cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یاساکانی ئازادیی زانیاری بەپێی وڵات
لە فینلەندا، یاسای کراوەیی دۆکیۆمێنتە گشتییەکانی ساڵی ١٩٥١ کرانەوەیی بۆ ھەموو تۆمار و دۆکییۆمێنتەکان داناوە کە لە بەردەستی بەرپرسانی دەوڵەت، شارەوانییەکان، و کۆمەڵە ئایینییە تۆمارکراوەکاندا ھەن. حاڵەتە ھەڵاوێردراوەکان لەم بنەما گشتییە تەنھا لە ڕێگەی یاساوە یان لە ڕێگەی بڕیارێکی دەسەڵاتی جێبەجێکردن لە بەر چەند ھۆیەکی ئاماژەپێکرا و دیاریکراودا وەک ئاسایشی نیشتمانی دەتواندرێت جیابکرێنەوە. کراوەیی بۆ ڕەشنووسە واژوونەکراوەکانی دۆکیۆمێنتەکان ناکەونە ژێر باری یاساکەوە، بەڵام بۆ ڕەچاوکردن و بڕیاری لێپرسراوە گشتییەکان بەجێھێڵدراوە کە ئایا ئاشکرای بکەن یان نەْ. خاڵی لاوازی یاساکە تواندرا لاببرێت لەو کاتەی کە یاساکە لە ساڵی ١٩٩٠ ەکاندا چاویپێداخشێندرایەوە. یاسا ھەموارکراوەکە، یاسای کراوەیی چاڵاکییەکانی حکوومەت لە ساڵی ١٩٩٩، بە ھەمان شێوە پرەنسیپی کراوەیی فراوانترکرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانەش بگرێتەوە کە بە شێوەیەکی یاسایی ڕێگەیان پێدراوە ئەرکەکانی حکوومەت جێبەجێبکەن، وەک تەمویلکردنی مووچەی خانەنشینی و قازانجە گشتییەکان و لەژێر سایەی ئەم یاسایە ئەم پرەنسیپە دۆکیۆمێنتە کۆمپیوتەرییەکانیشی گرتەوە. لینکی دەرەکی: یاسای کراوەیی چاڵاکییەکانی حکوومەت، وەزارەتی دادی فینلەندی https://web.archive.org/web/20110524091945/http://www.om.fi/23963.htm
ئیرلەندا: لە ئیرلەندایاسای ئازادی زانیارییەکان http://www.irishatatutebook.ie/1997_13.htm1 لە نیسانی ١٩٩٨ دا جێبەجێکرا. ئەم یاسایە بوو بەھۆی ڕوودانی گۆڕانێکی بەرچاو لە پەیوەندی نێوان ھاووڵاتیان و ڕۆژنامەنووسان و وەزارەتەکانی حکوومەت و دامەزراوە گشتییەکان. چەند پێوەندێکی زۆر کەم ھەیە لەسەر زانیارییەکان بۆ ئەوەی ئاشکرابکرێن. خەسڵەتێکی بەرچاو بریتییە لەو پێشگریمانەیەی کە ھەموو شتێک ئەگەر لە ڕێگەی یاساوە سنووردارنەکرابێت ئەوا دەتواندرێت بەدەستبھێنرێت و ئاشکرابێت. لەم ڕووەوە ئەم یاسایە یاسایەکی زیاتر لیبرالیانەترە لە یاسای شانشینی یەکگرتووی بەریتاینیا. ڕەنگە بڕیارەکانی دامەزراوە گشتییەکان تایبەت بە داواکارییەکانی بەدەستھێنانی زانیارییەکان لەلایەن کۆمیساری زانیارییەکانەوە چاویپێدابخشێندرێتەوە. یەکێک لە مشتومڕەکان کە بووەتە جێگای نیگەرانی ڕۆژنامەنووسان و مێژوونوسان ئەوەیە کە بە شێوەیەکی تەقلیدی وەزیرانی حکوومەت واژوو لەسەر ھەر پلانێکی سەرەکی یان دۆکیۆمێنتێک دەکەن و پەراوێزی لەسەر دەنووسن کە دەیبینن. ھەرچۆنێک بێت ئەم پیادەکردنە گرنگی خۆی لەدەستداوە بەھۆی ئەو کراوەیییە نوێیە. ئەم پەراوێز نووسین و واژووکردنەی دۆکیۆمێنتەکان ھەرچۆنێک بێت لە واری کرداریدا زۆربەی زانیاری ئەوە دەداتە دەستەوە «کە وەزیرەکە چی زانیوە» لەبارەی کێشەکە و چ جۆرە بۆچوونێکی لە بارەی پرسەکەوە نووسیوە. ھەروەھا فەرمانبەرانی مەدەنی و گشتی زیاتر نا فەرمی بوون، لە پاراستنی تۆمارە نووسراوەکانی ئەو کۆبوونەوانەی کە ئەگەری لێکەوتنەوەی مشتومڕی ھەیە و لە ئەنجامیشدا یاداشتی نووسراو وەڵاوەدەنێنhttp://www.unison.ie/irish_independence/stories.php3?ca=9&si=1583676&issue_id=13822 لەکاتێکدا ئەم زانیارییە زۆربەی جار ئاشکرا ناکرێت و ھەندێک کات تەنھا لەژێر فەرمانڕەوایی سی ساڵ، ڕاستییەکە ئەوەیە وەزیرەکانی حکوومەت ئێستا ھەڵناستن بە واژووکردن و پەراوێزکردنی دۆکیومێنتەکان کە ئەو پرسانە دروستبکات لەکاتێکدا حکوومەت کراوەیە و بەرپرسیارنییە لەبەرامبەر ئەوەی کە کێ ئەوەی ئەنجامداوە یان بینیویەتی یان چۆن پرۆسەی بڕیاردروستکردن کاری خۆی کردوە.
ترینیداد و تۆباگۆ: لە ترینیداد و تۆباگۆ، یاسای پەیوەندیدار بریتییە لە یاسای ئازادی زانیارییەکان ساڵی ١٩٩٩.
خیزان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بدلیس پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بدلیس
یەکەی کارپێکردنی بزوێنەر
دەست بەسەر گرتنی ھەواو سووتەمەنی
زۆربەی مەکینە پێشکەوتووەکان نۆزلەکانیان بەستراوە بە پستنەکانیان، ئەمە یەکێکە لە دەستبەسەر گرتنی ئەلیکترۆنی بزوێنەرەکە، بڕی سوتەمەنی کە پێی دەدرێت بە کۆمەڵە خوێندنەوەیەک دەبێت لە ڕێگەی ئامێری ھەستکردنەوە. ئەم ھەستەوەرانە ھەواڵ دەدەن بە دابینکردنی بڕی سووتەمەنی و ئۆکسجین بەھۆی یەکەی ئەلیکترۆنی ئەگەر بزوێنەر پێویستی پێ بێت واتە (ئەگەر زۆری پێویست بێت یان کەم لە ئۆکسجین و سووتەمەنی)، ئەمەش بەپێی باری دارایی دەگۆڕێت شوێنی داواکراو. ئەم ھەستەوەرانە ڕێگە بە کردنەوەی دەروازەی سووتەمەنییەکان دەدات.
دییزاینی سیستەمی ھایبرید
سیستەمی ھایبرید یان شتی لەیەکچوو لە ناوەڕاستی ساڵەکانی ھەشتا ئەم سیستەمە بەربڵاو بوو. بەکارھێنانی ئەم تەکنەلۆجیایە چەند گۆڕانکارییەک بوو لەناو مەکینەکان و پاشان خشتەیەک و پلانێک زیاد کراو بۆ ھەڵگرتن (خەزن) کردنی وزە لە تابلێتە دیجیتاڵییەکان بەشێوەی (ROM)رۆم کە بۆ ھەڵکردن و کوژاندنەوەی مەکینەیە ئەو کاتانەی کە پێویست بێت. ئەو لایەنە خراپانەی کە ھەیەتی بریتییە لە بوونی سنوورێکی دیاریکراو ناسینەوەی (نموونەیی) واتە کەمتر توانا لە سیستەمی پێشوو لە ڕووی ھێزی.
شێوازی نوێ
یەکە ئەلیکترۆنییە نوێکان ھەندێک جار تایبەت مەندی کۆنترۆڵکردنی ھەیە بۆ (گێر بۆکس) و لەگەڵ کۆنترۆلکردنی سیستەمی برێک و دەستگرتن بەسەر دزین و ھەندێک لەو بابەتانە. ض
ئازادی
وێنۆک|چوار وێنە پێناسەی ئازادی دەکەن کە لە جەنگی جیھانیی دووەم نەتەوەکان خەریکی شەڕکردن بوون لەگەڵ یەکتر. وێنەکە باس لە ئێمە جەنگمان بۆ ئەوەیە کە یەک، ئازاد بین لە قسەکردن، دوو، ئازاد بین لە پەرستن، سێ، ئازادیی ویست و چوار، ئازادبوون لە ترس دەکات. ئازادی، بەگشتی واتا ھەبوونی توانای کردن، گۆران، دەربڕین، بیرکردنەوە، ھەستکردن، ژیان و مافەکانی تری مرۆڤ بەبێ ھیچ سنووردارکردنێک لەلایەن ھیچ لایەنێک یان کەسایەتییەکەوە. شتێک ئازاد بێت دەتوانرێت بگۆڕدرێت بەئاسانی بەبێ سنوورداربوون، لە فەیلەسوفییەت و ئاینەوە بە مانای ھەبوونی ڕەزامەندی ئازادەوە دێت و ھەبوون بەبێ گەڕاندنەوە و بڕیاردان لەسەرت یان بە کۆیلەکردن.
نێتفلیکس
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیا ئەمەریکییەکان، دامەزرانی ١٩٩٧ پۆل:نێتفلیکس پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧ پۆل:لقە ئەمریکییەکان پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:ئەو کۆمپانیانەی دەکەونە سانتا کلارا، کالیفۆرنیا پۆل:ئەو کۆمپانیا تەکنۆلۆژیانەی دەکەونە کەنار دەریای سان فرانسیسکۆ پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی ئەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:نەرمامێرەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:نەرمامێرەکانی پلەیستەیشن ٤ پۆل:نەرمامێرەکانی ئێکس بۆکس وەن پۆل:نەرمامێرەکانی پلەیستەیشن ٣ پۆل:پێشکەشکردنی سەرەتایی گشتی ٢٠٠٢ پۆل:براندە ئەمریکییەکان پۆل:ستۆدیۆکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە دۆڵی سلیکۆنە پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠ پۆل:سیستەمە پەسەندکەرەکان پۆل:خزمەتگوزارییەکانی بەشداریکردنی ڤیدیۆ لەسەر داواکاری پۆل:خزمەتگوزاری کرێی ڤیدیۆ پۆل:کۆمپانیا دامەزراوەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٩٧ پۆل:کۆمپانیا دامەزراوەکانی کات بەسەربردن لە ساڵی ١٩٩٧ پۆل:موڵکە ئینتەرنێتییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراون پۆل:خزمەتگوزاری پەخشی تەلەڤزیۆنی ئینتەرنێت پۆل:لۆس گاتۆس، کالیفۆڕنیا پۆل:کۆمپانیا دامەزراوەکانی ماس میدیا لە ساڵی ١٩٩٧ پۆل:وردەفرۆشە سەرھێڵەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:نەرمەکاڵای پلەیستەیشن ٥ پۆل:کۆمپانیا بازرگانیییە تاکەکەسییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراون پۆل:نەرمەکاڵای تی ڤی ئۆ ئێس پۆل:بەرنامەکانی یوونیڤەرساڵ ویندۆز پلاتفۆڕم پۆل:نەرمەکاڵای ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و ئێس
بڕیارنامەی ٣٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٧٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
مەشعەرول حەرام
وێنۆک|مزگەوتی مەشعەرول حەرام مەشعەرول حەرام لەئیسلامدا ئەو ناوەیە خوای گەورە بۆ موزدەلیفە بەکاریهێناوە،  لەقورئاندا.
کۆمەڵەی بەتاڵ
وێنۆک|چەپ|upright=0.6|کۆمەڵی بەتاڵ: کۆمەڵێک کە ھیچ ئەندامێکی نیە. وێنۆک|upright=0.6|چەپ|نیشانەیەک بۆ کۆمەڵی بەتاڵ لە بیرکاری و بەتایبەت لە تیۆریی کۆمەڵدا، کۆمەڵەی بەتاڵ (ھێما دەکرێ بە \varnothing) کۆمەڵێکی تاقانەیە کە ھیچ ئەندامێکی نەبێت. بە زمانی بیرکاری بەم شێوە پێناسە دەکرێت:
جزم
کەی قورئان جوزء جوزء کرا؟
دابەشکردنی قورئان بەسەر چەند جوزئێک سەرەتا لە عێراق لەسەردەمی حەجاجی کوڕی یوسفی سەقەفی دەگەڕێتەوە و پاشان لە جیھانی ئیسلامی بڵاو بووەوە. قورئان بەسەر ٣٠ جوزء دابەشکراوە بەھۆی ئەوەی کە لەمانگی ڕەمەزاندا دابەزیوە و دابەشکراوە بە ژمارەی زۆرترین ڕۆژی مانگی ڕەمەزان کە ٣٠ ڕۆژە. ھۆکارێکی تریش بۆ ئەوەی کەسی خوێنەر بتوانێت لەماوەی مانگی ڕەمەزاندا قورئان تەواو بکات بەشێوەیەکی سووک و ئاسان.
کۆمەڵەی بەتاڵ
سەرچاوەکان
پۆل:ھیچ پۆل:چەمکە بنەڕەتییەکانی تیۆریی کۆمەڵە
گومبەز
سەرچاوەکان
ویکیی ئینگلیزی: تشرینی یەکەمی ٢٠١٤
ئارتیشوو
چەپ|وێنۆک|200px| گوڵی ئارتیشوو- Artichoke ئارتیشوو دڕە ھەرێی، ئەم ناوە لە فەڕەنسییەوە وەرگیراوە (بە فەڕەنسی: Artichoke)، ڕووەکێکی چەند ساڵانە لە تیرەی "Asteraceae" و گەڵاکانی درێ و پەل پەلە و لە سەرەوە گوڵێکی شینی جوان دەر دەکات، پێش ئەوەی کە گوڵ بکات خونچەکانی لێ دەکەنەوە و دیکوڵێنن بۆ چێشت، لاسک و گەڵاکانی تامیان تاڵە، لە وڵاتانی ئەورووپیدا بە کاڵیش دەیخۆن، بۆ چارەسەر بەکاردەھێنرێت و کالسیۆم و مەگنیزیۆم و فۆسفۆر تێدایە و ھەروەھا ڤیتامینی Bشی تێدایە. رازی دەڵێ باشتر لە تۆوی ئارتیسوو بۆ دەرمانی بواسیری و خوێنڕێژی کۆم پەیدا نابێ. ھەروەھا بۆ لابردنی بەردی گورچیلە و بەردی زراو وەک دەرمان بەکاردێت.
فەنابوون (کتێب)
تایبەتمەندییەکانی کتێبەکە
ھیچنز وەک سەرنووسەری گۆڤاری Vanity Fair دەستبەکاربوو لە ساڵی ١٩٩٢ ھەتا کاتی گیان لە دەستدانی. بەو ھۆیەوە ساڵانە نزیکەی ١٠ وتاری تەرخان دەکرد بۆ گۆڤارەکە لە چەندەھا بابەتی جۆراوجۆردا وەک سیاسەت و بەرەوپێش بردنی خۆیی و چەندەھا بواری تر تەنھا وەرزش نەبێت. بۆیە  خۆی بە بەرپرسیار دەزانی کە داوای لێ کرا لەسەر نەخۆشیەکەی بنووسێت بۆ گۆڤارەکە و توانی حەوت وتار بۆ (Tumour ville) ڕەوانەبکات پێش ئەوەی نەخۆشیەکەی بەتەواوی بۆ کۆتا جار لە کانوونی یەکەمی ٢٠١١ زاڵ بێت بەسەری دا لە تەمەنی ٦٢ ساڵی دا. ناوەڕۆکی وتارەکان دەربارەی ئەمانە بوون: ترسی لەدەست دانی توانای نووسین، ئەشکەنجە و نارەحەتی چارەسەری کیمیاوی شێرپەنجە و شیکارکردنی دەقەکانی نیچە دەربارەی "ئەوەی نەتکوژێت بەھێزترت دەکات" و "چێژی گفتووگۆکردنی و مانای تەواوەتی ژیان".
کەکەوسان
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
جیلیکۆل
جیلیکۆل شارۆچکەیەکی شارستانی جیلیکۆلە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٧٧١٢ کەسە.
بڕیارنامەی ٣٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تەمموزی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور-زامبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٤٨‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کاقولی
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
دوورگەی نۆرفۆلک
سەرچاوە
پۆل:دوورگەی نۆرفۆلک پۆل:گڕکانەکانی ئوسترالیا پۆل:گڕکانە کوژاوەکان پۆل:گڕکانەکانی ئوقیانووسی ئارام پۆل:وڵاتەکانی ئوقیانووسیا پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئارام پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ئۆسترالیا
١٨٢٣
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٢٣
میرشەکەر
میرشەکەر شارۆچکەیەکی شارستانی ڕاشتقەلعەە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی کەسە.
ئایەتی قەرز
ھۆکارەکانی دابەزاندن
ھۆکاری گشتی بۆ دابەزاندنی ئەم ئایەتە بریتی بوو لەوەی کە ھەندێک کەس لە ھەندێکی تر قەرزیان وەردەگرتەوە و دواتر و لەکاتی دانەوەی قەرزەکەدا نەدەزانرا قەرزەکە چەندە واتە قەرزارەکە پارەی کەمتر یان زۆرتری دەدا بە خاوەن قەرزەکە ھۆکاری ئەمەش بۆ ئەوە کە لەکاتی قەرزداندا ھیچ بەڵگەنامەیەکی نوسراو یان شایەتحاڵێک نەبوو لەنێوانیان.
ئینسایکڵۆپیدیای گینس
هەژمارێک لە ڕیکوردەکان: گەورەترین ڕایەخی دەسچن لە جیهاندا، گەورەترین فیشقەی نەوت لە مێژوودا، گەورەترین دەڤ.
١٨٢٦
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٢٦
بێرنارد لویس
ژیانی خێزانی و کەسی
بێرنارد لویس لە ٣١ی ئایاری ١٩١٦ لە دایک و باوکی جوولەکەی بەریتانی چینی ناوەڕاست، ھاری لویس و جین لیڤی پێشوو لە شاری ستۆک نیوینگتۆن لە لەندەن لەدایکبووە. لەکاتێکدا خۆی بۆ بار میتزڤا ئامادە دەکرد، حەزی لە زمان و مێژوو بوو. لە ساڵی ١٩٤٧ لەگەڵ ڕوت ھێلین ئۆپێنھێم ھاوسەرگیری دەکات و کچێک و کوڕێکی لەگەڵدا بووە. ھاوسەرگیرییەکەی ئەوان لە ساڵی ١٩٧٤ ھەڵوەشایەوە. لویس لە ساڵی ١٩٨٢ بووەتە ھاووڵاتییەکی سروشتی ئەمریکا.
ئاگر بەربوونی قوتابخانەکەی شیناوێ
ڕووداو
کاتژمێر حەوت و پازدە خولەکی بەیانی، پێش‌خزمەتی قوتابخانە، نەوت دە سۆبەکان دەکا و ھەڵیاندەکا. قووتابییەکانی ئەم پۆلە سووتاوە، کاتێ دەچنە ژوورەوە، بە جێگای گەرما و تینی سۆبە کۆنەکەیان، زیاتر بۆنی نەوتیان بۆ دێ. بۆیە بە تەواوی دەرگا دەکەنەوە. کاتژمێر ھەشت و چەند خولەک، مامۆستای پۆل (خانم حیسامی) دەچێتە ژوور و بۆ بەرگری لە سەرما دەرگاکە پێوەدەداتەوە. منداڵەکان دەڵێن خانم بۆنی نەوت دێ. ھەر دەو کاتی‌دا سۆبە بە تەواوی ئاگر دەگرێ، منداڵەکان ترسیان ڕێدەکەوێ و وە جم‌وجۆڵ دەکەون. مامۆستا دەنگیان دەدا و پێیان دەڵێ: «کەس جووڵەی نەکا، ئەمن دەچم بانگیان دەکەم تا کەپسوول بێنن و بیکوژێننەوە.» کە دێنەوە دەبینن سۆبەکە ئاگری گرتووە، نازانن کەپسوولە بە کار بێنن یان ھەر بەتاڵ دەبێ. پێش‌خزمەت ھەر بە تەنیا پڕ دەداتە سۆبەکە و پشتاوپشت بۆ لای دەرگا دەڕوا کە لەبەر گڕی ئاگر، لە نێو شیپانەی دەرگا، لە دەستی بەردەبێتەوە و گڕەمشقەڵی ئاگر بە تەواوی دەرگا لە قوتابیان دەگرێ و نەوت و ئاگر بە نێو کلاس وەردەبێ. قوتابیان لە ترسی گڕ و گەرما بۆ لای پەنجەرە دەچن، بەڵام وادیارە پێشتر مەحکەم‌کاری بۆ ئەم ژوورە کراوە. بۆیە لەبەر نەردەی پەنجەرەکان ناتوانن دەرپەڕنەدەر. ھەڵبەز دابەزی قوتابیان ھەر لە نێو ئاگردایە و بەس. ھیچ دەرەتانێک بۆ قوتار بوون نامێنێ. لەو کاتی‌دا مامۆستای پۆلەکەی تر ھەڕا دەکا بۆ ڕزگار کردنی قوتابییەکان، بەڵام بە تەنیا زەفەر بە ئاگرەکە نابا.
سەید قوڵی کشاوەرز
ژێدەر
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
سەومەعە
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:زاراوە قورئانییەکان پۆل:زاراوە عەرەبییەکان پۆل:دیوەکان
کانی سەی موراد
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
پێتا تیکڤا
شوێنە گرینگەکان و دامەزراوە کولتوورییەکان
وێنۆک|گۆڕەپانی دامەزرێنەران پارکی سەربەخۆیی پێتا تیکڤا، باخچەیەکی ئاژەڵان لە لێواری باکووری ڕۆژھەڵاتی خۆی، مۆزەخانەی مرۆڤ و سروشت، یادگاری قوربانیانی ئاژاوەگێڕییەکانی ساڵی ١٩٢١ی عەرەبی، نمایشێکی شوێنەواری، یادگاری سەربازانی یاد لابانیم، مۆزەخانەی مێژووی ناوخۆیی، مۆزەخانەی ھۆلۆکۆست و پێتا لەخۆدەگرێت مۆزەخانەی ھونەری پێتا تیکڤا.
کۆمسۆمۆل (ناسری خوسرەو)
کاماسامال شارۆچکەیەکی شارستانی ناسری خوسرەوە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٥٣٤٢ کەسە.
گومانکاری
گومانکاری یان سکێپتیزم بەشێوەیەکی گشتی بریتییە لە ھەر پرسیار یان گومانێک دەربارەی یەک یان چەند باوەڕ و گریمانەیەک. گومانکاری زۆرجار دەربارەی ئاراستەی بابەتەکانی دەرەوەی سروشت، ڕەوشت، ئایین و زانست دەکرێت. گومانکاری وەک بابەت دەچێتە خانەی فەلسەفەوە و دەکرێت پەیڕەوبکرێت لەسەر ھەر بابەتێک وەک: سیاسەت، ئایین و زانستی ناردروست.
گومانکاری فەلسەفەیی چەند جۆرێکی ھەیە. جۆری توندڕەو ڕەتی زانیاری یان باوڕەی ڕەھا دەکاتەوە. چەند جۆرێکی دی گومانکاری ھاوچەرخ بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھیچ ناتوانرێت بزانرێت بە دڵنیایی و ڕەھایی وە مرۆڤ ڕێژەیەکی زۆر کەم یان ھیچ نازانێت دەربارەی پرسیارە گەورەکانی ژیان، وەک ئەوەی کە ئایا پەروەدگار و ژیانی پاش مردن بوونیان ھەیە یان نا.
گومانکاری زانستی ھەڵسەنگاندن بۆ باوەڕەکان دەکات بۆ دیاریکردنی پشت پێ بەستراویان لەڕێی خستنەژێر لێکۆڵینەوەیەکی سیستماتیک بە بەکارھێنانی شێوازی زانستی بەمەبەستی دۆزینەوەی بەڵگەی تاقیکاری و کرداری دەربارەیان.
پێناسە
لە ڕووی فەلسەفیەوە:
سەرچاوەکان
پۆل:بزووتنەوە فەلسەفییەکان پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان پۆل:گومانکردن پۆل:قوتابخانە و نەریتە فەلسەفییەکان
ھۆلۆکۆست
سەرەتاکان
ھەندێک پێیان وایە کە ئەو بڵاوکراوانە کە پێشتر باسمان کرد دواتر لەلایەن نازییەکانەوە بەکارھێنراون بۆ تەواوکردنی پلانە گشتگیرەکەیان بۆ لەناوبردنی جوولەکەکان کە بە «کۆتا چارەسەر» یان (Endlösung der Judenfrage) ناسراون. لە ١ی نیسانی ساڵی ١٩٣٣، واتە دوای ماوەیەکی کەم لە سەرھەڵدانی نازییەکان بۆ سەر دەسەڵات لە ئەڵمانیا، پارتەکە ڕاگەیاند کە بایکۆتی تەواوەتی بۆ یەک ڕۆژ دەکات لەو کار و بەرھەمە بازرگانیانەی کە جوولەکەکان خاوەندارێتییان دەکرد لە ئەڵمانیا و وتەبێژانی نازییەکان بانگەشەیان کرد کە بایکۆتەکە بووە تۆڵەکردنەوەیەک لە جوولەکە ئەڵمانییەکان و بیانییەکان، لەوانەش ڕۆژنامەنووسانی ئەمریکی و ئینگلیزی، کە ڕەخنەیان لە ڕژێمی نازی دەگرت. لەو ڕۆژەی بایکۆتەکە ڕوویدا، سەربازە زریانەکان بە ھەڕەشەیەکەوە وەستابوون لەبەردەم ئەو فرۆشگایانەی کە خاوەنەکانیان جوولەکەکان بوون. «ئەستێرەی داود» شەش نووکە لەسەر ھەزاران دەرگا و پەنجەرە بە ڕەنگی زەرد و ڕەش نەخشێنرابوو. تابلۆی "لە جولەکەکان مەکڕن" و "جوولەکەکان بەڵای ئێمەن" دانرابوون، لە ھەندێک شاردا ھێزە تایبەتەکان بە شەقامەکاندا دەسووڕانەوە و درووشمی دژە جوولەکەکانیان دەوتەوە و گۆرانی پارتەکەیان دەوتەوە. لە شارەکانی دیکەدا بایکۆتەکە توندوتیژیی لەگەڵدا بوو، لە شاری کیێل پارێزەرێکی جوولەکە کوژرا. بایکۆتی فەرمی لە نیوەی شەودا کۆتایی ھات، ئەم ڕێکارە لە ٧ی نیسانی ١٩٣٣دا لەلایەن دەسەڵاتدارانی ڕیخی سێیەمەوە بڕیاریان دا بۆ دەرکردنی جوولەکەکان لە بەڕێوەبەرایەتی و دامودەزگاکانی دەسەڵات، لە کۆبوونەوەی ساڵانەی پارتی نازی کە لە شاری نورنبێرگ لە ساڵی ١٩٣٥ ھەر لە شاری نورنبێرگ بەڕێوەچوو، چەندین یاسای ڕەگەزپەرستی دەرچوو کە دواتر ناویان لێنرا یاساکانی نورنبێرگ، لە یاساکاندا جوولەکەیەک ھاوسەرگیری لەگەڵ ژنێکی نا جولەکەدا بکات قەدەغەیە و بە پێچەوانەشەوە ڕەگەزنامەی ئەڵمانی لە جوولەکەکان وەرگیرا و مافی دەنگدان لە ھەڵبژاردنەکانیشدا ھەڵوەشایەوە. لە ١٥ی تشرینی دووەم، ساڵی ١٩٣٨ یاسایەک دەرچوو کە خوێندکارە جوولەکەکانی چوونە ناو قوتابخانە حکوومییەکانی ئەڵمانیا قەدەغە دەکات.
زۆربەی مێژوونووسان پێیان وایە سەرەتای ڕاستەقینەی ھۆلۆکۆست شەوی ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٣٨ بووە، کاتێک خۆپیشاندانی توڕەیی دژی جوولەکەکان زۆرێک لە شارەکانی ئەڵمانیای گرتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕەگەزپەرستی پۆل:سەدەی ٢٠ەم پۆل:ھۆمۆفۆبیا پۆل:فەڕەنسای ڤیشی پۆل:دەیەی ١٩٤٠ پۆل:پاکتاویی ڕەگەزی پۆل:ئەورووپا لە دەیەی ١٩٤٠ پۆل:جینۆسایدەکان
ھورموز گورجیبەیانی
ھورموز گورجیبەیانی (٢٤ خاکەلێوە ١٣٢٤ - ٢٨ گەڵاویژ ١٣٥٨) تێکۆشەری سیاسی و یەکێک لە ١١ چالاکە شۆڕشگیرەکانێک بوو کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی گەڵاویژی ١٣٥٨ کۆچیی ھەتاوی بە تاوانی ھۆگری کردن لە ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران لە بەندیخانەیی دیزل ئابادی کرماشان لە لایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران بە سێدارە درا. ئەو یەکێک لە کەسانێک بوو ک یەکمین مانگرتنی مامۆستاکانی قوتابخانەکانی ئێرانیان لە شۆڕشی ڕێبەندانی ١٣٥٧ لە کرماشان بەڕێوەبردبوو.
مزگەوتی زیڕاڕ
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:زاراوە قورئانییەکان پۆل:ژینی محەممەد پۆل:مزگەوتەکانی مەدینە
١٨٣٠
ساڵی ١٨٣٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
کانی کەوو (مەڕان)
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
بڕواپێکراویی پێکھاتە
تیۆری
ھاوکێشەی ژمارە ١ تەنیا لە کاتێکدا بە کەڵک دێت کە فانکشنی ئەگەری خۆڕاگریی پێکھاتەکە و فانکشنی ئەگەری بارەکانی سەربەخۆ بن. بۆیە لە حاڵەتی گشتیدا ھاوکێشەی ژمارە ١ بە کار نایەت و ئەگەری شکستی پێکھاتە وەک ھاوکێشەی ژمارە ٢ دەنووسرێت.
سوورەت
* پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
ئایەتەلکورسی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خوا لە ئیسلامدا پۆل:ئایەت
ڤیکتۆر ئانری ژۆزێف بران دوکانژ
ڤیکتۆر ئانری ژۆزێف بران دوکانژ ڕۆماننووس و دراماتورژی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
١٨٣٢
ساڵی ١٨٣٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
ئاب
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٣٢
١٨٣٣
ساڵی ١٨٣٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
چاوی مرۆڤ
نەخۆشییەکانی چاو
مرۆڤ تووشی ھەندێ لە نەخۆشییەکانی چاو دەبێت لەوانە دوور بینی و نزیک بینی و ڕەنگ کوێری.
دوور بینی
کەمووکڕییەکە یان نەخۆشییەکە تووشی چاوی مرۆڤ دەبێت کە تەنە دوورەکان بە باشی دەبینێت ، ھۆکاری تووشبوون بە دوور بینی ئەوەیە ماسوولکەی بڕۆژۆڵەکان (برژانگەکان) ناتوانن بەشێوەیەکی تەواو دەست بەسەر ئەو وێنەیە دابگرن کە بەرەو ئاڕاستەی چاوەوەیە، دووربینی بە بەکارھێنانی ھاوێن کۆ چارەسەر دەکرێت
تەڤگەری گەنجانی شۆڕشگێڕی سووریا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکان پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی سووریا پۆل:حیزبەکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی سووریا پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
فەریاد شیری
وەرگێڕان
شیری ھەندێک لە ھۆنراوەکانی فەرھاد پیرباڵ و شێرکۆ بێکەسی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی فارسی.
بڕیارنامەی ٤٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧
ئیبن وەحشیە
ئیبن وەحشیە یان ئیبنو وەحشیە زانای موسڵمانی خەڵکی عێراقە کە لە سەدەی سێھەمی کۆچیدا ژیاوە. ئەو زانایە ھەندێک نووسراوەی لە کیمیا، ڕوەکناسی و مێژوودا لێ بە جێ ماوە. سەبارەت بە ژیانی ئیبنو وەحشیە زانیاری زۆر کەمە و تەنانەت کۆمەڵێک لە مێژووزانان لە بوونی ئەودا گومانیان کردووە.
دەستوور
وێنۆک| دەستووری ساڵی دوازدەھەم (یەکەم کۆماری فەڕەنسا) دەستوور سیستەمێکە و زۆرجار بەڵگەیەکی نوسراوە کە ئەو یاسا و پرەنسیپە بنەڕەتییانە دەسەپێنێت کە ڕیکخراوێک بەڕێوە دەبەن. لە دۆخی دەوڵەتانیش ئەم دەستەواژەیە ئاماژە بۆ دەستووری نیشتیمانی دەکات، کە پرەنسیپە ڕامارییە بنەڕەتییەکانی وڵات دەستنیشان دەکات و ئەرک و دەسەڵاتەکانی میری دیار دەکات. زۆربەی دەستوورە نیشتیمانییەکان ھەروەھا ژمارەیەک ماف بۆ ھاوڵاتیان مسۆگەر دەکات. لە ڕووی مێژووەوە و پێش ھاتنەکایەوەی دەستوورە نیشتیمانییە مۆدێرنەکان، ئەوە دەکرا دەستەواژەی (دەستوور) بە ھەموو یاسایەکی گرنگ بگوترێت. دەستوور لە جۆرەھا ڕێکحراودا ھەیە. بەڵام بەشێوەیەکی چڕش لە حکوومەتدا و لەسەر ئاستی سوپەرنیشتیمانی (بۆ نموونە پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان) و نیشتیمانی (دەستووری فەڕەنسا) و ئاستی نیمچە نیشتیمانە / ھەرێمی (بۆ نموونە دەستووری ویلایەتی مێریلاند)ئەن. جۆرەھا گرووپی ڕامیاری دەستووریان ھەیە، وەک پارتە ڕامیارییەکان و گرووپەکانی فشار ھێنان و لەوانە سەندیکاکانە کرێکاران. ھەروەھا دەکرێ گرووپ قەوارەی ناڕامیاری وەک کۆمپانیا و ڕێکخراوە خۆبۆخشەکان دەستووریان ھەبێت.
فامیلی گای
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:چاندی ئەمریکی پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران پۆل:ڕەخنە لە ئایین پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەو بەرنامە تەلەفزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە پۆل:ئەو بەرنامە تەلەفزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆییەکان گونجاندووە پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:یەکەم زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ساڵی ١٩٩٩ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی سەگەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان پۆل:فامیڵی گای پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس تەلەڤیژن ئەنیمەیشن پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی فووزی دۆر پڕۆدەکەشنز پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لەلایەن سێس ماکفارلینەوە دروستکراون پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەرگیراون بۆ فیلم پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەسفی دەنگییان تێدایە پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە شاری ڕۆد ئایلەند داندراون
گێغی
گێغی یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بینگۆل ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٥٫٦٧٢ کەس بووە، کە نزیکەی ٣٫٩١٣ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
داهات
دەستوری نەتەوە یەکگرتووەکان بەرپرسیارێتی پەسەندکردنی بودجە دەداتە کۆبوونەوەی گشتی (بەشی چوارەم، مادەی ١٧) و ئامادەکردنی بودجە بە سکرتێری گشتی، وەک "بەرپرسی سەرەکی کارگێڕی" (بەشی پازدەهەم، مادەی ٩٧). هەروەها دەستور باس لە نەدانی بەشدارییە هەڵسەنگێندراوەکان دەکات (بەشی چوارەم، مادەی ١٩). خولی پلاندانان، بەرنامەدانان، بودجەدانان، چاودێریکردن و هەڵسەنگاندنی نەتەوە یەکگرتووەکان بەدرێژایی ساڵان پەرەی سەندووە؛ بڕیارنامە سەرەکییەکان سەبارەت بە پرۆسەکە بریتین لە بڕیارەکانی کۆبوونەوەی گشتی، ٤١/٢١٣ لە ١٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٦، ٤٢/٢١١ لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٦، ٤٥/٢٤٨ لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٠.
بودجە تێچووی بەرنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە بوارەکانی وەک کاروباری سیاسی، دادپەروەری و یاسای نێودەوڵەتی، هاوکاری نێودەوڵەتی بۆ گەشەپێدان، زانیاری گشتی، مافی مرۆڤ، کاروباری مرۆیی دەگرێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٥ پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
فاتیحە
سورەتی فاتیحە و نوێژ
یەک لەگرنگییەکانی سورەتەکە بریتییە لەوەی کە ھیچ نوێژێک بە بێ خوێندنی ئەم سورەتەکە تەواو نییە، پیویستە موسڵمان لەھەموو ڕکعاتێکی نوێژەکەیدا سورەتی الفاتحة بخوێنێت. پێغەمبەر ھەواڵی پێداوین کە خوێندنی سورەتی الفاتحة لەنوێژدا پەیوەندی لە نێوان بەندە و پەروەردگاری ھەیە، بەندە باسی خوای گەورە دەکات و خوای گەورە وەڵامی دەداتەوە. لە باوکی ھورەیرە دەگێڕێتەوە: گوێم لێبوو پێغەمبەری خوا دەیفەرموو: '''خوای گەورە دەفەرموێت:
تەفسیری سوورەتەکە
بە ناوی خوای بەخشندەی میھرەبان (بە ناوی ئەو خوایەی کانگای ڕەحمەت و سۆزو بەزەییە). (١)
بڕیارنامەی ٤٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئایاری ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لیسۆتۆ-ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٠٩‌ەم،   پەسندکرا.
خەلافەتی عەباسی
ھارون ڕەشید
thumb|300px|right|وێنەیەکی کێشراو ئاماژەیە بۆ پێشوازی ھارون ڕەشید لە وەفدێکی شارلمان ھارون ڕەشید گرنگی دا بە چاکسازی ناوخۆ و مزگەوتی گەورە و کۆشکی جوانی بنیاتنا، و لەم سەردەمەدا بۆ یەکەم جار لامپا بەکار ھات بۆڕوناک کردنەوەی ڕێگا و مزگەوتەکان، و زانست پێشکەوت بە تایبەت فیزیا، و زۆر داھێنانی وەک کاتژمێری ئاوی کرا، ھەروەھا ڕەشید گرنگی دا بە کشتوکاڵ و یاسایەکی بۆ دانا، و حوکمەتەکەی پرد وتاقی گەورەیان بنیاتنا و جۆگەیان ھەڵکەند لە نێوان رووبارەکان و دیوانێکی تایبەتی بۆ سەرپەرشتی ئەو ئیشانە دانا، ھەر لە ئیشەکانی ھانی ئاڵوگۆڕی بازرگانی دا لە نیوان ولایەتەکان و پاسەوانی ڕێگە بازرگانی نێوان شارەکانی کرد، و شارێکی بنیاتنا لە نزیک شاری ڕەقە لە ڕۆخی فوڕات بۆ پێشوازی میوانەکان، و ئیبن خەلکان ئەڵێت؛ ڕەشید ٩ جار حەجی کرد ولە ڕۆژێکدا ١٠٠ ڕکات نوێژی کردووە و نوێنەری نارد بۆ لای شارلمانی ئیمپراتۆری ڕۆمانی پیرۆز و ھاوڕێیەتی لە نێوانیان دروست بوو ھەروەک ڕەشید گرنگی دا بە فتح و فراوانکردنی دەوڵەتەکەی بە تایبەت لە قەوقاز و ئاسیای ناوەڕاست و ئەنادۆڵ، و سەردەمەکەی دوایین ھەوڵی عەرەبی لە خۆگرتووە بۆ فەتحی قوستەنتینیە ساڵی ٧٨٢ز، تا سوڵتانی عوسمانی محەممەد فاتیح فەتحی کرد لە ساڵی ١٤٥٣ز.
سەردەمی ئاژاوە وشەڕە ناوخۆیەکان
خەلیفە موھتەدی بیلا ویستی ھێزی تورکەکان بشکێنێت، بایکالی سەرکردەیانی کوشت، و تورکەکان کوشتیانەوە پێش ئەوەی ساڵێک لە خەلافەت تەواو بکات، و موبایەعە درا بە موعتەمید بیلای کوڕی متوەکیل، لەم سەردەمە زەنوج شۆڕشیان کرد لە بەسڕە و واسیت، و بەغدا ئەیناڵاند بە دەست تێکچوون و دابەزینی ئاستی ئابوری دەوڵەتەوە ھەروەک تۆلۆنیەکان سەربەخۆیی خۆیان تەواو کرد لە میسر، ڕیگەیان گرت لە ناوھێنانی خەلیفە لە خوتبەدا، و توانیان دەستبگرن بەسەر زۆربەی شام، و عەبباسیەکان تەنھا عێراقیان بەدەستەوە مابوو، ھەر لەم سەردەمەدا ھەردوو ئیمام بوخاری و موسلیم کۆچی دواییان کرد کە ناسراون بە کۆکۆدنەوەی فەرموودەکانی پێغەمبەر، و تائیفەی ئیسماعیلی دەرکەوتن.
خەلافەتی موتیع بیلا جیاواز نەبوو لەوانەی پێش خۆی، شەڕ بەردەوام بوو لە نێوان بوەیھی و حەمدانییەکان و سەربازە تورکەکان، و بیزەنتییەکان ھێرشیان کردە سەر دەوڵەت و بەشێکیان لە ئەنادۆڵ و کیلیکیا گێڕایەوە و تورکەکان شۆڕشیان کرد بەسەر بوەیھیەکاندا ساڵی ٩٧٤ز و خەلیفەیان لابرد و تائیع بیلای کوڕیان دانا، کە خەلافەتەکەی شەڕە یەک لە دوای یەکەکانی لە خۆ ئەگرت تا تورکەکان لایاندا ساڵی ٩٩١ز، وموبایەعە درا بە قادر بیلا کە چل ساڵ لە حوکم مایەوە، ئەم ماوەیە سەرھەڵدانی دەوڵەتی غەزنەوی وداڕمانی خەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس لە خۆگرت، لەگەڵ بەردەوام بوونی شەڕ لە نیوان بوەیھی و تورکەکان، پاشان ماوەیەک ھێمنی بەسەردا ھات دوای ئەوەی بوەیھیەکان حوکمیان گرتە دەست، پاشان دەوڵەتی بوەیھی لاواز بوو و تورکەکان بەرز بوونەوە و گەیشتنە بەرزترین ئاست لە کۆتاییەکانی خەلافەتی قادر، کاتێک ئەرسەلانی کوڕی عەبدوڵڵا ھەستا بە دانی خوتبەیەک لە سەر مەترسی فاتمییەکان لە بەغدا، خەلیفەی عەبباسی داوای لە تەغرۆل بیگی سەرکردەی سەلجوقییەکان کرد تا بێتە بەغدا ساڵی ١٠٥٥ز، و خەلیفەی عەبباسی جێگیر بکات، بەمەش ماوەی سەلجوقی لە بەغدا دەستی پێکرد.
خەلیفەکان کۆنتڕۆڵی بەغدا ئەکەنەوە
موقتەفا توانی حوکمی بەغدا و چواردەری جیابکاتەوە لە سەلجوقییەکان کە خەریکی بەرەنگاری یەکتر بوون، و پاڵپشتی خێزانی زەنگیەکانی کە دەورێکی باڵایان بینی لە بەرەنگاربوونەوەی خاچپەرستەکان و ڕەھایان گێڕایەوە لێیان و کاتیک مرد ساڵی ١١٧٠ز، و موبایەعە درا بە موستەنجید بیلای کوڕی، مایەوە لەسەر سیاسەتی باوکی بە پاراستنی سەربەخۆیی بەغدا و دەوروبەری، و چاکسازی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوری ئەنجامدا، لە خەلافەتەکەیدا دەوڵەتی زەنگییەکان لە میسر خوتبەی عەبباسیان گێڕایەوە دوای مردنی دواین خەلیفەی فاتمییەکان، بەمەش خەلافەتی ئیسلامی یەکی گرتەوە جارێکی تر، ھەروەک ئەم سەردەمە دەرکەوتنی فەرمانڕەوایی ئەیوبیەکان بوو بە سەرکردایەتی سەلاحەددینی ئەییووبی کە توانی دەست بگرێت بەسەر وڵاتی شام و حیجاز و یەمەن و میسر و لیبیا، و سەڵاحەددین لە سەردەمی خەلیفە موستەزی بیئەمرلا توانی قودس بگێڕێتەوە کە دوایین شار بوو خاچپەرستەکان دەستیان بەسەردا گرتبوو ساڵی ١١٨٧ز لە ئەنجامی شەڕی تەحیندا، و ڕووبەڕووی ھەڵمەتی سێیەمی خاچپەرستەکان بوویەوە، و لەدوای موستەزی کوڕەکەی (ناسر لدین لا) جێگەی گرتەوە کە وەک باوکی و باپیری توانی سەربەخۆیی بەشێکی گەورەی عێراق بپارێزێت، لەژێر فەرمانڕەوایی خۆیدا نەک وەزارەت و سوپا، کە زۆر لە مێژوونوسان ئەم سەردەمە بە سەردەمی گەڕانەوی شکۆی خەلافەت دادەنێن، وناسر کە ناسرابوو بە دانایی وەفاتی کرد لە ساڵی ١٢٢٥ز دوای خەلافەتێکی دوور و درێژ کە بۆ ماوەی ٤٥ ساڵ بەردەوام بوو.
لە دوای ناسر کوڕەکەی زاھیر بیئەمرلا خەلافەتی گرتە دەست، بەڵام وەفاتی کرد ساڵێک دوای باوکی، و موبایەعە درا بە موستەنسیر بیلای کوڕی ساڵی ١٢٢٦ز کە زانکۆی موستەنسیریەی دامەزراند، ھەروەک لە سەردەمەکەیدا خولێک بۆ میوانداری ھەژارەکان و ئازادکردنی بەندەکان کرا، ولە خەلافەتەکەیدا مەغۆل دەستیان گرت بەسەر وڵاتی فارس و نزیکبوونەوە لە عێراق.
ئایین
لە دیارترین کاریگەریەکانی سەردەمی عەبباسی، پێشکەوتن و گەشەسەندنی چوار مەزھەبە گەورەکە بوو کە ئەوانیش (شافعی و مالیکی و حەنبەلی و حەنەفی)ن، ھەروەھا گرنگیەکی زۆریان دا بە فەرمودەکانی پێغەمبەر و ناودارترین کۆکەرەوەکانی فەرمودە لەو سەردەمە دەرکەوتن وەک بوخاری و موسلیم و تورمزی و ئەحمەد کوڕی حەنبەل و ئەوانی تر.
زەینەب کچی جەحش
زەینەب کچی جەحش ئامۆزای یەکەم و هاوسەری پێغەمبەر محەممەد بووە و هەر بۆیە لەلایەن موسڵمانانەوە بە دایکی ئیمانداران دادەنرێت. پێشتر هاوسەرگیری لەگەڵ کوڕە بەخێوکراوەکەی  پێغەمبەری کرددوە زەید کوڕی حاریسە.
گردەگۆزینە
گردەگۆزینە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کەلار(ناوەند)، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان. گەورەترین گوندی گەرمیان. لە کاتێکدا ژمارەی دانیشتووانی گوندی گردەگۆزینە ١٣ ھەزار کەس دەبێت.
بگۆڕی ھاندەرانە
دوو-ڕێگا
کاردانەوی سووتان: CxH2x+2 + [(3x+1)/2] O2 → x CO2 + (x+1) H2O
ئەم جۆرەی کۆنڤێرتەری ھاندەرە بەفرەوانی بەکار دەھێنرێت لەسەر بزوێنەری دیزل تا ھایدرۆکاربۆن کەم بکەنەوە و دەرچوونی تاکە ئۆکسایدی کاربۆن. ھەروەھا بەکارھێنران لەسەر بزوێنەری بەنزین لە ئەمریکا-کەنەدا -بازاری ئوتومبێل ھەتا ١٩٨١. بەھۆی نەتوانینیان تا ئۆکسیدی نایترۆجین کۆنترۆل بکەن، ئەوان شوێنی دەگرنەوە لەلایەن کۆنڤێرتەری سێ-ڕێگا.
خاوەلنگ
خاوەلنگ شارۆچکەیەکی شارستانی خاوەلنگە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٧٩٧٤ کەسە.
ئەرخەنی
ئەرخەنی یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١١١٫٩٢١ کەس بووە، کە نزیکەی ٦٢٫٢٨٧ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
زانستی کتێبخانە
پۆل:زانستی کتێبخانە
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا
بەستەری دەرەکی
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
تیڤی ڵاین
تی ڤی ڵاین ماڵپەڕێکی تایبەت بە زانیاری و ھەواڵەکان و تێکدەری بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانە.
ئیسێ
ئیسێ (伊勢市، ئیسێ-شی) بە فەرمی پێی دەوترێت ئوجیامادا (宇治山田) شارێکە دەکەوێتە ناوەڕاستی پارێزگای میێ لە ھۆنشو، لە ژاپۆن، شارەکە ناونیشانی شینتۆ (神都) ھەیە، دوو مانا کردنەوەی ھەیە یەکەم "شاری پیرۆز" دووەم "پایتەختی خودا" لەوەتەی ٣١ی تەممووزی ٢٠٢١، ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بە ١٢٣٬٥٣٣ کەس خەملێنراوە، ڕووبەری گشتی شارەکە ٢٠٨٫٥٣ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە.
بەقەرە
ئایەتی ١٤٢ (گۆڕینی قیبلە)
ئیمامی بوخاری لە عەبدوڵڵای کوڕی ڕەجاوە دەگێڕێتەوە: «پێغەمبەری خوا نزیکەی ١٦ یان ١٧ مانگ لەمەدینەدا ڕووی دەکردە مزگەوتی ئەقسا لەکاتی نوێژدا، بەڵام پێغەمبەری خوا حەزی دەکرد ڕوو بکاتە کەعبە، ھەتا خوای گەورە بڕیاریدا و ویستی ھێنایەدی بەئایەتی »..
بزوێنەری چوار ھەنگاوی
بزوێنەری چوار ھەنگاوی بریتییە لە بزوێنەری سووتانی ناوەکی (IC engine) واتا (سووتان لەناوەوەی بزوێنەرەکە ڕوودەدات) کە تێیدا پستۆن چوار ھەنگاوی جیاواز لەیەکتر تەواو دەکات لەماوەی سووڕانەوەی کڕانک شەفت. ھەنگاو (stroke) بریتییەلە زۆرترین مەودا یان دووری کە پستۆن دەتوانێت بیبڕێت لەناو سلندەر (cylinder). چوار ھەنگاوە لەیەکتر جیاوازەکە ناوەکانیان بریتین لە:
سووڕی ئۆتۆ
نیکۆڵاس ئاب ئۆتۆ Nikolaus August)(Ottoپیاوێکی گەشتیاری فرۆشیار بوو تایبەت بە فرۆبوو. لە یەکێک لە گەشتەکانیدا بزوێنەرێکی سووتانی ناوەکی بینی کە دروست کرابوو لە پاریس لەلایەن پیاوێکی ئاوارەی بەلجیکا بە ناوی جین جۆزێف ئێتین لینوار (Jean Joseph Etienne Lenoir). لە ساڵی ١٨٦٠, لینوار سەرکەوتووانە بزوێنەرێکی جووت ئاراستەی دروست کرد کە بە گازی ڕووناککەرەوە (تیشکدەر) کاری دەکرد بە چوستی ٤٪. ئەم بزوێنەرەی لینوار کە ١٨ لیتر بوو تەنھا ھێزی دوو ئەسپی بەرھەم دەھێنا. بزوێنەرەکەی لینوار بەگازی تیشکدەر کەلە خەڵووز دروست دەکرا ھەڵدەبوو، ئەم گازەش گەشەی پێدرا لە پاریس لەلایەن فیلیپ ڵێبن (Philip Lebon).
. لە ساڵی ١٨٦٤,ئۆتۆ لەگەڵ ئیوگن ڵانگن (Eugen Langen)یەکەمین کۆمپانیای دروستکردنی یان بەرھەمھێنانی بزوێنەری سووتانی ناوەکیان دامەزراند بەناوی نیکۆڵاس ئاب ئۆتۆ لەگەڵ Cie. ھەر لەھەمان ساڵدا ئۆتۆ لەگەڵ Cie توانیان سەرکەوتووانە مەکینەیەکی ھەوایی (atmospheric) دروست بکەن. ئەم کارگەیە لەو شوێنەی کە لێی بوو نەماو گوێزرایەوە بۆ شارۆچکەی دیوتز (Deutz) لە ئەڵمانیا لە ساڵی ١٨٦٩,و ھەر لەم شارۆچکەیەدا ناوی کۆمپانیاکە نوێکرایەوەو گۆڕدرا بۆ (Deutz Gasmotorenfabrik AG) واتا (کۆمپانیای بەرھەمھێنەری بزوێنەری دیوتز گاز). لە ساڵی ١٨٧٢, گۆتلیب دایملەر (Gottlibe Damler) دەرھێنەری تەکنیکی ھەروەھا ویڵھەم مایباک (Wilhelm Maybach) سەرۆکی بەشی دیزاینی بزوێنەر بوو. دایملەر کە دروست کەری چەک بوو کاری کردبوو لەسەر مەکینەکەی لینوار. لە ساڵی ١٨٧٦, ئۆتۆ لەگەڵ لانگن سەرکەوتووانە یەکەمین بزوێنەری سووتانی ناوەکیان دروست کرد کە زۆر بەباشی تێکەڵەی ھەواو سووتەمەنییەکەی دەپەستاند و ئامادەی دەکرد بۆ سووتان بۆئەوەی چوستی بزوێنەرەکەی پێ بەرزبکاتەوە و بزوێنەرەکە چوستییەکەی بەرزتر بوو بە بەراورد لەگەڵ ھەر بزوێنەرێکی تر کە لەو سەردەمەدا دروست کرابوو.
سووڕی ئاتکینسن
بزوێنەری سووڕی ئاتکینسن (Atkinson) جۆرێکە لە جۆرەکانی بزوێنەری سووتانی ناوەکی یەک ھەنگاوی کە داھێنراوە لەلایەن جەیمس ئاتکینسن (James Atkinson) لە ساڵی ١٨٨٢. سووڕی ئاتکینسن دیزاین کراوە بۆ دابینکردنی چووستی لە چڕی توانا (power density), و بەکاردێت لەھەندێک لەو ئۆتۆمبێلە نوێیانەی کە ھەردوو سیستەمی کارەبایی و سووتانی ناوەکی بەیەکەوە تێدا کۆبووەتەوە (hybrid electric).
سووتەمەنییە پێشنیارکراوەکان
کێشەی ئەو بزوێنەرانەی کە لەڕێگەی پەستانەوە توانا دابین دەکەن ئەوەیە کە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لەئەنجامی پەستان دەبێتە ھۆی ڕوودانی گڕگرتنی پێش وەختە (pre-ignition). ئەگەر ئەم کردارە ڕووبدات لەکاتێکی ھەڵە کە زۆر وزەبەخشە، دەبێتە ھۆی زیان گەیاندن بە بزوێنەرەکە. بەشە جیاوازەکانی پەتڕۆڵ خاڵی گڕکرتنی جیاوازیان ھەیە (ئەو پلە گەرمییەی کە تێیدا سووتەمەنییەکە ئەگەری ئەوەی ھەیە کە لەخۆیەوە گڕ بگرێت). ئەم کێشەیەش پێویستە ببرێتە ڕیزی ئەو کێشانەی کەلە دیزاین کردنی سووتەمەنی و بزوێنەردا ھەن.
تێکەڵەی سووتەمەنی و ھەوای پەستێنراو بۆ گڕگرتن دیاریکراوە بە پێکھاتەی کیمیایی سووتەمەنییەکە. پۆلی جیاواز لە سووتەمەنی ھەن کە ئاستی جیاوازی(performance)ی بزوێنەرەکان دابین دەکەن. پێکھاتەی کیمیایی سووتەمەنییەکە دەگۆڕدرێ بۆ گۆڕینی ئەو پلە گەرمییەی کە تێیدا گڕگرتنی لەخۆ (self-ignition) ڕوودەدات؛ و ڕێگای جیاواز ھەیە بۆئەنجامدانی ئەو کارە. ئەو بزوێنەرانەی کە دیزاین کراون بەڕێژەی پەستانی بەرزتر تێیان دا کرداری گڕگرتنی پێش وەختە زۆربەی جار ئەو کاتە ڕوودەدات کە تێکەڵەی سووتەمەنی و ھەوای پەستێنراو بۆ پلەیەکی گەرمی بەرزتر زووتر دەیەوێ گڕ بگرێت. پلەی گەرمی بەرزتر بەشێوەیەکی کاریگەرتر و باشتر سووتەمەنییەکان دەھەڵمێنێت وەک گازۆلین، کە چووستی پەستانی بزوێنەر زیاد دەکات. لەھەمان کاتدا ڕێژەی پەستانی بەرزتر مانای ئەوەیە کە ئەو دوورییەی کە پستۆن دەتوانێت بێبڕێت بۆ بەرھەمھێنانی توانا زیاتر دەبێت (کە پێی دەوترێت ڕێژەی بڵاوبوونەوە [Expansion ratio]).
ڕێژەی بەگن و پستۆن بۆ ھەنگاو
ڕێژەی بەگن بۆ ھەنگاو بریتییەلە ڕێژەی درێژی قۆڵە بەگن (connecting rod) بۆ درێژی ھەنگاوی پستۆن. بەگنێکی درێژتر پەستانی پستۆنەکان لەسەر لاکانی دیواری ناوەوەی سلندەر لەگەڵ ھێزە فشارکەرەکان کەم دەکاتەوە، ھەروەھا تەمەنی بزوێنەریش درێژتر دەکات؛ و لەھەمان کاتدا نرخی بزوێنەر لەگەڵ کێشەکەی و بەرزییەکەی زیاد دەکات.
بەرگەنەگرتنی لاکتۆز
ھۆکارەکان
پۆل:شیر پۆل:ھەستیارییەکان پۆل:کۆئەندامی ھەرس
خرج حرج
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٨٤٧
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٤٧
٢٠٣ (ژمارە)
٢٠٣ ژمارەیەکی سروشتییە و تاکە، كەوتووەتە نێوان ٢٠٢ و ٢٠٤.
بڕیارنامەی ٤١٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤١٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠١٢ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
گاومەتر
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
١٨٤٨
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٤٨
شوگناو
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
خەلەج
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڤایرۆس
دوو ھۆکار ھەیە کە ناتواندرێت ڤایرۆس لە ناو ببرێت:
پەرچەپێدانەوەی ئەرێنی
وێنۆک|پەرچەپێدانەوەی ئەرێنی
١٩١١
ساڵی ١٩١١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
زانکۆی ئەمریکیی کوردستان
بەشەکانی زانکۆ
تا ئێستا تەنیا بڕواناممەی بەکالۆریۆس دەبەخشێت بە خوێندکارەکانی
فیلیپ پێتێن
فیلیپ پێتێن (٢٤ی نیسانی ١٨٥٦ - ٢٣ی تەممووزی ١٩٥١)، سەرباز و پیاوی دەوڵەتی فەڕەنسا بووە، ساڵی ١٩١٨ نازناوی مارشاڵیان لێناوە، لە ساڵی ١٩٤٠ بۆ ١٩٤٤ سەرۆکی دەوڵەتی فەڕەنسا بووە، ساڵی ١٩٤٠ سەرۆک وەزیرانی فەرەنسا بووە، ساڵی ١٩٣٤ وەزیری جەنگ بووە.
جەنگی ئەستێرەکان: ھەستانەوەی ھێزەكە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان تۆمارکراون پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان) پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جۆن ویلیامزەوە تۆمارکراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:فیلمەکانی لوکاس فیلم پۆل:فیلمەکانی جەنگی ئەستێرەکانی سکای واکەر سیگا پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
یوسف حەیم برینەر
بۆچوونی زایۆنیستی
برینەر لە نووسینەکەیدا ستایشی ھەوڵی زایۆنیستی کردووە، بەڵام دژایەتی خۆیشی کردووە و پێی وایە خاکی ئیسرائیل تەنیا ڕەوەندێکی دیکەیە و جیاوازی نییە لەگەڵ ڕەوەندەکانی دیکە.
ماکس بۆرن
200px|وێنۆک|چەپ|ماکس بۆرن ماکس بۆرن (بە ئینگلیزی: Max Born) (١١ی کانوونی یەکەمی ١٨٨٢ - ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠) فیزیکزانێکی ئەڵمانی بوو، کە لە ساڵی ١٩٥٤ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.
پیران
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر
نەخچیڤان یوزد
جوگرافیا
ڕیلیفی ئوێزد بە شێوەیەکی سەرەکی شاخاوی بوو و زۆربەی زەوییە نزمەکان بە درێژایی ڕووباری ئاراس بوون. بەرزترین لووتکەکانی ئوزد (کەمبیل بە بەرزی ١١١٨٨ پێ (٣٤١٠ م)؛ دامەرا-داگ بە بەرزی ١١ ھەزار و ٠٩٠ پێ (٣٣٨٠ م)؛ و چیای کاپوتجۆگ بە بەرزی ١٢ ھەزار و ٨٥٥ پێ (٣٩١٨ م) بەدرێژایی زنجیرە چیای قەرەباخ ھەڵکەوتوون کە سنووری ڕۆژھەڵات پێکدەھێنن کیوکی-داگ لە ١٠٬٢٨٢ پێ (٣٬١٣٤ م) لە شارور-دارالایاز یوزد لە باکوور بەرزبووەوە خاکی ئوزدەکان.
ئۆگووستان تیێری
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٥ پۆل:مردووانی ١٨٥٦
جەیمز مۆنرۆی
روژە خوشەکان
جەیمز مۆنرۆی دوای ئەوەی وەک پێنجەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکا ھەڵبژێردڕا، دەست بە گەشتێک لە ناو ئەمریکا دا کرد. گەشتی مۆنرۆی بو شاری بوستون بە دەستپێکی سەردەمی (روژە خوشەکان) ناونڕان. ھەرچەندە ئەم ھەستانە زوری نەخایاند، بەڵام لە خوشەویستی جەیمز مۆنرۆی کەم نەبوو کە بە دوای سیاسەتە نیشتمانپەروەرانە دەچوو. لە پشت کەش و ھەوای نیشتمانپەروەرانە لەم سەردەمە دا، دەنگی جیاخوازیش دەبیسترا. داوای خەلکی میسوری بو ئەوەی کە بچنە ناو ویلایەتەکانی کویلەدارەکان ڕەد کرا و قەیرانی ئابوریش دلگرانیەکان زیاتر کرد. جارنامەیەکی چاکسازی بو لادانی کویلەداری بە ھێواشی لە ویلایەتی میسوری لە کونگرێس دا پێشکەش کرا کە ئەمەش بو ماوەی دوو سال دانوستاندنێکی تاڵی بەدوای دا بوو. جارنامی ئاشتیانەی میسوری کوتایی بە ناکوکیەکان ھێنا و لە کوتایی کونگرەدا و چارەنووسی ھەردوو ویلایەتی مین و میسۆری بەم شێوەیە دانا کە ویلایەتی مین وەک ویلایەتێکی ئازاد بمێنێت و کویلەداری لە بەشەکانی باکور و روژئاوای میسوری بو ھەتاھەتایە قەدەغە بکرێت.
بڕیارنامەی ٤١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:ڤیێتنام لە ١٩٧٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
٥٠٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە ژمارەکان
پرد
وێنۆک|پردێک لە ژاپۆن
جۆرەکانی پرد
بە پێی جۆری بنیات نان پردەکان دابەش دەکرێن بە چەن جۆری جیاوازەوە وەکوو:
ئەڵمانیای ڕۆژاوا
لە ڕۆژی ١٠ی مانگی مارسی ساڵی ١٩٩٤ لە سەر ڕێکەوتننامەی بۆن، بەرلین، بەرلین جارێکی تر بوو بە پایتەختی وڵاتی یەکگرتووی ئاڵمانیا. یەکگرتنەوی ئاڵمانیا بوو بە ھۆی بەرزبوونەوەی پلەی ئەو وڵاتە لە نێو یەکێتیی ئورووپا و ھەروەھا ناتۆ. دواتر ئاڵمانیا وەکوو ئەندامێکی ناتۆ دەستی کرد بۆ ھەناردەکردنی ھێزە چەکدارەکانی خۆی بۆ باڵکان و دواتریش بۆ ئەفغانستان بۆ شەڕ لەگەڵ چەکدارەکانی ڕیکخراوی ئەلقاعیدە.
فیدڵ کاسترۆ
ژیان
فیدڵ ئەلیخاندرۆ کاسترۆ، کەسایەتیەکی سەربازیە و لەڕێگای شۆڕشی سەربازیەوە لە ساڵی ١٩٥٩ تاکو ساڵی ٢٠٠٨ بۆتە سەرۆکی کوبا، لە ١٣ی ئابی ساڵی ١٩٢٦ لە خێزانێکی جووتیار لەدایک بووە، ساڵی ١٩٤٥ پەیوەندی بە زانکۆی ھاڤاناوە کردووە و یاسای خوێندووە، لەساڵی ١٩٥٠ تەخەڕوجی کردووە و وەکو پارێزەر کاری کردووە، ھێزێکی جەنگی دژ بە فۆلگینسیۆ باتیستا پێک ھێناوە و ھێرشیان کردۆتە سەر یەکێک لە بارەگا سەربازیەکان و ٨٠ کەسیان لێکوژراوە و خۆشی دەستگیرکراوە و بە ١٥ ساڵ حوکمدراوە و لە ساڵی ١٩٥٥ ئازاد کراوە و نەفی کراوە بۆ مەکسیک، خۆیی ڕائوولی برای سەرقاڵی بەرپاکردنی شۆرششبوون و چێ گیڤاراش پەیوەندی پێانەوە کردووە و کاسترۆی ناسیوە و بۆتە بەشێک لە کۆمەڵە شۆڕش گێڕەکە.
کوردستان ئێرلاینز
مێژوو
لە ٧ی ئابی ٢٠٠٥دا، ئاژانسەکانی دناتا وەکوو نوێنەری فرۆشی گشتیی کوردستان ئایەرلانز لە ناوچەی کەنداوی فارسدا دیارکرا.
لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، ئەو کۆمپانیایە ھیچ فڕۆکەیەکی نییە و بۆیە ئێستا ناچالاک بووە.
ھێنریک ئیبسن
ھێنریک ئیپسن نازناوی باوکی شانۆی نوێی لێنراوە و لە بەرھەمە ئەدەبیەکانی دەستی خستۆتە سەر ئەو بابەتە ڕاستەقینانە و مەترسیدارانەی دووچاری کۆمەڵگای ئەوروپی دەبنەوە، ھەروەھا بابەتەکانی بانگەشەیەک بوون بۆ ھاوسەنگی و ئاشکراکردنی دەمامکی کۆمەڵگا و دوور کەوتنەوە لە دووفاقی و دژ بە توندوتیژی بووە.
خۆزێ موخیکا
خۆزە ئالبێرتۆ پیپی مۆخیکا کۆردانۆ، (٢٠ی ئایاری ١٩٣٥) کەسایەتی ڕامیاری ئۆرۆگواییە، لە ١ی ئازاری ٢٠١٠ تا ١ی ئازاری ٢٠١٥ سەرۆک کۆماری وڵاتی ئوروگوایبوو لە ئەمریکای باشوور و ھەژارترین سەرۆک کۆماری جیھانە ، سامانی ئەو سەرۆک کۆمارە ئۆتۆمبێلێکی فولوکس ڤاگۆنی مۆدیل ١٩٨٧ و بەھاکەی تەنھا ھەزار و ٩٠٠ دۆلارە  و تراکتۆرێکێکی کۆنیشی ھەیە ، سەرۆک کۆماری ئوروگوای ھیچ ھەژمارێکی بانکی نییە و لەگەڵ ھاوسەرەکەی لە ماڵێکدا ژیان بەسەر دەبەن، کە ھاوسەرەکەی خاوەنییەتی، ھاوکاتی کاری ڕامیاری ناوبراو سەرقاڵە بە کاری کشتووکاڵی لە باخچەی ماڵەکەیدا.
تەوەرەپەیکەر
وێنۆک|تەوەرەپەیکەر (بە ڕەنگی ئاوی)
محەممەد شێخۆ
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:مردووانی ١٩٨٩ پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
بیرەوەری ڤیمی نیشتمانی کەنەدیەکان
بیرەوەری ڤیمی نیشتیمانی کەنەدیەکان بیرەوەری و یادگارێکی سووپای کەنەدایە لە فەرەنسا، ئەم یادگاریە بیرەوەری کەنەدیەکانە لە جەنگی جیھانی یەکەمە. چەپ|وێنۆک|350x350پیکسڵ|تەلاری یادگاری ڤیمی ریچ لە فەرەنسا یادگاری ڤیمی بەگەورەترین یادگاری کەنەدیەکان دادەنرێت کە لەدەرەوەی کەنەدا دروست کرابێت. ائەم بیرەوەریە کەوتۆتە بڵندترین تەپۆلکەی کەناراوەکانی ڤیمی ریچ لە فەرەنسا لەپێناو ھەموو ئەو قوربانیانە دروستکراوە کە سووپای کەنەدا لەپێناوی ھەوڵی داوە. لە ساڵی ١٩٢٢ لەسەردەمی جەنگی جیھانی یەکەم فەرەنسا رێگای بە کەنەدا دا تاوەکو ھەموو ناوچەکانی ڤیمی ریچ بۆ کاروبارە سەربازیەکانی بەکاربێنێت.
یووگۆسلاڤیا
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:یووگۆسلاڤیا پۆل:وڵاتە پێشووەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٩٢ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨
ھەرەم
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شێوەگەلی ئەندازەیی
گۆڕباوەلێ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
مەنچستر
وەرزش
وێنۆک|[[یاریگای شاری مەنچستر]] شاری مەنچستر زیاتر لە ڕووی وەرزشیشەوە ناوبانگی دەرکەوتوە بەوەی شارەکە بەھێزترین دووتیپی تۆپی پێی ھەیە لە جیھان کە باشترین یاریکەر تیایدا یاری دەکەن ئەوانیش یانەکانی مەنچستر یوونایتد و مەنچستر سیتین.
ویلیام ھێنری ھاریسۆن
ویلیام ھێنری ھاریسن (٩ی شوباتی ١٧٧٣ - ٤ی نیسانی ١٨٤١) ئەفسەرێکی سەربازی و سیاسەتمەداری ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٨٤١ دا وەک نۆیەمین سەرۆکی ئەمریکا کاری دەکرد. ھاریسۆن تەنھا ٣١ ڕۆژ پاش دەستبەکاربوونی مرد، و کورتترین سەرۆکایەتی لە مێژووی ئەمریکادا ھەبوو. ئەو ھەروەھا یەکەم سەرۆکی ئەمریکا بوو کە لە کارەکەی مرد؛ و بۆ بە قەیرانێکی دەستووری کورت چونکە جێنیشینی سەرۆک کوماری لە دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بە تەواوی پێناسە نەکرابوو. ھاریسۆن دوایین سەرۆک بوو کە وەک بەریتانی سێزدە کۆلۆنێکە لە دایک بوو و باپیری بنیامین ھاریسۆن ٢٣ ھەمین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو.
پارتی ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدییەکان
عومەر ساڵح و زارا سەلمان ھاوسەرۆکەکانی پارتی ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدییەکانن.
گۆمەیی
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا
یارییەکانی کلاسیکۆ لەیاریگای کامپ نۆ
100px|وێنۆک|[[لیۆنێل مێسی لە کلاسیکۆی ٢٠١٠]]
لەیاریگای یانەی بەرشلۆنە ناسراو بە کامپ نۆ ئەنجامی یارییەکان بەم شێوەیە یە:
١٩٢١
ساڵی ١٩٢١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
جێپەنجەی دی ئێن ئەی
سەرچاوە
پۆل:دی ئێن ئەی
جیانەبوونەوە(بۆماوەزانی)
جیانەبوونەوە (ئینگلیزی: Nondisjunction) لە بۆماوەزانیدا، سەرنەکەوتنی کڕۆمۆسۆمە لێکچووەکانە، لە جیابوونەوە لە کاتی دابەشبوونی یەکەمی کەمەدابەشبووندا، یان سەرنەکەوتنی کڕۆماتیدە براکانە لە جیابوونەوە لە کاتی دەزووەدابەشبوونی ئاسایی یان دابەشبوونی دووەمی کەمەدابەشبوون.
سەرچاوە
پۆل:بۆماوەزانی
ژان ژاک ئامپێر
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٠ پۆل:مردووانی ١٨٦٤
گیزمل سەرۆ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ئێلێکترۆفۆرێزیسی جەلاتینی
وێنۆک
پشدەر
کشتوکاڵ
خاکەکەی بەپیت و بەرەکەتە، توانای بەرھەم ھێنانی کشتوکاڵی زۆرە و جوتیاران سودی لێ‌دەبینن بە ھاوینان بە بەرھەم ھێنانی (توتن، گوڵەبەڕۆژە، تەماتە، پیواز،  شوتی، پەموو) وە گەلێک بەرھەمی تر. بێجگە لەوەش زەویەکان بەکار دەھێنن بۆ بەرھەم ھێنانی (گەنم، جۆ، نۆک، نیسک، وە بۆ بێستانی کاڵەک. لە ناوچە فێنکەکانیش وەک ناودە‌شت و گوندەکانی پشت قەڵادزێ میوەجاتێکی زۆری لێ بەرھەم دێت وەک ھەنار، سێو، گوێز، ھەرمێ وە ترێ. بەرھەمە سروشتییەکانیش زۆرن بو نموونە ڕێواس، کەنگر، تۆڵەکە، ھێرۆ، کیسوێ، کارگ، بنێشتیکوردی، قەزوان، مێوژ، کرۆسک گیانەوەری ناوچەی پشدەر.
کلۆد تیێ
کلۆد تیێ ڕۆماننووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
قەزای حەویجە
سەرچاوەکان
* پۆل:قەزاکانی عێراق پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی دووەم بەپێی وڵات
ئەمنیۆسێنتێزیس
سەرچاوە
پۆل:پشکنینەکانی ماوەی دووگیانی
مەحموودە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ئۆتاخلی
جوگرافیا
ئۆتاخلی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەرەزاغ و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەڵاقوڕینە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خانقولی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پۆخڵەمیش.
ئایاسۆفیا
وێنۆک|ئایاسۆفیا
گۆڕینی ئایاسۆفیا بە مۆزەخانە
لە ساڵی ١٩٣٥، مستەفا کەمال ئاتاتورک ئایا سۆفیای گۆڕی لە مزگەوتەوە بۆ مۆزەخانەیەکی نوێ.
ڤیکتۆریا (بریتش کۆلۆمبیا)
وێنۆک|دروشم ڤیکتۆریا پایتەختی ھەرێمی بریتش کۆلۆمبیا یە لە کەنەدا، کەوتۆتە بەشی باشووری دورگەکانی ڤانکوڤەر بە دووری ١٠٠کم (٦٢میل) گەورەترین شاری ھەرێمی بریتش کۆلۆمبیا یە، شارەکە نزیک بەسنوری نێودەوڵەتی کەنەدا و ئەمریکا ھەڵکەوتوە کە ١٠٠کم لەشاری سیاتلی ئەمەریکاوە دوورە و ٤٠کم یش لەبەندەری پۆرت ئێنجلس دوورە لەرێگای کاشینک ەوە، بە شاری باخچەکان بانگ دەکرێت ێەمەش بەھۆی ھەبوونی گەلێک لە باخچە و باغ و نەمامگەی سەرنج ڕاکێش کەساڵانە گەشتیارێکی زۆڕ ڕووی تێدەکەن ھەروەھا شارێکە لە ڕووی پیشەسازی و تەکنەلۆژیاوە دەوڵەمەندە جگە لەھەبوونی چەندین زانکۆی بەھێز و بەناوبانگ کە ساڵانە ھەزاران خوێندکار ڕووی تێدەکەن لەسەرانسەری جیھان.
پەردەی کچێنی
گەشەکردن و شانەزانی
لەدوای تەمەنی ساوایی، تیرەی کونی پەردەی کچێنی ھەر ساڵەو بە نزیکەیی ١ میلیمەتر فراوانتر دەبێت. لە دوای باڵقبوون، ھۆرمۆنی ئێسترۆجین وا لە پەردەی کچێنی دەکات کە لاستیکی و ڕیشوودار ببێت (قەراخەکانی وەک شێوەی پەنجەیی).
بڕیارنامەی ٤١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٧٧ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
مەھاباد قەرەداغی
ژیان
لە ساڵی ١٩٧٨، مەھاباد دەستی کرد بە نووسینی شیعر، یەکەم شیعریشی لە ڕۆژنامەی ھاوکاری لە ساڵی ١٩٨٠ بڵاوکرایەوە. دواتر بەھۆی شیعرە نەتەوەیییەکانییەوە لە ماوەی ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٨١ دەستگیرکراوە لەلایەن حیزبی بەعس. مەھاباد بەشێک لە شیعرەکانی بەناوی خۆی و بەشێکی دیکەشی بە ناوە خوازراوەکانی «ھەتاو گەرمیانی، ژاڵە، بەردەوام، ئاڵا» بڵاوکردووەتەوە. لە ساڵی ١٩٨٢، چووەتە ناو کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان. لە ساڵی ١٩٨٥، یەکەم کۆڕی شیعری لە شارەکانی ھەولێر و سلێمانی پێشکەش کرد.
سەرچنار، ئاغجەلەر
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئۆوپن ستریت ماپ
شێوازی دروستکردنی نەخشە
لە سەرەتادا تەنھا بە کۆکردنەوەی داتای بەشداربووە خۆبەخشەکان نەخشە دروست دەکرا. کە داتا بریتی بوو لە فایلەکانی ڕووپێویی GPS دەستی و وێنە و دەنگ و بیرەوەریە نووسراوەکان. بەڵام ئێستا بە ھۆی لە بەر دەست بوونی وێنەی ئاسمانیی زۆربەی شوێنەکان دروستکردنی نەخشە بە digitizationی وێنەکان دەقیقتر و خێراتر بووەتەوە. ھەروەھا ھاوردەکردنی داتا شوێندارەکان کە زۆرتر لە لایەن حکوومەتەکانەوە دەبەخشرێت بە پرۆژەکە پەرەی زۆری داوە بە نەخشەکە.
فارقین
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر
پارێزگای زیلفی
لە باکوورەوە لەگەڵ بیابانی نفود و ناوچەی قەسیم لە خورئاواوە و لەباشورەوە پارێزگای غات و پارێزگای ئەرتاویە لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە و ڕووبەکەی ٥٥٤٠٠ کم² و ژمارەی دانیشتووانی زیاتر ٧٢،٠٠٠ کەسە.
پرۆسپێر مێریمێ
پرۆسپێر مێریمێ نووسەر، مێژووناس و باستان‌شناسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
مەڕان سەرۆ
مەڕان گەوره‌ یەکێک لە دێکانی بەشی کەرەفتووی شاری دیواندەرەیە که لە پارێزگای سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ھەڵکەوتوه‌. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە لە ١٢٤ بنەماڵە و ٥٤٣ کەس پێک ھاتووە.
١٩٢٨
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٢٨
زەربدار
زەربدار شارۆچکەیەکی شارستانی کۆلابە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٦٢٤٠ کەسە.
پۆخڵەمیش
پۆخڵەمیش گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
سۆتکە، ئاغجەلەر
جوگرافیا
سۆتکە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عەسکەر و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی بۆگەنە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خرج حرج لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی داڵاواڕووتە.
شاری زیلفی
ئەمیری شار
زەید حوسێن (ئێستا ئەمیرە)