cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شۆڕشی پیشەسازانە
کێشە ئابووریەکانی بەریتانیا لە سەدەی ھەژدەھەم
بەریتانیا لە سەدەی ھەژدەیەم ڕووبەڕوی سێ کێشەی سەرەکی بوویەوە. ھەوەڵ کەمبودی دار، دووھەم زیادبوونی خێرانی ژمارەی دانیشتوانەکەی و سێھەم کەم توانایی کارگەکانی کوتاڵ چنی لە بەرامبەر ئەو داواکاریە زۆرانەی بازرگانەکان ھەیانبوو بۆ ھەناردەکردنی کەل وپەلە چندراوەکان. کێشەی کەمبودی دار فرە جیدی بوو. دار سوتەمەنی سەرەکی چێشت لێنان بوو و ھەروەھا بۆ پیشەسازی دروستکردنی کەشتی بێ حساو موھیم بوو. خەڵووز بۆ تواندنەوەی ئاسنی خاو پێویست بوو. کەوابوو سەرچاوەیەکی نوێی وزە پێویستی دەکرد. ئەم پێویستیەش بە کەڵک وەرگرتن لە ئاسنی خاو دەستەبەرکرا. لەوناوچانەی کە کەشتیەکان توانای ھاتوچۆکردنیان ھەبوو لە جیاتی دار سوود لە ئاسنی خاو وەردەگیرا بۆ چێشت لێنان و دروست کردنی گەرمی.
شۆرش لە گواستنەوە-ھێڵی ئاسن
بەریتانیا لە سەرتادا کاڵاکانی ھەناردەی فەرانسە دەکرد و دواتر ئەمریکای باکور و ئاسیاشی گرتەوە. ھەروەھا سوودیان لە وزەی ھەڵم وەرگرت بۆ جوڵەی کەشتیەکانیان. ڕەنگە ھیڵی ئاسن لەگرنگترین داھێنانەکان بێت لە شۆڕشی پیشەسازیدا. لەم رێگەیەوە دەست ڕاگەیشتن بە ھەموو خاڵەکانی بریتانیا ئاسان بوو.
نەوت
بەھەمان شێوە نەوت بە شێوەی بەنزین (گازۆیل) سوودی لێ وەرگیرا بۆ مۆتۆڕی سوتانی ناوەکی. لە ساڵی ١٩٠٠ تاڕادەیەک ماشێن برەوی سەندبوو. ڕێگاوبانەکان کە دوای داھێنانی شەمەندەفەر کەمتر سوودیان لێ وەردەگیرا، دووبارە سوودیان لێوەرگیرایەوە. ئوتۆمبێلی ئاسایی و لۆری ڕەواجیان پەیدا کرد و شۆڕشێک لە ژیانی ڕوژانەی خەڵک پەیدا بوو کە دەکرا لە گەڵ ھێڵی ئاسنی بەراوەرد بکرێت.
ئەو سنعەتانەی کە لەسەر بناغەی کارەبا و نەوت بونیادنران
ئەم دووسەرچاوە نوێیەی وزە، ڕشتەی گەورەتریان لە سنعەتدا ھێنایە بوون. بەنزین ماشێنی بۆ خەڵک بە دیاری ھێنا، ھەمان کاری دەکرد کە ئەسپ و پاسکیل دەیانکرد. سنعەتی نوێ کارگەی ئوتۆمبێلی ھێنایە گۆڕێ کە ھەموو ساڵێک ملیۆنان ماشێن، لۆری و ئامرازی دیکەی جوراوجۆر بەرھەم دێنن. لەم سنعەتەدا شێوازی مۆدێرن بەکاردەبرا. وەکو شێوازی بەرھەمھێنان کە ھێنری فۆرد لە نەتەوەیەکگرتوەکان خستیە ڕوو کە بریتیە لە (کرێکارەکان بە ڕێز ڕادەوەستان و سەرقاڵی خستنە سەریەکی بەشەکانی ئوتۆمبێلەکەن). لەگەڵ ئەوەی کە ئەمڕۆ ھەموو وڵاتە پیشەسازیەکان ماشێن بەرھەم دێنن بەڵام ھێشتا نەتەوەیەکگرتووەکان گەورەترین بەرھەمھێنی ماشێنە.
بەرفراوان کردنی پیشەسازی لە دەرەوەی ئەورووپا
زلھێزەکانی ئەورووپا نەیاندەویست ئەو وڵاتانە پیشەسازیان بۆ خۆیان ھەبێ؛ بەڵکو وایان پێ باشتر بووکە ئەو وڵاتانە ماددەخۆراکیەکان و پێداویستیەکانی ئەورووپا دەستەبەر بکەن. وڵاتانی ئەورووپا بۆ ھەناردەکردنی بەرھەمە خۆراکیەکان و ماددەخاوەکانی ئاسیا و ئەفریقا و ئەمریکای باشور بۆ وڵاتانی خۆیان، دەستیان کرد بە دروستکردنی ڕێگای شەمەندەفەر و ڕێگاوبان و ھەوڵیان دا نزامی یاسایی ئەو وڵاتانە بخەنە ژێر دەسەڵاتی خۆیان. لەزۆر بوارەوە ئەم کارانە ھاوکاری گەشەی سنعەتی ئەو وڵاتانەی کرد کە ناوبران. ھەندێکی دیکە لە وڵاتانی ئاسایی بوونە وڵاتانی پیشەسازی بۆ ئەوەی بتوانن لە بەرامبەر ئەورووپا پارێزگاری لە خۆیان بکەن.
ژیان و کار
داھێنانە نوێیەکان فریایی کرێکار کەوتن. ئامێرەکان خەڵوزیان لە قوڵایی کانەکانەوە دەھێنایە دەرێ و لەت لەتیشی دەکردن زۆربەی کارگەکان خۆگەڕ بوون. ڕەوشی سەلامەترلە ئامێرە مەترسیدارەکان دا بەکارھات دواتر جۆرە دەستگایەکیان دروست کرد کە ئامێرەکانی دیکەی وەکاردەخست. ئەمە خۆگەڕی پێدەڵن یاخود ئوتوماتیک. کارە مانووکەرەکانیان لە کۆڵ مرۆ کردەوە. زۆربەی کرێکارەکان چیتر خۆیان سەرقاڵی بەرھەمھێنانی کاڵاکان نابن، بەڵکو تەنھا چاوەدێرکردنی بەرھەم ھێنانی کاڵاکان دەکەن.
بەرفراوانی تەولید و فرۆشتن کە لە دەرئەنجامی شۆڕشی پیشەسازیەوە بەدیھاتبوو، ئەوا پێویستی کاری ئیداریش ھاتە کایەوە. لەسەرەتادا زۆرێک لە پیاوان لەسەرکورسیەکی بەرز دادەنیشتن وبەخەتی خۆش سەرقاڵی نوسین بوون. دواتر لە ئەمریکا تەلەفون دروستکرا و پاش ئەویش دەزگای چاپ. ژنانیش لە کارە ئیداریەکان بەژداریان کرد. لەئەنجامدا بۆ ئەم کارە واتە (سنعەتی خزمەتگوزاری) پێویستیان بە ئیدارەی زیاتر ھەبوو. مەبەست لە سنعەتی خزمەتگوزاری جۆرە سنعەتێکە کە شتێک بەرھەم ناھێنن بەڵکو تەنھا خزمەتگوزاری پێویست بۆ بەرھەمھێنەرەکان دەستەبەردەکەن. لەجۆرەکانی ئەم پیشەیە دەکرێ ئاماژە بە چەند جۆرێک بکرێت وەکوو بانکداری، بیمە وکۆمپانیەکانی گەشت وگوزار. ژمارەی ئیدارەو کارمەندەکان ڕووی لە زیادبون کرد. نوێترین ئامێر بۆ رێگرتن لە بەفیڕۆدانی کات بەکارھات، ئەویش کۆمپیتەرە. ئەگەر زانیاری ورد بدرێتە ئەم ئامێرە دەتوانێ زۆر لە کارەکانی ڕۆژانەی ناو ئیدارەکان و کارە بێزارکەرەکانی ناو کارگەکانیش ئەنجام بدات. ئەم ئامێرە لەکاروباری لێکۆڵینەوە سوودی زۆری ھەیە لەبەرئەوەی توانایەکی بێ وێنەی ھەیە لە خێرا ئەژمار کردن و خزن کردنی زانیاری. لەزۆربەی وەڵاتە پیشەسازیە پێشکەوتووکان ڕێژەی کرێکارەکانی بەرھەمھێنی کاڵا و بەروبومە خۆراکیەکان ڕووی لە کەمی کرد. وە بە پێچەوانەوە ژمارەی ئەو کەسانەی لە ئیدارەکان کاریان دەکرد لە پیشەی خزمەتگوزاری ڕووی لە زیادبوون کرد.
جیھان و بە پیشەسازی بوون
لەزۆربەی بابەتەکان، وڵاتە دەوڵەمەندەکان ئەوانەن کە بە پیشەسازی کراون. لەبەرئەوە ئەمڕۆ وڵاتە ھەژارنشینەکانیش تێدەکۆشن وڵاتەکانیان بە پیشەسازی بکەن کە کارێکی زۆر دژوارە، چونکە وڵاتە زلھێزەکان وایان پێ باشترە ماددەخاوەکانی ئەم وڵاتانە بکڕن و لەو ڕێگەیەوە کاڵا سنعەتیەکان لە وڵاتەکانی خۆیان دروست بکەن. پێش ئەوەی وڵاتە دەوڵەمەندەکان بە پیشەسازی بکرێن، ڕەوشی ژیانی ئەوانیش بەھەمان شێوەی ڕەوشی ئەو خەڵکە ھەژارە بوون کە ئێستا لە وڵاتە ھەژارەکانن.
کۆنتڕۆلی ھۆرمۆن
کۆنتڕۆلی ھۆرمۆنی دەگەڕێتەوە بۆ کۆنتڕۆلی ھۆرمۆنی دژە منداڵبوون، ڕێگایەک یان ئامێرێکە کە ڕێگری لە دووگیان بوون دەکات کۆنتڕڵی دووگیانی مێژوویەکی دێرینی ھەیە بەڵام ڕێگای سەلامەت و کاریگەر لە سەدەی بیست بەردەست بوو پلاندانان و کۆنتڕۆڵی دووگیانی پێی دەوترێ نەخشەی خێزانی لەوانەیە ھەنێک کلتور ڕێگری لە بەردەست بوونی کۆنتڕۆلی دووگیانی بکات
ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی و سەنتەرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ ڕێگەگرتن و کۆنتڕۆل کردنی نەخۆشی ڕێگەی سەلامەتیان دەستبەر کردووە بۆ ئافرەتانی حاڵەتی تایبەت
ژۆزێف فووریێ
ژان باپتیست ژۆزێف فووریێ (٢١ی ئازاری ١٧٦٨ - ١٦ی ئایاری ١٨٣٠) زانای بیرکاری و فیزیای خەڵکی وڵاتی فەڕانسەیە کە بە ھۆی لێدوانەکانی لە سەر چۆنیەتی گواستنەوەی گەرما ناسراوە.
فریدریش شیلەر
ژیان
فریدریش شیلەر لە ساڵی ١٧٩٠ ھاوسەرگیریی کردووە و دوو کوڕ و دوو کچیان بووە. لە ساڵی ١٨٠٥ دوای ململانێیەکی زۆر لەگەڵ نەخۆشیدا و دەستبەردارنەبوونی لە نووسین، لەتەمەنی ٤٥ ساڵیدا کۆچی دواییی کردووە.
جەنگی سەد ساڵە
سەرچاوەکان
پۆل:فەڕەنسا لە سەدەی ١٤یەم پۆل:فەڕەنسا لە سەدەی ١٥یەم پۆل:شەڕی سەد ساڵە
بڕیارنامەی ٢٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی نیسانی ١٩٦٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: مۆریس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٤١٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٨ پۆل:مۆریس لە ١٩٦٨ پۆل:مێژووی مۆریس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
مێلین جێسترۆل
مێلین جێسترۆڵ ھۆرمۆنێکی سترۆیدی گرووپی (17α-hydroxyprogesterone ١٧-ئەلفا ھایدرۆکسی پرۆجێسترۆن) و چارەسەرێکی دژە شێرپەنجەیشە کە ھەرگیز نەخراوەتە فرۆشتنەوە پەرەپێدراوی ئەسیلەیەتە
ڕیالیزم
ھونەرمەندانی دیکەش بە زەبری بلیمەتی و جیھانبینی و ھونەری خۆیان، بۆیان دەرکەوت کە گەڕانەوە بۆ ساڵانی پڕشادی و خەیاڵی منداڵی و ڕابردووی بە ڕواڵەت ئاسوودەییبەخش، مەحاڵە و خەیاڵێکی بێھوودەیە. ئەم ھونەرمەندانە لە بری ئینکارکردن لە واقیعی ناھەموار (کە کاری ڕۆمانسیستەکان بوو) کەوتنە بەرجەستەکردنی بابەتییانەی واقیع و ڕووداوەکان و ڕخنەگرتنی بوێرانە لەو واقیعە ناھەموارەی ھەبوو. ئەمەش (لێکدانەوەی واقیعبینیانەی ژیان) ھەمیشە لە قازانجی چینی ژێردەست و بە زیانی چینی دەسەڵاتدار دەشکێتەوە.
ڕیالیزم وەک ڕێبازێکی ئەدەبی
ڕیالیزم ڕێبازێکی ئەدەبیە، لەڕووی مێژووی سەرھەڵدانیەوە دەکەوێتە دوای ڕێبازی ڕۆمانسیەت. لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا لە فەڕەنسا سەریھەڵدا.
نووسەری ڕیالیست، ژیان بە گشتی و رووداو و خەسڵەتە مرۆییەکان بەتایبەتی، وەک ڕەوتێکی یەکە یەکەی بەردەوام و تەواوکەری یەکتر رەچاو دەکات و لەبەر چاو دەگرێ.
گرنگترین تایبەتمەندی ئەدەبیاتی ریالیستی، وەسفکردنی مرۆڤە بەشێوەی بوونەوەرێکی کۆمەڵایەتی. بە گوتەیەکی دی ریالیزم لەزەمینە و ھەلومەرجی کۆمەڵایەتی وەخت دا بۆ ڕەگوڕیشەی ڕەفتاری مرۆڤ دەگەڕێ. ئەم شێوازە سیفەتە (چاک) و (خراپ)ـەکانی مرۆڤ بە دیاردەی سروشتی خودی مرۆڤ نازانێ.
ڕیالیزم لە ئەدەبی کوردیدا
ھەڵبەت لەبەر لاوازی و جێگیر نەبوونی بەردەوامی میللەتی کورد، ئەوە لەسەرجەم بەرھەمەکانی ھۆزانڤانە کوردەکان تێبینی دەکرێت کە ڕەنگدانەوەی کەتوار (واقع) لە ناوەڕۆکی ھۆزانەکانیاندا لە ھەردوو ڕێبازی کلاسیک و ڕۆمانسیزم شتێکی ئاشکرایە، سەرەڕای ئەمە ڕیالیزم ڕەنگدانەوەی لە ئەدەبیاتی فۆلکلۆریشدا ھەبووە، بەڵام ڕیالیزم وەک ڕیبازێکی ئەدەبی و ھونەری زیاتر لەگەڵ بزاڤی ڕۆژنامەگەری کوردی دەست پێ دەکات و ماوەی نیوان ھەردوو جەنگی جیھانی بەتایبەت لە نێوان (١٩٢٠ - ١٩٤٠) لەلایەن نوسەرانی وەک (جەمیل صائب، ئەحمەد مختار جاف، عەلئەدین سجادی، شاکر فەتاح، حسێن حزنی موکریانی…ھتد) ھۆزانڤانانی وەک (گۆران، دڵدار، جەگەرخین، قەدری جان…ھتد) بە تەواوی ڕێبازی ڕیالیزم لە ئەدەبیاتی کوردی چەسپاو پێشکەوتنێکی زۆری بەخۆوە بینی.
ئاش (خواردن)
300px|وێنۆک|ئاش ڕشتە ئاش، شێو، چێشت یان وا خواردنێکی ئاوەکییە کە دانەوێڵەی زۆری تێدایە و چاشنی و ماکی جۆراوجۆری وەک ماست، کەشک، دۆ و ... تێکەڵاوە. بە ئاشی کە ئاوی زۆر بێت، شلە، شلەک یا شێوی تراو دەڵێن.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاشەکان پۆل:سووپەکان پۆل:چێشتی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:چێشتی ئازەربایجانی پۆل:چێشتی ئێرانی پۆل:چێشتی مالیزیایی پۆل:چێشتی ھیندی پۆل:چێشتی پاکستانی پۆل:چێشتی پەشتوون پۆل:چێشتی کوردی پۆل:چێشتی تورکی پۆل:چێشتی عەرەبی پۆل:چێشتی ئەفغانستانی پۆل:چێشتی عێراقی
ئوسترالیا
شارەکان
پایتەختی ئوسترالیا شاری کانبێرایە و شارە گەورەکان بریتین لە سیدنی، مێلبۆرن، بریزبێن، پێرس، ئەدێلاید و تاونزویل.
سیاسەت و حکومەت
دادگای باڵای ئوسترالیاش ھیزی باڵای دادوەری ئەم وڵاتەی لە ژێر دەستەڵات دایە.
کۆرتنەی کارداشیان
سه‌ره‌تای ژیان
وه‌ له‌ Marymount High School و, Roman Catholic خوێندویه‌تی.
ئیمپراتۆریەتیی گوپتا
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:مێژووی بەنگلادێش پۆل:مێژووی بەنگال پۆل:مێژووی پاکستان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی سەدەی ٣یەم پۆل:ئیمپراتۆریەتیی گوپتا
کیم جۆنگ ئون
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:مارشاڵەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٨٠ پۆل:ژەنەڕالەکانی کۆریای باکوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی کیم ئیل-سۆنگ پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:فەرمانڕەوا کۆمۆنیستەکان
دوورگە
دوورگە ئوقیانووسییەکان
دوورگە ئوقیانووسییەکان ئەوانەن کە لە سەر ڕەفەی کیشوەری دانەنیشتوون. زۆرتریان لە بنەڕەتدا ئاگرپژێنین.
١٧٠٠
ساڵی ١٧٠٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
پراڤدا
پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٩٠٨ پۆل:ڕۆژنامەی کۆمۆنیستی پۆل:ڕۆژنامەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
شەڕی سارد
وێنۆک|[[دیواری بەرلین سەرەکی ترین ھێماکانی شەڕی سارد]] شەڕی سارد یان جەنگی سارد ڕێبازێکی دوژمنکارانە بوو کە ئەوەندە ئیمپریالیستەکان گرتیانە بەر لە پێش ھەموویانەوە ئەمریکا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لە بەرامبەر یەکێتی سۆڤیەت و دەوڵەتە سۆسیالیستەکانی ئەوروپادا دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی دووەمی جیھانی بە تایبەتی لە کۆتایی ساڵانی چلەکاندا. لە تایبەتمەندنییەکانی ئەم جەنگە پێشبڕکێ لە خۆ پڕ چەک کردن بە تایبەتی چەکی ناووکی، وە دامەزراندنی بنکەی سەربازی بە دەوری یەکێتی سۆڤیەتدا، بەگەڕ خستنی ھێز لە پەیوەندییە نێو دەوڵەتییەکاندا، ھەروەھا ڕەتکردنەوەی ھەموو ھەوڵێک بۆ چارەسەر کردنی ناکۆکییە نێو دەوڵەتییەکان لە ڕێگای دانوستانەوە.
جەنگی کۆریا
جەنگی جیھانی سێیەم سەرھەڵبدات و ھەروەھا خەریک بوو ڕوسییە و بۆمبی ئەتۆمیشی تێبکەوێت. بەڵام ئەو فەرماندە لە
ھاوسەنگی ئەتۆمی
خرۆشچف دڵنیا بوو لەوەی کە دەست پێشخەری بۆ ئاشتەوایی نیشانی دەدات کە کام نیزام و سیستەم باشترە: سیستەمی دیموکراتی ڕۆژاوا یان سیستەمی سۆسیالیستی یەکێتی سۆڤیەت. ھەر دوو زلھێزەکە بڕیاریان دا لە گەڵ یەکتری پەیوەندی مرۆیی ببەستن. ڕۆژئاواش ڕووی خۆشی بۆ ئەم ڕەوشە دۆستانەی ڕوسیا نیشان دا. ئایزنھاوەر، سەرۆک کۆماری ئەو کاتەی ئەمریکا پێشنیاری کرد کە بۆ بەدەست ھێنانی زانیاری لەبارەی شوێنی بنکە سەربازییەکان لە ھەر دوو لای پەردەی ئاسنین ڕووپێویی بکەن بۆ ئەوەی ترسی سەرڵھەدانی جەنگ کەمتر بێتەوە. بەڵام ڕوسییەکان ئەم پێشنیارەیان پەسەند نەکرد.
جەنگی سارد لە ساڵەکانی ١٩٥٥ تا ١٩٦٢
ھۆکارێکی دیکەی گومانەکان ئەوە بوو کە لە ساڵی ١٩٦٠ فڕۆکەکانی سیخوڕی ئەمریکا بە ئاسمانی ڕوسیا دەسوڕانەوە. ئەمریکییەکان نکۆڵیان لەوە کرد بەڵام ڕوسەکان یەکێک لە فڕۆکەکانیان خستە خوارەوە و فڕۆکەوانەکەیان دەستبەسەر کرد.
جەنگی سارد لە مێژووی جیھان
جەنگی سارد سەردەمێکی تاڵ، ئاڵۆز و پڕ دەردەسەری بوو. لە کۆریا و ڤێتنام مەرگ و نابودی و بە شێوەی جەنگی ڕاستەقینە سەریھەڵدا. لە ئاڵمان و بەشەکانی دیکەی جیھان جەنگی سارد خێزان و نەتەوەکانی لێک جیادەکردەوە. ھەتا لە نێوان حکومەتە زلھێزەکانیشدا ھەندێک دەستە و گروپ ھەبوون کە ھاوڕا نەبوون لە گەڵ حکومەتەکانی خۆیان و بێزار بوون لەو سیاسەتەی گرتبویانە بەر. ئایا جەنگی سارد تەنھا لایەنی ماندووکەری ھەبوو؟ بینیمان کە چۆن لە ساڵی ١٩٤٥ دوو زلھێزەکە ترسیان لێ نیشتبوو و لێک تۆقیبوون. ترسی ئەوان لە یەکتری ڕاستەقینە بوو و گومانەکان نەدەڕەوینەوە. ھەردوولا دەبوایە دەرکی ئەوەیان کردبا کە لە داھاتوو بێ ئاگان؛ و جیھان بە شێوەیەک بەرفراوان دەبێت کە لە بیری ئەوان بە دوورە. کاتێک گەیشتنە ئەو دەرئەنجامە و تێگەیشتن کە
چارڵز دیکنز
کارەکتەرەکانی بەشێکن لە ناسراوترین کارەکتەرە خەیاڵییەکانی جیهان، لەلایەن زۆرێک وەک مەزنترین ڕۆماننووسی سەردەمی ڤیکتۆریا بینراوە. ئەو کاتەی هێشتا لە ژیاندا بوو، بەرهەمەکانی ناوبانگێکی پێشبینینەکراویان بەدەست هێنا. لە سەدەی بیستدا لەلایەن زۆرێک لە توێژەر و ڕەخنەگرانەوە وەک بلیمەتێک لە بواری ئەدەبدا ناسێنرا. ڕۆمان و کورتە چیرۆکەکانی تا ئێستاش بە ڕێژەیەکی فراوان خوێنەریان هەیە.
پیشەی ڕۆژنامەوانی و ڕۆمانەکانی سەرەتای
ویلیەم بارۆو، برای دایکی، کارێکی پێشکەش کرد لە گۆڤاری ئاوێنەی پەرلەمان و بۆ یەکەمجار لە سەرەتاکانی ساڵی ١٨٣٢ لە خانەی گشتیی (کە بەشێکە لە پەرلەمانی بەریتانیا) دەستی بە کار کرد. ژووری لە مەیخانەی فورنڤال بە کرێگرت و وەک ڕۆژنامەنووسێکی سیاسی دەستی بەکار کرد، کە ڕاپۆرتی دەربارەی مشتومڕەکانی پەرلەمان دەدا وبە هەموو بەریتانیادا گەشتی کرد بۆ ئەوەی ڕووماڵی کەمپینی هەڵبژاردنەکان بکات بۆ ڕۆژنامەی مێژووی بەیانی. کارە ڕۆژنامەوانییەکەی، بەشێوەی هێڵکاری دەمژمێر، یەکەم کۆمەڵە لە پارچە نووسینەکانی پێک دەهێنێت، کە لە ساڵی ١٨٣٦ بڵاوکرانەوە بەناوی: هێڵکاری لەلایەن بۆزەوە — بۆز نازناوێکی خێزانییە کە هەر وەک نازناوێک بۆ چەندین ساڵ بەکاری دەهێنا. دیکنز وا دەردەکەوێت نازناوی مووسای لەخۆ گرتبێت، کە بەخشیبووی بە برا بچووکەکەی ئابەس دیکنز، کە ناوی کەسایەتی قەشەی واکفیلدی نووسەر ئۆلیڤەر گۆلدسمیثە. کاتێک ناوەکە لەلایەن کەسێکی تووشبوو بە هەڵامەتەوە دەگوترا، «مۆسیس» (موسا) دەبوو بە «بۆسێس» — پاشان کورتکرایەوە بۆ بۆز. ناوەکەی دیکەنز لەلایەن ڕەخنەگرێکی هاوچەرخەوە وەک «جیاواز» هەژمار کرا، کە لە ساڵی ١٨٤٩ دەربارەی ئەو نووسیبووی:"بەڕێز دیکنز، هەردەڵێی وەک تۆڵەیەک بۆ ناوە سەیرەکەی، کە هێشتاناوی سەیرتر دەدات بە کارەکترە خەیاڵییە دروستکراوەکانی.» ئەو بەدرێژایی پیشەی ئەدەبیی، وەک سەرنوسەر کاری بۆ گۆڤارەکان دەکرد."لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٨٣٥، مۆرنینگ چیرۆنیکڵ چاپی ئێوارانی بڵاوکردەوە، لەژێر سەرپەرشتی سەرنوسەریی ڕەخنەگری مۆسیقای چیرۆنیکل، جۆرج ھۆگارت. ھۆگارت دیکنزی بانگھێشت کرد بۆ ئەوەی بەشداربێت لە ھاوکاری بکات لە کێشانی ھێڵکاریی ڕێگاوبان و دیکەنز بووە میوانێکی ھەمیشەیی لە ماڵەکەی ھۆگارت لە فولھام، دڵخۆشبوو بە دۆستایەتی ھۆگارت لەگەڵ یەکێک لە پاڵەوانەکانی، وۆلتەر سکۆت، و دڵ خۆشبوو بە کات بەسەر بردن لەگەڵ سی کچەکەی ھۆگارت — جۆرجیینە، مێری، و کاثرینی نۆزدە ساڵ.
ئەمە لەکاتێکدا درێژەی بە کارکردن دەدا لە بێنتلیی وھەروەھا چوار شانۆگەری دەنوسی، دەربارەی بەرھەمێک کە ئەو سەرپەرشتی بەرھەمھێنانی دەکرد.
ئەسفەھان
ئەسفەھان یان سپەھان (بە فارسی «اصفهان» یان «سپاهان») شارێکی گەورە و ناودار لە ناوەراستی ئێرانە کە لە دوای شارەکانی تاران و مەشھەد گەورەترین شاری ئەم وڵاتیه. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ١،٥٨٣،٦٠٩ کەس دانیشتووی بووە. ئەم شارە ناوەندی پاردەواڵی ئەسپەھان و ناوەندی شارستانی ئەسفەھانە.
دیمەنەکانی ئەسفەھان
چەپ|400px|وێنۆک|گۆڕەپانی نەقشی جیھان
کاژێ
کاژێ (Kajê، ) دێیەکە لە گوندەواری مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠٠ کەس لە ٣٧ بنەماڵەدا بووە.
جۆن ڕۆڵز
پەیمانی جڤاکی
لە کتێبی «تیۆرییەک دەربارەی دادگەری» ـدا، لە ‌بیرۆکەی «پەیمانی جڤاکی» دەدوێ. لە ‌سەردەمی ڕۆشنگەریدا فەیلەسووفان تیۆریی «مافی مرۆڤ» و «سەروەریی گەل» - یان دەبردەوە بۆ پەیمانێکی خەیاڵزادەی نێوان تاکەکەسان دەربارەی چۆنیەتی دامەزراندنی جڤات و چۆنیەتیی دەزگەی فەرمانڕەوا. «پەیمانی جڤاکی» دەڵێ ‌دەوڵەت لەلایەن تاکەکەسانە بەو مەبەستە دێتە دامەزراندن کە ببێتە دەستەبەری «مافی سروشتەکی»ی خۆیان. ئەم مافانە بە بۆچوونی لۆک بۆ نموونە بریتییە لە مافی ‌«‌ژیان، ئازادی و موڵکایەتی‌».
وەنەبێ ڕاوڵز پێی وا بووبێ جڤات لە ڕاستیدا ڕۆژێک لە ڕۆژان لەسەر پەیمانی نێوان تاکەکەسان ھەڵنرابێ، بەڵکوو ئەم پەیمانە‌ وەک مۆدێلێکی ھزری بەکار دەھێنێ: داخوا ئەو پرنسیپانە چی بن لە دۆخێکی بیرکرددا چەند تاکەکەسێک ‌«‌لە پشت پەردەی نەزانینەوە»‌ ڕێک بکەون لەسەری؟ واتە ئەم تاکەکەسانە لەو کاتەدا دوور بن، ھەم لە بەرژەوەندی کەسەکی و ھەم لە زۆرەملێی دەرەکی. ئەم کەسانە نازانن چ جێیەک، لەو جڤاتەدا کە دایدەمەزرێنن، بەر خۆیان دەکەوێ.
ڕەخنە
باوەڕی «لیبەڕالیزمی جڤاکی» لای ڕاوڵز داکۆکییە لە سیستەمی خۆشگوزەرانی چەپە-لێبەڕال. ئەم دیدەش لە ھەردوو لایەنی چەپ و ڕاستەوە درایە بەر ڕەخنە. ڕکابەری ھەرە بەرچاو لێرەدا بیرمەند ڕۆبێرت نۆزیک (Robert Nozick (1938-2002 ـە.
بەستەری دەرەکی‌
Stanford Encyclopedia of Philosophy Entry on John Rawls
چنگنی
چنگنی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
تووکە
وێنۆک|250px|وێنەی ھەورەکانی ستراتوس. ھەورەکانی ستراتوس زۆر جار دەبنە ھۆی بارینی تووکە. تووکە (ھەروەھا: تووکەتووک، خناف یان خناو) بارینی نرم و ھێدیی بارانە کە لە دڵۆپی تراوی ئاو پێکھاتووە و لە باران وردەترە و بەگشتی تیرەیان لە ٠/٥ مم بچووکترە. تووکە بە شێوەی ئاسایی لە ڕێگای ھەورەکانی ستراتۆکومولوس و ھەورەکانی ستراتوسەوە دروست دەبێت. ڕێژەی بارین بە ھۆی تووکەوە لە سەر زەوی، لە ڕۆژێدا میلیمەترێک یان کەمتر لە میلیمەترێکە. لەبەر قەبارەی بچووکی دڵۆپەکانی تووکە، زۆر جاران بەشی زۆری تووکە بەر لە گەییشتن سەر ڕووی زەوی دەبێتە ھەڵم، ھەر بۆیە دوور نییە لە لایەن ڕوانەرەکانی سەر زەوی بەدی نەکرێ. کۆدی مێتاری تووکە DZە.
ھایدرۆجین پێڕۆکساید
ھایدرۆجینی پێرۆکساید لە تێکەلەیک کیمیاوی پێکدێت لەگەل ھاوکێشەی H2O2 .وا دیارە خاوێنە ،لە بلورەی شینە زۆر چرترە لە ئاو .ھایدرۆجین پێرۆکساید سادەترین جۆرە پێکدێت لە ۆکسجین لە تاکە بۆند.ئەویش ۆکسیدایزێر بە کاردێنێت یان بەرزی تاقیکراوی پێرۆکساید ئەویش ۆکسجینی چالاک کراو  بەکاردێت لە کیمیادا لە موشەک بەھۆی ناجێگیری بۆندی پێرۆکساید.
ماری مادلێن، کوومتێس دو لا فایێت
ماری مادلێن، کوومتێس دو لا فایێت نووسەری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
موحەممەد ئەحمەد (مەھدی)
لە ڕاگەیاندنی سودانی مەھدییەوە لە حوزەیرانی ١٨٨١ەوە تا ١٨٩٨، ژمارەیەکی زۆر لە لایەنگرانی مەھدی، ئەنسەرەکان، زۆرێک لە تیۆلۆجی و سیاسی دامەزراند. دوای مردنی چاوەڕواننەکراوی محەممەد ئەحمەد لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٨٨٥، جێگری سەرکردەکەی بەناوی عەبدوڵاھی ئیبن محەممەد دەستی بەسەر بەڕێوەبردنی دەوڵەتی مەھدی نوێدا گرت.
پێشڕەوی یاخیبوونەکە
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Mahdi_1885.png/220px-Mahdi_1885.png|وێنۆک|بەرفراوانبوونی یاخیبوونی مەھدی لە ساڵی ١٨٨٥ (کچەڵی سەوز) کاتێک فەرمانڕەوای گشتی محەممەد ڕەوف پاشا لە خەرتووم زانی کە محەممەد ئەحمەد لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٨٨١دا خۆی بە مەھدی ڕاگەیاند، باوەڕی وابوو کە ئەم پیاوە بە خانەنشینی حکوومەت ڕازی دەبێت، و نامەیەکی دۆستانەی بۆ ئەحمەد نارد. مەھدی وەڵامی توندی بۆ نارد و وتی، «ئەوەی باوەڕم پێ نەکات بە شمشێر پاک دەکرێتەوە».
مۆسیقای کوردی
دژایەتی فارسی دەسەڵاتدار لەگەڵ ماد (باوکە گەورەی کورد) دا بە شێوەیەکی ئەوتۆ بەڕێوە چووە کە ڕێگای گەڕانەوەی بە ماد نەداوە جارێکی تر بگەڕێتەوە سەر دەسەڵات و تێکۆشاوە تەواوی ئاسەواری ئەو ١٥٠ ساڵەی حوکمداری ماد بشێوێنێ و بیخاتە سەر خەرمانی دەسەڵاتی خۆی. ئەم شێواندن و داگیرکردنە گرفتێکی وای بۆ پسپۆڕان و لێکۆڵەرەوانی بواری مێژوو و دێرینە ناسی خوڵقاندووە کە زۆر بە زەحمەت بتوانن گرێ کوێرەی نێوان ١٥٠ ساڵ دەسەڵاتداری ماد و دواتر بدۆزنەوە و پێکەوەی گرێ بدەن. لە درێژەی ئەو سیاسەتەی فارسی فەرمانڕەوادا نەتەوەکانی تری غەیرە فارسی دانیشتووی ئێران، خراونەتە پەراوێزەوە و نەتەوەی باڵا دەست کە فارسە، ھەموو سامانە گشتی یەکانی گەلانی ئێرانی خستۆتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. یەکێک لەو سامانە نەتەوەیی یانە، مۆسیقایە. دواتر لە درێژەی وتارەکەدا لە سەر ئەم تەوەرەیە پتر دەدوێین.
دەبێ کۆرەی زیکری دەروێشانی تەریقەتەکانی قادری، بەرزنجی و نەقشبەندی لە تەکیە و خانەقاکان لە جەوھەری ئایینی ئیسلام جوێ بکەینەوە، لەگەڵ ئەوەی ناوەرۆکی ھەڵبەستەکان پێ ھەڵاگوتنە بە شێخ و پیرەکانی ئەو تەریقەتانەدا بەڵام شێوەی بەیان کردنی وەرگرتەیەکە لە ئایینەکانی زەردەشتی و یاری و یەزیدی. ئامێرە ڕەسەنەکانی مۆسیقای کوردی تەمبوور، دەف، شمشاڵ، بلوێر، دەھۆڵ و زوڕنا، ساز و زۆری دیکەن.
چەم سورخاو
جوگرافیا
چەم سورخاو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەشقە و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی قادرکەرەم و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شاوک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەچێوار.
کیلیان مباپێ
٢٠١٥–١٦: پێشخشتن
ئێمباپێی کردە لاوترین یاریزانی مێژووی مۆناکۆ بە شکاندنی ژمارەی پێوانەیی تیێری ھێنری کە لە پێشوودا، لە تەمەنی ٢١ ساڵی، بووە لاوترین یاریزانی یانەکە.
بڕیارنامەی ٢٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٦٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ھەوڵ بۆ پاراستنی وڵاتانی ئەندام بە چەکە ناناوەکییەکان لە پەیماننامەی پەرەپێنەدانی چەکە ناوەکییەکاندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٤٣٣‌ەم، بە ١٠ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٥ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
لێو
وێنۆک|چەپ|وێنەی لچ و لێو لێو یاخود لچ بریتییە لە دوو پارچە گۆشتێی نەرموکی ڕەنگ پەمەیی کە دەورەی بەشی پێشەوەی دەمی گرتووە، لێوەکان دەتوانن ھەست بە پلەی گەرمی خۆراک بکەن بەر لەوەی بگاتە ناو دەمەوە.
مازوو
مازوو شیرەی ڕەق بووی دار بەڕوارە (داری بەڕوو) کە جۆرە مۆریانەیەک دروستی دەکات. مازوو لە پزیشکی و دروست کردنی ڕەنگ و چەسپدا کەڵکی ھەیە.
ئۆکلاھۆما
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆکلاھۆما پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٧ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:ویلایەتەکانی ئەمریکا
حەجی جندی
ژیان
لەو ساڵانەدا ئەو دەست دکەت بە ئامادەکردنی نموونەی فۆلکلۆری کوردی و کاری لەگەل کاری وەرگێڕان. و بەرھەمی نووسەرانی ئەرمەنی سەبارەت بە تەندروستی بۆ سەر زمانی کوردی وەردەگێڕێتەوە. لە ساڵی ١٩٣٠یەوە دەچێتە پەیمانگای زماناسی زانکۆی ئەریڤان لە ئەرمەنستان. و لە ساڵی١٩٣٢ەوە لە ئەنیستیتۆی مێژووی چاندی مەتریالی (مادی) دەست بە لێکۆڵینەوەی زانستی دەکەت. لە ڕاستیدا ساڵانی ٣٠یی زایینی دەورانێکی زێڕین بوو بۆ کوردانی ئەرمەنستان بۆیە حەجی جندییش دەکەوێتە ناو خەباتی زانستی دا. ساڵی ١٩٣٠ لە پەیمانگای پەروەردەی ئەریڤانێ بەشی کوردی دەکرێتەوە و جندی لەوێ دەبێتە مامۆستای زمانی کوردی.
بەرھەمەکانی
بە گشتی ٨ کتێبی پەروەردەیی، ١٩ کتێبی زمان و وێژەی کوردی بۆ قوتابخانە، ٥ کتێبی داستانی کوردی دەگەڵ لێکۆڵینەوە، ١٦ کتێبی فۆلکلۆر، ٢ کتێبی ڕێزمان و ٢ کتێبی لە سەر وێژەی کوردانی ئەرمەنستان و کۆمەڵە شیعری کوردی، لە جندی بە جێماوە. ھەندێک لە بەرھەمەکانی:
ئیبراھیم موتەفەریقە
ئەوترێ کەوا ئیبراهیم موتەفەریقە موسوڵمان بوە.
خدرڕیحان
جوگرافیا
خدرڕیحان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەڕاوی و لە باشوور لەگەڵ گوندی بنکەی شانەزەر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گوڵباخی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دارەتووی زەنگەنە.
ئیبن فارز
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١١٨١ پۆل:مردووانی ١٢٣٥ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:خەڵکی قاھیرە
١٧١١
ساڵی ١٧١١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
گاکووژەی خوارێ
گاکووژەی خوارێ (Gakûjey xiwarê، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤۰ کەس لە ٦ بنەماڵەدا بووە.
دیو
وشەڕەتناسی
وشەی دیو لە ڕیشەی پرۆتۆئێرانیی و ڕیشەی ئەوێستاییی  بە مانای چاو و دیدەوە دێ و مەبەستە لە ژوور و چاوەی ماڵ.
بڕیارنامەی ٢٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
ئۆریگۆن
ئۆرگۆ‌ن (بە ئینگلیسی:Oregon) یەکێک لە ویلایەتەکانی ڕۆژئاوای ئامریکایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆریگۆن پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٥٩ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ویلایەتەکانی ئەمریکا
سەرتیپاوا
سەرتیپاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
١٧١٣
ساڵی ١٧١٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
کلۆد لو پۆتی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٨ پۆل:مردووانی ١٦٦٢
پیروەلی باغی
ناو
پیروەلی باغی یان بە فارسی پیرولی باغی، بە شێوەکانی "پلۆری باغ"، پلۆری باغی، پللۆری باغ، پللۆری باغی، پیرۆلی باغی، پیروەلی باغ یان پیروەلی باغی لە زمان دانیشتووانی ناوچەکەوە گۆ دەکرێ بەڵام دروستەکەی پیروەلی باغ یان پیروەلی باغییە.
ئانیتتا
ژیاننامە
بەپێی تۆمارە مێژوویەکانی سەردەمی فەرمانڕەواییەتیەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٧٤٠ بۆ ١٧٢٥ی پێش زایین
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٧یەمی پێش زایین پۆل:ھیتییەکان پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٨یەمی پێش زاین
لەتیف ھەڵمەت
نموونەی شیعر
٢
بایۆگاز
بەرھەمھێان
بایۆگاز وزەيێكى نوێبوەوەیە كە دەتوانێت بەكار بهێنرێت بۆ گەرم كردن، كارەبا، و زۆر كردارى ديكە وەک کارپێکردنی بزوێنەر ، وەكو [GE jenbacher] يان بزوێنەری گازى (caterpillar ).تا ئەمانە بزوێنەر دەستەبەر بكەن لەگەڵ بایۆگاز پەستانی گازی تەواویان ھەیە تا تەقینەوە ڕێک بخەن ھەندێ لە بزوێنەرەکانی تر وەک تۆرباینی گازی شياوە بۆ گۆڕينى بایۆگاز بۆ كارەبا و گەرمى .[digestate] مانەوەی ماددەی نائەندامى كيميايە كە نەگۆڕدرێ بۆ بایۆگاز. دەتوانێت بەكار بهێنرێت هەروەك پەینی كشتوكاڵى.
بوخاری
سەحیحەکەی
سەحیحی بوخاری، ناودارترین پەرتووکی بوخارییە، بەڵکو ناودارترین پەرتووکە لە فەرموودەکانی پێغەمبەردا، بوخارێکی ھەوڵێکی بێ ووچانی بۆ داوە، لە دانان و کۆکردنەوە و ڕیکخستنییدا شانزە ساڵی بەسەر بردووە، کە ماوەی گەشتە سەختەکەیەتی لە داواکردنی فەرموودەدا، ژمارەی فەرموودەکانی سەحیحی بوخاری بە دووپات بووەکانەوە ٧٥٩٣ فەرموودەیە، کە لە نێو ٦٠٠ ھەزار فەرموودەدا ھەڵی بژاردوون، مەرجی ھەبووە بۆ گێڕانەوەی ئەوەی فەرموودەی گیراوەتەوە، کە ئەبووایە ھاوچەرخ بووایە و بە دیداری بگەیشتایە و بیبینیایە ، ھاوکات لەگەڵ متمانە و دادپەروەری و دیسپلین و زانست و لە خواترسی.
جەمشید ناخچیڤانسکی
سوپای ئیمپراتۆری ڕووسیا
لە ٣٠ی ئابی ١٩١٤ وەک جەنکەر لە قوتابخانەی سوارەی یەلیزاڤێتگراد دەستی بە خزمەت کرد. دوای تەواوکردنی خولی چوار مانگی چڕ لە پۆلی یەکەم، وەک پراپۆرشچیک دەستنیشانکرا و لە فەوجێکی سوارە یەدەگی ئازەربایجانی لە فیرقەی سوارە ڕەسەنەکانی قەفقاز کە لە خۆبەخشە موسڵمانەکانی قەفقاز و ترانسقەفقاز پێکھاتبوو، دەستنیشانکرا. لە ١٤ی حوزەیرانی ١٩١٥ جەمشید خان گواسترایەوە بۆ فەوجەکە و لە ٢٢ی ئابدا بەرزکرایەوە بۆ پلەی کۆرنێت. لە ١٤ی شوباتی ١٩١٦ یەکەم خەڵاتی سەربازی خۆی بە پلەی چوارەمی فەرمانی سانت ئانا پێبەخشرا. لە ٢٦ی ژانویەی ١٩١٧ جەمشید خان بە شمشێری سانت جۆرج ڕازێنرایەوە بەھۆی شکستپێھێنانی دوژمن و سەرکردایەتی ھێرشی سوارە، سەرەڕای ئەوەی دوو جار بریندار بوو. لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩١٧دا، جەمشید خان خەڵاتی فەرمانی پیرۆز ستانیسلاوسی پلە دووی پێبەخشرا بەھۆی ئازایەتییەکەی لە بەرەی ڕۆمانیادا. لە ١٥ی نیساندا خەڵاتی فەرمانی سانت ئانا بە پلەی سێیەم و لە ٢٢ی ئابدا خەڵاتی خاچی سانت جۆرج بە پلەی چوارەمی پێبەخشرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠ پۆل:مردووانی ١٩٧٧ جەمشید ناخچیڤانسکی پۆل:گەلی ئازەربایجانی سۆڤیەت پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥ پۆل:مردووانی ١٩٣٨
ئەحمەد عەلی عەجمی
ژیاننامە
ئەحمەد عەلی عەجمی چووەتە نێو ژیانی ھاوسەرییەوە و خاوەنی شەش منداڵە، بەناوەکانی عەبدوڵڵا، عومەر، فاتیمە، مریەم، مەوزی ، عەبدولڕەحمان.
کڵۆی کارداشیان
سه‌ره‌تای ژیان
دوو خوشكی له‌ خۆی گه‌وره‌تری هه‌یه‌ به‌ ناوه‌كانی کۆرتنەی و كیم ، وه‌ برایه‌كی له‌ خۆی بچوكتر به‌ ناوی ڕۆب. پاشان دایكی و باوكی له‌ یه‌كجیابوونه‌وه‌ له‌ 1991 ، وه‌ له‌ هه‌مان ساڵدا دایكی شووی كرد به‌ كایتلین جێنه‌ر - Caitlyn Jenner، دواتر بوو به‌ خاوه‌نی دوو زڕخوشكی تر به‌ ناوه‌كانی كێنده‌ڵ و كه‌یلی. له‌  Marymount High School خوێندویه‌تی له‌ لۆس ئه‌نجلس.
ژیانی كه‌سی
له‌ 13ی كانونی یه‌كه‌می 2013،دوای چه‌ند مانگێك له‌ دوور كه‌وتنه‌وه‌ له‌یه‌كتر، كڵۆی كه‌یسێكی كرده‌وه‌ بۆ طه‌ڵاق له‌گه‌ڵ لامار و گێرانه‌وه‌ی ناوی یاسایی خۆی. كاغه‌زی طه‌ڵاق واژوو كرا له‌ لایه‌ن هه‌ردوو لایه‌ن له‌ ته‌ممووزی 2015، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش دا طه‌ڵاقه‌كه‌ هێشتا له‌لای دادوه‌ر بڕیاری له‌سه‌ر نه‌درابوو، ئۆدۆم كه‌وتبوه‌ نه‌خۆشخانه‌ دوای بێ ئاگا بوونی و دۆزینه‌وه‌ی له‌ مه‌لهه‌یه‌ك له‌ نه‌ڤۆده‌، وه‌ بۆ ماوه‌ی چوار رۆژ له‌ نه‌خۆشخانه‌ بێ هۆش بوو، وه‌ كه‌یسی طه‌ڵاقه‌كه‌ به‌ هه‌ڵواسراوی مایه‌وه‌. كڵۆی له‌ چاوپێكه‌وتنێكی له‌گه‌ڵ گۆڤاری خه‌ڵك، جه‌خت یكرده‌وه‌ كه‌ ئه‌وان هێشتا ئاشت نه‌بوونه‌ته‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ چاوه‌ڕێی بڕیاری پزیشكی بكات له‌سه‌ر ئۆدۆم.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤ پۆل:زیندووان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی پۆل:ژنە مۆدێلەکانی کالیفۆرنیا
زانکۆی ڕاپەڕین
پێکھاتەی زانکۆ
٤- کۆلێژی زانست:
٥- کۆلێژی پەرستاری
٧- بەشی ئەندازیاری شارستانی
بڕیارنامەی ٢٦١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٦١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٤٥٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پابلۆ ئیسکۆبار
ئاستی بەھێزی ئێسکۆبار
لەسەرەمی ئێسکۆباردا، کارتێلێ مێدیین نزیکەی ٧٠ ملیۆن دۆلاریان لەڕؤژێکدا قازانج دەکرد، بەھۆی بردنی ١٥ تەن کۆکەین لەڕۆژێکدا بەرەو ئەمریکا، ئەم پرۆسەیەش نزیکەی ١٠٠٠ دۆلاری تەرخان کرابوو تەنھا بۆ لاستیکی پارە بۆ بەستنەوەی پارەکان، ھەروەھا ساڵانە ١٠٪ی پارەکان دەفەوتا بەھۆی خواردنی لەلایەن مشک و جورجەکانەوە.
سەھۆڵبەند
سەھۆڵبەند یان ڕووباری سەھۆڵین جەستەیەکی سەھۆڵی چڕە لەشێوەی ڕووبار یان شەپۆڵی ئاو کە بەردەوام لەژێر کێشی خۆیدا دەجوڵێت. شێوەیەکی سروشتییە کە کەڵەکەبوونی بەفرە کە بۆ چەندین ساڵ لەسەر یەک کەڵەکە بووە، زۆرجار سەدەیەک یان زیاتر. بەزۆری لە بناری چیا بەرزەکان بەدی دەکرێن کاتێک بەفرێکی زۆر دەڕمێت لەسەر یەک کۆ دەبنەوە یان وەک ڕووبارێک بۆ خوارەوە لێژ دەبنەوە بەھۆی نزمی پلەی گەرما دووبارە دەبەسترێنەوە پاشان بەھۆی قورسی و زیادی کێشیان پاڵ بە یەکتری دەنێن بۆ خوارەوە بەمە تووشی ترازان و شکان دەبن لە یەکتری دواتر بەھۆی سەرماوە دیسان دەیبەستێتەوە بەم شێوەیە بەردەوام دەبێت بە ھێواشی. وێنۆک|225px| لەسەر زەوی ٩٩٪ ی سەھۆڵبەند لە ناو شیتی سەھۆڵی فراواندا (ھەروەھا بە "زەرفەی کیشوەری") لە ناوچە جەمسەرییەکان ناسراوە، ھەروەھا لە بناری چیاکانی ھێمالایە و ئەندێز و چەند چیایەکی بەرز لە خۆرھەڵاتی ئەفریقا بەدی دەکرێن. پاکستان لە ھەموو وڵاتێکی دەرەوەی ناوچە جەمسەرییەکان سەھۆڵبەندی زیاتری ھەیە. سەھۆڵبەندەکان نزیکەی ١٠٪ لە زەوی داپۆشیوە. سەھۆڵبەندە کیشوەرییەکان نزیکەی ١٣ ملیۆن کیلۆمەتری دووجا یان نزیکەی ٩٨٪ ی ئەنتەرکتیکا داپۆشیوە، بە تێکڕای ئەستووری ٢٬١٠٠ مەتر. گرینلاند و پاتاگۆنیا ھەروەھا فراوانییەکی گەورەیان ھەیە لە سەھۆڵبەندی کیشوەرەکان. قەبارەی سەھۆڵبەندانەکان، بە شیتی سەھۆڵی ئەنتەرکتیکا و گرینلاندەوە، ١٧٠٬٠٠٠ کیلۆمەتر مەزەندە کراوە.
ناوچەی کاتی
thumb|400px|کاتە ناوچەییەکان لە جیهاندا
دیاریکردنی ناوچەی کاتی ئەکرێت ئەم بابەتانە بگرێتەوە؛
عەبدۆ محەممەد
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی عەفرین پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باکووری پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:پەنابەرە سوورییەکان
نیکۆلای ڕیمسکی-کۆرساکۆڤ
رمسکی-کۆرساکۆڤ لەگەل میلی بالاکیرەڤ و رەخنەگر ڤلادیمیر ستاسۆڤدا ھاوبەش بون لە پێکھێنانی ئەو کۆمەلەیە کە کاریان بۆ مۆزیکی نەتەوەیی روسیا دەکرد، کە ھەندێک لەو مۆزیکانە لە شێوەی مۆزیکی فۆلکلۆری روسییەوە وەرگیراون. پاشان دەبێتە مامۆستای ھارمۆنی لە کۆنسەرڤاتواری ست. پەتەرسبورگدا لە سالی ١٨٧١.
ئەمانەش ببینە
پۆل:ئاوازدانەرانی ئۆپێرا پۆل:ئاوازدانەرانی ڕۆمانتیک پۆل:مردووانی ١٩٠٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٤ پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
ئیندیانا
ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری ئیندیاناپۆلیسە.
گۆڕانگان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
زمانی چینی
وێنۆک|250px|چەپ|شێوەزارەکانی زمانی چینی زمانی چینی (汉语/漢語 Hànyǔ یان 华语/華語 Huáyǔ یان 中文 Zhōngwén) زمان یان بنەماڵەیەکی زمانییە کە شێوەزارەکانی کەم یان زۆر لەیەک تێدەگەن. زمانی دایکیی زۆرتر لە یەک ملیار کەس ئەم زمانەیە. گرنگرترین شێوەزارەکانی بریتین لە ماندارین (٨٥٠ ملیۆن) و ووو (٩٠ ملیۆن) و کانتۆنی یان یوو (٧٠ ملیۆن) و مین (٥٠ ملیۆن). چینی لە کۆماری گەلی چین و کۆماری چین (تایوان) و سینگاپور و ھەروەھا نەتەوە یەکگرتووەکاندا زمانی فەرمییە.
= سەرچاوەکان = پۆل:زمانی چینی پۆل:زمانەکانی سینگاپور
زمانی شۆنا
پۆل:زمانی شۆنا پۆل:زمانەکانی بۆتسوانا پۆل:زمانەکانی مۆزامبیک پۆل:زمانەکانی ئەفریقای باشوور پۆل:زمانەکانی زامبیا پۆل:زمانەکانی زیمبابوی
سولا ماتۆڤو
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی یانەی سلێمانی پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە سوێد
تەنی فڕیوی نەناسراو
وێنۆک|وێنەی تەنێکی فڕیوی نەناسراو لە ئاسمانی نیو جێرزی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە ٣١ تەممووزی ساڵی ١٩٥٢ گیراوە تەنی فڕیوی نەناسراو یاخود بەکورتی یوو ئێف ئۆ، واتە تەنە فڕیوە نەناسراوەکان، ئەم تەنانە بەھۆی خێرا بەدیارکەوتن و ونبوونیان و ھەورەھا نەناسراوی شوفێرەکانیان دەبەسترێنەوە بە بوونی بونەوەرە ئاسمانییەکان، و دەوترێت کە شوفێرەکانیان بونەوەرە ئاسمانییەکانن. بەڵام بەھۆی نەبوونی بەڵگەی تەواو بە درۆ و دوور لە ڕاستی دادەنرێت.
تەمۆغە، میرەدێی سەقز
تەمۆغە (Temoẍe، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧٧ کەس لە ٤٥ بنەماڵەدا بووە.
ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)
جوگرافیا و گەلھە
پانتایی ئەم ویلایەتە ٢٣٧ هەزار کیلۆمەتری چوارگۆشەیە کە لە ویلایەتە بچووکەکانی ئوسترالیا هەژمار دەکرێ، بەڵام گەلهەی ئەم وڵاتە لە ساڵی ٢٠٠٦ دا زیاتر لە پێنج ملیۆن و سەد هەزار کەس بەراورد کراوه کە دەبێتە دووهەم ویلایەتی پڕ گەلهەی ئوسترالیا.
وڵاتە تیژە شیرینەکەم
چیرۆک
فیلمەکە باسی پاڵەوانێکی شەڕکەری کورد بەناوی باران "کۆرکماز ئەرسلان" لەهەولێر کار دەکات، بەڵام هەر زوو هەست بەکەمی بەرژەوەندی دەکات و بڕیار دەدات لەگوندێکی تری سەر سنووری نێوان تورکیا و ئێران و عێراق دەست بە کار بکات، بەڵام ئەو گوندە نازانێت یاسا چییە و زۆربەیی کەسەکانیی ئەوێ کاری ماددەی هۆشبەر دەکەن.
بزوێنەری بە ھەوا ساردبووەوە
پێشەکی
زۆربەی بزوێنەرە تازەکان سارد دەبنەوە لەلایەن سووڕێکی داخراو کە پێکھاتوە لە ساردکردنەوە بە شلە بەناو کەناڵەکان لە لاشەی بزوێنەر و سەری سلندەر، لەو شوێنەی ساردکەرەوەکە گەرمی دەمژێت، بۆ (heat exchanger) یان ڕادێتەر لەو شوێنەی ساردکەرەوەکە گەرمی بەرەڵا دەکات بۆ ھەوا (یان ئاوی خاو، لە حالەتی بزوێنەری دەریایی). بەم جۆرە، لەو کاتەی ئەوان لە بەتەواوی سارد نابنەوە لەلایەن شلە، لەبەرئەوەی سووڕی ساردکردنەوە-شلە ناسراوە بە واتەر-کولەد. بەپێچەوانەوە، ئەو گەرمییەی کە دروستدەبێت لەلایەن بزوێنەری ئایەر-کولەد ڕاستەوخۆ بەرەڵا دەکرێت بۆ ھەوا. بە شێوەیەکی نموونەیی ئەمە ئاسان دەکرێت لەگەڵ پەڕەیی کانزادیدا کە دەرەوەی سەری سلندەر و سلندەر کە ڕووبەری ڕووی زیاد دەکات کە دەتوانێت کاری لەسەر بکات. ھەوا لەوانەیە پاڵە پەستۆی بخرێتە سەر بەھۆی بەکارھێنانی پانکەیەک بۆ بەدەستھێنانی ساردکردنەوەیەکی باش لەگەڵ قەبارەی زۆری ھەوا یان بەسادەیی لەلایەن ڕۆیشتنی ھەوای بە شێوازێکی سروشتی.
لویی مورێری
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٤٣ پۆل:مردووانی ١٦٨٠ پۆل:قەشەکانی ڕۆمانی کاسۆلیکی سەدەی ١٧ فەرەنسی
کەرەج
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی کەرەج لە ساڵی ٢٠١٦ـدا زۆرتر لە ١٫٥٠٠٫٠٠٠ کەس بووە. ڕێژە لەسەدی نەتەوەکانی شاری کەرەج لە ساڵی ٢٠١٠ ئاوا بووە:
بڕیارنامەی ٢٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣ی تەمموزی ١٩٦٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٤٨٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ماریۆ گۆمێز
یانەی بایەرن میونخ
لەساڵی ٢٠٠٩ دوای پەیوەندی کردن بەیانەکەی ھەرێمی باڤاری واتەیانەی بایەرن میونخ ، ماریۆ گۆمێز بەردەوام بوو لە ئاستە بەرزەکەی لە گەڵ ئەم یانەیەش لە ١١٥ یاری ٧٥ گۆڵی تۆمارکرد.
سیستان
مەردمناسی
زۆربەی مەردمی سێستان بە زمانی فارسی قسە دەکەن کە ئەمە دژبەری بەلووچەکانە کە بە زمانێکی سەربەخۆ لە فارسی، بەلووچی، قسە دەکەن.
نارست
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژاوا
ڕێکەوتنێکی مێژوویی ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژئاوایی ڕووخاند لە ٤ی ئەیلوولی ٤٧٦ز، کاتێک ئودواکر (کە ڕۆمای گرت و خۆی دانا بە پاشای ئیتالیا) ئۆگۆستۆسی ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی لابرد.
چاندی مایکۆپ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنەوارناسیی کووبان پۆل:شوێنەوارناسیی ڕووسیا پۆل:شوێنەوارناسیی قەوقاز پۆل:ھیندی و ئەورووپی پۆل:ھەزارەی ٤ەمی پ.ز پۆل:چەرکەسەکان
شیواشۆکی خوارێ
شیواشۆکی خوارێ یان شیواشۆکی خەڵەف یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٢٧٨) کەس و (٣٨) خێزان.- [ ]
سێبەری زیندووی نووسین
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
کارینا کاپوور
کارینا کاپوور خان (بە ھیندی: करीना कपूर खान) (لەدایکبووی ٢١ی ئەیلوولی ١٩٨٠) لە مۆمبای کچە ئەکتەری ھیندییە کە بۆتە خاوەنی شەش خەڵات لە خەڵاتەکانی فیلمی فیر.
ئەکتەری
لە ساڵی ٢٠٠٠ بەشداری دەکات لەیەکەمین فیلمیدا بەناوی Refugee. دوای ساڵێک لەو فیلمە واتە ساڵی ٢٠٠١ بەشداری لەفیلمی مێژوویی ئەشۆک (asoka) لەبەرامبەر شاروخ خان دەکات کە ئەم فیلمەی سەرکەوتنێکی باشبەدەستدەھێنێت لەھەمان ساڵدا بەشداری لەفیلمێکی بەھێزی میلۆدرامی دەکات بەناوی (Kabhi Khushi Kabhie Gham….) لەساڵی ٢٠٠٦یش بەشداریدەکات لەفیلمێک بەناوی (Omkara) کەبەھۆی ئەو فیلمەوە خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پێدەدرێت لەفیلم فەیر بۆساڵی ٢٠٠٧یش لەگەڵ شاھید کاپوور بەشداری دەکات لەفیلمی (Jab We Met) کەبەھۆی ئەو فیلمەوە ناوبانگی کارینا بۆدەرەوەی ھیندیش دەڕوات لەساڵی ٢٠٠٩ بەشداریدەکات لەفیلمی سێ گەمژە (3 Idiots) کە ئەم فیلمەی تاکوو ئێستا پڕداھاتترین فیلمە لەنێو ھەموو ئەوفیلمانەی کەناوبراو تێیدا بەشداریکردبوو.
دیموکراسی
سوود و خراپییەکانی دیموکراسی
جەختکردنی کورتخایەن
یەکەم: بوونی دەستور لە زۆر لەو وڵاتە دیموکراتەکان وەک پاراستنێکە لە دژی زۆرداری زۆرینەدا. بە شێوەیەکی گشتی ئەنجامدانی گۆڕانکاری لەو دەستورانە پێویستی بە دەنگی زۆرینەی نوێنەرە ھەڵبژێردراوەکان ھەیە، یاخود پێویستی بە دادوەرێک و دەستەی سوێندخواردوان ھەیە بۆ ئەوەی پەسندی بکەن کە دەوڵەت پێوەری بەڵگەیی و ڕێوشوێنی جێبەجێکردووە، یاخود پێویستی بەدوو دەنگدانی جیاواز ھەیە لە لایەن دوو گبوپی نوێنەران کە بەھۆی ھەڵبژاردنێکدا جیاکراون، یاخود لە حالچەتی دەگمەندا پێویستی بە ڕیفراندۆم ھەیە. زۆر ئەم پێداویستیانە تێکەڵ دەکرێن. ھەروەھا جیاکردنەوە دەسەڵاتەکان بۆ دەسەڵاتی یاسادانان و ڕاپەڕاندن و دادگەری ئەمەش ڕێگەیەکی ترە بۆ زەحمەتکردنی سەپاندنی ویستی زۆرینەیەکی کەم بەسەر بەشەکانی تری ھاوڵاتیاندا. ئەمەش بەو واتایە دێت کە زۆرینە ئێستاش دەتوانی شت بەزۆر بەسەر کەمینە بسەپێنێ (کە تاَستاش لە ڕووی ئەخلاقییەوە مایەی ناکۆکییە)، بەڵام ئەمجۆرە کەمینەیە دیارە زۆر بچوک دەبێ، بەڵام بەگشتی زۆر زەحمەتترە ڕیچژەیەکی زیاتری خەڵک بەمجۆرە کردارانە قایل بکەی.
١٧٣٢
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٣٢
تراکیا
تراکیا ناوچەیەکی مێژوویی و جوگرافییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی باڵکاندا، باشووری ڕۆژھەڵاتی یۆنان و باشووری بولگاریا و تورکیای ئەورووپی ئەگرێتەوە، تراقیا بەسەر سێ دەریای ڕەش و ئێژە و مەڕمەڕە دەڕوانێت، و بەیەکداچوونێک لە سنووری تراکیای مێژوویی و سنووری مەقدوونیای مێژوویی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای یۆنانی کۆن پۆل:پارێزگاکانی ڕۆمای کۆن پۆل:جوگرافیای یۆنان پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی بولگاریا پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی تورکیا پۆل:مێژووی بولگاریا پۆل:مێژووی یۆنان پۆل:مێژووی تورکیا پۆل:جوگرافیای تورکیا پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان پۆل:تراکیا
نەڵاس
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ماری ھارف
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
وشەکان
وشەسازی زمانی دووەم
مۆدێلە جۆراوجۆرەکان لە چۆنێتی ڕێکخستنی وشە و چۆنییەتی گەڕاندنەوەی وشەکان پێشنیار کراون لە سایکۆلینگویستیک، نیۆرۆلینگویستیک و کامپیوتەیشناڵ لینگویستیک.
زیاتر بخوێنەوە
Aitchison, Jean. Words in the Mind: An Introduction to the Mental Lexicon. Malden, MA: Blackwell, 2003.
پۆل:زمانەوانی پۆل:فەرھەنگنووسی پۆل:فەرھەنگەکان
بوومەلەرزەی ٩٥٧ی دەریای قەزوین
لە تۆمارەکاندا
لە باس و تۆمارەکانی «ئەلسویوتی» ھاتووە کە بوومەلەرزەکە چەند لەرینەوەیەکی بەھێزی یەک لەدوای یەک بووە کە ماوەیەک لە نێوانیاندا ھەبووە و دەڵێت چیایەک لە نزیک شاری ڕێی بە تەواوەتی ڕووخاوە و درزی و کەلەبەری گەورە بەھۆی بوومەلەرزەکەوە دروستبوون کە ئاوی پیس و دووکەڵی لێدەھاتە دەرەوە، و چەندەھا گوند بە تەواوەتی نوقم بوون لەناو چاڵەکان و لەناوچوون بە دانیشتووانەکەیەوە؛ و لەنووسراوەکانیدا ئاماژە بەوەدەکات شاری تلیکانیش خاپووربووە و تەنیا ٣٠ کەس ڕزگاریان بووە لە دانیشتووانی شارەکە، ھەروەھا شاری حەلوانیش نقوم بووە و ڕووخاوە و بوومەلەرزەکە بووەتە ھۆکاری ئەوەی ئاو لە ھەموو درز و کەلەبەرەکان بێتە دەرەوە و شارەکەی کردە گۆڕستانێکی گەورە بۆ دانیشتووانەکەی. بە گوێرەی ئەلسویوتی و ئەبوو فیدا و ئیبن عیبری، دەریای قەزوین (لە کۆندا پێیدەگوترا دەریای مەزن) ئاستی ئاوەکەی ١٥ مەتر نزم بووەتەوە و ٤٦٠ مەتریش کشاوەتەوە پاش، ئەوە بووەتە ھۆکاری ئەوەی بەردی نوێ و دوورگەی نوێ دەرکەون لەناو ئاوەکە. مسکەوی لە نووسراوێکدا ئاماژە بەوە دەکا بەھۆی گۆڕانی کەناراوەکانی دەریاکە، دەریاوانەکان شڵەژاون و ترساون کە لەو کاتەدا خەریکی دەریاوانی بوون. ھەر بەپێی ھەندێک تۆماری تری مێژوونووسان وادەردەکەوێت دەریای قەزوین بووبێتە مەڵبەندی دروستبوونی بوومەلەرزە و لەرینەوەکان لەوێوە دەستی پێکردبێت لەکاتی کارەساتەکەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:بوومەلەرزەکانی ئێران پۆل:٩٥٧
١٧٣٤
ساڵی ١٧٣٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
ئۆتۆ ڕانک
ئۆتۆ ڕانک (بە ئینگلیزی: Otto Rank) (٢٢ی نیسانی ١٨٨٤ – ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٩) دەروونناس و نووسەر و مامۆستای نەمسایی بوو، ئۆتۆ لە ڤییەنا لەدایکبووە، بۆ ماوەی بیست ساڵ یەکێک بووە لە ھاوکارە نزیکەکانی سیگمۆند فرۆید، نووسەرێکی پڕ بەرھەمە لەسەر بابەتەکانی دەروونشیکاری، و سەرنووسەری دوو لە گرنگترین گۆڤارە دەروونشیکارییکان بوو، و بەڕێوەبەری کارگێڕی ناوەندی سیگمۆند بووە بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە، ھەروەھا توێژەرێکی توێری و چارەسەرکاری دەروونی داھێنەر بووە، لە ساڵی ١٩٢٦دا ئۆتۆ ڤییەننا بەجێدەھێڵێت و بەرەو پاریس دەڕوات، ڕانک وەک وانەبێژ و نووسەر و چارەسەرکاری دەروونی لە فەرەنسا و ئەمریکا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا.
ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق
بەستەر بۆ دەرەوە
230px|وێنۆک|چەپ|وێنەی یەکێک لە فڕۆکەکانی «ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق»
نواوێ
نواوێ (Nwawê، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٨ کەس لە ٤٩٢ بنەماڵەدا بووە.
شلەی گازی دووکەڵی دیزڵ
پیادە کردن
" blue HD " ناوێکی بازرگانی بەكار هێنا بۆ گروپی PSA وەک چۆن خۆیان سيستەمى كەم كردنەوەى هاندەرییان ھەڵبژارد کە لە peugeot, Citroen, و ئۆتۆمبێلەکانی DS بەكار ھێنرا.
ناوی بازرگانی “BlueTec” کە کۆمپانیای (Daimler AG) بەکاری ھێنا کە خۆیان تەكنەلۆجياى كەم كردنەوەى هاندەرییان ھەڵبژارد بە بەكار هێنانی DEF.
سەرچاوەکان
"Hino Standardized SCR Unit". Hino Motors. Retrieved 30 July 2014.[permanent dead link]
١٧٣٦
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٣٦
کەژاڵ ئەحمەد
ژیان
بنەماڵەی کەژاڵ بە بنەچە خەڵکی سلێمانین، بەڵام بەھۆی کاری باوکییانەوە لەوێ بوون. دوای پێنج ساڵ لە تەمەنیی لە کەرکووک ھاتوونەتە سلێمانی. دواتر لەوێ خوێندن و چالاکییەکانی دەستپێکردووە. لەسەرەتای ھەشتاکاندا چووەتە رێزی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان و لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە شیعر نووسین کردووە. لە ساڵی ١٩٩٢ بووەتە ڕۆژنامەنووس و کاری لە ڕۆژنامەی ئاڵای ئازاد کردووە و ماوەیەکیش لەکەناڵی ئاسمانیی کوردسات بەرنامەیەکی تایبەتی بەناوی «دژەباو» پێشکەش کردووە. ساڵی ٢٠٠٧ ھاوسەرگیری لەگەڵ کەسێکی بەڕەچەڵەک کوردی دانیشتووی وڵاتی ئوردن بەناوی عەبدولوەدوود کوردی خاوەنی گەورەترین مۆڵ لە عەممانی پایتەختی ئوردن بەناوی (مەککە مۆڵ) کرد و لە ئێستادا گەڕاوەتەوە ھەرێمی کوردستان. بەشێک لە شیعرەکانی وەرگێڕدراون بۆ زمانەکانی ئینگلیزی و عەرەبی فارسی و تورکی و نۆرویژی.
پارتی دیموکراتی گەلان
مافی ژنان
یەکێک لە خواستەکانی پارتی دیموکراتی گەلان کارکردنە بۆ جیبەجێکردنی مافی کەمایەتییەکان بە تایبەت مافی ژنان. لە ھەڵبژاردنەکانی پارلمانی تورکیا لە ساڵی ٢٠١٥، ئەم پارتە ٢٦٨ کاندیدی ژنی دەستنیشان کرد، واتە ٥٠ لەسەدی کاندیدەکانی کە بە ئەندازەی کۆی سێ حیزبی سەرەکی ئەم وڵاتە (ئاکپارتی، جەھەپە و مەھەپە) بوو.
مانگرتن لە گرتووخانەکانی تورکیا ٢٠١٢
سالی ٢٠١٢ لە گرتوخانەکانی تورکیا مانگرتنێک لە لایەن زیندانیانی کورد دەستی پێکرد و لە ماوەیەکی کورتدا گۆڕا بە چالاکی مانگرتن تا مردن. چالاکی ٦٨ رۆژەی گیراوان بە بانگەوازی ئۆجالان کۆتایی ھات ، پرۆسەی دیدارەکان لەو کاتەوە لەگەڵ ئۆجەلان دەستی پێکرد و دیداری یەکەم لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ بوو. شاندی ھەدەپە بۆ جاری یەکەم چوونە گرتووخانەی ئیمرالی.
ڕێبەرانی مێژووی حیزب
ھەدەپە سیستمی ھاوسەرۆکایەتی بەکار دەھێنێ. بەوپێیە پارتەکە سەرۆکێکی پیاو و سەرۆکێکی ژنی ھەیە کە لە کاتی بەستنی کۆنگەرە ھەڵدەبژێردرێن. لە کاتی دامەزراندی ئەم پارتە تا ئێستا شەش ڕێبەری ھەبووە، سێ پیاو و سێ ژن.
سیاسەتمەدارە پەرلەمانییەکان
• 2
شانێل پرێستۆن
شانێل پرێستۆن (؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٥) خانمە ئەکتەرێکی پۆرنۆگرافی ئەمریکییە. لە ساڵی ٢٠١٠ ھاتە ناو پیشەسازی فیلمی پۆرنۆگرافی.
بازووی جوڵەکەر
بە شێوەیەکی گشتی
کارکردنی کام (cam) بەھۆی کامشەفت (camshaft) ڕوودەدات. کە پاڵ بە بازووی جوڵەکەر دەنێت بۆ سەرەوە و خوارەوە بە دەوری خاڵی سوورانەوە یان شەفتی. لەوانەیە لێکخشاندن کەم بێتەوە لە خاڵی بەرییەکبکەوتن لەگەڵ دەمەوانەی ھەوا بەھۆی سەری خولاوە (roller tip). ھەمان ڕیزبەندی گواستنەوەی جوڵە ڕوودەدات بەھۆی سەری خولاوەێکی تر بۆ بازووی جوڵەکەری دووەم. کە ئەمەش دە خولێتەوە لە دەوری شەفتی و جوڵەکە دەگوازرێتەوە بەھۆی چوکڵە (tappet) بۆ دەمەوانەی پۆپێت. لەم حاڵەتە دا دەمەوانەی ھاتنەژوور دەکرێتەوە بۆ سەری سلندەرەکە. (Roller rocker) بازووی جوڵەکەرە کە بییەرینگ (bearing) بەکار دەھێنێت لە بری لێکخشانی کانزا لەسەر کانزا. ویلێکی ھەیە لە کۆتایییەکەی وەک کە لە ویڵی پێوان ھەیە. کە دەخولێتەوە بەھۆی دەرزی بییەرینگ (needle bearing).
ماددەکان
ئەلەمنیۆمەکان لە بزوێنەری OHC بەزۆری پارچەی ستیل یان خولێنەریان ھەیە، کام دەبەسترێت لەگەڵ بازووی جوڵەکەربۆ کەمکردنەوەی داخوران. بزوێنەری بارھەڵگرەکان (کە زۆربەی دیزڵن) بازووی جوڵەکەری بەھێز و ڕەق بەکاردێت کە لە کاست ئایرۆن دروست کراوە.
گەلەگورگ
گەلەگورگ (بە لاتین: Gele gurg) یەکەم فیلمی درامیی کوردییە، لە دەرھێنانی تەیفوور بەتحایی، کە لە ئەلمائاتای کازاخستان و لە چوارچێوەی کۆمەڵەی سینەماکارانی کورد بەرھەم ھاتووە و ساڵی ١٩٩٠ کارکردن لەسەری تەواو بووە؛ بیرۆکە و نێوی فیلمەکە لە چیرۆکی گەلەگورگی حسێن عارف وەرگیراوە، ھەڵبەت دەستکارییەکی زۆریشی تێدا کراوە. لە فیلمەکەدا دەنگی ڕۆڵی ڕووناک، مەرزیە فەریقییە و ئەو ئەرکی دووبڵاژەکەی لە ئەستۆ بووە.
ڕافایێل نادال
ڕافایل نادال ناوی تەواوی 'ڕافایێل نادال پارێرا'یە، لەدایکبووی ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٦، یاریزانێکی تێنسی ئیسپانیە، یەکێکە لە باشترین یاریزانانی تێنس لە جیھاندا.
میخائیل گۆرباچۆڤ
یەلتسین و کۆتایی سۆڤێت
وێنۆک|گۆرباچۆڤ لە ٢٠١٠دا.|alt=
ڤیکتۆر خارا
لە حوزەیرانی ٢٠١٦، دادوەری فلۆریدا ئەفسەری پێشووی سوپای چیلی پێدرۆ بارینێنتۆس بە تاوانباری کوشتنی خارا دۆزییەوە. لە تەممووزی ٢٠١٨، هەشت ئەفسەری سەربازی چیلی خانەنشین بە ١٥ ساڵ و ڕۆژێک زیندانی سزا دران بەهۆی کوشتنی خارا.
کارۆلینای باکوور
ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری رالی‌یە.
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:کارۆلینای باکوور پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٨٩ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا
لاتڤیا لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:لاتڤیا لە ئۆڵۆمپیاد
شا تەھماسبی یەکەم
ھاوسەرگیری و پەیوەندی خێزانییەکان
وێنۆک|ڕاست|تەھماسبی یەکەم لەلایەن چارڵز ھیسەوە تەھمەسپ، بە پێچەوانەی باوباپیرانییەوە کە شوویان بە تورکمان کردووە، جۆرجی و چەرکەسیان بە ژن وەرگرتووە؛ زۆربەی منداڵەکانی بە ڕەچەڵەک قەوقازی بوونتاکە ھاوسەری تورکمانی ھاوسەری سەرەکی بوو، سوڵتانوم بێگم لە ھۆزی مەوسیلو (ھاوسەرگیرییەکی دەوڵەت)، کە دوو کوڕی لەدایکبوو: محەممەد خودابەندە و ئیسماعیل دووەم.پەروەردەکردنی تەحمەسپ سەرەڕای خراپی پەیوەندی لەگەڵ ئیسماعیل کە بەھۆی ھاوڕەگەزبازییەوە زیندانی کردبوو، بە باش دادەنرێتئاگاداری منداڵەکانی بوو؛ کچەکانی لە بواری کارگێڕی و ھونەر و سکۆلەرشیپدا فێرکرابوونو حەیدەر میرزا (کوڕە خۆشەویستەکەی، لە کۆیلەیەکی جۆرجیا لەدایکبووە) بەشداری لە کاروباری دەوڵەتدا دەکرد.
ئەلبەرت ئێبراھام مایکڵسۆن
پەراوێز
پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٢ پۆل:مردووانی ١٩٣١ پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان پۆل:فیزیکزانانی جوو پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
محەممەد عارف سەروەری
ئەندازیار محەممەد عارف سەروەری یان ھەر بە ئەندازیار سەروەر ناسراوە، چەکدار و سیاسەتمەدارێکی ئەفغانستانی بە ڕەگەز تاجیکییە.
پاییز
پۆل:پاییز
پارێزگای سەمەنگان
سەمەنگان (فارسی: سمنگان‎) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ناوەڕاستی ئەو وڵاتە. لە ٥ قەزا پێکدێت.
کالیفۆڕنیا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٥٠ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:کالیفۆرنیا پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٠ لە کالیفۆرنیا پۆل:ویلایەتەکانی ئەمریکا
خامێز ڕۆدریگێز
٢٠٠٩
لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩دا، یانەی ئیتاڵی ئودینیس ویستیان خەیمز بانگ بکەن بەکرێی ٥ میلیۆن یۆرۆ لەدوای جامی لیبەرتادۆرسی ٢٠١٠. ھەرچۆنێک بێت، بانفیێڵد بانگھێشت ئەکەین ڕەتکردەوە بە «بەشنەکردوو» ناویان نا.
عەرەب دیاردەیەکی دەنگییە
عەرەب دیاردەیەکی دەنگییە کتێبێکە لە نووسینی عەبدوڵڵا قوسەیمی، بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٧٧ لە پاریس لەلایەن چاپخانەی مونتماریر چاپ کراوە، پاشان لە ساڵی ٢٠٠٦ دووبارە لەلایەن بڵاوکراوەی جەمەل چاپ کراوەتەوە. ئەم کتێبە دەنگدانەوەیەکی گەورەی بەدوای خۆیدا ھێنا زۆرێک بە کاردانەوەی عەبدوڵڵا قوسەیمی بەرامبەر بە مامەڵەی خراپی نەیارەکانی دایان دەنا.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی ١٩٧٧ پۆل:عەرەبستانی سعوودی پۆل:عەرەب پۆل:فەلسەفە
پیتی چینی
سەرچاوەکان
پۆل:کارەکتەرە چینییەکان پۆل:چاندی چینی پۆل:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
بڕیارنامەی ٢٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی ئایاری ١٩٧٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی بەحرەین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٣٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بێکەس (فیلم)
بێکەس فیلمێکی کۆمیدیی درامیی کوردییە و لەلایەن کارزان قادر کاری نووسین و دەرھێنانی بۆ کراوە، و فیلمەکە لە ساڵی ٢٠١٢ وەشێندرا. فیلمەکە باسی دوو برای پێڵاوبۆیاخکەر دەکات بەناوی دانا و زانا کە دەست دەکەن بە گەشتکردن بۆ ئەمریکا بە کەرەکەیان، کە ناوی مایکڵ جاکسۆنە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢ پۆل:فیلمە عێراقییەکان پۆل:فیلمە سوێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٢ پۆل:فیلمەکان دەربارەی برا پۆل:فیلمەکان دەربارەی مناڵان پۆل:ئەو فیلمانەی لە کوردستان داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکانی جەنگی عێراق پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھەتیوەکان
قەوقاز
مێژوو
ئایینی مەسیحی، مەجوسی سڕییەوە کاتێک جۆرجیا و ئەرمینیا بوون بە مەسیحی، پاشان ناوچەکە کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی عەرەب دوای فەتحی ئیسلام بۆ فارس، ئەرمینیا و زۆربەی جۆرجیا بە مەسیحی مانەوە، و پاشای جۆرجی دیڤید ھەستا بە دەرکردنی موسڵمانان لە ناوچەکە، پاشان ناوچەکە دەستی بە سەرا گیرا لەلایەن سەلجوقییەکان و عوسمانییەکان و مەغۆل و مەمالیکە و خانە ناوچەیەکان و جارێکی تر فارس دەستی بەسەرا گرتەوە ھەتا داگیرکاری ڕوسی.
ئاشر برۆون دوراند
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٦ پۆل:ئەمریکییە وێنەکێشەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:ئەمریکییە وێنەکێشەکانی سرووشت پۆل:مردووانی ١٨٨٦ پۆل:کوڕە وێنەکێشە ئەمریکییەکان