۆڵی جۆولی. بۆ ئەو ڕۆڵەشی خەڵاتی برێکترو پێرفرۆمانسی پێدرا لەلایەن ئەنجومەنی نیشتمانی پێداچوونەوەی فیلمەکان.
دواتر لە ساڵی ١٩٩، لەفیلمی (گێرل، ئینترەپتد) دەرکەوت بە کارەکتەرێک کە نەخۆشی ناکۆمەڵایەتیی بوونی ھەیە، چیڕۆکەکە لە ژیان و یادەوەری سوزانا کەیسن وەرگیراوە. وێڕای ئەوەی لەفیلمەکە وینۆنا ڕایدەر، ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و چاوەڕێی گەڕانەوەیەکی باشی بۆ خۆی دەکرد، بەڵام ئەوەی زۆر سەرکەوتنی بەدەستھێنا ئەوا جۆولی بوو. بەھۆی فیلمەکەوە جۆولی سێیەم خەڵاتی گۆڵدن گلۆبی بردەوە، ھەروەھا دووەمین خەڵاتی سکرین ئەکتەرس گیلد، و بۆیەکەمینجار خەڵاتی ئۆسکاری بردەوە وەک خانمەئەکتەری پاڵپشت. ئیمانوێل لیڤی بۆ ڤاریتی نووسی، «جۆولی نایابە بەرۆڵگێڕانی کچێکی بێباک، لە لە پزیشکەکان زۆر زیاتر بەدەم ھاوکاری و چارەسەری سوزانا کاریگەربوو.»
٢٠١١-ئێستا: فراوانکردنی کاری پیشگەری
فیلمی دواتری جۆولی وەک دەرھێنەر ئەوا فیلمی درامی بای زە سی (٢٠١٥) بوو، کە خۆی لەگەڵ ھاوسەرەکەی براد پیت ڕۆڵی سەرەکیان گێڕا، ئەمەش یەکەم دەرکەوتنیان بوو بەیەکەوە لەدوای فیلمی مستەر & مسز سمیت (٢٠٠٥) سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن جۆولی نووسرابوو، ئەم پڕۆژە فیلمە زۆر لەلای ئەو تایبەتبوو چونکە لەژیانی دایکی وەرگیراوە. سەرباری ئەوەی ڕەخنەگران بە "سەرنجڕاکێش' وەسفی فیلمەکەیان کرد، بەڵام بەگشتی پێشوازی خراپیان بۆی کرد. وێڕای ئەوەی فیلمەکە لەلایەن دوو ئەکتەری ناودار ڕۆڵگێڕانی بۆکرا، بەڵام لەژمارەیەکی سینەمای دیاریکراو نمایشکرا.
باڵیۆزی UNHCR
لە ١٧ی نیسانی ٢٠١٢، لەدوای دە ساڵ خزمەتکردن لە یووئێن ئێچ سی ئار وەک باڵیۆزی چاکەکار، ئەوا پلەی جۆولی لە ڕێکخراوەکە بەرزکرایەوە بۆ نوێنەری تایبەتی ئەنتۆنیۆ گۆتیرێس، کە یەکەم کەس بوو ئەو پلەیە وەربگرێت. بۆ فراوانکردنی کارەکانی ئەوا مۆڵەتی کارکردنی وەک نوێنەری گۆتیرێس و ڕێکخراوەکە پێدرا بەئاستی دیپلۆماتکار، کە کارەکانیش زیاتر لەبواری قەیرانەکانی پەنابەریی خۆی دەبینێتەوە. لەو مانگەی کە پلەکەی بەرزبوویەوە، ئەوا جۆولی سەردانی ئیکوادۆری کرد، لەوێ چاوی بە پەنابەرە کۆڵۆمبییەکان کەوت، دواتر یاوەری گۆتیرێسی کرد بۆ گەشتێکی حەفتەیی بۆ وڵاتانی ئەردەن، لوبنان، تورکیا و عێراق بۆ زانینی باروودۆخی پەنابەرە سوورییەکان لەوڵاتانی ھاوسنووری سووریا. لەوکاتەوە، جۆولی سەردانی چەندین ناوچەی دیکەی پەنابەرانی کرد، ھەروەھا بووەتە یەکێک لە پارێزەر و نوێنەری پەنابەران. ڕاست|وێنۆک|جۆولی لە کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی، داڤۆس ساڵی ٢٠٠٥.
خوێندن و منداڵانی پەنابەر
جۆولی پارێزەری مافی خوێندنی منداڵانیشە، ئەمەش دوای دامەزرانی ڕێکخراوی دەستپێشخەری جیھانی کلینتۆن ئەوا لە کۆبوونەوەی ساڵانەی ڕێکخراوەکە، لە ئەیلوولی ٢٠٠٧، جۆولی وەک ھاوسەرۆکی خوێندنی منداڵان لە ناوچە کێشەدارەکان کاردەکات، بەمەبەستی یارمەتیدانی پڕۆگرامی خوێندن لەو ناوچانەی کە شەڕی تێدایە. لە یەکەم ساڵدا، جۆولی یارمەتی کردنەوەی پڕۆژەی خوێندنی بۆ منداڵی پەنابەرە عێراقییەکان کردەوە، ھەروەھا یارمەتییان پێشکەش بە گەنجانی دارفوور، کچانی لادێ نشینی ئەفغانستان کرد. جوڵی یارمەتیشی پێشکەش بە ڕێکخراوی مەلالە فەند کردووە، کە لەلایەن مەلالە یووسفزای دامەزراوە بۆ یارمەتیدانی منداڵانی پاکستانی بۆ خوێندن، جوڵی وەک کەسی خۆی ٢٠٠ ھەزار دۆلاری بەخشییە ئەو ڕێکخراوە.
دەرکەوتن
لە ڕووی پیشەگەرییەوە، بوونی جۆولی بە ھێمای سێکس بووەتە یەکێک لە تایبەتمەندییەکان بۆئەو، لەنێو باشترین سەرکەوتنەکانی ئەو لە بۆکس ئۆفیس لەوانە لارا کرۆف:تۆمب ڕایدەر و بیوولف، ئەوا دەرکەوتنە ورووژێنەرەکانی ئەو کاریگەری ھەبوو لەسەر سەرکەوتنی ئەم فیلمانە. لەگەڵ ئەوەشدا کلینت ئێسوود، دەرھێنەری فیلمی چەنجلینگی ئەنجلینایە، لە بۆچوونێکیدا نووسی، «ھەندێک جار، جوانترین ڕووخسارت ھەبێت لەم گەردوونە، ئەوا دەبێتە ھۆی زیانگەیاندن بە نواندن و دراماتیکبوون لەگەڵ بینەر.» کاریگەری ڕووخسار و جەستەی جۆولی لە جیھانی ڕۆژاوا وای لە کۆمەڵێک ژنی دیکە کرد، دەستبکەن بە نەشتەرگەری جوانکاری. لە ساڵی ٢٠٠٧، جۆولی وەک ستانداردی جوانی جیھانی دیاریکرا.
ئیحسان نووری پاشا
ئیحسان نووری (١٨٩٢ - ١٩٧٦)، کوڕی عەلی قولی پاشا، ڕابەری شۆڕشی ئاگری داغ، لە ساڵی ١٨٩٣ لە گەڕەکی (ئالی گوڵی- عەلی قولی) شاری بەدلیس لەدایکبووە. پۆلەکانی خوێندنی سەرەتایی ھەر لەم شارەدا تەواو کردووە، دواتر بۆ تەواوکردنی خوێندنی بەرزی سەربازیی ڕوویکردوەتە شارەکانی ئەرزنجان‌ و ئەستەنبوڵی ئەو کاتە و لە ساڵی ١٩١٠، دوای خوێندنی سەربازیی بۆ یەکەمجار لە ڕیزەکانی سوپای عوسمانی دا بوو بە ئەفسەر.
بازاڕی دارایی سعودیە
ماڵپەڕی فەرمی
پۆل:ئابووری سعودیە
کانی ھەنجیرەی شێخ بزەینی
کانی ھەنجیرەی شیخ بزەینی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
حەیم نەحمان بیالیک
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٣ پۆل:مردووانی ١٩٣٤ پۆل:شاعیرانی زمانی عیبری پۆل:جووە ئوکراینییەکان پۆل:نووسەرانی جوو
خالید ڕەشید
خالید ڕەشید (بە بەدرخانی: Xalîd Reşîd) گۆرانیبێژ، نووسەر، شوێنەوارناس و موزیکزانێکی کوردە.
کارەکان
خالید ڕەشید یەکەم کەس بووە کە ساڵی ١٩٩٨ یونسکۆی ناردووەتە کوردستان بۆ ڕاگرتنی تێکدانی شوێنەوارەکان و قەڵای ھەولێری خستتووەتە ناو شوێنەوارە پارێزراوەکانی جیھان لە ڕێگەی یونیسکۆوە.
خالید ڕەشید باڵەبانی وەک ئامێرێکی کوردی ھێناوەتە ناو خەڵک و وای کردووە کە تەنیا بۆ ئاھەنگ و شاییەکان دەکار نەکرێت. خاوەنی بیرۆکەی شانۆی ڕۆمانییە لە سلێمانی و ساڵی ١٩٩٢ کە گەڕاوەتەوە کوردستان تیپی موزیکی فۆلکلۆری ساز کردووە و ھەروەھا خاوەنی پرۆژەی ئینستیتیوتی کەلەپووری کوردە و ھەر ھەمان ساڵ پێشکەشی پارێزگاری ئەوکاتی سلێمانی کردووە.
خالید ڕەشید لە ڕێگەی موزیک و ئاواز و ڕیتمەکانییەوە گۆرانیی کوردی بە جیھان ناساندووە و جگە لەوەش شیعری گۆرانییەکانی وەرگێڕدراوەتە سەر زمانگەلێکی وەکوو ئینگلیزی و فەڕانسەوی.
ھەڵۆ
نزیک بە ٦٠ جۆر باڵندەی ڕاوکەر ھەن کە بە ھەڵۆ دەناسرێن و زۆربەیان خۆماڵی ئەوراسیا و ئەفریقان. پێوەرێکی ڕوون بۆ جیاوازی و ناسینەوەی ھەڵۆکان لە دیکەی پەلەوەرەکانی تیرەی ھەڵۆیان نییە، بەڵام بەگشتی ھەڵۆکان لەوانی تر گەورەترن (بێجگە لە داڵاش)، لاقیان گەورەتر و پتەوترە، دەنووکیان گەورە و خوار و باڵەکانیان پانترە. ھەموو ھەڵۆکان بە ڕۆژ ڕاو دەکەن، چاویان تیژە و بەرزەفڕن.
حەڕان
حەڕان، یەکێکە لە شارە کۆنەکانی تورکیا لە باکووری کوردستان کە لە پارێزگای ڕحا ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٦٢٫٩٨٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٥٫٩٩٥ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
زەردەگۆم
زەردەگۆم یەکێکە لە گوندەکانى شارۆچکەی خەلیفان سەربە قەزاى سۆران لە پارێزگاى هەولێر.
کەلینین (ڕوومی)
کەلینین شارۆچکەیەکی شارستانی جەلالەددین ڕوومیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١١٠٨٥ کەسە.
ڕەشەگۆم
پۆل:گوندەکانی خەلیفان
ژی بروونۆ
ژی بروونۆ نووسەری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
زەریای ھێمن
سەرزەویەکان
پۆل:ئۆقیانووسەکان پۆل:ئۆقیانووسی ئارام
ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی ڕووسیا
ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی ڕووسیا نوێنەرایەتی وڵاتی ڕووسیا دەکات لە پاڵەوانییەتییەکانی تۆپی بالە لەسەر ئاستی خانمان، لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی بالەی ڕووسیا سەرپەرشتی دەکرێن، لە ساڵی ١٩٤٩ تا ١٩٩١ لە ژێرناوی یەکێتی سۆڤیەتدابوون. خاوەنی چوار مەدالیای زێڕی ئۆڵمپیادی ھاوینەیە. زیاتر لە ١٥ جار بووەتە براوەی پاڵەوانییەتی بالەی خانمانی ئەورووپا.
ئەحمەد زەکی یەمانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عەرەبستانی سعوودی پۆل:وەزیرانی نەوت پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:خەڵکی مەککە
جۆمۆ کینیاتا
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤ پۆل:مردووانی ١٩٧٨
گمە
کارگێڕی
وێنۆک لەسەردەمی عوسمانییەکاندا گوندی گمە لەگەڵ گوندەکانی تری سنورەکە سەر بەقەزای هەڵەبجەبووه.
زەوییەکانی گوندی گمە دەکەونە کەرتی 45 گمە.
لەساڵانی حەفتا قوتابیانی گمە دەچوونە گوندی پشتە بۆ خوێندن، چونکە ئەو سەردەمە گوندی گمە قوتابخانەی تێدا نەبووە. لە ساڵی ١٩٩٥ بۆیەکەمجار قوتابخانەی تێداکراوەتەوە مامۆستا ئەنوەر عەلی دانیشتوی گوندەکە یەکەم مامۆستا بووە ئێستاش بەڕێوەبەری قوتابخانەکەیە. قوتابخانەی گمە تا پۆلی شەشەمی بنەڕەتی تێدایە. کردنەوەی قوتابخانە لەگوندی گمە ڕۆڵێکی گرنگی لەبەرەوپێشبردنی ڕەوتی خوێندندا ھەبووە.
تازاوای خەلیلاوا
تازاوای خەلیلاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری پەنجە عەلی باکوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
کارڵ بیندینگ
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزەرانی ئاڵمانی پۆل:مێژووی دەروونپزیشکی پۆل:مردووانی ١٩٢٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤١
عەمرو خالید
ژیاننامە
ھانی موسڵمانانی دەدات بۆ لێک نە ترازان و خۆشەیستی، بۆ بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگە بڕوای وایە کە لە کەسانی (لە خوار بۆسەر) بگۆڕدرێت.
کاراتێ
مێژوو
لە ساڵی ١٩٠٠ی زایینی لە دوڕگەی ئۆکیناوا یاری کراوە لەجۆری (ناھا-تێ، شوری-تێ و تۆماری-تێ ) کە مامۆستا جیگۆڕۆ کانۆ (١٨٦٠-١٩٣٨) (داھێنەری یاری جو- دۆ) باشترین و بەھێزترین کەسایەتی ئۆکیناوا بووە لەوسەردەم وبوارەدا‌، کە خاوەنی قوتابخانەی کۆ-دۆ-کان بوو. خۆی ئامادە کردبوو کە ئەم یاریە بگوازێتەوە بۆ ژاپۆن.
جۆرەکانی
زۆر جۆری کاراتێ ھەیە ، کە ھەر یەکێکیان بۆ مامۆستایانی قوتابخانەیەک دەگەڕێتەوە. وە لە ھەموویان ناودارترو و بڵاو تر (شۆتۆکان)ــە ، کە ئەتوانرێ بوترێ سەر بە مامۆستای (Sensei) فۆناکۆشیە ، ھەوروەھا قوتابخانەیەک ھەیە بەناوی (کیۆکۆشینکای)، کە تارادەیەک ڕەق و توند و تیژن ، ئەمە جگە لە قوتابخانەی (گۆرجۆریۆ) کە گرنگترین نوێنەریان مامۆستا (سانسای شۆجۆن میاجی)یە. کاراتێ بە لێدانی توند و تێک شکێنەر جیائەکرێتەوە، بەڵام زۆرانبازی بەلێدان و تێھەڵدانە سەر زەوی و سوڕاندنی جومگە و فریشک جیا ئەکرێتەوە. مەشق کردنەکەشی دابەش ئەبێ بۆ سێ بوار : کەیھۆن و کاتا و کۆمیتی. ( کەیھۆن : مەشق کردنی جوڵە سەرکییەکانی کاراتێ یە، کاتا : زنجیرێک جوڵەیە ، کۆمێتی: بەمانای شەڕ کردن دێت).
چیرۆکی ترسی ئەمریکی
چیرۆکی ترسی ئەمریکی زنجیرەیەکی بەندگریی ئەنتەلۆژیی تەلەڤیزیۆنیی ترسیی ئەمەریکییە، لە لایەن ڕاێین مۆرفی و براد فلچاکەوە دروست کراوە. ھەر وەرزێکی وەکو نیمچە زنجیرەیەک وایە، چیرۆک و و کارەکتەر و بەسەرھاتی ھەر وەرزێکی جیاوازە لە وەرزەکانیتری، کاراکتەر و بەسەرھاتەکانیان خاڵی سەرەتا و ناوەند و کۆتاییان ھەیە. ھەندێک بەشی ھەر وەرزێکی لە ڕووداوی ڕاستەقینە وەرگیراوە. تاکە دوو ئەکتەر کە لە ھەموو وەرزەکان بەشدار بوون ئیڤان پیتەرس و سارا پاوڵسنە.
وەرزی یەکەمی کە دواتر ناوی لێنرا چیرۆکی ترسی ئەمریکی: خانووی کوشتن، بەسەرھاتەکانی لە لۆس ئەنجیلۆژ، کالیفۆرنیا لە ساڵی ٢٠١١ەوە دەست پێدەکات، تیشک دەخاتە سەر گواستنەی ماڵی خێزانێک بۆ خانووەیەک کە تارمایی و خێوی دانیشتووانی پێشووی تێیدا ماوە، وەرزی دووەمی بە ناوی چیرۆکی ترسی ئەمریکی: خەڵوەتگە پەخشکرا، بەسەرھاتەکانی بۆ ساڵی ١٩٦٤ لە ماساچووسیتس دەگەرێتەوە و باس لە کارمەندان و نەخۆشە دەروونییەکانی خەڵوەتگەیەک دەکات، وەرزی سێیەمی بە ناوی چیرۆکی ترسی ئەمریکی: جادوو پەخشکرا، ڕووداوەکانی لە ساڵی ٢٠١٣ لە لوزیانا ڕوو دەدات کە تێیدا جادووگەرەکان ڕووبەری ئەوانە دەبنەوە کە ھەوڵی نەمانیان دەدەن، وەرزی چوارەمی بەناوی چیرۆکی ترسی ئەمریکی: نماییشی نامۆکان پەخشکرا، تیشک دەخاتە سەر یەکێک لەو تیپی کەمانەی نماییشە نامۆکانی ئەمریکا کە ماونەتەوە لە فلۆریدای ساڵی ١٩٥٢.
بۆ یەکەم جار زنجیرەکە لە ئابی ٢٠١١ەوە پەخشکرا، بەردەوامە تا ئێستا و بۆ وەرزی پێنجەمیش نوێکراوەتەوە. وەرزی پێنجەمی، بە ناوی چیرۆکی تری ئەمریکی: ھۆتێل بڵاوکرایەوە و ڕووداوەکانی لە لۆس ئەنجیلۆس، کالیفۆرنیای ساڵی ٢٠١٥، باس لە کارمەند و میوانەکانی ھۆتێلێکی سەروو سروشت دەکات. لە وەرزی شەشەم، کە بە ناوی چیرۆکی ترسی ئەمریکی: ڕۆانۆکی پەخش کرا، بەسەرھاتەکانی ناوی لە کارۆلینا و لە ساڵی ٢٠١٦ ڕوودەدات، تیشک دەخاتە سەر چەند ڕووداوێکی سەروو سروشت لە خانووچکەیەکی کیڵگەیەکی بەجێماو. وەرزی حەوتەمی بە ناوی چیرۆکی ترسی ئەمەرکی: کاڵت پەخش کرا، لەم وەرزە کە لە شوێنکی خەیاڵی برۆوکفیڵد ھایت لە مێشیگان ڕوودەدات، باس لە کارە تیرۆریستەکانی کاڵتێکی تیرۆرستی دوای ھەڵبژاردەکانی ئەمەریکای ساڵی ٢٠١٦ دەکات.
وەرزی یەک: خانووی کوشتن
وەرزی یەک: خانووی کوشتن
ڕەقبوونی خوێنبەر
وێنۆک
بەندەر موحەممەد حەمزە حیجار
ژیانی
خێزاندارە و چوار منداڵی ھەیە.
ئۆکتیەبر (شەھری نەو)
ئاکتیابر شارۆچکەیەکی شارستانی شەھری نەوە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٤٨٩٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
چارلیز تێرۆن
چارلیز تێرۆن یان شارلیز تێرۆن (؛ لەدایکبووی ٧ی ئابی ١٩٧٥). خانمەئەکتەر، دەرھێنەر و نمایشکەرێکی ئەفریقای باشووری و ئەمەریکییە. ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا یەک جار خەڵاتی ئۆسکار، یەک جار خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، ھەروەھا جارێکیش خەڵاتی سکرین ئەکتەرز گیڵد. لە ساڵی ٢٠١٦، لەلایەن گۆڤاری تایم وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان ناوی ھات.
ڕژێنی جۆگەدار
وێنۆک|مەمک ڕژێنێکی جۆگەدارە
جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤
ئەو ھەڵبژاردانەی ھەڵبژێردراون
جیھانەوە بەڕێوە دەچێ. بەڕازیل بەبێ پاڵاوتن بەژداری ئەم مۆندیالە دەکات چونکە ووڵاتی خانە خوێیە میوانداری جامەکە دەکات و ٣١ ھەڵبژاردەکەی تر لەڕێی قۆناغی پاڵاوتنەوە لە ھەموو قاڕەکاندا سەردەکەون بۆ مۆندیال.
ناوەڕاست|وێنۆک|1000px| {{Legend|#0000ff|سەرکەوتوو}} {{Legend|#FEC93B|سەرنەکەوتوو}} {{Legend|black|نەچوون بۆ پێشبڕکێی ھەڵبژاردن - ئەندامی فیفا}} {{Legend|#ababab|نەچوون بۆ پێشبڕکێی ھەڵبژاردن - ئەندامی فیفا نییە}}
بوکەڵە
لەسەرشێوەی ئاژەڵێک بەنێوی (Armadillo)ە درووستکراوە.
ئەنجامدانی تیروپشک بۆ پۆلینی گرووپەکان
لەڕێکەوتی ٦ی کانوونی یەکەمی٢٠١٣ ئەنجام درا.
محەممەد سولەیمان جاسر
کارەکانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عەرەبستانی سعوودی پۆل:زیندووان
کۆزەبۆرە
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕایبۆزی کەم ئۆکسجین
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی
ئەکادیمیای زانستەکان و ھونەرەکانی وێنەی جوڵاو
وێنۆک|بارەگای سەرەکیی ئەکادیمیا ئەکادیمیای زانستەکان و ھونەرەکانی وێنەی جوڵاو (بە ئینگلیزی: AMPAS) (Academy of Motion Picture Arts and Sciences) (ئامپاس) ئەکادیمیایەکی سینەماییی ناحکوومییە لەویلایەتی کالیفۆرنیای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. لە ١١ی ئایاری ١٩٢٧ دامەزراوە. ئەکادیمیاکە نزیکەی ٦٠٠٠ ئەندامی ھەیە، کە زۆرینەیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانن.
توبوکی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەستاوی کۆری
سیسارک
سیسارگ، داڵێکی بچووکی ڕەش و سپییە، ٥٣ تا ٦٥ سمە، لە کاتی فڕیندا بەرزگ، کلک، سینگ و باڵی سپییە.شاباڵی ڕەشە و ئەو ڕەشاییە هەتا پاشەڵی کشاوە. سەر و ملی ئاماڵ زەردە و تووکی پێوە نییە. پاشمل و ملی پڕ لە تووکی کورت و پڕە. پەڕ و باڵی سپی چڵکنە و شاپەڕی ڕەشە.دەنووکی لە لاشەخۆرەکانی تر باریکترە. بە باڕی ڕەنگی لە قاوەییەوە بەرەو سپی دەگٶڕێ. ژینگەی وەک شانەکووڕەیە بڕێجار لە قەراخ زبڵی گوندەکانیش دەبینرێت. لە سەر ڕەوەزی بەرز هێلانە ساز دەکا.
ئەم باڵندانە لە هەموو کیشوەرەکانی جیهاندا هەیە، بێجگە (ئۆقیانووسیە) و جەمسەری باشوور.
ھاری پۆتەر و بەردی جادووگەرەکە
ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسووفەکە (ئینگلیزی: Harry Potter and the Philosopher's Stone) یەکەمین کتێبی زنجیرەکتێبی ھاری پۆتەرە، لەلایەن جەی کەی ڕۆولینگەوە نووسراوە. لە ساڵی ١٩٩٧ بڵاوبووەتەوە، و لە ٢٠٠١ فیلمێکی سینەمایی لەسەر بەرهەم هات.وەپاشان چەندین فیلمی تر لەسەر ھەمان زنجیرە ڕۆمان بەرھەم ھێنرا.
ڕووخسارەبابەت
ڕووخسارەبابەت (بە ئینگلیزی: Phenotype) ڕووخساری دەرەوەی زیندەوەرە یان سیفەتێکی ترە، کە لەوانەیە دەری بخات. لە بۆماوەبابەتی زیندەوەر و ژینگە پەیدادەبێت.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی
کاوە گەرمیانی
ژیانی تایبەتی
کاوە خەڵکی شاری کەلار و دانیشتوی ھەمان شارۆچکە بوو. کاوە خێزاندار بوو.
کاردانەوەکان دوای تیرۆرکردنی
لە دوای تیرۆرکردنی کاوە گەرمیانی، خۆپیشاندان و ناڕەزایییەکان زۆربەی ناوچەکانی کوردستانی گرتەوە بەتایبەتی گەرمیان و سلێمانی و ھەولێر ھتد.. ، ھاوکات زۆربەی ڕێکخراو و حیزبە کوردییەکان بەیاننامە و ئیدانەیان کرد لەڕێگای دەزگاکانی ڕاگەیاندنەکانییانەوە، ھاوکات کاردانەوەی نێودەوڵەتیشی لێکەوتەوە لەوێنەی ھەڵوێستی چەند پەرلەمانتارێکی سوید و ئاژانسی وۆرلد بلوتین نووسیویەتی، ڕۆژنامەوانێکی کورد لە دژە گەندەڵی لە کوردستان کوژرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:ڕۆژنامەنووسە کوردە تیرۆرکراوەکان
لووی کۆپەر
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:لووەکان
گردخەبەر
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دان براون
دان بڕاون ژمارەیەکی زۆر ڕۆمان و چیرۆکی بڵاوکردۆتەوە و ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز ڕۆمانی کۆدی دافینشی بە باشترین کتێب ناوی بردووە و ۆرترین کڕیاری ھەبووە. چیرۆک و ڕۆمانەکانی بە ھەست بزوێنی و سەرنجڕاکێشی دەناسرێتەوە و خوێنەر واھەست دەکات سەیری فیلمێکی سینەمایی دەکات، ھەر بۆیە چیرۆک و ڕۆمانەکانی بەئاسانی گەیشتونەتە سینەما و کاریان بۆ کراوە و کراون بەفیلم لەوانە ڕۆمانی کۆدی دافینشی و فریشتە و شەیتانەکان کە ھەردووکیان لەنواندنی تۆم ھانکسە.
شەتڕەنج
ئامادەکردن
شەتڕەنج لەسەر بۆردێکی چوارگۆشەیی یاریی پێ دەکرێت کە پێک دێت لە ٨ ڕیز (پێشی دەوترێت پلە کە ژمارە ١ تا ٨ ـی لەسەر نیشان کراوە) و ٨ ستوون (کە ناودەبرێن بە فایلەکان کە لەپیتی a تا h ـی لەسەر نیشان کراوە). ڕەنگەکانی ٦٤ خانەی شەتڕەنج ناو دەبرێن بە خانەی "ڕوون" و "تاریک" یان "سپی" و "ڕەش". بۆردی شەتڕەنج بەجۆرێک دادەنرێت کە خانەی ڕوون لەکۆتایی دەستە ڕاستی پلەکانی ھەر یاریزانێکدا بێت و ھەروەھا پارچەکان بەو جۆرە دادەنرێن کە نیشاندراون لە ھێڵکاریی و وێنەی ڕاست و چەپدا، بەشێوەیەک کە ھەر شالیارێک لەسەر خانەیەک بێت کە لەھەمان ڕەنگی خۆی بێت (شالیاری سپی لەسەر خانەی ڕوون و شالیاری ڕەش لەسەر خانەی تاریک).
مێژووی شەترەنج
مێژووی پەێدا بوونی شەترەنج. سەرەتای سەرھەڵدانی یاری کۆنی شەترەنج ئەگەڕێتەوە بۆ سەدەی شەشەمی پێش زاین، چیرۆکی دورست بوونی بەم شیوەیە، پادشاێکی ھیند نەخۆش ئەبێت وەچ پزیشک وحەکیمێک ناتوانن چارەسەری نەخۆشەکەی پادشابکەن، وە داوا لەخەڵکی وڵات ئەکات ھەرکەسێک چارەسەری نەخۆشەکەی بکات پاداشت ئەکرێت، وەلەو کاتدا داھێنەری شەترەنج کەناوی سبندار ئەبێت لەو کۆرە ئامادە ئەبێت، وە شەترەنجەکەی خۆی پێشکەشی پادشا ئەکات، وە ئەوەیش خۆی پێ سەرقاڵ ئەکات، دوای ماوەێک ھەست ئەکا نەخۆشەکەی نەماوە، وە بەدوای سبندار ئەنرێ، کەپاداشتی بکات، وە شالیار واتە وەزیرەکەی ئەلێ بیبە گەنجینەکەی پاداشتەکەی بداتێ، وە ئەوەیش ئەڵێ لەخانەی یەکەم یەک رۆپیە، لە خانەی دووەم دوو رۆپیە، لەخانەی سێیەم چوار رۆپیە، وە لەھەرخانەێک دوو قات، کە وشەی شەترەنج لەوشەی سانسکریتی شاتورانجا وە وەرگێراوە کە واتەی چوار بەشی سوپای کۆن دێت واتەسەرباز، فیل، ئەسپ، قەڵای کاتی، وە لەوڵاتی ھیندەوە گەیشتە وڵاتانی ئێران و کوردستان وفارس و وڵاتانی تری ئێرانی نەژاد وەلەئێرانەشەوە بە سەرجەم وڵاتانی جیھان بڵاوبووە.،کەیارێکی کۆنی جیھانییە، لەنێوان دوو کەس ئەنجام ئەدرێ، کە بریتییە لە ڕووبەرێکی چوارگۆشەیی، کەئەوەیش کرا بە ٦٤ خانی بچووکترەوە، کە بەدوو ڕەنگ جیاکراوەتەوە، کە٣٢ خانیان بەڕەنگێک، وە ٣٢ خانی تر بەڕەنگێکی تر، کەبەزۆری ڕەنگەکانی ڕەش وسپی ڕەنگ ئەکرێن، کەھەر یاریزانێک ١٦ بەرد بەکارئەبات، کە ٨ دانەیان سەربازن، دوو ئەسپ، دوو فیل، دوو قەڵا، یەک شالیار، اتە وەزیر، یەک پادشا، کە٨سەربازەکە رێزی پێشەوە ئەگرن، وە پادشاوشالیار دووخانەی ناوەندی کۆتا ئەگرن، وەلەھەردوولای تەنیشت پادشاوشالیار فیل دووخانە ئەگرن، وەلەتەنیشت ئەوانیش لەھەردوولا ئەسپ دووخانە ئەگرن، وەھەردوو خانە کۆتا دووقەڵاکە خانەکەکان ئەگرن. بەگشتی باوەڕوایە کە یاری شەترەنج لە باکووری ڕؤژئاوای ھیند سەری ھەڵداوە،
ھایدرۆکسی پرۆجێسترۆن ھێپتانۆیت
وێنۆک|پێکھاتەی ١٧-ھایدرۆکسی پرۆجێسترۆن ھێپتانۆیت ھایدرۆکسی پرۆجێسترۆن ھێپتانۆیت (OHPH)، ھەروەھا وەک (ھایدرۆکسی پرۆجێسترۆن ئێنانسییەیت hydroxyprogesterone enanthate (OHPEـش ناسراوە، ھەروەھا لەژێر ناوە بازرگانییەکانی (H.O.P) و (Lutogil A.P) و (Lutogyl A.P) لەنێوان ئەوانی تر، دەرمانێکی پرۆجستینە بۆ حاڵەتەکانی پرۆجێستۆجین   بەتەنھا و لەگەڵ تێکەلەی (ئیسترۆجین)، (ئەندرۆجین)، (سترۆییدی ئانابۆلیک) و پرۆجێستۆجینەکانی تریش لە چەنەھا تێکەلەی تریش بەردەستە ناوە بازرگان (تۆکۆجێستان، تریۆئیسترین ڕیتارد، تریۆرمۆن دیپۆستیوم)
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:ئیستەرەکانی پڕۆجێستۆجین پۆل:پڕێگنانێکان
بڕیارنامەی ٤٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری ئیسلامیی ئێران-ئەمەریکا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬١٧٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سێوەرەگ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕحا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ڕحا
گوڵستان (سربند)
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
کوێری (ڕۆمان)
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٩٥
نورەدین وەیسی
پێشینەی ژیانی
وەیسی لە گوندی گرتک لە دەڤەری باڵەکایەتی لە نزیک سنووری ئێران لە دایک بووە. وەیسی و خێزانەکەی لە دوای ئەوەی شۆڕشی کورد لە ساڵی ١٩٧٥ لەلایەن ھێزە عێراقییەکانەوە تێکشکێندرا لە ناوچەکەی خۆیان ھەڵھاتن ئەوان (لەگەڵ ھەزاران کوردی دیکەی کوردستانی عێراق) پێش گەڕانەوە بۆ ھەرێمی کوردستان بۆ ماوەی چەند مانگێک وەک پەنابەر لە ئێران ماونەتەوە. گوندی گرتک یەکێک بوو لەو ھەزاران گوندەی کە سەدام حوسێنی دیکتاتۆر عێراقی وێرانی کرد. ئەمەش وەک بەشێک لەکرداری وێرانکردنی زەوی و بوومی کوردان و ھاوتەریب لەگەڵ سیاسەتی بەعەرەبکردن. وەیسی و خێزانەکەی بەزۆر ئاوارەی پارێزگاکانی باشووری عێراق بوون و بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە ئەلدیوانییە و بەعقوبە نیشتەجێ بوون
٢٠٠١
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:٢٠٠١
قەزای سەدارەک
دانیشتووان
بەپێی ئاماری لیژنەی ئاماری دەوڵەت، تا ساڵی ٢٠١٨، ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە ١٥٫٩ ھەزار کەس تۆمارکردووە، کە ٣٫٧ ھەزار کەس (لەسەدا ٣٠) زیادی کردووە لەکاتێکدا لە ساڵی ٢٠٠٠دا ١٢٬٢ ھەزار کەس بووە. ٨٫١ ھەزار لە کۆی دانیشتووان پیاون، ٧٫٨ ھەزار ژنن.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای سەدارەک
بادا
بەستەری دەرەکی
- دروست کردنی بەرنامەی بەکاربەریی (App) بۆ سامسونگ بەکاربەرییەکانی سامسونگ
کانیی غەزاڵان
کانیی غەزاڵان، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ڕحا ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٨٢٫٠٩٣ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٤٫٨٩٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
سەدارەک
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای سەدارەک پۆل:پارێزگای ئێریڤان
تابۆ مبێکی
تابۆ ئێمبیکی (لەدایکبووی: ١٨ی جوونی ١٩٤٢) سیاسەتمەدارێکی ئەفریقای باشوورە کە دووەم سەرۆکی ئەو وڵاتەیە و بۆ ماوەی ٩ ساڵ سەرۆکایەتی کردووە لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ٢٠٠٨.
گێدیۆن زێلالێم
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەمریکی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
میتراییزم
وێنۆک|200px|چەپ|پەیکەری میترا، لە کاتی قوربانیکردنی مانگای نێر ([[وەرزا)، مۆزەی بریتانیا، لەندەن]] میتراییسم یان ئایینی مێهر یان میھرپەرستی ئایینێکی کۆنە کە لە کوردستان، ئێران و بە تایبەت لە ناو زنجیرەچیاکانی زاگرۆسدا پێش ئایینی زەردەشتی بوونی ھەبووە. ئەم ئایینە دواتر بە ھاتنی ئایینی زەردەشتی کۆن بووە و وەکوو ئایینی فەرمیی خەڵک نەماوە، بەڵام توانیویەتی لە سەر ئایینەکانی زەرتەشتی و مەسیحییەت کاریگەریی ھەبێت.
یوری گاگارین
سەرەتای‌ ژیانی‌
یۆری‌ ، لە خێزانێکی‌ ھەژار لە دایک بووە ، لە (کلۆشیۆ)، لە نزیک (گزاتسک) کە شوێنێکە لە رۆژ ئاوای‌ (مۆسکو) لە (روسیا)، کە دواتر شوێنی‌ نیشتەجێ بوونی‌ بەناوی‌ ئەوەوەنرا ، وەک رێزلێنانێک بۆی‌ لەساڵی‌ (١٩٦٨). باوکی‌ دارتاش بووە، دایکیشی‌ سەرگەرمی‌ خوێندن بووە ، ڕێزبەندی‌ لە نێوان چوار خوشک وبراکەی‌ ، سێ یەمینە، خوشکە گەورەکەی‌ پەروەردەی‌ ئەکرد ، لەبەر لە ماڵ نەبوونی‌ زۆربەی‌ کاتی‌ دایک و باوکی‌ ، بۆبژێوی‌ پەیداکردن ، ھەروەکو زۆربەی‌ خانەودەکانی‌ یەکیەتی‌ سۆڤیەت. خانەوادەکەیان تووشی‌ ناخۆشی‌ بووە، لە ماوەی‌ شەڕی‌ جیھانی‌ دووەم ، دوو براشی‌ لەدەست داوە لەکاتی‌ شەردا ، لەگەڵ ئەڵمانیەکان کاتێک کە بە دایلیان گرتن ، لە کۆتایی‌ جەنگیشدا نەگەڕانەوە. ھەردەم مامۆستاکانی‌ بەزیرەک و لێھاتوو باسیان کردووە ، وازھێنانی‌ لە مامۆستای‌ ماتماتیکی‌ و پەیوەندیکردنی‌ بە ھێزی‌ ئاسمانی‌ لە لەشکری‌ سوور، کاریگەری‌ دیاری‌ لەسەر یۆری‌ جێھێشتووە.
کۆلێرا
بەگوێرەی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی ھەموو ساڵێک ملیۆنێک بۆ چوار ملیۆن کەس تووشی کۆلێرا دەبن یەکێک لەو ڤاکسینەی دژی کۆلێرا بەکاردێت پێی ئەوترێت (Vaxchora ::: lyophilized CVD 103-HgR) کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەکاردێت.
شێوازی بڵابوونەوە
کاتێک مرۆڤەکە ئەو خۆراک و ئاوە دەخواتەوە کە بەکتریاکەی تیایە، بەکتریاکە چالاکییەک دەکات کە دەبێتە ھۆی سکچوونێکی زۆر. بەمەش گەر چارەسەر نەکرێت و ڕێگەی لێ نەگیرێت بەتێپەربوونی چەن کاتژمێرێک بەھۆی سکچوونی بەردەوامەوە نەخۆشەکە لە مردن نزیک دەبێتەوە و لاشەی وشک دەکات.
ئەدیس ئەبابا
سەرچاوەکان
پۆل:ئەدیس ئەبابا پۆل:پارێزگاکانی ئیتیۆپیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٦ پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:ئیتیۆپیا
خاولی
خاولی، ھەوڵە، قەدیفە، پارچەیەک لە ڕیشاڵی مژۆک لە جنسی خوری، قوماش یان کاغەزە ، کە بۆ سڕین و وشک کردنەوە بەکار دێت. خاولییەکان پڕز و ڕیشۆڵەیان ھەیە تا باشتر تەڕایی بمژن.
ناوەکانی تر
لە زاراوەکانی زمانی کوردیدا ئەم ناوانەش بۆ ئەم مەبەستە بەکار دێت:
پەراوێز
پۆل:گەرماوکردن پۆل:ئامرازەکانی ناوماڵ
ئای ئۆ ئێس
ئەپلیکەیشنەکان
ئەو ئەپلیکەیشنانەی کە لەکاتی دامەزراندنی ئای ئۆ ئێس تیایەتی و بەکارھێنەران دەتوانن سوودی لێ وەرگرین:
سەرچاوەکان
پۆل:ناساندنەکانی ٢٠٠٧ پۆل:ئای ئۆ ئێس پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان
ڕێکخراوەی خەباتی شۆڕشگێڕی کوردستان
سه‌ره‌تا الف ـ دوای شه‌رِی چاڵدران له‌نێوان عوسمانیه‌كان و شاسمایلی سه‌فه‌وی كه‌ له‌٢٣ی ئووتی ١٥١٤دا رووی دا، زۆرینه‌ی كورده‌ سوننیه‌كان پشتیوانیان له‌ ده‌وڵه‌تی عوسمانی كرد و له‌شكری شا سمایل شكستی هێنا، به‌لام دوای شكستی هێزی شاسمایل دژمنایه‌تی ئه‌و دوو ده‌وڵه‌ته‌ درێژه‌ی كیشا، تا له‌ساڵی ١٦٣٩ ز، په‌یمانی (زه‌هاو) دابه‌شكردنی كوردستان له‌نێوان ئه‌و دوو بێگانه‌دا مۆر كرا. به‌شی زۆری كوردستان كه‌وته‌ به‌ر ده‌سه‌لاتی عوسمانی و به‌شی كه‌متری كه‌ كوردستانی ئێستای ئێرانه‌، كه‌وته‌ ژێر ده‌سه‌لاتی سه‌فه‌وییه‌كان و كوردی یه‌ك زمان و یه‌ك ره‌گه‌ز و یه‌ك فه‌رهه‌نگ و ...
گ ـ سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران له‌م كۆنگره‌ی پێنجه‌مه‌دا، مه‌سه‌له‌ چاره‌نووس سازه‌كان و هه‌ل و مه‌رجی خه‌باتی ئازادیخوازی گه‌لی كورد و باقی گه‌لانی ئێران، به‌ پێی وه‌زعی سیاسی ئێران و وه‌زعی سیاسی جیهان و بوونی وه‌ڵاتانی رۆژئاوا له‌ نزیك سنووره‌كانی ئێران و گه‌ڵاڵه‌ ئه‌تۆمیه‌ مه‌ترسیداره‌كانی رژیمی ئاخوندی كه‌ له‌وانه‌یه‌ ببێته‌ هۆی گه‌مارۆی زیاتری ئابووری یان روودانی جه‌نگێكی نوێ له‌ دژی ئه‌و رژیمه‌ی هێناوه‌ته‌ به‌رلێكۆڵینه‌وه‌. كۆنگره‌ی پێنجه‌می سازمانی خه‌بات ی كوردستانی ئێران، به‌ هه‌ست كردن به‌ ئاڵ و گۆرِه‌ سیاسیه‌كان و لێكدانه‌وه‌ی دروست و به‌ چاوخشاندن به‌ كار و چالاكیه‌كانی سازمان له‌ ساڵانی رابردوودا، برِیاری به‌ جێ و شیاو له‌ سه‌ر ئاڵ و گۆرِی بنه‌رِه‌تی له‌ به‌رنامه‌ و په‌یره‌وی ناوخۆیی سازمان په‌سه‌ند ده‌كا.
گاسفۆرد
گاسفۆرد شارێکی سێنترال کۆستی ویلایەتی نیو ساوت وێلز ی وڵاتی ئوسترالیایە، کە لە ٧٦ کیلۆمەتری باکووری ناوەندی بازرگانی سیدنی هەڵکەوتووە. ئەم شارە لە کۆتایی کەناری باکووری بتیزبێن واتێر دایە. دەرگای باکووری پانی ڕووباری هاکسبوری لەم شارە دەڕژێتە کەنداوی برۆکن.
بڕیارنامەی ٤٦١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٩ پۆل:ئێران لە ١٩٧٩ پۆل:مێژووی کۆماری ئیسلامی ئێران پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێران
بانکی فەیسەڵی ئیسلامی
سەرچاوەکان
پۆل:بانکەکانی سعودیە
ژوول لێرمینا
ژوول لێرمینا (بە فەڕەنسی: Jules Lermina) ڕۆماننووس و ڕۆژنامەوانی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
زانکۆی ئۆکسفۆرد
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
دێھقاناباد (حیسار)
دێھقاناباد  شارۆچکەیەکی شارستانی حیسارە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٣٦٩٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
یوری نەزەرۆڤ
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
منداڵباز (ڕۆمان)
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:کتێبەکانی فەرھاد پیرباڵ
پرۆژە
سەرچاوەکان
پۆل:پرۆژەکان پۆل:بەڕێوەبردنی پرۆژە پۆل:ھاوکاری پۆل:واوشە فەڕەنسییەکان
ھێڵی ژمارەکان
ژمارەی سیفر دەستپێکی ھێڵەکەیە کە دابەشی دەکات بە دوو نیوەی دەقاودەق.
نواندنی ژمارە ناڕێژەییەکان
ناوەڕاست|وێنۆک|552x552|چۆنیەتی نواندنی [[ژمارەی ناڕێژەیی|ژمارە ناڕێژەیییەکان لەسەر ھێڵی ژمارەکان]]
گوینتەر گراس
نموونە هۆنراوە
لەو کەسەی ئێمە لە هێلکە دەر دێنێ
هێلکە هاوردەکانی خۆمان داین
نیشانەکانی بێ چەمک و مانای
بە هیواین لە هێلکەمان دەرهێنن
ئیمپراتۆریەتیی بولگاری
250px|وێنۆک|چەپ|ناوچەکانی سەر بە ئیمپراتۆریەتی بولگاری یەکەم لە نێوان ساڵانی ٨٩٣-٩٢٧ ئیمپراتۆریەتی بولگاری بریتییە لە دوو ئیمپراتۆریەت ئەوانیش ئیمپراتۆریەتی بولگاری یەکەم و ئیمپراتۆریەتی بولگاری دووەم. یەکەمیان لە نێوانی سەدەی حەوت و سەدەی یانزە حوکی کردووە و دووەمیش لە نێوان سەدەی دوانزە و سەدەی چواردە حوکمی کردووە.
مەو سیزلەک
سەرچاوەکان
ویکیی سیمپسۆنەکان
بڕیارنامەی ٤٦٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٦٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی شوباتی ١٩٨٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬١٩٦‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
قەزیەی کاتەگۆریک
چەندایەتی و چۆنایەتی
چەندایەتیی قەزیە دەچێتەوە سەر ژمارەی ئەندامانی پۆلی دانراو کە لە قەزیەکەدا بە کار ھاتوون. ئەگەر قەزیەکە ئاماژە بە ھەموو ئەندامانی پۆلی دانراو بدات، تێکڕایی -یە. ئەگەر نا، تاکوتووک -ە.
٢٠١٣
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:٢٠١٣
ڕیکۆردۆس دێ لا ئەلامبرا
نۆتەکانی نمایش
بەشی یەکەمی ئەم پارچە مۆزیکییە لەسەر پەیژەی بچووک نووسراوەتەوە و بەشی دووەم لەسەر پەیژەی گەورە بەڵام لەسەر هەمان ڕەگ (وردتر: بچووکەپەیژەی لا و گەورەپەیژەی لا). ئەمە هەستێکی خەمبارانە لەلای گوێگر درووست دەکات لەسەرەتاوە، بەڵام دوواتر چارەسەر بۆ ئەو هەستە دڵتەنگاوییە دەدۆزێتەوە و بەرەو دڵخۆشیی دەڕوات. ئەم جۆرە تەکنیکە لەچەندین پارچەمۆزیکی تری ئیسپانییدا بەکار هاتووە، هەر بۆ نموونە ڕۆمانسی ئیسپانی.
دەردەباریکە
سیلی پەنھان
ەکە [مانتۆوکس] تاقیکردنەوەی پێستی ڤاکسینی دژی نەخۆشی سیل زۆرجار ڕا دەھێرێت خەڵک شاشە لە مەترسیی بڵند بۆ سیل. ئەوانە کە لەوەوپێش ئیمیەنایزد بوون لەگەڵ [باسیللە] کوتانی کالمەتتە-گوەرین لەوانەیە ئەنجامێکی تاقیکردنەوەی ھەڵە-ئیجابیێت ھەبێت. تاقیکردنەوەکە لەوانەیە بە درۆ نەرێنی بێت لە ئەوانە لەگەڵ سارکۆید، گرێیلمفاویی ھۆجکین، بەدخۆراکی، و زۆربەی بە شێوەیەکی دیار، سیلی چاڵاکئینتەرفیرۆن پشکنینی ئازاد کردنی گاما: تیپی سێیەمە لە ئەلفوبێی یۆنانی، لەسەر نموونەیێکی خوێن، ڕا دەسپێررێت لە ئەوانە کە ئیجابین بۆکە [مانتۆوکس] تاقیکردنەوە. ئەمانە کار تێ ناکرێن لەلایەن کوتان یان زۆربەی میکۆباکتەریای ژینگەیی، بۆیە ئەوان کەمتر ئەنجامی ھەڵە-ئیجابی دروست دەکەن. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەوان کار تێ دەکرێن لەلایەن م. [سزولگای]، م. [مارینوم]، و م. [کانساسیی]. ئای گی ئار ئەی س لەوانەیە ھەستیاری زیاد بکات کاتێک بەکاری ھێنا جگە لە تاقیکردنەوەی پێست، بەڵام لەوانەیە کەمتر ناسک بێت لە تاقیکردنەوەی پێست کاتێک بەتەنھا بەکاری ھێنا.
ئەمین فەیزی بەگ
شیعرەکانی
ئەمەش نموونەیەکە لە شیعرەکانی :
دوای مردن
وەک یادکردنەوەی ئەمین فەیزی، لە شاری سلێمانی قوتابخانەیەکی قۆناغی ئامادەیی بەناوی (خوێندنگەی ئەمین فەیزی كوڕان) کراوەتەوە.
داغستان، تاجیکستان
داغستان  شارۆچکەیەکی شارستانی شۆرائابادە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٤٨١٨ کەسە.
ناحیەی سیوەیل
جوگرافیا
ناحیەی سیوەیل ھاوسنوورە لەگەڵ، لە باکوورەوە شارستانی بانە، لە باشوورەوە ناحیەی زەلان و ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ، لە ڕۆژھەڵاتەوە شارستانی بانە و ناحیەی گەرمک، لە ڕۆژاواوە قەزای ماوەت.
سەردەمی کۆماری
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر پارێزگای سلێمانی تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
ئەحمەد ھەردی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:مردووانی ٢٠٠٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢ پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
کۆماسی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارستانی مەریوان
٢٠١٤
ساڵی ٢٠١٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
یۆنانی ڕۆمی
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:یۆنانی ڕۆم پۆل:یۆنانی ڕۆمی
بلێز پاسکال
وێنۆک|تابلۆی پاسکال ساڵی ١٦٩١ بلێز پاسکال (١٩ی حوزەیرانی ١٦٢٣ – ١٩ی ئابی ١٦٦٢) زانا و ماتماتیکزان و داھێنەر و نووسەر و فیزیکزانی فەڕەنسی بوو. پاسکال ئامێری پاسکەلاینی داھێنا لەساڵی ١٦٤٢ کە ئامێرێکی میکانیکی بوو بۆ کۆکردنەوە و کەمکردنەوەی ژمارەکان بەکاردەھات بەمەش پاسکال فۆڕمێکی بۆ ئامێری ژمێریاری داھێنا کە یارمەتی زانایانی تری لەسەدەی بیستەم دا ئامێری ژمێریاری (حاسیبە) دابھێنن، یەکێکی تر لەو کارانەی کە پاسکالی پێ دەناسرێتەوە سێگۆشەکەی پاسکالە.
کۆبۆ ئابێ
سەرچاوە
ئابێ، کۆبۆ، "ژن لە زیخی بیاباندا،" دەزگای چاپی نیلووفەر، تاران، ٢٠٠٦ (بە فارسی). https://en.wikipedia.org/wiki/K%C5%8Db%C5%8D_Abe
٢٠١٦
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:٢٠١٦
گەزەڵان
گەزەڵان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گەزەڵان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی عارەبان و لە باشوور لەگەڵ گوندی تورکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چیاسەوز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پەلکەڕەش.
تایبیریەس
تایبیریەس (تایبیریەس جولیوس سیزار ئەگوستوس، ١٦ی تشرینی دووەم ٤٢ی پ.ز-١٦ی مارس ٣٧ی زایینی) دووەم ئیمپراتۆری ڕۆمانی بوو. لە ساڵی ١٤ بۆ ٣٧ی زایینی فەرمانڕەوایی کرد، ئەو کوڕی سیزار ئەگوستوس بوو.
زانستە کۆمەڵایەتییەکان
سەرچەوکان
زانستە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:لقەکانی زانست پۆل:ڕژێمە ئەکادیمیەکان
سوورەتا
شێوەی گۆزانەوە
نەخۆشی سوورەتا لە ڕێگای پێوەندی و لێکەوتنەکان، بەتایبەت منداڵان ، بڵاو دەبێتەوە. هۆکاری ئەم نەخۆشییە لە ڕێگای هەناسەدان لە هەوای پیس و بەکارهێنانی کەلوپەلی هاوبەشی تێوەدراو، وەک لەیستۆک و دەفری خۆراک دەگوازرێتەوە. نەخۆشی سوورەتا لە ڕۆژێک پێش دەرکەوتنی نیشانەکانەوە، تا کۆتایی نەخۆشییەکە گیرۆیە. هەرچەند تا دێ ، گیرۆ بوونی کەم دەکا.
نیشانەکان
تووش بوونی منداڵی ساوا بە سوورەتا زۆر دەگمەنە. پێستی نەخۆش لە خۆیدا گیرۆ نییە، بەڵام سترۆپتۆکۆکی نێو ئەوکی نەخۆش دەتوانێ بڵاو ببێتەوە و نەخۆشییەکە بگوازێتەوە.
پێڕستی گوندەکانی دووکان
دووکــــان
لە ٢١١ گوند پێکهاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:پێرستی گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل ئارێن
پۆل ئارێن نووسەر و شاعیری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
گەورەدێ، ئاغجەلەر
جوگرافیا
گەورەدێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عەواڵان و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەرچاوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گولیجە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قوچەبڵاخ.
سێگۆشەزانی
300px|وێنۆک|چەپ|گشت [[فانکشنە سێگۆشەییەکانی گۆشەی θ بەکەڵکوەرگرتن لە بازنەیەک کە نیوتیرەکەی یەکسانە بە ١ (بازنەی یەکە) نیشاندراون.]]
موعەمەر قەزافی
موعەمەر ئەبوومنیار قەزافی (ماوەی ژیان: لەدایکبوونی ٧ی حوزەیرانی ١٩٤٢ تاوەکوو ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١) سەرۆکی وڵاتی لیبیا بوو. قەزافی لە «شگیب الکراعیھ» لە ناوچەی جارف لە پارێزگای سرتی وڵاتی لیبیا لە دایک بووە. لە ساڵی ١٩٦٩ەوە تاکوو ٢٠١١ سەرۆکی وڵاتی لیبیا بوو. قەزافی لە مانگی شوباتی ٢٠٠٩ بوو بە سەرۆکی نۆرەیی یەکێتی ئەفریقیا.
بیروبۆچوونەکان قەزافی
قەزافی لەسەرەتادا حەزێکی نەتەوەیی عەرەبیی ھەبوو و بۆ ئەوەش ڕوویکردە چەندین دەوڵەت بۆ ڕاگەیاندنی یەکێتی عەرەبی بەڵام سەرجەم ھەوڵەکانی لەو بارەیەوە شکستیان ھێناو ئەوەندی پێنەچوو کە پرۆژەکەی کرد بە پرۆژەیەکی ئەفریقی و ناوی خۆی نا شاھنشای ئەفریقیا. بیروبۆچوونە سەیرو سەمەرەکانی سەرۆکی لیبیا چەندین کێشەو مشتومڕی لەلایەن زۆرێک لەناوەوەو دەرەوەی لیبیادا دروست کردووە بەتایبەت کە خودی خۆی بەتەنھا لەوڵاتدا ماوەی زیاتر لە ٤٠ ساڵە حوکمدەکات و خۆی و بنەماڵەکەشەی بەچەندین تۆمەتی گەندەڵی و بەفیڕۆدانی سامانی وڵات و داپڵۆسینی ئازادایییە گشتییەکان، تۆمەتباردەکرێن ھەرچەندە بانگەشەی ئەوە دەکات کە بیرۆکەیەکی جەماوەری ھەیە لەبەشداریکردن لەدەسەڵاتدا.
سەرچاوەکان
پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد پۆل:خێزانی قەزافی پۆل:موعەمەر قەزافی پۆل:نووسەرانی سیاسی پۆل:سەرۆک وەزیرانی لیبیا پۆل:مردووانی ٢٠١١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢ پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:سەرۆکی حکوومەتە تیرۆرکراوەکان پۆل:سەرۆکە لە سێدارەدراوەکانی وڵاتان
حەسەن گونەیلی
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد
یێل، تاجیکستان
پەراوێز
پۆل:پارێزگای خەتلان
پۆڵێنزانی
پۆڵێنزانی (ئینگلیزی: Taxonomy) بریتییە لەو زانستەی کە زیندەوەران لە کۆمەڵەکاندا دادەنێت، بەپێی شێوەی دەرەوە و پێکهاتنیان، یەکەم پۆڵێنکردنی زیندەوەرانیش نزیکەی ٢٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لەسەر دەستی فەیلەسووفی یۆنانی ئەرستۆ کراوە، کە زیندەوەرانی پۆلێنکرد بۆ ڕووەک و گیانەوەران، وە گیانەوەرانیشی دابەش کرد بۆ سێ کۆمەڵە، کۆمەڵەی نیشتەجێی وشکایی و نیشتەجێی ئاوی و هەوایی، وە ڕووەکەکانی دابەشکرد بەپێی جیاوازی قەدەکانیان بۆ سێ کۆمەڵ کە درەخت و دەوەن و گیاکانە. وە دواتر لە گەڵ دۆزینەوەی زیندەوەری نوێ زیندەزانان بۆیان دەرکەوت کە سیستەمەکەی ئەرستۆ ناتوانێت هەندێک لەو زیندەوەرانە لە خۆبگرێت، بۆیە دواتر چەند سیستەمێکی تر داهێنران لەوانە زانا کارلۆس لینایۆس سیستەمێکی داهێنا بەناوی سیستەمی لینایۆس، کە لە ٧ ئاست پێکهاتبوو بۆ پۆڵێنکردنی زیندەوەران.
سەرچاوەکان
پۆل:پۆلێنزانی پۆل:زانستەکان پۆل:ھەبوونناسی
کەڕووناسی
thumb|کەڕوو کەڕووناسی یان مایکۆلۆجی ئەو زانستەیە کە لە کەڕووەکان دەکۆڵێتەوە.
خولی پاڵەوانەکانی ئەفریقا
یانەکانی میسڕ زۆرترین ژمارەی بردنەوەیان هەیە بە (١٦ نازناو)، بەدوایدا مەغریب دێت بە ٧ نازناو. مەغریب، میسڕ، تونس و جەزائیر زۆرترین ژمارەی براوەیان هەیە، کە هەر یەکەیان سێ یانە نازناوەکەی بردۆتەوە. پاڵەوانێتیەکە لەلایەن ٢٦ یانەوە براوەتەوە، ١٢ یان زیاتر لە جارێک بردویانەتەوە. ئەهلی سەرکەوتووترین یانەی مێژووی پاڵەوانێتیەکەیە، کە پاڵەوانێتیەکەی ١٠ جار بردۆتەوە و ڕیکۆردی زۆرترینە. یانەکانی میسڕ زۆرترین بردنەوەیان بەدەست هێنەوە، کە ١٦ نازناوە. ویداد کاسابلانکا لە ئێستادا پاڵەوانی خولەکەیە، کە لە ئەهلی بردەوە ٢-٠ لە کۆتایی ٢٠٢٢.
شارستانی گورگان
شارستانی گورگان یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای گوڵستانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری گورگانە.
دژەزیندەیی
مێژوو
مێژووی سەرھەڵدانی ئەنتیبایۆتێکس زۆر قوڵترە لەوەی بیری لێبکەینەوە، کە بریتییە لە گیراوەی دەرمانێک و بەکاردێت بۆ ڕاگرتنی یان ھێورکردنەوە یان لە‌ناوبردنی بەکتریاکان. وە لە بەناوبانگترین ئەنتیبایۆتێکسەکان (پەنسیلین) و (ستریپتۆمایسین) و (ئەمۆکسیسیلین) و (فینۆکسیمیتیلیسیلین).
شام
سوریا
لە ماوە حوکمی یۆنان وڕۆمان بە ھەموو وڵاتی شام ووتراوە سوریا, وا دادەنرێت کە ناوی ئاشور ASSYRIA بووە کە بڵاو بۆتەوەبە ھەموو ناوچەکەدا، کە سوریای ئێستا و ھەموو ناوچەکانی دەوروبەری لە مێژوودا بە ناوی جیاواز ناسراون وناسراوترینی سوریایە,
ئیسرائیل
لە ماوەی زیاتر لە سەد ساڵ لە مێژوودا شانشینی ئیسرائیل لە ژێر حوکمی داود مەلیک وسلێمان حەکیم دا بووە کە زۆربەی خاکی فەلەستین ئەگرێتەوە, بەڵام زیاتر لە فەلەستین وناوچە کەناریەکان ناگرێتەوە ودوای مردنی مەلیک سولەیمان دابەش بوو بۆشانشینی ئیسرائیلی وشانشینی یەھوزای باشور، کە لە کاتی ئێستاماندا ھەندێک لە ئیسرائیلیەکان بە (ئیسرائیلی گەورە) دەریدەبڕن.
کنگورت
کنگورت شارۆچکەیەکی شارستانی تەمورمالکە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٧٥٣٤ کەسە.
داری شیرین و فەرھاد
200px|وێنۆک|داری شیرین و فەرھاد داری شیرین و فەرھاد یان داری ڕەحمەت، ئەمە ناوێکی کە خەڵکی کرماشان بە سەر دارە چنارێکی ٧٠٠ساڵەیان نیاوە و بەم ناوە ئەمڕۆ دەناسرێت. داری شیرین و فەرھاد لە دەوروبەری تاقوەسان لە شاری کرماشانە. دڕێژای دارەکە ٣٧٫٧ میتر و پانایی ٧٫٤٦ میترە، کە ئەم دارە لەلای گرینگی سرووشتی و ژینگەیی، ھەروەھا گرینگیێکی کەلتووری و مێژوویی ھەیە.
خوێی ھیمالایا
مێژوو
ئەفسانەی دیتنەوەی خێی ھیمالایا دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی سوپای ئەسکەندەری گەورە کە ٣٠٠ ساڵ پێش زایینە، بەڵام یەکەم تۆماری کانگاکردنی خێی ھیمالایە دەگەرێتەوە بۆ ساڵانی ١٢٠٠ی زایینی، خێیەکە زیاترینیان لە کانگای خێی خێورا لە ناوچەی خێورا بە دیاریکراوی لە ناوچەی جەلوم لە شاری پونجابی پاکستان، کە دەکەوێتە دامێنی گردی زنجیرە خوێ لە نێوان ڕووباری ئیندۆس دەشتی پونجاب، خێیەکە بە پلەی یەکەم بە شێوەیەکی کۆ ھەناردەدەکرێ بۆ وڵاتانی دەرەوەی پاکستان بە مەبەستی بازاڕکردن و بەکارھێنانی وەک پێداویستییەکی ڕۆژانە.
بەرد
زانستی بەردناسی (petrology) کە لە بەردەکان دەکۆڵێتەوە یەکێکە لە گرنگترین لقەکانی زەویناسی.
سیرۆسیس
بەربڵاوبوون
زانایان مەزەندەی ئەوە دەکەن کە سیرۆسیسی جگەر کاریگەری لەسەر نزیکەی ١/٤٠٠ کەس هەیە لە ئەمریکا، ئەو کارتێکردنانە نزیکەی ١ لە ٢٠٠ کەسیان تەمەنیان لە نێوان ٤٥ بۆ ٥٤ ساڵاندا بووە، هەربۆیە ئەوکەسانەی لە پۆلینی ئەو تەمەنەدان ئەوا ئەگەری تووشبوونیان بەرزە. سیرۆهۆیس ساڵانە دەبێتە هۆی مردنی نزیکەی ٢٦ هەزار کەس لە ئەمریکا، ئەمەش حەوتەمەین گەورە هۆکار بۆ مردنی خەڵکی تەمەن ٢٦ بۆ ٦٤ ساڵان لە ئەمریکا.
تاقی گەرا
200px|وێنۆک|تاقی گەرا تاقی گەرا، بینایێکی مێژوویی و پێگەیێکی شوێنەواریی کە دروست کردنی دەگەڕێتەوە بۆ کاتی ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی یان ئیمپراتۆریەتیی ساسانی، لە سەر رێگەی کرماشان-سەرپێڵ لە ١٥ کیلۆمیتری شاری سەرپێڵ زەھاو لە شارستانی سەرپێڵ زەھاوە. ئەم بینا لاکێشەیی بەرزایی ٨٦٫٤ میتر و پانایی ٧٠٫٧ میترە و ھەروەھا تاقی گەرا لە سەر رێگەیێکی ھەرکۆنی میژوویی ساز کراوە کە فەلاتی ئێرانی بە نێوان روودان (بەینونەهرەین) پەیوەندی داوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران پۆل:شارستانی سەرپێڵی زەھاو پۆل:خانووبەرە و پێکھاتەکانی پارێزگای کرماشان
پۆلەندبۆڵ
بۆ وڵاتانی تر
هەروەها پۆڵەندبۆڵ دەتوانێت کۆمیکەکانی وڵاتانی دیکەش لەخۆ بگرێت ، بەڵام بە پێی کۆنوانیسوان ئەو کۆمیکانە هێشتا بە کۆمیکەکانی پۆڵەندبۆڵ ناودەبرێت، هەرچەندە هەندێک جار بە تۆپی وڵاتیش ناودەبرێت هەروەها دەوڵەت و پارێزگاکان و بەشەکانی تری لەم جۆرە دەتوانرێت بەکار بهێنرێت؛ هەروەها ڕێکخراوە فرە نەتەوەییەکانی وەک یەکێتی ئەوروپا و نەتەوە یەکگرتووەکان هاوبەشن، بەڵام نەبوونی هێزیان بە بەراورد بە دەوڵەتەکانی پێکهێنەریان، مانای ئەوەیە کە وەک لاواز یان بووکەڵە وێنا دەکرێت.
قەڵای سارتکە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنەوارناسیی ئاسیا
نەشتەرگەریی چاو
نەشتەرگەری رفراکتیڤ
نەشتەرگەری رفراکتیڤ یان بینایی لاواز بە مەبەستی ڕاستکردنەوەی هەڵەکانی شکان لە چاو، کەمکردنەوە یان نەهێشتنی پێویستی بۆ لێنزی ڕاستکەرەوە، بە کاردێت.
نەشتەرگەری ئۆکولۆپلاستیک
نەشتەرگەری ئۆکولۆپلاستیک، یان ئۆکۆلۆپلاستیک، ئەو تایبەتمەندییە لە پزیشکی چاودایە کە مامەڵە لەگەڵ بنیاتنانەوەی چاو و پێکهاتە هاوبەشەکاندا دەکات. نەشتەرگەری ئۆکۆلۆپلاستیکی تر:
کۆرتیزۆڵ
٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|کۆرتیزۆڵ ٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|کۆرتیزۆڵ بە شێوەی وێنەی سێ دووری کۆرتیزۆڵ ناسراوە بە هایدرۆکۆرتیزۆن لە ماددە هۆرمۆنییەکانی ستیرۆید یان گلوکۆکۆرتیکۆیدە ئەم هۆرمۆنە لە ڕژێنی ئەدرینالیندا دروست دەبێت و لەوێوە دەردەدرێت. هۆرمۆنی گلوکۆکۆرتیکۆید لە ئەنجامی دڵەڕاوکێ و پەشۆکییەوە دەڕژێت هەندێ جاریش لە ئەنجامی کەمبوونەوەی ئەم هۆرمۆنە لە خوێندا دەردان ڕوودەدات. کاری سەرەکی ئەم هۆرمۆنە زیادکردنی ڕێژەی شەکرە لە خوێندا لە ڕێی گلوکونیوجینیس، هەروەها کەمکردنەوەی یان سستکردنی کۆئەندامی بەرگری لەش ئەمەش بە تایبەتی گرنگە بۆ ئەو کەسانەی ڕێژەی خرۆکەی سپی خوێنیان زۆرە، یان نەشتەرگەری چاندنەوەیان بۆ ئەنجامدراوە.
مایلە
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بڕیارنامەی ٤٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٨٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢٣١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
لیفکە
کیسە یەکێکی تر لە پێشۆرەکانی حەمامە، کە ئەگەرچی لەگەڵ لیفکە لە یەک بنەماڵەن، بەڵام لە شێوە و کاردا لێک جیاوازن.
کۆمپیوتەر
کۆمپیوتەر ئامێرێکە بۆ زۆر مەبەست بەکاردێت. دەکرێت پرۆگرام بکرێت تا ڕیزە کردارێکی ژمێرەیی یان لۆژیک ئەنجام بدات. بەکارھێنەر دەتوانێت لە ڕێگای ماوس و تەختەکلیلەوە داواکارییەکانی خۆی ئاراستەی کۆمپیوتەر بکات و کارەکان لەڕێی شاشەی کۆمپیوتەرەکە پێشان دەدرێن. وێنۆک|[[لاپتۆپێکی ئەیسەر.]]
بۆردی سەرەکی (Mainboard)
گرنگترین بەشی ھەر کۆمپیوتەرێک ئەم بۆردەیە کە زۆربەی بەشەکانی دیکەی کۆمپیوتەر لەسەر ئەم بۆردە دادەمەزرێن لەوانە دەتوانین ئاماژە بە ڕام، کارتی گرافیکی، کارتی ڕایەڵە، یەکەی چارەسەری ناوەندی(CPU)، کارتی دەنگ، کارتی تیڤی، کارتی سەتەلایت، مۆدێمی ناوەکی… ھەروەھا ھەندێکیش لە بەشەکانی کۆمپیوتەر بە کێبل بەو بۆردە پەیوەند دەدرێن لەوانە ھارد دیسک، فلاپی درایڤ، سی دی درایڤ، دی ڤی دی درایڤ، سەرچاوەی وزە، پانکە و دەرچەی ماوس و تەختەی کلیل و دەرچەی ڕام (Ram)
ددان لێنانەوە
بۆ قەرەبووکردنەوەی ددانێک یان زیاتر بە ساردی ددانی تەنیشتی، بۆ پڕکردنەوەی ددانی ونبوو لەسەریان، لە لۆکەی دانەکان بەکار دەھێنرێ.
لە سەردەمی مۆدێرندا، چاندنی بەپێچەی ددان وەک سەرەتای ساڵی ١٩٦٩ باس کرا، بەڵام ڕستنێکی نەرم کە لەگەڵ ئایزۆتۆپێکی ددان دروستکراو لە پۆلیمێثاتی ساتێرات دروست کراوە نەک تێکەڵبوونی ئێسک
١٩٨٨
مردنەکان
پۆل:١٩٨٨ پۆل:ساڵەکان
ڕاھی لێنین
ڕاھی لێنین شارۆچکەیەکی شارستانی وەخشە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٦٣٢٣ کەسە.
ئێکسیگوزەر
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
زاب
جوگرافیا
زاب تەنھا دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شوێنی یەکگرتنی زێی بچووک لەگەڵ ڕووباری دیجلە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی عێراق.
مێژوو
لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ و لە کاتی جەنگی عێراقدا، بۆمبێکی بەرخۆدان لە نزیک زاب لەسەر ڕێگای حەویجە تەقیەوە و سەربازێکی ئەمریکی کوژرا. بۆمبێکی دیکە لەسەر ھەمان ڕێگا ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی لەکارخست و سەربازێکی لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٦دا کوژرا.
لیختنشتاین لە ئۆڵۆمپیاد
لیستاینشتاین بۆ یەکەم جار بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد لە ساڵی ١٩٣٦، و لەو کاتەوە وەرزشوانەکانی ناردووە بۆ بەشداریکردن لە زۆربەی یارییەکانی ئۆڵیۆمپیادی هاوین و یارییەکانی ئۆلیۆمپیادی زستانە. لیژنەی لیستاینشتاین لە ساڵی ١٩٣٥ دامەزرا. لیستاینشتاین بچووکترین وڵاتە لە جیهاندا بەگوێرەی دانیشتوان و دووەم بچووکترین وڵات بەگوێرەى ڕووبەر (دوای بەرمۆدا، بەڵام بچووکترین لە هەموو دەوڵەتێکی سەربەخۆ) کە مەدالیای زێڕینی ئۆڵۆمپیاد یبردووەتەوە. وەرزشوانانی لیستاینشتاین بە گشتی دە مەدالیایان بردۆتەوە، هەموویان لە خلیسکێنەی سەر بەفرن. ئەمە تاکە وڵاتێکە کە مەدالیای وەرگرتبێت لە یارییەکانی ئۆلۆمپیادی زستاندا. بەلام هیچ مەدالیایەکی لە ئۆڵۆمپیادی هاوینە بەدەستنەهێنابێت. حەوت لە دە مەدالیا لەلایەن ئەندامانی هەمان خێزانەوە بەدەستھێنراون: خوشک و براکانی ھانی و ئاندریاس ڤێنزێل، و کچی ھانی تینا وێراتەر. هەروەها، برایان ویلی و پۆڵ فرۆمڵت دوو لە سێ براوەی تریان بردۆتەوە؛ تەنها ئورسۆلا کۆنستیتت مەدالیای بۆ وڵاتەکەی بەدەستهێناوە بەبێ ئەوەی پەیوەندی هەبێت بە ڤێنزڵس یان فۆرمێڵتز. زێڤەر فرێک، ئەندامی دامەزرێنەری لیژنەی ئۆڵۆمپیادی لیستاینشتاین ، تاکە وەرزشوانە کە لە هەردوو یارییەکانی ئۆڵۆمبیای هاوین و زستاندا پێشبڕکێی کردووە.
کارڵ پۆپەر
کارل پۆپەر (١٩٠٢ - ١٩٩٤) لە ڤیەننا ژیاوە و زانایەکی تایبەت بە بواری فەلسەفەی زانست بووە، لەسەر بیروڕا و ئاینی مەسیحی بووە، هەروەها دژی فەلسەفەی مارکسیزم بووە و کتێبێکی لەو بارەیەوە نووسیوە بە ناوی [کۆمەڵگەی کراوە و دوژمنەکانی]. لە پەیمانگای لەندەن بۆ ئابوری خوێندوویەتی، یەکێک بووە لە بەناوبانگترین زاناکانی سەدەی بیستەم و جگە لەو بوارەی خۆی لە بوارەکانی کۆمەڵگا و ڕامیاری کاری کردووە و شارەزا بووە.