cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шозза ЦӀен байракхан Балтийн флот
Балтийн флот, ТӀХӀФ а, Российн Федерацин ТӀеман Ницкъийн коьрта дакъа санна, Российн Балтикин хӀордан регионехь кхерамазалла латторан тӀеман гӀирс бу. Балтийн флот йу шен баланс йина тайп-тайпана ницкъийн а, эскарийн а тоба, шен декъахь хин тӀехулара а, бухулара а ницкъаш, авиации, хӀаваъ лардаран эскарш, бердан эскарш, ткъа иштта гӀирс-техника латторан дакъош долуш. Балтийн флотан дерриг дакъош гуттаренна а кийча ду тӀеман, таро йу йоццучу хеначохь хӀиттийна Ӏалашонаш кхочушъян.
Флагман — эскадран минанаш лелориг «Настойчивый».
Российн импери
Йоккха роль хилира Балтийн флот а, оьрсийн кеманашдар а кхиадарехь, 1732 шарахь августехь ТӀеман хӀордан комиссис тӀеэцна болу, 1722 шарахь къевлина йолу Архангельскан порт а, Соломбалехь тӀеман кеманашдар а, меттахӀотторан бартан. Соломбалан верфь Балтийн флотан хилира шолгӀа кеманашдаран коьрта база, болх дӀаболийра 1734 шарахь. Лахара тӀегӀан кеманаш дан йинчу (54 йоккхатоьпан кеманаш), цуо 1737 шарахь дан долийра 66 йоккхатоьпан кеманаш, ткъа 1783 шарахь дуьйна Архангельскехь дан долийра, 74 йоккхатоьпан кеманаш. Анна Иоанновнан паччахьаллин муьрехь Архангельскехь дира Балтийн флотан 52,6 % дерриг кеманех, Елизавета Петровна йолуш — 64,1 %. 1731—1799 шарийн муьрехь Петарбухехь (Кронштадтца цхьаьна) дира 55 кема, ткъа Архангельскехь — 100.
1904—1905 шш. оьрсийн-японан тӀом болчу хенахь Балтийн флотан 2-гӀа ТийнаӀапказан, ткъа цул тӀаьхьа 3-гӀа ТийнаӀапказан эскадраш йира тӀеман исторехь масала доцу броньлело кеманаш Балтикан хӀорд чуьра Японан хӀорд чу чӀогӀа чолхечу хьолехь, амма хӀаллак дира 1905 ш. Цусиман тӀамехь
ГӀарайаьлла турпалалла хилира хӀордахойн-балтийхойн броньлелочеран «Цесаревичан» а, «Славан» а, ткъа иштта броньпалубан крейсер-кеманийн «Адмирал Макаровн» а, «Богатыран» а командаша 1908 шеран декабрехь мохкбегорах гӀело хилла болу италийн гӀайренан Мессинан эзар вахархо кӀехьара ваккхар.
Добжень
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Аурелио Хуан (Халапа)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Косово (гӀала)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Ивацевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Пшиходзько
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Дамса
Дамса — Кхазакхстанан Акмолан областан Шортандаинан кӀоштара эвла.
Губаны
Губаны (Губаны) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Уинскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Большой (Серафимовичан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Буамон (Сомма)
Географи
.
Кармен Родригез (Уанимаро)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Койунджулар (Суьрмене)
Койунджулар (Koyuncular) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Суьрмененан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Суьрмененан микрокӀошташ
Хаерино
Хаерино (Хаерино) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Канскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Эль Нопал (Мануел Добладо)
Эль Нопал — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Палендзе-Дольне
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Алтинташ (Токат)
Хьажоргаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
Гридино (Отрадновскан йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Вилле-суьгӀ-ле-ГӀуль
Вилле-суьгӀ-ле-ГӀуль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ранчо Леонор (Трес Вальес)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Упрямово
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Голубенький
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Ле-Поэт
Географи
.
Краглевичи
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Уварово (Код ОКТМО 46709000701)
Уварово (Уварово) — Российн Федерацин Москохан областан Домодедован гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Кармита Фраксион Пуерта (Силао)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Гридино (Слободскан йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Велики Лес (Ромнин кӀошт)
Велики Лес — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Алуч (Токат)
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Тирения
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Пущава (Мокроног–Требелно)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Куьчуькдере (Суьрмене)
Куьчуькдере (Küçükdere) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Суьрмененан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Сержа
Сержа (Сержа) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара дӀатесна эвла.
Конакли (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Косогорово (Нижни Новгородан область)
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Овраги (Приозерскан кӀошт)
Овраги (Овраги) — Российн Федерацин Ленинградан областан Приозерскан кӀоштара эвла.
Ходзь (эвла)
Ходзь (Ходзь) — Российн Федерацин Адыгейчоьнан Кошехаблан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
(20544) Kimhansell
(20544) Kimhansell — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Любогура
Любогура — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Эль Алмендро (Тьера Бланка)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Нова-Розаландия
Нова-Розаландия — Бразилин Токантис штатера муниципалитет.
Ла Эсмералда (Аламо Темапаче)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Лесковдол
Лесковдол — Болгарин Софин областера эвла. Своге йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Пшата (Домжале)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эль Нопал Верде (Окампо)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Калинник (Украина)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
HD114556
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Добжиковице
Добжиковице — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Краи (Ивацевичин кӀошт)
Края (Краі) — Белоруссин Брестан областан Ивацевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Устиновка (Юхнован кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Юхнован кӀоштан нах беха меттигаш
Весели Долина (Московскан йуьртан кхеташо)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Мехечень
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Алба жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сахарна (Резинан кӀошт)
Литература
Категори:Резинан кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Муратли (Суьрмене)
Хьажоргаш
Категори:Суьрмененан кӀоштан нах беха меттигаш
Калеплиха
Калеплиха (Калеплиха) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Маювка
Литература
Категори:Моравия-Силезия мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Корубаши (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Нилуьфернан кӀоштан нах беха меттигаш
Любомисль
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Дарбане аларт
Кхуьу меттигаш
Ареал — континенталан Европа, Жима а, Йуккъера а Ази, Кавказ. Чуеана Британин гӀайренашна тӀе, Керла Зеланде, Къилбаседа Америке, Къилба Америкин къилбан йистте, дика тӀе а эцна уьш.
Вольни (Кошехаблан кӀошт)
Вольни (Вольное) — Российн Федерацин Адыгейчоьнан Кошехаблан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Данилово-Дуже
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Стройни
Хьажоргаш
Категори:Сваляван кӀоштан нах беха меттигаш
Буерак-Сенюткин
Хьажоргаш
Категори:Серафимовичан кӀоштан нах беха меттигаш
Ланцена
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пянувка
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Лентехи
Лентехи (ლენტეხი) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Лентехин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 947 стаг (2014 шо).
Эль Нопал Дос (Пенхамо)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Курячье
Курячье — Украинин Луганскан областан Довжанскан кӀоштара эвла.
HD114568
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Сандугач (Сандугачевски йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Янаулан кӀоштан нах беха меттигаш
(20548) 1999 RM107
(20548) 1999 RM107 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Пальчево (Куявско-Поморскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Калинино (Кичменгски Городокан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Кичменгски Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Федоровка (Юхнован кӀошт)
Федоровка (Федоровка) — Российн Федерацин Калугин областан Юхнован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Юхнован кӀоштан нах беха меттигаш
Пяски (Гнезненскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Манылово (Ивановн область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Тиро а Сеньо (Фрозиноне)
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Равне (Айдовщина)
Равне  — Словенин йукъараллера эвла.
Стужица
Стужица — Украинин Закарпатьен областан Велики Березнин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Велики Березнин кӀоштан нах беха меттигаш
Дарбаза (Жамбылан область)
Дарбаза — Кхазакхстанан Жамбылан областан Жуалынан кӀоштара эвла.
Канск
Канск (Канск) — Российн Федерацин гӀала, Красноярскан мехкан Канскан кӀоштан административан центр.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Даниловце
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Эль Нопал, Эль Нопал де Аройо (Пенхамо)
Эль Нопал, Эль Нопал де Аройо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Нопал, Эль Нопал де Аройо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Габичче-Маре
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Марке йукъара гӀаланаш
NGC 982
NGC 982 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Варламов (Серафимовичан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Серафимовичан кӀоштан нах беха меттигаш
Нова-Санта-Рита (Пиауи)
Географи
Муниципалитетан майда —.
Меденец
Географи
.
Данцово
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Весели Долина (Подолкин йуьртан кхеташо)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Робяши (Шарьян кӀошт)
Робяши (Робяши) — Российн Федерацин Костромин областан Шарьян кӀоштара дӀатесна эвла.
Дарбаза (Отраран кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Любими (Луганскан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Котчиха
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: марийш (2%), оьрсий (97%), удмурташ (1%).
Поца (Виченца)
Поца — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Орта (Суьрмене)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Букмезон
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сивцево (Пскован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Нова-Санта-Рита (Риу-Гранди-ду-Сул)
Нова-Санта-Рита  — Бразилин Риу-Гранди-ду-Сул штатера муниципалитет.
Добошовице
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Лозовцы (Ивацевичин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Ивацевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Новоалексеевски (Адыгейчоь)
Климат
Кхузахь климат барамера-йовха а, кӀеда а йу. Регионан климат кхоллайаларна боккха Ӏаткъамбо атмосферан циркуляцин амало. Меттиган климатан а, рекреацин а ладаме амалех ду малх къегина деха де. Ткъа шадерг республикехь хуьлу 200 - 250 йекхна денош шеран чохь; вовшахтоьхна маьлхан радиации йу 115 - 120 ккал/кв.см.
Равне (Лития)
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Залегощь
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Липница (Софин область)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Каза Муньяйни (Арецо)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гнездище (Минскан область)
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ла Эсмералда (Исла)
Географи
Ла Эсмералда лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Эль Нуево Кондадо (Силао)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Верхни Куряты
Хьажоргаш
Категори:Каратузскан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 985
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
(20553) Donaldhowk
(20553) Donaldhowk — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Ранчо Линдо (Гутьерез Замора)
Географи
Ранчо Линдо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
АйдогӀду (Токат)
АйдогӀду (Aydoğdu) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Нова-Санта-Роза
Хьажоргаш
Категори:Парана штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Тиро а Сеньо (Терни)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Равне (Мирна)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Лисец (Софин область)
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бантине (Сасари)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Чатакхийна тача
Ядро
В средней части Галактики находится утолщение, которое называется балджем (bulge — утолщение), составляющее около 8 тысяч парсек в поперечнике. Центр ядра Галактики находится в созвездии Стрельца (α = 265°, δ = −29°). Расстояние от Солнца до центра Галактики 8,5 килопарсек (2,62 км, или 27 700 световых лет). В центре Галактики, по всей видимости, располагается сверхмассивная чёрная дыра (Стрелец A*) (около 4,3 миллиона M☉ ) вокруг которой, предположительно, вращается чёрная дыра средней массы от 1000 до 10 000 M☉ и периодом обращения около 100 лет и несколько тысяч сравнительно небольших. Их совместное гравитационное действие на соседние звёзды заставляет последние двигаться по необычным траекториям. Существует предположение, что большинство галактик имеют сверхмассивные чёрные дыры в своем ядре.
Пяски (Конинскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Софьино (Волоколамскан кӀошт)
Софьино (Софьино) — Российн Федерацин Москохан областан Волоколамскан кӀоштара эвла.
Бойлинг-Спрингс (Къилбаседа Каролина)
Бойлинг-Спрингс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Весели (Ромнин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Украинин Ромнин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
ВуаскгӀевиль
ВуаскгӀевиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Медлешице
Демографи
Бахархойн динамика:
Эль Нуево Льянито (Сан Мигел де Альенде)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Ортакоьй (Суьрмене)
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Категори:Суьрмененан микрокӀошташ
(20556) Midgekimble
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Панево (Куявско-Поморскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
БагӀбаши (Токат)
БагӀбаши (Bağbaşı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Любятув (Кросненскан повет)
Любятув  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ранчо Ломас де Арена (Мартинез де ла Торе)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Деревеньки (Улейминскан йуьртан меттиг)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Добра (Олесницкан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Высокий Колок
Высокий Колок (Высокий Колок) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Нови Малыклан кӀоштара эвла.
Горбатовски
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Литаково
Литаково — Болгарин Софин областера эвла. Ботевград йукъараллин йукъайогӀу.
Нова-Санта-Элена
Географи
Муниципалитетан майда —.
Банцано (Авелино)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сидорово (Пскован кӀошт)
Сидорово (Сидорово) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара эвла.
Сюртэ
Хьажоргаш
Категори:Ужгородан кӀоштан нах беха меттигаш
Дарбазакум
Хьажоргаш
Категори:Панфиловн кӀоштан нах беха меттигаш
Нагорни (Луганскан область)
Нагорни — Украинин Луганскан областан Довжанскан кӀоштара эвла.
Ртищево (Домодедован гӀалин гуо)
Ртищево (Ртищево) — Российн Федерацин Москохан областан Домодедован гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Вье-Вилле
Географи
.
Ла Эсмералда (Коазакоалкос)
Географи
Ла Эсмералда лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Беллэр (Техас)
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
МонбгӀан
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Лакха Альпаш департаментан коммунаш
HD114656
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Гроттаммаре
Гроттаммаре — Италин Марке регионера коммуна. Лаьтташ йу Асколи-Пичено провинцехь.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Марке йукъара гӀаланаш
Бакишли (Токат)
Хьажоргаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
ГаданкугӀ (ЭгӀ)
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Медлице
Медлице (Medlice) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Аурелио Эрнандез Собревилья (Туспан)
Географи
Аурелио Эрнандез Собревилья лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
HD114690
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Майск (Ивацевичин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Каза Надино (Модена)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Лопян
Лопян — Болгарин Софин областера эвла. Етрополе йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Трифакино
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 26 стаг (2010 шо).
Дардамты
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Боливи (Къилбаседа Каролина)
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Алексеевка (Каратузскан кӀошт)
Алексеевка (Алексеевка) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Каратузскан кӀоштара эвла.
Ораматаш
Экологин йукъаметтигаш
Дукхаха долу дийнатийн эволюци хилла ораматашца цхьаьна. Дукхах йолу сагалматаш шайн даар дуъушехь зазан дургал иэдо. Беакогачара стоьмаш а дуий боьхалашца хӀуш даржадо. Дукхах йолу ораматийн кепийн симбиоз хуьлу тайп-тайпанчу жӀаьлин-нускалшца (микориза). ЖӀаьлин-нускалш гӀо до ораматашна лаьттах хи а, минералаш а даха, ткъа орамаш латтадо жӀаьлин-нускалшна фотосинтезах даьхна углеводородаш. Ду иштта симбиозан жӀаьлин-нускалш — эндофиташ, уьш деха ораматан чохь, аьтту бо шен ден организме дегӀдоккхуьйтуш.
Дружба (Адыгейчоь)
Билгалдахарш
Категори:Кошехаблан кӀоштан нах беха меттигаш
Гайон (ЭгӀ)
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
МонгагӀден
Географи
.
Папово-Бискупе
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Данувек
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Вольтерсдорф (Вендланд)
Вольтерсдорф — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Мантюты
Мантюты (Манцюты) — Белоруссин Брестан областан Ивацевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
HD114696
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Ла Эсмералда (Колипа)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Эль Алто (Аламо Темапаче)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Ла Эсмералда (Колипа)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Каза Натикия (Перуджа)
Каза Натикия — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Луково (Болгари)
Луково  — Болгарин Софин областера эвла. Своге йукъараллин йукъайогӀу.
Поливаново (Домодедован гӀалин гуо)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Медлов (Зборовице)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Одунлук (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(20561) 1999 RE120
(20561) 1999 RE120 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Мечикашу
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Клуж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Монже (Лакха Альпаш)
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Лакха Альпаш департаментан коммунаш
NGC 991
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Болтон (Къилбаседа Каролина)
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
(20562) 1999 RV120
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RV120» саналган.
Беллс (Техас)
Истори
Беллс гӀала йиллина  шарахь.
Айватлар (Зонгулдак)
Айватлар (Ayvatlar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Зонгулдак провинцин (ил) Зонгулдакан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Зонгулдак провинцин нах беха меттигаш
Затишенски Первый
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
HD114697
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Добромисль (Нижнесилезин воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Красногорье (Котельничан кӀошт)
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Иштеряки
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Медлов (Оломоуц)
Медлов  (Medlov) — Чехин Оломоуц мехкан кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Оломоуц мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Тарасова (Резинан кӀошт)
Тарасова (, Tarasova) — Молдавин Резинан кӀоштара эвла.
NGC 993
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Ранчо Лопез (Теколутла)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Мишутиха Мали
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Изола-дель-Пьяно
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Марке йукъара гӀаланаш
Мироним
Мироним (Міронім) — Белоруссин Брестан областан Ивацевичин кӀоштара эвла.
Верхни Буланка
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Каратузскан кӀоштан нах беха меттигаш
(20565) 1999 RR123
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RR123» саналган.
Ла Эсмералда (Косамалоапан де Карпио)
Ла Эсмералда — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Эсмералда лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Дерябино
Дерябино (Дерябино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Пестово (Балашихан гӀалин гуо)
Пестово (Пестово) — Российн Федерацин Москохан областан Балашихан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Красни (Лебяжьен кӀошт)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: марийш (2%), оьрсий (98%).
Казьмяшка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
БушуагӀ
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Трифешти (Резинан кӀошт)
Литература
Категори:Резинан кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Дягили (эвла)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Бостик (Къилбаседа Каролина)
Истори
Йиллина.
Эль Нуево Эден (Куерамаро)
Географи
Эль Нуево Эден лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Каса Бланка (Санта Круз де Хувентино Росас)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Чанниково (Воскресенскан кӀошт)
Чанниково (Чанниково) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Слободка (Сумин область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Радванець
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Кальдарола
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Ивановка (Нови Малыклан кӀошт)
Ивановка (Ивановка) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Нови Малыклан кӀоштара эвла.
Каза Ногато (Модена)
Каза Ногато — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
(20567) McQuarrie
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Эль Манго (Ахучитлан дел Прогресо)
Географи
Эль Манго лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Унчукуру (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:Нилуьфернан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Мечучень
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Вилча жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Мозолиха (Ивановн область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Смирново (Пскован кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Затишье (Залегощан кӀошт)
Затишье (Затишье) — Российн Федерацин Орёлан областан Залегощан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Эль Оасис (Апасео эль Алто)
Эль Оасис — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Ранчо Лопико (Исхуатлан дел Суресте)
Ранчо Лопико — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Каса де Бернабе Гарсия (Пенхамо)
Географи
Каса де Бернабе Гарсия лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Ӏаьржа Ӏуьрг
После Мичелла, до Шварцшильда (1796—1915)
В ходе дальнейшей разработки электродинамики Г. Лоренцем была предложена новая система преобразований пространственно-временных координат (известных сегодня как преобразования Лоренца), относительно которых уравнения Максвелла оставались инвариантными. Развивая идеи Лоренца, А. Пуанкаре предположил, что все прочие физические законы также инвариантны относительно этих преобразований.
Решения уравнений Эйнштейна для чёрных дыр
), но пока подобные частицы не обнаружены). Любая чёрная дыра стремится в отсутствие внешних воздействий стать стационарной, что было доказано усилиями многих физиков-теоретиков, из которых особо следует отметить вклад нобелевского лауреата Субраманьяна Чандрасекара, перу которого принадлежит фундаментальная для этого направления монография «Математическая теория чёрных дыр». Более того, представляется, что никаких других характеристик, кроме этих трёх, у не возмущаемой снаружи чёрной дыры быть не может, что формулируется в образной фразе Уилера: «Чёрные дыры не имеют волос».
Теоремы об «отсутствии волос»
Теоремы об «отсутствии волос» у чёрной дыры (No hair theorem) говорят о том, что у стационарной чёрной дыры внешних характеристик, помимо массы, момента импульса и определённых зарядов (специфических для различных материальных полей), быть не может (в том числе и радиуса), и детальная информация о материи будет потеряна (и частично излучена вовне) при коллапсе. Большой вклад в доказательство подобных теорем для различных систем физических полей внесли Брэндон Картер, Вернер Израэль, Роджер Пенроуз, Пётр Крушель (Chruściel), Маркус Хойслер. Сейчас представляется, что данная теорема верна для известных в настоящее время полей, хотя в некоторых экзотических случаях, аналогов которых в природе не обнаружено, она нарушается.
Основные свойства
где
Метрическое описание и аналитическое продолжение
— радиальная координата, в метрах,
состоит в том, что площадь поверхности сферы есть Важно, что координата
соответствуют сферической симметрии задачи и связаны с её 3 векторами Киллинга.
T
Решение Райсснера — Нордстрёма
— временная координата (время, измеряемое на бесконечно удалённых неподвижных часах), в секундах,
,
Решение Керра
Это решение также порождает удивительную геометрию пространства-времени при его продолжении за горизонт. Однако требуется анализ устойчивости соответствующей конфигурации, которая может быть нарушена за счёт взаимодействия с квантовыми полями и других эффектов. Для пространства-времени Керра анализ был проведён Субраманьяном Чандрасекаром и другими физиками. Было обнаружено, что керровская чёрная дыра — а точнее её внешняя область — является устойчивой. Аналогично, как частные случаи, оказались устойчивыми шварцшильдовские дыры, а модификация алгоритма позволила доказать устойчивость и райсснер-нордстрёмовских чёрных дыр. См., однако, раздел Структура вращающихся чёрных дыр далее.
Решение Керра — Ньюмена
Метрику Керра — Ньюмена (и просто Керра и Райсснера — Нордстрёма, но не Шварцшильда) можно аналитически продолжить также через горизонт таким образом, чтобы соединить в чёрной дыре бесконечно много «независимых» пространств. Это могут быть как «другие» вселенные, так и удалённые части нашей Вселенной. В таким образом полученных пространствах есть замкнутые времениподобные кривые: путешественник может, в принципе, попасть в своё прошлое, то есть встретиться с самим собой. Вокруг горизонта событий вращающейся заряженной чёрной дыры также существует область, называемая эргосферой, практически эквивалентная эргосфере из решения Керра; находящийся там стационарный наблюдатель обязан вращаться с положительной угловой скоростью (в сторону вращения чёрной дыры).
Модель на базе теории струн
Реальным процессам образования чёрных дыр Строминджер и Вафа противопоставили конструктивный подход. Суть в том, что они изменили точку зрения на образование чёрных дыр, показав, что их можно конструировать путём кропотливой сборки в один механизм точного набора бран, открытых во время второй суперструнной революции.
Белые дыры
На сегодняшний день неизвестны физические объекты, которые можно достоверно считать белыми дырами. Более того, не известны и теоретические механизмы их образования помимо реликтового — сразу после Большого взрыва, а также весьма спекулятивной идеи, которую невозможно подтвердить расчётами, что белые дыры могут образовываться при выходе из-за горизонта событий вещества чёрной дыры, находящейся в другом времени. Нет и предпосылок по методам поиска белых дыр. Исходя из этого, белые дыры считаются сейчас абсолютно гипотетическими объектами, допустимыми теоретически общей теорией относительности, но вряд ли существующими во Вселенной, в отличие от чёрных дыр.
Чёрные дыры во Вселенной
В реальности из-за аккреции вещества, с одной стороны, и (возможно) хокинговского излучения, с другой, пространство-время вокруг коллапсара отклоняется от приведённых выше точных решений уравнений Эйнштейна. И хотя в любой небольшой области (кроме окрестностей сингулярности) метрика искажена незначительно, глобальная причинная структура пространства-времени может отличаться кардинально. В частности, настоящее пространство-время может, по некоторым теориям, уже и не обладать горизонтом событий. Это связано с тем, что наличие или отсутствие горизонта событий определяется, среди прочего, и событиями, происходящими в бесконечно удаленном будущем наблюдателя.
По современным представлениям, есть четыре сценария образования чёрной дыры :
Сверхмассивные чёрные дыры
Разросшиеся очень большие чёрные дыры, по современным представлениям, образуют ядра большинства галактик. В их число входит и массивная чёрная дыра в ядре нашей галактики — Стрелец A*.
Квантовые чёрные дыры
Таким образом, все «элементарные объекты» можно разделить на элементарные частицы (их длина волны больше их гравитационного радиуса) и чёрные дыры (длина волны меньше гравитационного радиуса). Планковская чёрная дыра является пограничным объектом, для неё можно встретить название максимон, указывающее на то, что это самая тяжёлая из возможных элементарных частиц. Другой иногда употребляемый для её обозначения термин — планкеон.
Наблюдение траекторий отдельных звёзд
В 1991 году вступил в строй инфракрасный матричный детектор SHARP I на 3,5-метровом телескопе Европейской южной обсерватории (ESO) в Ла-Силла (Чили). Камера диапазона 1-2,5 мкм обеспечивала разрешение 50 угловых мкс на 1 пиксель матрицы. Кроме того, был установлен 3D-спектрометр на 2,2-метровом телескопе той же обсерватории.
Свойства излучения Хокинга
Излучением Хокинга называют гипотетический процесс испускания разнообразных элементарных частиц, преимущественно фотонов, чёрной дырой. Температуры известных астрономам чёрных дыр слишком малы, чтобы излучение Хокинга от них можно было бы зафиксировать — массы дыр слишком велики. Поэтому до сих пор эффект не подтверждён наблюдениями.
Исчезновение информации в чёрной дыре
В этой ситуации становится очевидным следующий парадокс. Если мы рассмотрим то же самое для падения и последующего испарения квантовой системы, находящейся в каком-либо чистом состоянии, то — поскольку чёрная дыра сама не изменилась — получим преобразование исходного чистого состояния в «тепловое» (смешанное) состояние. Такое преобразование, как уже было сказано, неунитарно, а вся квантовая механика строится на унитарных преобразованиях. Таким образом, эта ситуация противоречит исходным постулатам квантовой механики.
Заключительные стадии испарения чёрной дыры
Испарение чёрной дыры — квантовый процесс. Дело в том, что понятие о чёрной дыре как объекте, который ничего не излучает, а может лишь поглощать материю, справедливо до тех пор, пока не учитываются квантовые эффекты. В квантовой же механике, благодаря туннелированию, появляется возможность преодолевать потенциальные барьеры, непреодолимые для неквантовой системы. Утверждение, что конечное состояние чёрной дыры стационарно, правильно лишь в рамках обычной, не квантовой теории тяготения. Квантовые эффекты ведут к тому, что на самом деле чёрная дыра должна непрерывно излучать, теряя при этом свою энергию. При этом температура и скорость излучения растут с потерей чёрной дырой своей массы, и финальные стадии процесса должны напоминать взрыв. Что останется от чёрной дыры в финале испарения, точно не известно. Возможно, остаётся планковская чёрная дыра минимальной массы, возможно, дыра испаряется полностью. Ответ на этот вопрос должна дать пока не разработанная квантовая теория гравитации.
Боферт (Къилбаседа Каролина)
Боферт  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Докукино (Воскресенскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Эль Алто (Пануко)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
NGC 996
NGC 996 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Гусынка
Хьажоргаш
Категори:Серафимовичан кӀоштан нах беха меттигаш
Доброшице
Доброшице — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Муадан
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Лакха Альпаш департаментан коммунаш
Эль Манго (Игвала де ла Индепенденсия)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Равне-на-Корошкем (община)
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Матвеевски (Шарьян кӀошт)
Матвеевски (Матвеевское) — Российн Федерацин Костромин областан Шарьян кӀоштара дӀатесна эвла.
Макоцево
Макоцево — Болгарин Софин областера эвла. Горна-Малина йукъараллин йукъайогӀу.
Дворчиско (гмина Сейни)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Тита (Перуджа)
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гизенье
Гизенье — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
(20571) Tiamorrison
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RA135» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Бахарево (Нижни Новгородан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Кривецки
Кривецки (Кривецкая) — Кировн областан Даровскойн кӀоштара эвла.
Плодопитомник (Адыгейчоь)
Климат
Кхузахь климат барамера-йовха а, кӀеда а йу. Регионан климат кхоллайаларна боккха Ӏаткъамбо атмосферан циркуляцин амало. Меттиган климатан а, рекреацин а ладаме амалех ду малх къегина деха де. Ткъа шадерг республикехь хуьлу 200 - 250 йекхна денош шеран чохь; вовшахтоьхна маьлхан радиации йу 115 - 120 ккал/кв.см.
Каса де Дон Луз (Силао)
Каса де Дон Луз — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Ланчелоти (Модена)
Ланчелоти  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
(20572) Celemorrow
(20572) Celemorrow — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Бойали (Токат)
Бойали (Boyalı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.