cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بێرواس
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
حوسێن حوزنی موکریانی
نووسراوەکان
وێنۆک|حوسێن حوزنی موکریانی، ساڵی وێنەکە نەزانراوە. حوسێن حوزنی لە ئەستەمبوڵ و حەلەبدا بە نھێنی چەندین گۆڤاری دەرکردووە، وەک (کوردستان، ئارارات، بۆتان، چیاکرمانج، دیاربەکر، سۆران) لە باشووری کوردستانیشدا ساڵی ١٩٢٦ گۆڤاری (زاری کرمانجی) لە ڕەواندز دەرکردووە، لە ساڵی ١٩٣٥یش گۆڤاری ڕووناکیی لە ھەولێر دەرکرد. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٤٣ لە بەغدا سەرپەرشتی گۆڤاری (دەنگی گێتی تازە) ی کردووە. جگە لەمانە ٤٠–٥٠ کتێب و یادگاری بە نرخی لەپاش بە جێماوە، حوسێن حوزنی لە ساڵی ١٩٢٦ چیڕۆکی (خۆشی و ترشی) و (مەڕۆکەو بزنۆکە) ی چاپ کردوو.
حوسێن حوزنی گەلێک کتێبی تریشی نووسیوە، بەڵام بڵاو نەکراونەوە. ھەروەھا لەسەر گەلێک گۆڤار و ڕۆژنامە سەبارەت بە ئەدەب و مێژووی کورد، شتی نووسیوە.
عادیلە خانم
ژیان
عادیلە خانم لە بەھاری ١٩٢٤دا و لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا لە شاری ھەڵەبجە مرد و لە گۆڕستانی عەبابەیلێی نزیک ھەڵەبجە بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٢٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٧ پۆل:کورد پۆل:ژنانی کورد پۆل:جاف پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
لی میان
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٧٨٨ پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:یاریزانانی گوچین پۆل:مۆسیقاژەنەکانی ئیمپراتۆریەتی تانگ پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی تانگ پۆل:پارێزگارەکانی لوۆیانگ پۆل:لەدایکبووانی ٧١٧ پۆل:چانسلەرەکانی ژێر ئیمپراتۆر دێزۆنگی تانگ
بۆچی ناپرسی حاڵم (گۆرانی)
250px|وێنۆک|چەپ|نۆتەی گۆرانی بۆچی ناپرسی حاڵم لە سەر بەیاتی لا
ئەمانەش ببینە
پۆل:چاندی کوردی پۆل:گۆرانییە کوردییەکان پۆل:مۆسیقای کوردی
تیۆریی تەقینەوە گەورەکە
"سۆفت کیتی"
لە نمایشەکەدا، شێڵدۆن باسی گۆرانییەکەی کردووە وەگۆرانییەک کە دایکی کاتێک نەخۆش دەبێت بۆی دەڵێت. زۆرێتی دووبارەبوونەوەی گۆرانییەکە لە زنجیرەکەدا وای لێکرد بەناوبانگ بێت. گرتەیەک ڕەچەڵەکی گۆرانییەکە پیشان دەدات لە منداڵی شێڵدۆندا لە ئەڵقەیەکی شێڵدۆنی بچووک تۆمارکرا، کە لە ١ی شوباتی ٢٠١٨دا پەخشکرا. و تێیدا دایکی شێڵدۆن ماری پیشان دەدات بۆ کوڕەکەی گۆرانییەکە دەڵێت، کە ئەنفلۆنزای هەیە.
لۆگۆی بەرهەمهێنان
وەک زۆربەی ئەو نمایشانەی لەلایەن چەک لۆری دروستکراوە، بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە بە بە یەک چرکە پیشاندانی لۆگۆیەک لۆری خۆی دوای بینینی ڕەخنەکان نووسیویەتی تەواو دەبێت، بە دوایدا لۆگۆی داخستنی تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز دێت. ئەم لۆگۆیانە لەسەر ماڵپەڕی ئینتەرنێتی لۆری ئەرشیفکراوە. کۆتا لۆگۆی زنجیرەکە بە کورتێکی دەخوێنرێتەوە بە «کۆتایی».
پارێزگای بامیان
بامیان (فارسی: بامیان) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ناوەڕاستی ئەو وڵاتە. لە ٧ قەزا پێکدێت.
ژێدەرەکان
بامیان پۆل:پارێزگای بامیان پۆل:شوێنەکان بە درێژایی رێگای ئاوریشم
زانکۆی پرینستۆن
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی دەیەی ١٧٤٠
ئیرلەند
ئیرلەند یان ئیرلەندا یان ئایرلەند (بە ئینگلیزی: Ireland، ئایرلەند بە ئیری: Éire، ئێرە)، بە فەرمی کۆماری ئیرلەند دەوڵەتێکە لە کیشوەری ئەورووپادا کە دەسەڵاتی لە شەشدا پێنجی دوورگەی ئیرلەندی بە دەستەوەیە.
سووڕی بڕایتۆن
یەکەم: پرۆسەی گەرمی یەکسان یان پرۆسەی گەرمی هاوتا (isentropic processe). کەتیایدا هەوای دەرەوە ناو کۆمپرێسەرەکە دەپەستێورێ
غوڵامڕەزاخان ئەرکەوازی
غوڵامرەزاخان ئەرکەوازی (١٨٤٠ - ١٧٧٥)، شاعیر و خواناسی بەناوبانگی کوردی ئیلامە. ئەو بە ھۆی ھۆنینەوەی موناجاتنامە و ھەڵبەستەکانی لە ناو خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ناسراوە.
ژیان
غوڵامڕەزا ئەرکەوازی کوڕی حەسەن بەگ کوڕی میرزا بەگ کوڕی مەیسم کوڕی ئەحمەد قولییە، لە ناو خەڵکی بە غوڵامڕەزاخان ئەرکەوازی و غوڵامڕەزا ئەرکەوازی ئیلامی ناسراوە، لە ھەندێک شیعریدا نازناوی «غوڵام»ی بەکارھێناوە. ئەو ساڵی ١٧٧٥ لە گوندی بان وێزە کە بەشێکە لە ناوچەی سەرچەفتەی سەر بە قەزای ئیلام لەدایک بووە. شوێنی لەدایکبوونی شاعیر نزیکی سنووری عێراقی ئێستایە، دەشتێکە شاخەکانی باوەیاڵ و سەروێشە و ھانی سەونز و بەلەوان دەوریان داوە. ئەرکەوازی لە بنەماڵەیەکی خوێندەوار و دەوڵەمەند و دەستڕۆیشتووی کورد پەروەردە بووە، حەسەن بەگ باوکی مەلا و خاوەن دەست و قەڵەم بووە. غوڵامڕەزا لە قۆناغی ناوەندی ژیانی خوێندەواری گەشتی نەجەف و کەربەلای بووە، بەڵام قوتابییەکی ڕەسیمی دەزگا زانستییەکانی نەجەف و کەربەلا نەبووە. شاعیر کچێکی خزمی خۆی ھێناوە کە لەوانەیە ئامۆزای بووبێ. دوو کوڕی لەو ژنە بووە، یەکێکیان ناوی محەمەدڕەزا بووە و دووھەمیان ئەحمەدخان. ئەمەیان لە ھەڕەتی لاویەتی سەری ناوەتەوە و شاعیر ماتەمنامەی بۆ مەرگی ئەم کوڕەی ھۆنیوەتەوە. ئەرکەوازی ماوەیەک خەریکی کاروباری سەرۆکایەتی خێڵی خۆی بووە، ساڵی ١٨٠٤ لە والیی ئیلام حەسەن کوڕی ئەسەدخان نزیک بووە، لە دواییدا برادەرێتی بە دوژمنایەتی گەیشتۆتە ئەنجام. والی و ئەرکەوازی دەبن بە دوژمن، والی لە شاعیر بەھێزتر دەبێ بۆیە دەیخاتە بەندیخانەوە، ئەو ئازارانەی شاعیر چەشتوویەتی لە موناجاتە شیعرییەکانی ڕەنگیان داوەتەوە. ئەوەی والی لەگەڵ شاعیر کردوویەتی نموونەی دڕەندەیی فەرمانڕەوا ئۆتۆکراتییەکانی سەردەمی دەسەڵاتی دەرەبەگایەتییە.
ناوەڕۆکی شیعری ئەرکەوازی
ئەرکەوازی لە ناو خەڵکدا شاعیرێکی ناسراو و خۆشەویست بووە، شیعرەکانی لەسەر زاری خەڵک بوون، نەک تەنیا خوێندەواران بەڵکو نەخوێندەوارانیش لەبەریان کردووە، بەتایبەتی ئەوانەی ھۆگری ئایین بوون. لەبەر ئەوە دەستنووسی دیوانی زۆرە، ئەمە بۆتە ھۆی ئەوەی بەرھەمی شیعری لەسەر بنج و بناوانی ئەو دەستنووسانە ساغ بکرێتەوە.
ئەپارتاید
لە ڕووی زانستی زمانەنەوە ئەم زاراوەیە بە مانا لەتکردن و جیاکردنەوە دەگەیەنێت ، ئاپارتاید واتا جیاکردنەوەی ئەو خەڵک و ڕەگەزانەی کە سپی پێست نین، ناچارکردنیان و نیشتەجێکردنیان بە ناچاری کەو شوێنە و ناوچانەی کە بۆیان دادەنرێت. بێبەش کردنیان لە ھەموو مافێکی سیاسی و خوێندن و پێشکەوتن.
کەسایەتی ناسراو
دوو کەس لەو کەسانەی کە دژی ئاپارتاید ھەستان ئیستیڤ بیکۆ و نێلسۆن ماندێلا بوون. ئیستیڤ بیکۆ باوەری بە حکوومەتی ڕەش پێستەکان بوو بەڵام نلسۆن ماندێلا داوای مافی بەرابەری بۆ گشت خەڵکی ئەفریقای باشوور دەکرد.
زەکەریا یووسفی
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی پاوە
زانکۆی کینجۆ گاکوین
زانکۆی کینجۆ گاکوین (金城学院大学,کینجۆ گاکوین داگاکو) زانکۆییەکی ژنانی تایبەتە لە مۆریاما-کو، ناگۆیا، پارێزگای ئایچی لە ژاپۆن، شوێنەکە پێشووتر کە قوتابخانە بووە لە ١٨٨٩ دامەزراوە و لە ١٩٤٩ بووە بە زانکۆ.
سیستمی فیزیکی
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان پۆل:وتارە کورتەکانی فیزیک پۆل:سیستمە فیزیکییەکان
ئەنوەر بەگی بێتواتە
ئەنوەر بەگی بێتواتە سەرۆک ھۆزی خۆشناو؛ ئەنوەر بەگ بێتواتە لە ساڵی ١٩٢٤ لە میرەکانی خۆشناوە لە ناوچەی بێتواتە لە دایک بووە سەر بە پارێزگای سلێمانی ھەر لە تەمەنی منداڵیەوە باوکی میرانی ڕەشید بەگ، کۆچی دوای کردووە ھەموو ئەرک و کارەکانی بنەماڵەی ھەر لە تەمەنی ١٣ ساڵی دا گرتۆتە ئەستۆ و کوڕی گەورەی ڕەشید بەگ بووە، ئەنوەر بەگ لە بنەماڵەیەکی بەناوبانگە و سەنگ و دەوری و لە سیاسەتی کوردستاندا ھەبووە خاوەنی چوار کوڕ بەناوەکانی (سەردار ئەنوەر بەگ بێتواتە، نەوازاد ئەنوەر بەگ بێتواتە، سەرھەد ئەنوەر بەگ بێتواتە و ھیمداد ئەنوەر بەگ بێتواتە). کاسایەتییەکی ناوداری خۆشناوەتییە بە سەرۆک ھۆزی خۆشناو ھەڵبژێردراوە لە ساڵی ١٩٩٢ لە شاری بەغدا ژیانی کۆتایی ھاتووە.
سیاھپۆش
سیەھپۆش یان سیاھپۆش (بە کرمانجی: Siyehpûş یان Siyahpoş) شاعیرێکی کلاسیکی سەدەی ھەژدە و نۆزدەی کوردە کە غەزەل و مەسنەویی بە زمانی کرمانجی لێ بە جێ ماوە. زانیاری سەبارەت بە ژیانی سیاھپۆش زۆر کەمە. وا دیارە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بووە. ساڵی لە دایکبوونی بە بۆچوونێک ١٧٧٩ و بە بۆچوونێکی دیکە ١٨٢٠ی زاینییە. لە شێعرەکانیدا زۆر لە وشەی فارسی و عەرەبی کەڵکی وەرگرتوە گرنگترین کاری بەجێماوی سیاھپۆش مەنزوومەی بەدیعولجەمال و سەیفولملووکە کە بە کوردیی کرمانجی نووسراوە. ھۆنراوەکە مەسنەوییەکی درێژی بەزمی-ڕەزمییە کە شاعیر لە نێوان مەسنەوییەکەدا غەزەلی داناوە.
ئێلیزابێتی بۆھێمیا
ئێلیزابێتی بۆھێمیا (لەدایکبووی ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٢٩٦ تا ٢٨ی ئەیلوولی ١٣٣٠( خانمە شازادەی بۆھێمیا بوو کە دواتر دەبێتە شاژنی بۆھێمیا لەدوای ھاوسەرگیری لەگەڵ پاشا جۆنی لوکسەمبورگ.
بڕیارنامەی ٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی ئازاری ١٩٤٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی ڕاپۆرتی لێژنەی وزەی ناوەکیی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١١٧ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
گەڵا
جۆرەکانی گەڵا
ئەم جۆرە گەڵایە لەوانەیە سادە یا پێکەڵ بێ. گەڵای سادە تەنیا لە یەک پاژ پێکھاتووە، بەڵام گەڵای پیکەڵ لە چەند پاژی بچووک بە ناوی گەڵچک پێکدێت. لە بنکی گەلای ڕوەکە دوولەتکەییەکاندا جووتێک گوارە و چرۆیەکی لاوەکی دەردیت. ڕەگاژۆیی ڕەگەکانی گەڵا بە شێوەی تۆڕیە.
پێکھاتەی ناوەوەی گەڵا
پێست لە دوو ڕووبەری ژێر و بانی گەڵادا بەدی دەکرێت، مێزۆفیڵ کەوتۆتە نێوان دووتوێی پێست.
center|400px|نوانه‌ی مامناوه‌ندیی توێکاری گه‌ڵا
وشەی ھاوخێزان
گەڵاچۆنەر ، گەڵامێو، گەڵاڕێزان(جەنگەی گەڵاوەرین، یەکەم مانگی پاییز) ، گەلاخان(جەنگەی گەڵاڕێزان) ، گەڵا دەرکردن ، گەڵادار، گەڵاڕن ، گەڵا کردن، گەڵاکوت، گەڵا کەوتن، گەڵواز (=گەڵوازە)، گەڵوازە (گۆرانی چرۆ دەرکردنی دار لە بەھاردا)، گەلە(گەڵای وەریوی ڕزیو)
سنە
ناوی سنە
بیر و ڕاکان سەبارەت بەوەی ناوی سنە لە کوێوە ھاتووە جیاوازن:
بازاڕی سنە (گوزەر)
ئەم بازاڕە لە ساڵی ١٠٤٦ک. م و لەگەڵ بوونی سنە بە پایتەختی ئەردەڵانییەکان دروست کراوە. پلانی بازاڕی سنە بە شێوەی چوارگۆشێکی درێژۆکەیە کە دوای درووس بوونی شەقامی سیرووس بوو بە دوو بەش و لێک دابڕا، و شەقامەکە بە ناوەڕاستیدا تێدەپەڕێ و بە دوو بەشی باکووری و باشووری دابەشی دەکا؛ بەشی باکووری بە ناوی بازاڕی سەنەندژی و بەشی باشووری بەھۆی زیاد بوونی کاسبکاران و دووکاندارە مووسایییەکان (جوولەکان) بە ناوی گوزەر (بەراتیان) دەناسرێت. ئەم بازاڕە بە شێوەی بازاری نەقشی جیھانی ئیسفەھان دروست کراوە.
عیمارەتی موشیر دیوان
ئەم عیمارەتەش بە ئورووسی جوان، خشت ڕازێنی و گەچبڕی ڕازاوەتەوە.
عیمارەتی وەکێڵ
ئەم عیمارەتە گەورەیە کەوتووەتە سەر شەقامی وەکێڵ(کشاوەرزی ئێستا) و لەخۆگری سێ حەوشە ھەرکام بە بینای تایبەتەوە، حەمامێکی تایبەتی لە ناو عیمارەت و حەمامێکی گشتی لە دەرەوە.
میتۆدی زانستی
میتۆدی زانستی یان پێڕەوی زانستی ئاماژە دەکات بە کۆمەڵێک ڕێکار بۆ پشکنینی دیاردەکان، وەدەستخستنی زانینی نوێ، یان دروستکردن و یەکپارچەکردنی زانینی پێشوو. بۆ ئەوەی کە میتۆدێکی پرسینەوە وشەی زانستی بخرێتە پاڵی، پێویستە بەڵگەی ئەزموونی و شایەنی لێڕوانین و شایەنی پێواندن کۆبکاتەوە. پێڕەوێکی زانستی داگری ئەمانەیە: کۆکردنەوەی دراوە لەڕێگای تاقیکردنەوە و ڕوانین، فورمووڵڕێژی و ئەزموونکردنی گریمانەکان.
تۆمارکردنی زانیاری و بڵاوکردنەوە
زاناکان زۆر وریان لە تۆمارکردنی زانیارییەکان هەرچەندە ئەمە پێویستی نییە بەڵام لەوانەیە ئەو زانیارییانە داوابکرێت لەلایەن ئەو زانایانەی دی کە هیواخوازن تاقیکردنەوەکە دووبارە بکەنەوە یان زیاتر لەسەر ئەو بابەتە لێکۆڵینەوە ئەنجام بدەن.
بڕیارنامەی ٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ۳٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قەیرانی ئێران. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن بە کۆی دەنگەوە پەسندکرا.
کۆمەڵی دادگەریی کوردستان
کۆمەڵ بەشدار لە ھاوپەیمانێتی کوردستانی ھەڵبژاردنەکەی ٢٠٠٥ی عێراق بەشدار نەبوو بە لیستی سەربەخۆ بەشداری کرد. زیاتر لە ٦٠٠٠ دەنگ، نزیکەی ٠٫٧٪‏ی ڕێژەی دەنگەکانی بەدەست ھێنا بەمەش بووە خاوەنی دوو کورسی لە پەرلەمانی کاتی عێراقدا. دوای ھەڵبژاردنەکان، کۆمەڵ قایل بوو بەوەی پەیوەندی بکات بە ھاوپەیمانێتی کوردییەوە لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقیدا.
جۆن کێری
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:خێزانی وینترۆپ
ھێندریک لۆرێنتس
ھێنریک ئانتۆن لۆرێنتز  ئەم زانا فیزیاییە خەڵاتی نۆبێلی لە ساڵی ١٩٠٢ لەگەڵ پیتەر زێمەن بە ھەردوکیان وەریان گرتووە لۆرێنتز باسی لەوە کرد و وای دانا کە بڵاوبوونەوەی ڕووناکی لە ئەتۆمەکاند ، دەتوانرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ ئەوەی کە بە ھۆی کارلێکی نێوان ئەلکترۆنەکانەوە ڕوودەدات. وە ئاشکرا کردنەکەی پیتر زیمان لە ساڵی ١٨٩٦ باسی لەوە دەکرد کە ھێڵە سپێکتراڵەکانی ئەتۆمەکان کە ئەشکێنەوە لە ناو بوارێکی موگناتیسی دابەش دەبێت بۆ چەند لایەنێکی جیاواز بە لەرەلەری جیاواز ئەمەش دڵنیابوونی بیردۆزەکەی لۆرێنتزی سەلماند.ھەر لە بەر ئەمە خەڵاتی نۆبڵەکە بە ھاوبەشی درا بە ھەردووکیان.
ئاوۆیاما گاکوین
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکان لە ژاپۆن پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن پۆل:دامەزراوە پەروەردەییەکان کە لە ١٨٧٤ دامەزراون پۆل:پەروەردە لە تۆکیۆ پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە تۆکیۆ
ماجید نەواز
چالاکی دژە توندڕەویی
دوای تەواوکردنی ماوەی ئاسایی بەندکردنی لە میسڕ. نەواز گەڕایەوە بۆ شانشینی یەکگرتوو لە ٢٠٠٦. لە ٢٠٠٧ دا دەستی لە کارکێشایەوە لە (حزب التحریر) دا و گەڕایەوە بۆ تواوکردنی خوێندنەکەی لە کۆلێژی لێکۆڵینەوەی ڕۆژھەڵاتی و ئەفریقی. دواتر ھەستا بە دامەزراندنی ڕێکخراوی کوەیڵم. لێدوانی دا بە لیژنەی ئاسایشی ناوخۆ لەسەر بابەتی توندڕەوی ئیسلامی. ھەروەھا دوا لە کۆنفڕانسێکی ڕێکخراو لەلایەن (لێپرسراوی چالاکییە تایبەتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان)ەوە کە بانگەشەی دەکرد بۆ تێپەڕاندنی ھێزی زبر و ڕوانین لە شێوازی تازە بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندڕەوی.
نەواز پێگەیەکی سەرەکی ھەبوو لە دەرچوونی تۆمی ڕۆبنسن لە بەرەی ڕاستڕەوی (یانەی بەرگری ئینگلیزی - English Defence League EDL) کە ڕۆبنسن دامەزرێنەری بوو. نەواز چاوی کەوت بە ڕۆبنسن لە ٢٠١٣ لە کاتی تۆمارکردنی فیلمی بەڵگەنامەیی (کاتێک تۆمی چاوی کەوت بە مۆ - When Tommy met Mo) بۆ کەناڵی BBC و پاشانیش چاوی کەوت بە لێپرسراوی EDL کێڤن کارۆڵ. چیرۆکە تایبەتییەکەی نەواز لە ھەڵگەڕانەوەی لە ئیسلامی توندڕەو و کارەکانی بۆ بەرەنگاری توندڕەوی لە ڕێکخراوی کوەیڵم دا بووە ھۆی ھاندانی ڕۆبینسن و کاڕۆڵ بۆ دەست لەکارکێشانەوەیان لە EDL.
دواتر ڕۆبینسن داوای لێبوردنی کرد لە موسوڵمانەکان بۆ ئەو ترسەی چالاکییەکانی (EDL) دروستی کردبوو. ئەم ڕەفتارە بەرزنرخێندرا لەلایەن کوەیڵم و وتیان کە «ئەمە سەرکەوتنێکی گەورەیە بۆ پەیوەندییەکانی کۆمەڵگە لە شانشینی یەکگرتوودا»، و بەردەوام بوونی تێکۆشان دژی ھەموو جۆرەکانی توندڕەوی، بە توندڕەوی ئیسلامی و توندڕەوی پاش (نازی)یش.
جیھادییەت و دەوڵەتی ئیسلامی
لە وتارێک دا بۆ ڕۆژنامەی ۆڵ ستریت Wall Street Journal، نەواز ئاماژەی بەوە کرد کە ھەموو جۆرە جیھادییەکان دەگەڕێن بە دوای دروستکردنی جیاوازی لەڕێی «ناکۆکی کردنی موسوڵمانەکان لە دژێ ناموسوڵمانەکان لە ڕۆژاوادا و موسوڵمانە سونییەکان دژی موسوڵمانە شیعەکان لە ڕۆژھەڵات دا». ئەو سەرنج دەخاتە سەر ئەوەی کە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش – ISIL) دامەزراوە بۆ ھاندانی بەریەک کەوتنی شارستانییەکان و ئێمە دەتوانین خۆمان لەو بەریەک کەوتنە لابدەین لەڕێی جودا کردنەوە و دابڕانی جیھادییەکان لە موسوڵمانە ئاسایەکان. ھەروەھا قسەی کرد لەسەر ئەوەی پاپا فرانچیس ھێرشەکانی سەر پاریسی بە جەنگی جیھانی سێیەم ناو بردوە و نەواز پێی وایە کە مرۆڤایەتی دووچاری جەنگێکی تری جیھانی نابێتەوە بەڵکو یاخبوونێکی جیھادی جیھانی. بە باوەڕی نەواز یاخیبوون جیاوازە لە شەڕی باو بەوەی کە یاخیبووەکان تا ڕادەیەک پشتگیری ئەو کۆمەڵگانەیان ھەیە کە لێوەی ھاتوون؛ و لەبەر ئەوەی کە یاخیبوونە بۆیە شێوازی دژە یاخیبوونیش دەبێت پەیام و جەنگی سایکۆلۆژی ببێتە بەشێکی گرنگ، بەمەبەستی دابڕان لە نێوان یاخیبووەکان و ئەو کۆمەڵگانەی ئامانجیانە. لەسەر ئاستی بەرجەستە بوون باوەڕی بە ھاوپەیمانییەکی نێودەوڵەتی ھەبوو دژی داعش، بە پێشڕەوی ھێزە سوننییە عەرەبەکان و پاڵپشتی ھێزە تایبەتییە نێودەوڵەتییەکان.
نەتەوایەتی و جووڵانەوە ڕاستە توندڕەوەکان
لە چاوپێکەوتنێکی کەناڵی CNN، سەرزەنشتی بریارەکانی دۆناڵد ترەمپی دەکرد بە قەدەغەکردنی چوونەژوورەوەی موسوڵمانەکان بۆ ناو ویلایەتە یەکگرتووەکان. ڕوونی کردەوە کە سەرکردەکان لایەنگرەکانیان جۆش دەدەن و بەڵێنی ڕاونگەی خەیاڵاویان پێ دەدەن، دواتر ناتوانن بەڵێنەکانیان ببنە سەر ئەوا لایەنگرەکانیان خۆیان ھەڵدەستن بە ئەنجامدانی بەڵێنەکان. ئەو نیگەرانی دەربڕی لەوەی کە لایەنگرە بێ ھیوابووەکانی ترەمپ دەرئەنجامەکەیان ئەوەیە کە «یان دەچنە ڕیزی فاشیستەکان یان دەچنە ڕیزی ڕاستە توندڕەوەکان» و خۆیان بەڵێنەکان بە ئەنجام دەگەیەنن سەبارەت بەو ھەشت ملیۆن موسوڵمانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دا دەژین.
دێنیس ڕیتچی
سەرچاوە
پۆل:زمانی بەرنامەسازیی سی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:مردووانی ٢٠١١ پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی پۆل:وەرگرانی مێدالیای نەتەوەیی تەکنۆلۆژیا
داستانی گلگامێش
وێنۆک|تابلۆی داستانی گلگامێش لە مۆزەخانەی بریتانیا داستانی گلگامێش داستانێکی سۆمەرییە، بە ڕێنووسی بزماری نووسراوە و لەسەر ١٢ تابلۆ نەخشێنراوە ئەمەش لە ساڵی ١٨٥٣ دەرکەوت کە لە مۆزەخانەی بریتانیا پارێزراون، ئەم داستانە باس لە پاشا گلگامێش دەکات کەپێنجەمین پاشای وەرکائە کە شارێکی کۆنی سۆمەرییەکان بوو و و بەدوای نەمری دا دەگەڕاوە و دوای ھەوڵێکی زۆر بیستویەتی کە ڕوەکێک لەژێر دەریا ھەیە کە بیخۆیت نەمر دەبیت گلگامێش چووە ناو دەریا بۆ ئەم ڕوەکە بەڵام لە ئاودا خنکا، واش زانراوە کە ئەم بەسەرھاتە لە ٢٠٠٠ ساڵ بەر لەزایین ڕوویدابێت.
نەخۆشخانەی ھیوا
نەخۆشخانەی ھیوا لە ڕووی خزمەتگوزاری پزیشکی و ئاستی بەرزی پزیشکییەوە لەسەر ئاستی عێراق پلەی یەکەمی بەدەست ھێناوە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی شێرپەنجە. ئەو نەخۆشخانەی کە ئێستا لە نەخۆشخانەکە چارەسەری پزیشکی وەردەگرن ٥٠٪ یان، ھاوڵاتیانی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و عێراقن. ھۆکاری ھاتنی ھاوڵاتییانی پارێزگاکانی عێراق بۆ نەخۆشخانەی ھیوا بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە پشکنین و دەرمان و چارەسەر و خزمەتگوزارییە پزیشکییەکان بە بێ بەرامبەرن، ھەر لەبەر ئەوەش ناویی ھیوایە بۆ گەڕانەوی ھیوا بۆ بێ ھیواکان. ھەروەھا بوونی ئامێری پێشکەوتووی پشکنین و بوونی ھەنێ بەش لەم نەخۆشخانەیە کە لە نەخۆشخانەکانی دیکەی عێراق بوونی نییە وەکو بەشی چاندنی مۆخی ئێسقان.
ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ (، بە فەرمی بە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی سییەم و بە شێوەیەکی گشتی بە ئۆڵۆمپیادی پاریسی ٢٠٢٤ ناسراوە) پێشبڕکێیەکی جۆراوجۆری وەرزشی نێودەوڵەتییە کە بڕیارە ئەنجام بدرێت لە ٢٦ی تەممووز تا ١١ی ئابی ٢٠٢٤ لە پاریس، فەرەنسا. پاریس لە ١٣١ھەمین دانیشتنی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی لە لیمای پێروو لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧ مافی میواداریکردنی یارییەکانی پێبەخشرا. بەھۆی ئەوەی چەند شارێک لە پڕۆسەی خۆ کاندیدکردن کشانەوە بۆیە تەنھا پاریس و لۆس ئانجلەس لە کێبڕکێدا مانەوە، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC) پرۆسەیەکی پەسەند کرد بۆ ئەوەی ھاوکات مافی میوانداری کردنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ و ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٨ بۆ ئەو دوو شارە ببەخشرێت. پاریس پێشتر لە ساڵانی ١٩٠٠ و ١٩٢٤ میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە، بەمە دەبێتە دووەم شار کە سێ جار لە دوای لەندەن (١٩٠٨ و ١٩٤٨ و ٢٠١٢) میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینە دەکات. ئۆڵۆمپیادەکە ھاوکاتە لەگەڵ سەد ساڵەی ئۆڵۆمپیادی پاریس لە ساڵی ١٩٢٤دا، ھەروەھا شەشەمین یاری ئۆڵۆمپیادە کە فەرەنسا میوانداری دەکات (سێ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە و سێ لە ئۆڵۆمپیادی زستاندا)، ھەروەھا یەکەم یاری ئۆڵۆمپیادە لە فەرەنسا لە دوای ئۆڵۆمپیادی زستانەی ساڵی ١٩٩٢ لە ئەلبێرتڤیل.
تۆسکا مەسک
سەرچاوەکان
پۆل:ژیاننامە پۆل:خێزانی مەسک پۆل:دەرھێنەران پۆل:بەرھەمھێنەران پۆل:دامەزرێنەرانی Passionflix پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای ھۆڵەندین پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم پۆل:خەڵکی کەنەدای بە ڕەچەڵەک بەریتانی پۆل:خەڵکی کەنەدا بە ڕەچەڵەک ئەفریقای باشوور پۆل:زیندووان پۆل:کۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریکا پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشوور بە ڕەچەڵەک بەریتانی پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشوور بە ڕەچەڵەک کەنەدی پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای هۆڵەندین پۆل:كۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریكا پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشور بە ڕەچەڵەک کەنەدی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
سەرای ھێمن
مێژوو
لە بەشێکی دیکەی ئەو ڕێ و ڕەسمەدا، لە لایەن شووڕای شار و مەھەندیس کەریمی شارەداری مەھاباد، ڕێز لە ھاوکاری و یارمەتی بەڕێزان ئامینە خانم ھاوسەری محەممەد ماملێ و ئایشێ خانم شەمسەددینی بووکی مامۆستا ھێمن گیرا کە بە خەم خۆرییەوە دەستی کارگێڕانی مۆزەخانەیان بۆ کۆ کردنەوەی کەل و پەل و ئاسەواری ئەو نەمرانە گرتووە.
ڤاجرایانا
سەرچاوەکان
پۆل:بودیزم
کوردە مەسیحییەکان
کوردە مەسیحییەکان یان کوردە کریستیانەکان (Kurdên Xirîstî) ئەو کوردانەن کە پەیڕەوی لە ئایینی کریستیانیزم دەکەن. وشەی کریستی لە وشەی یۆنانی χριστιανός (khristianos) و χριστιανή (khristiani) گێڕاوە. ژماری کوردە مەسیحییەکان بەدرووستی ئاشکرا نیە، بەڵام بە ھەزاران کەس دەزانرێت. کە مەزندە دەکرێت سەروو ٣٥ ھەزار کوردی مەسیحی ھەبن جگە لە کلدانی و ئاشورییەکان، کوردەکان سەر بە کڵێسای جیاوازن بە نموونە: کڵێسای پرۆتیستانت، کڵێسای کاتۆلیکی و کڵێسای ئۆرتۆدۆکس. لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی پەیڕەوانی ئاینی ئیسلام وازیان لێھێناوەو گەڕاونەتەوە سەر ئاینە کۆنەکانی کورد بە نموونە مەسیحی و زەردەشتی. ڕێژەیەکی زۆر لەو کوردانە بوون بە مەسیحی پڕۆتیستانتیان ھەڵبژاردووە وە کڵێسای کوردی بە لقەکانیشیەوە ١٠ دانە ھەن لە شارەکانی کوردستان ئەوانیش«ھەولێر-سلێمانی-دھۆک-ڕانیە-چەمچەماڵ-سۆران-کەرکووک» بەڵام زۆرجار ماڵێک یاخود بینایەک یان ھۆڵێک دەکرێت بە کڵێسا. ھۆکاری ھەڵبژاردنی ئەم دوانەش بۆ دوو سەبەبی زانراو دەگەڕێتەوە سەرەتای ھاتنی مەسیحیەت دوای ڕوخانی حیزبی بەعس و صدام حسین بانگێشەرە مەسیحیەکانی وڵاتانی پرۆتێستانت ھاتن و خەڵکیان بانگێشە دەکرد وە ئێستا چەندین کڵێسای گەورە و بەناوبانگیان هەیە لەوانە «کڵێسای ڕافا» ئەم کڵێسایە کڵێسایەکی ئینجیلی و بەهێزە و لەشاری سلێمانیه هەروەها دەیان کەس بوون بەمەسیحی لەم کڵێسایه ، وە پڕۆتێستانت واتە«چاکسازی» پڕۆتستانتەکان شوێنکەوتەی مەسیحن و لەدوای چاکسازیەکانی مارتن لۆتەرەوە تەشەنەیان کرد لە هەموو جیهان، کاتۆلیکیش بەھۆی بوونی ئاشوری و کلدانیەکانەوە بانگێشەیان نەکرد بەناو کوردەکاندا و دژی ئەوەش بوون کە بکرێت بەڵام ئۆرتۆدۆکس لەساڵی«٢٠١٥»ەوە بۆ سەر توانیوویەتی قاچی خۆی بچێنێت لەناوی دڵی کوردانی باشوری کوردستان«عێراق»دا بێ ھیچ مادیەکی دارایی تەنھا بانگێشکردنێکی ئەلیکترۆنی«فەیسبووک-یوتووب-ئینستاگرام» سۆسیال میدیاکان بەگشتی ،ئۆرتۆدۆکس خۆیان تەنھا بە یەشوع مەسیح«عیسا» دەبەستنەوە ئەو بە گەورە مەزن سەیردەکەن کە کۆنترین ڕێچکەی مەسیحیەتە وشەیەکە بە یۆنانی واتای ڕاست«فێرکەر-پەرستی» وە ئێستاکە شوێنکەوتەیەکی زۆری ھەیە و چاوەڕێ دەکرێ بەم ساڵانەی دوایی کڵێسا ئۆرتۆدۆکسی بکرێتەوە، بەھۆی ڕووبەڕوو بوونەوەی تووندو تیژی لەلایەن موسوڵمانانەوە ڕێژەیەکی زۆر لە کوردە مەسیحیەکان ناچارکران کە ڕوو لە دەرەوەی وڵات بکەن لەپێناوی پاراستنی ژیانیاندا لە ساڵانی ١٩٨٠ بە دواوە، لەئێستادا زۆربەیان لە ووڵاتانی ئەورووپا و ئەمریکاو کەنەدا و ئوسترالیا و تورکیا دەژین. لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا ھەزاران بنەماڵەی مەسیحی بە ھۆی ڕووبەرووبوونەوە لەگەڵ تۆندوتیژی لە بەشەکانی دێکەی عێراق ڕوویان لە ناوچە کوردنشینەکان کردووە بۆ مافی پەنابەرێتی.
تەندروستی مێشک/خەمۆکی
کاتی پێویست بۆ دیتنی دکتۆر
کاتێک کەنیشانەکانی نەخۆشییەکە لەلات پەیدا بوو پێویستە سەردانی بنگەی تەندروستی بگرێت و چارەسەری وەربگرێت، چونکە ئەگەر نا باردۆخەکە چرتر دەبێت و کاتی چارەسەرکردنی ھێواشتر دەبێت.
ئاڵوودەبوون
لاوازبوون یەکێکە لە نیشانەکانی نەخۆشی مێشکی، چارەسەرنەکردنی نەخۆشی دەروونی دەبێتە مایەی توندی، و کێشەی فیزیایی، بۆیە ئالوودەی وەیە سترێنەو، بە نەخۆشی مێشکی وەک:
سەرچاوەکان
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mental-illness/symptoms-causes/syc-20374968
نۆرت جۆنز، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
ھەفتا و دوو پیر
ھەفتا و دوو پیر چینێک لە پایەکانی ئایینی لە ئایینی یارسانە کە بریتیە لە ھەفتا و دوو پیاوی ئایینی کە لە ھەورامان لەگەڵ سوڵتان سەھاک بەێنوبەسیان کردووە. بە ھۆی باوەری یارسانیەکان بە دوونایدوون٬ ئەم ھەفتا و دوو پیاوە ئایینیە تەناسۆخی ھەفتا و دوو یاری حوسێن کوڕی عەلییش دەزانرێت کە ھاتنەوە بۆ یارمەتیدانەوە بە سوڵتان سەھاک.
سەرچاوەکان
پۆل:یارسان
جاف
کەسایەتیەشۆڕشگێڕو کۆمەڵایەتییەکانی ناو عەشیرەتی وەستاگەل دیارە لەناو ئەم عەشیرەتەدا کەسایەتی شۆڕشگێڕو کۆمەڵایەتی و ئایینی زۆر ھەبووە لەدیارترینیان: لەکەسایەتیە ئایینێکان : ١-	مامۆستا مەلا علی ھاوڕێ وھاودەمی شاعیری گەورە (قانع) بووە دەورو گاریگەری گەورەی ھەبووە لەخزمەتکردن بەدینی ئیسلام. ٢-	 مامۆستا مەلا ڕحمد فتاح ناسراو بە فقێ ڕحمد، لە گوندەکانی قازان قایەو ئابڵاخ و گۆڕیاز میوڵی مەلایەتی کردووە. ٣-	مامۆستا مەلا محمد لەشاری کەلار کەئێستا لە ژیاندایە. ٤-	 مامۆستا مەلا جاسم کەلاری کەئێستا لەژیاندایە مامۆستایەکی خاوەن پێگەو جەماوەرێکی زۆرە دەورکاریگەری گەورەی ھەیە لەسەرگوێگرانی.
جوگرافیا و عەشیرەت و تیرەکانی جاف
لە کوردستانی ڕۆژھەڵاتیشدا، رۆڵەکانی عێلی جاف لە ھەردوو پارێزگای کرماشان و سنەدا بە گشتی نیشتەجێن و دەتوانین شوێنی نیشتەجێبوونیان بەم شێوەیە دیاری بکەین:
پارتی کۆماریی گەل
مێژوو
240px|وێنۆک|چەپ|موستەفا کەمال ئەتاتورک، یەکەم دامەزرێنەری پارتی کۆماریی گەل
فرانچێسکا ڕیاڵی
پیشە
ڕیاڵی بۆ دوو وەرز (٢٠١٦ و ٢٠١٧) دەرکەوت لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسی Haters Back Off، کە ڕۆڵی یاریدەدەری ئێمیڵی ئەگێڕێت، خوشکی میراندا. لە ٢٠١٦ دا ڕۆڵی گابریێڵا مۆرێتی گێڕا لە ئەڵقەی "Down the Rabbit Hole" لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی Blue Bloods.
ئیبراھیم ئەمین باڵدار
خوێندنی باڵا
ئیبراھیم باڵدار بڕوانامەی دەرچوونی لە تاقیکردنەوەی گشتی قۆناغی ئامادەیی وەرگرت و لە کۆلێژی بازرگانی و ئابووری لە زانکۆی بەغدا وەرگیرا. لە ئەنجامدا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرت و دواتر چووە ئەمریکا و لە سەرەتای ١٩٦٠کان بڕوانامەی ماستەری لە کۆلیژی سان فرانسیسکۆ لە پەروەردە وەرگرت و گەڕایەوە بەغدا. مامۆستا باڵدار لە دوای کردنەوەی زانکۆی سلێمانی و گەڕانەوەی لە ئەمریکا دەکرێتە مامۆستا لە کۆلیژی ئاداب لەو زانکۆیەدا. کاتێکیش کە ئەو زانکۆیە دەگوازرێتەوە بۆ ھەولێر و ناوەکەی دەکرێتە زانکۆی سەلاحەددین ئەویش ھەولێر و لە کۆڵێجی ئاداب - بەشی کوردی ماوەیەک وانە دەڵێتەوە. ئینجا دەچێتە شاری بەغدا لە زانکۆی موستەنسیرییە وانە دەڵێتەوە.
قالەمەڕە
کۆچی دوایی
ھونەرمەندی میللی و شمشاڵ ژەنی ناوداری کوردستان و ئێران و جیھان قادر عەبدوڵڵازادە ناسراو بە قالە مەڕە، شەوی پێنجشەممە ٢١ی ئایاری ٢٠٠٩ لە کاتژمێر ٢٢:١٥ بە کاتی ھەولێر، لە کاتژمێر ٢٢:٤٥ بە کاتی تاران لە تەمەنی ٨٤ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشییەکی درێژخایەن لە ماڵی خۆی لە شەقامی مامۆستا ھێمن لە کۆڵانی لاچین ١٥ لە شاری بۆکان کۆچی دوایی کرد و ڕۆژی دواتر واتە ھەینی ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٩ بەشداری ھەزاران کەس لە گەلی بۆکان و شارەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان تەرمی پیرۆزی بەپێی وەسێتی خۆی لە داوێنی ناڵەشکێنە لە پەنای گۆڕی ھونەرمەندی مەزن حەسەن زیرەک بە داوێنی دایکی نیشتمان سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:مردووانی ٢٠٠٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥ پۆل:ھونەرمەندانی کورد
لێدانی بزوێنەر
لێدانی بزوێنەر (مەکینە)
سووتانی ئاسایی
پڕیشکدانی پلاک سووتانێک درووست دەکات کە لە سەرەتا  بەقەد قەبارەی سەری پلاکەکە دەبێت. هەرچەندە سووتانەکە زیاد بکات گەرمیش زیاد دەکات لە  شوێنی سووتانی سلندەر کە لەناکاو تاودانێک زیاد دەکات و فراواندەبێت لە ژووری سووتان لە سلندەر. ئەم فراوان بوونە بەهۆی سووتانی پێشەوەی تێکەڵای سووتەمەنییەکەو هەوایە. لە سووتانی ئاسای سووتانەکە دەگوازرێتەوە بە درێژایی تێکەڵەی سووتەمەنی و هەوا بە خێرایی پێکهاتووەکانی تێکەڵەکە. پەستان دەگاتە لووتکە, تا سووتەمەنییەکە بە تەواوی بەکار ئەهێنریت, پاشان ئەو پەستانە پستنەکە دادەبەزێنیتە خوارەوە. بەرزترین پەستانی سلندەر بەدەستدەهێنرێت بە گۆڕانی چەند گۆشەیەکی  کرانکشافت, وە پستن بە بەرزترین خاڵی سلندەر دا تێدەپەرێت, وادەکات  هێز بخرێتە سەر پستنەکە, (بەهۆی زیادبوونی پەستان لەسەر ڕووی سەرەوەی پستنەکە) دەتوانێت بەهێزترین پاڵنان بکات بە ڕوونی کاتیک خێرایی پستن باشترین جووڵە دەکەن بەرامبەر هێزە درووستبووەکە بەهۆی بڵاوبوونەوەی گازەکان, زۆرترین زەبر دەگوازرێتەوە بۆ کرانکشافت.
سووتانی نائاسايی
•کەمکردنەوەی باری بزوێنەر.
نورتپۆرت، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
جۆرج والد
thumb|جۆرج والید جۆرج والید (ماوەی ژیان:١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٠٦ لە نیویۆرک تاکوو ١٢ی نیسانی ١٩٩٧) زانایەکی ئەندامی لەشی ئەمریکی بووە، چووەتە قوتابخانەی ناوەندی تیقەنی لەنیویۆرک و لە ساڵی ١٩٢٢ دەرچووە، لە ساڵی ١٩٢٧ لە زانکۆی نیویۆرک پلەی بەکالۆریۆسی لە زانست بەدەستھێناوە، لە ساڵی ١٩٣٢ لە زانکۆی کۆلۆمبیا پلەی دکتۆرای لە فەلسەفەی زانستی ئاژەڵ وەرگرتووە. دوای ئەوەی جۆرج والید دەرچوو لە خوێندن لە ساڵی ١٩٣٢ بۆ ساڵی ١٩٣٤ ئەنجومەنی نیشتیمانی ئەمریکا بۆ توێژینەوەی ناردۆیتی بۆ ئەڵمانیا بەمەبەستی درێژەدان بەخوێندن و لەبەرلین خوێندۆێتی و ئەوەی دۆزیوەتەوە کە ڤیتامین لەناو تۆڕی چاودا بوونی ھەیە، دواتر ڕۆشتووە بۆ سویسرا و پاشان گەڕاوەتەوە بۆ ئەڵمانیا و لەپەیمانگای قەیسەر فیلھام لە ھایدلبۆرگ کاری کردووە، دوای ئەوەی ھیتلەر دەسەڵاتی ئەڵمانیای گرتووەتە دەست ناچار بووە لە ساڵی ١٩٣٣ بگەڕێتەوە بۆ زانکۆی شیکاڤۆ لەویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا، ساڵی ١٩٣٤ وەکو مامۆستا لەزانکۆی ھارفارد کاری کردووە ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥٦ یش وەکو مامۆستا لەزانکۆی کالیفۆرنیا کاری کردووە. جۆرج والید دوای ئەوەی دکتۆرای بەدەستھێنا ئەوی دۆزییەوە کە ڤیتامین ئەی یەکێکە لەپێکھاتەکانی تۆڕی چاو و ڕایگەیاند کە ڤیتامین ئەی زۆر بەسوودە بۆ چاو، لە ساڵی ١٩٥٠ وەکو ئەندام لە ئەکادیمیای نیشتیمانی ئەمریکا بۆ زانست ھەڵبژێردراوە، لە ساڵی ١٩٥٨ بووەتە ئەندام لە کۆمەڵەی فەلسەفەی ئەمریکا، لە ساڵی ١٩٣٩ لەلایەن کۆمەڵەی کیمیاوی ئەمریکاوە خەڵاتکراوە، ساڵی ١٩٥٣ خەڵاتی لاسکەری لە کۆمەڵەی ئەمریکا بۆ تەندروستی گشتی وەرگرتووە، بیجگەلە چەند پلە وپایەی و خەڵاتێکی دیکەی جۆراوجۆر لە ساڵی ١٩٦٧ خەڵاتی نۆبڵی لەپزیشکیدا وەرگرتووە. جۆرج والید لە ١٢ نیسانی ساڵی ١٩٩٧ لەتەمەنی ٩٠ ساڵیدا لە ئەمریکا کۆچی دوایی کردووە.
ئافەرین
= دیجیتاڵ میدیا = دیجیتاڵ میدیای ئافەرین کە پێکدێت لە (ماڵپەڕ، ئەپلیکەیشن، یوتیووب، فەیسبووک، تویتەر، انستاگرام، تیلیگرام، سناپچات، تیکتۆک) دابەشکراوە بەسەر دوو جۆردا، جۆرێکی تایبەتە بە بابەت و بەرھەمی منداڵان وەک (ئەپلیکەیشن و یوتیووبی ئافەرین) کە تێیدا کارتۆن و گۆرانی و بابەتی نوسراوی کورت وەک ھۆنراوە و کورتە چیرۆک و زانیارییەکان لەخۆ دەگرێت و ئاڕاستەی منداڵ دەکرێن. جۆری دووەم لە دیجیتاڵ میدیای ئافەرین چینی بە ئامانجگیراو تێیدا دایک و باوک و پەروەردەکارانە وەک (فەیسبووک و انستاگرام و تیلگیرامی ئافەرین) کە تێیدا بابەتی ھۆشیاری و ڕۆشنبیری ئاڕاستەی دایک و باوک و پەروەردەکاران دەکرێت، لە چۆنییەتی پەروەردەکردنی منداڵ و بنیاتنانی خێزانێکی تەندروست وریایان دەکاتەوە.
بڕگەی فێرکاری منداڵان
بڕگەی تۆپە توکنەکان
وەرزش
ڕاھێنانی وەرزش
یاریکەران یان وەرشوانان بەر لە ئەنجامدانی یارییە وەرزشییەکان ڕاھێنان دەکەن بۆ دەرخستنی ئاستی خۆیان یانخوود زۆر جار کەسایەتییەکان ڕوو لەوەرزش دەکەن و ڕاھێنان دەکەن ھەم بۆ لاوازی و ھەمیش بۆ ڕێکی لەش و تەندروستی خۆیان، پزیشکانیش یاری مەلەوانی بە باشترین یاری دادەنێن بەھۆکاری ئەوەی سەرجەم یا سەراپای ئەندامانی لەشی مرۆڤ لە جووڵە دادەبێت
ئافەرین
سروود و گۆرانی منداڵان
= سەرچاوەکان =
نۆستاسولگا، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ئەندریا نالیس
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
پیتەر ئاشەر
پۆل:دەرچووانی کۆلێجی کینگز لەندەن پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئینگلیز پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
ئازادییە شارستانییەکان
چین
تایوان کە جیایە لە چین خاوەنی دەستووری خۆیەتی.
یابان
یەکەم ھەوڵی یابانی بۆ دانانی یاسای مافەکان لە سەدەی نۆزدەھەم بوو بە ناوی دەستووری مێجی (١٨٩٠)، کە ھەردوو دەستووری بەڕیتانی و پرووسی وەک نموونەی سەرەکی وەرگرتبوو. بەڵام کاریگەریەکی زۆر کەمی ھەبوو لەسەر پەیڕەکردنی یاساکە و ژیانی ڕۆژانەی خەڵک. بۆیە یابان ھێشتا زۆری ماوە ببێتە نموونەیەکی جوانی جیھانی لە ئازادی تاکەکەسی و گشتی دا بەھۆی ملمڵانێ مێژوویەکان بۆ دەستەبەرکردنی مافە تاکەکەسیەکان و پاراستنیان لە حکومەت. بە بۆچونی ڕوناکبیری دەستووری، شیگینۆڕی ماتسی: "خەڵک یاسای مافەکان وەک پێویستیەکی ڕەوشتی تەماشا دەکەن نەک وەک یاسایەکی دادگەری. بەھەمان شێوە خەڵک بۆ چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان (بە پێشێل کردنی مافەکانی مرۆڤیشەوە) پشت دەبەستن بە بیرۆکراتەکان لە جیاتی دادگا."
ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ (ناوخۆی و بیانییەکان) ڕیزبەندی ئامادە دەکات لەسەر پێشێلکارییەکانی پەیوەندی بە سیاسەتی حکومەتەکانەوە ھەیە، وەک سیستەمی دایۆ کانگوک (جێگرەوەی زیندان) و شێوازەکانی لێکۆڵینەوەی گومانلێکراوان. بەڵام ھەوڵەکانی ڕێکخراو و تاکەکەسەکان خەریکە جێی خۆیان دەگرن. لە ساڵی ٢٠١٦ دا، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا راپۆرتێکی دەرکرد و نووسی کە تۆمارەکانی مافی مرۆڤ لە یابان بەرەو باش بوون دەرۆن.
کەنۆڵان، ئیمامی سەقز
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
ئەبوو حەسەنی ئەشعەری
ئەبوو حەسەنی ئەشعەری زانایەکی موسوڵمانی سوننی مەزھەب بوو. دامەزرێنەری قوتابخانەی زانستی کەلامی ئەشعەرییەتە، لە دایکبووی ٢٦٠ کۆچییە لە بەسڕە لە وڵاتی عەباسی، لە ٣٢٤ی کۆچی مردووە.
تێنس
تێنس ئەو یارییە کە دوو تا چوار وەرزشوان یاری دەکەن بەمەبەستی بە دەست ھێنانی خاڵی زۆرتر لە وەرزشوابەکەی بەرامبەر.
جۆرەکانی تێنس
تێنس دوو جۆری ھەیە ئەم تێنسەش خۆی دابەش دەبێت بەسەر دوو جۆردا:تێنسی سەر خۆڵ- تێنسی سەر چیمەن
ئاڵبڵاغ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
دەنیز بایکاڵ
CHP و پرسی کورد
ئەندامانی ج.ھ.پ (CHP) لە ساڵانی ھەشتاکاندا کە پارتەکەیان قەدەغەکرابوو بە کۆمەڵ چوونە نێو پارتی سۆسیالیستی خەڵک و لە نێو ئەو پارتەدا سیاسەتیان دەکرد. لەو کاتەدا سەبارەت بە پرسی کورد ڕاپۆرتێکیان دەرخست کە لە کاتی خۆیدا بە کردارێکی بە جەسارەت و بێوێنە لە قەڵەم درا. لەو ڕاپۆرتەدا ئاماژەیان بەوە کردبوو کە 'دەبێت شووناسی کورد قبووڵ بکرێت. شووناسی ھەر کەسێک شەرەفییەتی و جێی شانازییە. نابێت شووناسی کەس سووکایەتی پێ بکرێت یاخوود پەراوێز بخرێت'. ھەروەھا لەگەڵ لابردنی ئاستەنگەکانی بەردەم شووناسی کوردی پێویستە ڕێگە بە خۆدەربڕینی ئەم شووناسە بدرێت. ھەر بۆیە بەھۆی ئەو ڕاپۆرتەوە ئەندامانی ئەم پارتە ڕووبەڕووی کێشە و گیر و گرفت دەبنەوە. ڕاگەیاندنەکان و سیاسەتی ئەوکات ئەم پارتەیان بە لایەنگری جوداخوازی وەسف کرد. ھەروەھا ناتۆرەی خیانەتیشیان دانە پاڵ. تەنانەت ئەم پارتە لە لایەن دادگای دەستووری و دەسەڵاتی دادیشەوە ڕووبەڕووی کێشە بوویەوە. لەبەر ئەم ھەڵوێستە بەشێک لە کوردەکان بایکاڵ بە دۆستی کورد دەزانن.
کەوتوو
پشتێنە و تۆمارکردن
وێنۆک|250px|ئێڤەنێسنس لە ٢٠٠٣ لە نمایشێکی ڕاستەوخۆدا.|ڕاست
سەرکەوتنی بازرگانی
وێنۆک|لی و موودی لە کۆنسێرتێکی ئێڤەنێسنسدا|ڕاست ئەلبومی کەوتوو سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەستھێنا، ١٧ میلیۆن دانە لە ئەلبومەکە فرۆشراوە لە ساڵی ٢٠٠٣وە تاوەکوو ئێستا. ئەلبومەکە پلەی حەوتەمی بەدەست ھێنا لە بیلبۆرد ٢٠٠ بە زیاتر لە ١٤١٬٠٠٠ فرۆشەوە لە حەفتەی یەکەمی دەرچوونی، و زیاتر لە ٧٫٦ میلیۆن دانەی لێ فرۆشرا لە ساڵی ٢٠٠٣وە بۆ تشرینی یەکەمی ٢٠١١ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. کەوتوو پلەی ٨ی باشترین فرۆشی ئەلبومی ساڵی ٢٠٠٤ی بەرکەوتووە و پلەی ١٩ی باشترین فرۆشی ئەلبومی دەیەی ٢٠٠٠ی بەرکەوتووە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١١دا، ئەلبومەکە بۆ ماوەی ١٠٦ ھەفتە لە بیلبۆرد ٢٠٠ جێگەی خۆی کردەوە، ٥٧ حەفتەی ئەو ماوەیە لە «باشترین ٢٠» ئەلبومی بیلبۆرد ٢٠٠ مایەوە. ئەلبومەکە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٣ ژمارە ٣ی بیلبۆردەکەی داگیر کرد، دواتر دووبارە لە بیلبۆردەکەدا خۆی بینییەوە لە ژمارە ١٩٢دا لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٠. ئەلبومەکە بۆ ماوەی ٢٢٣ حەفتە لە بۆردی باشترین کەتەلۆکی پاپ مایەوە دوای ئەوەی لە بیلبۆرد ٢٠٠ دەرچوو. کۆمەڵەی پیشەسازی تۆمارکردنی ئەمریکا (RIAA) بڕوانامەی پلاتینی بە ئەلبومەکە بەخشی لە ساڵی ٢٠٠٣، ھەتاکوو حوزەیرانی ٢٠٠٨، ٧ جار بڕوانامەی پلاتینی پێ بەخشراوە.
تاڤگەی پیران
ناوچەی پیران دەکەوێتە 10 کیلۆمەتری باکووری ڕۆژهەڵاتی سەرپێڵی زەهاو و ئاوهەڵدێری پیران لە پشتەوەی باخەکان و دۆڵێکی پان و بەریندایە. بەهۆی بەرزایی زۆرەوە و هەروەها چونکە تاشەبەردەکانی وەک دیوار هەڵکەوتوون، چوونەسەرەوە لەو تاڤگەیە ڕێپێنەدراوە.
فایەرفڵای (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
فایەرفڵای یان گوڵەئەستێرە زنجیرەیەکی خەیاڵی زانستی و ڕۆژاوایی ئەمریکییە. لە نووسین و دەرھێانی جۆس ویدۆن، [تیم مینیەر و جۆس ویدۆن بەرھەمھێنەرانی فیلمەکەن.
ئێل بەگی جاف
بەرھەمەکان
کە بەیتی «ھەروا بووە و ھەر وا دەبێ» دەخوێنینەوە، بەرامبەر بەرھەمێک ناوەستین کە لە سەدەی شازدەم داھێنرابێت، بەڵکو بەرامبەر بەرھەمێک دەبین ئەدگاری نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەمی پێوەیە. لەوانەیە چونکوو شیعرەکانی خۆش و ڕەوان بوون و ڕەنگدانەوەی ھیوا و ئامامی خەڵکی ساکاربوون، چوونە ناو دڵی میللەتەوە و بە درێژایی مێژوو شتی دەرەوەی بێگانەی خراوەتە سەر و شتی ناوەوەی ڕەسەنی خۆی لێ کەوتووە، دەنا باوەڕ ناکرێ باس لە کەسان و ڕووداوی سەدەکانی داھاتوو بکات وەکوو ڕۆژگارانی قەرمانڕەوایی نادرشا، زەند، قاجار و پەھلەوی.
سونەتە
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
توانەوەیەتی
توانەوەیێتی (ئینگلیزی: Solubility) بریتییە لە توانای توانەوەی ماددەیەک لە ماددەیەکی تردا، لە پلەی گەرمی و پەستانێکی دیاریکراودا.
ڕیفاعە تەھتاوی
ڕیفاعە تەهتاوی (بە عەرەبی: رفاعة رافع الطهطاوي‎‎، ١٨٠١ - ١٨٧٣) نووسەر، مامۆستا، وەرگێڕ، میسرناس و ڕۆشنبیرێکی هەڵایسانەوەی میسر بوو. تەهتاوی یەکێ بوو لەوانەی یەکەمجار دەرباری کەلتوری ڕۆژاوا نوسیان وەک هەوڵدان بۆ ئاشناکردنی شارستانیەتی ئیسلامی و مەسیحی بەیەکتر. ئەو کۆلێژی زمانی دامەزراند لە ١٨٣٥دا لە میسر، هەروا کاریگەری هەبوو لە زانست، یاسا، وێژە و میسرناسیدا لە سەردەی نۆزدەهەمدا. کارەکانی ئەو کاریگەریان هەبوو لەسەر زانایانی تری وەک محمد عەبدە.
ڕەئووف ڕەشید عەبدولڕەحمان
لە ساڵی ٢٠٠٤دا دوای دەرچوونی یاسای دادگای باڵای تاوانەکان بۆ دادگاییکردنی سەرانی ڕژیمی بەعس، لە دادگای ناوبراو بۆ ئەندامی دادگای تاوان ئینتداب کراوە.
کنگربان
جوگرافیا
پۆل:گوندەکانی گەرمیان
ئیبراھیم خانی دەلۆ
ھۆکاری شۆرش
ئینگلیزەکان لە سەروەختی داگیرکردنی کوردستاندا شاری ( کفری )یان کردبووە مەڵبەندێکی چەوساندنەوە و داپڵۆسین و ئازاردانی خەڵکەکەی و سەرانە و باج و بێگارێکی بێشومار و زۆریان خستبووە سەر خەڵکی ناوچەکە ئەوەندی دیکە خەڵکی ناوچەکەیان بێدەرتان و بەش مەینەت و نەدار تر کردبوو ، بۆیە داد و بێدادیان بوو لە زوڵم و زۆرداری ئینگلیزەکان کە لە حەژمەتا خەڵکی ھانا و سکاڵای دڵی خۆیان بردە لای ((برایم خان دەلۆ)) بۆ سەرزنشت کردن و ئامۆژگاری کردنی جێگری حاکمی سیاسی بریتانیا و دەست و پەیوەندەکانی ، چەند جارێک دەنگی نارەزای و تووڕەی خەڵکی لەلایەن برایم خانی دەلۆ بە ( سالمون )ی جێگری حاکمی سیاسی بریتانیا ( ئەو سەردەمە فەرمانڕەوای شاری کفری دەکرد ) راگەیەندرا بەڵام بێھودە بوو ، چونکە ئەوان بۆ مژینی شیلەی گیانی خەڵکی و دزینی سەروەت و سامانی کوردستان برسی و رووت و رەجاڵ کردنی دانیشتوانی کوردستان ھاتبوون بۆیە بێبەزەیانە دەھاتنە وێزەی دانیشتوانی ناوچەکە و دەستیان لە ئەوکی خەڵکی بەش مەینەتی کورد رۆژ لە دوای رۆژ توندتر دەکردەوە ھاوکات داپڵۆسین و زەبر و زەنگ کار و بەرنامەی ئەوان بوو ، کەڵکە بوونی ئەو ھەموو غەدر و ستەمانە لەلایەک و گرتنی ((شێخ مەحمودی حەفید )) بە دیلی لە شەڕی دەربەند بازیان لەلایەکی دیکەوە و ھاوتەریب مەسەلە چارەنوسسازەکانی دیاری کردنی چارەنوسی نەتەوەکان بووە ھەوێن و ھۆکار و فاکتەری ھەڵایسان و بەرپا بوونی شۆڕش لە بەشێکی ناوچەکانی گەرمیاندا
کاربۆھیدرات
پۆلێنکردنی کاربۆهایدریتەکان
لە دوو تاکە شەکر پێکهاتوون وەک:
سەرچاوە
بنەماکانی فسیۆلۆژی مرۆڤ، ئەکرەم قەرەداغی پۆل:خۆراک
ڕێژەی پەستان
ئەو بزوێنەرانەی کە سووتەمەنی تر بەکاردەھێنن
ڕێژە پەستان لەوانەیە بەرزبێت لەو بزوێنەرانەی کە بەگازی LPG یان CNG کاردەکەن، کەئەمەش بەھۆی ئۆکتانە ژمارە بەرزەکەیانەوەیە.
بزوێنەری گازۆلین-پارافین جۆری فیرگسن(TE20) بۆ تراکتۆر ڕێژە پەستانەکەی (٤٫٥) ئەگەر ھاتوو بزوێنەری جۆری (TVO)ی کە ژمارەی ئۆکتانەکەی لە نێوان ٥٥ تاوەکو ٧٠ یە.
مێرلن مۆنرۆ
مارلین مۆنڕۆ (١ ی حوزەیران ی ١٩٢٦ - ٥ ی ئابی ١٩٦٢) (ناوی کاتی لەدایکبوون: نۆرما جین مۆرتێنسن) بەڵام بەئەنقەست کراوە بە نۆرما جین بەیکر، ھونەرمەند و گۆرانییبێژ و مۆدێلگەری ئەمریکی بوو. ئەفسانەی سینەمای ئەمەریکیی بوو، کە لە ڕووداوێکدا بەھۆی خۆ کوشتنەوە گیانی لەدەستدا بە دەرزییەکی زۆرتێکراو لە دەرمان پێش ئەوەی ببێتە ٣٧ ساڵ، و لەوکاتەوە لەشێوەی جوانیی و مێییەتی و ساویلکەیی ئەو دەرنەکەوتووە، بەڵام لە نامەیەکدا کە مارلین مۆنرۆ لە ساڵی ١٩٦٠ دا نووسراوە، واتە پێش کۆچی دوایی، ھێندی ئەو ئازار و ناخۆشییەی کە چەشتبووی و ھەستی پێدەکرد دەرکەوت، لەنامەکەیدا ھاتووە و نووسراوە: (ھەستێکی قووڵم ھەیە بەوەی کە من تەواو (ڕاستی) نیم، بەڵکو من (فێڵێکی کارلێکراوم و زۆر بە لێھاتووییانە درووستکراوم)، ھەموو مرۆڤێکیش لەم جیھانەدا ئەو ھەستەی بۆ دێت لە نێوان کاتێکەوە بۆ کاتێکی تر، بەڵام من ئەم ھەستە بەدرێژایی کات ئەچێژم، بگرە ھەندێک جار پێموایە کە من جگە لە (بەرھەمێکی سینەمایی ھوونەریی) کە زۆر لێھاتووییانە درووستکرابێت، زۆرتر، ھیچی تر نیم. .
ئاوماڵ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ئۆکمەن، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
گنکربان
جوگرافیا
گوندەکە دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای شاری کفری و سەر بە ناحیەی قەرەتەپەیە لە قەزای کفری، و لەسەر ڕێگای کفری - دووزخورماتووە. ھێڵی شەمەندەفەری کەرکووک - بەغدا دەکەوێتە سنوورەکەیەوە کە چەند سەد مەترێک لە گوندەکەوە دوورە.
ئەشکەوتی خاڵۆ حوسێن کۆکەن
350px|وێنۆک|ئەشکەوتی خاڵۆ حوسێن کۆکەن ئەشکەوتی خاڵۆ حوسێن کۆکەن (بە فارسی: غار سنگی خالو حسین کوھکن)، ئەشکەوتێکی بەردینە لە ناوچەی گەشتیاریی مەیگۆڕێ سەر بە شاری بانەوڕێ لە شارستانی پاوەی پارێزگای کرماشانە کە لە لایەن خاڵۆ حوسێن کۆکەن لە ماوەی نزیک بە ٢٠ ساڵ، تەنانەت بە یەک پێ و یەک قووڵنگی دەستی، ئەو کێوێ ھەڵکەندووە.
داھاتی گەشتیاریی شوێنەکەی خاڵە حوسێن لە سەر داوای خۆی تەرخانکراوە بۆ دروستکردنی مزگەوت کە تا ئێستا چوار مزگەوتی لە شارەکانی کوردستانی ئێران پێ دروست کراوە و مزگەوتی پێنجەم بەڕێوەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کرماشان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:ئەشکەوتەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:شارستانی پاوە
بڕیارنامەی ٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کێشەی
بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا
پۆل:ڕادیۆکان بە زمانی کوردی پۆل:ڕادیۆ ئەمەریکاییەکان
کاتنامەی نۆریچ
وێنۆک
شاب خالید
لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا تیمی پێنچ ئەستێرەی پێکھێناوە و یەکێکە لەو گۆرانیبێژانەی کە بە ئازادانە و بەبێ ھیچ سانسۆرێک گۆرانی دەڵێت بەھەمان شێوە ئەو شیعرانەی ھەڵیدەبژێرێت زۆر بە ئازادانە نووسراوە و زۆر جار باسی عیشق و خواردنەوە و جووتبوون دەکات.
بڕیارنامەی ٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیندۆنیزیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھۆڵەندا
ڤیکتۆریا، سیشێل
ڤیکتۆریا پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی سیشێلە کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی دوورگەی ماھێ ھەڵکەوتووە. ئەم شارە بچووکترین پایتەختی کیشوەری ئافریقایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٢ ژمارەی دانیشتوانی شاری ڤیکتۆریا ٢٤,٩٧٠ کەس بووە.
شەڕی وەلەجە
چڕبوونەوەی سوپای ساسانییەکان
دوای شەڕی ڕووبار، جارێکی دیکە سوپای خەلافەتی ڕاشدین لەژێر دەستی خالید بەرەو ھیرا بەڕێکەوتن؛ لەم نێوەندەدا ھەواڵی شکست لە شەڕی ڕووبار گەیشتە تیسفۆن. دەوترێت فەرماندەکانی سوپای شکستخواردووی فارس ھەندێک لە کەسایەتییە بە ئەزموونەکان و بەرزترین کەسایەتییەکانی دەرباری ساسانی بوون. ئیمپراتۆری ساسانی، یەزدگری سێیەم فەرمانی چڕکردنەوەی دوو سوپای دیکەی دا؛
ژەنەڕاڵی فارس لە ڕێگای وەلاجەدا ھەزاران عەرەبی ھەڵگرت کە ئامادەبوون لەژێر پێوەرەکەیدا شەڕ بکەن. ھەروەھا فەرماندەیی پاشماوەی ئەو سوپایەی گرتبوو کە لە شەڕەکانی ڕووبار و زنجیرەکاندا شەڕیان کردبوو. کاتێک گەیشتە وەلاجە چاوەڕێی بەھمەن بوو کە بڕیار بوو چەند ڕۆژێکی تر لەگەڵیدا بێت. بەھمەن فەرماندەی سوپای دووەم بوو، و یەکێک بوو لە کەسایەتییە باڵاکانی پلەبەندی سەربازی ساسانی. لەلایەن ئیمپراتۆرەوە فەرمانی پێکرا کە سوپای دووەم بباتە وەلاجە، لەوێ ئاندەرزەغر چاوەڕێی دەکات. پلانەکە ئەوە بوو کە بەھمەن فەرماندەی ھەردوو سوپاکە بێت، و لە یەک شەڕی گەورەدا سوپای ڕاشدین کە ژمارەیان زیاتر بوو لەناوببات. بەھمەن بە ڕێگایەکی جیادا ڕۆیشت بۆ ڕێگای ئاندەرزەغر، لە ستیفۆنەوە لە نێوان ھەردوو ڕووبارەکەدا بەرەو باشوور ڕۆیشت و ڕاستەوخۆ بەرەو وەلاجە ڕۆیشت، بەڵام چەند ڕۆژێک دوای دەستپێکردنی سوپای یەکەمی ڕێپێوان ستیفۆنی بەجێھێشت، ئەمەش بووە ھۆی دواکەوتن.
ناو شەڕەکە
وێنۆک|قۆناغی یەکەم: خالید ھێرشێکی گشتی بۆ سەر سوپای ساسانی دەست پێ دەکات. وێنۆک|قۆناغی دووەم: ساسانییەکان ھێرشی دژە ئەنجام دەدەن. بە ڕێنمایی خالید، ناوەندی موسڵمانان پاشەکشەیەکی ھێواش و ڕێک و پێک دەستی پێکرد و سوپای فارسی بۆ ناو پێکھاتەکە ڕاکێشا. [[پەڕگە:سوارچاکەکان.png|وێنۆک|سوارچاکە موسڵمانەکان ھێرش دەکەنە سەر لای و دواوەی فارسەکان و سوارچاکە فارسەکان دەشکێنن.]]
ئەلێکساندەر سڤانیدزێ
ئەلێکساندەر سێمیۆنۆڤیچ «ئەلیۆشا» سڤانیدزێ (١٨٨٦ – ٢٠ی ئابی ١٩٤١) بەلشەڤیکی کۆن و سیاسەتمەدار و مێژوونووسێکی جۆرجیا بووە. ھاوڕێیەکی شەخسی جۆزێف ستالین بوو و برای کاتۆی ھاوسەری یەکەمی ستالین بوو. سەرەڕای ئەوەش ستالین لە کاتی پاککردنەوەی گەورەدا لە ساڵی ١٩٣٧دا دەستگیری کرد و لە ساڵی ١٩٤١ لە زیندان تەقەی لێکرا.
ھیشام کوڕی عەبدولمەلیک
ھیشام کوڕی عەبدول مەلیک (٦٩١-٧٤٣) دەیەمین خەلیفەی ئەمەوییە، کە لە شاری دیمەشق لەدایک بوو. ھیشام لە ساڵی ٧٢٣ ھەتا ٧٤٣ی زایینی خەلافەتی کرد. ھیشام ھونەری خۆش دەویست و لە سەردەمی ئەودا ھونەر جارێکی تر ژیانی تازەی بە خۆوە بینی.
خشتی ئاراستەبەر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان پۆل:کەرەستەکانی نابینایی پۆل:نابینایان پۆل:شەقامەکان و ڕێگەکان
ئیدریسیەکان
وێنۆک|پانایی ناوچەی ژێر دەسەڵاتی ئیدریسیەکان لە نێوان ساڵانی ٧٨٨ - ٩٨٥ی زایینی
فەرھەنگی دۆرلەند
فەرھەنگی دۆرلەند فەرھەنگێکی پزیشکیە کە واتای وشەکانی بواری پزیشکی لە خۆ دەگرێت.
٢٠ی تەممووز
٢۰ی تەمموز ٢٠۱ەم ڕۆژی ساڵە (٢٠۲ لە ساڵی پڕدا). ١٦٤ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.
لیبڕالیزم و پێشکەوتووخوازی لە ئیسلام
ئازادڕەوی (لیبڕالیزم) و پێشکەوتووخوازی لە ئیسلام دا لەلایەن ئەو موسوڵمانانەوە دانراوە کە بەرهەمێکی بەرچاویان نووسیوە لەسەر بیری ئازادڕەوانە لەڕێی دووبارە شیکردنەوە و چاکسازی لە تێگەیشتن و مامەڵەی ئیسلامی. بەرهەمەکانی ئەم کەسایەتیانە زۆرجار وەك ئیسلامی پێشکەوتووخواز (الإسلام التقدمي‎) ناودەبرێت و هەندێك ئیسلامی پێشکەوتوخواز و ئیسلامی ئازادڕەو بە دوو جوڵانەوەی جیاواز دادەنێن.
ڕەخنەکان
ئەوانەی خۆیان ناوناوە ئیسلامی ئازادڕەو بەرهەمێك یان بۆچونێکی نوێیان نییە، چونکە ئازادی و مافەکانی تاکەکەس لە یاساکانی ئایینی ئیسلام دا باس کراوە. ئەوان دەیانەوێت بەهۆی بانگەشەکانیانەوە بۆ ئازادی بیروڕا و دەربرین لە یاساکانی ئایینی ئیسلام (الشريعة) وەرگەرێن و هەڵەکانی موسوڵمانان بەکاربهێنن بۆ خزمەت کردن بە بۆچونەکانی خۆیان.
جابۆتیکابا
سەرچاوە
ماڵپەڕی باخدارە دەگمەنەکانی کالیفۆرنیا
ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی بەڕازیل
جامی ئەمریکا
پاڵاوان پلەی دووەم  پلەی سێیەم  پلەی چوارەم
سەرچاوەکان
پۆل:تیمە نەتەوەییەکانی تۆپی بالەی پیاوان
گەندەڵیی ڕامیاری
دیموکراسیەت
گەندەڵی بەرەنگاریەکی زۆر ترسناک دەخاتە بەردەمی پێشکەوتن. لە بواری سیاسەتدا، دەبێتە ھۆی لاوازکردنی دیموکراسی و ئەنجامدانی حکومڕانیەتیەکی باش لەرێگەی بنکۆڵکردنی (رووخاندنی) پرۆسە ڕەسمیەکان. گەندەڵیکردن لە ھەڵبژاردنەکان و دەستە و دامەزراوەکانی یاسادانان دەبێتەھۆی کەمکردنەوەی لێپێچینەوە و کەمکردنەوەی ڕێژەی نوێنەرایەتیکردن لە پرۆسەی بڕیاردروستکردندا؛ گەندەڵی لە دەسەڵاتی دادگەری دەبێتە ھۆی لەکارخستنی سەروەری یاسا؛ گەندەڵی لە بەرێوەبردنی خزمەتگوزاریە گشتیەکاندا دەبێتە ھۆی پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریەکان بە شێوەیەکی نا یەکسان. بە شێوەیەکی زیاتر گشتیتر، گەندەڵی دەبێتە ھۆی بەرە بەرە تێکشکانی توانا دامەزراوەییەکانی حکومەت لە کاتێکدا کە ڕێوشوێنەکان بە ھەند وەرناگیرێن، سەرچاوەکان ھەڵدەلووشرێن، و کارمەندان و فەرمانبەران دادەمەزرێنرێن و پلەیان بەرزدەکرێتەوە بە بیَ ڕەچاوکردنی ئاستی کارکردنیان. لە ھەمان کاتیشدا، گەندەڵی دەبێتە ھۆی بێھێزکردنی ڕەوایەتی (شرعیە) حکومەت و ھەندێک بەھای دیموکراتیانەی وەک باوەڕی (راستگۆیی) و لێبوردەیی.
٢٢ی تەممووز
٢٢ی تەمموز ٢٠٣ەم ڕۆژی ساڵە (٢٠٤ لە ساڵی پڕدا). ١٦٢ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.
چاپان سەروو
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
خانەی ئەلکترۆلیتی
خانەی ئەلکترۆلیتی (ئینگلیزی: Electrolytic cell) دەزگایەکی کارۆکیمیایییە، بە کارەبا شیبوونەوەی تێدا ڕوودەدات، کاتێک تەزووی کارەبایی پێدا تێپەڕبێت.
سەرچاوە
پۆل:خانە ئەلکترۆلیتییەکان
جۆرج گریگۆری
وێنۆک|جۆرج گریگۆری لە [[ماردین]] جۆرج گریگۆری لەدایکبووی ٢ی شووباتی ١٩٥٨ لە شارۆچکەی گریندۆ لە پارێگای یالۆمیتزا لەڕۆمانیا. نووسەر و وەرگێڕ و لێکۆڵەرە و مامۆستای زانکۆ و ڕۆمانی بووە و خۆری کردووە بە عەرەب، لەساڵی ١٩٨٣ بەشی زمانەوانی و ئادابی دەرەکی لەبواری عەرەبی و چینی لە زانکۆی بوخارست تەواوکردووە، لەساڵی ١٩٩٧ لەتەرجەمەکردنی قوئانی پیرۆز بۆ زمانی ڕۆمانی بڕوانامەی دوکتۆراشی لەھەمان زانکۆ بەدەست ھێناوە، لەساڵی ٢٠٠٧ نازناوی مامۆستای زانکۆی لێنراوە. جۆرج گریگۆری ساڵی ٢٠٠٠ چاپەمەنی کریتیریۆنی دامەزراندووە کە لەو ڕێیەوە بەناوبانگترین کتێبە ئیسلامیەکانی تەرجەمە کردووە ھەروەھا لەرێگای ئەم چاپەمەنیەوە قورئانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ڕۆمانی و زیاتر لەجارێک چاپکراوەتەوە، لە ساڵی ٢٠٠١ لێکۆڵینەوە لەسەر ئەدب و زمانی عەرەبی کردووە، ھەروەھا کۆمەڵێک کاری ئەدەبی ڕۆمانی تەرجەمە کردووە بۆ زمانی عەرەبی، لەساڵی ١٩٩٥ ئەنتۆلۆجیایی شیعری ڕۆمانی سەردەمی لەبەغدا بڵاوکردۆتەوە و لەلایەن یەکێتی ئەدیبان و نووسەرەانی عێراق خڵات کراوە، لەساڵی ١٩٩٧ شانۆگەری المجرای لەبەغدا بڵاوکردۆتەوە کە لەڕۆمانیەوە کردوێتی بەعەرەبی، لەساڵی ٢٠٠٢ دیوانی شاعیرێکی ئافرەتی ڕۆمانی لەلوبنان بڵاوکردۆتەوە. جۆرج گریگۆری لەساڵی ٢٠٠٧ کتێبێکی لەبواری زمانی عەرەبی لە شاری ماردینی باشووری تورکیا بڵاوکردۆتەوە کە بۆتە جێگای ڕێزێکی گەورە لەلایەن زانایانی بواری زمانی عەرەبی و بەکتێبێکی دەگمەن وەسفیان کردووە، ھەروەھا بەدەیان کاری سوود مەندی لەسەر زمانی عەرەبی بڵاوکردۆتەوە و لێکۆڵینەوەی لەسەر ئیسلام و قورئان کردووە و لەگۆڤارەکانی عێراق و ئەردەن و هۆڵەندا و تورکیا و مەغریب و ئیمارات و ئیسپانیا و تونس و پۆڵۆنیا و بەریتانیا و ئەمریکا و لیبیا بڵاوکراونەتەوە. بەھەمان شێوە گرنگی بەزمانەکان و ڕۆشنبیری کورد داوە و چەند لێکۆڵینەوەیەکیشی لەم بوارەدا کردووە، جۆرەھا خەڵاتی نیۆدەوڵەتی و عەرەبی بەدەستھێناوە لەوانە خەڵاتی فالاھیا کە ساڵی ٢٠٠١ لەلایەن ڕۆمانیاوە پێی بەخشراوە، لەساڵی ٢٠٠٥ خەڵاتی نوعمانی لەلایەن لوبنانەوە وەرگرتووە.
سێیچی میاکی
ڕێزلێنان
لە ١٨ی ئازاری ٢٠١٩دا گووگڵ دوودڵ وەک ڕێزێک بۆ داھێنانەکەی ھێمای سەرەکی وێبگەکەی گۆڕی بۆ خشتی چوارگۆشەیی زەرد لەگەڵ ڕێبوارێکی گۆچان بەدەست.
ھێورکەرەوەی نیوترۆن
ھێورکەرەوەی نیوترۆن یان خاوکەرەوەی نیوترۆن (ئینگلیزی: Neutron moderator) ماددەیەکە خێراییی نیوترۆنەکان کەمدەکاتەوە، تاکوو ناوکەکان بتوانن بیان مژن.
بەردەسپی، کۆیە
بەردەسپی یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی سێگردکان لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
جەعفەر قولی زەنگلی
جەعفەر قولی زەنگلی شاعیری سەدەی نۆزدەی کوردە کە بە شێوەزاری کورمانجی شێعری داناوە. مێژووی لەدایکبوون و کۆچی دوایییەکەی دیاری نەکراوە، بەڵام لە ڕووی شێعرەکانییەوە ئەوە ئاشکرایە کە لە ماوەی ساڵانی ١٨٥٠ تا ١٨٧٧ی زایینیدا ھۆنراوەی نووسیوە. جەعفەرقولی کە لە کوردەکانی خوراسان بووە جگە لە شاعیری دووتاریشی ژەندوە. ئەو زمانی کوردی، فارسی و تورکیی بە باشی زانیوە و ئەم خاڵە لە ھۆنراوەکانیدا ڕەنگدانەوەی بووە. لە ساڵی ٢٠١٣دا پەیکەرێکی سێ مەتریی ئەم شاعیرە لە شاری شێروانی سەر بە پارێزگای خوراسانی ئێراندا دانرا.
چنارە، ئیمامی سەقز
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
قاسم ئەمین
به‌رهه‌مه‌كانی له میسر
ئازادی ژنان - ١٨٩٩. ژنی سه‌رده‌م - ١٩٠١.
سه‌رچاوه‌كان
وه‌رگیراو له (ويكيبيديا، الموسوعة الحرة) ی عه‌ره‌بی سه‌رچاوه: وەرگێڕ (هێدی گۆمه‌یی) بەرپس لە ماڵپەڕی (کۆشکی کورد www.koskikurd.com)
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
سەربەخۆیی
وێنۆک|کیشراوەیەک لە کۆبوونەوە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی لە ٤ی ٧ی ١٧٧٦
یەکەی دووەم
بە دەست بنیامین ئەمریکانۆ بوو کە ھێزی تۆپخانە و ئەسپسواری پێ بوو لە دەوروبەری نیوجێرسی شەڕی کرد و داگیری کردن.
شەڕی ناوخۆ
لە کلتوری بڕێک لە ویلایەتەکانی باشووردا ڕاگرتنی کۆیلە باو بوو؛ بەڵام لە ویلایەتەکانی باکووردا وا نەبوو. بۆیە کاتێک ئەبراھام لینکۆڵن، نوێنەری زۆربەی ویلایەتەکانی باکوور و نوێنەری کۆمارییەکان، لە ساڵی ١٨٦٠دا بووە سەرۆک کۆمار، بانگەوازی لابردنی ئەو یاسا و کلتوورەی دا و ھەموو بەندەکانی بەپێی یاسا ئازاد ژمارد. ئەوە بووە ھۆی ئاڵۆزیی نێوان ویلایەتەکانی باکوور و باشوور. لە ساڵی ١٨٦١ ئاگری شەڕی ناوخۆی ئەمریکا ساز بوو کە تا ١٨٨٦ درێژەی کێشا و تێیدا ٦٢٠ھەزار کەس کوژران، بۆیە بە خوێناویترین شەڕی مێژووی ئەم وڵاتە دەناسرێت. لە ئاکامدا باکوورییەکان سەرکەوتن و کۆیلەداری بەپێی یاسا نەما. ئەو ئەفریقی-ئەمریکییانەش کە بەپێی یاسا ئیتر کۆیلە نەبوون، بوونە خاوەن مافی شارومەندی و مافی دەنگدان.
جەنگی جیھانیی یەکەم، سستیی ئابووریی گەورە، جەنگی جیھانیی دووەم
لە ساڵانی ١٩٢٠دا چەرخی وڵاتەکە بە تایبەت دۆخی شارە گەورەکانی بە شێوەیەک پێش ئەڕۆیشت کە ئابووری وڵاتی ڕۆژلەدواڕۆژ بێ‌ھێز دەکرد. ساڵی ١٩٢٩ سستی ئابووری ڕوویدا و تێیدا یەک لە چواری خەڵک کار و پیشەی خۆیان لە دەست‌بووەوە، بۆیە ئەو ڕووداوە بە سستی ئابووری گەورە دەناسن.
دیلکردنی ئەلکترۆن
دیلکردنی ئەلکترۆن (ئینگلیزی: Electron capture) بریتییە لەو کردەیەی، کە تێیدا ناوکی گەردیلەیەک ئەلکترۆنێک لە خولگەی ناوەکیی ئەو گەردیلەیە دەگرێت.