cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لاھۆر
شاری لاهۆر له پێڕستی گەورەترین شارەکانی پاکستان دایه و و له بیری خەڵک دا وەکوو دڵی پاکستان ناوی دەبرێ. خەڵک ڕاست بیر دەکەنەوه و ڕەگی مێژووی وەدی هاتن له پاکستان دەگەڕێتەوە ئەم شاره، هەروەها وەک شوێنێکی فەرهەنگی دەناسرێ. پسپۆڕانی دارایی و پەروەرده له نێو شارەکانی پاکستان دا زیاتر ئەم شاره هەڵدەبژێرن و لەوێ دادەنیشن؛ به هۆی ئەوەی هەم بۆ وەدەست هێنانی دارایی شوێنێکی بازرگانیه و هەم بۆ پەروەردە شوێنێکی فەرهەنگیه.
ئەم شاره زۆرتر باغ شەهری پێ دەوترێت و هەروەها میراتی گوورکانیەکان لەو شاره ماوەتەوه. ئەم شاره له شوێنێکه له نێوان ڕووباری ڕاوی و ڕووباری وێگاه، بەو هۆیەش باخ‌گەلێکی سەوز و پڕ پیتی لێ هەڵکەوتووه. شاری لاهۆر به هۆی هەڵکەوتنی له سەر سنووری پاکستان، و هیندستان گرینگیەکی زۆری هەیه.
فەرەج فەودە
فەرەج فەودە (ماوەی ژیان:١٩٤٦ تاکوو ٨ی حوزەیرانی ١٩٩٢) کەسایەتی نووسەر و ستوونووس و پڕۆفیسۆر و چالاکوانی مافی مرۆڤە میسری ، دوای بە کافر کردنی فەرەج فەودە لەلایەن گروپێکی بەناو ئیسلامی توندڕەو تیرۆرکرا.
میزەکزە
میزە کزە یا دیزیووری بریتییە لە ھەستی کزە و چووزانەوە لە میزکردن.
خوێنمیزی
خوێنمیزی یان هیماچووریا حاڵەتی هەبوونی خڕۆکەی سوور لە نێو میزدایە. هیاچووریا دەتوانێت هێچ هۆکارێکی تایبەتی نەبێت، دەیش توانێت بە هۆی بەردی گورچیلە، شێرپەنجە یان چەندین حاڵەت و نەخۆشی تر ڕوو بدات. هیماچووریا دەتوانت ئەوەندە کەم بێت کە بە چاو نەبینرێت، دەیش توانێت ئەوەندە زۆر بێت کە ڕەنگی میز بگۆڕێت.
ئاق تەپە
ئاق تەپە (Aqtepe، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٩ کەس لە ١٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ئیمپڕاتۆر جونتۆکو
ئیمپڕاتۆر جونتۆکو (順徳天皇، جونتۆکو تێنۆ) (لەدایکبووی ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١١٩٧- ٧ی تشرینی یەکەمی ١٢٤٢) ٨٤ مین ئیمپڕاتۆری ژاپۆن بوو، فەرمانڕەواییەتییەکەی لە ١٢١٠ بۆ ١٢٢١ بوو.
پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە
گوندەواری پەنجە عەلی باشوور
لە (١٠) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری لەک
لە (٢٣) گوند پێکھاتووە:
گوندە و شاروچکە کوردەکان
پێکھاتووە لە ۱۲۹ گوند ۱ شارەدێ.
مۆلالێتی
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بڕیارنامەی ١٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئایاری 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای‌ نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 864‌ەم،   پەسندکرا.
ڕەشید فەیزنژاد
ھاوکاری لەگەل ھونەرمەندانی دیکەی کورد
فەیزنژاد ساڵانێکی زۆر لە فێرگەکاندا خەریکی ڕاھینان و پەروەدەکردنی ھۆگرانی ھونەر بووە و ھاوکات لەگەڵ ئەم چالاکییانەدا چەندین بەرھەمی بۆ زۆربەی ئەم ھونەرمەندانە تومار کردووە بۆ نموونە: محەممەد ماملێ، ناسر ڕەزازی، محەممەد دانش، قادر سەییاحی، محەممەد ناھید، یۆسف مستەفا، ئەحمەد حەسەن زادە، حەمە نەجاڕ، برایم فەتاحی، سەید عەلی سەردەشتی، مستەفا دادار، ڕەحیم سەڵەواتی، نایب منبەری، سدیق زۆھری، برایم خەیات، جەماڵ موفتی، قادر ئەلیاسی، سەیدبرایم ئیسماعیل زادە، حەسەن دەرزی، ڕەحیم ھەجیجی، عەلی زەندی، تاھیر خەلیلی، ئیسماعیل سابوور، غەریب خدریارو….
حەسەناوڵە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
تورکیا
کۆماری تورکیا
لە دوای دامەزراندنی کۆماری تورکیا، بەشێک لە کوردان و بەتایبەت کوردانی زازا، کە لەماوەی سەردەمی عوسمانییەکان لەلایەن ئاغاکانەوە سەپەرشتیی دەکران ئەوا ڕاپەرین لە دژی چاکسازییەکانی ئەتاتورک بەتایبەت لەسەر پرسەکانی بە سێکولارکردنی دەوڵەت (لەلایەن شێخ سەعیدی پیران دژایەتی دەکرا) و چاکسازی لە موڵک. لە ئەنجامی ئەوەدا، ڕاپەرین پاشان ڕەشەکووژیی دەرسیم ڕوویدا لە ساڵانی ١٩٣٧–١٩٣٨. ئەم ڕاپەرینە لەڕێی ئۆپەراسیۆنی سەربازییەوە سەرکوتکرا.
جوگرافیا
ڕاست|وێنۆک|220px|شاخی ئارارات، بەرزترین لووتکەی تورکیا ڕووبەری خاکەکانی تورکیا دەگاتە ٧٧٩، ٤٥٢کم و ٩٧٪ی دەکەوێتە ڕۆژاوای ئاسیاوە و ئەوەی تری دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپاوە، ھەردوو بەشەکە لەیەکتری جیاکراونەتەوە بە بۆسفۆر، دەریای مەرمەڕە و دەردەنیل، بەشە ئەورووپییەکەی تورکیا ڕێژەی ٣٪ خاکی وڵاتەکە پێکدێت. ڕۆژاوای تورکیا بەسەر ڕووباری ئێژەدا دەڕوانێت و باشووری بەسەر دەریای ناوین و سووریا و قوبرس دەڕوانێت و باکووریشی بەسەر دەریای ڕەشدا، ھاوسنوورە لەگەڵ ھەشت دەوڵەت ئەوانیش؛ عێراق و سووریا و ئێران و گورجستان و ئەرمەنستان و یۆنان و ئازەربایجان و بولگاریان.
کۆچ نشین
چەندین کۆمەڵی کۆچکردووی گەورەی تورکی ھەیە لە دەرەوەی تورکیادا و زۆربەیان لە وڵاتەکانی یەکێتیی ئەورووپادا کۆدەبنەوە، بۆ نموونە گەورەترین کۆمەڵگەی کۆچ نشینی تورکیا لە ئەڵمانیایە، کە ژمارەیان دەگاتە نزیکەی ٤ ملیۆن کەس، ھەروەک چەن کۆمەڵێکی کۆچکردووی تورکی گەورە ھەن لە وڵاتە یەکگرتووەکان و کەنەدا و ئوسترالیا.
فێربوون لە تورکیادا
لە تورکیادا ٥٣ زانکۆی حکومی و ٢٤ زانکۆی تایبەتی باوەڕپێکراو ھەیە، و نزیکەی ١٦ ھەزار خوێندکاری بیانی ھەیە کە زۆربەیان لە وڵاتەکانی ئاسیای ناوەڕاستەوە ھاتوون بە کاریگەریان بە ڕۆشنبیری تورکی.
لەگەڵ ئەوەی زۆربەی دانیشتووانی تورکیا موسڵمانن، ڕێگری فەڕمی ھەیە لەسەر پۆشینی لەچک لە خوێندنگە و زانکۆ و دامەزراوە فەڕمییەکاندا، ئەم یاسایە جێبەجێکراوە بە درێژبوونەوە بیری کەمالی بانگەوازکاری عیلمانی بۆ ئەوەی خوێندنگە و زانکۆکان بەتاڵ بکاتەوە لە کاریگەری ئایینی ئەگەر تەنھا بە ڕووکەشیش بێت، ناڕەزایییەکی توند ھەیەیە بۆ ئەم یاسایە لەلایەن دانیشتووانە پارێزگارەکانییەوە لەبەرئەوەی ڕێگە لەو سەربەستییە ئایینییە دەگرێت کە دەستوورەکەیان ڕێگەی پێداوە، وئەم بابەتە چەندین جار مشتومڕی لەسەر کراوە.
سەرچاوەکان
* پۆل:ئەوراسیا پۆل:ئەورووپای ڕۆژھەڵات پۆل:جوگرافیای تورکیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٣ لە تورکیا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:کۆمارەکان پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:وڵاتەکانی ئەورووپا پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٣ پۆل:نەتەوەکانی ئی ٧ پۆل:ئەو وڵاتانەی تازە پیشەسازی دەکەن پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژھەڵات پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست
خۆروەگەڕ
پەیوەندی لەگەڵ وەرزەکان
لە هەندێ کەلتوردا ناوەڕاستی وەرزەکانی زستان و هاوین دیاری ئەکات، لە ناو کوردەواری و ڕۆژژمێری کوردیـدا سەرەتای ئەو دوو وەرزەیە.
ڕۆژنامەی ژین
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژنامە کوردییەکان پۆل:ڕۆژنامەوانی کوردی پۆل:پیرەمێرد پۆل:وتارە کورتەکانی ڕۆژنامە پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٩٣٩ پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی
پۆڵا
پۆڵا لە سەرەتاکانی سەددەی حەڤدەدا بەرھەمھێنانی بەربڵاو بوو کە تێیدا لە کارگەی تایبەت بە خۆیدا بەرھەم دەھێنرا، و بەدرێژایی سەدەکانی دوای خۆی شێوازی بەرھەمھێنانی گەشەی سەند. لە ڕۆژانی ئەمڕۆماندا، پۆڵا بەربڵاوترین کەرستەی دەستکردە لە جیھاندا، کە ساڵانە ١٫٦ میلیارد تەنی لێ بەرھەمدەھێنرێت.
میزناسی
چەپ|وێنۆک|282x282پیکسڵ| میزناسی (ھەروەھا بۆریناسی، یووراڵجی، میززانی) لقێکە لە پزیشکی کە بە شێوازێکی پسپۆڕانە باس لە نەخۆشیەکانی سیستمی زاوزێی نێرینە و مێیینە دەکات کە ئەم کۆئەندامە بریتیە لە گورچیلەکان، ئاڵگی ئەدرینال، میزبۆری، میزەڵدان، میزەڕۆ و بەشەکانی تایبەت بە زاوزێ وەکوو گون، کێر، پرۆستات و تۆودان.
مێرسێدس-بێنز
پەراوێزەکان
پۆل:مێرسێدس بێنز پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٢٦ پۆل:پیشەگەرانی ئوتۆمبێل پۆل:کۆمپانیاکانی ئاڵمانیا
ڕاھێنەر (وەرزش)
سەرچاوەکان
پۆل:کۆلکە پۆل:ڕاھێنەرانی وەرزشی
عەلی عابدی
بەرھەمە ئەدەبی و ھونەرییەکان
شایانی باسە عەلی عابدی تا ئێستا ٤ کتێبی لە بواری موزیکدا بڵاو کردووتەوە بریتین لە:
٢ – (لە دڵمایە) کۆکراوەی بەرھەمەکانی ڕەشید فەیزنژاد کە لەلایەن کاک عەلی لەسەر ئەرکی خۆی ساڵی ٢٠٠٦ چاپ و بڵاوی کردووەتەوە.
مێتابۆلیزم
مێتابۆلیزم کە سووت و ساز یشی پێ دەڵێن، بە کۆمەڵێک گۆڕانکاری پێکھاتن و تێکچوون لە گیانداراندا دەگوترێت. مێتابۆلیزم بۆ خۆی کۆمەڵە ڕێگایەکی سووت و سازە. ڕێگاکانی سووت و ساز بە کۆمەڵێک کاردانەوەی کاتالیز کراوی ئەنزیمی دەوێژرێ کە دەبنە ھۆی گۆڕانکاریگەلێکی کیمیایی تایبەت.
ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئارجەنتینی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی پۆل:ئارجەنتینییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پرتغال پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
جۆزێف ستالین
لە ساڵی ١٩٢٢ گەیشتە پلەی سکرتێری گشتیی حیزبی کۆمۆنیستی یەکیەتی سۆڤیەت. دوای مردنی ڤیلادیمیر لینین، ستالین توانی بەسەر لیۆن ترۆتسکی سەرکەوێت و ڕابەرایتی حیزب بگرێتە دەست. لە ساڵانی ١٩٣٠ خاوێنکردنەوەی گەورەی بەڕێخست کە زنجیرە سەرکوتی سیاسی و دەستبەسەر کردن و کوشتنی ناڕازییەکان بوو کە لە ساڵی ١٩٣٧دا گەیشتە بەرزترین پلەی خۆی.
داگیرکردنی گەنم و خواردمەنییەکانی دیکە لەلایەن کاربەدەستانی سۆڤیەت و بە دەستووری ستالین لە ساڵانی ١٩٣٢ تا ١٩٣٤ بووە ھۆی ھاتنی قاتوقڕی لە وڵاتانی ژێردەسەڵاتی ئۆکراین، کازاخستان و قەفقازی باکوور. ھەرکەس لە جووتیارەکان کە دژایەتی ئەوەی بکردایە کۆلاک ناویان دەنا و سەرکوت و دەستبەسەر دەکرا.
بلاکبێری
سەرچاوەکان
پۆل:ناساندنەکانی ١٩٩٩ پۆل:داھێنانە کەنەدییەکان پۆل:نەرمامێرەکان بە زمانی سی++
ڤینسێنت ڤان گۆخ
ژیان
ڤینسێنت ڤان گۆخ لە شاری زوندێرتی ھۆڵەندا لە ٣٠ی ئازاری ١٨٥٣ لەدایکبووە، لەدایکبوونی ڤان گۆخ ساڵێک دوای ئەو ڕۆژە ھات کە دایکی منداڵێکی مردووی لەدایکبوو، کە ناوی ڤینسێنتیش بوو. زۆر چاوەڕوان بوو ڤینسێنت ڤان گۆخ لە ئەنجامی «منداڵێکی جێگرەوە» دا تووشی زەبر و زەنگی دەروونی ببێت و برایەکی مردووی ھەبێت کە ھەمان ناو و ڕێکەوتی لەدایکبوونی ھەبێت؛ بەڵام ئەم گریمانەیە تا ئێستا پشتڕاست نەکراوەتەوە و ھیچ بەڵگەیەکی مێژوویی ڕاستەقینە نییە کە پشتگیری لێ بکات.
سۆنگ ماوۆجینگ
سۆنگ ماوۆجینگ (بە چینی سادەکراو:宋懋晋، بە چینی دێرین:宋懋晉) لە پارێزگای سۆنگجیانگ لە دایکبووە، وێنەکێشێکی سروشت بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ.
سولەیمانی دووەم
ڕکەبەرەکانی دەوڵەتی عوسمانی سوودیان لەم فرسەتە وەرگرت، نەمسا زۆر لە شوێنەکانی گێڕایەوە و بوندقیە بە ھەمان شێوە، و موستەفا پاشا لەسەر پەیڕەوی باوکی و براکەی ڕۆیشت خەڵکەکەی پاراست لە ڕەفتاری سەربازەکان و حەقی خۆیانی دا بە سەربازەکان و ھەڵسوکەوتێکی باشی لەگەڵ مەسیحییەکان کرد، خەڵک خۆشیان ویست ھەتا مەسیحییەکانی مۆرە شۆڕشیان کرد لە دژی بوندقیە و سوپاکەیان کردە دەرەوە لە وڵات، و ھەندێک لە ناوچەکانی نەمسای گێڕایەوە و ملی بە خانی قڕم کەچ کرد.
تۆپ (یاری)
یاساکانی بەکارھێنانی تۆپ
پۆل:تۆپەکان (یاری)
خەڵاتی پولیتزەر
وێنۆک خەڵاتی پولیتزێر خەڵاتێکە کە بە ڕۆژنامەوانان، مووسیقاوانان و وێژەوانان دەدرێت. ئەم خەڵاتە لە لایەن زانکۆی کۆلۆمبیاوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەبەخشرێت و یەکەمین جار لە ساڵی ١٩١٧دا داھاتوە.
نشکاش
نشکاش گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی نشکاش بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤٥ کەس لە ٥٧ بنەماڵەدا بووە. ئەم گوندە بە ھۆی بەردە ھەسانەکەیەوە بەناوبانگە. مەلا عەبدولکەریم مودەریس لە فەرھەنگی دوو ڕشتەدا دەڵێت:
سیاچەمانە
ناوی چەند سیاچەمانەبێژ
بۆ دەستنیشانکردنی دەنگبێژانی ئەم گۆرانییە دەکرێ ناوی: لە ڕیزی پێشەوە ببەین. دیارە عوسمان و جەمیل جێگایەکی تایبەتیان لە وتنی ئەم گۆرانییەدا ھەیە. ھەڵبەستی ئەم گۆرانییە بە شێوەزاری ھەورامییە و پتر لەگەڵ شیعری دڵداری، نیشتمانی و عیرفانیدا دەوترێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شێوازەکان
چارڵی چاپلن
ژیان
چارلی لە ساڵی ١٩٠٦ کاتێ کە ١٧ ساڵ تەمەنی بوو، لە شانۆی «شارلۆک ھۆڵمز» لە ڕۆڵی کوڕی ڕۆژنامە نووسێکا باش دەرکەوت و ئەو لەلایەن دەرھێنەر گەشەی پێدراو وڕەزامەندی تەماشاچییەکانی بە دەس ھێنا. لەمە بە دواوە لە گرووپێکی کۆمێدی بوو بە ئەندام و ڕۆڵی تەڵخەکی لە گرووپی شانۆی «فڕێد کاڕنو» بە خۆی دابین کرد. ساڵانی دوایی ئەو بە ئاواتی خۆی گەیشت و توانی لەگەڵ کۆمپانی «یونایتێد ئارتیست» لە ھالیوود گریبەست ببەسێ. ئەو لەگەڵ لیتا ئەکتەری ھۆلیوود ژیانی ھاوسەری پێک ھێنا و بوو بە خاوەنی دوو منداڵ بەڵام دوای ماوەیێک لە یەکتر جیا بوونەوە. لە ساڵی ١٩٢٧ بە دواوە، فیلمگەلێکی بێ دەنگی بەرھەم ھێنا. لە ڕاستیدا فیلمە کۆمێدییەکانی ئەو بێ دەنگ بوون بەڵام چارلی وەھا بە توانادەروونییەکانی خۆی و خۆشەویستی ڕۆڵی دەبینی کە ھەموو جووڵەکانی ھەزاران مانای لەخۆ دەگرت.
دوای مردنی چارلی
چارلی جگە لەو کورتە فیلمە بێدەنگاینەی کە ھەموو جیھانی بەخۆ سەرسامکردوە نامەیەکی بۆ کچەکەی بە میرات جێھێشتووە، کە ڕەنگ بێت بۆ ئەوەی چارلی بناسین پێویستە ئەم نامەیە بخوێنییەوە. شتێک زۆر جێگەی سەرسووڕمانە ئەویش ئەوەیە کە ئەدۆلف ھیتلەر و چارڵی چاپلن لە یەک ساڵ و مانگ و ھەفتەدا لەدایکبوون تەنھا ٤ ڕۆژ جیاوازیانە بەڵام یەکەمیان ملیۆنەھا خەڵکی چارە ڕەش کردوو و دووەمیان خەڵکی ھەموو جیھانی بەھۆی کردەوەکنای دەخستە پێکەنین.
تازاوا، مەریوان
تازاوا گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی تازاوا بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٩٣ کەس لە ١٢٩ بنەماڵەدا بووە.
شەومیزی
سەرچاوە
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی میز‏
ساتۆشی کۆن
لە ساڵی ١٩٨٢ چووە ناو خولی نەخشاندن لە زانکۆی هونەری موساشینۆ.
کۆن وەک یەکێک لە پێنج هونەرمەندت ڕێکخستن بۆ مامۆرو ئۆشی لەسەر ئەنیمەیشنی پاتلابۆر ٢:فیلمەکە(patlabor2:the movie)کاری کرد
جەلال دەباغ
جەلال دەباغ لەدایکبووی ١٢ی ئایاری ١٩٣٩ لە سلێمانی، جەلال دەباغ کەسایەتی سیاسەتمەدار، نووسەر و ڕۆژنامەوانێکی کوردە،  دەباغ لە ئێستادا ئەندامی حیزبی شیوعە. پێشتریش سکتێری حیزبی چەپی کوردستان بووە.
ژیاننامە
دەباغ یەکەم جار مانیفێستی کۆمۆنیست یان بەیاننامەی پارتی کۆمونیستی وەرگێڕا بۆ کوردی لە ساڵی ١٩٦٧، کە لە ساڵی ١٩٩٦ و ٢٠٠١ چاپ کرا.
ھەفتوانە
ناوەکانی ھەفتوانە
ناوەکانی ھەفتوانە بریتیە لە:
بڕیارنامەی ١٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی تەمموزی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: کۆماری سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 871‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پارێزگای مەرعەش
پارێزگای مەرعەش (تورکی: Kahramanmaraş) یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیا و کوردستان کە لە ناوچەی مەدیتەرانە ھەڵکەوتووە.
تاقیکردنەوەی دەرمان
تاقیکردنەوەی دەرمان پشکنینێکی زیندەزانییە بۆ نموونە جۆری نموونەی میز، قژ، خوێن، ھەناسە، ئارەق، ئاوی دەمی کەسێک وەردەگیرێ بۆ ئەوەی ھەست بە ھەبوونی یان نەبوونی کار و چالاکی دەرمانێک بکرێت لە لاشەدا.
کیتۆئەسیدۆزی دیابێتی
چارەسەری
گەیاندنی ئاوێکی زۆر بە نەخۆش، کەم کردنەوەی شەکەری خوێن لە ڕێگای تەزریق کردنی ئەنسۆلین و چەندین کاری پزیشکی دیکە دەتوانن یارمەتی بدەن لە چارەسەر کردنی دیابێت.
ڤیکتۆر ھوگۆ
ھۆگۆ بە شانۆیییەکانی کرۆمۆڤێڵ (١٨٢٧) و ھێرنانی (١٨٣٠)
یەکێک لە ژیاننامەنوسانی ھۆگۆ لە ڕوانگەیەکی ڕووکەشانەی سەرکەشییانەوە وا وەسفی دەکات: «خوازەیەکە بۆ سەدەی نۆزدەیەم- پێشکەوتنی تەکنیکی، داھێنانی بلیمەتانە و کاری شەکەتکەر بۆ سەرکەوتن بەسەر ئەو خراپەکارییەی جیھانی دارایی لە خۆی گرتووە». ئەو وشەیەی لە دوورگەی گێرنسیدا وەکو ئاماژە بۆ ئاژەڵە دەریایەکە بەکارھێنرا (pieuvre) کە ھەندێکجار بۆ ھەشت پێ بەکاردێت بەھۆی بەکارھێنانی لەو پەرتووکەدا، چووە زمانی فەڕەنسییەوە.
دوایین ڕۆمانی، (Quatre-vingt-treize – Ninety-Three) لە ساڵی ١٨٧٤ بڵاوبووەوە و مامەڵەی لەگەڵ بابەتێکدا دەکرد کە ھۆگۆ پێشتر خۆی لێ لادەدا: سەردەمی ترس و تۆقین لە شۆڕشی فەڕەنسیدا. ئەگەرچی جەماوەرداریی ھۆگۆ لە پووکانەوەدا بوو لە کاتی بڵاوبوونەوەی ئەو ڕۆمانەیدا، بەڵام لە ئێستادا زۆرێک ئەو ڕۆمانە لە ئاستی ڕۆمانانە زیاتر ناسراوەکانیدا دادەنێن.
مەقامی عەجەم
دەرەجەکانی مەقامی عەجەم
مەقامی عەجەم دەرەجەی دۆ گەورە وەک: ھەموو نۆتەکان لە حاڵەتی ئاسایین.
پێڕستی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کار
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٢ پۆل:بانکی جیھانی
قشڵاخ
جوگرافیا
قشڵاخ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مۆتلیجە و لە باشوور لەگەڵ گوندی شێخ وەیس و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خڕبەندەلو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چیاسەوز.
ئیمپڕاتۆر گۆ-ساگا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٢٠ پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:مردووانی ١٢٧٢ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:خەڵکی سەردەمی کاماکورا (ژاپۆن)
نشکۆڵان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
مانگی ھیدرا
خولگە
ھایدرا بە دەوری ناوەندی باری پلۆتۆ-کارۆن دەسوڕێتەوە بە دووری 64738 km. ھایدرا دەرەوەیترین مانگی پلۆتۆیە، لە دەرەوەی Kerberos. بە ھەمان شێوەی ھەموو مانگەکانی پلۆتۆ، خولگەی ھایدرا نزیکە لە بازنەیی و ھاوتەختە لەگەڵ خولگەی شارۆن، ھەموو مانگەکانی پلۆتۆ مەیلی خولگەیییان زۆر نزمە بۆ ھێڵی ئیستوایی پلۆتۆ.
ھایدرا بە دەوری ناوەندی باری پلۆتۆ-کارۆن دەسوڕێتەوە بە دووری 64738 km. ھایدرا دەرەوەیترین مانگی پلۆتۆیە، لە دەرەوەی Kerberos. بە ھەمان شێوەی ھەموو مانگەکانی پلۆتۆ، خولگەی ھایدرا نزیکە لە بازنەیی و ھاوتەختە لەگەڵ خولگەی شارۆن؛ ھەموو مانگەکانی پلۆتۆ مەیلی خولگەیییان زۆر نزمە بۆ ھێڵی ئیستوایی پلۆتۆ.
ئادەم ساندلەر
ئادەم ریچارد ساندلەر (بە ئینگلیزی: Adam Richard Sandler)، لەدایکبووی ٩ی سێپتەمبەری ١٩٦٦ لە بڕۆکلین، نیویۆرک. موزیکژەن، بەرهێمهێنەری فیلم، سیناریۆنووس، ئەکتەری کۆمێدی ئەمریکییە. یەکەم جار لە فیلمی (Billy Madison) ساڵی ١٩٩٥ ڕۆڵی بینی. وە پاشان دەربڕی دەنگی دراکولا لە ھۆتێل ترانسیلڤانیا ساڵی ٢٠١٢ و ھۆتێل ترانسیلڤانیا ٢ ساڵی ٢٠١٥.
نیوەکاردانەوە
نیوەکاردانەوە (ئینگلیزی: Half-reaction) بەشێکە لە کاردانەوەیەک، کە ھەر ئۆکسان بە تەنیا یان لێکردنەوە بە تەنیا دەگرێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کیمیای کارەبایی
دەرەپەمەیان، سەرای سەقز
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
شارانی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
گارێس بەیل
گارێس فڕانک بەیڵ (لەدایکبووی ١٦ی تەمموزی ١٩٨٩)، یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری وێڵزییە و وەک یاریزانی باڵ یاریی کردووە، دیارترینیان بۆ تۆتنهام و ڕیال مەدرید وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانەکانی نەوەی خۆی و یەکێک لە باشترین یاریزانانی وێڵزی لە هەموو سەردەمێکدا دادەنرێت. بەیڵ لە یانەی ساوسهامپتۆن دەستی بە ژیانی پیشەگەری کردووە و لە هێڵی بەرگری چەپ یاری کردووە لە ساڵی ٢٠١١ خەڵاتی باشترین یاریزانی پرێمیەرلیگی پێ بەخشرا کە ئەوکات لەڕیزی یانەی تۆتنھام ھۆتسپێری ئینگلیزی یاری دەکرد. لە ڕۆژی ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣ بەڕەسمی پەیوەندی کرد بەیانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانی و بووە گرانترین یاریکەری تۆپی پێ. وە گارێس بەیڵ لە قوتابخانەی سەرەتایی نەیانھێشتووە بە قاچی چەپەی لێدان لێبدات چونکە قاچی چەپەی زۆر بەھێز بووە.لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٣ لە تەمەنی ٣٣ ساڵیدا واز لە یاریکردن هێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی وێڵزی پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
بڕیارنامەی ١٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
ڕێبوار سیوەیلی
سەرچاوە
بەرھەمەکان و ژیانی لە پەڕەی فەیسبووکی ڕێبوار سیوەیلی وەگیراون بەتایبەت ناوی کتێبەکان لەسەر ڕووی بەرگی کتێبەکانی نووسرانەوە لێرە بەڵام ڕایەڵەی کۆمەڵایەتیەکان نابن بە سەرچاوەی سەرەکی!!
پۆل:نووسەرانی کورد
لەیلا گوڤەن
لە ڕۆژی ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، لەیلا سزای ٢٢ ساڵ و ٣ مانگ زیندانیی بۆ دەرچوو بەتۆمەتی ئەندام بوون لە ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان.
پیێر دێ بوردێی
پیێر دێ بوردێی نووسەری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
خەیاڵی خودا (کتێب)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کتێبەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:وێژەی فەلسفەی ئایین
وەزارەتی بەرگری ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
وەزارەتەکە بەرپرسە لە ھەماھەنگی و چاودێریکردنی ھەموو دەزگا حکومییەکان و ئەو کارانەی کە ڕاستەوخۆ پەیوەندیان بە ھێزی ئاسایشی نەتەوەیی و سەربازیی ئەمریکاوە ھەیە. پنتاگۆن بارەگای سەرەکی لە واشنتۆنە. بینای پنتاگۆن پێنجلایە (پنتاگۆن بە مانای پێنجلا) واتە پێنتاگۆن، کە لە ڕاستیدا پێنج بینایە کە ھاوپێچ کراون، لەوانەشە بارەگای ھێزی زەمینی، بارەگای ھێزی ئاسمانی، بارەگای ھێزی دەریایی، ستافی گشتی و وەزارەتی بەرگری.
مارکۆس ئالۆنسۆ
کاروانی نێودەوڵەتی
لە ١٦ی ئازاری ٢٠١٨، ئەلۆنسۆ یەکەم بانگھێشتی پێگەیشت بۆ ھەڵژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا بۆ یاری دۆستانەی بەرامبەر ئەڵمانیا و ئەرجەنتین کە دواتر لەو مانگەدا ئەنجام دەدرا. لە ٢٧ ی مانگدا یەکەم یاری ئەنجام دا لە بردنەوەی ٦–١ لە یاریگای واندای مێتۆپۆلیتانۆ یەکەم یاری کرد و لە جێگەی جۆردی ئالبا ھاتە یاریگاوە کە ١١ خولەکی یارییەکە مابوو، ئەمەش بووە یەکەم خێزانی ئیسپانی کە سێ نەوەی ھەبێت یاری نێودەوڵەتی بکات و حەوتەمین خێزان لە جیھاندا.
پیەر دو لاریڤێ
پیەر دو لاریڤێ وەرگێڕ و شانۆنووسی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ئەحمەدی سێیەم
پەیوەندی لەگەڵ سوید و ڕووسیا
ماوەیەک دوای ئەوەی بەڵتە جی محەممەد پاشا کارووباری وەزارەتی گرتە دەست، و حەزی بە شەڕ بوو لەگەڵ ڕووس، و شەڕی ڕاگەیاند بە سەریاندا و خۆی سەرکردایەتی سوپای کرد، و نزیکەی ١٠٠ ھەزار جەنگاوەری لەگەڵ بوو، دوای چەند پێک ھەڵپژانیک توانی گەمارۆی سوپای ڕووسی بدات کە بوتڕسی گەورە سەرکردایەتی دەکرد، و ڕێکەوتنی فلکزانیان ئەنجامدا کە تێیدا ڕووسیا وازی لە چەند خاکێک ھێنا بۆ عوسمانییەکان، وتیان کاترینا کە دواتر بوو بە ھاوسەری بوتڕسی گەورە ڕەشوەی داوە بە بەڵتەجی تا گەمارۆ لابدات لەسەریان، ئەم ھەواڵە بڵاوبوویەوە کەوای لە خەلیفە کرد بەڵتەجی لاببات و یوسف پاشای لە جێگەی دانا، کە حەزی بە ئاشتی دەکرد و ڕێکەوتنێکی تری بەست لەگەڵ ڕووسیا بە دەست تیوەردانی بەریتانیا و ھۆڵەندا کە بازرگانییەکەیان زەرەری ھێنابوو بەھۆی شەری ڕووسی عوسمانییەوە، و ئەو ڕێکەوتنە بە ڕێکەوتنی ئەدەرنە ناسراوە و تێیدا ڕووسیا وازی لە ھەموو خاکەکانی ھێنا لەسەر دەریای ڕەش لە بەرامبەر لابردنی ئەو جزییە ساڵانەی بە بەرپرسەکانی قڕمی دەدا تا ھێرش نەکەنە سەر کاروانە بازرگانییەکانی.
شەر لەگەڵ نەمسا و بووندقییە
عوسمانییەکان کاتێکی نەگونجاویان ھەڵبژارد بۆ چوونە ناو ئەم شەڕەوە لەبەرئەوەی نەمسا سەرقاڵی ھیچ شەڕێک نەبوو لەگەڵ فەڕەنسا و دەیتوانی ھەموو سوپاکانی بھێنێت بۆ ئەم شەڕە و زانستی سەربازی عوسمانی لاوزابوو بوو بە بەراورد بە نەمسا.
ماری کووری
سەرەتای ژیانی
لە سەرەتای ساڵی ١٨٩٠، برۆنیسلاوا— کە بەر لە چەند مانگێک شووی بە کازیمیێرز دلوسکی کردبوو، کە فیزیاوان و چالاکوانی سیاسی پۆڵەندی بوو— مارییای بانگھێشت کرد تا سەردانیان بکات لە پاریس. مارییا داواکەی ڕەت کردەوە چونکە توانای دابینکردنی کرێی خوێندنی نەبوو لەبەر ئەوەی ساڵێک و نیوێک زیاتری دەویست بۆ دابینکردنی پارەکە. ئەوەبوو باوکی یارمەتیدا، دوای ئەوەی کە دووبارە کارێکی باشی بەدەست ھێنا. ھەموو ئەو کاتەی بۆ پەرەپێدانی ئاستی خوێندنی تەرخانکرد وەک خوێندنەوەی کتێب و، ئاڵوگۆڕ کردنی نامە و، خوێندنی وانەکان. لە سەرەتای ساڵی ١٨٨٩ گەڕاوە لای باوکی لە وارسۆ و درێژەی بە کارەکەیدا وەک دایەنێک و، تا کۆتایی ساڵی ١٨٩١ لەوێ مایەوە. وانەبێژ و خوێندکاربوو لە زانکۆی فڕین و، لە (١٨٩٠–٩١) دەستی بە ڕاھێنانی زانستە کردەیییەکان کرد، لە تاقیگەیەکی کیمیایی لە مۆزەخانەی پیشەسازی و کشتوکاڵ لە کراکۆوسکیێ شادمێشکێ ٦٦، نزیک کۆنە شارۆچکەی وارسۆ. تاقیگەکە لەلایەن ئامۆزای ئەو جەوسەف بۆگوسکی بەڕێوە دەبرا، کە لە سانت پیترسبێرگ یاریدەدەری کیمیازانی ڕووسی دیمییتریی مێندێلیڤ بوو.
دەری
دەری گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی دەری بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٧٠ کەس لە ١٧٦ بنەماڵەدا بووە. ئەم گوندە بە ھۆی بەردە ھەسانەکەیەوە بەناوبانگە. مەلا عەبدولکەریم مودەریس لە فەرھەنگی دوو ڕشتەدا دەڵێت:
ھی یەکەم سەوزە، ھی دووھەم سوورە
ھەسانی ئەم دوو دێیە مەشهوورە
نەنە
نەنە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی نەنە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥١٦ کەس لە ١٢٥ بنەماڵەدا بووە.
مەحموود دەروێش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی فەلەستینی پۆل:مردووانی ٢٠٠٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
چاکسازی
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پارێزگای مێرسین
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای مێرسین پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
یۆرگن ھابرماس
سه‌رچاوه‌كان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی پۆل:کۆمەڵناسانی ئاڵمانی پۆل:فەیلەسووفانی زمان پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:بێدینەکان پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست پۆل:نووسەرانی پیاوی ئەڵمانی پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:قوتابخانەی فرانکفورت پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا
بەردیسپی
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ھۆکاری لێکەرەوە
ھۆکاری لێکەرەوە (ئینگلیزی: Reducing agent) ماددەیەکە، دەتوانێت ماددەیەکی تر لێبکاتەوە.
ڤیلھێلم ڤین
250px|وێنۆک|چەپ|ڤیلهێلم ڤین لە ساڵی ١٩١١ ڤیلھێلم ڤین (بە ئینگلیزی: Wilhelm Wien) (١٣ی کانوونی دووەمی ١٨٦٤ - ٣٠ی ئابی ١٩٢٨) فیزیکزانێکی ئەڵمانی بوو، کە لە ساڵی ١٩١١ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت بۆ کارکردنی لەسەر تیشکدانەوەی گەرمی.
عادڵ ھەورامی
ئاڵبۆم
تا ئێستە حەوت ئەلبومی ھەیە، و تێچووی سەرجەم ئەلبومەکانیشی لەسەرشانی خۆی بووە.
تاقە گۆرانییەکان
ژومارەیێک لە گۆرانییەکانی:
گوستاف دالێن
250px|وێنۆک|چەپ|گوستاف دالێن گوستاف دالێن (بە ئینگلیزی: Gustaf Dalén) (٣٠ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ - ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧) پیشەسازێکی سویدی بوو، کە لە ساڵی ١٩١٢ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت.
کۆریەرە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
فایۆلیزم
چواردە شاڕێی بەڕێوەبەرایەتی
4-	یەک فەرماندە Unity of Command - تەنها یەک کەس بەرپرسە لە یەک ئەرکی دیاریکراو. فرەکوێخایەتی دەبێتە مایەی بێسەروبەری.
5-	یەک ئاڕاستە Unity of Direction - ڕەوتی کار، شێواز و نێوەڕۆکی پرۆسەی بەرهەمهێنان دەبێت یەک جۆری دیاریکراو بێت بۆ هەموان.
9-	تایبەتکاری و دابەشینی کار Adoption of a Scalar Chain - چەمکی Scalar Chain واتە «زنجیرەی فەرمان». پەیوەندی لە سەرۆکەوە بۆ کارمەندان لەم زنجیرەی فەرمانەدا دیاری دەکرێت. لە کاروباری سازماندا زنجیرەی فەرمان دەبێ ڕەچاو بگیرێت، نابێ ئەم سەرکار لە لاوە فەرمان بداتە کارمەندی ئەو بەشەی دیکە. پەیوەندیی نێوان کارمەندان دەبێت بەپێی زنجیرەی فەرمان بێت.
پارێزگای وەردەک
وەردەک یان مەیدان وەردەک (پەشتۆ: ميدان وردګ؛ فارسی: میدان وردک) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ناوەڕاستی ئەو وڵاتە. لە ٩ قەزا پێکدێت.
ستراتیگرافیا
پەراوێز
پۆل:بەردناسی پۆل:زەویناسی
ئیمپڕاتۆر گۆ-ئودا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:لەدایکبووانی ١٢٦٧ پۆل:مردووانی ١٣٢٤ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان پۆل:خەڵکی سەردەمی کاماکورا (ژاپۆن)
کۆچک نەخشینە
جوگرافیا
کۆچک نەخشینە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی باوەفەتی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی گورگەیی کاک عەبدوڵا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەکیەی کاکەمەند لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تورکە.
چەمەری
چەمەر یان چەمەری شێوازێک لە مۆسیقایە کە لە کاتی شین و زاری دا دەژەنرێت. چەمەری زۆرتر لە ناوچەی کرماشان و ئیلام دا ھەیە.
ھاندان
ھاندەر
ھاندەر یان کارای یاریدەدەر (Catalyst) ماددەیەکە، خێراییی کاردانەوەی کیمیایی دەگۆڕێت، بێ ئەوەی خۆی لە کاردانەوەکەدا کاربکرێت و بێ ئەوەی بە شێوەیەکی ھەستپێکراو بگۆڕدرێت.
پارێزگای مانیسا
پارێزگای مانیسا یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی ئێژە‌ ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری مانیسایە.
ڕەوتی فیشر-ترۆپش
کە [LTFT] شوێن پێرل [GTL] لە [Ras laffan]لە قەتەر، کە گەورەترین ڕوەکی ئێف تییە. ئەو پەرەپێدەری کارلێکی کیمیاییی کانزای کۆباڵت بەکار دەھێنێت لە ٢٣٠ [°ک]، گۆڕین گازی سروشتی بۆ شلەی نەوت لە ڕێژەیێکی ١٤٠٬٠٠٠ بەرمیل لە ڕۆژ (٢٢٬٠٠٠ [م٣/د])، لەگەڵ بەرھەمھێنانی زیاتری ١٢٠٬٠٠٠ بەرمیل (١٩٬٠٠٠ م٣)ی ڕۆن ھاوتا لە شلەی گازی سروشتی و ئیسین: ھیدرۆکاربۆنی بێ ڕەنگ و بۆنە. ڕوەکەکە لە ڕاس [لاففان] ڕا سپێررا لە ٢٠٠٧، بەناوی ئۆریکس [گی تی ئێل]، ھەیە
ھاوکێشبوون (کیمیا)
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کیمیای ترش-تفت پۆل:کاردانەوە کیمیایییەکان
ھێنری ماتیس
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:مردووانی ١٩٥٤ پۆل:پەیکەرتاشە فەڕەنسییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩ پۆل:وێنەکێشی فەڕەنسی پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای ژولیان پۆل:وێنەکێشەکانی ھاوچەرخ
بەھائوڵڵا
دوای سێ ساڵ لە گولەبارانی باب، بەھائوللا بۆ ماوەی چەند مانگێک زیندانی و بەند دەکرێت. بەھائوڵڵا لەم زیندانەدا شایەتحاڵی لەسێدارەدانی زۆرێک لە ھاوڕیە بابیەکانی بوو. ئەو دەنوسێت کە لەم سیاچاڵەدا چەند جارێک دۆخی ڕوحانی تاقی کردووە و ئاگاداری پێغەمبەرایەتی خوی بووە. دوای ئازادبوونی لە زیندان مانگێک مەجالی پێ دەدرێت بۆ ئەوەی ئێران بەجێبھێڵێت ،بەھائوڵڵا عێراق ھەڵدەبژێرێت بۆ ئەوەی ئێران و لەگەڵ خێزانەکەی و دوو برا ئێران بەجێبھێڵێت بۆ عێراق. لە سەرەتای مانگی نیسانی ١٨٥٣دا دوای گەشتێکی سەخت و تێپەڕبوون بە ناوچە شاخاوییەکان لە سەرمای زستاندا گەیشتنە بەغدا. لە بەغدا، بەھائوڵڵا بڕەبڕە بە سەرۆکی کۆمەڵگەی بەجیماوی بابی دەناسرێتەوە؛ و ئەوە دەست بە بوژانەوەی کۆمەڵگەی بە توندی سەرکوتکراو و ناتەواوی بابی دەکات. لە کارەکانیدا تێگەیشتنێکی نوێی لە ئایینی بابی بۆ بابییەکان دابین کرد. لەماوەیەکی کەمدا ژمارەی شوێنکەوتووانی زۆربوون و بەرپرسانی ئێرانی و عوسمانی بە سەرکردەی دیاری بابییەکان ناساندیان. حکوومەتی ئێران نیگەران بوو لە بوژاندنەوەی کۆمەڵگەی بابی لەژێر سێبەری بەھائوڵڵا، فشارێکی زۆری لە دەسەڵاتدارانی عوسمانی کرد بۆ دوورخستنەوەی بەھائوڵڵا و و ھاوەڵانی گەشەکردوو بۆ شوێنێکی دوورتر لەسنورەکانی ئێران دووربخەنەوە. دەسەڵاتدارانی عوسمانی ئەمەیان قەبووڵ کرد و لە ساڵی ١٨٦٣دا بەھاوعەلیان بانگ کرد بۆ ئەستەمبوڵ.
ماکس ڤۆن لاوە
200px|وێنۆک|چەپ|ماکس ڤۆن لاو ماکس ڤۆن لاو (بە ئینگلیزی: Max von Laue) (٩ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٩ - ٢٤ی نیسانی ١٩٦٠) فیزیکزانێکی ئەڵمانی بوو، کە لە ساڵی ١٩١٤ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەرگرت بۆ دۆزینەوەی لادانی تیشکی ئێکس بەهۆی کریستاڵەکانەوە.
بڕیارنامەی ١٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئابی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 891‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
لکاوەی تازە
جوگرافیا
لکاوەی تازە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەکیەی حەمەبایز و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەشکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی چنار لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مەنزەرئاوا.
ئۆقیانووسی ھیند
ئوسترالیا
ئوسترالیا و جگە لەمە دوورگەکانی کریسمس، کۆکۆس، هێرد و مەکدۆناڵد، ئەشمۆر و کارتیەر کە هەر هەموویان هەر سەر بە ئوسترالیان.
بێەرە
بێەرە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی بێەرە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢٠ کەس لە ٥٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
جیڵ ڤالێنتاین
250px|چوارچێوە|چەپ|وێنەی جیڵ ڤالێنتاین
جوانی
سەرچاوەکان
پۆل:جوانی پۆل:فەلسەفە پۆل:ھونەر پۆل:جوانیناسی پۆل:فاشن
فرەقامکی
پڕقامکی یان پۆلیداکتیلی حاڵەتی زۆربوونی ژمارەی قامکەکانە کە لە ڕادە بە دەر بووە، بۆ وێنە دەستی کەسێک زۆرتر لە پێنج قامکی ببێت، ئەم کەسە تووشی پڕقامکیە. ئەم حاڵەتە تایبەت بە مرۆڤ نیە و زۆرجار حەیوانگەلێک وەکوو سەگ و پشیلەیش تووشی دەبن.
سەلمان ڕوشدی
کاردانەوەکانی ڕۆمانی ئایەتە شەیتانییەکان
پیاوی ئاینی ئێرانی، ئەحمەد خاتەمی، ڕایگەیاند لە ساڵی ٢٠٠٧دا، کە فەتوای بەفیڕۆدانی خوێنی نووسەری بەریتانی سەلمان ڕوشدی کە لەلایەن ئیمام خومەینیەوە لە ساڵی ١٩٨٩ بەھۆی پەرتووکی ئایەتە شەیتانییەکانەوە دەرچووە، تا ئێستاش ھەر ماوە جەخت لەوە دەکاتەوە کە «دەستکاری نەکراوە».
ھەنگاوی خێرایی دیاریکەر
ھەنگاوی خێرایی دیاریکەر (ئینگلیزی: Rate-determining step) لە کاردانەوەی کیمیاییی فرەھەنگاودا، ھێواشترین ھەنگاوە و، خێراییی کاردانەوەی گشتی دیاری دەکات.
ئەنجومەنی جوگرافیاناسانی ئەمریکی
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٠٤
سوڕی ئۆتۆ
بۆ ھەر بزوێنەرێک لادانێکی تایبەت ھەیە بۆھەر لیترێک ، بارستایی گازەکان سیستەمێکە ھەژماردەکرێت کە بزوێنەرەکە دەخاتە کار لە پێوانەی پلەی گەرمی (20C) وە لەگەل پەستانی (1 atm). بە بەکارھێنانی یاسای (گاز) بارستایی گازی یەک لیتر لە پلەی گەرمی ژوور لەگەل پەستانی ئاستی رووی دەریا: M=PV/RT کاتێک P=0.001 m^3, R=0.286kJ/(kg.K), T=293 K, P=101.3kN/m^2, M=0.00121kg Increasing power & efficiency جیاوازی نێوان دەرھاوێشتن و پەستانی وەرگیراو لەگەل پلەی گەرمی ئەوە دەگەێنێت کە دەتوانێت لە ھەندێک زیادبوونی چوستی قازانج بکات بە بەکارھێنانی بارگاوی تۆربینی. لابردنی بەشێک لە توانای ماوە لە دەرھاوێشتەی لێشاو وە گواستنەوەی بۆ لێشاوی وەرگیراو بۆ زیادکردنی پەستانی وەرگیراو
پرێمیەرلیگ
گۆڵکارانی خوول
گۆلکارانی خول لەوەرزی ١٩٩٢/١٩٩٣—تاوەکوو ئێستا جیمی ڤاردی یانەی لیستەر سیتی
وێنۆک|ئالان شیڕەڕ ئەو یاریزانەی زۆرترین گۆلی ھەیە لە پاڵەوانیەتیەکە
لکاوەی کۆن
جوگرافیا
لکاوەی کۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی تەکیەی کاکەمەند و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی سارد و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی چنار لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مەنزەرئاوا.
تۆرباینی ھەڵمی
تۆڕبینی ھەڵمی ئامرازێکە کە وزەی گەرمی لە ھەڵمی پەستێنراو دەردەھێنێ و بەکاری دێنێ بۆ کردنی کردارێکی میکانیکی لەسەر شەفتی خولاوە ئەو دەرخستنە ھاوچەرخە داھێنرا لە لایەن چارڵز پارسۆنز لە ١٨٨٤
مێژوو
ژمارەی تۆڕبینە جیاوازەکانی تر کە گەشەیان پێ دراوە لەگەل ھەڵم بە چوستی کار دەکا. دێ لاڤەل تۆڕبین کە داھێندرا لە لایەن گوستاڤ دێ لاڤەل ھەڵمەکەی تاو دەدا تا زۆرترین خێرایی پێش ئیشپێکردنی دژی پەروانەی تۆڕبینەکە.
پیشەسازی
لە ڕۆژگاری ئێستادا پیشەسازی تۆڕبیبی ھەڵمی لە لایەن چینییە کەلوپەلە گەورە دروستکەرەکان دەستی بەسەردا گیراوە. (ھاربین ئیلیکتریک، شەنگەھای ئیلیکتریک، دۆنگفانگ ئیلیکتریک) سێ بەناو بانگترین دروستکەری کەلوپەلی گەورەن لە چین.
پەڕ و ستەیج دیزاین
پەڕەکانی تۆڕبین پێک ھاتوە لە دوو بەشی سەرەکی، پەڕە و نۆزڵ.
قامیشە
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
تۆرباینی ھەڵمی
جووڵانی ژێرئاوەکان
لە کەشتییە ھەڵمییەکاندا، خاڵەباشەکانی تۆڕبینی ھەڵمی لەسەر بزوێنەری ئاڵوگۆڕ قەبارەیان بچووکە، چاککردنەوەی کەمتر، کێشی کەمتر، لەرزینی کەمتر، تۆڕبینی ھەڵمی لە کاتانە چوستە کاتێک ڕپم لە ھەزارەکانە، لە کاتێکدا کاریگەرترین دیزاینی پەروانە بۆ خێرایی خوار ٣٠٠رپم، بەم شێوەیە گێڕی کەمکردنەوەی ورد پێویستە کەشتییە تازەکان لە جەنگی جیھانی یەکەم، وەکو تۆڕبینیا کە ئیش پێکردنی ڕاستەوخۆی ھەیە لە تۆڕبینی ھەڵمی بۆ شافتی پەروانە، دانەیەکی تر، تۆڕبۆ-کارەبا بڵاوکەرەوە، کە مۆلیدەیەکی کارەبایی ئیش دەکا بە تۆڕبینەکی خێرای بەرز کە بەکاردێت بۆ ئیش پێکردنی یەک یان زیاتر مۆتۆڕی کارەبایی خێرایی نزم کە بەستراوە بە شەفتی پەروانە، تۆڕبۆ-کارەبا ئیشپێکەر زۆرترین بەکارھێنانی ھەبووە لە کەشتییەجەنگییە ئەمەریکییەکان لە جەنگی جیھانی یەکەم و لە تیپی سەربازی گوێزەرەوە و ماس-پرۆدەکشن، خەرجی زیاتر لە تۆڕبینەکان لەگەڵ گێڕی ھاوبەش یان مۆلیدە/مۆتۆڕ جێگیرکراوە بە پێویستییەکی چاکردنەوەی کەمتر لەگەڵ قەبارەیەکی بچووکتری تۆڕبینەکان کاتێک بەراوردی دەکەین بە بزوێنەری ئاڵوگۆڕ و ھەبوونی ھەمان ھێز، ھەروەھا سووتەمەنییەکە خەرجی زیاترە لە سووتەمەنی بزوێنەری دیزڵ چونکە تۆڕبینی ھەڵمی چوستی گەرمییەکەی کەمترە، بۆ کەمکردنەوەی خەرجی سووتەمەنی چوستی گەرمی ھەردوو بزوێنەرەکە زیاد کراوە بە تێپەڕبوونی ساڵەکان.
ئامێرکاری و گێڕکاری گەشتی ئاوی
گەڕان بە دوای ئابووری زۆر گرینگبوو کاتێک خێرای گەشتی ئاوی ڕەچاوکرا، خێرایی گەشتی ئاوی بە زەحمەت ٥٠٪ بوو لە زۆرترین خێرایی کەشتی جەنگی و ٢٠٪-٢٥ زۆرترین ھێزی بوو، ئەوە ئەو خێراییە بوو کە لە گەشتە دوورەکان بەکاردەھات کاتێک ئابووری سووتەمەنی دەخوازرا، ھەروەھا ئەوە وای دەکرد کە خێرایی پەروانەکان بێتە ئاستێکی چوست، و چوستی تۆڕبین دەھاتە خوارەوە، کەشتییە تۆڕبینییە سەرەتایەکان ماوەی گەشتی ئاویان کەمبوو، چارەسەریش تۆڕبینی گەشتی ئاوی بوو، تۆڕبینێکی زیاتر دانرا تا قۆناغی تر زیاد بکات، سەرەتا ڕاستەوخۆ بەسترا بە شەفتێک یان زیاتر و بەکار نەدەھات لە خێرایی بەرز، تاوەکو گێڕی کەمکردنەوە بەردەست بوو لە ساڵی ١٩١١، ھەندێک کەشتی وەکو کەشتی جەنگی(USS Nevada)، کە تۆڕبینی گەشتی ئاوی ھەبوو کە ئیشپێکردنی ڕاستوخۆی تۆڕبینی سەرەکی ھەڵگرتبوو، گێڕی کەمکردنەوە ڕێگەی بە تۆڕبینەکان دەدا کە لە ماوەی چوستی خۆیاندا کار بکەن بە خێراییەکی زۆرتر لە شەفتەکە بەڵام نرخیان بەرز بوو بۆ بەرھەمھێنان.
ئیشپێکردنی تۆڕبۆ-کارەبا
ئیشپێکردنی تۆڕبۆ-کارەبا لە کەشتی جەنگی(USS new mexico) کارپێکرا لە ١٩١٧، لە ماوەی ھەشت ساڵی دواتر یو ئێس ناڤی پێنج دانە کەشتی جەنگی تۆڕبۆ-کارەبای تری کارپێکرد لەگەڵ دوو دانە فڕۆکە ھەڵگر، دە دانە کەشتی تۆڕبۆ-کارەبای تر پلانیان بۆ دانرا کە دروست بکرێن بەڵام ڕەتکراوە بەھۆی ئەو سنورەی کە دانراوە لە پەیماننامەی واشنتۆن ناڤاڵ
بەکارھێنانی ئێستا
لە ٢٠١٣، ھێزی دەریاییی فەڕەنسی سەردەمی ھەڵمیی کۆتایی ھات لەگەڵ دیکەمیشەنینگەکەیی کەشتی بچووکی تۆورڤیللێ-کلاسی دوایین. لەنێوەکە ھێزی دەریاییی ئاڤی-شینی دیکە، ھێزی دەریاییی ڕووسی ئێستا ستیم-پۆوێرێد بەری فڕۆکەی کوزنێتسۆڤ-کلاس بەکار دەخات و وێرانکەری سۆڤرێمێنی-کلاس. ھێزی دەریاییی ھیندی ئێستا ئای ئێن ئێس [ڤیکرامادیتیا] بەکار دەخات، ێک گۆڕراو بەری فڕۆکەی کیێڤ-کلاس؛ ئەو ھەروەھا سێ کەشتی بچووکی براھماپوترا-کلاس بەکار دەخات ڕایان سپارد لە ٢٠٠٠کان و یەک کەشتی بچووکی گۆداڤاری-کلاس دای نا بۆ دیکەمیشەنینگ. ھێزی دەریاییی چینی ئێستا فڕۆکەی کوزنێتسۆڤ-کلاسی ستیم-پۆوێرێد بەکاردەخات. وێرانکەر سۆڤرێمێنی-کلاس لەگەڵ وێرانکەری پۆلی-لودا وەکە بەبی ھاوری جۆر ٠٥١ بی وێرانکەر. ھێزی دەریاییی میسری و کۆمارییەکەی ھێزی دەریاییی چین بە پی ی ڕیز دوو و شەش پێشوو وڵاتە یەکگرتووەکان کەشتی بچووکی کنۆکس-کلاس بەکار دەخات. ھێزی دەریاییی ئێکوەدۆرییەن ئێستا دوو کەشتی بچووکی کۆندێلل-کلاسی ستیم-پۆوێرێد بەکار دەخات (کەشتی بچووکی پۆلی-لیاندەیان گۆڕی). زۆربەی ھێزی دەریاییی دیکە یان یان خانەنشین بوویان کەشتی جەنگیی ستیم-پۆوێرێدیان دووبارە-ئێنجەند تا ٢٠١٠. تا ٢٠١٧، ھێزی دەریاییی مەکسیکی چوار ستیم-پۆوێرێد پێشوو وڵاتە یەکگرتووەکان کەشتی بچووکی کنۆکس-کلاس بەکار دەخات و دوو ستیم-پۆوێرێد پێشوو وڵاتە یەکگرتووەکان کەشتی بچووکی برۆنستێین-کلاس. ئەمڕۆ، چوستی سۆڕی تۆڕبینی ھەڵمینی جوڵاو نەگەیشتۆتە ٥٠٪، بەڵام بزوێنەری دیزڵ ٥٠٪ تێپەڕاندوە. بە تایبەتی لە بەکارھێنانی ژێرئاوەکان.
تاقیکردنەوە
بەڕیتانییەکان، ئەڵمانییەکان، نەتەوەکانی تر و کۆدی تاقیکردنەوەی نێودەوڵەتی بەکاردێت بۆ بە ستانداردکردنی چۆنییەتی تاقیکردنەوەی تۆڕبینی ھەڵمی، دیاریکردنی ئەو کۆدی تاقیکردنەوانە بەکاردێت بۆ ڕێکەوتنی نێوان کڕیار و بەرھەمھێنەر، و بۆ بایەخدان بە دیزاینی تۆڕبینەکان و سیستەمەکەیان.
ھەڵچوون (کیمیا)
ھەڵچوون (ئینگلیزی: Effervescence) لە کیمیادا، بریتییە لە کردەی خێرا دەرپەڕینی گاز لە توێنەرێکی شل.
پزیشکی گوێ و لوت و قوڕگ
پزیشکی گوێ و لوت و قوڕگ یان ئۆتورھینۆلارینگۆلۆجی (بە ئینگلیزی: Otorhinolaryngology) نەشتەرگەری سەر و مل (ORL-H&N یا OHNS), یان گوێ, لووت و قورگی (ENT), ئەوە تایبەتمەندییەکی لاوەکی نەشتەرگەرییە لە ناو دەرمان دا کە مامەڵە لەگەڵ نەشتەرگەری و بەڕێوبردنی پزیشکیی مەرجەکانی سەر و مل دەکات. ئەو پزیشکانەی کە لەم بوارەدا پسپۆڕن پێیان دەوترێت دکتۆری ئۆتورھینۆلارینگۆلۆجیست و ئۆتۆلارینگۆلۆجیست و نەشتەرگەری سەر و مل یان نەشتەرگەری ئای ئێن تی یان پزیشک ئای ئێن تی. نەخۆشەکان بەدوای چارەسەردا دەگەڕێن لە پزیشکی ئۆتورھینۆلارینگۆلۆجیاس بۆ نەخۆشییەکانی گوێ و لووت و گەروو و بنەچەی سەر و مل. ئەمانە بە گشتی نەخۆشییە ئیشکەرەکان دەگرێتەوە کە کار دەکەنە سەر ھەست و چالاکی خواردن و خواردنەوە و قسەکردن و ھەناسەدان و قووتدان و بیستن. جگە لەوەش نەشتەرگەریی ئین تی بەڕیوەبردنی نەشتەرگەری و ئاوەدانکردنەوەی شێرپەنجەکان و توورە جوانەکانی سەر و مل و ھەروەھا نەشتەرگەری پلاستیکی دەموچاو و مل لە خۆدەگرێت.
لەیزەر سکانینگ
وێنۆک|چەپ| لەیزەر سکەنەرێکی ئامادە بۆ ڕووپێوی لەیزەر سکانینگ، بریتییە لە تەکنۆلۆجیایەکی نوێ لە بواری ڕووپێوی و بۆ ڕووپێویکردنی شوێنێک بە کۆکردنەوەی ھەزاران خاڵ بە ئەکیورەسی زۆر بەرز کەمتر لە ملیمەتر بەکاردێت. بە شێوەیەکی گشتی دوو جۆر تەکنیکی کارکردن ھەیە، ھەروەک جی پی ئێس، یەکەم پشت بەستن بە کات و خێرایی ڕووناکی بۆ دۆزینەوەی کۆردینەیت، دووھەم پشت بەستن بە خوێندنەوەی فەیسی شەپۆلەکە بۆ دۆزینەوەی کۆردینەیت.
عەلی قوشچی
سەرچاوەکان
پۆل:زانایانی خۆراسان پۆل:لەدایکبووانی ١٤٠٣ پۆل:مردووانی ١٤٧٤ پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:داھێنەرە موسڵمانەکان
ھانا ئارێنت
ھانا ئارێنت (ئینگلیزی: Hannah Arendt)، لە دایکبووی ١٤ ئۆکتۆبەری ١٩٠٦ی ھانۆڤەری ئەڵمانیا و کۆچیی دوایی ٤ی دیسەمبەری ١٩٧٥ نیویۆرکی ئەمریکا، فەیلەسووف و مێژوونووسی بە ڕەچەڵەک ئەڵمانی-جوولەکە.
یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید
ڕیاڵ مەدرید بە گەورەترین یانە دەژمێردرێت لە جیھاندا کە خاوەنی زۆرترین ھاندەربێت بەپێی لێکۆڵینەوەیەک کە زانکۆی ھارڤارد ئەنجامی داوە لە ساڵی ٢٠٠٧ دا؛ و ئێستاش بە دەوڵەمەندترین یانە دادەنرێت لە جیھاندا بەپێی بوودجەی ساڵانە.
ژانگ یاوۆتیاوۆ
ژانگ یاوۆ تیاوۆ (بە چینی:張窈窕) شاعیرێکی چینی بوو لە سەدەی ٩یەمی زایینی لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگ
ئالێس (ڕێزدێنت ئیڤڵ)
ئالێس (بە ئینگلیزی: Alice)، کەسایەتییەکی خەیاڵی زنجیرە فیلمی رێزدێنت ئیڤڵە. بەشێوەیەکی پەرشوبڵاو لەسەر زنجیرە یارییەکانی رێزدێنت ئیڤڵ بنیات نراوە کە بەهیچ شێوەیەک لە یارییەکە بوونی نەبووە
پارێزگای کوتاھیا
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کوتاھیا پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)
داعش تا ئەو ڕادە توند و تیژە کە لەگەڵ گرووپە ئیسلامییەکانی تریشدا (وەک لقی ئەننەسرە) بە شەڕ ھاتووە و لە (شوباتی ٢٠١٤)دا ئەیمەن ئەلزەواھیری، ڕێبەری ئەلقاعیدە بە فەرمی ڕای گەیاند کە دەوڵەتی ئیسلامی عیراق و شام ھیچ پێوەندییەکی بەوانەوە نییە. داعش لە سووریادا سەرکەوتنی زۆری بە دەست نەھێنا و لەلایەن بەرەی ئەننەسرەوە تێکشکانی زۆری بینی، بەڵام لە (حوزەیرانی ٢٠١٤)دا توانی شاری مووسڵ، دووھەمین شاری گەورەی عێراق، داگیر بکا. لەگەل ئەوەشدا سەرۆکی ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا ترەمپ باراک ئۆباما و ھیلاری کلینتۆنی بەوە تۆمەت بارکرد بەوەی ئەو دەستی ھەبووە لە دامەزراندنی داعش و ھەروەھا ئەمە تەنھا قسەیەک نییە تەنھا لەلایەن سەرۆکی ئێستای ئەمریکا کرابێت و گومانێک بێت بەڵکو لە ڤیدیۆیەک کلینتۆن خۆی دان بەوە دادەنێت کە خۆیان دامەزرێنەری ڕێکخراوی داعشن تەنانەت ڕێکخراوی ئەلقاعیدەش بۆ ئەوەی بجەنگن لە دژی سۆڤیەت  لەناوچوونی گرووپەکە لەلایەن حکوومەتی ئێراقەوە ڕاگەێندراوە، بەڵام ھەندێک لە ئەندامەکانی ھێشتا وەک خانەی مردوو لە کۆمەڵگە جیاوازەکاندا ماونەتەوە.
مێژوو
دەوڵەتێکی ئیسلامییە لە دوای ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی دروست بووبێت کە لە عێراق و سووریا چەند ویلایەتێکیان بەدەستەوەیە و چالاکییان ھەیە بەپێی ئەو نەخشەیەی ماوەیەکی زۆرە بڵاویان کردووەتەوە سووریا و پارێزگا سونییەکانی عێراق دەگرێتەوە و نەخشەکە ھەرێمی کوردستان و پارێزگا شیعییەکانی عێراق و ناوچەیەکی سووریا لە باکووری لوبنان و ناوچەیەکی تر لە باکووری ناوچەی جۆلانی سووریا ناگرێتەوە، و لە ساڵی ٢٠١٣ دامەزراوە بەڵام بناغەی ئەم دەوڵەتە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٠٦ کاتێک ڕێکخراوی «ئەلقاعیدە لە بیلاد ڕافیدەین» لەلایەن ئەبوو موسعەب ئەلزەرقاوی دامەزرا. گرووپەکە پێک ھات و پشتگیریی دەکرێت لەلایەن گرووپە یاخیبووەکانەوە، لەنێویاندا ڕیکخراوەکانی کە پێش خۆی ھەبوون وەک ئەنجومەنی شورای موجاھیدین، ئەلقاعیدە، جەیش ئەلفاتیحین، جوندئەلسەحابە، کەتیبەکانی ئەنساڕ ئەلتوحید وەلسونە، جەیش ئەلتائیفە ئەلمەسنووڕە، و ھتد… و ھەندێکی تر لە گرووپە چەکدارە سونییەکان. ئامانجی ئەم گرووپە ئەوە بوو کە خەلافەتێکی ئیسلامیی سوننی لەناوچە سوننە نشینەکانی عێراقدا دابمەزرێنێت، کە دواتر ئەم ئامانجە سووریاشی گرتەوە.
ھێرش بۆ سەر بەغداد
چەکدارانی ڕێکخراوی «دەوڵەتی ئیسلامی» بەنیازن ھێرش بکەنە سەر شاری بەغدادی پایتەخی عێراقو بۆ ئەو مەبەستەش پلانو بەرنامەیان داڕشتووە. ئەو پلانە خۆی لە چەن ھەنگاوێکدا دەبینێتەوە، کە تێیدا کاتژمێری سفریان دیاریکردووە بۆ ھێرشەکە، ھەنگاوی یەکەم ئامادە بوونی ژمارەیەکی زۆری چەکدار لە ناو شاری بەغداد کە وەک «شانەی نووستوو» کار دەکەن و لە کاتی ھێرشی چەکداران بۆ سەربەغداد لە ھەنگاوی دووھەمدا دەکەونە کار و کۆنترۆڵی شار دەگرنە دەست.
ناو و گۆڕانکارییەکان لەناودا
سەرەتا تەنھا ناوی (دەوڵەتی ئیسلامی لەعێراق) بوو، بەڵام لەڕۆژی ٩ی نیسانی ٢٠١٣دا فراوان کراو ناوەکە گۆڕا بۆ دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام و پاشان لە ڕۆژی ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤ ناوەکەی گۆڕدرا بۆ دەوڵەتی ئیسلامیی
کیسەڵ
thumb|کیسەڵ وێنۆک|کیسەڵ کیسەڵ ( ناوی زانستی: Testudines) خشۆکێکی خوێن ساردە, جەستەی بە توێکڵێکی ڕەق پارێزراوە، کیسەڵ دوو جۆر ھەیە ، یەکەمیان وشکانییە و ھەندێکیان ئاویین. کیسەڵەکان ھەمان تایبەتمەندی ھەموو خشۆکەکانیان ھەیە، لەوانە: بە دوو سیی ھەناسە دەدەن (کیسەڵە وشکانی و ئاوییەکانیش)، دڵێکیان ھەیە کە لە دوو دەمار پێکھاتووە، پلەی گەرمی جەستەیان لەگەڵ ژینگەی دەرەوە دەگونجێت، پێستیان بەھێزترە بە ئێسکەپەیکەری دەرەوەیان، ھێلکەکانیان بەنزیکەیی لە شوێنێکی وشک دادەنێن و باوەشی پێدا ناکات، ئێسکەپەیکەرەکەی لە شانە ئێسکییەکان پێکھاتووە.
پارێزگای قۆنیە
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری قۆنیەیە.
ئیمپڕاتۆر ھەنازۆنۆ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٩٧ پۆل:مردووانی ١٣٤٨ پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:خەڵکی ژاپۆن لە سەدەی ١٣یەم پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٤یەم پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان پۆل:خەڵکی سەردەمی کاماکورا (ژاپۆن)
باسم یووسف
ژیانی تاکەکەسی
باسم یوسف لە ساڵی ١٩٩٨ دا کۆلیجی پزیشکی تەواو کردووە و دوکتۆرای لە نەشتەرگەری دڵ و سینگدا بەدەستهێناوە لە زانکۆی قاهیرە. لەئێستادا ئەندامی ئەنجومەنی وانەبێژییە لە کۆلیجی پزیشکی. بۆ ماوەی دوو ساڵ و نیو گەشتی کردووە بۆ کارکردن لە ئەمریکا و ئەوروپا لە یەکێک لە کۆمپانیاکانی ئامێرە پزیشکییەکان کە لەبواری گەشەپێدانی چاندانی دڵ و سینگدا کاریان دەکرد. گەڕاوەتەوە بۆ میسر بۆ بەدەستهێنانی دوکتۆرا پاشان گەشتی کردووە بۆ ئەڵمانیا بۆ مەشقکردن لەسەر نەشتەرگەرییەکانی چاندنی دڵ و کارکردن لەسەر ئامێرە یاریدەدەرەکان لە ماسوولکەکانی دڵدا. مۆڵەتی کارکردنی لەگەڵ پیشکەیدا بەدەستهێناوە لە ئەمریکا لەساڵی ٢٠٠٥ و زەمالەتی نەشتەرگەرانی بەریتانیای لە ٢٠٠٦دا بەدەستهێناوە.
قەبەغڵوو، میرەدێی سەقز
قەبەغڵوو (Qebeẍllû، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٠٤ کەس لە ٧١ بنەماڵەدا بووە.
ئالبێرت وێسکەر
250px|چوارچێوە|چەپ|وێنەی وێنەی ئەلبەرت وێسکر لە [[رێزدێنت ئیڤڵ ٥دا]]
ئەلبەرت وێسکر (بە ژاپۆنی:アルバート・ウェスカ؛ بە ئینگلیزی: Albert Wesker)، کەسایەتییەکی خەیاڵی یارییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵی کاپکمە. یەکەم جار لە رێزدێنت ئیڤڵدا دەرکەوت کە کاپتنی تیمی ستارس (.S.T.A.R.S) بوو.
مەسعوود بارزانی
ئەنفال
خێزانی بارزانی زۆر قوربانیان لە پێناو کێشەی کورددا داوە، و لە دوای لە دایکبوونیەوە تاکو تەمەنی ١٢ ساڵی مەسعوود بارزانی باوکی خۆی نەبینیوە، کە لە دوورە وڵات لە یەکێتی سۆڤیەت دەژیا. سیخوڕەکانی ڕژێم سێ برای بارزانیان تیرۆر کردەوە ٣٢ کەس لە ئەندامانی خێزانەکەی لەگەڵ ئەو ٨٠٠٠ بارزانی بوون کە ڕژێمی بەعس ئەنفالی کردن لە ساڵی ١٩٨٣، خودی مەسعوود بارزانی ئامانجی چەندین ھەوڵی تیرۆر بووە بە تایبەتی ھەوڵی تیرۆر کردنی لە ڤێننای پایتەختی نەمسا لە ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩. ڕژێمە یەک لە دوا یەکەکانی عێراق ١٦ جار گوندی بارزاننیان خاپوور کردووە کە گوندی مەسعوود بارزانییە.
شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ
سەرچاوەکان
پۆل:تێل ئەڤیڤ پۆل:شارەوانییەکانی ئیسرائیل
بڕیارنامەی ١٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی
ژیان
لە ساڵی ١٩٩١ دا بووە بەلێپرسراوی بەرەی کوردستانیی سنوری پارێزگای ھەولێر، ساڵی ١٩٩٢ بووە بە ئەندامی پەرلەمانی کوردستان و لە ساڵی ١٩٩٣ تاکو ساڵی ١٩٩٦ دەبێتە سەرۆکی دووەم کابینەی ئەنجومەنی وەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، دواتریش بووە بە سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان-ئیدارەی سلێمانی تاکوو ساڵی ٢٠٠١.
تایرنت (ڕێزدێنت ئیڤڵ)
تایرنت یەکەم جار لە رێزدێنت ئیڤڵدا دەرکەووت وەک گەورەی دێوەکان.
فراسنوا دۆمبواز
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٥٠ پۆل:مردووانی ١٦١٩ پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
ھێڤی ئیبراھیم
ھێڤی ئیبراھیم ناوی تەواو (ھێڤی ئیبراھیم موستەفا) (لەدایکبووی ١٩٦٧، لە حەسەکە) ئەندامی حیزبی پارتی یەکێتیی دیموکرات، لە ساڵی ٢٠١٤، بوو بە سەرۆک وەزیرانی ناوچەی عەفرین (تا ٢٠١٧ بەفەرمی پێی دەگوترا کانتۆنی عەفرین) کە ناوچەیەکی دیفاکتۆیە لە ڕۆژاوای کوردستان.
ھەراوا
جوگرافیا
ھەراوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خوامراد و لە باشوور لەگەڵ گوندی چۆڵەمەکی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ماروولە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قودرەتە.
ئەندازیاریی ھاتوچۆ
ئەندازیاریی ھاتوچوو یان ئەندازیاریی ترافیک بەشێکە لە ئەندازیاریی شارستانی کە تێدەکۆشێ بە باشتر کردنی ڕێ و بان مسافرەکان بە جۆرێکی باشتر بگوێزێتەوە و بە تایبەت کاری لە سەر گواستنەوەی ناو شارەکانە. داڕشنی چرای ڕێنوێنی لە سەر چوار ڕاکان یان چۆنیەتیی بە یەکگەشتنەوەی جادەکان کاری ئەندازیاریی تەرافیکە.
سێگۆشەی دوولایەکسان
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سێگۆشەکان
ویلیام ھێنری براگ
ویلیام هێنری براگ (بە ئینگلیزی: William Henry Bragg) (٢ی تەمموزی ١٨٦٢ - ١٠ی ئازاری ١٩٤٢) فیزیکزان و بیرکاریزان و کیمیاگەرێکی بەریتانی بوو، کە لە ساڵی ١٩١٥ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک لەگەڵ ویلیام لۆرەنس براگ وەرگرت.
ماوەلۆ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
کورد، مەجارستان
دوای ٢٠٠ ساڵ لە نیشتەجێبوون لەم شارۆچکەیە، دانیشتووانە دۆن ئاوسشغابنە ئەڵمانەکان نیشتگەکانیان لێسەندرایەوە و بە زۆر نێردرانەوە بۆ ئەڵمانیا دوابەدوای کۆتایی جەنگی جیھانی دووەم.
قورئانی پیرۆز بە کوردی
قورئانی پیرۆز بە کوردی وەرگێڕانێکی قورئانە لە عەرەبییەوە بۆ کوردی لەلایەن هەژار موکریانی. لە ساڵی ١٩٨٩ دەستی بە وەرگێڕانی کردووە، لە ماوەی نۆ مانگدا هەر سی جزمەکەی کردۆتە کوردی.
مەترسیەکانی پیسبونی ھەوا
پیشاندان
مەترسییەکانی پیسبوونی ھەوا کە بریتییە لە ڕێژەی مەترسی پیسکەرەکان وە ھەروەھا پێشاندانی پیسکەرەکان و پێشاندانی پیسبوونی ھەوا دەتواندرێ پەیوەندی بە ھەر تاکی کەسەوە بکرێ بۆ کۆمەلەیەکی باوەرپێکراو بۆ نموونە (گەرەک-شوێنی نیشتەجێ مندال لە وڵاتان) یاخود بۆ دانیشتوان بۆ نموونە کەوا دەتوانین ھەژماری بکەین بۆ پێشاندانی ڕێژەی مەترسییەکان لەسەر پیسبوونی ھەوا بۆ جوگرافیای زەوی کە پێکدێت لە بەشی جیاواز بەشێکی بچووکی ژینگە وە ھەروەھا تەمەنی کۆمەلەکە کە ئەمەش دەتوانین ھەژماربکەین وەکوو پێشاندانی ھەڵمژین کە دەتوانرێ وەکوو قەرزی رۆژانە پیشانبدرێ بە رێکخستنی جیاواز بۆ نموونە جیاوازی بەشێکی کەم لە ژینگەکە بەشی ناوەوەی وە دەرەوەی وە پێشاندانی پێویستی کە بەشی جیاواز لە تەمەن و کۆمەلەی ئامار و تایبەتمەندی خەلک بە تایبەتی (مندالی تازە لەدایکبوو-مندال-ئافرەتی دووگیان) وە ھەروەھا بەشە گروپی ھەستیار وە پێشاندانی پیسبوونی ھەوا کە دەبێ خەستی ناوەند  بێت لە پیسبونی ھەوا لەگەل رێزگرتن لە کات بەفیرۆدان وە رێکخستنی ھەر بەفیرۆدانێک بۆ ھەر بەشە گروپێکی رێکخستن وەک (یاریکردن-چێشتلێنان-خوێندنەوە-کارکردن-کات سەرفکردن لە کاتی ھاتووچودا).
سەرچاوەکان
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:ئەندازیاریی کیمیا
پارێزگای موغلا
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای موغلا پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
عێراق
پێغەمبەر ئیبراھیم لە عێراق لەدایکبووە، و خاکی چەندین پێغەمبەرە وەک یوونس، حەزەقیل، دانیال، عوزەیر، ناحوم، حەنینا ئادەم، نووح، ھوود، ساڵح، زول کیفل، سلێمان، و ئەیووب (ھەموو ئەمانە بەپێی بوونی مەزارگای ڕاستەقینە و سەرچاوە ئیسلامی و خاچ پەرست و جووەکان)، و خاکی زۆرێک لە ئیمامەکانی موسڵمانانی سوننە و شیعەن، وەک عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب، حوسێن کوڕی عەلی و براکەی، محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی، عەبدولقادری گەیلانی، ئەبووحەنیفە، و خاکی مەزارگای زۆرێک لە منداڵانی ئیمامەکانی شیعە و ھاوەڵانە وەکو سەلمانی فارسی و شوێنکەوتووانی.
دەرامەتی ئاو
ئەم درامەتە یەکێکە لە سەرچاوەکانی ھەموو جۆرە ئاوێک لە عێراق، بەھۆی بوونی بەفرو باران لە چیاکانی کوردستان، ڕووباری دیجلە و لقەکانی دروست بووە. بەتیبەتی ئەم جۆرە ئاوە لە کوردستان زۆرە لەئەنجامی بارینی باران و بەفر. ھەروەھا جۆری بەردەکان ولێژی ناوچەکە یارمەتی کۆبوونەوەی ئاوی ژێر زەوی داوە، ڕێژەی ئاوی ژێر زەوی عێراق بەم شێوەیەیە:
بڕیارنامەی ١٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی تشرینی یەکەمی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: نێجیریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 908‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
نەسازانی جێندەری
نەسازانی جێندەری بریتییە لە نەسازان لە ھەڵسوکەوتەکردن، دەربڕین و کاردانەوە، بۆ نمونە کەسێک ھەلسوکەوت و دەربرێنی جێندەرییەکەی لەگەڵ جێندەرەکەی یەک ناگرێتەوە.
نێرگز خانمی شارەزووری
نموونەی شیعر
شیعرەکانی نێرگز خانم بە کێشی خۆماڵیی ھەشت بڕگەیی نووسراون. لە نموونە شیعرییەکانی:
پێمان دەکەن گشت تەماشا
قەومێ، بە من نەیبێ باوەڕ
باوەڕ نەکا بە شای عادڵ
ھەر کە، بە یار بدا ئازار
تەکیەی جەباری
تەکیەی جەباری شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی جەباری (ناوەند)، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پارێزگای سینۆپ
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای سینۆپ پۆل:پارێزگاکانی تورکیا