cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڕۆژژمێر
ساڵی ھەتاوی
ئەو ساڵەی کە لە ئێراندا پێڕەویی لێ دەکرێت پێی دەوترێت ساڵی ھەتاوی. ھەروەھا کوردانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانیش کە کەوتوونەتە چوارچێوەی ئەو وڵاتەوە، بەگوێرەی ئەو ساڵە ھەڵسوکەوت دەکەن. ساڵی ھەتاوی (خورشیدی، شمسی) لە بنەڕەتدا ھی کلدانییەکان بوو کە شارستانییەتێکی دێرین بوون لە (نێوان دووڕووباران = بین النھرین)دا. ئێرانییەکان پێش لە ھاتنی ئیسلام پێڕەوی "ڕۆژژمێری زەردەشتی" بوون و، "ساڵی ھەتاوی"یان بەکار نەدەھێنا. کاتێ عەرەبەکان ھێرشیان بردە سەر ئێران، ناچاریانیان کرد کە بەگوێرەی "ڕۆژژمێری عەرەبی" باج و پیتاک و سەرانەیان بدەنێ. ڕۆژژمێری زەردەشتی لە برەو کەوت. دواتر ئێرانییەکان ڕۆژژمێرێکیان داھێنا کە لەسەر بنەمای ساڵی ھەتاوی داڕێژرابوو و سەرەتاکەشی خاکەلێوە (فروردین) بوو.
ساڵگۆڕین‌
سەرەتای ساڵ، ساتێکە کە ھەتاو لە "نیوگۆی باشووری" بەرەو "نیوگۆی باکووری" بەسەر ھێڵی ئیستوادا تێ دەپەڕێ. بەو جۆرە ساڵ دەگۆڕێ بۆ ساڵی نوێ و نەورۆز دەست پێ دەکات. جا ئەگەر ئەو گۆڕانە پێش لە نیوەڕۆ (بە کاتی تاران) بێت، ئەو ڕۆژە دەبێتە یەکەم ڕۆژی ساڵ واتە ١ی نەورۆز. بەڵام ئەگەر لە نیوەڕۆ یان دوای نیوەڕۆ بێت، ڕۆژی دواتر دەبێتە یەکەم ڕۆژی سەری ساڵ. لەبیرمان نەچێت، لەو کاتەدا بەھار تەنیا لە "نیوگۆی باکووری"ی زەوی دەست پێ دەکات، لە "نیوگۆی باشووری"ی زەویدا پاییز دەست پێ دەکات. کەوا بێ، باش نییە بڵێین بەھار دەست پێ دەکات، ڕەنگە باشتر بێ‌ بڵێین نەورۆز (خاکەلێوە) دەست پێ دەکات. لەم ڕۆژژمێرەدا ھەر ساڵێک ١٢ مانگە، شەش مانگی یەکەمی ٣١ ڕۆژە و پێنج مانگی دووەم ٣٠ ڕۆژە و، دوایین مانگ، ئەگەر ئەو ساڵە ساڵی پڕ بێت ٣٠ ڕۆژە، ئەگینا ٢٩ ڕۆژە.
ئەساسنز کرید ٤: بلاک فلاگ
چیرۆکی یاریەکە
روداوی یاریەکە باس لە ساڵی ١٧١٥ دەکات، لە دەریای کاریبی لەجێگەی سێ ئیپراتۆریەتەکە، کۆمەڵێک لە شەڕانگێزان دەستبەسر گرینگترین ڕێگەی پەڕێنەوەی بازرگانی جیھاندا دەگرن، وە بەوھۆیەشەوە کاریبی دەکەوێتە ژێرە دەسەڵاتی چەتەدەریایەکان، ئەوشوێنە دەکەوێتە ناو گەندەڵی و چڵێسی و خراپەکاریەکی زۆرەوە، یەکێک لەدەریاوانەکان ناوی (ئێدوارد کینوای)یە، جەنگاوەرێکی ئازایە و ناوبانگی لەناوی چەتەدەریایەکان بڵاودەبێتەوە، وردە ودە دەکەوێتە نێوان سەرکەشیەکی زۆرەوە و خۆی لەناو شەڕێ نێوان بکوژان و سوارچاکانی پەرسگا دەدۆزێتەوە، کە بۆتە ھەڕ‌ەشە بۆسەر ئەوشتانەی کە چەتە دەریایەکان بنیاتیانناوەی.
ئەنیمەیشنی کۆریای باشوور
زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکان
باڵەکانی ککاچی / 까치의 날개 (١٩٨٨)
بزوێنەری فڕۆکە
کارەبا
تاقیکردنەوە زانستییە سنووردارەکان لە ڕێگەی جولاندن بە کارەبای سۆلار بەجێ کراوە، بە شێوەیەکی ئاشکرا فڕۆکەی نەفەر ھەڵگری سۆلار چالێنجەر و سۆلار ئیمپۆلس ڵەگەڵ فڕۆکە نەفەر ھەڵگرە پێشەنگەکەی ناسا.
بێرینگی سەرەکی
ژمارەی بێرینگە سەرەکییەکان
ژمارەی بێرینگە سەرەکییەکان بەزۆری دەوەستێتە سەر ئەو ھێزەی کە دەکەوێتە سەر بێرینگەکە و کۆتا خێرایی بزوێنەرەکە. زیادکردنی ژمارەی بێرینگەکان لە بزوێنەردا بە شێوەیەکی گشتی کاردەکاتە سەر قەبارە و نرخی بزوێنەرەکە، بەڵام دەتوانرێت ھێزی چەمانەوەی سەر بێرینگ کەم بکرێتەوە بە کەمکردنەوەی مەودای نێوان چەرخی کرانک و بێرینگەکان. ژمارەی بێرینگەکان و ژمارەی چەرخی کرانکەکان کاریکەرییان ھەیە لەسەی باڵانسی بزوێنەر، جێگیری زیاتری کرانک شەفت وا دەکات کە کرانک شەفت زیاتر بەدووربێت لە چەمینەوە.
مێژووی جامی جیھانیی فیفا
بیرۆکە
وێنۆک|[[ژۆل ڕیمێنت سەرۆکی فیفا بۆ سێ خولی لەسەر یەک، خاوەنی زیندووکردنەوە و جێبەجێکردنی بیرۆکەی جامی جیھانی]] بیرۆکەی ئەنجامدانی پاڵاوانێتی جامی جیھانیی فیفا دەگەڕێتەوە بۆ یەکەم کۆبوونەوەی یەکێتیی تۆپی پێی جیھان لە ساڵی ١٩٠٤ بەشداری ٧ وڵات کە ھەریەکە لە: سویسرا، بەلجیکا، دانیمارک، فەڕەنسا، ھۆڵەندا، ئیسپانیا و سوێد بوون. لەو کۆبوونەوەیە گفتوگۆی لەسەرکرا، بەڵام بۆ جێبەجێکردن ئەوا چەند ساڵێکی پێچوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ١٩٢١ بیرۆکەی ئەنجامدانی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا لەلایەن پارێزەری فەرەنسی ژۆل ڕیمێی باسکرایەوە، کە دواتر بووە سەرۆکی فیفا ھەوڵیدا بۆ ئەوەی ئەم پاڵەوانییەتییە ئەنجام بدرێت، دواجار لە ساڵی ١٩٣٠ ڕەزامەندی لەسەر ئەنجامدامی ئەم پاڵەوانییەتییە درا. ئەم ھەنگاوەش بەتایبەت دوای ئەوە ھات، لە ئۆلەمپیادی ١٩٣٢ کە لە لۆس ئەنجەلۆس بەڕێوەچوو ئەوا بڕیاری ئەوە درابوو کە یاری تۆپی پێ لەو پاڵەوانییەتییە نەکرێت ئەمەش بەھۆی ئەوەی ئەو یارییە لە ئەمریکا بەناوبانگ نییە.
جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨
وێنۆک|یاریزانانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سوێد، پێش دەستپێکردنی یاریی کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨.]] وێنۆک|خۆشحالێ یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل، دوای بردنەوەی یاری کۆتایی بەرامبەر ھەڵبژاردەی سوید بە ئەنجامی ٤–٢ لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨. جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨ خولی شەشەمی پاڵەوانێتییەکە لەلایەن سوێد ەوە میوانداریکرا، بێجگە لە سوێد ھەریەکە لە ئەرژەنتین، مەکسیک و وێلز ئامادەیی خۆیان نیشاندابوو بۆ میواندارکردنی جامەکە بەلام لە کۆتاییدا لە کۆنفراسی فیفا لە شاری ڕیۆ دێ ژانێرۆ و لە ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٥٠ ئەو مافە بە سوێد درا. پێشتر دوو جار سوێد ئامادەیی خۆی نیشاندا بوو بۆ بەرێوەبردنی جامی جیھانیی فیفا لە ساڵەکانی (١٩٣٠ و ١٩٣٤) بەڵام لە ھەردوو خولدا لە بەرژەوەندی ئیتالیا خۆی کشاندەوە. ماوەی پاڵەوانییەتییەکە ٨ تا ٢٩ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٥٨ی خایاند، شانزدە ھەڵبژاردەی نیشتیمانی بەشدارییان تێداکرد. ھەڵبژاردە بەشداربووەکان بەسەر ٤ کۆمەڵەدا دابەشکران.
جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢
ئەم پاڵەوانییەتییە چەندین ڕووداوی سەرنج ڕاکێشی بەخۆوە بینی، لازلۆ کیس، یاریزانی ھەڵبژاردەی مەجەرستان لە یارییەکەی مێژووی خۆیان بەرامبەر ھەڵبژاردەی ئێلسالڤادۆر توانی سێ گۆڵ لە ماوەی ٨ خولەک تۆماربکات. ئەمەش خێراترین ھاتریکی مێژووی جامی جیھانیی فیفا بوو، ھاوکات یارییەکەشیان بە ئەنجامی ١٠–١ بردەوە. ڕاست|وێنۆک|265x265px|یاریزانی ئیتالیا وڵۆ ڕۆسی گۆڵکار و باشترین یاریزانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢ لەگەڵ نازناوەکەیان لە یاری قۆناغی کۆمەلەکان ھەڵبژاردەی جەزائیر ئاستێکی سەرسووڕھێنەری پێشکەش کرد لە یاری یەکەمیان بەرامبەر ھەڵبژاردەی ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەربژێری سەرەکی بۆ بەدەست ھێنانی جامەکە ئەنجامێکی چاوەڕوانەکراویان تۆمارکرد کاتێک ٢–١ یارییەکەیان بردەوە. لە یاریی دووەمیان بەرامبەر نەمسا ٢–٠ دۆران بەلام لە یاریی سێیەمیاندا تواناین بە ئەنجامی ٣–٢ یارییەکە لە چیلی ببەنەوە. بەھۆی ئەوەمەوە بە جیاوازی گۆڵ لە پلەی سێیەمی کۆمەلەکەی جێگیر بوو، بە ئەگەرێکی زۆر سەرکەوتنی بەدەست دەھێنا ئەگەر نەمسا لە ھەڵبژاردەی ئەڵمانیای ڕۆژاوا بباتەوە لە ھەمان کاتدا ئەگەر ئەڵمانیا بە ئەنجانی سی گۆل لە نەمسا بباتەوە بە ھەمان شێوە جەزائیر سەردەکەوت بۆ قۆناغی داھاتوو بەلام ئەوەی چاوەڕوانەکرا ڕوویدا ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا دوای ئەوەی گۆڵێکیان کرد ئیتر یاریزانانی ھەردوولا لە ھێرشبردن بۆ سەر گۆڵی یەکتر ڕاوەستان، چونکە بەم ئەنجامە ھەردوو ھەڵبژاردە بۆ قۆناغی داھاتوو سەردەکەوتن و ھەڵبژاردەی جەزائیر لە پاڵەوانییەتییەکە دەچووەدەر، ئەم ڕووداوە کاردانەوەی زۆری خەڵکی لێکەوتەوە و تەنانەت ھاندەرانی ھەردوو ولات بەمەبەستی نیشاندانی ناڕەزایەتی فیکەیان لێدەدا و یاریگاکەیان بەجێدەھێشت. ڕۆژی دواتر میدیاکانی ھەردوو ولات ھێرشی زۆریان کردە سەر یاریزانانیان ئەم کارەیان بە ئابڕووچن بۆ تۆپی پێ لە قەڵەم دا. یەکێتیی تۆپی پێی فیفا بڕیاریدا سەرجەم یاری سێیەمی کۆمەڵەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێت بۆ ئەوەی ڕووداوی لەو شێوەیە دووبارەنەبێتەوە ویاری بە ئەنجامەکان نەکرێت. لە مێژووی جامی جیھانی ئەم ڕووداوە بە ئابڕوچونەکەی خیخۆن بەناوبانگە. وێنۆک|تۆپی یاریکردنی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢ لە ڕووداوێکی سەرنج ڕاکێشی دیکەدا لە یاری نێوان ھەڵبژاردەی کوێت و ھەڵبژاردەی فەرەنسا، پاش ئەوەی یاریزانی فەرەنسی ئالان گیرسی گۆڵیکی تۆمارکرد لەکاتێکدا یاریزانانی جەزائیر بەھۆی فیکەیەکەوە کە وایان زانی فیکەی ناوبژیوانە لە ڕێگریکردن لێی ڕاوەستابوون و گۆڵەکە ھەژمارکرا بە نیشانەی دەڕبرینی نارەزایەتی چوونە دەرەوەی یاریگا، شێخ فەھەد ئەحمەد سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی کوێت لە یاریگا چووە دەرەوە و داوای لە یاریزانەکانی کوێت کرد درێژە بە یارییەکە نەدەن. بەلام دواتر ناوبژیوان گۆڵکەکەی ڕەتکردەوە و یاریزانان بەردەوامیان بە یارییەکەدا و لە کۆتایدا فەڕەنسا بە ئەنجامی ١–٤ یارییەکەی بردەوە.
یاریی کۆتایی لە یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ لە شاری مەدرید بە ئامادەبوونی ٩٠ ھەزار کەس لە نێوان ئیتالیا، ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوەچوو لە ئەنجامدا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا بووە پاڵەوانی پاڵەوانییەتییەکە دوای بردنەوە بەئەنجامی ٣–١ بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیای ڕۆژاوا، بۆ جاری سێەم لە مێژووی خۆیدا نازناوەکەی بەدەست ھێنا دوای ئەوەی لە ساڵەکانی ١٩٣٤–١٩٣٨ جامەکەی بردەوە. ھەروەھا گۆڵپارێزی ھەڵبژاردەکە دینۆ زۆف بووە بەتەمەترین یاریزان جامەکە بەدەست بھێنێت کاتێک تەمەنی ٤٠ ساڵ و ١٣٩ ڕۆژ بوو. لەم پاڵەوانییەتییە لەکۆی ٥٢ یاری ١٤٦ جار گۆڵ ھەژێنراوە و یاریزانی ئیتالیا وڵۆ ڕۆسی بووە گۆڵکاری خولەکە بە تۆمارکردنی شەش گۆڵ وەھەروەھا ھەمان یاریزان بووە باشترین یاریزانی پاڵەوانییەتییەکە؛ و خەلاتی یاری خاون پیشکەشی ھەڵبژاردەی بەڕازیل کرا.
جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦
ڕاست|وێنۆک|265x265پیکسڵ|یاریزانانی ھەڵباردەی ئەرەنتین براوەی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦
جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠
وێنۆک|261x261پیکسڵ|تۆپی فەرمی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠ بە ناوی ئیترۆسکۆ یونیکۆ دروستکراوی کۆمپیانیای ئەدیداس. جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠ پاڵەوانییەتی ژمارە چواردەمە لەجامی جیھانیی فیفایە کە لەوڵاتی ئیتالیا بەڕێوەچوو. ماوەی پاڵەوانییەتییەکە ٨ی حوزەیران تاکوو ٨ی تەممووز ی ١٩٩٠ی خایاند. ھەریەک لە وڵاتەکانی نەمسا، ئینگلتەرا، ئیتاڵیا، فەڕەنسا، یۆنان، یەکێتی سۆڤیەت، ئەڵمانیای ڕۆژاوا، و یوگوسلاڤیا لە ساڵی ١٩٨٣ ناوی خۆیان تۆمارکردبوو بۆ میوانداری کردنی جامی جیھانیی ١٩٩٠. پاش مانگێک تەنھا ئینگلتەرا، یۆنان، ئیتاڵیا، و یەکێتی سۆڤیەت مانەوە دوای ئەوەی وڵاتەکانی تر کشانەوە. دواتریش لە کاتی پێشبڕیکێکە ئینگلتەرا و یۆنانیش کشانەوە بەمەش تەنھا ئیتاڵیا و یەکیتی سۆڤیەت لە کۆتا خولی دەنگدانەکە مانەوە. لە کۆتا خولی دەنگدانەکان ئیتاڵیا بە ١١ دەنگ سەرکەوت بەسەر یەکێتی سۆڤیەت کە ٥ دەنگی بە دەست ھێنابوو. یەکێتی سۆڤیەت بڕیاری بایکۆت کردنی یارییەکانی ئۆڵمپیکی ساڵی ١٩٩٤ کردبوو. ئەمەش کاریگەری زۆری ھەبوو لەسەر دەنگەکانی بۆ میوانداری جامی جیھانی ھەربۆیە ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا بوو بە خانەخوێی جامی جیھانیی ١٩٩٠. بەمەش ئیتاڵیا بوو بە دووەم وڵات لە دوای مەکسیک کە دووجار میوانداری جامی جیھانیی بکات. ڕاست|وێنۆک|ئەندریاس برێمێ خاوەنی گۆڵی کۆتایی جامی جیھانی ١٩٩٠ بە لێدانی سزا. سیتەمی خولەکە چەند گۆڕانکارییەکی بەخۆوە بینی، ٢٤ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی بەشدارییان کرد بەسەر پێنج کۆمەڵە دابەشکران، یەکەم و دووەمی ھەرکۆمەڵەیەک ڕاستەخۆ دەگەیشتە قۆناغی ١٦ یاخود قۆناغی لێدەرچوون. لەھەمانکاتدا چوار لە باشترین سێیەمەکانی کۆمەڵەکان بەسەردەکەوت بۆ قۆناغی ١٦ ئەمەش یەکەم جار بوو کاربەم سیستەمە بکرێت. ھەریەکە لە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆستاریکا، ئیرلەند، ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان بۆیەکەم جار لە مێژوودا بەشداریان لە پاڵەوانییەتییەکە کرد لەھەمانکاتیش میسر دوای ٥٦ ساڵ گرایەوە ناو ڕکابەرییەکان، ھەروەھا ئەمریکاش دوای ٤٠ ساڵ توانی بەشداری بکاتەوە.
ھۆشە
پێنج ھشەک
وێنۆک|پێنج ھشەک و ئەندامە پێوەندیدارەکان پێنچ ھشەک بەمانەی خوارەوە ئەوترێ کە لە کۆنەوە ناسراون:
یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان
یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان حیزبێکی ئیسلامیی سوننەیە لە باشووری کوردستان، لە ئێستادا لە پەرلەمانی کوردستان وەک لایەنی ئۆپۆزسیۆن دەردەکەوێت. یەکگرتوو بەحیزبێکی نزیک و لایەنگیر لە ئیخوان موسلمین دادەنرێت.
ھەڵبژاردنەکان
لەکاتی خۆ ئامادەکردنی بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە دیسەمبەری ٢٠٠٥ دا بارەگای یەکگرتوو بووە ئامانجی نزیکەی ٣٠٠٠ – ٥٠٠٠ خۆپیشاندەر کە زۆربەیان سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستان بوون، لەوێ "بژی ٧٣٠" لەسەر دیوارەکان نوسرابوو. ٧٣٠ ئەو ژمارە سیمبولییە بوو تایبەت بوو بە ھاوپەیمانێتی دوو حزبە گەورە کوردییەکە، پارتی دیموکراتی کوردستان‌و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بۆ ھەڵبژاردنەکەی پەرلەمانی عێراق. ئەم تاڵانییە لە وەڵامی ئەوە بوو کە یەکگرتوو لە ھاوپەیمانی دیموکراتی نیشتمانی کوردستان کشایەوە. ٤ ئەندامی یەکگرتوو کوژران، یەکێکیان ئەندامی سەرکردایەتی یەکگرتوو بوو، ئەمە دوابەدوای ئەوە روویدا کە نووسینگەکانیان لە دھۆک، زاخۆ‌ و چەند ناوچەیەکی تر کرانە ئامانجی تەقەکردنی پۆلیس‌ و ئاسایش کە ھاوکاری خۆپیشاندەرانیان دەکرد لەجیاتی ئەوەی بنکەو بارەگاکانی یەکگرتوو بپارێزن. یەکگرتوو دژی توند‌وتیژی‌یەو یارمەتی "یەکگرتووی ئیسلامی کورد" دەدات کە خزمەتگوزای بۆ ھەژاران دابین دەکات. لە ئەنجومەنی حوکمی عێراقدا بەشدار بوو.
کۆنگرەی شەشەم
لەکۆنگرەی شەشەمی حیزبی یەکگرتوو ئەمینداری پێنج کۆنگرەی ڕابردوو سەلاحەدین محمد بەھائەدین سادق لەسەر داوای خۆی خۆی نەپاڵاوت بۆ پۆستی ئەمینداریەتی یەکگرتوو، ئەمەش تا ئێستا لە مێژویی ھیچ لایەنێک و حیزبێکی کوردی باشوور نەبووە کە سەرۆکی حیزب لەسەر داوای خۆی واز لە پۆستەکەی بھێنێت، لە ڕێکەوتی ٢ی ئایار ساڵی ٢٠١٢ ھەڵبژاردن بۆ ئەمینداریەتی حیزب کرا و مەحەمەد فەرەج بە ئەمینداریەتی ھەڵبژێردرا لەلایەن ئەندامانی کۆنگرەی شەشەم.
شێخ شەھابەدین کاکۆزەکریایی
پیریۆنس ھانا
شەھاب ھەرچی ھەن نەوەی ڕەسووڵەن
ژان مێرێ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٤ پۆل:مردووانی ١٦٨٦
نازلی نەجەفۆڤا
ژیاننامە
ھاوسەرەکەی، نەجەفگولو نەجەفۆڤ کە لە کارە پەروەردەیییەکانیدا پشتگیری کردبوو- لە ساڵی ١٩٣٧ وەک «دوژمنی گەل» دەستگیرکرا، دواتر دیپۆرتکرایەوە بۆ کازاخستان، لەوێ بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لەکاتێکدا لە لیوایەکی کرێکاریدا کاردەکات. لە ساڵی ١٩٤٧ گەڕایەوە ئازەربایجان، نەجەفۆڤ دوای گەڕانەوەی لە دەربەدەری بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە، سەرەتا لە گۆیچای و دواتر گەڕایەوە بۆ نەخچیڤان. لە ساڵی ١٩٧٧ کۆچی دوایی کردووە.
١٦٤٥
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٤٥
نژیاروانی
نژیاروانی زۆرترین پەیوەندیی لەگەڵ ئەندازیاریی شارستانیدا ھەیە و بۆ دروستکردنی پێکھاتەیەکی چاک پێویستە ئەندازیارانی نژیاروانی و ئەندازیارانی شارستانی ئەوپەڕی ھاوکاری و تێگەشتنیان لە یەکتر بێت. ھەر کۆمەڵ یان سەردەمێک نژیاروانی تایبەتی خۆی ھەیە کە نیشاندەری چاند، ئایین و باوەکانی ئەو کۆمەڵە یان سەردەمەیە.
ڕەخنەگەری لەسەر ئیسلامییەت
بۆچوون و مامەڵەکانی سەرکردە، وتارخوێن و جوڵانەوەکانی سەر بە جوڵانەوەی گەشەکردن کە بە ئیسلامییەت ناسراوە (هەروەها بە ئیسلامی سیاسیش ناودەبرێت) جێی ڕەخنەیە لەلایەن ناموسەڵمانەکان و ئیسلامیە هاوچەرخەکان (ئیسلامی ئازادڕەو). ئەو نووسەرانەی کە ڕەخنە لە ئیسلامییەت یان بەشێك لە ئیسلامییەت دەگرن، ئەمانەن: ماجد نەواز، ڕەزا ئەسڵان، ئەبدولوەهاب مەدب، موحەمەد سەعید ئەل عەشماوی، Gilles Kepel, خالید ئەبو فەزڵ، جیڵ کیبێل، ماتیاس کونتزێل، جۆزیف ئـ.ب. لەمبارد و ئۆلیڤەر رۆی. ئەو بابەتانەی لە جوڵانەوە ئیسلامیەکان دا کەوتۆتە بەر ڕەخنە بریتییە لە: سنووردارکردنی ئازادی ڕادەربڕین بەمەبەستی ڕێگری کردن لە بەرپەچ دانەوە و سووکایەتیکردن بە ئیسلام، ئەو باوەڕەی کە ئیسلام تەنها ئایین نییە بەڵکو ڕژێمێکی بەڕێوبردن و فەرمانڕەوای کردنە وە شەریعەی مێژوویی (یاسای ئیسلامی) تەنها سیستەمی یاسای جیهانییە کە بەردەستە بۆ هەموو مرۆڤایەتی و پێویستە بسەپێنرێت بۆ ئەوەی ئیسلام بە دروستی و تەواوی پەیڕەر بکرێت.
دوژمانەیتی کردنی ڕۆژئاوا
ئۆلیڤەر رۆی هێرشی ئیسلامیەکان بۆ سەر مەسیحیەکان و ناموسوڵمانەکان وەك بەهانەیەكی شکستخواردوو ڕوون دەکاتەوە.
١٦٤٦
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٤٦
بانی ماران
بانی ماران یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
مێژوو
ناوچەی کۆیە لە ڕووی جوگرافیای دانیشتووانەوە دەکرێت بە دوو بەشەوە. بەری خۆرھەڵاتی کە چیای ھەیبەت سوڵتان و باواجییە تا وەکو دەگاتە زێی بچووک پێی دەوترێت دەشتی کۆیە و بەشی خۆرئاوای لە چیاکانی عەزیز گاوان و کێشکە و خۆرھەڵاتی دێدەوان بە دانیشتووانەکەی دەوترێت خەڵکی وڵاتی کۆیە وە گوندی بانی ماران یەکێکە لەو چواردە گوندە شێخانییەی کە پێیان دەوترێت خەڵکی وڵاتی کۆیە و مێژوویەکی دووروو درێژی ھەیە لە ساڵی ٩٠٦ی زاینی واتە ١١٠٨ ساڵ بەر لە ئێستا ھەرسێ ھۆزی حەمیدی لە ئاکرێ و کوردە چیایییەکانی داسنی نزیک مووسڵ و ھۆزی بەناوبانگی ھەزەبانی بە سەرکردایەتی (محمد کوری بیلالی ھەزەبانی) لە عەباسییەکان ڕادەکەن بەڵام کاتێ پاشەکشێ دەکەن دەچنە ناوچەی شارەزوور و بەشێک لە داسنییەکان کە یەک ھۆزن لەگەڵ ئێزیدییەکان نزیکەی ٥٠٠ ساڵ بەر لە ئێستا لە ناوچەی بناری چیای دێدەوان لەگەڵ چیای کێرەی ڕەش و ھەردوو دەشتایییە کانی ئەم ناوچەیە نیشتەجێ دەبن و چوار پیاوی ناودار (ھەیدەری عارەب و حەمە بنەوش و ئەحمەدی کامەلا و حەسەنی سلێمان) گوندی بانی ماران ئاوەدان دەکەنەوە و دەیخەنە سەر نەخشە و بەر لە ھاتنی ئەم چوار پیاوە ناو دارە و ئاینی ئیسلامیش لەو گوندە دا ژیان ھەبووە بە ڵگەش بۆ ئەمە بوونی چەندین شوێنەواری دێرینە لە ناوچەکەدا وەک چاکی ھەیاتیخە و شیخ حەمەد و بەردی سپی و بابە حاجی و ئەسحابانوو چەندینی تر.
قەرەخان
قەرەخان (Qerexan، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٣٧ کەس لە ١٠٢ بنەماڵەدا بووە.
ئاولیمۆ
ناوەکان
ناوەکانی تری ئاولیمۆ لە زمانی کوردیدا بریتییە لە: لیمۆگڤاش، ئاوی لیمۆترش
سوود
سۆمای چاو بەهێز دەکا. لە تاس بوونی سەر بەرگری دەکا و مووەکان بەهێز دەکا.
سەرچاوە
ویکی فارسی
مارتین لووتەر کینگ دووەمی
وێنۆک|مارتن لۆسێر کینگ مارتین لووتەر کینگ دووەمی (لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٢٩–مردووی ٤ی نیسانی ١٩٦٨) پیاوی ئایینی و چالاکوانێکی ئەمریکایی بوو، سەرکردەی دیاری بزوتنەوەی مافە مەدەنییەکانی ئەفریقی-ئەمەریکییەکان بوو. کینگ بەوە ناسراوە کەسایەتییەکی دیارە لە ھەوڵەکانی بەڕێوە پێش بردنی مافەکانی مرۆڤ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و جیھان، بە بەکارھێنانی ڕێگای ناتوندوتیژی بە فێربوون لە ماھاتما گاندیەوە. کینگ زۆرجار بە سەرکردەیەکی پاڵەوان دادەنرێ لە مێژووی لیبرالیزمی ھاوچەرخی ئەمریکا. کینگ لە ساڵی ١٩٦٤ بوو بە لاوترین کەس کە خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل وەربگرێت بە ھۆی کارەکانی بۆ کۆتایی ھێنان بە جیاکاری نەژادی بە ڕێگای «یاخیبوونی مەدەنی» و ھەندێ ڕێگەی ناتوندوتیژی دیکە. لە پێش مردنی لە ساڵی ١٩٦٨، ئەو دیسان ھەوڵەکانی خۆی چڕ کردبۆوە بۆ کۆتایی ھێنان بە ھەژاری و ڕاگرتنی شەڕی ڤیێتنام. کینگ لە ٤ی نیسانی ١٩٦٨ لە مێمفیس، تێنێسی تیرۆر کرا.
خوێنی شاراوە لە پیسایی
ئەنجامەکان
ئەگەر ئەنجامەکانی Negative واتە نەرێنی بوو، واتە کۆئەندامی ھەرەسی بەتایبەتی کۆلۆنی سەلامەتە· ئەگەر ئەنجامەکانی positive واتە ئەرێنی بوو پێویستی بە پشکنینی زیاتر دەبێت بە تایبەتی ھەناوی بینی کۆلۆن چونکە گومان شرپەنجەی سەرەتایی لێ دەکردێت، بەڵام لەگەڵ ئەمەش ئەم پشکنینە سەدا لەسەد نییە چونکە بوونی ھەر برینێک لە کۆندامی ھەرەس کاریگەری ھەیە لەسەر بەھەڵە دەرچوونی ئەنجامەکانی بەتایبەتی بوونی برینی سوورێنە و گەدە و دوازدە گرێی و مایەسری تەنانەت بوونی برینی ناو دەمیش کاریگەری ھەیە لەسەری· دەقی پەڕە.
ئەنھێدۆنیا
نیشانەکان
ئەنھێدۆنیای کۆمەڵأیەتی بریتیە لە دووربوون لە کۆمەڵایەتی بوون و لەدەست دانی چێژ لە کۆمەڵایەتی بوون
پزیشکیی نەخۆشخانە
پزیشکیی نەخۆشخانە تایبەمەندییەکی پزیشکییە کە لە ھەندێک وڵات ھەیە وەک لقێک لە دەرمانی ناوخۆ یان خێزان، بەبایەخەوە گرنگی و چاودێری نەخۆشیی نەخۆشەکان دەکات. ئەو پزیشکانەی کە تەرکیزی پیشەیی سەرەتایییان گرنگی پێ دەدات بۆ نەخۆشە نەخۆشخانە کراوەکان ئەو پزیشکانەی ئەرکە سەرەکییەکەیان گرنگی پێدان و تیشک خستنە تەنھا سەر ئەو نەخۆشانەیە کە تەنھا لەکاتێکدا نەخۆشخانەدان پێیان دەوترێت نەخۆشخانەوان (پزیشکیی نەخۆشخانە) لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا سەرچاوەی گرتوە، ئەم جۆرە ڕاھێنانە پزیشکییە بۆ ئوسترالیا و کەنەدا درێژبووەتەوە. زۆربەی پزیشکەکان کە خۆیان بە نەخۆشخانەوان (پزیشکیی نەخۆشخانە) ناودەبەن، ئەوا جەخت لە ڕاھێنانکردن دەکەنەوە لەسەر ئەو نەخۆشانەی لە نەخۆشخانەن. پزیشکانی نەخۆشخانە پێویست ناکات بڕوانامەی جیایان ھەبێت لە پزیشکیی نەخۆشخانە.
فیرکاری
نەخۆشخانەوان پزیشکن لەگەڵ دکتۆری پزیشکی (M.D.D)، دکتۆری پزیشکی ئۆستیۆپاتیک (D.O.)، یان بەکالۆریۆسی پزیشکی/بەکالۆریۆسی نەشتەرگەری (MBBS/MBChB) زۆربەی نەخۆشخانەوانەکان لە نەخۆشخانەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕاھێنان دەکەن و بڕوانامەی بۆردیان نییە لە پزیشکی نەخۆشخانە بۆ چارەسەرکردنی ئەمە، پرۆگرامەکانی نیشتەجێبوون دەست دەکەن بە پەرەپێدان بە ڕێگای نەخۆشخانە لەگەڵ خوێندنی گونجاوتر ھەروەھا چەندین زانکۆ دەستیان کردووە بە پرۆگرامی ھاوڕێیەتی بە تایبەتی بەرەو پزیشکی نەخۆ
١٦٥٠
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٥٠
بڕیارنامەی ٢٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: بۆتسوانا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٠٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئاوایی جەلال
جوگرافیا
ئاوایی جەلال لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەرەچێوار و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاوایی عەزیزبەگ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مامیسک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەڵغانلوی بچوک.
لویی پانزدەیەمی فەڕەنسا
وێنۆک|لویی فەڕەنسا لویی پانزدەیەمی فەڕەنسا (ماوەی ژیان:١٥ی شوباتی ١٧١٠ تاکوو ١٠ی ئایاری ١٧٧٤) لەدوای مردنی شا لویسی چواردەهەم کە یەکێک بووە لە مەزنترین شایەکانی فەرەنسا و حوکمی فەرەنسا و ناوچەی ناڤارای کردووە، شا لویسی پانزەھەم شوێنەکەی گرتۆتەوە، تاکو کاتی مردنیشی شای فەرەنسا زۆر نەھامەتی چێشتووە و ئەندامانی خێزانەکەی یەک لەدوای یەک مردوون، لەسەرەتای دەسەڵاتدارێتیدا ناوبانگێکی باشی دەرکردووە بەڵام بەھۆی چاکسازی لەڕژێمی پاشایەتی فەرەنسا و سیاسەتەکانی دەرەوەی پاڵپشتی میلەتەکەی خۆی لەدەستداوە و وای لێکردووە ببێت بەیەکێک لەو شایانەی کە میلەت پاڵپشتیان نەکردووە و مێژوو نوسان بەتوندی ھێرشیان کردۆتە سەری بەڵام ھەندێک لەنوسەرانی سەردەمی نوێ باسیان لەوە کردووە باشترین کەسایەتی بووە کە دەسەڵاتی فەرەنسای کردووە و بەشێوەیەکی ژیرانە حوکمی گەورەترین مەملەکەتی کردووە، ھەرچەندە شایەکی توندوتیژ بووە بەڵام ئەو کارانەی لەبەرچاو دەگیرێت کە لەپێناو ھەژاراندا کردوێتی. لەسەردەمی لویسی پانزەھەمینی شای فەرەنسا قۆناغەکانی پاڵپشتی کردن لە ھونەر و وێژە و کاسپکاران گەیشتۆتە ئەوپەڕی بەجۆرێک فەرەنسا بۆتە پێشەکی وڵاتەکانی ئەوروپا لە پاڵپشتیکردنی ھونەر و وێژە، تاکو ئێستاش شێواز و ئەتەکێتی ئەو ھونەرەی لەسەردەمی لویسی پانزەھەمدا بەکارھاتووە بەباشترین شێواز ناودەبرێت لەجیھاندا، ھەرەوەھا لەسەردەمی شا لویسی پانزەھەمین فەرەنسا چەنگی لەدژی نەمساویەکان و بەریتانیەکان و ھۆڵەندیەکان بەرپاکردووە و سەرکەوتنێگی گەورەیان بەدەستھێناوە و توانیویانە سنووری فەرەنسا بەرفراون بکەن و لایەنگریان زۆربێت لە ئەوروپا. لویسی پانزەھەمینی شای فەرەنسا لە ١٠ی ئایاری ساڵی ١٧٧٤ لە تەمەنی ٦٤ ساڵیدا بەنەخۆشی لە کۆشکی فرسای نزیک پاریس کۆچی دوایی کردووە.
پێست
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەندامەکان پۆل:توێکاریی گیانلەبەر
پەیکەری پێشمەرگە
وێنۆک|280px|پەیکەری پێشمەرگە پەیکەری پێشمەرگە پەیکەری پێشمەرگەیەکی چەکدار بە ئاڵای عێراقەوە لە شاری کەرکوکە. لە کاتی سازکردنی ھەتا شەڕی کەرکووک پەیکەرەکە ئاڵای کوردستانی پێ بوو. بەرزایی پەیکەرەکە ٢٣ مەتر و بنکی ١٥ مەترە و ھەروەھا زیاتر لە ٧٠ ملیۆن دیناری بۆ سازکردنەکەی ویستووە. کەرەسەکانی ئاسن، چیمەنتۆ و فایبەرگەلاس تێیدا بەکارھاتووە و ماوەی کارکردنی دوو ساڵی خایاندووە، لە ٢٨ی تەممووز ٢٠١٥ ھەتا ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧. بەردی بناغەی لەلایەن کەسایەتیی شاری کەرکووک، ڕەمەزان حاجی ڕەشید داندرا و لەلایەن پەیکەرساز مان دەلۆ و گرووپەکەیەوە دروست کراوە.
تاویشە
تاویشە (Tawîshe، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٦ کەس لە ٦ بنەماڵەدا بووە.
جەمسەری باکوور
وێنۆک|شوێنی جەمسەری باکوور
کلاسیزم
رەچەڵەکی زاراوەی کلاسیزم
لە بارەی رەچەڵەکی زاراوەی کلاسیزم چەندین بۆچوونی جۆراوجۆر ھەن:
سەرچاوەکانی کلاسیزم
٣- بەرھەمەکانی نووسەرانی سەردەمی رێنێسانس (Renaissance) لە ماوەی سەدەی ١٥م و ١٦مدا، ھەروا بەرھەمی نووسەرانی بزووتنەوەی رۆشنگەری (Enlightenment) لە کۆتایی سەدەی ١٧ تا کۆتایی سەدەی ١٨م، بوونە چەند سەرچاوەگەلێکی دیکەی کلاسیزم. بەتایبەتیش کاتێ لە ساڵی ١٦٧٤دا رەخنەگری فەرەنسی، نیکۆڵا بوالۆ (١٦٣٦–١٧١١) کتێبە گرنگەکەی خۆی (ھونەری شێعر Art Poethique)ی بڵاوکردەوە و دەستوور و بنەماکانی کلاسیزمی تێدا شی کردەوە و چەسپاندنی؛ توانی گیانێکی ھاوچەرخانە بە ڕێبازەکە بدات و کتێبەکەی وەک سەرچاوەیەکی تیۆریی گرنگی کلاسیزم پێسکەش بکات.
بەردەسوور
بەردەسوور (Berdesûr، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢ کەس لە ١٣٧ بنەماڵەدا بووە.
ماشاو
بە شێوەکی گشتی ماشاو بە ھۆی گەورەبوونی تەمەن روو ئەدات بەلام ھەندێک جار زەبر و کەوتنەبەر بۆ تیشکدانەوەش ئەگەری ئەوەیان ھەیە ببنە ھۆ بۆ گەشەپێدانی ماشاو. ھۆیەکانی مەترسی شەکرە، کێشانی جگەرە، بەرکەوتنی خۆری درێژخایەن، لەگەل ماددە کحولیەکان دەگرێتەوە. کەلەکە بوونی پرۆتین یاخود بۆیەی زەرد-قاوەیی لە ھاوێنەی چاو کەوا گواستنەوەی رووناکی بۆ تۆری چاو کەم دەکات، بە میکانیزمی سەرەکی ماشاو دادەنرێت. دەستنیشانکردنەکەی بە پشکنینی چاو ئەنجام دەدرێت.
١٦٥٥
ساڵی ١٦٥٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
ڕایان گۆسلینگ
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیستەم پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
ئاوایی عەزیزبەگ
جوگرافیا
ئاوای عەزیزبەگ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کۆرمۆری بچوک و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەختەمینە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بەھرام بەگی شێخ حەمید لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی میل ناسر.
ئیمپراتۆریەتیی چینگ
ئیمپڕاتۆرەکان
• ١٧٢٣–١٧٣٥ ئیمپراتۆر یۆنگژنگ
وێب پیەرس
وێب مایکل پیەرس (٨ی ئابی ١٩٢١ - ٢٤ی شوباتی ١٩٩١)، یەکێکە لەگۆرانیبێژە ئەمریکیەکانی ھۆنکیتۆناک و لەساڵانی پەنجاکاندا زۆرترین جەماوەری ھەبووە و گۆرانیەکانی پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە و لەھەموو گۆرانی بێژە میلیەکانی تر بەناوبانگتربووە و لە جیھانی مۆسیقای لادێی ئەو کاتە بەوە ناسراوە کە جلوبەرگەکانی سەرسوڕھێنەر بوون و خاوەنی دوو ئۆتۆمبێلی کادیلاکی ئاڵتونی بووە. ویب پێرس لە ٨ی ئابی ساڵی ١٩٢١ لە لویزیانای ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا لەدایک بووە، کاتێک کە منداڵ بووە خولیای فیلمەکانی جین ئۆتری و قەوانەکانی دایکی بووە بەتایبەتی قەوانەکانی جیمی ڕۆجز و سوینگی ڕۆژئاوایی و مۆسیقای کاجۆن، دواتر دەستی کردووە بە ژەنینی گیتار و لەتەمەنی ١٥ ساڵیدا بەرنامەیەکی لە لویزیانا پێشکەشکردووە بەناوی گۆرانیەکانی ویب پێرس. ویب پێرس لە سوپای ئەمریکا خۆی ناونووس کردووە، لە ساڵی ١٩٤٢ ھاوسەرگیری لەگەڵ بیتی جین لویس کردووە، ساڵی ١٩٤٧ ھەر دوو ھاوسەرەکە لە بەرنامەی کەی تی بی ئێسی بەیانیانی ویب پێرس و بیتی جین دەرکەوتن، دواتر لەسەر شانۆش گۆرانی ووتووە و پەرەی بە شێوازە تایبەتەکەی خۆی داوە. لە ساڵی ١٩٤٩ کۆمپانیای تۆمارگای فۆر ستار لە کالیفۆرنیا چەند گرێبەستێکی جیاجیای لەگەڵ خێزانەکەی ویب پێرس واژوو کرد، بەڵام تەنھا پێرس لەم گرێبەستەدا سەرکەوتووبووە، لە ساڵی ١٩٥٠ لەگەڵ ھاوسەرەکەی جیابۆتەوە، بەدەوام بووە لە گۆرانی ووتن تاکو ناوبانگی میلی لەئەمریکا بڵاوبۆتەوە، کۆمپانیای تۆمارگای بیسمیکری دامەزراندووە، لەنێوان ساڵی ١٩٥٠ و ١٩٥١ ژمارەیەک گۆرانی تۆمارکردووە، ساڵی ١٩٥٢ زۆر سەرکەوتووبووە و پلەی یەکەمی لە ئەمریکا بەدەستھێناوە. لەدوای مردنی ولیامز… ویب پێرس بۆتە ناودارترین گۆرانی بێژی جیھانی مۆسیقای لادێ، تاکو دووچاری نەخۆشی شێرپەنجەبۆتەوە و لە ساڵی ١٩٩١ گیانی لەدەستداوە.
مازووار، زوولفەقاری سەقز
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ناواخنی ناوک
لە زیندەکیمیا دا تۆرێکی فایبەرەکانە دەدۆزرێتەوە لەناو ناوکەخانە لە زۆربەی کاتدا ناووک ئاشکراترین پێکھاتووی ناو خانە ناووک ڕاستەقینەکانە کە یارمەتی پەیکەرێکی پرۆتینی پارێزگاری شێوەکەی دەکات پێی دەوترێت ناواخنی ناووک
١٦٥٨
ساڵی ١٦٥٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٥٨
زمانی یۆروبا
پۆل:زمانی یۆروبا پۆل:زمانەکانی بێنین پۆل:زمانەکانی نێجیریا پۆل:زمانەکانی تۆگۆ پۆل:زمانەکانی جامایکا پۆل:زمانەکانی ترینیداد و تۆباگۆ پۆل:زمانەکانی کاریبی پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
یاسوناری کاواباتا
وێنۆک|یاسوناری کاواباتا یاسۆناری کاواباتا (ماوەی ژیان:١١ی حوزەیرانی ١٨٩٩ تاکوو ١٦ی نیسانی ١٩٧٢)چیرۆک نووسێکی ژاپۆنی بووە و یەکەم ئەدیبی ژاپۆنیش بووەخەڵاتی نۆبێل لە ئەدەبدا وەربگرێت، لە ١٤ یۆنیۆی ساڵی ١٨٩٩ لە ئۆساکا لەژاپۆن لەدایک بووە، کەتەمەنی گەیشتۆتە دوو ساڵ دایک و باوکی گیانیان لەدەستداوە و لەماڵ باپیرەی پەروەردەکراوە کەتەمەنی گەیشتۆتە ٧ ساڵان باپیرەی کۆچی دوایی کردووە لەتەمەنی ١٥ ساڵیدا داپیرەش کۆچی دوایی کردووە و بەم جۆرە بەبێ کەس ماوەتەوە. کاواباتا لەساڵی ١٩١٦ چۆتە قوتابخانەی ناوەندی و لەنزیک قوتابخانەکەشەوە ژورێکی بەکرێ گرتووە لەساڵی ١٩١٧ قۆناغی ناوەندی بڕیوە و ڕۆشتووە بۆ تۆکیۆ، دوای ئەوەی لەتاقیکردنەوەکان سەرکەوتوبووە چۆتە زانکۆ و بەشی زمانی ئینگلیزی ھەڵبژاردووە، لەساڵی ١٩٢٠ لەزانکۆی ئیمبراتۆڕیەتی تۆکیۆ درێژەی بەخوێندن داوە، سەرەڕای نووسینی چیرۆک وەکو پەیامنێری دوو ڕۆژنامەی ژاپۆنیش کاری کردووە، لەساڵی ١٩٢٤ زانکۆی تەواوکردووە، ھەر لەھەمان ساڵ لەگەڵ ژمارەیەک لەنووسەران و ڕۆشنبیران ڕۆژنامەیەکی ئەدەبیان بەناوی سەردەمی ئەدەب بڵاوکردۆتەوە. کاواباتا لەسەرەتادا کۆمەڵێک کورتە چیرۆکی نووسیوە و لە ساڵی ١٩٢٦ لەکورتە چیرۆکدا ناوبانگی دەرکردووە و دواتر دەستی کردووە بە ڕۆمان نووسینیش تاکو بۆتە یەکێک لەدیارترین نووسەرەکانی ژاپۆن، لەدوای کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەمیشەوە کارەکانی بەردەوام لەسەرکەوتندا بووە و وەکو سەرۆکی یەکگرتووی پێنووسی نێودەوڵەتی کاری کردووە و ھەوڵێکی بێ وچانی داوە بۆ وەرگێڕانی ئەدەبی ژاپۆنی بۆ زمانی ئینگلیزی و زمانەکانی دیکە، لەساڵی ١٩٦٨خەڵاتی نۆبێلی لە ئەدەبدا وەرگرتووە و یەکەم ئەدیبی ژاپۆن بووە کە ئەم خەڵاتە وەربگرێت. یاسۆناری کاواباتا لە ١٦ ئەپریلی ساڵی ١٩٧٢ بەغاز خۆی خنکاندووە و گیانی لەدەستداوە
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩ پۆل:مردووانی ١٩٧٢ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:نووسەرە ژاپۆنییەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ
ھەست (ڕوونکردنەوە)
وشەڕەتناسی
وشەی ھەست لە وشەی عەرەبیی حسـەوە ھاتووەتە ناو زمانی کوردی. ھەندێ کەس لایان وایە کە حس خۆی بەعەرەبیبووی وشەی ھش یا ھۆش -ە.
محەممەد قازی
بیر و ڕای ھەندێک لە ناوداران لە سەر محەممەد قازی و وەرگێڕانەکانی
عێززەتوڵڵا فوولادوەند (وەرگێڕی فارس): زۆر کەس بەھۆی قەڵەمی قازییەوە دەگەڵ وێژەی ڕۆژاوا ئاشنا بوون و منەتباری قازین. زەوق و ھێزی قەڵەم و سەلیقەی جوانی قازی، کە لە باشترین بەرھەمەکانیدا دەردەکەوێ، ئێستاش بۆ وەرگێڕەکانی ئێمە باشترین ڕێنوێنە.
کەریم ئیمامی (وەرگێڕی فارس): پارەکە سەرێکم لە براکەم دا لە لۆسانجلێس. ڕۆژێک بە سەر کتێب‌فرۆشییەکی ئێرانیدا کەوتم. کتێبەکانی ھەڕڕاج کردبوو. زۆرم کتێب کڕی. دوو بەرگ کتێبی «چل ڕۆژ لە مووساداغ» یشم بێ وەی تێی بفکرێم و وەک ئەوانەی دیکە ھەڵگێڕوەڵگێڕی کەم، ھەڵگرتبوو. کابرایەکم لەگەڵ بوو پێی سەیر بوو. کوتم: بۆ پێت سەیرە؟! مەگە نەتدیوە نێوی قازی بەسەرەوەیە، ئیدی ئەوە تێفکرینی ناوێ. شتێک قازی وەریگێڕابێت حەتمەن ئەوەندەی نرخ ھەیە کە بیکڕی و بیخوێنیەوە و بشیپارێزی.
ئەو بەرھەمانەی لە سەر قازی نووسراون
ئەو کتێبانە بە زمانی فارسی، تایبەت لە سەر قازی نووسراون:
مەولەوی
ھۆنراوەکان
مەولەوی، جگە لە کوردی، زمانی عەرەبی و فارسیشی باش زانیوە و بە ھەردووکیان شیعری نووسیوە. دیوانەکەی کە بە شێوەزاری ھەورامییە پلەیەکی بەرزی لەنێو شیعر و ئەدەبی کوردیدا ھەیە.
ئەوپارچە شیعرەی کەبۆ پیری خۆی ھۆنیویەتەوە، بەم دوو نیوەدێڕەی مستەفا بێسارانی قفڵیکرددووە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٦ پۆل:مردووانی ١٨٨٢ پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە پۆل:سۆفییە کوردەکان پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی کورد پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان پۆل:نووسەرانی عێراقی پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ساردکەرەوەی موگناتیسی
چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|[[گادۆلینیۆم گەرما لە ناو بوری موگناتیسی دا بەرەو سەر دەبات و گەرما لە تەنەکە دەردەچێ.]] ساردکەرەوەی موگناتیسی تەکنیکێکە بۆ ساردکردنەوە بەکار دێت. بۆ ئەم مەبەستە سود لە گۆڕانی ئینتڕۆپی وەردەگیرێت بە سود وەرگرتن لە بوری موگناتیسی.
نوفلۆ دی چاڤێس
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٨ پۆل:مردووانی ١٥٦٨ پۆل:گەلی ئیسپانی سەدەی ١٦یەم پۆل:سانتا کروز دی لا سیێرا
ئەلشیفا (کتێب)
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی ئەهلی سونە و جەماعە پۆل:کتێبەکانی ژیاننامەی محەممەد پۆل:وێژەی سۆفیگەری پۆل:کتێبەکانی ئەھلی سونە و جەماعە
تاجیلۆکە
تاژیلەکەکان چون مێرووەکانی مێمڵی باخ و مەزراکان دەخۆن، بۆ باخداری و کشتوکاڵ بەسوودن. ئەم مێرووە ٨٠٠جۆری لە دنیادا ھەیە.
ئەحراری شام
جگە لەمەش ئەم بزووتنەوەیە ناکۆکێی زۆری ھەیە لەگەل داعش بەجۆرێک لە تەقینەوەیەکی خۆکوژی داعشدا لە بارەگایەکی بزووتنەوەی ئەحراری شام لە ناوچەی رام حەمدانی سەر بە پارێزگای ئیدلیب ھەریەک لە شێخ حەسسان عەبود ناسراو بە ئەبو عبداللەی حەمەوی ئەمیری بزووتنەوەی ئەحرار شام و ئەبو تەڵحەی عەسکەری و ئەبو زوبێرو ئەبو یەزن وئەبو خێر وئەبو عبدالملکی شەرعی سەرکردەکانی ئەحرار شام و ئەبو ئەیمەن فەرماندەی لیوای بەدر نزیکەی ٥٠ موجاھید وکادێری وسەرکردەی ئەحرار شام کردە قوربانی دوای ئەم ڕووداوەش بزووتنەوەی ئەحراری شام ھاشم الشیخ ناسراو بە ئەبو جابری مەسکەنە وەک ئەمیری نوێی بزووتنەوەکە دیاری کرد
میاندواو
میاندواو لە شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوایە لە ئێراندا. جەماوری شارەکە تورکی ئازەربایجانی و کوردن کە ژمارەی تورکەکان زۆرترە، بەڵام زۆربەی گوندەکانی دەوروپشتی کوردنشینن. بەپێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا ئەنجام درا، ژمارەی دانیشتوانی ئەو شارە ١١٢٫٩٣٣ کەسە.
میاندواو لای کوردان
دەچمە سەر ناڵەشکێنێ بەرامبەر بە میاندواوێ...
مەلا باقری بالک
ژیان
مامۆستا باقر لە گوندێکی نزیکی شاری سنە لە دایک بووە و لە دوای خوێندنی دەرسی فەقێیەتی ڕووی لە ناوچەی مەریوان کردوە و چوەتە ئاوایی چۆڕ. لە دوای ئاوایی چۆڕ چوە بۆ گوندی بالک و لەوێ ماوەتەوە و دەرسی گوتوە و بەرنوێژی ئەوێ بوە. لە ئەو سەردەمەدا مەریوان جێگەی زانایانی ئایینی بوە و زۆر کەس لە مامۆستایانی ئایینی لە دەرسی مەلا باقر کەڵکیان وەرگرتوە. مەلا باقر بێجگە لە فیقھ و کەلام لە بیرکاری و شێعریشدا دەستی بوە. لە شێعرەکانیدا نازناوی غەریقی ھەڵبژاردوە. مەلا باقر لە شوێنکەوتوانی ڕێبازی نەقشبەندی و ھاوچەرخی شێخ عەلائەدین و شێخ موحەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم بوە. ھەروەھا پەیوەندیی لەگەڵ مەلا عەبدولکەریم مودەریسدا ھەبوە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی مەریوان
نۆبۆرو سوگیمورا
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:مردووانی ٢٠٠٥ پۆل:نووسەرانی تەلەڤیزیۆنی ژاپۆنی پۆل:نووسەرانی یاریی ڤیدۆیی پۆل:سیناریۆنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
مالوجە
جوگرافیا
مالوجە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
بەروبوومی کشتوکاڵ
ھەروەھا کەش و ھەوای گونجاوی ئەم شارەدێیە وەھایە کە دەست بدات بۆ رەز و باخ کە لە باخەکانی سێو و ھەرمێ و قەیسی و گێلاس و ھەڵوژە و قۆخ و ...ھتد. وەچەندەھا دارو درەختی خۆڕسکی بەردار و بێبەر لە ناوچەکەدا ھەیە.
زمانی کۆسا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانەکانی ئەفریقای باشوور پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
ئانتوان ئارنۆ
ئانتوان ئارنۆ شاعیر، پسپۆڕی خواناسی، فەیلەسووف و بیرکاری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سپەیس ئێکس
کۆمپانیای تەکنەلۆژیی ئاشکراکەری بۆشاییگەری ناوە بازرگانییە بەربڵاوەکەی سپەس ئێکسە (بە ئینگلیزی: SpaceX) و کۆمپانیایەکی تایبەتی ئەمریکییە، کار دەکات لەسەر فڕینی بۆشایی و بەرھەمھێنەری بۆشایی، کۆمپانیایەکە لەلایەن ئیلۆن مەسکەوە دامەزراوە لە ٦ی ئایاری ٢٠٠٢ بە ئامانجی کەمکردنی خەرجیە بۆشاییەکان و پڕۆژەکردنی تایبەتی لەسەر ھەسارەی بارام (مەریخ) ، کۆمپانیای سپەیس ئێکس چەندین مانگی دەستکردی ناردووەتە بۆشاییی ئاسمان بە ئامانجی گرێبەستنی تایبەتی ئینتەرنێت لە بۆشاییی ئاسمان بە ناوی پڕۆژەی ستارلینک، ھەروەھا کۆمپانیایەکە پەرەی بە چەندین مەکۆی بۆشایی داوە، لەوانیش مەکۆی تایبەت و ناوازەییی سپەیس ئێکس دراگۆن، و چەندین کەشتیوانی گواستووەتەوە بۆ وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی بە ھەڵگری تایبەتی سپەیس ئێکس دراگۆن ٢ ، یەکەمین کۆمپانیایە کە بتوانێت مەکۆی بۆشایی بگەیەنێتە شوێنی مەبەست و بتوانێت بیگەڕێنێتەوە شوێنی خۆشی، یەکەمین کۆمپانیاش بوو توانی چەند کەشتیوانێک بگەیەنێتە وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی، ھەروەھا یەکەمین بوو لە فڕاندنی مووشەکی خوولگەیی بە شێوەیەکی ستوونی و دابەزندنی بەشێوەیەکی ستوونی، ھەروەھا کۆمپانیایەکە توانی ٢٠ گەشتی تایبەت ڕەوانەی وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی بکات بە ھاوکاری و ھەماھەنگی لەگەڵ دەزگای بۆشاییی ئەمریکیی ناسا.
ئامانجەکان
ئیلۆن مەسک بە شێوەیەکی ئاشکرا و ڕەوان ئاماژەیدا کە ئامانجی سپەیس ئێکس کەمکردنەوە و باشترکردنە هەروەها متمانەپێدانی گەیشتن بە بۆشایی دە ئەوەندەیە ، هەروەها مەسک ڕایگەیاند کە حەزدەکات گەشتی تایبەتی ڕێکبخات بۆ بۆشایی هەر کەسێک کە بیەوێ گەشت بکا.
هەڵدانی مووشەکە پێڕاگوێزەکان
وێنۆک| نیشتنەوەی فڕۆکەیەکی فالکۆن ٩ بلۆکی ٥ قۆناغی یەکەم لە کیپ کاناڤێراڵ لە تەمموزی ٢٠١٩ – تەکنەلۆژیاکانی VTVL لە زۆرێک لە مووشەکە پێڕاگوێزە هەڵدانەکانی سپەیس ئێکس بەکاردەهێنرێت
پڕۆژەکانی تر
لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٥، سپەیس ئێکس ڕایگەیاند کە سپۆنسەری پێشبڕکێیەکی هایپەرلۆپ دەکەن و ڕێڕەوێکی تاقیکردنەوەی ژێر پێوەرێکی درێژی ١.٦ کم (٠.٩٩ میل) لە نزیک بارەگای سپەیس ئێکس بۆ ڕووداوە پێشبڕکێیەکان دروست دەکەن، کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠١٧ەوە ئەم پێشبڕکێیە ساڵانەیەی ئەنجامداوە.
دەستپێکردنی کێبڕکێی بازاڕ و فشاری نرخ
کەمی نرخی هەڵدانی سپەیس ئێکس بە تایبەت بۆ مانگە دەستکردەکانی پەیوەندی کە دەفڕن لۆ خولگەی گواستنەوەی جیۆستایشناڵ (GTO)، بووەتە هۆی فشاری بازاڕ لەسەر ڕکابەرەکانی بۆ دابەزاندنی نرخەکانی خۆیان ، پێش ساڵی ٢٠١٣، بازاڕی هەڵدانی کۆمسات کە بە ئاشکرا کێبڕکێی لەسەر دەکرا لەلایەن ئاریانسپەیس (فڕینی فڕۆکەی ئاریان ٥) و خزمەتگوزارییەکانی هەڵدانی نێودەوڵەتی (فڕینی پرۆتۆن) زاڵ بوو بە نرخی بڵاوکراوەی ٥٦.٥ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بۆ هەر هەڵدانێک لۆ خولگەی زەوی نزم ، موشەکەکانی فالکۆن٩ هەرزانترین بوون لە پیشەسازییەکەدا، بەڕێوەبەرانی مانگی دەستکردی ئەوروپی پاڵ بە دەزگای ESA دەنێن بۆ کەمکردنەوەی نرخی هەڵدانی فڕۆکەی ئاریان ٥ و موشەکەکانی داهاتووی ئاریان ٦ لە ئەنجامی کێبڕکێی کۆمپانیای سپەیس ئێکس.
کیم ئیون-کیونگ (سیاسەتوان)
کیم ئون-کینگ (بە کۆری: 김은경; Hanja: ; لەدایکبووی ٩ی حوزەیرانی ١٩٥٦) سیاسەتمەدارێکی کۆریای باشوورە کە یەکەم وەزیری ژینگە بوو لەژێر سەرۆک مون جەی-ین خزمەت بکات.
ئیمپڕاتۆر تەکاکورا
ئیمپڕاتۆر تاکاکورا (高倉天皇 تاکاکورا تێنۆ، لەدایکبووی ٢٠ی ئەیلوولی ١١٦١ - ٣٠ی کانوونی دووەمی ١١٨١) ٨٠مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١١٦٨ بۆ ١١٨٠ بوو.
١٦٦٥
ساڵی ١٦٦٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
بنەکە
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئاوباریک، قادرکەرەم
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پارستان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
سووڕی کاڵڤین
thumb|370px|[[سوڕی کاڵڤن و کاربۆنی فیکساتۆن]] سوڕی کاڵڤن (بەئینگلیزی: Calvin cycle) مانای کۆمەڵەی دووەم دەگەیەنێت لە کارلێکەکانی ڕۆشنەپێکهاتندا لە ڕێچکەی کیمیایی زیندەیی ، ئەم ڕێجکە ئاوێتە ئەندامییەکان بەرهەم دەهێنێت لە ڕیگەی بەکارهێنانی وزەی کۆکراوەی ناو ئەدینۆسینی سێ فۆسفاتی و ماددەی NADPH لە ماوەی ڕوودانی ڕۆشنە کارلێکەکاندا. سوڕی کاڵڤن بەناوی زانای ئەمریکی (میلڤن کاڵڤن)ەوە ناونراوە کە ڕێچکە تەواوی ئەم سوڕەی دۆزیوەتەوە.
پاشبەرد
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئەلگۆریتمی جینەتیکی
ئەلگۆریتمی جینەتیکی ئەلگۆریتمێکی مێتاھیووریستیکە کە چۆنیەتیی کار کردنەکەی تا ڕادەیەک لە تیۆریی توخمەگەشەی یا پەرەسەندنی چارڵز داروینەوە وەرگیراوە. ئەم ئەلگۆریتمە بۆ یەکەم جار لە لایەن جان ھۆڵەندەوە دۆزرایەوە و بە کار ھات. ئەمڕۆ بە ھۆی توانای زۆری پرۆسێسی کۆمپیووتەرەکان لە فرەیەک لە پرسیارەکانی باشینەسازیدا بە کار دێت. ئەم ئەلگۆریتمە وەک مێتاھیووریستیکەکانی تر توانای ئەوەی ھەیە وڵامی چاک بدۆزێتەوە بۆ ئەو پرسیارە ئاڵۆزانەی بە ئەلگوریتمی بەرنامەسازیی ھێڵی و ناھێڵی وڵامیان بۆ نادۆزرێتەوە.
بەکرباجەلان
بەکرباجەلان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
١٦٧٠
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٧٠
مێروو
نزیک بە یەک ملیۆن جۆر مێروو لە جیھاندا ناسراوە و لە لایەن زانایانەوە ناو نراوە. نزیک بە ١٠ ملیۆن جۆر مێروو لە سەر زەوی دەژی. مێرووەکان لە ھەموو شوێنێکدا ھەن. ئەم گیانلەبەرانە یەکەمین گیانەوەرانی باڵداری سەرزەوین؛ ٣٥٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر بۆ یەکەمجار لە سەر زەوی ھەڵفڕین.
سەرسێف
سەرسێف (Sersêf، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩٦ کەس لە ١٥ بنەماڵەدا بووە.
جومگەپێیان
سەرچاوە
پۆل:گیانلەبەران
دارووسازی
مێژوو
لە ئەورووپا دوکانەکانی دەرمانسازی وەک لە سەدەی ١٢ دا دەستیان کرد بە دەرکەوتن. لە ساڵی ١٢٤٠ ئیمپراتۆر فرێدریکی دووەم فەرمانی دەرکرد کە بەھۆیەوە پیشەکانی پزیشک و ئەپۆتکاری لە یەک جیاکرانەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕشتەکانی پزیشکی پۆل:دەرمانخانە پۆل:ھێماکان
بزوێنەری شەش -ھەنگاو
بزوێنەری شەش لێدانی باجولەز
و سوودە داواکراوەکانی ئەو بزۆینەرە کە بە کارھێنانی سووتەمەنی بەڕێژەی لە ٤٠٪ کەم دەکاتەوە، دوو ھەنگاوی فراوان بوون لە شەش لێدانەکان. سووتەمەنییە ھەمەجۆرەکان بەکارھێنانەکی بە ھێزیان ھەیە، و کەمکردنەوەکی بەرچاو لە پیسبوونی گازەکان.
بزوێنەری شەش ھەنگاوی کراوەر
بزوێنەری شەش ھەنگاوی کراوەر کە دیزاینێکی ئەزموونی بوو کە سەرنجی میدیایەکانی بۆ خۆی ڕاکێش لە ساڵی ٢٠٠٦ بەھۆی دیمانەیەکی دراو لەلایەن داھێنەرێکی ئەمریکی کە ٧٥ ساڵ تەمەنی ئەوەی کە داوای کردووە بۆ داھێناننامەیەک لە دیزاینەکەی خۆی. کە داواکردنی داھێنان نامەکە لە ئەنجامدا پشگوێ خرا بوو
١٦٧٥
ساڵی ١٦٧٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
قەزای مێرگەسۆر
جوگرافیا
دوو ڕوباری سەرەکی بە ناوسنوری ئەم قەزایە دا تێپەر دەبێت ئەوانیش:
ناحیەکان
گوند: ٣١
باری ڕووی زەوی:دەشت: ٢٠٪ گرد: ٤٣٪ چیا:٣٧ ڕووبەر: ٣١٥ کم دووجا
خلیسان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٠٧٠ پۆل:مردووانی ١١٦٢ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:ئایینی ئێزیدی
ئایین لە کوردستان
مێژوو
ئەمڕۆ
بڕیارنامەی ٢٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی حوزەیرانی ١٩٦٧دا پەسەندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٥٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
گلووکۆز
سەرچاوەکان
پۆل:زیندەکیمیا پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی پۆل:خۆراک
شا نیعمەتوڵڵای وەلی
سەرچاوەکان
٢- ویکیپیدیای فارسی پۆل:لەدایکبووانی ١٣٣٠ پۆل:مردووانی ١٤٣١ پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
پۆست مالۆن
سەرەتای ژیان
مالۆن لە ٤ی تەممووزی ١٩٩٥ لە سیراکیوز، نیویۆرک لەدایکبووە. لەلایەن باوکی ڕیچارد پۆست و زڕدایکی جۆدییەوە گەورەکراوە. باوکی لە تەمەنی لاویدا ڕێکخەری مۆسیقا (دی جەی) بووە و مالۆنی بە چەندین چەنشی جیاوازیی مۆسیقا ناساندووە لەوانە ھیپ ھۆپ، ڕۆژاوایی (کەنتری) و ڕۆک. کاتێک مالۆن نۆ ساڵان بوو، خۆی و خێزانەکەی باریان کرد بۆ گرەیپڤاین، تێکساس، پاش ئەوەی باوکی بوو بە بەڕێوەبەری کۆشکە خۆراکییەکانی یانەی داڵاس کاوبۆیز.
شۆڕشی چاندیی چین
شۆڕشی چاندی چین گۆڕانکاریگەلێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی مەزن بوو لە کۆماری گەلی چیندا کە بە دەستی ماو تسی تۆنگ بەڕێوە چوو و دەسەڵاتی کۆمۆنیستەکانی لە چیندا بە ھێزتر کرد.
زمانی تیگرینیا
پۆل:زمانی تیگرینیا پۆل:زمانەکانی ئێریتریا پۆل:زمانەکانی ئیتیۆپیا پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
بۆب ڕۆس
چەپ|200px|وێنۆک|بۆب ڕۆس
داگیرساندنی دووانە
لێھاتوویی
سیستەمی داگیرساندنی دووانە بە شێوەیەکی نموونەیی ئەوە دەستەبەر دەکات کە ھەر لوولەکێک پلاکی پڕیشکی دوانەی ھەیە، و کە بزوێنەرەکە بەلایەنی کەم دوو سووڕی داگیرساندنی دەبێت، وەکو موگناتیسیی دووبارە یان کۆیلی داگیرساندن.
بڕیارنامەی ٢٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی تەمموزی ١٩٦٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پرسیاری سەبارەت بە کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٦٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئادانا
سەرچاوەکان
پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
ھیوا سەعید
ھیوا سەعید ھۆنراوەنووسێکی کوردە. لە ساڵی‌ ١٩٨٣ لە شاری‌ ھەولێر لەدایکبووە. لە ساڵی ٢٠٠٥ یەکەم بەرھەمی شیعری خۆی بە ناوی ئەشکی تەمەنێک بۆ تۆ بڵاوکردۆتەوە. دوا بەرھەمی ناڵەی بەفر و پشکۆی ئاگرە، لە ساڵی ٢٠٠٧ لە سلێمانی چاپکراوە. ئێستا لە باشووری کوردستان لە ھەولێر دەژیت.
عەلی باپیر
ژیان و کارو چالاکییەکان
دوای شەش مانگ مانەوە لە کوردستانی ئێران بەرەو تارانی پایتەختی ئیران بەڕێدەکەوێ بەنیازی درێژەدان بە خوێندنی زانکۆ، بەڵام پاش شەش مانگ مانەوە ھەوڵەکانی بێھوودە دەبن و دەگەڕێتەوە کوردستانی عێراق و لەڕێی چەند دۆست و برادەرێکەوە کێشەی ڕژێمی بەشێوەیەکی کاتی بۆ چارەسەر دەکرێ و سەرەنجام لە ئەوقافی ھەولێر تاقیکردنەوەیەکی پێشنوێژیی و وتاربێژیی دەدات و دەردەچێ. لە ١٩٨٣ لە مزگەوتی «نەوڕەسی» لە ڕانیە وەردەگیرێت، بەشێوەی «الإنتداب» لەجیاتی خزمەتی سەربازیی و کێشەی سەربازیی نەکردنیشی چارەسەر دەبێ. لە ھەمان ساڵی ١٩٨٣ دا یەکەمین پەرتووکی دەنووسێ بەناوی «پوختەیەک دەربارەی ئیسلام» و لە ساڵی ١٩٨٤ لە بەغداد چاپ دەکرێ.
کۆمەڵی ئیسلامیی کوردستان
لە چوارەمین کۆنگرەی کۆمەڵی ئیسلامیدا، ئاڵا، ناوی حیزب و پۆستی ئەمیری حیزبەکە بەزۆرینەی دەنگی ئەندامانی کۆنگرە گۆڕی، و ناوی حیزبەکە گۆڕدرا بە «کۆمەڵی دادگەریی کوردستان»، ھەروەھا ئاڵای کۆمەڵیش گۆڕدرا و ناوی پۆستی ئەمیریشیان کردە سەرۆک و عەلی باپیر وەکوو سەرۆکی حیزبەکە ھەڵبژێردرا.
پیاز
سودەکانی پیاز
پیاز لە خێزانی سیر و قورەدەو، خلیسكەو شەلۆتە، زیاتر لە ٦٠٠ جۆری بەهارەتی جیاواز هەیە لە ئەوروپا، ئەمریكا، شیمالی ئەفریقا لەگەڵ ئاسیا بۆ زانیاری هەندێك لە دارو درەختەكان و سەوزە بەكاردێت بۆ ئەوەی بكرێتە ناو خواردنەوە بۆ ئەوەی تامی خۆش بكەت، بەڵام بیرت نەچێت زیاتر لە ١١٩ دەرمان لە نەبات دروست ئەكرێن و پاشان دێتە دەرمان خانەكان و نەخۆشخانەكان بۆ ئەوەی خەڵكی پێ چارەسەر بكرێت، ئەوەی كە زۆر گرنگە ئەمەوێت بەسی بكەم لە پیازە كاریگاریەكی زۆر باشی هەیە  بۆ دژبە هەندێك لە میكرۆبەهەرگیز گرنگی مەده بەوەی به هۆی پیازەوه فرمێسک لە چاو بێتە خوارێ، پیاز چونکە لایەنگرێکی نایابە که له دژی نه خوشیه کان دەجەنگێت، ئەندامیکی باشە له خێزانی رووەکە سپیەکان، بەشێوەیەکی زۆر خێرا سوده تەندروستیەکانی بەتۆ دەبەخشێت له کاتێکدا تامێکی خۆشیش به خواردنەکەت دەبەخشێت.
3-بۆ ماوەی سەدەیەکه پیاز بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی هەوکردن و پاکبوونەوه له ژەهراوی بوون.
سەرچاوەكان
ماڵپەری خەلک پۆل:گژوگیاکانی ئەمریکای ناوەندی پۆل:گژوگیاکانی چین پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا پۆل:گژوگیاکانی مەکسیک پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:ھێماکانی یووتا پۆل:سەوزەوات
پۆل:گژوگیاکان
تیۆریی پێویستی
پێویستیی ئەنجامدان (Need for Achievement (N-Ach
مرۆڤ دەیهەوێ بگاتە ئاستی ئوستادی و نەخشی بەرز، پێی خۆشە زاڵ بێت بەسەر بابەتدا و بەرهەمی نایابی هەبێ. ئەمانە کەسانێکن لە ئەرک و کاری سەخت دەگەڕێن و پاداشت لایان سەرکەوتن و نەخش هێنانە، نەک خەڵاتی ماددی. پێویستیی ئەنجامدان گەر لە مرڤێکدا بەهێز بێ هانی دەدا بۆ ئافراندن و نوێکاری. ئەم پێویستییە هاندەرە بۆ پەرۆشی و بەرپرسایەتی. مرۆڤی ئەم بوارە دەگەڕێن بۆ دۆزینەوەی چارەسەری نوێ.
زمانی تێلووگوو
زمانی تێلووگوو (తెలుగు بە لاتینی: telugu) زمانێکە لە بنەماڵەی زمانە دراڤیدییەکان و زمانی فەرمیی ویلایەتی ئاندرا پرادەشی ھیندستانە. سێھەم زمانی پڕ ئاخێوەری ھیندستانە بە نزیکەی ٧٤ ملیۆن کەسەوە.
ئارترۆز
داخورانی کرۆژنەکانی نێو جومگە و ڕەنگدانەوەی بۆ ئێسکی ژێر کرۆژنەکان، دەبێتە ھۆی ھەو کردنی شانەکانی دەوروبەری. ئارترۆز لەوانەیە ھەر جومگەیەک تووش بکا، بەڵام بەرپەڵترینیان بریتییە لە: جومگەکانی دەست، پێ، ئەژنۆ، ڕان و بڕبڕە.
زمانی تامیلی
زمانی تامیلی یان تامیل (தமிழ்، tamiḻ) زمانێکە لە بنەماڵەی زمانە دراڤیدییەکان و زمانی نەتەوەی تامیلە. تامیلی لە سریلانکا و سینگاپور و ویلایەتی تامیلنادوی ھیندستاندا زمانی فەرمییە.
کڕکڕە
ناوەکانی تر
لە زمانی کوردیدا ئەم وشانەش بۆ کڕکڕە بەکار دێت: کرۆچەنە، کرمەچۆڵێ، کڕکڕاکە، کڕکڕاگە، کڕکڕۆکە، قرتێنکە، قڕقڕتۆک، خرمووتە، خرمووچک، زەنگەلۆر، ھەستیکۆژ و...
مزگەوتی نۆرد کەمال
وێنۆک|مزگەوتەکە مزگەوتی نۆرد کەمال (بە ڕووسی: Нурд-Камал Мечеть؛ بە ئینگلیزی:Nord Kamal Mosque)، گەورەترین مزگەوتە لە شاری نۆریلسک، ئەکەوێتە باکووری ڕووسیا. لەلایەن موکتاد بوکمیوڤ بنیاتنراوە کە بە ڕەگەز تاتەرە.
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
وێڕای ئەوەی ئەو دوو زمانە خزمایەتییان ھەیە، بەڵام بەردەوام دەسەڵاتدارانی فارس لە ھەوڵی سڕینەوەی زمانی کوردیدا بوون و ھەوڵی ئەوەیان داوە زمانی فارسی بسەپێنن بەسەر کورددا.
نموونەکان
لە خەرجی و پارە دەستان نەلەرزێ
مێوژ و کاکڵەگوێز، بادام و فستق
خۆی تێ فڕێ دا بەبێ یەک و دوو
خەرقی عادەت و کەشف و کەرامات
قوتبی زەمانە و بازەڵلای سانی
لەلای نۆکەر بوون، ھەر وەک نوقەبا
شیعری عیرفانی بە فارسی خۆشە
یاڕەببی ھەر خۆت بگەی بە فریام!
ڕێگەم نیشان دەی ھەرچەندە وریام!
پاش تێربوون لەوێ ئەو بەڵەکچاوە
لێی گرد بوونەوە لە ھەر چوار تەرەف
وەک ھیچ نەدیتە کردیان بە ھەدەف
مەشتی و کەبلایی عارف و حاجی
وەک فەردە پەموو کردیان ھەلاجی
ھێزی پێی نەما بۆ گەشت و گەڕان
بە پۆز و فیز و بە گرژ و مۆنی
وتەی جوانی ھەس، عیرفانیی تایبەت
ناوی مەولانای ئەوەندە ھێنا
خەریک بوو لە قەبرەکەی بێتە دەرەوە و دوو تف بکاتە ناو چاوی.
ڕەخنەی لێ مەگرن لە کێش و سەروام
کێشەی عەرەب–ئیسرائیل
وێنۆک|کێشەی عەرەب-ئیسڕائیل لەسەر نەخشە: سەوزی کاڵ: لووتکەی عەرەبی سەوزی تۆخ (تێر): ئەو وڵاتانەی لەگەڵ ئیسڕائیل شەڕیان کردووە شین: ئیسڕائیل سوور: فەلەستین
ژان ڕێنیو دو سێگرێ
ژان رێنیو دو سێگرێ شاعیر، وێژەناس و وەرگێڕی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
١٦٩٠
ساڵی ١٦٩٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
١٦٩١
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٩١
تۆما کۆرنێی
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٦٢٥ پۆل:مردووانی ١٧٠٩
١٦٩٢
ساڵی ١٦٩٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٩٢
زەویناسی
بەشە بەستووەکان
بەشە بەستووەکان (بە ئینگلیزی: Glaciology) پەیوەستە بە لێکۆلینەوە دەربارەی بەشە بەستوەکانی زەوی. ئەمەش کارلێکێکە لە ئەنجامی دابەزینی پلەی گەرمی و کارلێکە ھەوایەکان و گازییەکان ئەم چینە پەیدادەبێت.
ئیمپراتۆرییەتی تانگ
وێنۆک|پانایی ناوچەی دەسەڵاتی شانشینی تەنگ لە ساڵی ٧٠٠دا
دەوڵەتی ئەمەوی
نەژادیان
دامەزرێنەری زنجیرەی دەوڵەتی ئەمەوی لە دیمەشق معاویەی کوڕی ئەبوسوفیان بوو، یەزیدی کوڕی ئەبوسوفیانی برای معاویە والی شام بوو لە سەردەمی خەلیفەی یەکەم (ئەبوبەکر) و لە دوای مردنی یەزید، معاویە نێردرا بۆ والی شام لەلایەن خەلیفەی دووەم عومەری کوڕی خەتابەوە و دواتر معاویە بوو بە دامەزرێنەری خەلافەتی ئەمەوی.
بڕیارنامەی ٢٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٨ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ نامیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
ڤایکینگەکان
ئەفسانەی ڤایکینگ
گرنگترین چیرۆکە ئەفسانەییەکانی ڤایکینگەکان پەیوەندییان بە ئەھریمەنەکەی دەریای باکوورەوە ھەبوو، کە پێیانوابوو ئۆدین بۆ ئاگادارکردنەوەی خەڵک لە گوناھ نێردراوە. تابلۆکانیان وێنایان دەکرد کە شەوانە لە دەریای باکوور ھێرش دەکاتە سەر ڤایکینگەکان، بۆیە ڕووخساری‌ ئەویان لە پێشەوەی کەشتییەکانیان ھەڵکەندووە، پێیان وابوو کە بەم شێوەیە خراپەکانی دوور دەخەنەوە، چونکە تابلۆکانیان پێویستی قووربانیکردنی کچێکیان لە بەردەکانی دەریاچەی لۆچ نێس لە سکۆتلەندا نیشان دەدات، بۆ ئەوەی دڕندەکە ڕازی بکەن.
مەھدی
هەرچەندە مەهدی لە قورئاندا ئاماژەی پێنەکراوە، و لە چەند کۆکراوەیەکی حەدیس بوونی نیە، لەوانە دوو کۆکراوەی حەدیسەکانی سوننە: سەحیحی بوخاری و سەحیحی موسلیم، لە ئەدەبیاتی حەدیسدا ئاماژەی پێکراوە. دیارە تیۆری مەهدی لە کاتی ئاژاوەیی و ئاژاوەی شۆڕشەکانی ئایینی و سیاسی سەدەی یەکەم و دووەمی ئیسلامدا بەهێز بوو. لەنێوان یەکەمین ئاماژەکان بۆ مەهدی لە کۆتاییەکانی سەدەی حەوتەمدا دەردەکەوێت، کاتێک شۆڕشگێڕ موختەر ئیبن ئەبی عەبید (١٦٢٢-١٦٨٧) محەمەد ئیبن حەنافییا، کوڕی خەلیفە عەلی (٦٥٦-١٦٦١) بە مەهدی ڕاگەیاند. هەرچەندە چەمکی مەهدی لە ئیسلامدا بیردۆزیەکی بنەڕەتی نییە، بەڵام لە نێو موسڵماناندا بەناوبانگە. ئەمە بەشێک بووە لە عەقیدەی موسوڵمانان بۆ ماوەی ١٤٠٠ ساڵ. چەندین کەس خۆیان بە مەهدی ناساندوە بەدرێژایی مێژوو.
لۆگاریتم
و .
سوورەبان، سەردەشت
سوورەبان (Sûreban، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢ کەس لە ٦٠ بنەماڵەدا بووە.
شۆڕشی پیشەسازانە
شۆڕشی پیشەسازی: ناوێکە کە لێکۆڵەران و ئابوریناسان داویانەتە پاڵ ئەو گۆڕانکاریە گەورانەی لەم ٢٠٠ ساڵەی ئەخیردا ڕویانداوە، دەکرێ ئەم گۆڕانکاریانەش بریتی بن لە شێوازی ژیان، کار و شێوەی بەرھەمھێنانی شتومەک. گەرچی ئەم گۆڕانکاریانە لە پڕ ڕویان نەداوە، بەڵام ئەمڕۆ کەم شوێن ھەیە کە بەھەرمەند نەبوبێت لە شۆڕشی پیشەسازی.