چیای_ئیڤرست
مشتومڕی ڕەوشتیانەی دەیڤد شارپ، ٢٠٠٦
مشتومڕێکی نێودەوڵەتی هەبوو سەبارەت بە مردنی شاخەوانێکی بەریتانی بە ناوی دەیڤد شارپ، کە هەوڵیدا لە ساڵی ٢٠٠٦ بە چیای ئیڤرست سەربکەوێت بەڵام لە کاتی سەرکەوتنیدا گیانی لەدەستدا. چیرۆکەکە لە کۆمەڵگەی شاخەوانییەوە هاتە ناو میدیای جەماوەرییەوە، بە زنجیرەیەک چاوپێکەوتن و بانگەشە و ڕەخنەوە. پرسیارەکە ئەوە بوو کە ئایا شاخەوانانی ئەو وەرزە پیاوێکیان جێهێشتووە تا بمرێت ؟؟! ئایا دەکرا ڕزگار بکرێت؟ وتراوە کە ئەو هەوڵی داوە لە چیای ئیڤرست بەتەنیا ئەو ڕێیە ببڕێت بە بوتلێک ئۆکسجینی کەمەوە! . ئەو لەگەڵ هاوبەشگایەکی ڕێنوێنی نیپالی کەم بوودجە ڕۆیشت کە تەنها پشتگیری بۆ خێوەتگای بنچینە دابین دەکرد و کەمتر ڕوون کراوەتەوە کە کێ دەیزانی شارپ تووشی کێشە بووە، خۆ ئەگەر بزانن، ئایا ئەوان شیاون یان توانای یارمەتیدانیان هەیە. شاخەوانێکی تر بەناوی مارک ئینگلیس لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ چاپەمەنییەکان لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٦ گوتی: کە کاروانی شاخەوانەکانی و چەندینی تر شارپیان تێپەڕاند لە ١٥ی ئایاردا لەژێر بەردێک کە ٤٥٠ مەتر مابوو بۆ لووتکەکەی،هەروەها ئینگلیس وتی ٤٠ کەس بەلای شارپەوە تێپەڕبوون، بەڵام شاخەوانەکان پێیان وابوو کە شارپ تەنها تەرمێکە و مردووە.هەروەها هەندێک گفتوگۆ لەسەر هێمێکس کراوە لە لێدوان لەسەر ئینگۆلیس و شارپ. سەبارەت بە لێدوانە سەرەتاییەکانی ئینگەلیس، دواتر پێداچوونەوەی هەندێک وردەکاریی کرد چونکە چاوپێکەوتنی لەگەڵ کراوە لەکاتێکدا کە "... لەڕووی جەستەیی و دەروونییەوە ماندووە، و لە ئازارێکی زۆردابووە و پاشان پێنج پەنجەی بڕابۆوە. کاتێک ئەوان چوونە ناو کەلوپەلەکانی شارپ پسوولەیەکیان دۆزیەوە بایی ٧,٤٩٠ دۆلار بوو، باوەڕیان وابوو کە ئەو بڕە هەموو تێچووی داراییەکەی بووە. بە بەراورد بە نرخی زۆرینەی گەشتەکان زۆر کەم بووە کە لە نێوان ٣٥,٠٠٠ دۆلار بۆ ١٠٠,٠٠٠ دۆلار بووە جگە لە ٢٠,٠٠٠ دۆلاری زیاتر وەک بەخشیش و دیاری . لە ١٤ی ئایاردا مەزەندە کرا کە شارپ دەستی کردووە بە دابەزین لە ئیڤرست، بەڵام لە ١٥ی ئایار تووشی کێشە بووە بۆیە سەر بەرەو خوار بەلای شاخەوانەکانەوە تێپەر بووە. لە ١٥ی ئایاری ٢٠٠٦ باوەڕ وایە کە ئەو بە نەخۆشی هایپۆکسیا ناڵاندویەتی و نزیکەی ٣٠٠ مەتر دوور بووە لە لووتکەی سەر ڕێگای لای باکوور . ئارون ترێکس ئۆکسجینی پێ داوە و هەوڵی داوە یارمەتی بدات بۆ جووڵانەوە، بە بەردەوامی، بۆ ماوەی یەک کاتژمێر. بەڵام نەیدەتوانی بە تەنیا بوەستێت یان تەنانەت لەسەر شانی خۆی هەڵی بگرێت،بۆیە ترێکس ناچار بووە بەجێی بهێڵێت. تەنانەت لەگەڵ شاخەوانێکی تریشدا نەدەتوانرا دەیڤد بۆ بەشی ژێرەوە داببەزێنێت" تریبیۆن -ی هیندستان لە زاری کەسێکەوە باسی کرد کە چی بەسەر شارپدا هاتووە بە "شەرمەزارترین کردار لە مێژووی شاخەوانیدا"هەژماری کردووە . جگە لە مردنی شارپ، لانی کەم نۆ شاخەوانەکانی تر لەو ساڵەدا لەناوچوون، لەوانە چەند کۆڵبەرێکی شێرپایی کە کار دەکەن بۆ هاوبەشگا جۆربەجۆرەکانی ڕێنموویی شاخەوانی . زۆربەی ئەم مشتومڕە لەلایەن کەناڵی دیسکەڤەریەوە ئەنجامدرا لەکاتی وێنەگرتنی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی ئیڤرست: بەدەر لە سنوور . بڕیارێکی زۆر گرنگ کە کاریگەری لەسەر چارەنووسی شارپ هەیە لە بەرنامەکەدا پیشان دەدرێت، کە سەرکێشی زوویی سەرکەشی لوبنانی ماکسیم چایا لە لووتکە و ڕادیۆکانەوە بەرەو بەڕێوەبەری خێوەتگەی بنچینە (ڕاسل بریس). دادەبەزێت کە لە تەنگەژەدا شاخەوانێکی چایا ناتوانێت شارپ دەستنیشان بکات ، کە بەبێ هیچ پشتیوانییەک هەڵیبژاردبوو بە تەنیا سەربکەوێت و بەو شێوەیە خۆی نەناساندووە بۆ شاخەوانەکانی تر . بەڕێوەبەری خێوەتگەی بنچینە وا بیر دەکاتەوە کە شارپ بەشێکە لە گرووپێک کە پێشتر بیری لێکردوونەتەوە کە دەبێت وازیان لێ بهێنێت، هەروەها بە شاخەوانە تەنهاکەی ئاگادار دەکاتەوە کە هیچ دەرفەتێک نییە کە بتوانێت لەلایەن خۆیەوە یارمەتی شارپ بدات. کاتێک بارودۆخی شارپ بەڕۆژدا تێکدەشکێت و شاخەوانانی دیکەی دابەزین پێی تێدەپەڕن، دەرفەتەکانی بۆ ڕزگاربوون کەم دەبێتەوە، قاچ و دەستەکانی بە پەڕۆیەک دەپێچێتەوە بەمەش ڕێگە لە ڕۆیشتنی دەگرێت. شاخەوانەکانی خوارەوەش خۆیان ئۆکسجینی کەمیان ماوە و بێ هێز و ماندوون.ئەوان خۆیان چاویان لە کۆڵبەرێکە تاوەکو یارمەتی بدرێن. لاشەی دەیڤد شارپ لە خوار لووتکە لە تەنیشت "بوتە سەوزەکان" مایەوە؛ ئەوان بۆشاییەکیان لە ئەشکەوتێکی بەردی بچووکدا هاوبەش کرد کە گۆڕی ئاد هۆک بوو بۆ ئەوان. تەرمەکەی شارپ لە ساڵی ٢٠٠٧ لە ئەشکەوتەکە لابرا، بەپێی بی بی سی لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، بوتە سەوزەکان بێسەروشوێن کراون، بە گریمانە لابراون یان بەخاک سپێردراون.