cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яхья
Биографи
Закария пайхамаран а, цуьнан зудчун Элизабетан а дукха хена дуьйна цхьа бера ца хилла, тӀаккха иза АллахӀе доьхуш вара шена кӀант валарца. Аллахӏа тӀеэцна хилла цуьнан дехар, цуьнга маликаш а дахкийтина, кхаъ баьккхира цуьнга. Закарийя 100 шо долуш хиллачу хенахь шекваьлла маликаш дийцинчух, цо хаьттина цаьрга и дешнаш бакъхиларан хаам барх. Хаам гучубаьлла кхаа дийнахь Закарийя вистцахуьлуш ӏан веза аьлла.
Жыл-Кол
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Улзытэ (Еравнан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Еравнан кӀоштан нах беха меттигаш
Карденете
Карденете — Испанин Куэнка провинцин муниципалитет.
Нуево Пасо Лимон (Игнасио де ла Льяве)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Санто Стефано (Перуджа)
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Коларзо (Пескара)
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Демирлилипинар (Батман)
Хьажоргаш
Категори:Батман провинцин нах беха меттигаш
Вершинино (Томскан область)
Вершинино (Вершинино) — Российн Федерацин Томскан областан Томскан кӀоштара эвла.
Вулька-Голембска
Вулька-Голембска — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Ле-Пен-ла-ГагӀенн
Географи
.
КгӀене-пгӀе-ТгӀуа
КгӀене-пгӀе-ТгӀуа — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — Об.
Орекиюто (Козенца)
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Дома 1074 км
Хьажоргаш
Категори:Мали Пурган кӀоштан нах беха меттигаш
Подберезье (Окуловкан кӀошт)
Подберезье (Подберезье) — Российн Федерацин Новгородан областан Окуловкан кӀоштара эвла.
Хишть
Географи
.
Кентон (Оклахома)
Кентон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Оклахома штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Ревятичи (Берёзан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ит-Агар
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Шапа (Амаранте)
Хьажоргаш
Категори:Порту кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(5224) Аббе
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Никола-Ленивец
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Санто Стефано (Трст)
Санто Стефано — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Мало Орашъе
Мало Орашъе (Мало Орашје) — Сербин Подунай гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Оберурзель
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Ле-Пен-о-АгӀа
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Оппело (Арканзас)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
(13167) 1995 WC5
Истори
ДӀайиллина 1995 шеран 24 ноябрехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1995 WC5» саналган.
Карши­кайа (Даренде)
Хьажоргаш
Категори:Малати провинцин микрокӀошташ
Гриффит, Иоланда
Профессионалан карьера
2009 шарахь Иоландас контракт йаздара «Индиана Фивер» командица. 2009 шеран 9 июнехь, шен керла командин кхоалгӀачу матчехь, Иоландин кӀажин пха хадийра, иза бахьнехь цуьнан дисина шо йукъараделира. Шо чекхдаьлча ловзархочун карьера йитар дӀакхайкхийра.
Кара-Ой (Аксын кӀошт)
Кара-Ой — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Аксын кӀоштара эвла.
Симател (Искатеопан де Кваутемок)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Хлапонице
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Нуево Пасо Новильо, Либертад а, Прогресо а (Хуан Родригез Клара)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Весола (Свентокшискан воеводалла)
Весола  — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Кис (Чероки гуо, Оклахома)
Хьажоргаш
Категори:Оклахома штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Оклахома штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Тетлепанкезалт (Теночтитлан)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Руда (Седлецкан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
HD77830
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Юнус
Юнус бин Матта (يُونُس بِن مَتَى) — исламан пайхамар ву, шен къоман ваийтина. Библийхь лоруш ву Ионца. Къуръанехь 4-за хьехош ву.
Ефимовски (Владимиран область)
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Санто Стефано (Удине)
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(5226) Поллак
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Сан Игнасио, Лас Колорадас (Мануел Добладо)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Ле-ГӀенуагӀ
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Шиханово (Галичан кӀошт)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Хьажоргаш
Категори:Костромин областан Галичан кӀоштан нах беха меттигаш
Стеенбек
Стеенбек — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — НогӀ.
Весолувка (Свентокшискан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Кара-Башат
Хьажоргаш
Категори:Аксын кӀоштан нах беха меттигаш
Стама
Стама — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Поддубье (Окуловкан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Окуловкан кӀоштан нах беха меттигаш
Квемо-Натанеби
Квемо-Натанеби (ქვემო ნატანები) — Гуьржийчоьнан Гурин Озургетин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 3099 стаг (2014 шо).
Сарайджик (Мерзифон)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Моз
Моз — ишта оьрсаша а кхин долучу къамнаша а шайн «Муоз бохург» хӀу ду цахууш олу «мёд», амма Нохчийн маттахь моз бохург уггаре цӀена хӀум йу бохург ду, иза мерза хӀум йу боху маьӀна дац цуьна, мерза бохурх ше маьӀна долуш дош ду, ишта олуш дош а ду., — шекарсанна мерза ду моз оле, амма «мерза» — «моз» тайп тайпан маьӀна а долуш ши дош ду.
Колатеа-Сан Валентино (Рьети)
Колатеа-Сан Валентино  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Оттрау
Оттрау — Германин Гессен латтана йукъара коммуна.
Марковац (Велика Плана)
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Эркоьклуь (Батман)
Хьажоргаш
Категори:Батманан кӀоштан нах беха меттигаш
Вулька-Гусинска
Вулька-Гусинска — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Ташевка
Билгалдахарш
Категори:Верхни Услонан кӀоштан нах беха меттигаш
Каваккоьй (Даренде)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ядрино (Ядрин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Ядрин кӀоштан нах беха меттигаш
Жаковице
Географи
.
Никулинки (Калугин область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Ле-ГӀотугӀ
Ле-ГӀотугӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ОгӀн.
СтеенвегӀк
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:НогӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гонда (Буряти)
Гонда (Гонда) — Российн Федерацин Бурятин Еравнан кӀоштара эвла.
Жарки (Владимиран область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
(5228) Маца
(5228) Маца — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
КгӀеси-суьгӀ-СегӀ
КгӀеси-суьгӀ-СегӀ (Crécy-sur-Serre) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна.
(13172) 1996 AO
(13172) 1996 AO — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
СарибугӀдай (Мерзифон)
Хьажоргаш
Категори:Мерзифонан кӀоштан нах беха меттигаш
Гуьнешли (Батман)
Гуьнешли (Güneşli) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Батманан кӀоштара эвла.
Вулька-Добринска
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Санто Стефано — Боналдо
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Хи-Хи (Соконуско)
Эль Хи-Хи — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Инзер (Белорецкан кӀошт)
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Ле-Сап
Географи
.
Эхидо Амапола (Косио)
Эхидо Амапола — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Якимкино
Поштан индекс — 429076. ОКАТО - 97253850006. Код КЛАДР - 2102000012200.
Кайнак (Даренде)
Кайнак (Kaynak) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Малати провинцин (ил) Даренденан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Йаззам
Хьажоргаш
Категори:Йаззамаш
Щелконогово
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Домна (Буряти)
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Еравнан кӀоштан нах беха меттигаш
Осцеола (Арканзас)
Истори
Осцеола гӀала йиллина  шарахь.
Кара-Доьбоь (Аксын кӀошт)
Кара-Доьбоь — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Аксын кӀоштара эвла.
СтгӀазеель
Географи
.
Нови Жизнь (Калугин область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
КгӀест
Географи
.
Анна Петровна (Екатерина II йоӀ)
Биографи
Анна шен хилар къобал дира Екатеринин майрачо, сийлахь эло Петр Фёдоровича (хин волчу Петр III-чо), амма паччахьан керт шеконехь йара иза да хиларх. «Паччахьан кертахь хӀоьттина шеконан хьал гойту, жӀар тохаран Церемонин декъе кхайкхина кхечу пачхьалкхийн векалашка мадуьйла аларо. Бахьна хӀоттийра, официалан император-аьзни арайер ца хилар, могаш ца хиларна. Амма Елизавета Петровна, килсан агӀонан неӀаршкахула йеира жӀар тохаран церемоне, хилира жимачу Аннин жӀаран нана, Сий. Екатеринин орденан гроссмейстер санна, йоьӀан тӀеехкира хьаьркаш».
Санто Стефано — Кането
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Аль-ЯсаӀ
Биографи
Ильяс кхелхинчул тӀаьхьа Аль-ЯсаӀ пайхамар кхин дӀа кхайкха волавелира бану исраилашка Муса пайхамаран  дине, амма цара иза дӀатеттира. Бану исраилан тайпанашна йукъахь лилхинчу девнаш бахьнехь ницкъаш гӀелделира, цуо таро йира ассирийхойн схьадаха и латтанаш, дӀабига исраилхойн доккхаха долу дакъа лолле.
Ша валале Аль-ЯсаӀа шен гӀуллакх дӀакхехьа тӀедиллира Зу-ль-Кифлан. Каш ду Эль-Авджамехь, Эль-КъатӀифан йисттехь (СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан малхбуза провинци).
HD77939
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Петерсберг (Гессен)
Петерсберг — Германин Гессен латтана йукъара коммуна.
Керимли (Даренде)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Грыжово
Грыжово (Грыжово) — Российн Федерацин Пскован областан Новосокольникин кӀоштара эвла.
Яльчики
Налоган органан код - 2132.
Хлебичов
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Литература
Категори:Моравия-Силезия мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Можайка (Буряти)
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Покровка (Новосергиевкан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Новосергиевкан кӀоштан нах беха меттигаш
КуьчуьксоьгӀле (Элмали)
КуьчуьксоьгӀле (Küçüksöğle) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Антали провинцин (ил) Элмалинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Антали провинцин микрокӀошташ
Кашка-Суу (Чон-Алайн кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Чон-Алайн кӀоштан нах беха меттигаш
(13175) 1996 EB2
(13175) 1996 EB2 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Симотла, Химотла (Сан Мигел Тотолапан)
Географи
Симотла, Химотла лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Пайн-Блафф (Арканзас)
Истори
Пайн-Блафф гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Эль Хоберо (Темпоал)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
КгӀе-Волан
КгӀе-Волан (Crest-Voland) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Севваь.
Географи
.
Безводни (Херсонан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Касас-де-лос-Пинос
Касас-де-лос-Пинос — Испанин Куэнка провинцин муниципалитет.
Исинга
Исинга (Исинга) — Российн Федерацин Бурятин Еравнан кӀоштара эвла.
Касас-де-лос-Пинос
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Куэнка провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кербен (ГӀиргӀазойчоь)
Хьажоргаш
Категори:Аксын кӀоштан нах беха меттигаш
Жали (Бенецко)
Литература
Категори:Либерец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Риталевщина
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Щучинан кӀоштан нах беха меттигаш
Привольни (Новосергиевкан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Новосергиевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Хлебске
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Вздул-Колони
Вздул-Колони — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
HD78045
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Коупленд (Оклахома)
Географи
Коупленд бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Полищи
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Марьят аль-КъибтӀият
Марият аль-КъибтӀият (مارية القبطية) — Мухьаммад пайхамаран зударех цхьаъ ю, ИбраьхӀим винарг а ю.
Поппенхаузен (Вассеркуппе)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Нуево Пескадито де Ариба (Плая Висенте)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Дресвище (Велики Устюган кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Велики Устюган кӀоштан нах беха меттигаш
(5234) Сеченов
Истори
ДӀайиллина 1989 шеран 4 ноябрендә Карачкина Л. Г. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1989 VP».
Вздул-Парцеле
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Головина
Головина (Головина) — Российн Федерацин Томскан областан Томскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Селимийе (Мерзифон)
Хьажоргаш
Категори:Амаси провинцин нах беха меттигаш
Руда-Талюбска
Руда-Талюбска — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Кузнецовка (Запорожьен область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Даудан Хожахьмадан Мохьмад
|Автограф          = Автограф Магомеда Даудова.svg |Сайт              = |Викиларма         = Category:Magomed Daudov }}
ЦхьамогӀа журналисташна хетарехь, Нохчийн Республикин Куьйгалхо Р. А. Кадыров ца лерича, шен Ӏаткъамца Нохчийн Республикехь шолгӀа стаг ву, Нохчийн Республикин Куьйгалхочуна юххерчеран гуонехь ву, кест-кеста цуьнан леррина тӀедахкарш кхочушдеш ву. Официалан СМИ-ша цуьнан кхиамех лору Россин пачхьалкхалла чӀагӀйарна тӀехьовсийна долу гӀуллакхаш а, терроризмана дуьхьал дӀахьочу къийсамна йукъайиллина ладаме хазна а. Оппозицин СМИ-шкахь хьахаво Нохчийн Республикера бахархой а, иштта Р. А. Кадыровна критикаш а республикин дозанал арахьа кхерорца йоьзначу цхьайолчу девнечу (исторешкахь) хиламашкахь. Полицин полковник, «Единая Россия» партин регионан политикин советан Президиуман декъашхо. Дуккха а совгӀаташ дина. Царна йукъахь (2005, 2006) шиъ Стогаллин орден йу, Нохчийн Республикин лаккхара совгӀат (2006) — Кадыровн орден йу, (2007) «Нохчийн Республикин сийлаллин вахархо» цӀе тиллина, (2017) «Соьлжа-ГӀалин сийлаллин вахархо» цӀе тиллина, (2007) белхан декхарш кхочушдарехь стогалла а, турпалалла а гайтарна Россин Федерацин Турпалхо цӀе тиллина.
Да-нана
2010-чу шарахь Гелдаганахь Даудова Маккин цӀарах маьждиг дан долийра, иза дина делира 2011-чу шеран эсаран (октябрь) баттахь. Даздаран хьолехь маьждиг схьадоьллучохь дукха йуьртахой вовшахкхийтира. Цига баьхкира Нохчийн Республикин коьрта официалан нах. Вовшахкхеттачарна хьалха къамел дира республикин Куьйгалхочо Р. А. Кадыровс. Цо билгалдехира М. Х. Даудовн а, цуьнан ненан а хьуьнарш: «Дукхах болчарна ца хаьа иза, хӀокху йуьртахь дукха денош, буьйсанаш йаьхна ву со. ХӀетахь тхо ваххабизмана, терроризмана дуьхьал къийсам дӀахьош дара. ХӀетахь вевзина суна Даудов Мохьмад а, цуьнан нана а. Макка тхуна а бакъйолу нана хилла дӀахӀоьттира. Цо тхуна массо а агӀор гӀо дора, тхан дог-ойла ира-кара хӀоттайора. Иза кхеташ йара тхайниг атта болх цахиларх. Амма цо олура халкъана гӀуллакхдан кӀант дӀавала шена хала дац, олий. Мохьмад тхан бӀанакъост, тешаме доттагӀ хилла дӀахӀоьттира. Цо масуьйттазза шегара стогалла, майралла, доьналла гайтира». Иштта Даудова Маккина «Ненан сий» мидалца совгӀат дина.
МВД-н органашкахь гӀуллакхдар. Терроризмана дуьхьал къийсам
2006-чу шеран чиллин (февраль) беттан 13-чу дийнахь цо дакъалецира Хьалха-Марта йуьртахь дӀайаьхьначу цхьана ладамечу лерринчу операцехь. Цигахь цо, шен куьйгакӀелахь болчаьрца цхьаьна гуо лецира нах бехачу цӀа чохь хиллачу «Эвтара йуьртан эмирана» Д.Абдурзаковна (йоккху цӀе — позывной «Шрам»). Шега каравола аьлча, Д.Абдурзаковс дуьхьал герз тоьхча, М. Х. Даудов цӀа чу иккхира, шен дахарна кхерам боллушехь, цу чохь боевик хӀаллаквира. 2006-чу шеран товбецан (сентябрь) баттахь кеч а йира, ша коьртехь а волуш, дӀа а йаьхьира кхин а цхьа мехала леррина операци — вежарийн МускиевгӀар хӀаллакбеш. Байъинчу вежарех цхьаъ — И. Мускиев вевзаш вара «Эмир Халид» санна а. Аргун гӀалахь, Шелан а, Курчалойн а кӀошташкахь зуламаш деш хиллачу сепаратистийн герзашца йолчу тобанашна урхалла деш верг санна лоруш а вара иза. 2006-чу шеран гӀуран (декабрь) баттахь М. Х. Даудов НР-н МВД-н ОМОН-н командиран заместитель а, штабан хьаькам а хӀоттийра.
Шеларчу РОВД-на куьйгалла дар
Шелан кӀоштан ОВД-н куьйгаллехь волчу муьрехь полковникан чине кхаччалц болх бира М. Х. Даудовс. Оцу муьрехь схьаийцира цо «Юриспруденци» говзаллехула долу Махачкалара финансийн а, бакъонийн и институт чекхйаьккхаран хьокъехь долу диплом.
Шех лаьцна болу хаамаш
М. Х. Даудовс шен дай баьхна юрт лоруш йу Гелдагана. Цигара ву цуьнан да. Цигахь кхиъна иза ша а. 2001-чу шарахь М. Х. Даудовс шайн йуьртара Мовлин Асет (1981-чу шарахь йина) йалийна. Школехь доьшуш волуш евзина цунна иза. Тахана ДаудовгӀеран доьзалехь 10 бер ду: 6 кӀант — Ӏумар (2006-чу шарахь вина), Рамзан (2007-чу шарахь вина, НР-н Куьйгалхочун сийнна тиллина цӀе), Мовлди (2009-чу шарахь вина), Мохьмад-Юсуф (2014-чу шарахь вина), Абубакар (2015-чу шарахь вина, цӀе тиллина Р. А. Кадыровс), Ӏусман (2016-чу шарахь вина); 4 йоӀ — Линда (2003-чу шарахь йина, Иман (2004-чу шарахь йина), Макка (2010-чу шарахь йина, дененан сийнна тиллина цӀе), Медни 2012-чу шарахь йина).
Нохчийн Республикехь М. Х. Даудов массарна а вевза «Лорд» санна а. И цӀе йелла цунна Р. А. Кадыровс, шайн дуьхьарлерчу цхьаьнакхетаре иза Ӏаьржа костюм а, кӀайн коч а йолуш веача. "Цо хӀетахь элира: «Хьо-м ингалсан лорд санна ма ву», — аьлла. (ЦхьамогӀа СМИ-ийн кхин хетарг а ду. Цуьнца нийса а догӀуш «Лорд» М. Х. Даудовх олуш дара цунна Р. А. Кадыров вовзале хьалха а). М. Х. Даудовх гергарчара а, уллерчара а Тимур олу. (Тимур цӀе нисло цхьаболчу СМИ-шкахь а, М. Х. Даудовн хьокъехь йолчу шиэзарлагӀчу шерашкахьлерчу статьяшкахь а.
М. Х. Даудовн цӀарах урам а, школа а
2007-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 13-чу дийнахь Гелдагана йуьртан администрацин куьйгалхочун сацамца Титовн цӀарахчу урамна Россин Турпалхочун М. Х. Даудовн цӀе тиллина. 2008-чу шеран бекарг (март) баттахь Нохчийн Республикин Президентан Указаца М. Х. Даудовс дешначу Гелдаганарчу № 1 йолчу йуккъерчу школина М. Х. Даудовн цӀе тиллина. Оцу хиламна леринчу даздаран гуламехь къамел дира республикин Куьйгалхочо Р. А. Кадыровс. Цо билгалдаьккхира: «Даудов Мохьмада дуккха а дика гӀуллакхаш дина республикина, цундела иза хьакъ ву шен цӀе кӀоштарчу тоьллачу школина тилла».
Хлени
Демографи
Бахархойн динамика:
Эрмезинде
Географи
кӀошташ. Майда —.
Вествуд (Нью-Джерси)
Вествуд  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Джерси штатера гӀала (town).
Крылово (Правдинскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..
Жалковице
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Девичье (Пскован область)
Хьажоргаш
Категори:Новосокольникин кӀоштан нах беха меттигаш
Кристи (Оклахома)
Кристи  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Оклахома штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Новоскаковски
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Приволье (Окуловкан кӀошт)
Приволье (Приволье) — Российн Федерацин Новгородан областан Окуловкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Гунда (Буряти)
Хьажоргаш
Категори:Еравнан кӀоштан нах беха меттигаш
Приуранка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
(5235) Джин-Лоуп
(5235) Джин-Лоуп — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
HD78115
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
КгӀеш-суьгӀ-Сон
Билгалдахарш
Категори:Сона а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Техерия (Вега де Алаторе)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Петропавловски Слобода
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 25 стаг (2010 ).
Техерия (Вега де Алаторе)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Руда-Тарновска
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Санто Стефано деи Пичони
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Свадьбичи
Свадьбичи (Свадзьбічы) — Белоруссин Брестан областан Берёзан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш
Нохчийчуьра олхазарш
ЦӀиэн бос болу пеликан
Ӏаьржачу хӀурдан къилбаседа-малхбузехьа хӀурдан йистошца а, Азов хӀурдан йистошца а, Каспийски хӀурдан къилбаседехьа йистощца а, ГӀалмакхойн аренашкарчу Ӏаьмнашкахь а, Казахстанехь а, Малхбезехьа Сибрехахь а ю уьш. Дозанал арахьа Румынехь а, Африкехь а, Сирехь а, Иракехь а, Къилбаседа-Малхбузехьа, Индехь а ю пеликанаш. Вайн республикехь наггахь бен гучу ца йовлу уьш. БӀаьста къилбехьара бовхачу махкара схьайогӀуш а, гурахь юха цига дӀайоьлхуш а вайн хиш, Ӏаьмнаш долчохь; цхьана кӀезигчу ханна сеца уьш. ХӀинцачул хьалха Теркан йистошца а, Ӏаьмнашкахь а баннаш дора цара. Дукха а чӀерий долу меттигаш, буткъа эрз болу тогӀеш еза царна.
Акха гӀаз
Акха гӀаз (Anser fabalis). Акхачу гӀезах оьрсаша «Дикий гусь» олу. Акха гӀезаш масех тайпана ю, кӀайн а, мокха а. ЦӀахь кхобучу гӀезийчулла ду церан догӀмаш. Цхьаерш кегийро ю. ЗӀакарш а, когаш а цӀиэ хуьлу церан. Юткъа еха хуьлу церан гӀортош. Ӏаьржа зӀакарш йолуш а ду акхачу гӀезийн тайпа.
Ӏаьржа акха бад
Ӏаьржа акха бад (Anas poecilorhyncha). Ӏаьржачу акха бедах оьрсаша «Черная кряква» олу. ЦӀахь кхобучу бедачулла ду Ӏаьржачу бедан дегӀ. Бедан нӀаьна а, стиэ бад а цхьана басахь ю, мокхачу месаш тӀехь Ӏаьржа тӀедарчий а долуш. Жимма сирло ю чукӀело. ЗӀок Ӏаьржа ю, можа йоьхьиг а йолуш. Хишца, Ӏаьмнашца хуьлуш ю Ӏаьржа акха бедаш. Баннаш дар а хин тогӀешкахь ду. Май баттахь хӀоьаш до 7-10.
Хин олхазар
Тойна май-июнь баттахь доккху. 8-10 хӀоа до цо, ал басахь тӀедарчий а долуш. Сарахь а, буьйсанна а тӀахъолий хуьлу иза. Лелар лечкъаш ду. ТӀома дадарна тӀиера дац. ГӀаьттина дедчи а гена далале охьа а хоий, бацалахь, я эрзалахь лечкъий, тӀап олий дов. Дадар чехка ду. Баца тӀехула а, гӀаш тӀехула а ца лела. Хи тӀехь нека дар кӀезиг ду. «Уитъ… уитъ… уитъ» — бохуш ду цуьнан декар. НӀаьний а, кхоьбарчий а, кхин садолу хӀуманаш а йоу цо.
Дарта
Дарта (Otis tarda). Оьрсаша «Дрофа» олу дартах. Доккха олхазар ду иза. Корта а, гӀорта а овкъаран басахь ю цуьнан. Букъ хьаьрса бу, пурхалхьаша Ӏаьржа сизаш — тӀедарчий а долуш. ЧукӀело сира ю, тӀемаш кӀай ду Ӏаьржачу месийн йист а йолуш. Боьршачу дартан лог кӀел Ӏаьржа мас ю.
Берцанкхокха
Берцанкхокха, йа Pyrrhula pyrrhula — (Pyrrhula pyrrhula) вьюрокан доьзалера берцанкхокхарчийн тайпана (Pyrrhula) дека олхазар.
Баьццара жӀалин-къоьрг
Хинбердан йистошкахь, тогӀешкахь, буц-аренашкахь хуьлу уьш. Дахар дӀай-схьай кхелхаш ду. Баннаш бердах доху цара. ХӀоьаш май-июнь баттахь до 5-8. ГӀеранаш йой лела жӀалин-къоьргаш.
Аренашкара аьрзу
Аренашкара аьрзу — (en. Steppe Eagle), (оьрсаша «Степной орел» олу), Аренца а хуьлу аьрзу, Ӏаьржачу басахь. Бен синтарех бо цо. Бен кӀадбеш чуйохкий хуьлу, кхакханан кердигаш, бехчалгаш, месаш. Бен чан я элан рогӀа тӀехь а, лекхчу гу тӀехь а бо цо. Тойна апрель-май беттанашкахь доккху. Шиъ я кхоъ хуьлу кӀорни. Телеграфни бӀегӀнашна тӀехь а чан рогӀа тӀехь а хевшина Ӏаш хуьлу уьш. Адамех къахкар вукху аьрзунийн санна дац. Дикка герга гӀортталц дӀа ца йоду аренгара аьрзу. Ижонна таллар — гӀаьттина йоьдуш а хиъна Ӏеш бӀаьрг кхарстош а ду. Дехкий а, ялташна зуламе садолу хӀуманаш а яарна пайдехь лерина аренгара аьрзош.
Лаьхьарчий дуу аьрзу
Лаьхьарчий дуу аьрзу — (en. Short-toed Eagle), (оьрсаша «Змееяд» олу), Дехийра тӀемаш а долуш, боккха корта а болуш олхазар ду иза. Букъ Ӏаьржа бу цуьнан, моккха бос а бетталуш. ЧукӀело кӀай ю Ӏаьржа хийцалуш томмагӀнаш а долуш. ТӀемийн йоьхьигаш а Ӏаьржа ю. Цуьнан цӀоганан дохалла 3-4 сиз ду. БӀаьргаш можа а, баккхийра а бу. Месаш нилха а до долуш а ю. ТӀемаш дӀай-схьай даржичи I,8 м.
КӀайн цӀога долу аьрзу
Тундрера дуьйна есачу аренашка, лаьмнашка кхаччалц массо а мехкашкахь ю и тайпа аьрзунаш.
Церан дахар хӀурдан йистошкахь, хин бердашкахь, тогӀешкахь, ламанийн даккъашкахь ду. Ӏа доьлчи къилбаседехьара йовхачу метте охьайогӀу уьш. Иштта ду церан дӀай-схьай кхалхар. Яккхийра шелонаш йоцчохь цхьана меттехь ду церан дахар. Диттийн генех, синтарех боккха бен бо оцу аьрзуна доккхачу диттан боьххьехь. Дуккху а шерашкахь оцу цхьана бенахь йоху цо кӀорнеш. Бен атта дӀа ца тосу цо шена адамаша новкъарло ца йичи. Бен бар доладо март-апрель баттахь. ХӀоа 2-3 до. КӀайн хуьлу уьш. Ларлуш ю иза. Адама герга ца кхочуьйту. Дукъа лекха хьалайолий дац цуьнан хӀаваэхь хьийзар. Лахахула хӀаваэхь го туьйсуш лоху цо ижо: моьлкъарчий, дехкий, чӀерий, пхьагалаш, акха бедаш, кхин долу олхазарш. Ламанан чхар тӀехь, я дечиган юьхка тӀехь хохий а Ӏа иза ижо ларош. Вукху аьрзунийчул ядар хала ду цуьнан. Екаран аз иштта ду «кра-кра-кра!» я «кий-кий-кий!». ЗӀок йоккха хиларна а цӀога кӀай хиларна а, кхоьчу аьрзонех къаьсташ ю иза.
Можа тӀуьска олу аьрзу
Можа тӀуьска олу аьрзу — (en. Eastern Imperial Eagle), (оьрсаша «Могильник» олу). Шуьйра тӀемаш а долуш йоккха аьрзу ю иза. ЦӀога доца ду цуьнан. Бос мокха бу. Бос таьӀӀана-мокха хиларна Ӏаьржо ю ала мегар долуш ю иза. Коьртан тӀуьска можа ю цуьнан. Белашкахь кӀайн тӀедарчий ду. МӀараш дартананчул кегийра ю. ТӀемаш дӀай-схьай даржийчи 2 метр гергга ду.
Къорза куьйра
Къорза куьйра (Accipiter nisus). Къорза чукъело йолу куьйра кхокханал жима ду. Оьрсаша «Малый перепелятник» олу цунах. Боьршачуьнан букъ овкъаран басахь бу, чукӀело хьаьрса ю, пурхалхьаша кӀай сизаш а долуш. ЦӀога а пурхалхьа шуьйро моханаш йолуш ду. БӀаьргаш можа ду цуьнан. Дахар хин тогӀешкахь ду. ДӀай-схьай кхелхаш а, кӀезгачех а олхазар ду иза. ХӀоьаш июньехь до диъ я пхиъ. ХӀоьаш цӀиэ тӀедарчий а долуш кӀайн хуьлу оцу олхазаран. Цуьнан даар кегийра олхазарш ду. Кхин цхьа тайпа а ду куьйра. Оьрсаша «Перепелятник» олу цунах. ТӀемаш таьӀначу ал басахь ду. Логера дуьйна охьа накха а чукӀело а, пурхалхьа кӀайн, хьаьрсан сизаш а долуш къорза ю цуьнан. Стечуьнан таьӀна ал бос болуш ю. БӀаьргаш можа ду.
Лергаш долу жима бухӀа
Ялташна зуламе садолу хӀуманаш цо яар бахьана долуш пайдехьчу олхазарех лерина иза.
ХьаргӀа
ХьаргӀа (Corvus corax). ХьаргӀа Ӏаьржа ю. Оьрсаша «Ворон» олу цунах. Вай Ӏаьржачу хӀуманна олуш ду «хьаргӀа санна Ӏаьржа». Сийна кӀур билличи санна Ӏаьржа бас лепа цуьнан. Цхьана меттахь а, дӀай-схьай кхелхаш а ду церан дахар. Баннаш дечу хенахь шишша цхьана хуьлу уьш. Важа йолчу хенахь гӀеранашца хуьлу. Яжар лаьттахь ду церан. Баннаш дитташна тӀехь до. ХӀоьаш 4-5 до хьаргӀано. Баьццара бос а бетталуш, мокха тӀедарчий а долуш, сийна хуьлу уьш. Аз гӀоргӀа ду церан «къар-р-р» бохуш. ХӀоьаш март-июнь баттахь до.
Лекъ
Лекъ (Common Quail, Перепел) — Котамийн тайпанах уггаре а жимах дерг лекъ ду. Ӏаьржа тӀедарчий а долуш, ал бос бу цуьнан. ЦӀога доца ду. ЧукӀело сирла ю. НӀаьнин лог кӀело Ӏаьржа ю. Меан хаьндарг къорза ю. Лекъаш ялтийн аренашкахь, цанашлахь хуьлуш ду. Шиъ цхьана кхетий ца лела уьш. Бен бацалахь а, ялташна юккъехь а бо лекъо, жимма ор а доккхий, чу бецаш а йохкий. Тойна май баттахь доккху. ХӀоьаш даккхийра тӀедарчий а долуш хуьлу 7-I5. Дукхах йолу хан лаьттахь йоккху лекхаша. Бацалахь лечкъий хуьлу уьш. Дитташ тӀе ховшуш Ӏедал дац церан. ТӀома гӀаьттича гена далале охьахоу лекъ. ТӀемаш тохар чиха а, дадар чехка а ду. Декар иштта ду боьршачу лекъан «пит-пипить, пить-пипить». Лекъийн даар коьртачу декъана бецан хӀу ду. Садолу хӀумнаш а йоу цара.
Хьоза
Хьоза — Ингалсан а оьрсийн маттаь олу (en. Sparrow), (ru. Воробей). Хьозий тайпа олхазарш вайн махкахь 3I2 беса а, кепа а ду. Церан тайпанаш 96 ду. Кхоъ хьалха, цхьаъ тӀиэхьа биъ пӀелг хуьлу оцу тайпанех долу олхазарийн. ХӀоьаш кхин долчу олхазарийн кепара ду. ТӀедарчий долуш а, доцуш а. КӀайн а кхоьчу басахь а. Церан дахар тайп-тайпанарчу хьелашкахь, мехкашкахь, меттигашкахь ду, адамаш дехачу ярташкахь, гӀаланашкахь, лаьмнашкахь, хьаннашкахь хин-бердан йистошкахь, Ӏаннашкахь, тогӀешкахь, цанашкахь, ялтийн, бецан аренашкахь. Ялташна зуламе садолу хӀумнаш цара хӀаллакьярна, пайдехь лерина уьш. Аса хӀинца дуьйцар ду вайн кхузахь Къилбаседа Кавказехь долчех лаьцна.
ХенакӀур
ХенакӀурах оьрсаша «Дятел» олу. Боций когаш а болуш, сто санна ира зӀок а йолуш, шиъ хьалхаша дӀай, шиъ тӀехьа бирзиний биъ-биъ пӀелг а болуш олхазар ду иза. ТӀемаш шуьйра ду цуьнан. ЦӀога чӀогӀа а, декъа а, йоьххьера ира а ду.
Баьццара хенакӀур
Дахар хьаннашкахь, тогӀешкахь бошмашкахь ду. Баннаш дечиган хари чохь до. ХӀоа 3-6 хуьла. Тойна апрель-июнь баттахь доккху. Цхьацца а, шиъ цхьана кхетий а хуьлу уьш. Охьахаар доккху. Цхьацца а, шиъ цхьана кхетий а хуьлу уьш. Охьахаар лаьттахь а, диттан гӀодца а ду. Церан коьрта даар зингатий ду.
Къорза хенакӀур
Оьрсаша къорзачу хенакӀурах «Пестрый дятел» олу. Ӏаьржан, кӀайн, цӀиэн кхаа басара ду цуьнан дегӀ хазчу куьцехь, иза къарзъеш, Ӏаьржачу тӀома тӀехь кӀайн тӀедарчий ду цхьа хаза зезаган куц а хӀоттош. Боьршачуьнан кӀесара-кӀаг болу меттиг цӀиэн ю, корта Ӏаьржа бу. ЗӀакарна тӀера коьрта тӀехьа кхаччалц Ӏаьржа сиз ду шина а агӀор. Цу тӀера хенашка кхаччалц охьадогӀу Ӏаьржа га. БӀаьргашна тӀера охьа кӀайн беснеш ю.
Суьйлин-чӀегӀаг
Суьйлин-чӀегӀагах оьрсаша «Сойка» олу. Кхокханалла олхазар ду иза шуьйро хьаж а долуш, доцийро тӀемаш а долуш. ЦӀога нийса а, шера а ду. ЛогакӀело кӀайн ю цуьнан. ЗӀакарна бухехьара схьа бӀаьрга кӀелахула лога тӀе кхаччалц Ӏаьржа томмагӀ ду. ТӀемийн юьхкаш тӀехь кӀайн тӀедарчий а долуш сийна месаш ю. «Куьзга» олу цунах. ДегӀ, хьаьрсо бос болуш, ал ду. Хьуьн чохь хуьлуш ду и тайпа олхазарш.
Мраморац
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Вулька-Заблоцка-Колони
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Мурсал (Элмали)
Хьажоргаш
Категори:Элмалинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Горьковка
Горьковка (Горьковка) — Российн Федерацин Томскан областан Томскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Томскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лаймстоун (Оклахома)
Лаймстоун  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Оклахома штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Син Агва (Петатлан)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хливце
Географи
.
Рича Государственная
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
КгӀиель-суьгӀ-МегӀ
КгӀиель-суьгӀ-МегӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.
HD78117
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Целинни (Буряти)
Целинни (Целинный) — Российн Федерацин Бурятин Еравнан кӀоштара эвла.
Абитурейраш
Абитурейраш — Португалин Сантарен гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Орецо (Бергамо)
Орецо — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Яснево (Галичан кӀошт)
Яснево (Яснево) — Российн Федерацин Костромин областан Галичан кӀоштара дӀатесна эвла.
Коьктонду
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
КгӀийон-ле-БгӀав
Билгалдахарш
Категори:Воклуьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ТуьркогӀлу (Мерзифон)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кастехон (Куэнка)
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Куэнка провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ле-Шателье (ОгӀн)
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эль Хобито (Туспан)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ново Село (Велика Плана)
Литература
Категори:Подунай гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
КгӀикбоьф
Билгалдахарш
Категори:Кальвадос департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пангберн (Арканзас)
Пангберн  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Арканзас штатера гӀала.
Лез-АспгӀ
Лез-АспгӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ОгӀн.
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кош-Доьбоь (Ак-Талан кӀошт)
Кош-Доьбоь — ГӀиргӀазойчоьнан Нарынан областан Ак-Талан кӀоштара эвла.
Курортни (Правдинскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..
Ла Ваинилья (Коаваютла де Хосе Мария Изазага)
Географи
Ла Ваинилья лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Жампах (Йилове Праги)
Жампах  (Žampach) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Кастильехо-де-Иньеста
Кастильехо-де-Иньеста — Испанин Куэнка провинцин муниципалитет.
Дупе-Дял (Димбовица)
Дупе-Дял — Румынин Димбовица жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Вишневи (Бериславан кӀошт)
Вишневи — Украинин Херсонан областан Бериславан кӀоштара эвла.
ТеньегӀ-суьгӀ-Он
Географи
.
(13183) 1996 TW
Истори
ДӀайиллина 1996 шеран 5 октябрехь Деннис ди Сикко цӀе йолу Ӏилманчо Sudbury обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1996 TW» саналган.
Нуркуйусу (Даренде)
Хьажоргаш
Категори:Малати провинцин микрокӀошташ
Хлистов (Бенешов)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Тужинка
Хьажоргаш
Категори:Еравнан кӀоштан нах беха меттигаш
Унеюв-Колони
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Куьлуьк-Доьбоь
Хьажоргаш
Категори:Аксын кӀоштан нах беха меттигаш
Кастильехо-Сьерра
Кастильехо-Сьерра — Испанин Куэнка провинцин муниципалитет.
Янымово
Налоган органан код - 2136.
Смолярка
Смолярка (Смалярка) — Белоруссин Брестан областан Берёзан кӀоштара эвла.
Лайонс-Свитч (Оклахома)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Жампах (Каменни Прживоз)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Мшвидобаури
Билгалдахарш
Категори:Озургетин муниципалитетан нах беха меттигаш
Эхидо Эмилияно Запата (Пабельон де Артеага)
Эхидо Эмилияно Запата — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Им. Кирова
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ржавка (Оренбурган область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Дупе-Дял (Иклензел, Муреш)
Дупе-Дял — Румынин Муреш жудецан коммунера эвла.
Дружни (Красноармейскан кӀошт)
Дружни (Дружный) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Красноармейскан кӀоштара эвла.
Дмитренко (Херсонан область)
Дмитренко — Украинин Херсонан областан Бериславан кӀоштара эвла.
Дог
Дог (ду), дукх.тер. Дегнаш (ду) ( Cor) — адамийн а, дийнатийн а, кийрара ц1ий пхенашчухул лоьлийтуш коьртачех дег1ан меже. Адамийн дог хуьлу 4 хара йолуш. Даго болхбеш (кийрахь детталуш) хаало, нагахь болу чу наханна хаа ца ло, дукхах йолу чу хенахь кегий чу нахан шаьш даккхий хиллац оцуьнан белха гӀовгӀа хезаш а ца хуьлу. Амма бакхий чу неха сих сиха тохало кийрара дог, 40 шарал дӀа иккхина волу стаг дегаца лазарш (баланаш) долуш хуьлу.
Орза (Палермо)
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(13185) Агасфен
(13185) Агасфен — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Иваново-Самарски
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
(5243) Класиен
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Сучекен (Батман)
Сучекен (Suçeken) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Батманан кӀоштара эвла.
Колбукаро (Мачерата)
Колбукаро  — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Вестфилд (Нью-Джерси)
Истори
Йиллина.
HD78199
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Нуево Побладо эль Ато (Акаюкан)
Нуево Побладо эль Ато — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Ла Дефенса (Экуатла)
Ла Дефенса — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Азамбужейра
Азамбужейра — Португалин Сантарен гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Кушугум
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Петриево
Петриево (Петријево) — Сербин Подунай гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Лазарево (Правдинскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..
Фофаново (Галичан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Костромин областан Галичан кӀоштан нах беха меттигаш
Носыкино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Орзанвенцо (Верчели)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Раменье (Боровенковскан йуьртан меттиг)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга ю, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, еха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, еха шийло бӀаьсте. Ӏай кхуьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (къоларг5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (къоларг5 — 15 де баттахь). Кхуьйлана денош хуьлу 10 — 28 баттахь (къоларгмаксимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (къоларг12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (къоларг5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхуьлина хуьлу (къоларг12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Сан Исидрито дел Монте, Эль Льяно (Сан Луис де ла Паз)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
(5244) Амфилох
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Заветни
Заветни (Заветное) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Красноармейскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Краснодаран мехкан Красноармейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Тетегем
Географи
.
Йалниз (Мерзифон)
Хьажоргаш
Категори:Амаси провинцин нах беха меттигаш
Хлистов (Горжички)
Демографи
Бахархойн динамика:
Техерия (Зонтекоматлан де Лопез а, Фуентес а)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
(13187) 1997 AN4
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Эль Хобито (Чакалтиянгис)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Дупе-Дял (Лупша, Алба)
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Алба жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нижни Озеро
Нижни Озеро (Нижнее Озеро) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Верхни Услонан кӀоштара эвла.
Жандов (Хлистовице)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Лазурни (Запорожьен область)
Лазурни — Украинин Запорожьен областан Мелитополан кӀоштара эвла.
Заря (Красноармейскан кӀошт)
Заря (Заря) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Красноармейскан кӀоштара эвла.