cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Клусеево
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Шумки (Пермийн мохк)
Шумки (Шумки) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Пермийн кӀоштара эвла.
Осек (Равицкан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Переделки (Калугин область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Васильчики (Подлясьен воеводалла)
Васильчики  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Пьядена
Пьядена — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Кремона провинцехь.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
(19686) 1999 RL197
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Йуьджебаджа (Йилдизели)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Раздольни (Николаевскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Князево (Тутаевн кӀошт)
Князево (Князево) — Российн Федерацин Ярославлан областан Тутаевн кӀоштара дӀатесна эвла.
Кавалина (Фиренца)
Кавалина — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Лоче (Целе)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Климковцы (Тернополан область)
Климковцы — Украинин Тернополан областан Тернополан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Прозоровски
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Йениджами (Бешикдуьзуь)
Хьажоргаш
Категори:Бешикдуьзуьнан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 386
NGC 386 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Гнилуха
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Ачарело
Ачарело — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
HD101724
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Василювка (Сокульскан повет)
Василювка  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Эль Капирильо (Зиватанехо де Азуета)
Географи
Эль Капирильо лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Гранха Эрнандез (Ирапуато)
Географи
Гранха Эрнандез лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
(19688) 1999 RR204
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Чомпипес (Пануко)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Бабичи (Закарпатьен область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Эрвин (Къилба Дакота)
Истори
Йиллина.
Понте Цоко (Бреша)
Понте Цоко — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Псыщево
Псыщево (Псышчава) — Белоруссин Брестан областан Ивановн кӀоштара эвла.
Рулевой
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Хьажоргаш
Категори:Волгоградан областан Николаевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кавалина (Форли-Чезена)
Кавалина — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Озерки (Пронскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Кобылино (Тутаевн кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Тутаевн кӀоштан нах беха меттигаш
Осиевски (Кириллован кӀошт)
Осиевски (Осиевская) — Российн Федерацин Вологдин областан Кириллован кӀоштара дӀатесна эвла.
Хьажоргаш
Категори:Кириллован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Лубно (Габри)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Белые Лужи
Белые Лужи (Белыя Лужы) — Белоруссин Минскан областан Минскан кӀоштара эвла.
Эль Каризо (Мануел Добладо)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
(19690) 1999 RD212
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 8 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RD212» саналган.
Лочкий Врх (Дестрник)
Лочкий Врх  — Словенин йукъараллера эвла.
Рождественно (Орёлан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Петрушина Гора
Петрушина Гора (Петрушина Гора) — Российн Федерацин Ленинградан областан Луган кӀоштара эвла.
Осек-Мали (Великопольскан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
ФгӀануа (Ду)
Билгалдахарш
Категори:Ду департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Шписхайм
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Манасия (Бузеу)
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бузеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Хатки (Тернополан область)
Хатки — Украинин Тернополан областан Тернополан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Тернополан кӀоштан нах беха меттигаш
Фоссил (Орегон)
Истори
Фоссил гӀала йиллина  шарахь.
Терачино (Рьети)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Кавалино (Падова)
Кавалино — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Бадалово
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
NGC 389
Хьажа кхин а
389 389
Перерушево (разъезд)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Земберек (Бешикдуьзуь)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сен-Мишель (Атлантикин ПигӀенейш)
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
Инкайа (Караджабей)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Старо-Село (Сливенан область)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Сен-Пале (Атлантикин ПигӀенейш)
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
Васки (Гайнивскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ларма
Ларма — мехала гӀирсаш Ӏалашбан а, уьш латтабан а кечйина меттиг, гӀишло (йа церан комплекс).
HD101786
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Венжовице (Нижнесилезин воеводалла)
Венжовице  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Понте Чентезимо (Перуджа)
Понте Чентезимо — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Аройо Гранде де Абахо (Анхел Р. Кабада)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Терая (Перуджа)
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Каменни (Каменскан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Чаршибаши
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Осек-над-Нотецёю
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Лубомерж
Географи
.
Йазиконак (ЭлаьзигӀ)
Хьажоргаш
Категори:ЭлаьзигӀ провинцин нах беха меттигаш
Солодушино
Солодушино (Солодушино) — Российн Федерацин Волгоградан областан Николаевскан кӀоштара эвла.
Ильинскан кӀошт (Ивановн область)
Административан центр — Ильински-Ховански.
Бакош
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Сент-Эстебен
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
NGC 392
NGC 392 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Чонтла (Тиватлан)
Чонтла — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Малобели
Малобелая (Малобелая) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Енисейскан кӀоштара эвла.
Пищи
Хьажоргаш
Категори:Луган кӀоштан нах беха меттигаш
Уразовка (Нижни Новгородан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Ранчо Бонито, Эль Негрито (Хуан Родригез Клара)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Ачера (Перуджа)
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ФугӀкатьегӀ-е-Мезон-Нев
ФугӀкатьегӀ-е-Мезон-Нев (Fourcatier-et-Maison-Neuve) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.
HD10186
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
СибугӀ (гӀала)
Географи
.
Глембока (Лебушанийн воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Пьянконьо
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Голова
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Сдрисча (Ливорно)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Касиновка (Каменскан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Нови Гришино
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Дмитрован кӀоштан нах беха меттигаш
Ладсон (Къилба Каролина)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
NGC 393
Хьажа кхин а
393 393
Коленково (Костромин область)
Коленково (Коленково) — Российн Федерацин Костромин областан Чухломан кӀоштара эвла.
Островски (Кириллован кӀошт)
Островски (Островская) — Российн Федерацин Вологдин областан Кириллован кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Мариловцева
Мариловцева (Мариловцева) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Енисейскан кӀоштара эвла.
ФугӀне-БланшгӀош
ФугӀне-БланшгӀош (Fournet-Blancheroche) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.
Бродок (Минскан кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Беляево (Кикнуран кӀошт)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: марийш (4%), оьрсий (96%).
Эль Капулин (Акатепек)
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Ла Флорида (Чонтла)
Географи
Ла Флорида лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Абрамово (Ильинскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
КараджаахӀмет (Караджабей)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Мариана (Бразилия)
Географи
Муниципалитетан майда —.
Ранчо Браулио Бельис Моралес (Сан Андрес Тустла)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Аройо Гранде де Ариба, Колония Франсиско И. Мадеро (Анхел Р. Кабада)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
NGC 394
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
(19699) 1999 SC7
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 29 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 SC7» саналган.
Понте Чинкве Арки (Кампобасо)
Литература
Категори:Молизе регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Маник
Маник — Румынин Бистрица-Несеуд жудецан коммунера эвла.
Чалли (Чаршибаши)
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Суьэскоьн
Суьэскоьн — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ПигӀенейш. Байонна гуон йукъа йогӀу.
Ачерето (Болцано)
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Давыдово (Вачан кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Вачан кӀоштан нах беха меттигаш
Каракоджа (Караджабей)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Барбово
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Конеево (Чухломан кӀошт)
Конеево (Конеево) — Российн Федерацин Костромин областан Чухломан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Охремково
Охремково (Охремково) — Российн Федерацин Вологдин областан Кириллован кӀоштара дӀатесна эвла.
Глиник (Лебушанийн воеводалла)
Глиник  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Старобаширово
Старобаширово — Башкирийчоьнан Чекмагушан кӀоштара эвла, иза Башировски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 472 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452207, код ОКАТО — 80256810001.
Аладжа (ЭлаьзигӀ)
Хьажоргаш
Категори:ЭлаьзигӀан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Весцишовице
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Аройо Гранде И (Вега де Алаторе)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Штайнальбен
Штайнальбен — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Ла Флорида Норте (Хосе Азуета)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
NGC 396
NGC 396 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Шазо (Ду)
Билгалдахарш
Категори:Ду департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эренкоьй (Чаршибаши)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
(19703) 1999 TJ4
(19703) 1999 TJ4 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Карасу (Караджабей)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Иден (Къилба Дакота)
Хьажоргаш
Категори:Къилба Дакота штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Богенбай би
Богенбай би — Кхазакхстанан Акмолан областан Зерендан кӀоштара эвла.
Лейк-Мюррей-оф-Ричланд (Къилба Каролина)
Хьажоргаш
Категори:Къилба Каролина штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Къилба Каролина штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Пьяцца-Брембана
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Баркасово (Украина)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Бережана
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Вежбишки
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Луг над Сватавоу
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Мариаполис
Географи
Муниципалитетан майда —.
Тича (эвла)
Тича  — Болгарин Сливенан областера эвла. Котел йукъараллин йукъайогӀу.
ГарипшахӀ (Ташкоьпруь)
ГарипшахӀ (Garipşah) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Кастамону провинцин (ил) Ташкоьпруьнан кӀоштара эвла.
Назимово (Енисейскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ла Флорида Сур (Хосе Азуета)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Домаморич
Домаморич — Украинин Тернополан областан Тернополан кӀоштара эвла.
Красни Луг (Каменскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Украинин Каменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кедикайа (Караджабей)
Кедикайа (Kedikaya) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Караджабейнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Караджабейнан кӀоштан нах беха меттигаш
Понтеако (Удине)
Понтеако — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Лейк-Сесешен (Къилба Каролина)
Лейк-Сесешен  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилба Каролина штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Шеридан (Орегон)
Истори
Шеридан гӀала йиллина  шарахь.
Шамван-ле-Мулен
Шамван-ле-Мулен (Champvans-les-Moulins) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.
Петрово (Ферзикован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Тополчане (Сливенан область)
Тополчане  — Болгарин Сливенан областера эвла. Сливен йукъараллин йукъайогӀу.
Торгунски
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Эль Карисильо (Атархеа)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
ГуьндогӀду (Ташкоьпруь)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Костино (Панкратовскан йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Маноля
Маноля — Румынин Сучава жудецан коммунера эвла.
Луги (Долни Гбити)
Географи
.
Пьяццоло
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Пуаньи-ла-ФогӀе
Географи
.
ГуьлбахӀче (Чаршибаши)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кешлик (Караджабей)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Констанца
Бахархой
Ларар (2011): румынаш — 92,9%, гӀезалой — 2,9%, туркой — 2,6%. .
Понтебернардо (Кунео)
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Забойки
Забойки — Украинин Тернополан областан Тернополан кӀоштара эвла.
Любево (Куявско-Поморскан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Ранчо Бренис (Атояк)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Интириор (Къилба Дакота)
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Новокарцево
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Дмитрован кӀоштан нах беха меттигаш
Вежбово (Граевскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Плюсково (Калугин область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Чорера де Гайтан (Алварадо)
Географи
Чорера де Гайтан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
ГӀамбуе
Географи
.
Кавало (Верона)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Короваево (Тутаевн кӀошт)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
(19710) 1999 TC185
(19710) 1999 TC185 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Соревновани (Орёлан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Шамзоль
Шамзоль (Chamesol) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.
Аройо Гранде Нумеро Уно (Папантла)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Антипина (Сиван кӀошт)
Антипина (Антипина) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Сиван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Кулябкино
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Ла Флорида, Балнеарио (Анхел Р. Кабада)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
(19711) 1999 TG219
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 1 октябрехь CSS проекты цӀе йолу Ӏилманчо Каталина обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 TG219» саналган.
NGC 400
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Кавур (Къилба Дакота)
Хьажоргаш
Категори:Къилба Дакота штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ивачев Долишни
Ивачев Долишни — Украинин Тернополан областан Тернополан кӀоштара эвла.
АшагӀидемирташ (ЭлаьзигӀ)
Хьажоргаш
Категори:ЭлаьзигӀ провинцин нах беха меттигаш
Гранхас де Гвадалупе, Педрегал де ла Монтанья (Силао)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Александровски (Майскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Поздняково (Ферзикован кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Ла Селватика II (Модена)
Ла Селватика II  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Погореловски (Рязанан область)
Погореловски (Погореловский) — Российн Федерацин Рязанан областан Пронскан кӀоштара эвла.
Добрынино (Зубцован кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Зубцован кӀоштан нах беха меттигаш
Боголюбово (Къилбаседа-Кхазакхстанан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Терельио (Лука)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Понтебозио (Маса-Карара)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Косяпино
Косяпино (Косяпино) — Российн Федерацин Костромин областан Чухломан кӀоштара дӀатесна эвла.
Луче (община)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Липови (Каменскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
ГӀеннмулен
Географи
.
NGC 402
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Бабино (Пермийн мохк)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Бересневы
Билгалдахарш
Категори:Даровскойн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Глогуш
Глогуш — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Лугов (Брниште)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Гор-Бобыли
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Богомолово (Малхбален-Кхазакхстанан область)
Богомолово — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Бородулиханан кӀоштара эвла.
Терено (Верона)
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Штайнвайлер
Штайнвайлер — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ла Селва-Чивитела (Кьети)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Батьево
Батьево — Украинин Закарпатьен областан Берегован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Лыкошино (Каменскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Украинин Каменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Антушково
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
NGC 403
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Шампу
Билгалдахарш
Категори:Ду департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ХӀасанли (Ташкоьпруь)
Хьажоргаш
Категори:Кастамону провинцин нах беха меттигаш
Теренове (Трапани)
Теренове — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Кавало (Фрозиноне)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Ая (Ливорно)
Ая  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Заставье (Тернополан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Квинн (Къилба Дакота)
Хьажоргаш
Категори:Къилба Дакота штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Славянски (ГӀебартойн-Балкхаройчоь)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Голянищево (Нижни Новгородан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бажино (Сиван кӀошт)
Бажино (Бажино) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Сиван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Бедевля
Бедевля — Украинин Закарпатьен областан Тячевкан кӀоштара эвла.
Дорожаево (Тверан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Эль Кармен (Абасоло)
Эль Кармен — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Шанан
Географи
.
Косяково (Ярославлан область)
Хьажоргаш
Категори:Тутаевн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Понтевекио I (Пезаро а, Урбино а)
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лучка (Тернополан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Тернополан кӀоштан нах беха меттигаш
Богородски (Костанайн область)
Богородски — Кхазакхстанан Костанайн областан Беимбет Майлинан кӀоштара эвла.
Мамурийет (Караджабей)
Хьажоргаш
Категори:Караджабейнан кӀоштан нах беха меттигаш
Кованли (Чаршибаши)
Кованли (Kovanlı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Чаршибашинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Хомино (Белорусси)
Хомино (Хоміна) — Белоруссин Витебскан областан Шарковщинан кӀоштара эвла.
Галактика
Гала́ктика (γᾰλαξίας «Ча такхийна тача» схьадаьлла γάλα, γάλακτος «ча») — гравитацица-уьйран седарчех, седин гуламех, седарчашна йукъара газах а, ченах, бодане матерех, планетех лаьтта система. Галактикина йукъара йерриг объекташа дакъа лоцу йукъара массийн центран гуонахьара боламехь.
Тергонаш
<!-- Важнейшие интегральные характеристики галактик (экстремальные значения опущены):
Скорость вращения галактик
Для разных компонентов галактики скорость вращения оценивается по-разному. Для газа — по доплеровскому смещению эмиссионных линий. Для звёзд — по доплеровскому смещению абсорбционных линий звёзд. Схема получения скорости вращения следующая.
Спектр галактики
Спектр галактик складывается из излучения всех составляющих её объектов. Спектр среднестатистической галактики имеет два локальных максимума. Основной источник излучения — это звёзды, максимум интенсивности излучения большинства из них находится в оптическом диапазоне (первый максимум). Обычно в галактике много пыли, которая поглощает излучение в оптическом диапазоне и переизлучает его в инфракрасном диапазоне. Отсюда второй максимум — в инфракрасной области. Если светимость в оптическом диапазоне принять за единицу, то наблюдается следующая зависимость между источниками и типами излучения:
Крупномасштабные объединения галактик
Скоплением галактик называют объединения в несколько сотен галактик, которые могут содержать как отдельные галактики, так и группы галактик. Обычно при наблюдении в таком масштабе можно выделить несколько очень ярких сверхмассивных эллиптических галактик. Такие галактики должны непосредственно влиять на процесс образования и формирования структуры скопления.
Столкновение
Предельный случай взаимодействия — это слияние галактик. По современным представлениям, сначала сливаются тёмные гало галактик. Потом галактики начинают приближаться друг к другу по спирали. И только потом начинают сливаться звёздные компоненты, вызывая в окружающем газе волны плотности и вспышки звездообразования.
Движение газа и звёзд
Так как звёзды расположены далеко друг от друга и вероятность их столкновения мала, звёзды, как в галактиках, так и в скоплениях, представляют собой бесстолкновительную среду. Это легко показать. Будем называть столкновением двух звёзд случай, когда две звезды при сближении под действием силы гравитации изменят направление движения, сохранив при этом полную энергию. Тогда рассмотрим это сближение относительно центра масс звёзд. Для упрощения расчётов будем считать, что массы звёзд равны, и их скорости на начало сближения (формально на бесконечно большом расстоянии) тоже. Для первой оценки это вполне допустимое приближение. Запишем закон сохранения механической энергии: где V — текущая скорость звёзд (скорости должны быть одинаковы из-за соображений симметрии), r — расстояние между звёздами, V0 — скорость на бесконечности до взаимодействия, а G — гравитационная постоянная. Будем считать, что звёзды испытали столкновение, если в момент их сближения кинетическая энергия удвоилась. Тогда, подставив значение прицельного параметра d в уравнение, написанное выше, получим: Тогда диаметр сечения столкновения тел и, соответственно, площадь сечения взаимодействия равны: Оценим характерное время столкновения для звёзд окрестностей Солнца (n = 3 см−3, а относительная скорость движения 20 км/с). Получим: Полученное время больше времени жизни Вселенной на три порядка. И даже в звёздных скоплениях, где концентрация звёзд на три порядка больше, ситуация не улучшается. Заметим, что можно было бы провести более точный расчёт, с учётом закона сохранения импульса и т. д., но результаты получились бы схожими. Из бесстолкновительности среды напрашивается вывод о неравновесности системы и распределении случайных скоростей звёзд не максвелловским образом. Характерное время его установления должно быть много большим времени свободного пробега звезды. Однако в действительности всё оказалось гораздо сложнее.
Явление гравитационного линзирования
На данный момент в базе NED свыше 700 линзированных галактик и квазаров.
Поиск тёмной материи в скоплениях галактик
Опровергнуть или подтвердить это можно, зная гравитационный потенциал в каждой точке и основываясь на законе всемирного тяготения Ньютона. Гравитационный потенциал можно узнать, исследуя эффект гравитационного линзирования. На основании полученных данных учёными было сделано два вывода. С одной стороны, было подтверждено наличие тёмной материи. С другой, было обнаружено необычное поведение газа и тёмной материи. Раньше считалось, что во всех процессах тёмная материя должна увлекать за собой газ (это предположение легло в основу теории иерархической эволюции галактик). Однако в MACSJ0025.4-1222, являющимся столкновением двух массивных скоплений галактик, поведение газа и тёмной материи диаметрально противоположны.
Звездообразование
В общем виде процесс звездообразования можно разделить на несколько этапов: формирование крупных газовых комплексов (с массой 107 Мʘ), появление в них гравитационно связанных молекулярных облаков, гравитационное сжатие наиболее плотных их частей до возникновения звёзд, нагрев газа излучением молодых звёзд и вспышки новых и сверхновых, уход газа.
Галактикаш Ӏаморан истори
1610 шарахь Галилео Галилейн телескопан гӀоьнца карийра, Ча такхийна тача дуккха а гӀийла седарчех лаьтташ хилар. Райт Томасан а, Кант Иммануилан а белхаш тӀехь йаздина, 1755 шеран трактатехь, тардалийтира, Галактика дуккха а гравитацин ницкъаша сацийна седарчех лаьтта хьийза дегӀ хилар, Маьлхан системехь лелар, амма йаккхийчу масштабашкахь. Галактикин чохь йолу тидаман меттигера (масала, вайн Маьлхан системехь), кхаьчна экъа буьйсенан стиглахь гур ду сирла аса санна. Канта шена хетарг элира, масала, буьйсенан стиглахь го цхьацца тачанаш, шеш лаьтта галактикаш хила мега аьлла.
XVIII бӀешеран чаккхенгахь Мессье Шарла чохь 109 къегина тача долу каталог хӀоттийра. Каталоган зорба тоьхначул тӀаьхьа 1924 шо кхаччалц къийсамаш лаьттира оцу тачанийн Ӏаламах.
Пачево (Росси)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Чулково (Нижни Новгородан область)
Билгалдахарш
Категори:Вачан кӀоштан нах беха меттигаш
Любодзеж
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Базаново (Пермийн мохк)
Базаново (Базаново) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Сиван кӀоштара эвла.
Мара (Румыни)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Ранчо Валентин Касас (Актопан)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Нови Городок (Красноярскан мохк)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Понтевентуно (Мантова)
Понтевентуно — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Любно (община)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Шапель-де-Буа
Билгалдахарш
Категори:Ду департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ГӀони-суьгӀ-Сен
ГӀони-суьгӀ-Сен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Ивелин.
Дорофеево (Зубцован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Зубцован кӀоштан нах беха меттигаш
Осово-Нове
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Меджидийе (Караджабей)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Кеннебек (Къилба Дакота)
Истори
Йиллина.
Ла Флорида, Нуево Тенехапан (Исла)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Овсянниково (Дмитрован кӀошт)
Овсянниково (Овсянниково) — Российн Федерацин Москохан областан Дмитрован кӀоштара эвла.
Бобынино (Нижни Новгородан область)
Бобынино (Бобынино) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Вачан кӀоштара эвла.
Аройо де Кабальос (Вега де Алаторе)
Географи
Аройо де Кабальос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Куливёртово
Куливёртово (Куливёртово) — Российн Федерацин Костромин областан Чухломан кӀоштара эвла.
Ла Сера (Кунео)
Ла Сера  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ягатс (Орегон)
Ягатс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Орегон штатера гӀала.
Эль Кармен (Доктор Мора)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Кавало Бянко (Асти)
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Понтеверде (Асти)
Понтеверде — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Ая Векия (Пистоя)
Ая Векия  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Горушка (Пскован кӀошт)
Горушка (Горушка) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара эвла.
Техникумовски
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Меркез (Чаршибаши)
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Пески (Кириллован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Дубакино (Зубцован кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Зубцован кӀоштан нах беха меттигаш
HD102220
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Муратли (Караджабей)
Хьажоргаш
Категори:Караджабейнан микрокӀошташ
Михайловка (Лиховкан йуьртан йукъаралла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Алиговска
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Смолянан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Марилус (Парана)
Географи
Муниципалитетан майда —.
Кистоун (Къилба Дакота)
Кистоун  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилба Дакота штатера гӀала (town).
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилба Дакота штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Марвила (Румыни)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Гранхас Санта Анита де ла Нопалера (Леон)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
БагӀларджа (ЭлаьзигӀ)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
NGC 410
Хьажа кхин а
410 410
Курьяново (Чухломан кӀошт)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Ямгилл (Орегон)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Виклина (Нижнесилезин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Васьковщина (Минскан кӀошт)
Васьковщина (Васькаўшчына) — Белоруссин Минскан областан Минскан кӀоштара эвла.
Веробе
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Эль Капулин (Тлакоачистлавака)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Паршино (Красноярскан мохк)
Паршино (Паршино) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Енисейскан кӀоштара эвла.
Эль Капулин (Тлакоачистлавака)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Нинарли (Чаршибаши)
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Петровски (Волокославинскан йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Кириллован кӀоштан нах беха меттигаш
Малберри (Къилба Каролина)
Малберри  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилба Каролина штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Малберри бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
БахӀчекапи (ЭлаьзигӀ)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Аройо де Канья (Веракрус)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Ступки (Тернополан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Железно-Дорожни Будка 612 км
Билгалдахарш
Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Майскан кӀоштан нах беха меттигаш